Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 1471 1475097 1352000 2026-06-08T13:00:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475097 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Ироқ |Номи аслӣ = جمهورية العراق / Jumhūriyyat al-ʿIrāq |Парчам = Flag of Iraq.svg |Нишон = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Дар харита = Iraq (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони курдӣ|курдӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[3 октябр]]и [[1932]] (аз [[Британияи Кабир]]); [[14 июл]]и [[1958]] (ҷумҳурӣ) |Пойтахт = [[Бағдод]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Абдуллатиф Рашид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Муҳаммад Шиё ас-Судонӣ |Ҷой аз рӯи масоҳат = 58 |Масоҳат = 437 072 км² |Фоизи об = 1,1 |Аҳолӣ = ≈43 533 592 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈100 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈265 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈5 900 доллар |ШРИ = 0,67 (миёна) |Воҳиди пул = [[динори Ироқ|динор]] |Домен = [[.iq]] |Коди телефон = +964 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Ироқ''' (ба арабӣ: ''العراق''; расман '''Ҷумҳурии Ироқ''', ''Jumhūriyyat al-ʿIrāq'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], ки сарзамини таърихии [[Байнаннаҳрайн]] — водии байни ду дарёи [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — қисми асосии онро ташкил медиҳад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iraq Iraq] — Encyclopædia Britannica</ref> Ин минтақа гаҳвораи яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон (шумерҳо, аккадиҳо, [[Бобул]], [[Ашшур (давлат)|Ашшур]]) ба ҳисоб меравад; пойтахти кишвар [[Бағдод]] дар асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази гулдории илми исломӣ буд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Iraq] — The World Factbook (CIA)</ref> Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва курдӣ мебошанд.<ref name="brit" /> rh57kg7cdbs13h38ejl42dshqlm9l6z 1475098 1475097 2026-06-08T13:00:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475098 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Ироқ |Номи аслӣ = جمهورية العراق / Jumhūriyyat al-ʿIrāq |Парчам = Flag of Iraq.svg |Нишон = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Дар харита = Iraq (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони курдӣ|курдӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[3 октябр]]и [[1932]] (аз [[Британияи Кабир]]); [[14 июл]]и [[1958]] (ҷумҳурӣ) |Пойтахт = [[Бағдод]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Абдуллатиф Рашид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Муҳаммад Шиё ас-Судонӣ |Ҷой аз рӯи масоҳат = 58 |Масоҳат = 437 072 км² |Фоизи об = 1,1 |Аҳолӣ = ≈43 533 592 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈100 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈265 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈5 900 доллар |ШРИ = 0,67 (миёна) |Воҳиди пул = [[динори Ироқ|динор]] |Домен = [[.iq]] |Коди телефон = +964 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Ироқ''' (ба арабӣ: ''العراق''; расман '''Ҷумҳурии Ироқ''', ''Jumhūriyyat al-ʿIrāq'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], ки сарзамини таърихии [[Байнаннаҳрайн]] — водии байни ду дарёи [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — қисми асосии онро ташкил медиҳад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iraq Iraq] — Encyclopædia Britannica</ref> Ин минтақа гаҳвораи яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон (шумерҳо, аккадиҳо, [[Бобул]], [[Ашшур (давлат)|Ашшур]]) ба ҳисоб меравад; пойтахти кишвар [[Бағдод]] дар асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази гулдории илми исломӣ буд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Iraq] — The World Factbook (CIA)</ref> Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва курдӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Байнаннаҳрайн дар ҳазораҳои IV–III то милод гаҳвораи яке аз нахустин тамаддунҳои бошумор гардид: дар ҳамин ҷо шумерҳо хатти миххаро ихтироъ карданд, нахустин шаҳрҳо (Урук, Ур, Лагаш) пайдо шуданд ва империяи Аккад, [[Бобул]] (бо қонунномаи машҳури Ҳаммурапи) ва [[Ашшур (давлат)|Ашшур]] паиҳам ба сари қудрат омаданд. Дар асри VI то милод сарзамин ҷузъи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] шуд, баъдан зери ҳукмронии [[Искандар]] ва Сосониён қарор гирифт.<ref name="brit" /> Соли 637 мелодӣ артиши хилофати арабӣ Ироқро забт кард ва [[ислом]] дини асосии минтақа гардид. Соли 762 халифаи аббосӣ Абӯҷаъфар Мансур шаҳри Бағдодро бунёд кард, ки тӯли асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази асосии илму ҳунари ҷаҳони ислом гардид; дар «Дорулҳикмат» олимоне чун Хоразмӣ, Кинди, Ҳунайн ибни Исҳоқ ва Табарӣ фаъолият мекарданд. Соли 1258 муғулҳо бо роҳбарии Ҳулагухон Бағдодро торумор карданд.<ref name="cia" /> Аз асри XVI то Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Ироқ зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд; соли 1920 [[Британияи Кабир]] мандати Лигаи Миллатҳоро бар Ироқ гирифт. Соли 1932 Ироқ ҳамчун подшоҳӣ мустақил шуд; соли 1958 бо инқилоби ҳарбӣ ҷумҳурӣ эълон гардид. Солҳои 1979–2003 диктатори баъсиён Саддом Ҳусайн ҳукмронӣ кард — давраи ҷанги [[Ҷанги Ироқу Эрон|Ироқу Эрон]] (1980–1988), забти [[Кувайт]] (1990) ва Ҷанги халиҷ. Соли 2003 ҳамлаи ИМА сарнагунии Саддомро овард; пас аз он кишвар бо низоъҳои дохилӣ ва ҷанг бо ДИИШ (2014–2017) рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2005 Ироқ тибқи конститутсияи нав — ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад. rtkg0e0r4azw26dnigp9q19eby8h7es 1475099 1475098 2026-06-08T13:00:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475099 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Ироқ |Номи аслӣ = جمهورية العراق / Jumhūriyyat al-ʿIrāq |Парчам = Flag of Iraq.svg |Нишон = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Дар харита = Iraq (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони курдӣ|курдӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[3 октябр]]и [[1932]] (аз [[Британияи Кабир]]); [[14 июл]]и [[1958]] (ҷумҳурӣ) |Пойтахт = [[Бағдод]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Абдуллатиф Рашид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Муҳаммад Шиё ас-Судонӣ |Ҷой аз рӯи масоҳат = 58 |Масоҳат = 437 072 км² |Фоизи об = 1,1 |Аҳолӣ = ≈43 533 592 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈100 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈265 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈5 900 доллар |ШРИ = 0,67 (миёна) |Воҳиди пул = [[динори Ироқ|динор]] |Домен = [[.iq]] |Коди телефон = +964 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Ироқ''' (ба арабӣ: ''العراق''; расман '''Ҷумҳурии Ироқ''', ''Jumhūriyyat al-ʿIrāq'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], ки сарзамини таърихии [[Байнаннаҳрайн]] — водии байни ду дарёи [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — қисми асосии онро ташкил медиҳад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iraq Iraq] — Encyclopædia Britannica</ref> Ин минтақа гаҳвораи яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон (шумерҳо, аккадиҳо, [[Бобул]], [[Ашшур (давлат)|Ашшур]]) ба ҳисоб меравад; пойтахти кишвар [[Бағдод]] дар асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази гулдории илми исломӣ буд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Iraq] — The World Factbook (CIA)</ref> Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва курдӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Байнаннаҳрайн дар ҳазораҳои IV–III то милод гаҳвораи яке аз нахустин тамаддунҳои бошумор гардид: дар ҳамин ҷо шумерҳо хатти миххаро ихтироъ карданд, нахустин шаҳрҳо (Урук, Ур, Лагаш) пайдо шуданд ва империяи Аккад, [[Бобул]] (бо қонунномаи машҳури Ҳаммурапи) ва [[Ашшур (давлат)|Ашшур]] паиҳам ба сари қудрат омаданд. Дар асри VI то милод сарзамин ҷузъи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] шуд, баъдан зери ҳукмронии [[Искандар]] ва Сосониён қарор гирифт.<ref name="brit" /> Соли 637 мелодӣ артиши хилофати арабӣ Ироқро забт кард ва [[ислом]] дини асосии минтақа гардид. Соли 762 халифаи аббосӣ Абӯҷаъфар Мансур шаҳри Бағдодро бунёд кард, ки тӯли асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази асосии илму ҳунари ҷаҳони ислом гардид; дар «Дорулҳикмат» олимоне чун Хоразмӣ, Кинди, Ҳунайн ибни Исҳоқ ва Табарӣ фаъолият мекарданд. Соли 1258 муғулҳо бо роҳбарии Ҳулагухон Бағдодро торумор карданд.<ref name="cia" /> Аз асри XVI то Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Ироқ зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд; соли 1920 [[Британияи Кабир]] мандати Лигаи Миллатҳоро бар Ироқ гирифт. Соли 1932 Ироқ ҳамчун подшоҳӣ мустақил шуд; соли 1958 бо инқилоби ҳарбӣ ҷумҳурӣ эълон гардид. Солҳои 1979–2003 диктатори баъсиён Саддом Ҳусайн ҳукмронӣ кард — давраи ҷанги [[Ҷанги Ироқу Эрон|Ироқу Эрон]] (1980–1988), забти [[Кувайт]] (1990) ва Ҷанги халиҷ. Соли 2003 ҳамлаи ИМА сарнагунии Саддомро овард; пас аз он кишвар бо низоъҳои дохилӣ ва ҷанг бо ДИИШ (2014–2017) рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2005 Ироқ тибқи конститутсияи нав — ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ироқ дар [[Осиёи Ғарбӣ]] воқеъ буда, бо [[Туркия]], [[Эрон]], [[Кувайт]], [[Арабистони Саудӣ]], [[Урдун]] ва [[Сурия]] ҳамсарҳад мебошад ва ба халиҷи Форс баромади хурд дорад. Қисми бештари кишварро ҳамвории Байнаннаҳрайн — водии [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — фаро гирифтааст; дар шимолу шарқ кӯҳҳои Загроси Курдистон, дар ҷануб биёбонҳо ва ботлоқҳои машҳури Месопотамӣ (мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Иқлим асосан биёбонии гарм — тобистони сахт гарм, зимистони муътадил — буда, дар шимол иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ мушоҳида мешавад; масоҳати кишвар тақрибан 437 ҳазор километри мураббаъ аст. 02ucz6coanfyrmrt6bwb4lyz0q7370w 1475100 1475099 2026-06-08T13:00:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475100 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Ироқ |Номи аслӣ = جمهورية العراق / Jumhūriyyat al-ʿIrāq |Парчам = Flag of Iraq.svg |Нишон = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Дар харита = Iraq (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони курдӣ|курдӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[3 октябр]]и [[1932]] (аз [[Британияи Кабир]]); [[14 июл]]и [[1958]] (ҷумҳурӣ) |Пойтахт = [[Бағдод]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Абдуллатиф Рашид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Муҳаммад Шиё ас-Судонӣ |Ҷой аз рӯи масоҳат = 58 |Масоҳат = 437 072 км² |Фоизи об = 1,1 |Аҳолӣ = ≈43 533 592 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈100 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈265 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈5 900 доллар |ШРИ = 0,67 (миёна) |Воҳиди пул = [[динори Ироқ|динор]] |Домен = [[.iq]] |Коди телефон = +964 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Ироқ''' (ба арабӣ: ''العراق''; расман '''Ҷумҳурии Ироқ''', ''Jumhūriyyat al-ʿIrāq'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], ки сарзамини таърихии [[Байнаннаҳрайн]] — водии байни ду дарёи [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — қисми асосии онро ташкил медиҳад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iraq Iraq] — Encyclopædia Britannica</ref> Ин минтақа гаҳвораи яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон (шумерҳо, аккадиҳо, [[Бобул]], [[Ашшур (давлат)|Ашшур]]) ба ҳисоб меравад; пойтахти кишвар [[Бағдод]] дар асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази гулдории илми исломӣ буд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Iraq] — The World Factbook (CIA)</ref> Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва курдӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Байнаннаҳрайн дар ҳазораҳои IV–III то милод гаҳвораи яке аз нахустин тамаддунҳои бошумор гардид: дар ҳамин ҷо шумерҳо хатти миххаро ихтироъ карданд, нахустин шаҳрҳо (Урук, Ур, Лагаш) пайдо шуданд ва империяи Аккад, [[Бобул]] (бо қонунномаи машҳури Ҳаммурапи) ва [[Ашшур (давлат)|Ашшур]] паиҳам ба сари қудрат омаданд. Дар асри VI то милод сарзамин ҷузъи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] шуд, баъдан зери ҳукмронии [[Искандар]] ва Сосониён қарор гирифт.<ref name="brit" /> Соли 637 мелодӣ артиши хилофати арабӣ Ироқро забт кард ва [[ислом]] дини асосии минтақа гардид. Соли 762 халифаи аббосӣ Абӯҷаъфар Мансур шаҳри Бағдодро бунёд кард, ки тӯли асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази асосии илму ҳунари ҷаҳони ислом гардид; дар «Дорулҳикмат» олимоне чун Хоразмӣ, Кинди, Ҳунайн ибни Исҳоқ ва Табарӣ фаъолият мекарданд. Соли 1258 муғулҳо бо роҳбарии Ҳулагухон Бағдодро торумор карданд.<ref name="cia" /> Аз асри XVI то Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Ироқ зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд; соли 1920 [[Британияи Кабир]] мандати Лигаи Миллатҳоро бар Ироқ гирифт. Соли 1932 Ироқ ҳамчун подшоҳӣ мустақил шуд; соли 1958 бо инқилоби ҳарбӣ ҷумҳурӣ эълон гардид. Солҳои 1979–2003 диктатори баъсиён Саддом Ҳусайн ҳукмронӣ кард — давраи ҷанги [[Ҷанги Ироқу Эрон|Ироқу Эрон]] (1980–1988), забти [[Кувайт]] (1990) ва Ҷанги халиҷ. Соли 2003 ҳамлаи ИМА сарнагунии Саддомро овард; пас аз он кишвар бо низоъҳои дохилӣ ва ҷанг бо ДИИШ (2014–2017) рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2005 Ироқ тибқи конститутсияи нав — ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ироқ дар [[Осиёи Ғарбӣ]] воқеъ буда, бо [[Туркия]], [[Эрон]], [[Кувайт]], [[Арабистони Саудӣ]], [[Урдун]] ва [[Сурия]] ҳамсарҳад мебошад ва ба халиҷи Форс баромади хурд дорад. Қисми бештари кишварро ҳамвории Байнаннаҳрайн — водии [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — фаро гирифтааст; дар шимолу шарқ кӯҳҳои Загроси Курдистон, дар ҷануб биёбонҳо ва ботлоқҳои машҳури Месопотамӣ (мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Иқлим асосан биёбонии гарм — тобистони сахт гарм, зимистони муътадил — буда, дар шимол иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ мушоҳида мешавад; масоҳати кишвар тақрибан 437 ҳазор километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва [[Забони курдӣ|курдӣ]] мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 75–80% сокинон арабҳо ва 15–20% [[Курдҳо|курдҳо]] (асосан дар шимол) ҳастанд; ҷамоаҳои туркман, ассурӣ ва дигарон низ зиндагӣ мекунанд. Қариб 98% аҳолӣ мусулмон — шиа (≈60–65%, бахусус дар ҷануб ва марказ) ва суннӣ (≈30–35%) мебошанд; шаҳрҳои муқаддаси шиаён [[Наҷаф]] ва [[Карбало]] дар ҷануби кишвар воқеъанд. 25d80rdvn1zwfhfktczfldunsn3xvm5 1475101 1475100 2026-06-08T13:00:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475101 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Ироқ |Номи аслӣ = جمهورية العراق / Jumhūriyyat al-ʿIrāq |Парчам = Flag of Iraq.svg |Нишон = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Дар харита = Iraq (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони курдӣ|курдӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[3 октябр]]и [[1932]] (аз [[Британияи Кабир]]); [[14 июл]]и [[1958]] (ҷумҳурӣ) |Пойтахт = [[Бағдод]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Абдуллатиф Рашид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Муҳаммад Шиё ас-Судонӣ |Ҷой аз рӯи масоҳат = 58 |Масоҳат = 437 072 км² |Фоизи об = 1,1 |Аҳолӣ = ≈43 533 592 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈100 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈265 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈5 900 доллар |ШРИ = 0,67 (миёна) |Воҳиди пул = [[динори Ироқ|динор]] |Домен = [[.iq]] |Коди телефон = +964 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Ироқ''' (ба арабӣ: ''العراق''; расман '''Ҷумҳурии Ироқ''', ''Jumhūriyyat al-ʿIrāq'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], ки сарзамини таърихии [[Байнаннаҳрайн]] — водии байни ду дарёи [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — қисми асосии онро ташкил медиҳад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iraq Iraq] — Encyclopædia Britannica</ref> Ин минтақа гаҳвораи яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон (шумерҳо, аккадиҳо, [[Бобул]], [[Ашшур (давлат)|Ашшур]]) ба ҳисоб меравад; пойтахти кишвар [[Бағдод]] дар асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази гулдории илми исломӣ буд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Iraq] — The World Factbook (CIA)</ref> Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва курдӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Байнаннаҳрайн дар ҳазораҳои IV–III то милод гаҳвораи яке аз нахустин тамаддунҳои бошумор гардид: дар ҳамин ҷо шумерҳо хатти миххаро ихтироъ карданд, нахустин шаҳрҳо (Урук, Ур, Лагаш) пайдо шуданд ва империяи Аккад, [[Бобул]] (бо қонунномаи машҳури Ҳаммурапи) ва [[Ашшур (давлат)|Ашшур]] паиҳам ба сари қудрат омаданд. Дар асри VI то милод сарзамин ҷузъи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] шуд, баъдан зери ҳукмронии [[Искандар]] ва Сосониён қарор гирифт.<ref name="brit" /> Соли 637 мелодӣ артиши хилофати арабӣ Ироқро забт кард ва [[ислом]] дини асосии минтақа гардид. Соли 762 халифаи аббосӣ Абӯҷаъфар Мансур шаҳри Бағдодро бунёд кард, ки тӯли асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази асосии илму ҳунари ҷаҳони ислом гардид; дар «Дорулҳикмат» олимоне чун Хоразмӣ, Кинди, Ҳунайн ибни Исҳоқ ва Табарӣ фаъолият мекарданд. Соли 1258 муғулҳо бо роҳбарии Ҳулагухон Бағдодро торумор карданд.<ref name="cia" /> Аз асри XVI то Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Ироқ зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд; соли 1920 [[Британияи Кабир]] мандати Лигаи Миллатҳоро бар Ироқ гирифт. Соли 1932 Ироқ ҳамчун подшоҳӣ мустақил шуд; соли 1958 бо инқилоби ҳарбӣ ҷумҳурӣ эълон гардид. Солҳои 1979–2003 диктатори баъсиён Саддом Ҳусайн ҳукмронӣ кард — давраи ҷанги [[Ҷанги Ироқу Эрон|Ироқу Эрон]] (1980–1988), забти [[Кувайт]] (1990) ва Ҷанги халиҷ. Соли 2003 ҳамлаи ИМА сарнагунии Саддомро овард; пас аз он кишвар бо низоъҳои дохилӣ ва ҷанг бо ДИИШ (2014–2017) рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2005 Ироқ тибқи конститутсияи нав — ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ироқ дар [[Осиёи Ғарбӣ]] воқеъ буда, бо [[Туркия]], [[Эрон]], [[Кувайт]], [[Арабистони Саудӣ]], [[Урдун]] ва [[Сурия]] ҳамсарҳад мебошад ва ба халиҷи Форс баромади хурд дорад. Қисми бештари кишварро ҳамвории Байнаннаҳрайн — водии [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — фаро гирифтааст; дар шимолу шарқ кӯҳҳои Загроси Курдистон, дар ҷануб биёбонҳо ва ботлоқҳои машҳури Месопотамӣ (мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Иқлим асосан биёбонии гарм — тобистони сахт гарм, зимистони муътадил — буда, дар шимол иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ мушоҳида мешавад; масоҳати кишвар тақрибан 437 ҳазор километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва [[Забони курдӣ|курдӣ]] мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 75–80% сокинон арабҳо ва 15–20% [[Курдҳо|курдҳо]] (асосан дар шимол) ҳастанд; ҷамоаҳои туркман, ассурӣ ва дигарон низ зиндагӣ мекунанд. Қариб 98% аҳолӣ мусулмон — шиа (≈60–65%, бахусус дар ҷануб ва марказ) ва суннӣ (≈30–35%) мебошанд; шаҳрҳои муқаддаси шиаён [[Наҷаф]] ва [[Карбало]] дар ҷануби кишвар воқеъанд. == Сиёсат ва идора == Ироқ ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад: президент сарвари давлат (одатан аз курдҳо) ва нахуствазир сарвари ҳукумат (одатан аз шиаҳои араб) аст; раиси парлумон одатан аз суннитарабҳо мебошад. Қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Шӯрои намояндагон гузошта шудааст. [[Курдистон]] (пойтахт [[Эрбил]]) минтақаи мухтори федералӣ дорад. Кишвар узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], [[ОПЕК]] (аз бунёдгузорон, соли 1960) ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> ghd1x359nqqbsyqxybj57q1j9p4csbi 1475102 1475101 2026-06-08T13:01:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475102 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Ироқ |Номи аслӣ = جمهورية العراق / Jumhūriyyat al-ʿIrāq |Парчам = Flag of Iraq.svg |Нишон = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Дар харита = Iraq (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони курдӣ|курдӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[3 октябр]]и [[1932]] (аз [[Британияи Кабир]]); [[14 июл]]и [[1958]] (ҷумҳурӣ) |Пойтахт = [[Бағдод]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Абдуллатиф Рашид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Муҳаммад Шиё ас-Судонӣ |Ҷой аз рӯи масоҳат = 58 |Масоҳат = 437 072 км² |Фоизи об = 1,1 |Аҳолӣ = ≈43 533 592 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈100 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈265 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈5 900 доллар |ШРИ = 0,67 (миёна) |Воҳиди пул = [[динори Ироқ|динор]] |Домен = [[.iq]] |Коди телефон = +964 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Ироқ''' (ба арабӣ: ''العراق''; расман '''Ҷумҳурии Ироқ''', ''Jumhūriyyat al-ʿIrāq'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], ки сарзамини таърихии [[Байнаннаҳрайн]] — водии байни ду дарёи [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — қисми асосии онро ташкил медиҳад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iraq Iraq] — Encyclopædia Britannica</ref> Ин минтақа гаҳвораи яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон (шумерҳо, аккадиҳо, [[Бобул]], [[Ашшур (давлат)|Ашшур]]) ба ҳисоб меравад; пойтахти кишвар [[Бағдод]] дар асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази гулдории илми исломӣ буд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Iraq] — The World Factbook (CIA)</ref> Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва курдӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Байнаннаҳрайн дар ҳазораҳои IV–III то милод гаҳвораи яке аз нахустин тамаддунҳои бошумор гардид: дар ҳамин ҷо шумерҳо хатти миххаро ихтироъ карданд, нахустин шаҳрҳо (Урук, Ур, Лагаш) пайдо шуданд ва империяи Аккад, [[Бобул]] (бо қонунномаи машҳури Ҳаммурапи) ва [[Ашшур (давлат)|Ашшур]] паиҳам ба сари қудрат омаданд. Дар асри VI то милод сарзамин ҷузъи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] шуд, баъдан зери ҳукмронии [[Искандар]] ва Сосониён қарор гирифт.<ref name="brit" /> Соли 637 мелодӣ артиши хилофати арабӣ Ироқро забт кард ва [[ислом]] дини асосии минтақа гардид. Соли 762 халифаи аббосӣ Абӯҷаъфар Мансур шаҳри Бағдодро бунёд кард, ки тӯли асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази асосии илму ҳунари ҷаҳони ислом гардид; дар «Дорулҳикмат» олимоне чун Хоразмӣ, Кинди, Ҳунайн ибни Исҳоқ ва Табарӣ фаъолият мекарданд. Соли 1258 муғулҳо бо роҳбарии Ҳулагухон Бағдодро торумор карданд.<ref name="cia" /> Аз асри XVI то Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Ироқ зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд; соли 1920 [[Британияи Кабир]] мандати Лигаи Миллатҳоро бар Ироқ гирифт. Соли 1932 Ироқ ҳамчун подшоҳӣ мустақил шуд; соли 1958 бо инқилоби ҳарбӣ ҷумҳурӣ эълон гардид. Солҳои 1979–2003 диктатори баъсиён Саддом Ҳусайн ҳукмронӣ кард — давраи ҷанги [[Ҷанги Ироқу Эрон|Ироқу Эрон]] (1980–1988), забти [[Кувайт]] (1990) ва Ҷанги халиҷ. Соли 2003 ҳамлаи ИМА сарнагунии Саддомро овард; пас аз он кишвар бо низоъҳои дохилӣ ва ҷанг бо ДИИШ (2014–2017) рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2005 Ироқ тибқи конститутсияи нав — ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ироқ дар [[Осиёи Ғарбӣ]] воқеъ буда, бо [[Туркия]], [[Эрон]], [[Кувайт]], [[Арабистони Саудӣ]], [[Урдун]] ва [[Сурия]] ҳамсарҳад мебошад ва ба халиҷи Форс баромади хурд дорад. Қисми бештари кишварро ҳамвории Байнаннаҳрайн — водии [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — фаро гирифтааст; дар шимолу шарқ кӯҳҳои Загроси Курдистон, дар ҷануб биёбонҳо ва ботлоқҳои машҳури Месопотамӣ (мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Иқлим асосан биёбонии гарм — тобистони сахт гарм, зимистони муътадил — буда, дар шимол иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ мушоҳида мешавад; масоҳати кишвар тақрибан 437 ҳазор километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва [[Забони курдӣ|курдӣ]] мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 75–80% сокинон арабҳо ва 15–20% [[Курдҳо|курдҳо]] (асосан дар шимол) ҳастанд; ҷамоаҳои туркман, ассурӣ ва дигарон низ зиндагӣ мекунанд. Қариб 98% аҳолӣ мусулмон — шиа (≈60–65%, бахусус дар ҷануб ва марказ) ва суннӣ (≈30–35%) мебошанд; шаҳрҳои муқаддаси шиаён [[Наҷаф]] ва [[Карбало]] дар ҷануби кишвар воқеъанд. == Сиёсат ва идора == Ироқ ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад: президент сарвари давлат (одатан аз курдҳо) ва нахуствазир сарвари ҳукумат (одатан аз шиаҳои араб) аст; раиси парлумон одатан аз суннитарабҳо мебошад. Қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Шӯрои намояндагон гузошта шудааст. [[Курдистон]] (пойтахт [[Эрбил]]) минтақаи мухтори федералӣ дорад. Кишвар узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], [[ОПЕК]] (аз бунёдгузорон, соли 1960) ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Ироқ ба 18 муҳофаза (вилоят) тақсим мешавад, аз ҷумла се муҳофазаи Минтақаи Курдистон — Эрбил, Сулаймония ва Дуҳук — ҳукумати мухтори худро доранд. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] ва [[Киркук]] мебошанд. 5v7zgnvsf79ucky68r5n9wppnuqwsz6 1475103 1475102 2026-06-08T13:01:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475103 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Ироқ |Номи аслӣ = جمهورية العراق / Jumhūriyyat al-ʿIrāq |Парчам = Flag of Iraq.svg |Нишон = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Дар харита = Iraq (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони курдӣ|курдӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[3 октябр]]и [[1932]] (аз [[Британияи Кабир]]); [[14 июл]]и [[1958]] (ҷумҳурӣ) |Пойтахт = [[Бағдод]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Абдуллатиф Рашид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Муҳаммад Шиё ас-Судонӣ |Ҷой аз рӯи масоҳат = 58 |Масоҳат = 437 072 км² |Фоизи об = 1,1 |Аҳолӣ = ≈43 533 592 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈100 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈265 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈5 900 доллар |ШРИ = 0,67 (миёна) |Воҳиди пул = [[динори Ироқ|динор]] |Домен = [[.iq]] |Коди телефон = +964 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Ироқ''' (ба арабӣ: ''العراق''; расман '''Ҷумҳурии Ироқ''', ''Jumhūriyyat al-ʿIrāq'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], ки сарзамини таърихии [[Байнаннаҳрайн]] — водии байни ду дарёи [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — қисми асосии онро ташкил медиҳад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iraq Iraq] — Encyclopædia Britannica</ref> Ин минтақа гаҳвораи яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон (шумерҳо, аккадиҳо, [[Бобул]], [[Ашшур (давлат)|Ашшур]]) ба ҳисоб меравад; пойтахти кишвар [[Бағдод]] дар асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази гулдории илми исломӣ буд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Iraq] — The World Factbook (CIA)</ref> Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва курдӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Байнаннаҳрайн дар ҳазораҳои IV–III то милод гаҳвораи яке аз нахустин тамаддунҳои бошумор гардид: дар ҳамин ҷо шумерҳо хатти миххаро ихтироъ карданд, нахустин шаҳрҳо (Урук, Ур, Лагаш) пайдо шуданд ва империяи Аккад, [[Бобул]] (бо қонунномаи машҳури Ҳаммурапи) ва [[Ашшур (давлат)|Ашшур]] паиҳам ба сари қудрат омаданд. Дар асри VI то милод сарзамин ҷузъи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] шуд, баъдан зери ҳукмронии [[Искандар]] ва Сосониён қарор гирифт.<ref name="brit" /> Соли 637 мелодӣ артиши хилофати арабӣ Ироқро забт кард ва [[ислом]] дини асосии минтақа гардид. Соли 762 халифаи аббосӣ Абӯҷаъфар Мансур шаҳри Бағдодро бунёд кард, ки тӯли асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази асосии илму ҳунари ҷаҳони ислом гардид; дар «Дорулҳикмат» олимоне чун Хоразмӣ, Кинди, Ҳунайн ибни Исҳоқ ва Табарӣ фаъолият мекарданд. Соли 1258 муғулҳо бо роҳбарии Ҳулагухон Бағдодро торумор карданд.<ref name="cia" /> Аз асри XVI то Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Ироқ зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд; соли 1920 [[Британияи Кабир]] мандати Лигаи Миллатҳоро бар Ироқ гирифт. Соли 1932 Ироқ ҳамчун подшоҳӣ мустақил шуд; соли 1958 бо инқилоби ҳарбӣ ҷумҳурӣ эълон гардид. Солҳои 1979–2003 диктатори баъсиён Саддом Ҳусайн ҳукмронӣ кард — давраи ҷанги [[Ҷанги Ироқу Эрон|Ироқу Эрон]] (1980–1988), забти [[Кувайт]] (1990) ва Ҷанги халиҷ. Соли 2003 ҳамлаи ИМА сарнагунии Саддомро овард; пас аз он кишвар бо низоъҳои дохилӣ ва ҷанг бо ДИИШ (2014–2017) рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2005 Ироқ тибқи конститутсияи нав — ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ироқ дар [[Осиёи Ғарбӣ]] воқеъ буда, бо [[Туркия]], [[Эрон]], [[Кувайт]], [[Арабистони Саудӣ]], [[Урдун]] ва [[Сурия]] ҳамсарҳад мебошад ва ба халиҷи Форс баромади хурд дорад. Қисми бештари кишварро ҳамвории Байнаннаҳрайн — водии [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — фаро гирифтааст; дар шимолу шарқ кӯҳҳои Загроси Курдистон, дар ҷануб биёбонҳо ва ботлоқҳои машҳури Месопотамӣ (мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Иқлим асосан биёбонии гарм — тобистони сахт гарм, зимистони муътадил — буда, дар шимол иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ мушоҳида мешавад; масоҳати кишвар тақрибан 437 ҳазор километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва [[Забони курдӣ|курдӣ]] мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 75–80% сокинон арабҳо ва 15–20% [[Курдҳо|курдҳо]] (асосан дар шимол) ҳастанд; ҷамоаҳои туркман, ассурӣ ва дигарон низ зиндагӣ мекунанд. Қариб 98% аҳолӣ мусулмон — шиа (≈60–65%, бахусус дар ҷануб ва марказ) ва суннӣ (≈30–35%) мебошанд; шаҳрҳои муқаддаси шиаён [[Наҷаф]] ва [[Карбало]] дар ҷануби кишвар воқеъанд. == Сиёсат ва идора == Ироқ ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад: президент сарвари давлат (одатан аз курдҳо) ва нахуствазир сарвари ҳукумат (одатан аз шиаҳои араб) аст; раиси парлумон одатан аз суннитарабҳо мебошад. Қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Шӯрои намояндагон гузошта шудааст. [[Курдистон]] (пойтахт [[Эрбил]]) минтақаи мухтори федералӣ дорад. Кишвар узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], [[ОПЕК]] (аз бунёдгузорон, соли 1960) ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Ироқ ба 18 муҳофаза (вилоят) тақсим мешавад, аз ҷумла се муҳофазаи Минтақаи Курдистон — Эрбил, Сулаймония ва Дуҳук — ҳукумати мухтори худро доранд. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] ва [[Киркук]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ироқ ба нафт сахт вобаста аст — кишвар яке аз бузургтарин захираҳои нафтии ҷаҳон дорад (аз бунёдгузорони [[ОПЕК]]) ва нафт зиёда аз 90% даромади буҷетро таъмин мекунад.<ref name="cia" /> Кишоварзӣ (хурморавӣ — Ироқ яке аз бузургтарин содиркунандагони хурмо, гандум, ҷав) ва савдо низ нақш доранд. Мушкилоти асосӣ — оқибатҳои ҷангу таҳримҳо, нарасидани барқу инфрасохтор ва бекории ҷавонон мебошанд. 6ahpxi6iwxgbzgf6kt32bf2yx88jjpx 1475104 1475103 2026-06-08T13:01:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475104 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Ироқ |Номи аслӣ = جمهورية العراق / Jumhūriyyat al-ʿIrāq |Парчам = Flag of Iraq.svg |Нишон = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Дар харита = Iraq (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони курдӣ|курдӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[3 октябр]]и [[1932]] (аз [[Британияи Кабир]]); [[14 июл]]и [[1958]] (ҷумҳурӣ) |Пойтахт = [[Бағдод]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Абдуллатиф Рашид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Муҳаммад Шиё ас-Судонӣ |Ҷой аз рӯи масоҳат = 58 |Масоҳат = 437 072 км² |Фоизи об = 1,1 |Аҳолӣ = ≈43 533 592 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈100 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈265 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈5 900 доллар |ШРИ = 0,67 (миёна) |Воҳиди пул = [[динори Ироқ|динор]] |Домен = [[.iq]] |Коди телефон = +964 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Ироқ''' (ба арабӣ: ''العراق''; расман '''Ҷумҳурии Ироқ''', ''Jumhūriyyat al-ʿIrāq'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], ки сарзамини таърихии [[Байнаннаҳрайн]] — водии байни ду дарёи [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — қисми асосии онро ташкил медиҳад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iraq Iraq] — Encyclopædia Britannica</ref> Ин минтақа гаҳвораи яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон (шумерҳо, аккадиҳо, [[Бобул]], [[Ашшур (давлат)|Ашшур]]) ба ҳисоб меравад; пойтахти кишвар [[Бағдод]] дар асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази гулдории илми исломӣ буд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Iraq] — The World Factbook (CIA)</ref> Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва курдӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Байнаннаҳрайн дар ҳазораҳои IV–III то милод гаҳвораи яке аз нахустин тамаддунҳои бошумор гардид: дар ҳамин ҷо шумерҳо хатти миххаро ихтироъ карданд, нахустин шаҳрҳо (Урук, Ур, Лагаш) пайдо шуданд ва империяи Аккад, [[Бобул]] (бо қонунномаи машҳури Ҳаммурапи) ва [[Ашшур (давлат)|Ашшур]] паиҳам ба сари қудрат омаданд. Дар асри VI то милод сарзамин ҷузъи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] шуд, баъдан зери ҳукмронии [[Искандар]] ва Сосониён қарор гирифт.<ref name="brit" /> Соли 637 мелодӣ артиши хилофати арабӣ Ироқро забт кард ва [[ислом]] дини асосии минтақа гардид. Соли 762 халифаи аббосӣ Абӯҷаъфар Мансур шаҳри Бағдодро бунёд кард, ки тӯли асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази асосии илму ҳунари ҷаҳони ислом гардид; дар «Дорулҳикмат» олимоне чун Хоразмӣ, Кинди, Ҳунайн ибни Исҳоқ ва Табарӣ фаъолият мекарданд. Соли 1258 муғулҳо бо роҳбарии Ҳулагухон Бағдодро торумор карданд.<ref name="cia" /> Аз асри XVI то Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Ироқ зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд; соли 1920 [[Британияи Кабир]] мандати Лигаи Миллатҳоро бар Ироқ гирифт. Соли 1932 Ироқ ҳамчун подшоҳӣ мустақил шуд; соли 1958 бо инқилоби ҳарбӣ ҷумҳурӣ эълон гардид. Солҳои 1979–2003 диктатори баъсиён Саддом Ҳусайн ҳукмронӣ кард — давраи ҷанги [[Ҷанги Ироқу Эрон|Ироқу Эрон]] (1980–1988), забти [[Кувайт]] (1990) ва Ҷанги халиҷ. Соли 2003 ҳамлаи ИМА сарнагунии Саддомро овард; пас аз он кишвар бо низоъҳои дохилӣ ва ҷанг бо ДИИШ (2014–2017) рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2005 Ироқ тибқи конститутсияи нав — ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ироқ дар [[Осиёи Ғарбӣ]] воқеъ буда, бо [[Туркия]], [[Эрон]], [[Кувайт]], [[Арабистони Саудӣ]], [[Урдун]] ва [[Сурия]] ҳамсарҳад мебошад ва ба халиҷи Форс баромади хурд дорад. Қисми бештари кишварро ҳамвории Байнаннаҳрайн — водии [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — фаро гирифтааст; дар шимолу шарқ кӯҳҳои Загроси Курдистон, дар ҷануб биёбонҳо ва ботлоқҳои машҳури Месопотамӣ (мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Иқлим асосан биёбонии гарм — тобистони сахт гарм, зимистони муътадил — буда, дар шимол иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ мушоҳида мешавад; масоҳати кишвар тақрибан 437 ҳазор километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва [[Забони курдӣ|курдӣ]] мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 75–80% сокинон арабҳо ва 15–20% [[Курдҳо|курдҳо]] (асосан дар шимол) ҳастанд; ҷамоаҳои туркман, ассурӣ ва дигарон низ зиндагӣ мекунанд. Қариб 98% аҳолӣ мусулмон — шиа (≈60–65%, бахусус дар ҷануб ва марказ) ва суннӣ (≈30–35%) мебошанд; шаҳрҳои муқаддаси шиаён [[Наҷаф]] ва [[Карбало]] дар ҷануби кишвар воқеъанд. == Сиёсат ва идора == Ироқ ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад: президент сарвари давлат (одатан аз курдҳо) ва нахуствазир сарвари ҳукумат (одатан аз шиаҳои араб) аст; раиси парлумон одатан аз суннитарабҳо мебошад. Қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Шӯрои намояндагон гузошта шудааст. [[Курдистон]] (пойтахт [[Эрбил]]) минтақаи мухтори федералӣ дорад. Кишвар узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], [[ОПЕК]] (аз бунёдгузорон, соли 1960) ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Ироқ ба 18 муҳофаза (вилоят) тақсим мешавад, аз ҷумла се муҳофазаи Минтақаи Курдистон — Эрбил, Сулаймония ва Дуҳук — ҳукумати мухтори худро доранд. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] ва [[Киркук]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ироқ ба нафт сахт вобаста аст — кишвар яке аз бузургтарин захираҳои нафтии ҷаҳон дорад (аз бунёдгузорони [[ОПЕК]]) ва нафт зиёда аз 90% даромади буҷетро таъмин мекунад.<ref name="cia" /> Кишоварзӣ (хурморавӣ — Ироқ яке аз бузургтарин содиркунандагони хурмо, гандум, ҷав) ва савдо низ нақш доранд. Мушкилоти асосӣ — оқибатҳои ҷангу таҳримҳо, нарасидани барқу инфрасохтор ва бекории ҷавонон мебошанд. == Фарҳанг ва маориф == Ироқ маҳди хату навиштаҷот ва яке аз марказҳои аввалини тамаддуни башарист. Дар асрҳои IX–XIII [[Бағдод]] яке аз муҳимтарин шаҳрҳои илмию фарҳангии ҷаҳон буд — китобхонаҳо, риёзидонҳо (Хоразмӣ, ки илми алгебраро бунёд кард), табибон, файласуфон, ситорашиносон ва шоирон ([[Мутанаббӣ]], Абӯнавос) дар он ҷамъ омада буданд; ҳазорон афсонаи маҷмӯаи «[[Ҳазору як шаб]]» ба ҳамин давра мансубанд. Мусиқии мақоми ироқӣ ва ошхона (масгуф — моҳии бирён, дулма, хурмо) машҳуранд. Ёдгориҳои ЮНЕСКО — [[Бобул]] (соли 2019 шомил шуд), Самарро, шаҳри Ҳатра ва ботлоқҳои Месопотамӣ. e3175geyceqyz4aywjdd3zsixem9v46 1475105 1475104 2026-06-08T13:01:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475105 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Ироқ |Номи аслӣ = جمهورية العراق / Jumhūriyyat al-ʿIrāq |Парчам = Flag of Iraq.svg |Нишон = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Дар харита = Iraq (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони курдӣ|курдӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[3 октябр]]и [[1932]] (аз [[Британияи Кабир]]); [[14 июл]]и [[1958]] (ҷумҳурӣ) |Пойтахт = [[Бағдод]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Абдуллатиф Рашид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Муҳаммад Шиё ас-Судонӣ |Ҷой аз рӯи масоҳат = 58 |Масоҳат = 437 072 км² |Фоизи об = 1,1 |Аҳолӣ = ≈43 533 592 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈100 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈265 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈5 900 доллар |ШРИ = 0,67 (миёна) |Воҳиди пул = [[динори Ироқ|динор]] |Домен = [[.iq]] |Коди телефон = +964 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Ироқ''' (ба арабӣ: ''العراق''; расман '''Ҷумҳурии Ироқ''', ''Jumhūriyyat al-ʿIrāq'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], ки сарзамини таърихии [[Байнаннаҳрайн]] — водии байни ду дарёи [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — қисми асосии онро ташкил медиҳад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iraq Iraq] — Encyclopædia Britannica</ref> Ин минтақа гаҳвораи яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон (шумерҳо, аккадиҳо, [[Бобул]], [[Ашшур (давлат)|Ашшур]]) ба ҳисоб меравад; пойтахти кишвар [[Бағдод]] дар асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази гулдории илми исломӣ буд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Iraq] — The World Factbook (CIA)</ref> Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва курдӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Байнаннаҳрайн дар ҳазораҳои IV–III то милод гаҳвораи яке аз нахустин тамаддунҳои бошумор гардид: дар ҳамин ҷо шумерҳо хатти миххаро ихтироъ карданд, нахустин шаҳрҳо (Урук, Ур, Лагаш) пайдо шуданд ва империяи Аккад, [[Бобул]] (бо қонунномаи машҳури Ҳаммурапи) ва [[Ашшур (давлат)|Ашшур]] паиҳам ба сари қудрат омаданд. Дар асри VI то милод сарзамин ҷузъи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] шуд, баъдан зери ҳукмронии [[Искандар]] ва Сосониён қарор гирифт.<ref name="brit" /> Соли 637 мелодӣ артиши хилофати арабӣ Ироқро забт кард ва [[ислом]] дини асосии минтақа гардид. Соли 762 халифаи аббосӣ Абӯҷаъфар Мансур шаҳри Бағдодро бунёд кард, ки тӯли асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази асосии илму ҳунари ҷаҳони ислом гардид; дар «Дорулҳикмат» олимоне чун Хоразмӣ, Кинди, Ҳунайн ибни Исҳоқ ва Табарӣ фаъолият мекарданд. Соли 1258 муғулҳо бо роҳбарии Ҳулагухон Бағдодро торумор карданд.<ref name="cia" /> Аз асри XVI то Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Ироқ зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд; соли 1920 [[Британияи Кабир]] мандати Лигаи Миллатҳоро бар Ироқ гирифт. Соли 1932 Ироқ ҳамчун подшоҳӣ мустақил шуд; соли 1958 бо инқилоби ҳарбӣ ҷумҳурӣ эълон гардид. Солҳои 1979–2003 диктатори баъсиён Саддом Ҳусайн ҳукмронӣ кард — давраи ҷанги [[Ҷанги Ироқу Эрон|Ироқу Эрон]] (1980–1988), забти [[Кувайт]] (1990) ва Ҷанги халиҷ. Соли 2003 ҳамлаи ИМА сарнагунии Саддомро овард; пас аз он кишвар бо низоъҳои дохилӣ ва ҷанг бо ДИИШ (2014–2017) рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2005 Ироқ тибқи конститутсияи нав — ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ироқ дар [[Осиёи Ғарбӣ]] воқеъ буда, бо [[Туркия]], [[Эрон]], [[Кувайт]], [[Арабистони Саудӣ]], [[Урдун]] ва [[Сурия]] ҳамсарҳад мебошад ва ба халиҷи Форс баромади хурд дорад. Қисми бештари кишварро ҳамвории Байнаннаҳрайн — водии [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — фаро гирифтааст; дар шимолу шарқ кӯҳҳои Загроси Курдистон, дар ҷануб биёбонҳо ва ботлоқҳои машҳури Месопотамӣ (мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Иқлим асосан биёбонии гарм — тобистони сахт гарм, зимистони муътадил — буда, дар шимол иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ мушоҳида мешавад; масоҳати кишвар тақрибан 437 ҳазор километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва [[Забони курдӣ|курдӣ]] мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 75–80% сокинон арабҳо ва 15–20% [[Курдҳо|курдҳо]] (асосан дар шимол) ҳастанд; ҷамоаҳои туркман, ассурӣ ва дигарон низ зиндагӣ мекунанд. Қариб 98% аҳолӣ мусулмон — шиа (≈60–65%, бахусус дар ҷануб ва марказ) ва суннӣ (≈30–35%) мебошанд; шаҳрҳои муқаддаси шиаён [[Наҷаф]] ва [[Карбало]] дар ҷануби кишвар воқеъанд. == Сиёсат ва идора == Ироқ ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад: президент сарвари давлат (одатан аз курдҳо) ва нахуствазир сарвари ҳукумат (одатан аз шиаҳои араб) аст; раиси парлумон одатан аз суннитарабҳо мебошад. Қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Шӯрои намояндагон гузошта шудааст. [[Курдистон]] (пойтахт [[Эрбил]]) минтақаи мухтори федералӣ дорад. Кишвар узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], [[ОПЕК]] (аз бунёдгузорон, соли 1960) ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Ироқ ба 18 муҳофаза (вилоят) тақсим мешавад, аз ҷумла се муҳофазаи Минтақаи Курдистон — Эрбил, Сулаймония ва Дуҳук — ҳукумати мухтори худро доранд. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] ва [[Киркук]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ироқ ба нафт сахт вобаста аст — кишвар яке аз бузургтарин захираҳои нафтии ҷаҳон дорад (аз бунёдгузорони [[ОПЕК]]) ва нафт зиёда аз 90% даромади буҷетро таъмин мекунад.<ref name="cia" /> Кишоварзӣ (хурморавӣ — Ироқ яке аз бузургтарин содиркунандагони хурмо, гандум, ҷав) ва савдо низ нақш доранд. Мушкилоти асосӣ — оқибатҳои ҷангу таҳримҳо, нарасидани барқу инфрасохтор ва бекории ҷавонон мебошанд. == Фарҳанг ва маориф == Ироқ маҳди хату навиштаҷот ва яке аз марказҳои аввалини тамаддуни башарист. Дар асрҳои IX–XIII [[Бағдод]] яке аз муҳимтарин шаҳрҳои илмию фарҳангии ҷаҳон буд — китобхонаҳо, риёзидонҳо (Хоразмӣ, ки илми алгебраро бунёд кард), табибон, файласуфон, ситорашиносон ва шоирон ([[Мутанаббӣ]], Абӯнавос) дар он ҷамъ омада буданд; ҳазорон афсонаи маҷмӯаи «[[Ҳазору як шаб]]» ба ҳамин давра мансубанд. Мусиқии мақоми ироқӣ ва ошхона (масгуф — моҳии бирён, дулма, хурмо) машҳуранд. Ёдгориҳои ЮНЕСКО — [[Бобул]] (соли 2019 шомил шуд), Самарро, шаҳри Ҳатра ва ботлоқҳои Месопотамӣ. == Нигаред низ == * [[Осиёи Ғарбӣ]] * [[Байнаннаҳрайн]] * [[Бағдод]] * [[Аббосиён]] * [[Даҷла]] * [[Фурот]] * [[Курдистон]] * [[Ҳазору як шаб]] 4gcr5qm9o1wi1byakwoezz3frs0ct7a 1475106 1475105 2026-06-08T13:02:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475106 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Ироқ |Номи аслӣ = جمهورية العراق / Jumhūriyyat al-ʿIrāq |Парчам = Flag of Iraq.svg |Нишон = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Дар харита = Iraq (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони курдӣ|курдӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[3 октябр]]и [[1932]] (аз [[Британияи Кабир]]); [[14 июл]]и [[1958]] (ҷумҳурӣ) |Пойтахт = [[Бағдод]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Абдуллатиф Рашид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Муҳаммад Шиё ас-Судонӣ |Ҷой аз рӯи масоҳат = 58 |Масоҳат = 437 072 км² |Фоизи об = 1,1 |Аҳолӣ = ≈43 533 592 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈100 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈265 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈5 900 доллар |ШРИ = 0,67 (миёна) |Воҳиди пул = [[динори Ироқ|динор]] |Домен = [[.iq]] |Коди телефон = +964 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Ироқ''' (ба арабӣ: ''العراق''; расман '''Ҷумҳурии Ироқ''', ''Jumhūriyyat al-ʿIrāq'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], ки сарзамини таърихии [[Байнаннаҳрайн]] — водии байни ду дарёи [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — қисми асосии онро ташкил медиҳад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iraq Iraq] — Encyclopædia Britannica</ref> Ин минтақа гаҳвораи яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон (шумерҳо, аккадиҳо, [[Бобул]], [[Ашшур (давлат)|Ашшур]]) ба ҳисоб меравад; пойтахти кишвар [[Бағдод]] дар асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази гулдории илми исломӣ буд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Iraq] — The World Factbook (CIA)</ref> Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва курдӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Байнаннаҳрайн дар ҳазораҳои IV–III то милод гаҳвораи яке аз нахустин тамаддунҳои бошумор гардид: дар ҳамин ҷо шумерҳо хатти миххаро ихтироъ карданд, нахустин шаҳрҳо (Урук, Ур, Лагаш) пайдо шуданд ва империяи Аккад, [[Бобул]] (бо қонунномаи машҳури Ҳаммурапи) ва [[Ашшур (давлат)|Ашшур]] паиҳам ба сари қудрат омаданд. Дар асри VI то милод сарзамин ҷузъи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] шуд, баъдан зери ҳукмронии [[Искандар]] ва Сосониён қарор гирифт.<ref name="brit" /> Соли 637 мелодӣ артиши хилофати арабӣ Ироқро забт кард ва [[ислом]] дини асосии минтақа гардид. Соли 762 халифаи аббосӣ Абӯҷаъфар Мансур шаҳри Бағдодро бунёд кард, ки тӯли асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази асосии илму ҳунари ҷаҳони ислом гардид; дар «Дорулҳикмат» олимоне чун Хоразмӣ, Кинди, Ҳунайн ибни Исҳоқ ва Табарӣ фаъолият мекарданд. Соли 1258 муғулҳо бо роҳбарии Ҳулагухон Бағдодро торумор карданд.<ref name="cia" /> Аз асри XVI то Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Ироқ зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд; соли 1920 [[Британияи Кабир]] мандати Лигаи Миллатҳоро бар Ироқ гирифт. Соли 1932 Ироқ ҳамчун подшоҳӣ мустақил шуд; соли 1958 бо инқилоби ҳарбӣ ҷумҳурӣ эълон гардид. Солҳои 1979–2003 диктатори баъсиён Саддом Ҳусайн ҳукмронӣ кард — давраи ҷанги [[Ҷанги Ироқу Эрон|Ироқу Эрон]] (1980–1988), забти [[Кувайт]] (1990) ва Ҷанги халиҷ. Соли 2003 ҳамлаи ИМА сарнагунии Саддомро овард; пас аз он кишвар бо низоъҳои дохилӣ ва ҷанг бо ДИИШ (2014–2017) рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2005 Ироқ тибқи конститутсияи нав — ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ироқ дар [[Осиёи Ғарбӣ]] воқеъ буда, бо [[Туркия]], [[Эрон]], [[Кувайт]], [[Арабистони Саудӣ]], [[Урдун]] ва [[Сурия]] ҳамсарҳад мебошад ва ба халиҷи Форс баромади хурд дорад. Қисми бештари кишварро ҳамвории Байнаннаҳрайн — водии [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — фаро гирифтааст; дар шимолу шарқ кӯҳҳои Загроси Курдистон, дар ҷануб биёбонҳо ва ботлоқҳои машҳури Месопотамӣ (мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Иқлим асосан биёбонии гарм — тобистони сахт гарм, зимистони муътадил — буда, дар шимол иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ мушоҳида мешавад; масоҳати кишвар тақрибан 437 ҳазор километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва [[Забони курдӣ|курдӣ]] мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 75–80% сокинон арабҳо ва 15–20% [[Курдҳо|курдҳо]] (асосан дар шимол) ҳастанд; ҷамоаҳои туркман, ассурӣ ва дигарон низ зиндагӣ мекунанд. Қариб 98% аҳолӣ мусулмон — шиа (≈60–65%, бахусус дар ҷануб ва марказ) ва суннӣ (≈30–35%) мебошанд; шаҳрҳои муқаддаси шиаён [[Наҷаф]] ва [[Карбало]] дар ҷануби кишвар воқеъанд. == Сиёсат ва идора == Ироқ ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад: президент сарвари давлат (одатан аз курдҳо) ва нахуствазир сарвари ҳукумат (одатан аз шиаҳои араб) аст; раиси парлумон одатан аз суннитарабҳо мебошад. Қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Шӯрои намояндагон гузошта шудааст. [[Курдистон]] (пойтахт [[Эрбил]]) минтақаи мухтори федералӣ дорад. Кишвар узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], [[ОПЕК]] (аз бунёдгузорон, соли 1960) ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Ироқ ба 18 муҳофаза (вилоят) тақсим мешавад, аз ҷумла се муҳофазаи Минтақаи Курдистон — Эрбил, Сулаймония ва Дуҳук — ҳукумати мухтори худро доранд. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] ва [[Киркук]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ироқ ба нафт сахт вобаста аст — кишвар яке аз бузургтарин захираҳои нафтии ҷаҳон дорад (аз бунёдгузорони [[ОПЕК]]) ва нафт зиёда аз 90% даромади буҷетро таъмин мекунад.<ref name="cia" /> Кишоварзӣ (хурморавӣ — Ироқ яке аз бузургтарин содиркунандагони хурмо, гандум, ҷав) ва савдо низ нақш доранд. Мушкилоти асосӣ — оқибатҳои ҷангу таҳримҳо, нарасидани барқу инфрасохтор ва бекории ҷавонон мебошанд. == Фарҳанг ва маориф == Ироқ маҳди хату навиштаҷот ва яке аз марказҳои аввалини тамаддуни башарист. Дар асрҳои IX–XIII [[Бағдод]] яке аз муҳимтарин шаҳрҳои илмию фарҳангии ҷаҳон буд — китобхонаҳо, риёзидонҳо (Хоразмӣ, ки илми алгебраро бунёд кард), табибон, файласуфон, ситорашиносон ва шоирон ([[Мутанаббӣ]], Абӯнавос) дар он ҷамъ омада буданд; ҳазорон афсонаи маҷмӯаи «[[Ҳазору як шаб]]» ба ҳамин давра мансубанд. Мусиқии мақоми ироқӣ ва ошхона (масгуф — моҳии бирён, дулма, хурмо) машҳуранд. Ёдгориҳои ЮНЕСКО — [[Бобул]] (соли 2019 шомил шуд), Самарро, шаҳри Ҳатра ва ботлоқҳои Месопотамӣ. == Нигаред низ == * [[Осиёи Ғарбӣ]] * [[Байнаннаҳрайн]] * [[Бағдод]] * [[Аббосиён]] * [[Даҷла]] * [[Фурот]] * [[Курдистон]] * [[Ҳазору як шаб]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} tfe2zra3r2xzvw2j506o55bqr06fud5 1475107 1475106 2026-06-08T13:02:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475107 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Ироқ |Номи аслӣ = جمهورية العراق / Jumhūriyyat al-ʿIrāq |Парчам = Flag of Iraq.svg |Нишон = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Дар харита = Iraq (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони курдӣ|курдӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[3 октябр]]и [[1932]] (аз [[Британияи Кабир]]); [[14 июл]]и [[1958]] (ҷумҳурӣ) |Пойтахт = [[Бағдод]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Абдуллатиф Рашид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Муҳаммад Шиё ас-Судонӣ |Ҷой аз рӯи масоҳат = 58 |Масоҳат = 437 072 км² |Фоизи об = 1,1 |Аҳолӣ = ≈43 533 592 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈100 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈265 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈5 900 доллар |ШРИ = 0,67 (миёна) |Воҳиди пул = [[динори Ироқ|динор]] |Домен = [[.iq]] |Коди телефон = +964 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Ироқ''' (ба арабӣ: ''العراق''; расман '''Ҷумҳурии Ироқ''', ''Jumhūriyyat al-ʿIrāq'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], ки сарзамини таърихии [[Байнаннаҳрайн]] — водии байни ду дарёи [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — қисми асосии онро ташкил медиҳад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iraq Iraq] — Encyclopædia Britannica</ref> Ин минтақа гаҳвораи яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон (шумерҳо, аккадиҳо, [[Бобул]], [[Ашшур (давлат)|Ашшур]]) ба ҳисоб меравад; пойтахти кишвар [[Бағдод]] дар асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази гулдории илми исломӣ буд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Iraq] — The World Factbook (CIA)</ref> Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва курдӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Байнаннаҳрайн дар ҳазораҳои IV–III то милод гаҳвораи яке аз нахустин тамаддунҳои бошумор гардид: дар ҳамин ҷо шумерҳо хатти миххаро ихтироъ карданд, нахустин шаҳрҳо (Урук, Ур, Лагаш) пайдо шуданд ва империяи Аккад, [[Бобул]] (бо қонунномаи машҳури Ҳаммурапи) ва [[Ашшур (давлат)|Ашшур]] паиҳам ба сари қудрат омаданд. Дар асри VI то милод сарзамин ҷузъи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] шуд, баъдан зери ҳукмронии [[Искандар]] ва Сосониён қарор гирифт.<ref name="brit" /> Соли 637 мелодӣ артиши хилофати арабӣ Ироқро забт кард ва [[ислом]] дини асосии минтақа гардид. Соли 762 халифаи аббосӣ Абӯҷаъфар Мансур шаҳри Бағдодро бунёд кард, ки тӯли асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази асосии илму ҳунари ҷаҳони ислом гардид; дар «Дорулҳикмат» олимоне чун Хоразмӣ, Кинди, Ҳунайн ибни Исҳоқ ва Табарӣ фаъолият мекарданд. Соли 1258 муғулҳо бо роҳбарии Ҳулагухон Бағдодро торумор карданд.<ref name="cia" /> Аз асри XVI то Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Ироқ зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд; соли 1920 [[Британияи Кабир]] мандати Лигаи Миллатҳоро бар Ироқ гирифт. Соли 1932 Ироқ ҳамчун подшоҳӣ мустақил шуд; соли 1958 бо инқилоби ҳарбӣ ҷумҳурӣ эълон гардид. Солҳои 1979–2003 диктатори баъсиён Саддом Ҳусайн ҳукмронӣ кард — давраи ҷанги [[Ҷанги Ироқу Эрон|Ироқу Эрон]] (1980–1988), забти [[Кувайт]] (1990) ва Ҷанги халиҷ. Соли 2003 ҳамлаи ИМА сарнагунии Саддомро овард; пас аз он кишвар бо низоъҳои дохилӣ ва ҷанг бо ДИИШ (2014–2017) рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2005 Ироқ тибқи конститутсияи нав — ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ироқ дар [[Осиёи Ғарбӣ]] воқеъ буда, бо [[Туркия]], [[Эрон]], [[Кувайт]], [[Арабистони Саудӣ]], [[Урдун]] ва [[Сурия]] ҳамсарҳад мебошад ва ба халиҷи Форс баромади хурд дорад. Қисми бештари кишварро ҳамвории Байнаннаҳрайн — водии [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — фаро гирифтааст; дар шимолу шарқ кӯҳҳои Загроси Курдистон, дар ҷануб биёбонҳо ва ботлоқҳои машҳури Месопотамӣ (мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Иқлим асосан биёбонии гарм — тобистони сахт гарм, зимистони муътадил — буда, дар шимол иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ мушоҳида мешавад; масоҳати кишвар тақрибан 437 ҳазор километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва [[Забони курдӣ|курдӣ]] мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 75–80% сокинон арабҳо ва 15–20% [[Курдҳо|курдҳо]] (асосан дар шимол) ҳастанд; ҷамоаҳои туркман, ассурӣ ва дигарон низ зиндагӣ мекунанд. Қариб 98% аҳолӣ мусулмон — шиа (≈60–65%, бахусус дар ҷануб ва марказ) ва суннӣ (≈30–35%) мебошанд; шаҳрҳои муқаддаси шиаён [[Наҷаф]] ва [[Карбало]] дар ҷануби кишвар воқеъанд. == Сиёсат ва идора == Ироқ ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад: президент сарвари давлат (одатан аз курдҳо) ва нахуствазир сарвари ҳукумат (одатан аз шиаҳои араб) аст; раиси парлумон одатан аз суннитарабҳо мебошад. Қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Шӯрои намояндагон гузошта шудааст. [[Курдистон]] (пойтахт [[Эрбил]]) минтақаи мухтори федералӣ дорад. Кишвар узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], [[ОПЕК]] (аз бунёдгузорон, соли 1960) ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Ироқ ба 18 муҳофаза (вилоят) тақсим мешавад, аз ҷумла се муҳофазаи Минтақаи Курдистон — Эрбил, Сулаймония ва Дуҳук — ҳукумати мухтори худро доранд. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] ва [[Киркук]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ироқ ба нафт сахт вобаста аст — кишвар яке аз бузургтарин захираҳои нафтии ҷаҳон дорад (аз бунёдгузорони [[ОПЕК]]) ва нафт зиёда аз 90% даромади буҷетро таъмин мекунад.<ref name="cia" /> Кишоварзӣ (хурморавӣ — Ироқ яке аз бузургтарин содиркунандагони хурмо, гандум, ҷав) ва савдо низ нақш доранд. Мушкилоти асосӣ — оқибатҳои ҷангу таҳримҳо, нарасидани барқу инфрасохтор ва бекории ҷавонон мебошанд. == Фарҳанг ва маориф == Ироқ маҳди хату навиштаҷот ва яке аз марказҳои аввалини тамаддуни башарист. Дар асрҳои IX–XIII [[Бағдод]] яке аз муҳимтарин шаҳрҳои илмию фарҳангии ҷаҳон буд — китобхонаҳо, риёзидонҳо (Хоразмӣ, ки илми алгебраро бунёд кард), табибон, файласуфон, ситорашиносон ва шоирон ([[Мутанаббӣ]], Абӯнавос) дар он ҷамъ омада буданд; ҳазорон афсонаи маҷмӯаи «[[Ҳазору як шаб]]» ба ҳамин давра мансубанд. Мусиқии мақоми ироқӣ ва ошхона (масгуф — моҳии бирён, дулма, хурмо) машҳуранд. Ёдгориҳои ЮНЕСКО — [[Бобул]] (соли 2019 шомил шуд), Самарро, шаҳри Ҳатра ва ботлоқҳои Месопотамӣ. == Нигаред низ == * [[Осиёи Ғарбӣ]] * [[Байнаннаҳрайн]] * [[Бағдод]] * [[Аббосиён]] * [[Даҷла]] * [[Фурот]] * [[Курдистон]] * [[Ҳазору як шаб]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Iraq Ироқ дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Ироқ — The World Factbook] mmaicycmdsdlomq7hc7othaszekg6v4 1475108 1475107 2026-06-08T13:02:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475108 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Ироқ |Номи аслӣ = جمهورية العراق / Jumhūriyyat al-ʿIrāq |Парчам = Flag of Iraq.svg |Нишон = Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg |Дар харита = Iraq (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони курдӣ|курдӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[3 октябр]]и [[1932]] (аз [[Британияи Кабир]]); [[14 июл]]и [[1958]] (ҷумҳурӣ) |Пойтахт = [[Бағдод]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии федеративӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Абдуллатиф Рашид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Муҳаммад Шиё ас-Судонӣ |Ҷой аз рӯи масоҳат = 58 |Масоҳат = 437 072 км² |Фоизи об = 1,1 |Аҳолӣ = ≈43 533 592 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈100 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈265 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈5 900 доллар |ШРИ = 0,67 (миёна) |Воҳиди пул = [[динори Ироқ|динор]] |Домен = [[.iq]] |Коди телефон = +964 |Минтақаи замонӣ = UTC+3 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Ироқ''' (ба арабӣ: ''العراق''; расман '''Ҷумҳурии Ироқ''', ''Jumhūriyyat al-ʿIrāq'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], ки сарзамини таърихии [[Байнаннаҳрайн]] — водии байни ду дарёи [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — қисми асосии онро ташкил медиҳад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iraq Iraq] — Encyclopædia Britannica</ref> Ин минтақа гаҳвораи яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон (шумерҳо, аккадиҳо, [[Бобул]], [[Ашшур (давлат)|Ашшур]]) ба ҳисоб меравад; пойтахти кишвар [[Бағдод]] дар асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази гулдории илми исломӣ буд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Iraq] — The World Factbook (CIA)</ref> Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва курдӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Таърих == Байнаннаҳрайн дар ҳазораҳои IV–III то милод гаҳвораи яке аз нахустин тамаддунҳои бошумор гардид: дар ҳамин ҷо шумерҳо хатти миххаро ихтироъ карданд, нахустин шаҳрҳо (Урук, Ур, Лагаш) пайдо шуданд ва империяи Аккад, [[Бобул]] (бо қонунномаи машҳури Ҳаммурапи) ва [[Ашшур (давлат)|Ашшур]] паиҳам ба сари қудрат омаданд. Дар асри VI то милод сарзамин ҷузъи [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] шуд, баъдан зери ҳукмронии [[Искандар]] ва Сосониён қарор гирифт.<ref name="brit" /> Соли 637 мелодӣ артиши хилофати арабӣ Ироқро забт кард ва [[ислом]] дини асосии минтақа гардид. Соли 762 халифаи аббосӣ Абӯҷаъфар Мансур шаҳри Бағдодро бунёд кард, ки тӯли асрҳои IX–XIII пойтахти [[Аббосиён|хилофати Аббосиён]] ва маркази асосии илму ҳунари ҷаҳони ислом гардид; дар «Дорулҳикмат» олимоне чун Хоразмӣ, Кинди, Ҳунайн ибни Исҳоқ ва Табарӣ фаъолият мекарданд. Соли 1258 муғулҳо бо роҳбарии Ҳулагухон Бағдодро торумор карданд.<ref name="cia" /> Аз асри XVI то Ҷанги якуми ҷаҳонӣ Ироқ зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд; соли 1920 [[Британияи Кабир]] мандати Лигаи Миллатҳоро бар Ироқ гирифт. Соли 1932 Ироқ ҳамчун подшоҳӣ мустақил шуд; соли 1958 бо инқилоби ҳарбӣ ҷумҳурӣ эълон гардид. Солҳои 1979–2003 диктатори баъсиён Саддом Ҳусайн ҳукмронӣ кард — давраи ҷанги [[Ҷанги Ироқу Эрон|Ироқу Эрон]] (1980–1988), забти [[Кувайт]] (1990) ва Ҷанги халиҷ. Соли 2003 ҳамлаи ИМА сарнагунии Саддомро овард; пас аз он кишвар бо низоъҳои дохилӣ ва ҷанг бо ДИИШ (2014–2017) рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2005 Ироқ тибқи конститутсияи нав — ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ироқ дар [[Осиёи Ғарбӣ]] воқеъ буда, бо [[Туркия]], [[Эрон]], [[Кувайт]], [[Арабистони Саудӣ]], [[Урдун]] ва [[Сурия]] ҳамсарҳад мебошад ва ба халиҷи Форс баромади хурд дорад. Қисми бештари кишварро ҳамвории Байнаннаҳрайн — водии [[Даҷла]] ва [[Фурот]] — фаро гирифтааст; дар шимолу шарқ кӯҳҳои Загроси Курдистон, дар ҷануб биёбонҳо ва ботлоқҳои машҳури Месопотамӣ (мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Иқлим асосан биёбонии гарм — тобистони сахт гарм, зимистони муътадил — буда, дар шимол иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ мушоҳида мешавад; масоҳати кишвар тақрибан 437 ҳазор километри мураббаъ аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Ироқ зиёда аз 43 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ арабӣ ва [[Забони курдӣ|курдӣ]] мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 75–80% сокинон арабҳо ва 15–20% [[Курдҳо|курдҳо]] (асосан дар шимол) ҳастанд; ҷамоаҳои туркман, ассурӣ ва дигарон низ зиндагӣ мекунанд. Қариб 98% аҳолӣ мусулмон — шиа (≈60–65%, бахусус дар ҷануб ва марказ) ва суннӣ (≈30–35%) мебошанд; шаҳрҳои муқаддаси шиаён [[Наҷаф]] ва [[Карбало]] дар ҷануби кишвар воқеъанд. == Сиёсат ва идора == Ироқ ҷумҳурии парлумонии федеративӣ мебошад: президент сарвари давлат (одатан аз курдҳо) ва нахуствазир сарвари ҳукумат (одатан аз шиаҳои араб) аст; раиси парлумон одатан аз суннитарабҳо мебошад. Қонунгузорӣ ба ӯҳдаи Шӯрои намояндагон гузошта шудааст. [[Курдистон]] (пойтахт [[Эрбил]]) минтақаи мухтори федералӣ дорад. Кишвар узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], [[ОПЕК]] (аз бунёдгузорон, соли 1960) ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Ироқ ба 18 муҳофаза (вилоят) тақсим мешавад, аз ҷумла се муҳофазаи Минтақаи Курдистон — Эрбил, Сулаймония ва Дуҳук — ҳукумати мухтори худро доранд. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Бағдод]], [[Мавсил]], [[Басра]], [[Эрбил]], [[Сулаймония]] ва [[Киркук]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ироқ ба нафт сахт вобаста аст — кишвар яке аз бузургтарин захираҳои нафтии ҷаҳон дорад (аз бунёдгузорони [[ОПЕК]]) ва нафт зиёда аз 90% даромади буҷетро таъмин мекунад.<ref name="cia" /> Кишоварзӣ (хурморавӣ — Ироқ яке аз бузургтарин содиркунандагони хурмо, гандум, ҷав) ва савдо низ нақш доранд. Мушкилоти асосӣ — оқибатҳои ҷангу таҳримҳо, нарасидани барқу инфрасохтор ва бекории ҷавонон мебошанд. == Фарҳанг ва маориф == Ироқ маҳди хату навиштаҷот ва яке аз марказҳои аввалини тамаддуни башарист. Дар асрҳои IX–XIII [[Бағдод]] яке аз муҳимтарин шаҳрҳои илмию фарҳангии ҷаҳон буд — китобхонаҳо, риёзидонҳо (Хоразмӣ, ки илми алгебраро бунёд кард), табибон, файласуфон, ситорашиносон ва шоирон ([[Мутанаббӣ]], Абӯнавос) дар он ҷамъ омада буданд; ҳазорон афсонаи маҷмӯаи «[[Ҳазору як шаб]]» ба ҳамин давра мансубанд. Мусиқии мақоми ироқӣ ва ошхона (масгуф — моҳии бирён, дулма, хурмо) машҳуранд. Ёдгориҳои ЮНЕСКО — [[Бобул]] (соли 2019 шомил шуд), Самарро, шаҳри Ҳатра ва ботлоқҳои Месопотамӣ. == Нигаред низ == * [[Осиёи Ғарбӣ]] * [[Байнаннаҳрайн]] * [[Бағдод]] * [[Аббосиён]] * [[Даҷла]] * [[Фурот]] * [[Курдистон]] * [[Ҳазору як шаб]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Iraq Ироқ дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ Ироқ — The World Factbook] {{Кишварҳои Осиё}} [[Гурӯҳ:Ироқ| ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] cj1qvtgx5i1epu93bsprzoz3r3hmc58 0 1975 1475652 1172683 2026-06-09T06:44:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475652 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тунис (шаҳр) |номи аслӣ = تونس / Tūnis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IV то милод |масоҳат = 212 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 056 247 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis'') — пойтахти ва бузургтарин шаҳри [[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]], дар канори шимолу шарқи кишвар, дар канори кӯли Тунис — лагунаи Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunis Tunis] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия (Тунис-Калон) аҳолии шаҳр аз 2,7 миллион нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Тунис — соли 1979 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна дар ҷаҳони ислом.<ref name="brit" /> kwjjtndjjs7sg9q1n8p8weoqh9xxd2o 1475653 1475652 2026-06-09T06:44:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475653 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тунис (шаҳр) |номи аслӣ = تونس / Tūnis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IV то милод |масоҳат = 212 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 056 247 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis'') — пойтахти ва бузургтарин шаҳри [[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]], дар канори шимолу шарқи кишвар, дар канори кӯли Тунис — лагунаи Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunis Tunis] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия (Тунис-Калон) аҳолии шаҳр аз 2,7 миллион нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Тунис — соли 1979 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна дар ҷаҳони ислом.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тунис дар маҳалли қадимаи берберӣ-карфагенӣ инкишоф ёфт; манбаъҳои аввалин зикри номи шаҳр (Tunes) ба асри IV то милод бар мегарданд. То соли 146 то милод шаҳр зери сояи бузурги [[Карфаген]] — тахминан 15 километр шимолу шарқтари он — буд.<ref name="brit" /> Пас аз бунёди Кайруан (670) ва паҳнкунии ислом, Тунис тадриҷан аҳамият пайдо кард. Дар асрҳои IX–X шаҳр зери Аглабиён ва Фотимиён инкишоф ёфт, аммо ҳамеша зери сояи Кайруан ва Маҳдия буд. '''Соли 1229 сулолаи Ҳафсиён''' Тунисро пойтахти давлати худ (Ҳафсиён, 1229–1574) интихоб карданд, ки шаҳрро ба маркази асосии иқтисодию фарҳангии Магриб ва савдогарии байни Аврупо ва Африқо табдил доданд. Дар ҳамин давра Мадинаи Тунис, '''Ҷомеи Зайтуна''' (бузургтарин ва қадимтарин мадрасаи Тунис) ва сукҳои анъанавӣ шакл гирифтанд. Соли 1574 шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1881 (эълони протекторати Фаронса) маркази Виссероятии Тунис буд. Дар асри XIX дар наздикии Мадина шаҳри нави аврупоӣ (Виль Нувел) бо хиёбонҳои паҳни бўлвери Ҳабиб Бургибаро (имрӯзаи Шонз-Элизеи Тунис) ва биноҳои сабки урупоӣ сохта шуд. Аз 1956 — пойтахти Ҷумҳурии Тунис; 14 январи 2011 дар Тунис эътирозоти оммавӣ ба сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ ва оғози '''Баҳори арабӣ''' овард. 0czy4xmp7lpyz88poj3trusc49eu74y 1475654 1475653 2026-06-09T06:44:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475654 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тунис (шаҳр) |номи аслӣ = تونس / Tūnis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IV то милод |масоҳат = 212 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 056 247 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis'') — пойтахти ва бузургтарин шаҳри [[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]], дар канори шимолу шарқи кишвар, дар канори кӯли Тунис — лагунаи Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunis Tunis] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия (Тунис-Калон) аҳолии шаҳр аз 2,7 миллион нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Тунис — соли 1979 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна дар ҷаҳони ислом.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тунис дар маҳалли қадимаи берберӣ-карфагенӣ инкишоф ёфт; манбаъҳои аввалин зикри номи шаҳр (Tunes) ба асри IV то милод бар мегарданд. То соли 146 то милод шаҳр зери сояи бузурги [[Карфаген]] — тахминан 15 километр шимолу шарқтари он — буд.<ref name="brit" /> Пас аз бунёди Кайруан (670) ва паҳнкунии ислом, Тунис тадриҷан аҳамият пайдо кард. Дар асрҳои IX–X шаҳр зери Аглабиён ва Фотимиён инкишоф ёфт, аммо ҳамеша зери сояи Кайруан ва Маҳдия буд. '''Соли 1229 сулолаи Ҳафсиён''' Тунисро пойтахти давлати худ (Ҳафсиён, 1229–1574) интихоб карданд, ки шаҳрро ба маркази асосии иқтисодию фарҳангии Магриб ва савдогарии байни Аврупо ва Африқо табдил доданд. Дар ҳамин давра Мадинаи Тунис, '''Ҷомеи Зайтуна''' (бузургтарин ва қадимтарин мадрасаи Тунис) ва сукҳои анъанавӣ шакл гирифтанд. Соли 1574 шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1881 (эълони протекторати Фаронса) маркази Виссероятии Тунис буд. Дар асри XIX дар наздикии Мадина шаҳри нави аврупоӣ (Виль Нувел) бо хиёбонҳои паҳни бўлвери Ҳабиб Бургибаро (имрӯзаи Шонз-Элизеи Тунис) ва биноҳои сабки урупоӣ сохта шуд. Аз 1956 — пойтахти Ҷумҳурии Тунис; 14 январи 2011 дар Тунис эътирозоти оммавӣ ба сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ ва оғози '''Баҳори арабӣ''' овард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори шимолу шарқии кишвар, дар канори кӯли Тунис ва канори Халиҷи Тунис (қисми Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл +29°C) ва зимистон муътадил-намӣ (миёнаи январ +11°C) мебошад. cwwrifkudfo2ep5467ma9njfq4taqnd 1475655 1475654 2026-06-09T06:44:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475655 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тунис (шаҳр) |номи аслӣ = تونس / Tūnis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IV то милод |масоҳат = 212 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 056 247 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis'') — пойтахти ва бузургтарин шаҳри [[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]], дар канори шимолу шарқи кишвар, дар канори кӯли Тунис — лагунаи Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunis Tunis] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия (Тунис-Калон) аҳолии шаҳр аз 2,7 миллион нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Тунис — соли 1979 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна дар ҷаҳони ислом.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тунис дар маҳалли қадимаи берберӣ-карфагенӣ инкишоф ёфт; манбаъҳои аввалин зикри номи шаҳр (Tunes) ба асри IV то милод бар мегарданд. То соли 146 то милод шаҳр зери сояи бузурги [[Карфаген]] — тахминан 15 километр шимолу шарқтари он — буд.<ref name="brit" /> Пас аз бунёди Кайруан (670) ва паҳнкунии ислом, Тунис тадриҷан аҳамият пайдо кард. Дар асрҳои IX–X шаҳр зери Аглабиён ва Фотимиён инкишоф ёфт, аммо ҳамеша зери сояи Кайруан ва Маҳдия буд. '''Соли 1229 сулолаи Ҳафсиён''' Тунисро пойтахти давлати худ (Ҳафсиён, 1229–1574) интихоб карданд, ки шаҳрро ба маркази асосии иқтисодию фарҳангии Магриб ва савдогарии байни Аврупо ва Африқо табдил доданд. Дар ҳамин давра Мадинаи Тунис, '''Ҷомеи Зайтуна''' (бузургтарин ва қадимтарин мадрасаи Тунис) ва сукҳои анъанавӣ шакл гирифтанд. Соли 1574 шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1881 (эълони протекторати Фаронса) маркази Виссероятии Тунис буд. Дар асри XIX дар наздикии Мадина шаҳри нави аврупоӣ (Виль Нувел) бо хиёбонҳои паҳни бўлвери Ҳабиб Бургибаро (имрӯзаи Шонз-Элизеи Тунис) ва биноҳои сабки урупоӣ сохта шуд. Аз 1956 — пойтахти Ҷумҳурии Тунис; 14 январи 2011 дар Тунис эътирозоти оммавӣ ба сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ ва оғози '''Баҳори арабӣ''' овард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори шимолу шарқии кишвар, дар канори кӯли Тунис ва канори Халиҷи Тунис (қисми Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл +29°C) ва зимистон муътадил-намӣ (миёнаи январ +11°C) мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тунис тахминан 1,1 миллион ва бо агломератсия (Тунис-Калон, Бен-Арус, Эриана, Манӯба) аз 2,7 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> 09pb7guc1b27438h7x7tswli153xd7z 1475656 1475655 2026-06-09T06:45:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475656 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тунис (шаҳр) |номи аслӣ = تونس / Tūnis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IV то милод |масоҳат = 212 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 056 247 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis'') — пойтахти ва бузургтарин шаҳри [[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]], дар канори шимолу шарқи кишвар, дар канори кӯли Тунис — лагунаи Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunis Tunis] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия (Тунис-Калон) аҳолии шаҳр аз 2,7 миллион нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Тунис — соли 1979 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна дар ҷаҳони ислом.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тунис дар маҳалли қадимаи берберӣ-карфагенӣ инкишоф ёфт; манбаъҳои аввалин зикри номи шаҳр (Tunes) ба асри IV то милод бар мегарданд. То соли 146 то милод шаҳр зери сояи бузурги [[Карфаген]] — тахминан 15 километр шимолу шарқтари он — буд.<ref name="brit" /> Пас аз бунёди Кайруан (670) ва паҳнкунии ислом, Тунис тадриҷан аҳамият пайдо кард. Дар асрҳои IX–X шаҳр зери Аглабиён ва Фотимиён инкишоф ёфт, аммо ҳамеша зери сояи Кайруан ва Маҳдия буд. '''Соли 1229 сулолаи Ҳафсиён''' Тунисро пойтахти давлати худ (Ҳафсиён, 1229–1574) интихоб карданд, ки шаҳрро ба маркази асосии иқтисодию фарҳангии Магриб ва савдогарии байни Аврупо ва Африқо табдил доданд. Дар ҳамин давра Мадинаи Тунис, '''Ҷомеи Зайтуна''' (бузургтарин ва қадимтарин мадрасаи Тунис) ва сукҳои анъанавӣ шакл гирифтанд. Соли 1574 шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1881 (эълони протекторати Фаронса) маркази Виссероятии Тунис буд. Дар асри XIX дар наздикии Мадина шаҳри нави аврупоӣ (Виль Нувел) бо хиёбонҳои паҳни бўлвери Ҳабиб Бургибаро (имрӯзаи Шонз-Элизеи Тунис) ва биноҳои сабки урупоӣ сохта шуд. Аз 1956 — пойтахти Ҷумҳурии Тунис; 14 январи 2011 дар Тунис эътирозоти оммавӣ ба сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ ва оғози '''Баҳори арабӣ''' овард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори шимолу шарқии кишвар, дар канори кӯли Тунис ва канори Халиҷи Тунис (қисми Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл +29°C) ва зимистон муътадил-намӣ (миёнаи январ +11°C) мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тунис тахминан 1,1 миллион ва бо агломератсия (Тунис-Калон, Бен-Арус, Эриана, Манӯба) аз 2,7 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Тунис маркази асосии иқтисодии кишвар буда, аз 30% ММД-и Тунисро ба ҳисоб гирифта мешавад. Хидматрасонӣ (бонкҳо, тиҷорат, маъмурият), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, кафшсозӣ), нашриёт, сайёҳӣ ва порти баҳрии La Goulette сектори асосианд. 9olj2qtoq2df35dg69lclc33zdeqs4b 1475657 1475656 2026-06-09T06:45:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475657 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тунис (шаҳр) |номи аслӣ = تونس / Tūnis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IV то милод |масоҳат = 212 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 056 247 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis'') — пойтахти ва бузургтарин шаҳри [[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]], дар канори шимолу шарқи кишвар, дар канори кӯли Тунис — лагунаи Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunis Tunis] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия (Тунис-Калон) аҳолии шаҳр аз 2,7 миллион нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Тунис — соли 1979 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна дар ҷаҳони ислом.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тунис дар маҳалли қадимаи берберӣ-карфагенӣ инкишоф ёфт; манбаъҳои аввалин зикри номи шаҳр (Tunes) ба асри IV то милод бар мегарданд. То соли 146 то милод шаҳр зери сояи бузурги [[Карфаген]] — тахминан 15 километр шимолу шарқтари он — буд.<ref name="brit" /> Пас аз бунёди Кайруан (670) ва паҳнкунии ислом, Тунис тадриҷан аҳамият пайдо кард. Дар асрҳои IX–X шаҳр зери Аглабиён ва Фотимиён инкишоф ёфт, аммо ҳамеша зери сояи Кайруан ва Маҳдия буд. '''Соли 1229 сулолаи Ҳафсиён''' Тунисро пойтахти давлати худ (Ҳафсиён, 1229–1574) интихоб карданд, ки шаҳрро ба маркази асосии иқтисодию фарҳангии Магриб ва савдогарии байни Аврупо ва Африқо табдил доданд. Дар ҳамин давра Мадинаи Тунис, '''Ҷомеи Зайтуна''' (бузургтарин ва қадимтарин мадрасаи Тунис) ва сукҳои анъанавӣ шакл гирифтанд. Соли 1574 шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1881 (эълони протекторати Фаронса) маркази Виссероятии Тунис буд. Дар асри XIX дар наздикии Мадина шаҳри нави аврупоӣ (Виль Нувел) бо хиёбонҳои паҳни бўлвери Ҳабиб Бургибаро (имрӯзаи Шонз-Элизеи Тунис) ва биноҳои сабки урупоӣ сохта шуд. Аз 1956 — пойтахти Ҷумҳурии Тунис; 14 январи 2011 дар Тунис эътирозоти оммавӣ ба сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ ва оғози '''Баҳори арабӣ''' овард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори шимолу шарқии кишвар, дар канори кӯли Тунис ва канори Халиҷи Тунис (қисми Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл +29°C) ва зимистон муътадил-намӣ (миёнаи январ +11°C) мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тунис тахминан 1,1 миллион ва бо агломератсия (Тунис-Калон, Бен-Арус, Эриана, Манӯба) аз 2,7 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Тунис маркази асосии иқтисодии кишвар буда, аз 30% ММД-и Тунисро ба ҳисоб гирифта мешавад. Хидматрасонӣ (бонкҳо, тиҷорат, маъмурият), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, кафшсозӣ), нашриёт, сайёҳӣ ва порти баҳрии La Goulette сектори асосианд. == Нақлиёт == Дар Тунис '''Фурудгоҳи байналмилалии Тунис-Карфаген''' (асосии кишвар), хатти роҳи оҳани TGM (Тунис–Ла-Гуллет–Маре, аз 1872), системи метрои сабук Métro léger de Tunis, бандари Ла-Гуллет ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. e7jqak2yejzdmmtf10ip981iv7rmfbj 1475658 1475657 2026-06-09T06:45:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475658 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тунис (шаҳр) |номи аслӣ = تونس / Tūnis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IV то милод |масоҳат = 212 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 056 247 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis'') — пойтахти ва бузургтарин шаҳри [[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]], дар канори шимолу шарқи кишвар, дар канори кӯли Тунис — лагунаи Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunis Tunis] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия (Тунис-Калон) аҳолии шаҳр аз 2,7 миллион нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Тунис — соли 1979 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна дар ҷаҳони ислом.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тунис дар маҳалли қадимаи берберӣ-карфагенӣ инкишоф ёфт; манбаъҳои аввалин зикри номи шаҳр (Tunes) ба асри IV то милод бар мегарданд. То соли 146 то милод шаҳр зери сояи бузурги [[Карфаген]] — тахминан 15 километр шимолу шарқтари он — буд.<ref name="brit" /> Пас аз бунёди Кайруан (670) ва паҳнкунии ислом, Тунис тадриҷан аҳамият пайдо кард. Дар асрҳои IX–X шаҳр зери Аглабиён ва Фотимиён инкишоф ёфт, аммо ҳамеша зери сояи Кайруан ва Маҳдия буд. '''Соли 1229 сулолаи Ҳафсиён''' Тунисро пойтахти давлати худ (Ҳафсиён, 1229–1574) интихоб карданд, ки шаҳрро ба маркази асосии иқтисодию фарҳангии Магриб ва савдогарии байни Аврупо ва Африқо табдил доданд. Дар ҳамин давра Мадинаи Тунис, '''Ҷомеи Зайтуна''' (бузургтарин ва қадимтарин мадрасаи Тунис) ва сукҳои анъанавӣ шакл гирифтанд. Соли 1574 шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1881 (эълони протекторати Фаронса) маркази Виссероятии Тунис буд. Дар асри XIX дар наздикии Мадина шаҳри нави аврупоӣ (Виль Нувел) бо хиёбонҳои паҳни бўлвери Ҳабиб Бургибаро (имрӯзаи Шонз-Элизеи Тунис) ва биноҳои сабки урупоӣ сохта шуд. Аз 1956 — пойтахти Ҷумҳурии Тунис; 14 январи 2011 дар Тунис эътирозоти оммавӣ ба сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ ва оғози '''Баҳори арабӣ''' овард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори шимолу шарқии кишвар, дар канори кӯли Тунис ва канори Халиҷи Тунис (қисми Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл +29°C) ва зимистон муътадил-намӣ (миёнаи январ +11°C) мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тунис тахминан 1,1 миллион ва бо агломератсия (Тунис-Калон, Бен-Арус, Эриана, Манӯба) аз 2,7 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Тунис маркази асосии иқтисодии кишвар буда, аз 30% ММД-и Тунисро ба ҳисоб гирифта мешавад. Хидматрасонӣ (бонкҳо, тиҷорат, маъмурият), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, кафшсозӣ), нашриёт, сайёҳӣ ва порти баҳрии La Goulette сектори асосианд. == Нақлиёт == Дар Тунис '''Фурудгоҳи байналмилалии Тунис-Карфаген''' (асосии кишвар), хатти роҳи оҳани TGM (Тунис–Ла-Гуллет–Маре, аз 1872), системи метрои сабук Métro léger de Tunis, бандари Ла-Гуллет ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Тунис''' (UNESCO 1979) — маҷмааи беҳамтои зиёда аз 700 ёдгории таърихӣ, аз ҷумла '''Ҷомеи Зайтуна''' (асри VIII), мадрасаҳои Ҳафсии асри XIII–XIV (Мадрасаи Шамоъия, Мадрасаи Боширия), кохҳои таърихӣ ва ҷамоаҳои сукҳои анъанавӣ. '''Музейи Бардо''' (собиқ кохи бейҳои Тунис) дорои бузургтарин коллексияи мозайкаҳои римии ҷаҳон аст. 259xodtkzxitjo4rtzt52zf98gemvtv 1475659 1475658 2026-06-09T06:45:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475659 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тунис (шаҳр) |номи аслӣ = تونس / Tūnis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IV то милод |масоҳат = 212 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 056 247 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis'') — пойтахти ва бузургтарин шаҳри [[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]], дар канори шимолу шарқи кишвар, дар канори кӯли Тунис — лагунаи Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunis Tunis] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия (Тунис-Калон) аҳолии шаҳр аз 2,7 миллион нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Тунис — соли 1979 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна дар ҷаҳони ислом.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тунис дар маҳалли қадимаи берберӣ-карфагенӣ инкишоф ёфт; манбаъҳои аввалин зикри номи шаҳр (Tunes) ба асри IV то милод бар мегарданд. То соли 146 то милод шаҳр зери сояи бузурги [[Карфаген]] — тахминан 15 километр шимолу шарқтари он — буд.<ref name="brit" /> Пас аз бунёди Кайруан (670) ва паҳнкунии ислом, Тунис тадриҷан аҳамият пайдо кард. Дар асрҳои IX–X шаҳр зери Аглабиён ва Фотимиён инкишоф ёфт, аммо ҳамеша зери сояи Кайруан ва Маҳдия буд. '''Соли 1229 сулолаи Ҳафсиён''' Тунисро пойтахти давлати худ (Ҳафсиён, 1229–1574) интихоб карданд, ки шаҳрро ба маркази асосии иқтисодию фарҳангии Магриб ва савдогарии байни Аврупо ва Африқо табдил доданд. Дар ҳамин давра Мадинаи Тунис, '''Ҷомеи Зайтуна''' (бузургтарин ва қадимтарин мадрасаи Тунис) ва сукҳои анъанавӣ шакл гирифтанд. Соли 1574 шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1881 (эълони протекторати Фаронса) маркази Виссероятии Тунис буд. Дар асри XIX дар наздикии Мадина шаҳри нави аврупоӣ (Виль Нувел) бо хиёбонҳои паҳни бўлвери Ҳабиб Бургибаро (имрӯзаи Шонз-Элизеи Тунис) ва биноҳои сабки урупоӣ сохта шуд. Аз 1956 — пойтахти Ҷумҳурии Тунис; 14 январи 2011 дар Тунис эътирозоти оммавӣ ба сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ ва оғози '''Баҳори арабӣ''' овард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори шимолу шарқии кишвар, дар канори кӯли Тунис ва канори Халиҷи Тунис (қисми Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл +29°C) ва зимистон муътадил-намӣ (миёнаи январ +11°C) мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тунис тахминан 1,1 миллион ва бо агломератсия (Тунис-Калон, Бен-Арус, Эриана, Манӯба) аз 2,7 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Тунис маркази асосии иқтисодии кишвар буда, аз 30% ММД-и Тунисро ба ҳисоб гирифта мешавад. Хидматрасонӣ (бонкҳо, тиҷорат, маъмурият), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, кафшсозӣ), нашриёт, сайёҳӣ ва порти баҳрии La Goulette сектори асосианд. == Нақлиёт == Дар Тунис '''Фурудгоҳи байналмилалии Тунис-Карфаген''' (асосии кишвар), хатти роҳи оҳани TGM (Тунис–Ла-Гуллет–Маре, аз 1872), системи метрои сабук Métro léger de Tunis, бандари Ла-Гуллет ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Тунис''' (UNESCO 1979) — маҷмааи беҳамтои зиёда аз 700 ёдгории таърихӣ, аз ҷумла '''Ҷомеи Зайтуна''' (асри VIII), мадрасаҳои Ҳафсии асри XIII–XIV (Мадрасаи Шамоъия, Мадрасаи Боширия), кохҳои таърихӣ ва ҷамоаҳои сукҳои анъанавӣ. '''Музейи Бардо''' (собиқ кохи бейҳои Тунис) дорои бузургтарин коллексияи мозайкаҳои римии ҷаҳон аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Карфаген]] * [[Сус (шаҳр)|Сус]] * [[Кайруан]] * [[Бағдод]] t4ox7tw0x0heelfsod2zuzd1syymbap 1475660 1475659 2026-06-09T06:45:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475660 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тунис (шаҳр) |номи аслӣ = تونس / Tūnis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IV то милод |масоҳат = 212 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 056 247 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis'') — пойтахти ва бузургтарин шаҳри [[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]], дар канори шимолу шарқи кишвар, дар канори кӯли Тунис — лагунаи Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunis Tunis] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия (Тунис-Калон) аҳолии шаҳр аз 2,7 миллион нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Тунис — соли 1979 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна дар ҷаҳони ислом.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тунис дар маҳалли қадимаи берберӣ-карфагенӣ инкишоф ёфт; манбаъҳои аввалин зикри номи шаҳр (Tunes) ба асри IV то милод бар мегарданд. То соли 146 то милод шаҳр зери сояи бузурги [[Карфаген]] — тахминан 15 километр шимолу шарқтари он — буд.<ref name="brit" /> Пас аз бунёди Кайруан (670) ва паҳнкунии ислом, Тунис тадриҷан аҳамият пайдо кард. Дар асрҳои IX–X шаҳр зери Аглабиён ва Фотимиён инкишоф ёфт, аммо ҳамеша зери сояи Кайруан ва Маҳдия буд. '''Соли 1229 сулолаи Ҳафсиён''' Тунисро пойтахти давлати худ (Ҳафсиён, 1229–1574) интихоб карданд, ки шаҳрро ба маркази асосии иқтисодию фарҳангии Магриб ва савдогарии байни Аврупо ва Африқо табдил доданд. Дар ҳамин давра Мадинаи Тунис, '''Ҷомеи Зайтуна''' (бузургтарин ва қадимтарин мадрасаи Тунис) ва сукҳои анъанавӣ шакл гирифтанд. Соли 1574 шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1881 (эълони протекторати Фаронса) маркази Виссероятии Тунис буд. Дар асри XIX дар наздикии Мадина шаҳри нави аврупоӣ (Виль Нувел) бо хиёбонҳои паҳни бўлвери Ҳабиб Бургибаро (имрӯзаи Шонз-Элизеи Тунис) ва биноҳои сабки урупоӣ сохта шуд. Аз 1956 — пойтахти Ҷумҳурии Тунис; 14 январи 2011 дар Тунис эътирозоти оммавӣ ба сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ ва оғози '''Баҳори арабӣ''' овард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори шимолу шарқии кишвар, дар канори кӯли Тунис ва канори Халиҷи Тунис (қисми Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл +29°C) ва зимистон муътадил-намӣ (миёнаи январ +11°C) мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тунис тахминан 1,1 миллион ва бо агломератсия (Тунис-Калон, Бен-Арус, Эриана, Манӯба) аз 2,7 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Тунис маркази асосии иқтисодии кишвар буда, аз 30% ММД-и Тунисро ба ҳисоб гирифта мешавад. Хидматрасонӣ (бонкҳо, тиҷорат, маъмурият), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, кафшсозӣ), нашриёт, сайёҳӣ ва порти баҳрии La Goulette сектори асосианд. == Нақлиёт == Дар Тунис '''Фурудгоҳи байналмилалии Тунис-Карфаген''' (асосии кишвар), хатти роҳи оҳани TGM (Тунис–Ла-Гуллет–Маре, аз 1872), системи метрои сабук Métro léger de Tunis, бандари Ла-Гуллет ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Тунис''' (UNESCO 1979) — маҷмааи беҳамтои зиёда аз 700 ёдгории таърихӣ, аз ҷумла '''Ҷомеи Зайтуна''' (асри VIII), мадрасаҳои Ҳафсии асри XIII–XIV (Мадрасаи Шамоъия, Мадрасаи Боширия), кохҳои таърихӣ ва ҷамоаҳои сукҳои анъанавӣ. '''Музейи Бардо''' (собиқ кохи бейҳои Тунис) дорои бузургтарин коллексияи мозайкаҳои римии ҷаҳон аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Карфаген]] * [[Сус (шаҳр)|Сус]] * [[Кайруан]] * [[Бағдод]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} dsnjevslum5jpgpka2prtpazepj7zat 1475661 1475660 2026-06-09T06:46:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475661 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тунис (шаҳр) |номи аслӣ = تونس / Tūnis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IV то милод |масоҳат = 212 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 056 247 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis'') — пойтахти ва бузургтарин шаҳри [[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]], дар канори шимолу шарқи кишвар, дар канори кӯли Тунис — лагунаи Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunis Tunis] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия (Тунис-Калон) аҳолии шаҳр аз 2,7 миллион нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Тунис — соли 1979 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна дар ҷаҳони ислом.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тунис дар маҳалли қадимаи берберӣ-карфагенӣ инкишоф ёфт; манбаъҳои аввалин зикри номи шаҳр (Tunes) ба асри IV то милод бар мегарданд. То соли 146 то милод шаҳр зери сояи бузурги [[Карфаген]] — тахминан 15 километр шимолу шарқтари он — буд.<ref name="brit" /> Пас аз бунёди Кайруан (670) ва паҳнкунии ислом, Тунис тадриҷан аҳамият пайдо кард. Дар асрҳои IX–X шаҳр зери Аглабиён ва Фотимиён инкишоф ёфт, аммо ҳамеша зери сояи Кайруан ва Маҳдия буд. '''Соли 1229 сулолаи Ҳафсиён''' Тунисро пойтахти давлати худ (Ҳафсиён, 1229–1574) интихоб карданд, ки шаҳрро ба маркази асосии иқтисодию фарҳангии Магриб ва савдогарии байни Аврупо ва Африқо табдил доданд. Дар ҳамин давра Мадинаи Тунис, '''Ҷомеи Зайтуна''' (бузургтарин ва қадимтарин мадрасаи Тунис) ва сукҳои анъанавӣ шакл гирифтанд. Соли 1574 шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1881 (эълони протекторати Фаронса) маркази Виссероятии Тунис буд. Дар асри XIX дар наздикии Мадина шаҳри нави аврупоӣ (Виль Нувел) бо хиёбонҳои паҳни бўлвери Ҳабиб Бургибаро (имрӯзаи Шонз-Элизеи Тунис) ва биноҳои сабки урупоӣ сохта шуд. Аз 1956 — пойтахти Ҷумҳурии Тунис; 14 январи 2011 дар Тунис эътирозоти оммавӣ ба сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ ва оғози '''Баҳори арабӣ''' овард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори шимолу шарқии кишвар, дар канори кӯли Тунис ва канори Халиҷи Тунис (қисми Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл +29°C) ва зимистон муътадил-намӣ (миёнаи январ +11°C) мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тунис тахминан 1,1 миллион ва бо агломератсия (Тунис-Калон, Бен-Арус, Эриана, Манӯба) аз 2,7 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Тунис маркази асосии иқтисодии кишвар буда, аз 30% ММД-и Тунисро ба ҳисоб гирифта мешавад. Хидматрасонӣ (бонкҳо, тиҷорат, маъмурият), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, кафшсозӣ), нашриёт, сайёҳӣ ва порти баҳрии La Goulette сектори асосианд. == Нақлиёт == Дар Тунис '''Фурудгоҳи байналмилалии Тунис-Карфаген''' (асосии кишвар), хатти роҳи оҳани TGM (Тунис–Ла-Гуллет–Маре, аз 1872), системи метрои сабук Métro léger de Tunis, бандари Ла-Гуллет ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Тунис''' (UNESCO 1979) — маҷмааи беҳамтои зиёда аз 700 ёдгории таърихӣ, аз ҷумла '''Ҷомеи Зайтуна''' (асри VIII), мадрасаҳои Ҳафсии асри XIII–XIV (Мадрасаи Шамоъия, Мадрасаи Боширия), кохҳои таърихӣ ва ҷамоаҳои сукҳои анъанавӣ. '''Музейи Бардо''' (собиқ кохи бейҳои Тунис) дорои бузургтарин коллексияи мозайкаҳои римии ҷаҳон аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Карфаген]] * [[Сус (шаҳр)|Сус]] * [[Кайруан]] * [[Бағдод]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tunis Тунис (шаҳр) дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/36/ Medina of Tunis — UNESCO] f230qr7j1q32zcw1q69jelhsx9aeof0 1475662 1475661 2026-06-09T06:46:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475662 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тунис (шаҳр) |номи аслӣ = تونس / Tūnis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IV то милод |масоҳат = 212 |баландии маркази МА = 4 |аҳолӣ = 1 056 247 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis'') — пойтахти ва бузургтарин шаҳри [[Тунис|Ҷумҳурии Тунис]], дар канори шимолу шарқи кишвар, дар канори кӯли Тунис — лагунаи Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunis Tunis] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия (Тунис-Калон) аҳолии шаҳр аз 2,7 миллион нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Тунис — соли 1979 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна дар ҷаҳони ислом.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тунис дар маҳалли қадимаи берберӣ-карфагенӣ инкишоф ёфт; манбаъҳои аввалин зикри номи шаҳр (Tunes) ба асри IV то милод бар мегарданд. То соли 146 то милод шаҳр зери сояи бузурги [[Карфаген]] — тахминан 15 километр шимолу шарқтари он — буд.<ref name="brit" /> Пас аз бунёди Кайруан (670) ва паҳнкунии ислом, Тунис тадриҷан аҳамият пайдо кард. Дар асрҳои IX–X шаҳр зери Аглабиён ва Фотимиён инкишоф ёфт, аммо ҳамеша зери сояи Кайруан ва Маҳдия буд. '''Соли 1229 сулолаи Ҳафсиён''' Тунисро пойтахти давлати худ (Ҳафсиён, 1229–1574) интихоб карданд, ки шаҳрро ба маркази асосии иқтисодию фарҳангии Магриб ва савдогарии байни Аврупо ва Африқо табдил доданд. Дар ҳамин давра Мадинаи Тунис, '''Ҷомеи Зайтуна''' (бузургтарин ва қадимтарин мадрасаи Тунис) ва сукҳои анъанавӣ шакл гирифтанд. Соли 1574 шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1881 (эълони протекторати Фаронса) маркази Виссероятии Тунис буд. Дар асри XIX дар наздикии Мадина шаҳри нави аврупоӣ (Виль Нувел) бо хиёбонҳои паҳни бўлвери Ҳабиб Бургибаро (имрӯзаи Шонз-Элизеи Тунис) ва биноҳои сабки урупоӣ сохта шуд. Аз 1956 — пойтахти Ҷумҳурии Тунис; 14 январи 2011 дар Тунис эътирозоти оммавӣ ба сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ ва оғози '''Баҳори арабӣ''' овард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори шимолу шарқии кишвар, дар канори кӯли Тунис ва канори Халиҷи Тунис (қисми Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк (миёнаи июл +29°C) ва зимистон муътадил-намӣ (миёнаи январ +11°C) мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тунис тахминан 1,1 миллион ва бо агломератсия (Тунис-Калон, Бен-Арус, Эриана, Манӯба) аз 2,7 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Тунис маркази асосии иқтисодии кишвар буда, аз 30% ММД-и Тунисро ба ҳисоб гирифта мешавад. Хидматрасонӣ (бонкҳо, тиҷорат, маъмурият), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, кафшсозӣ), нашриёт, сайёҳӣ ва порти баҳрии La Goulette сектори асосианд. == Нақлиёт == Дар Тунис '''Фурудгоҳи байналмилалии Тунис-Карфаген''' (асосии кишвар), хатти роҳи оҳани TGM (Тунис–Ла-Гуллет–Маре, аз 1872), системи метрои сабук Métro léger de Tunis, бандари Ла-Гуллет ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Тунис''' (UNESCO 1979) — маҷмааи беҳамтои зиёда аз 700 ёдгории таърихӣ, аз ҷумла '''Ҷомеи Зайтуна''' (асри VIII), мадрасаҳои Ҳафсии асри XIII–XIV (Мадрасаи Шамоъия, Мадрасаи Боширия), кохҳои таърихӣ ва ҷамоаҳои сукҳои анъанавӣ. '''Музейи Бардо''' (собиқ кохи бейҳои Тунис) дорои бузургтарин коллексияи мозайкаҳои римии ҷаҳон аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Карфаген]] * [[Сус (шаҳр)|Сус]] * [[Кайруан]] * [[Бағдод]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tunis Тунис (шаҳр) дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/36/ Medina of Tunis — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Тунис]] [[Гурӯҳ:Тунис]] [[Гурӯҳ:Пойтахтҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] a88ev48bzl9dtycpj9rp3do7gcl2uwe 0 2123 1475751 1418791 2026-06-09T07:06:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475751 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Лубнон |Номи аслӣ = الجمهورية اللبنانية / al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya |Парчам = Flag of Lebanon.svg |Нишон = Coat of arms of Lebanon.svg |Дар харита = Lebanon (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[22 ноябр]]и [[1943]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Байрут]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]], [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии конфессионалӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Йосеф Аун |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Навоф Салом |Ҷой аз рӯи масоҳат = 166 |Масоҳат = 10 452 км² |Фоизи об = 1,8 |Аҳолӣ = ≈6 825 442 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈645 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈21 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈3 080 доллар |ШРИ = 0,72 (баланд) |Воҳиди пул = [[лираи лубнонӣ|лира]] |Домен = [[.lb]] |Коди телефон = +961 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 (зимистон), UTC+3 (тобистон) |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Лубнон''' (ба арабӣ: ''لبنان'', ''Lubnān''; расман '''Ҷумҳурии Лубнон''', ''al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], дар канори шарқии [[Баҳри Миёназамин]], бо [[Сурия]] аз шимолу шарқ ва [[Исроил]] аз ҷануб ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lebanon Lebanon] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо масоҳати ҳамагӣ 10 452 километри мураббаъ — '''яке аз хурдтарин кишварҳои Осиё''' — буда, аҳолиаш зиёда аз 6,8 миллион нафар аст. Пойтахти кишвар [[Байрут]], забони расмӣ арабӣ; фаронсавӣ ва инглисӣ паҳнгашта истифода мешаванд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Lebanon] — The World Factbook (CIA)</ref> 4wy8bmj2nuqv0duzjcf7oa8vp81e2e3 1475752 1475751 2026-06-09T07:06:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475752 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Лубнон |Номи аслӣ = الجمهورية اللبنانية / al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya |Парчам = Flag of Lebanon.svg |Нишон = Coat of arms of Lebanon.svg |Дар харита = Lebanon (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[22 ноябр]]и [[1943]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Байрут]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]], [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии конфессионалӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Йосеф Аун |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Навоф Салом |Ҷой аз рӯи масоҳат = 166 |Масоҳат = 10 452 км² |Фоизи об = 1,8 |Аҳолӣ = ≈6 825 442 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈645 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈21 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈3 080 доллар |ШРИ = 0,72 (баланд) |Воҳиди пул = [[лираи лубнонӣ|лира]] |Домен = [[.lb]] |Коди телефон = +961 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 (зимистон), UTC+3 (тобистон) |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Лубнон''' (ба арабӣ: ''لبنان'', ''Lubnān''; расман '''Ҷумҳурии Лубнон''', ''al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], дар канори шарқии [[Баҳри Миёназамин]], бо [[Сурия]] аз шимолу шарқ ва [[Исроил]] аз ҷануб ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lebanon Lebanon] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо масоҳати ҳамагӣ 10 452 километри мураббаъ — '''яке аз хурдтарин кишварҳои Осиё''' — буда, аҳолиаш зиёда аз 6,8 миллион нафар аст. Пойтахти кишвар [[Байрут]], забони расмӣ арабӣ; фаронсавӣ ва инглисӣ паҳнгашта истифода мешаванд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Lebanon] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Лубнони имрӯза маҳди '''тамаддуни Финикия''' — яке аз бузургтарин тамаддунҳои баҳрии Шарқи Қадим — буд. Аз тахминан 3000 то милод финикиён шаҳрҳои бузурги соҳилии '''[[Сур]]''' (Тир), '''[[Сайдо]]''' (Сидон), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос) ва Беритро (Байрут) бунёд карданд. Бузургтарин ёдгории финикиён — '''ихтирои алифбои финикӣ''' (тахм. 1500 то милод, дар Ҷубайл/Библос) — заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ (юнонӣ, лотинӣ, кириллӣ) ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид.<ref name="brit" /> Финикиён маркази савдои тилло, мис, нуқра, фолтоди тирӣ (тирлиён — рангини сурх-арғувонии шоҳона, ки аз селаки мурекс гирифта мешуд) ва кедри Лубнон буданд. Соли 332 то милод [[Искандар]] шаҳри Сурро пас аз муҳосираи 7-моҳа забт кард ва аҳолии онро ба ғуломӣ фурӯхт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои II–I то милод Лубнон ҷузъи империяи Селевкиён ва баъдан '''Империяи Рум''' (аз 64 то милод) шуд; '''Берит''' (Байрути имрӯза) маркази бузурги '''мактаби ҳуқуқи римӣ''' — яке аз се мактаби асосии ҳуқуқшиносии империя — гардид. Соли 636 мелодӣ арабҳои ислом ин минтақаро забт карданд. Дар асрҳои XI–XIII '''салиббардорон''' шаҳрҳои соҳилии Сидон, Тир, Триполи ва Ҷубайлро ишғол карданд ва қалъаҳои бузург сохтанд; соли 1291 мамлюкҳои мисрӣ салиббардоронро аз минтақа берун карданд. Соли 1516 кишвар ҷузъи '''[[Давлати усмонӣ]]''' гардид ва 400 сол зери ҳукмронии Усмониҳо монд; дар маҳалли амиратнишини Маъониҳо (асрҳои XVI–XVII) ва Шиҳобиён (асрҳои XVIII–XIX) идораи нимхудмухтор амал мекард. Соли 1860 ҷанги шаҳрвандии маронитӣ-друзӣ боиси дахолати бузурги аврупоиҳо ва таъсиси мутасаррифоти махсуси Кӯҳи Лубнон гардид. Соли 1920 пас аз пош хӯрдани империяи Усмонӣ Фаронса мандати Лубнони Бузургро гирифт; '''22 ноябри 1943''' Лубнон истиқлоли худро эълон кард ва пакти миллӣ — тақсими қудратҳо байни маронитҳо (президент), суннитарабҳо (нахуствазир) ва шиаҳо (раиси парлумон) — қабул шуд.<ref name="cia" /> Солҳои 1975–1990 кишвар аз '''ҷанги шаҳрвандии Лубнон''' — яке аз дарозтарин ҷангҳои шаҳрвандии Шарқи Миёна, ки тахминан 150 ҳазор нафарро ҳалок кард ва 1 миллион нафарро аз кишвар берун ронд — рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2006 кишвар ҷанги бузурги Хизбуллоҳ бо [[Исроил]] ва бўҳрони иқтисодии 2019, инчунин '''таркиши порти Байрут (4 августи 2020)''' — яке аз бузургтарин таркишҳои ғайриҳаставии ҷаҳон, ки 218 нафарро ҳалок ва 7000-ро захмӣ кард — гузаронидаст. 530r7azs472c6scl2lyo8plg5e3mol2 1475753 1475752 2026-06-09T07:06:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475753 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Лубнон |Номи аслӣ = الجمهورية اللبنانية / al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya |Парчам = Flag of Lebanon.svg |Нишон = Coat of arms of Lebanon.svg |Дар харита = Lebanon (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[22 ноябр]]и [[1943]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Байрут]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]], [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии конфессионалӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Йосеф Аун |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Навоф Салом |Ҷой аз рӯи масоҳат = 166 |Масоҳат = 10 452 км² |Фоизи об = 1,8 |Аҳолӣ = ≈6 825 442 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈645 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈21 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈3 080 доллар |ШРИ = 0,72 (баланд) |Воҳиди пул = [[лираи лубнонӣ|лира]] |Домен = [[.lb]] |Коди телефон = +961 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 (зимистон), UTC+3 (тобистон) |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Лубнон''' (ба арабӣ: ''لبنان'', ''Lubnān''; расман '''Ҷумҳурии Лубнон''', ''al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], дар канори шарқии [[Баҳри Миёназамин]], бо [[Сурия]] аз шимолу шарқ ва [[Исроил]] аз ҷануб ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lebanon Lebanon] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо масоҳати ҳамагӣ 10 452 километри мураббаъ — '''яке аз хурдтарин кишварҳои Осиё''' — буда, аҳолиаш зиёда аз 6,8 миллион нафар аст. Пойтахти кишвар [[Байрут]], забони расмӣ арабӣ; фаронсавӣ ва инглисӣ паҳнгашта истифода мешаванд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Lebanon] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Лубнони имрӯза маҳди '''тамаддуни Финикия''' — яке аз бузургтарин тамаддунҳои баҳрии Шарқи Қадим — буд. Аз тахминан 3000 то милод финикиён шаҳрҳои бузурги соҳилии '''[[Сур]]''' (Тир), '''[[Сайдо]]''' (Сидон), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос) ва Беритро (Байрут) бунёд карданд. Бузургтарин ёдгории финикиён — '''ихтирои алифбои финикӣ''' (тахм. 1500 то милод, дар Ҷубайл/Библос) — заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ (юнонӣ, лотинӣ, кириллӣ) ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид.<ref name="brit" /> Финикиён маркази савдои тилло, мис, нуқра, фолтоди тирӣ (тирлиён — рангини сурх-арғувонии шоҳона, ки аз селаки мурекс гирифта мешуд) ва кедри Лубнон буданд. Соли 332 то милод [[Искандар]] шаҳри Сурро пас аз муҳосираи 7-моҳа забт кард ва аҳолии онро ба ғуломӣ фурӯхт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои II–I то милод Лубнон ҷузъи империяи Селевкиён ва баъдан '''Империяи Рум''' (аз 64 то милод) шуд; '''Берит''' (Байрути имрӯза) маркази бузурги '''мактаби ҳуқуқи римӣ''' — яке аз се мактаби асосии ҳуқуқшиносии империя — гардид. Соли 636 мелодӣ арабҳои ислом ин минтақаро забт карданд. Дар асрҳои XI–XIII '''салиббардорон''' шаҳрҳои соҳилии Сидон, Тир, Триполи ва Ҷубайлро ишғол карданд ва қалъаҳои бузург сохтанд; соли 1291 мамлюкҳои мисрӣ салиббардоронро аз минтақа берун карданд. Соли 1516 кишвар ҷузъи '''[[Давлати усмонӣ]]''' гардид ва 400 сол зери ҳукмронии Усмониҳо монд; дар маҳалли амиратнишини Маъониҳо (асрҳои XVI–XVII) ва Шиҳобиён (асрҳои XVIII–XIX) идораи нимхудмухтор амал мекард. Соли 1860 ҷанги шаҳрвандии маронитӣ-друзӣ боиси дахолати бузурги аврупоиҳо ва таъсиси мутасаррифоти махсуси Кӯҳи Лубнон гардид. Соли 1920 пас аз пош хӯрдани империяи Усмонӣ Фаронса мандати Лубнони Бузургро гирифт; '''22 ноябри 1943''' Лубнон истиқлоли худро эълон кард ва пакти миллӣ — тақсими қудратҳо байни маронитҳо (президент), суннитарабҳо (нахуствазир) ва шиаҳо (раиси парлумон) — қабул шуд.<ref name="cia" /> Солҳои 1975–1990 кишвар аз '''ҷанги шаҳрвандии Лубнон''' — яке аз дарозтарин ҷангҳои шаҳрвандии Шарқи Миёна, ки тахминан 150 ҳазор нафарро ҳалок кард ва 1 миллион нафарро аз кишвар берун ронд — рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2006 кишвар ҷанги бузурги Хизбуллоҳ бо [[Исроил]] ва бўҳрони иқтисодии 2019, инчунин '''таркиши порти Байрут (4 августи 2020)''' — яке аз бузургтарин таркишҳои ғайриҳаставии ҷаҳон, ки 218 нафарро ҳалок ва 7000-ро захмӣ кард — гузаронидаст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лубнон '''яке аз кишварҳои сераҳолитарин кӯҳсорӣ''' дар Шарқи Миёна аст: 70% масоҳаташро кӯҳҳо ишғол мекунанд.<ref name="brit" /> Аз ғарб ба шарқ кишварро чор қисми мувозӣ ташкил медиҳад: '''навори танги соҳилии''' Баҳри Миёназамин (бо шаҳрҳои Сур, Сайдо, Байрут, Ҷубайл, Триполи), '''кӯҳҳои Лубнон''' (бо қуллаи Қурнат ас-Савда — 3088 м, баландтарини кишвар), '''водии Бекаа''' (минтақаи кишоварзии асосӣ байни кӯҳҳо) ва '''кӯҳҳои Антилибонӣ''' (бо қуллаи Шайх — 2814 м, дар сарҳади Сурия). Иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ дар соҳил ва кӯҳии муътадил дар баландиҳо мебошад. 4ff1k3m8u5ohyqi2ov77d5vlgpynam8 1475754 1475753 2026-06-09T07:06:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475754 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Лубнон |Номи аслӣ = الجمهورية اللبنانية / al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya |Парчам = Flag of Lebanon.svg |Нишон = Coat of arms of Lebanon.svg |Дар харита = Lebanon (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[22 ноябр]]и [[1943]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Байрут]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]], [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии конфессионалӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Йосеф Аун |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Навоф Салом |Ҷой аз рӯи масоҳат = 166 |Масоҳат = 10 452 км² |Фоизи об = 1,8 |Аҳолӣ = ≈6 825 442 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈645 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈21 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈3 080 доллар |ШРИ = 0,72 (баланд) |Воҳиди пул = [[лираи лубнонӣ|лира]] |Домен = [[.lb]] |Коди телефон = +961 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 (зимистон), UTC+3 (тобистон) |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Лубнон''' (ба арабӣ: ''لبنان'', ''Lubnān''; расман '''Ҷумҳурии Лубнон''', ''al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], дар канори шарқии [[Баҳри Миёназамин]], бо [[Сурия]] аз шимолу шарқ ва [[Исроил]] аз ҷануб ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lebanon Lebanon] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо масоҳати ҳамагӣ 10 452 километри мураббаъ — '''яке аз хурдтарин кишварҳои Осиё''' — буда, аҳолиаш зиёда аз 6,8 миллион нафар аст. Пойтахти кишвар [[Байрут]], забони расмӣ арабӣ; фаронсавӣ ва инглисӣ паҳнгашта истифода мешаванд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Lebanon] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Лубнони имрӯза маҳди '''тамаддуни Финикия''' — яке аз бузургтарин тамаддунҳои баҳрии Шарқи Қадим — буд. Аз тахминан 3000 то милод финикиён шаҳрҳои бузурги соҳилии '''[[Сур]]''' (Тир), '''[[Сайдо]]''' (Сидон), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос) ва Беритро (Байрут) бунёд карданд. Бузургтарин ёдгории финикиён — '''ихтирои алифбои финикӣ''' (тахм. 1500 то милод, дар Ҷубайл/Библос) — заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ (юнонӣ, лотинӣ, кириллӣ) ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид.<ref name="brit" /> Финикиён маркази савдои тилло, мис, нуқра, фолтоди тирӣ (тирлиён — рангини сурх-арғувонии шоҳона, ки аз селаки мурекс гирифта мешуд) ва кедри Лубнон буданд. Соли 332 то милод [[Искандар]] шаҳри Сурро пас аз муҳосираи 7-моҳа забт кард ва аҳолии онро ба ғуломӣ фурӯхт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои II–I то милод Лубнон ҷузъи империяи Селевкиён ва баъдан '''Империяи Рум''' (аз 64 то милод) шуд; '''Берит''' (Байрути имрӯза) маркази бузурги '''мактаби ҳуқуқи римӣ''' — яке аз се мактаби асосии ҳуқуқшиносии империя — гардид. Соли 636 мелодӣ арабҳои ислом ин минтақаро забт карданд. Дар асрҳои XI–XIII '''салиббардорон''' шаҳрҳои соҳилии Сидон, Тир, Триполи ва Ҷубайлро ишғол карданд ва қалъаҳои бузург сохтанд; соли 1291 мамлюкҳои мисрӣ салиббардоронро аз минтақа берун карданд. Соли 1516 кишвар ҷузъи '''[[Давлати усмонӣ]]''' гардид ва 400 сол зери ҳукмронии Усмониҳо монд; дар маҳалли амиратнишини Маъониҳо (асрҳои XVI–XVII) ва Шиҳобиён (асрҳои XVIII–XIX) идораи нимхудмухтор амал мекард. Соли 1860 ҷанги шаҳрвандии маронитӣ-друзӣ боиси дахолати бузурги аврупоиҳо ва таъсиси мутасаррифоти махсуси Кӯҳи Лубнон гардид. Соли 1920 пас аз пош хӯрдани империяи Усмонӣ Фаронса мандати Лубнони Бузургро гирифт; '''22 ноябри 1943''' Лубнон истиқлоли худро эълон кард ва пакти миллӣ — тақсими қудратҳо байни маронитҳо (президент), суннитарабҳо (нахуствазир) ва шиаҳо (раиси парлумон) — қабул шуд.<ref name="cia" /> Солҳои 1975–1990 кишвар аз '''ҷанги шаҳрвандии Лубнон''' — яке аз дарозтарин ҷангҳои шаҳрвандии Шарқи Миёна, ки тахминан 150 ҳазор нафарро ҳалок кард ва 1 миллион нафарро аз кишвар берун ронд — рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2006 кишвар ҷанги бузурги Хизбуллоҳ бо [[Исроил]] ва бўҳрони иқтисодии 2019, инчунин '''таркиши порти Байрут (4 августи 2020)''' — яке аз бузургтарин таркишҳои ғайриҳаставии ҷаҳон, ки 218 нафарро ҳалок ва 7000-ро захмӣ кард — гузаронидаст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лубнон '''яке аз кишварҳои сераҳолитарин кӯҳсорӣ''' дар Шарқи Миёна аст: 70% масоҳаташро кӯҳҳо ишғол мекунанд.<ref name="brit" /> Аз ғарб ба шарқ кишварро чор қисми мувозӣ ташкил медиҳад: '''навори танги соҳилии''' Баҳри Миёназамин (бо шаҳрҳои Сур, Сайдо, Байрут, Ҷубайл, Триполи), '''кӯҳҳои Лубнон''' (бо қуллаи Қурнат ас-Савда — 3088 м, баландтарини кишвар), '''водии Бекаа''' (минтақаи кишоварзии асосӣ байни кӯҳҳо) ва '''кӯҳҳои Антилибонӣ''' (бо қуллаи Шайх — 2814 м, дар сарҳади Сурия). Иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ дар соҳил ва кӯҳии муътадил дар баландиҳо мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лубнон зиёда аз 6,8 миллион нафар буда, '''яке аз гуногунмазҳабтарин ва бузурги таркибии динӣ дар ҷаҳони араб''' аст.<ref name="cia" /> Тибқи Пакти миллии 1943, кишвар тибқи 18 ҷамоаи диниву мазҳабӣ расман тақсим мешавад: '''маронитҳо''' (католики шарқи католики), масеҳиёни артодоксии юнонӣ, католиҳои юнонӣ, арманҳои артодокс, '''сунниҳо''', '''шиаҳо''', '''друзҳо''' ва дигарон. Тибқи Пакт, президент аз маронитҳо, нахуствазир аз суннитарабҳо, раиси парлумон аз шиаҳо мебошад. Кишвар инчунин миллионҳо паноҳҷӯёни сурӣ (тахминан 1,5 миллион нафар) ва тахминан 200 ҳазор паноҳҷӯёни фалистинӣ қабул кардааст. nv774jp8vbsl9j3ti27pwyhn9zzwiqc 1475755 1475754 2026-06-09T07:06:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475755 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Лубнон |Номи аслӣ = الجمهورية اللبنانية / al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya |Парчам = Flag of Lebanon.svg |Нишон = Coat of arms of Lebanon.svg |Дар харита = Lebanon (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[22 ноябр]]и [[1943]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Байрут]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]], [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии конфессионалӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Йосеф Аун |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Навоф Салом |Ҷой аз рӯи масоҳат = 166 |Масоҳат = 10 452 км² |Фоизи об = 1,8 |Аҳолӣ = ≈6 825 442 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈645 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈21 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈3 080 доллар |ШРИ = 0,72 (баланд) |Воҳиди пул = [[лираи лубнонӣ|лира]] |Домен = [[.lb]] |Коди телефон = +961 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 (зимистон), UTC+3 (тобистон) |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Лубнон''' (ба арабӣ: ''لبنان'', ''Lubnān''; расман '''Ҷумҳурии Лубнон''', ''al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], дар канори шарқии [[Баҳри Миёназамин]], бо [[Сурия]] аз шимолу шарқ ва [[Исроил]] аз ҷануб ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lebanon Lebanon] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо масоҳати ҳамагӣ 10 452 километри мураббаъ — '''яке аз хурдтарин кишварҳои Осиё''' — буда, аҳолиаш зиёда аз 6,8 миллион нафар аст. Пойтахти кишвар [[Байрут]], забони расмӣ арабӣ; фаронсавӣ ва инглисӣ паҳнгашта истифода мешаванд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Lebanon] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Лубнони имрӯза маҳди '''тамаддуни Финикия''' — яке аз бузургтарин тамаддунҳои баҳрии Шарқи Қадим — буд. Аз тахминан 3000 то милод финикиён шаҳрҳои бузурги соҳилии '''[[Сур]]''' (Тир), '''[[Сайдо]]''' (Сидон), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос) ва Беритро (Байрут) бунёд карданд. Бузургтарин ёдгории финикиён — '''ихтирои алифбои финикӣ''' (тахм. 1500 то милод, дар Ҷубайл/Библос) — заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ (юнонӣ, лотинӣ, кириллӣ) ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид.<ref name="brit" /> Финикиён маркази савдои тилло, мис, нуқра, фолтоди тирӣ (тирлиён — рангини сурх-арғувонии шоҳона, ки аз селаки мурекс гирифта мешуд) ва кедри Лубнон буданд. Соли 332 то милод [[Искандар]] шаҳри Сурро пас аз муҳосираи 7-моҳа забт кард ва аҳолии онро ба ғуломӣ фурӯхт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои II–I то милод Лубнон ҷузъи империяи Селевкиён ва баъдан '''Империяи Рум''' (аз 64 то милод) шуд; '''Берит''' (Байрути имрӯза) маркази бузурги '''мактаби ҳуқуқи римӣ''' — яке аз се мактаби асосии ҳуқуқшиносии империя — гардид. Соли 636 мелодӣ арабҳои ислом ин минтақаро забт карданд. Дар асрҳои XI–XIII '''салиббардорон''' шаҳрҳои соҳилии Сидон, Тир, Триполи ва Ҷубайлро ишғол карданд ва қалъаҳои бузург сохтанд; соли 1291 мамлюкҳои мисрӣ салиббардоронро аз минтақа берун карданд. Соли 1516 кишвар ҷузъи '''[[Давлати усмонӣ]]''' гардид ва 400 сол зери ҳукмронии Усмониҳо монд; дар маҳалли амиратнишини Маъониҳо (асрҳои XVI–XVII) ва Шиҳобиён (асрҳои XVIII–XIX) идораи нимхудмухтор амал мекард. Соли 1860 ҷанги шаҳрвандии маронитӣ-друзӣ боиси дахолати бузурги аврупоиҳо ва таъсиси мутасаррифоти махсуси Кӯҳи Лубнон гардид. Соли 1920 пас аз пош хӯрдани империяи Усмонӣ Фаронса мандати Лубнони Бузургро гирифт; '''22 ноябри 1943''' Лубнон истиқлоли худро эълон кард ва пакти миллӣ — тақсими қудратҳо байни маронитҳо (президент), суннитарабҳо (нахуствазир) ва шиаҳо (раиси парлумон) — қабул шуд.<ref name="cia" /> Солҳои 1975–1990 кишвар аз '''ҷанги шаҳрвандии Лубнон''' — яке аз дарозтарин ҷангҳои шаҳрвандии Шарқи Миёна, ки тахминан 150 ҳазор нафарро ҳалок кард ва 1 миллион нафарро аз кишвар берун ронд — рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2006 кишвар ҷанги бузурги Хизбуллоҳ бо [[Исроил]] ва бўҳрони иқтисодии 2019, инчунин '''таркиши порти Байрут (4 августи 2020)''' — яке аз бузургтарин таркишҳои ғайриҳаставии ҷаҳон, ки 218 нафарро ҳалок ва 7000-ро захмӣ кард — гузаронидаст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лубнон '''яке аз кишварҳои сераҳолитарин кӯҳсорӣ''' дар Шарқи Миёна аст: 70% масоҳаташро кӯҳҳо ишғол мекунанд.<ref name="brit" /> Аз ғарб ба шарқ кишварро чор қисми мувозӣ ташкил медиҳад: '''навори танги соҳилии''' Баҳри Миёназамин (бо шаҳрҳои Сур, Сайдо, Байрут, Ҷубайл, Триполи), '''кӯҳҳои Лубнон''' (бо қуллаи Қурнат ас-Савда — 3088 м, баландтарини кишвар), '''водии Бекаа''' (минтақаи кишоварзии асосӣ байни кӯҳҳо) ва '''кӯҳҳои Антилибонӣ''' (бо қуллаи Шайх — 2814 м, дар сарҳади Сурия). Иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ дар соҳил ва кӯҳии муътадил дар баландиҳо мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лубнон зиёда аз 6,8 миллион нафар буда, '''яке аз гуногунмазҳабтарин ва бузурги таркибии динӣ дар ҷаҳони араб''' аст.<ref name="cia" /> Тибқи Пакти миллии 1943, кишвар тибқи 18 ҷамоаи диниву мазҳабӣ расман тақсим мешавад: '''маронитҳо''' (католики шарқи католики), масеҳиёни артодоксии юнонӣ, католиҳои юнонӣ, арманҳои артодокс, '''сунниҳо''', '''шиаҳо''', '''друзҳо''' ва дигарон. Тибқи Пакт, президент аз маронитҳо, нахуствазир аз суннитарабҳо, раиси парлумон аз шиаҳо мебошад. Кишвар инчунин миллионҳо паноҳҷӯёни сурӣ (тахминан 1,5 миллион нафар) ва тахминан 200 ҳазор паноҳҷӯёни фалистинӣ қабул кардааст. == Сиёсат ва идора == Лубнон ҷумҳурии парлумонии унитар буда, '''низоми сиёсии конфессионалӣ''' (тавофуқи 1943 ва Тавофуқи Тоифи 1989) дорад — мансабҳои асосии давлатӣ байни мазҳабҳои гуногун тақсим мешаванд. Парлумон як палатагӣ — Маҷлиси миллӣ (128 курсӣ, ба нисбати 50:50 байни мусулмонон ва масеҳиён тақсим). Кишвар ба 8 муҳофаза (мутасаррифия) тақсим мешавад. Узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]] ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> sbr7knh9ndbh20g4g4753exgiuwgrvg 1475756 1475755 2026-06-09T07:07:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475756 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Лубнон |Номи аслӣ = الجمهورية اللبنانية / al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya |Парчам = Flag of Lebanon.svg |Нишон = Coat of arms of Lebanon.svg |Дар харита = Lebanon (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[22 ноябр]]и [[1943]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Байрут]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]], [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии конфессионалӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Йосеф Аун |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Навоф Салом |Ҷой аз рӯи масоҳат = 166 |Масоҳат = 10 452 км² |Фоизи об = 1,8 |Аҳолӣ = ≈6 825 442 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈645 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈21 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈3 080 доллар |ШРИ = 0,72 (баланд) |Воҳиди пул = [[лираи лубнонӣ|лира]] |Домен = [[.lb]] |Коди телефон = +961 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 (зимистон), UTC+3 (тобистон) |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Лубнон''' (ба арабӣ: ''لبنان'', ''Lubnān''; расман '''Ҷумҳурии Лубнон''', ''al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], дар канори шарқии [[Баҳри Миёназамин]], бо [[Сурия]] аз шимолу шарқ ва [[Исроил]] аз ҷануб ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lebanon Lebanon] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо масоҳати ҳамагӣ 10 452 километри мураббаъ — '''яке аз хурдтарин кишварҳои Осиё''' — буда, аҳолиаш зиёда аз 6,8 миллион нафар аст. Пойтахти кишвар [[Байрут]], забони расмӣ арабӣ; фаронсавӣ ва инглисӣ паҳнгашта истифода мешаванд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Lebanon] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Лубнони имрӯза маҳди '''тамаддуни Финикия''' — яке аз бузургтарин тамаддунҳои баҳрии Шарқи Қадим — буд. Аз тахминан 3000 то милод финикиён шаҳрҳои бузурги соҳилии '''[[Сур]]''' (Тир), '''[[Сайдо]]''' (Сидон), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос) ва Беритро (Байрут) бунёд карданд. Бузургтарин ёдгории финикиён — '''ихтирои алифбои финикӣ''' (тахм. 1500 то милод, дар Ҷубайл/Библос) — заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ (юнонӣ, лотинӣ, кириллӣ) ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид.<ref name="brit" /> Финикиён маркази савдои тилло, мис, нуқра, фолтоди тирӣ (тирлиён — рангини сурх-арғувонии шоҳона, ки аз селаки мурекс гирифта мешуд) ва кедри Лубнон буданд. Соли 332 то милод [[Искандар]] шаҳри Сурро пас аз муҳосираи 7-моҳа забт кард ва аҳолии онро ба ғуломӣ фурӯхт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои II–I то милод Лубнон ҷузъи империяи Селевкиён ва баъдан '''Империяи Рум''' (аз 64 то милод) шуд; '''Берит''' (Байрути имрӯза) маркази бузурги '''мактаби ҳуқуқи римӣ''' — яке аз се мактаби асосии ҳуқуқшиносии империя — гардид. Соли 636 мелодӣ арабҳои ислом ин минтақаро забт карданд. Дар асрҳои XI–XIII '''салиббардорон''' шаҳрҳои соҳилии Сидон, Тир, Триполи ва Ҷубайлро ишғол карданд ва қалъаҳои бузург сохтанд; соли 1291 мамлюкҳои мисрӣ салиббардоронро аз минтақа берун карданд. Соли 1516 кишвар ҷузъи '''[[Давлати усмонӣ]]''' гардид ва 400 сол зери ҳукмронии Усмониҳо монд; дар маҳалли амиратнишини Маъониҳо (асрҳои XVI–XVII) ва Шиҳобиён (асрҳои XVIII–XIX) идораи нимхудмухтор амал мекард. Соли 1860 ҷанги шаҳрвандии маронитӣ-друзӣ боиси дахолати бузурги аврупоиҳо ва таъсиси мутасаррифоти махсуси Кӯҳи Лубнон гардид. Соли 1920 пас аз пош хӯрдани империяи Усмонӣ Фаронса мандати Лубнони Бузургро гирифт; '''22 ноябри 1943''' Лубнон истиқлоли худро эълон кард ва пакти миллӣ — тақсими қудратҳо байни маронитҳо (президент), суннитарабҳо (нахуствазир) ва шиаҳо (раиси парлумон) — қабул шуд.<ref name="cia" /> Солҳои 1975–1990 кишвар аз '''ҷанги шаҳрвандии Лубнон''' — яке аз дарозтарин ҷангҳои шаҳрвандии Шарқи Миёна, ки тахминан 150 ҳазор нафарро ҳалок кард ва 1 миллион нафарро аз кишвар берун ронд — рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2006 кишвар ҷанги бузурги Хизбуллоҳ бо [[Исроил]] ва бўҳрони иқтисодии 2019, инчунин '''таркиши порти Байрут (4 августи 2020)''' — яке аз бузургтарин таркишҳои ғайриҳаставии ҷаҳон, ки 218 нафарро ҳалок ва 7000-ро захмӣ кард — гузаронидаст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лубнон '''яке аз кишварҳои сераҳолитарин кӯҳсорӣ''' дар Шарқи Миёна аст: 70% масоҳаташро кӯҳҳо ишғол мекунанд.<ref name="brit" /> Аз ғарб ба шарқ кишварро чор қисми мувозӣ ташкил медиҳад: '''навори танги соҳилии''' Баҳри Миёназамин (бо шаҳрҳои Сур, Сайдо, Байрут, Ҷубайл, Триполи), '''кӯҳҳои Лубнон''' (бо қуллаи Қурнат ас-Савда — 3088 м, баландтарини кишвар), '''водии Бекаа''' (минтақаи кишоварзии асосӣ байни кӯҳҳо) ва '''кӯҳҳои Антилибонӣ''' (бо қуллаи Шайх — 2814 м, дар сарҳади Сурия). Иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ дар соҳил ва кӯҳии муътадил дар баландиҳо мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лубнон зиёда аз 6,8 миллион нафар буда, '''яке аз гуногунмазҳабтарин ва бузурги таркибии динӣ дар ҷаҳони араб''' аст.<ref name="cia" /> Тибқи Пакти миллии 1943, кишвар тибқи 18 ҷамоаи диниву мазҳабӣ расман тақсим мешавад: '''маронитҳо''' (католики шарқи католики), масеҳиёни артодоксии юнонӣ, католиҳои юнонӣ, арманҳои артодокс, '''сунниҳо''', '''шиаҳо''', '''друзҳо''' ва дигарон. Тибқи Пакт, президент аз маронитҳо, нахуствазир аз суннитарабҳо, раиси парлумон аз шиаҳо мебошад. Кишвар инчунин миллионҳо паноҳҷӯёни сурӣ (тахминан 1,5 миллион нафар) ва тахминан 200 ҳазор паноҳҷӯёни фалистинӣ қабул кардааст. == Сиёсат ва идора == Лубнон ҷумҳурии парлумонии унитар буда, '''низоми сиёсии конфессионалӣ''' (тавофуқи 1943 ва Тавофуқи Тоифи 1989) дорад — мансабҳои асосии давлатӣ байни мазҳабҳои гуногун тақсим мешаванд. Парлумон як палатагӣ — Маҷлиси миллӣ (128 курсӣ, ба нисбати 50:50 байни мусулмонон ва масеҳиён тақсим). Кишвар ба 8 муҳофаза (мутасаррифия) тақсим мешавад. Узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]] ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Лубнон ба 8 муҳофаза тақсим мешавад: Байрут, Кӯҳи Лубнон, Шимолӣ, Аккар, Бекаа, Баълабак-Ҳермел, Ҷанубӣ ва Набатия. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]] (Триполи), [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]], [[Ҷуния]], [[Баълабак]] ва [[Ҷубайл]] мебошанд. bcy24u4parkmf4teh1w6hjaqiw4svb3 1475757 1475756 2026-06-09T07:07:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475757 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Лубнон |Номи аслӣ = الجمهورية اللبنانية / al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya |Парчам = Flag of Lebanon.svg |Нишон = Coat of arms of Lebanon.svg |Дар харита = Lebanon (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[22 ноябр]]и [[1943]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Байрут]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]], [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии конфессионалӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Йосеф Аун |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Навоф Салом |Ҷой аз рӯи масоҳат = 166 |Масоҳат = 10 452 км² |Фоизи об = 1,8 |Аҳолӣ = ≈6 825 442 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈645 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈21 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈3 080 доллар |ШРИ = 0,72 (баланд) |Воҳиди пул = [[лираи лубнонӣ|лира]] |Домен = [[.lb]] |Коди телефон = +961 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 (зимистон), UTC+3 (тобистон) |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Лубнон''' (ба арабӣ: ''لبنان'', ''Lubnān''; расман '''Ҷумҳурии Лубнон''', ''al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], дар канори шарқии [[Баҳри Миёназамин]], бо [[Сурия]] аз шимолу шарқ ва [[Исроил]] аз ҷануб ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lebanon Lebanon] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо масоҳати ҳамагӣ 10 452 километри мураббаъ — '''яке аз хурдтарин кишварҳои Осиё''' — буда, аҳолиаш зиёда аз 6,8 миллион нафар аст. Пойтахти кишвар [[Байрут]], забони расмӣ арабӣ; фаронсавӣ ва инглисӣ паҳнгашта истифода мешаванд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Lebanon] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Лубнони имрӯза маҳди '''тамаддуни Финикия''' — яке аз бузургтарин тамаддунҳои баҳрии Шарқи Қадим — буд. Аз тахминан 3000 то милод финикиён шаҳрҳои бузурги соҳилии '''[[Сур]]''' (Тир), '''[[Сайдо]]''' (Сидон), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос) ва Беритро (Байрут) бунёд карданд. Бузургтарин ёдгории финикиён — '''ихтирои алифбои финикӣ''' (тахм. 1500 то милод, дар Ҷубайл/Библос) — заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ (юнонӣ, лотинӣ, кириллӣ) ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид.<ref name="brit" /> Финикиён маркази савдои тилло, мис, нуқра, фолтоди тирӣ (тирлиён — рангини сурх-арғувонии шоҳона, ки аз селаки мурекс гирифта мешуд) ва кедри Лубнон буданд. Соли 332 то милод [[Искандар]] шаҳри Сурро пас аз муҳосираи 7-моҳа забт кард ва аҳолии онро ба ғуломӣ фурӯхт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои II–I то милод Лубнон ҷузъи империяи Селевкиён ва баъдан '''Империяи Рум''' (аз 64 то милод) шуд; '''Берит''' (Байрути имрӯза) маркази бузурги '''мактаби ҳуқуқи римӣ''' — яке аз се мактаби асосии ҳуқуқшиносии империя — гардид. Соли 636 мелодӣ арабҳои ислом ин минтақаро забт карданд. Дар асрҳои XI–XIII '''салиббардорон''' шаҳрҳои соҳилии Сидон, Тир, Триполи ва Ҷубайлро ишғол карданд ва қалъаҳои бузург сохтанд; соли 1291 мамлюкҳои мисрӣ салиббардоронро аз минтақа берун карданд. Соли 1516 кишвар ҷузъи '''[[Давлати усмонӣ]]''' гардид ва 400 сол зери ҳукмронии Усмониҳо монд; дар маҳалли амиратнишини Маъониҳо (асрҳои XVI–XVII) ва Шиҳобиён (асрҳои XVIII–XIX) идораи нимхудмухтор амал мекард. Соли 1860 ҷанги шаҳрвандии маронитӣ-друзӣ боиси дахолати бузурги аврупоиҳо ва таъсиси мутасаррифоти махсуси Кӯҳи Лубнон гардид. Соли 1920 пас аз пош хӯрдани империяи Усмонӣ Фаронса мандати Лубнони Бузургро гирифт; '''22 ноябри 1943''' Лубнон истиқлоли худро эълон кард ва пакти миллӣ — тақсими қудратҳо байни маронитҳо (президент), суннитарабҳо (нахуствазир) ва шиаҳо (раиси парлумон) — қабул шуд.<ref name="cia" /> Солҳои 1975–1990 кишвар аз '''ҷанги шаҳрвандии Лубнон''' — яке аз дарозтарин ҷангҳои шаҳрвандии Шарқи Миёна, ки тахминан 150 ҳазор нафарро ҳалок кард ва 1 миллион нафарро аз кишвар берун ронд — рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2006 кишвар ҷанги бузурги Хизбуллоҳ бо [[Исроил]] ва бўҳрони иқтисодии 2019, инчунин '''таркиши порти Байрут (4 августи 2020)''' — яке аз бузургтарин таркишҳои ғайриҳаставии ҷаҳон, ки 218 нафарро ҳалок ва 7000-ро захмӣ кард — гузаронидаст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лубнон '''яке аз кишварҳои сераҳолитарин кӯҳсорӣ''' дар Шарқи Миёна аст: 70% масоҳаташро кӯҳҳо ишғол мекунанд.<ref name="brit" /> Аз ғарб ба шарқ кишварро чор қисми мувозӣ ташкил медиҳад: '''навори танги соҳилии''' Баҳри Миёназамин (бо шаҳрҳои Сур, Сайдо, Байрут, Ҷубайл, Триполи), '''кӯҳҳои Лубнон''' (бо қуллаи Қурнат ас-Савда — 3088 м, баландтарини кишвар), '''водии Бекаа''' (минтақаи кишоварзии асосӣ байни кӯҳҳо) ва '''кӯҳҳои Антилибонӣ''' (бо қуллаи Шайх — 2814 м, дар сарҳади Сурия). Иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ дар соҳил ва кӯҳии муътадил дар баландиҳо мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лубнон зиёда аз 6,8 миллион нафар буда, '''яке аз гуногунмазҳабтарин ва бузурги таркибии динӣ дар ҷаҳони араб''' аст.<ref name="cia" /> Тибқи Пакти миллии 1943, кишвар тибқи 18 ҷамоаи диниву мазҳабӣ расман тақсим мешавад: '''маронитҳо''' (католики шарқи католики), масеҳиёни артодоксии юнонӣ, католиҳои юнонӣ, арманҳои артодокс, '''сунниҳо''', '''шиаҳо''', '''друзҳо''' ва дигарон. Тибқи Пакт, президент аз маронитҳо, нахуствазир аз суннитарабҳо, раиси парлумон аз шиаҳо мебошад. Кишвар инчунин миллионҳо паноҳҷӯёни сурӣ (тахминан 1,5 миллион нафар) ва тахминан 200 ҳазор паноҳҷӯёни фалистинӣ қабул кардааст. == Сиёсат ва идора == Лубнон ҷумҳурии парлумонии унитар буда, '''низоми сиёсии конфессионалӣ''' (тавофуқи 1943 ва Тавофуқи Тоифи 1989) дорад — мансабҳои асосии давлатӣ байни мазҳабҳои гуногун тақсим мешаванд. Парлумон як палатагӣ — Маҷлиси миллӣ (128 курсӣ, ба нисбати 50:50 байни мусулмонон ва масеҳиён тақсим). Кишвар ба 8 муҳофаза (мутасаррифия) тақсим мешавад. Узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]] ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Лубнон ба 8 муҳофаза тақсим мешавад: Байрут, Кӯҳи Лубнон, Шимолӣ, Аккар, Бекаа, Баълабак-Ҳермел, Ҷанубӣ ва Набатия. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]] (Триполи), [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]], [[Ҷуния]], [[Баълабак]] ва [[Ҷубайл]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Лубнон таърихан бар хидматрасониҳои бонкӣ-молиявӣ (Байрут '''«Бонки Шарқи Миёна»''' даъво карда мешуд), сайёҳии байналмилалӣ, кишоварзии муътадил (зайтун, ангур-шароб — Бекаа маркази асосии шаробсозӣ, мева), савдо ва маблағгузориҳои аз муҳоҷирони лубнонӣ дар ҷаҳон (диаспораи лубнонӣ 12–14 миллион нафар) асос меёфт.<ref name="cia" /> Аз соли 2019 кишвар аз '''яке аз бадтарин бўҳронҳои иқтисодии асри XXI''' рӯ ба рӯ шуд: коҳиши тахминан 90% арзиши лираи лубнонӣ, нархи фавқулоди боло, нарасидани барқу сӯзишворӣ, муҳоҷирати оммавӣ. 6vi7u5cj10sfruzbt5jn71t7j6917kx 1475758 1475757 2026-06-09T07:07:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475758 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Лубнон |Номи аслӣ = الجمهورية اللبنانية / al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya |Парчам = Flag of Lebanon.svg |Нишон = Coat of arms of Lebanon.svg |Дар харита = Lebanon (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[22 ноябр]]и [[1943]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Байрут]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]], [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии конфессионалӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Йосеф Аун |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Навоф Салом |Ҷой аз рӯи масоҳат = 166 |Масоҳат = 10 452 км² |Фоизи об = 1,8 |Аҳолӣ = ≈6 825 442 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈645 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈21 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈3 080 доллар |ШРИ = 0,72 (баланд) |Воҳиди пул = [[лираи лубнонӣ|лира]] |Домен = [[.lb]] |Коди телефон = +961 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 (зимистон), UTC+3 (тобистон) |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Лубнон''' (ба арабӣ: ''لبنان'', ''Lubnān''; расман '''Ҷумҳурии Лубнон''', ''al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], дар канори шарқии [[Баҳри Миёназамин]], бо [[Сурия]] аз шимолу шарқ ва [[Исроил]] аз ҷануб ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lebanon Lebanon] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо масоҳати ҳамагӣ 10 452 километри мураббаъ — '''яке аз хурдтарин кишварҳои Осиё''' — буда, аҳолиаш зиёда аз 6,8 миллион нафар аст. Пойтахти кишвар [[Байрут]], забони расмӣ арабӣ; фаронсавӣ ва инглисӣ паҳнгашта истифода мешаванд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Lebanon] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Лубнони имрӯза маҳди '''тамаддуни Финикия''' — яке аз бузургтарин тамаддунҳои баҳрии Шарқи Қадим — буд. Аз тахминан 3000 то милод финикиён шаҳрҳои бузурги соҳилии '''[[Сур]]''' (Тир), '''[[Сайдо]]''' (Сидон), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос) ва Беритро (Байрут) бунёд карданд. Бузургтарин ёдгории финикиён — '''ихтирои алифбои финикӣ''' (тахм. 1500 то милод, дар Ҷубайл/Библос) — заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ (юнонӣ, лотинӣ, кириллӣ) ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид.<ref name="brit" /> Финикиён маркази савдои тилло, мис, нуқра, фолтоди тирӣ (тирлиён — рангини сурх-арғувонии шоҳона, ки аз селаки мурекс гирифта мешуд) ва кедри Лубнон буданд. Соли 332 то милод [[Искандар]] шаҳри Сурро пас аз муҳосираи 7-моҳа забт кард ва аҳолии онро ба ғуломӣ фурӯхт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои II–I то милод Лубнон ҷузъи империяи Селевкиён ва баъдан '''Империяи Рум''' (аз 64 то милод) шуд; '''Берит''' (Байрути имрӯза) маркази бузурги '''мактаби ҳуқуқи римӣ''' — яке аз се мактаби асосии ҳуқуқшиносии империя — гардид. Соли 636 мелодӣ арабҳои ислом ин минтақаро забт карданд. Дар асрҳои XI–XIII '''салиббардорон''' шаҳрҳои соҳилии Сидон, Тир, Триполи ва Ҷубайлро ишғол карданд ва қалъаҳои бузург сохтанд; соли 1291 мамлюкҳои мисрӣ салиббардоронро аз минтақа берун карданд. Соли 1516 кишвар ҷузъи '''[[Давлати усмонӣ]]''' гардид ва 400 сол зери ҳукмронии Усмониҳо монд; дар маҳалли амиратнишини Маъониҳо (асрҳои XVI–XVII) ва Шиҳобиён (асрҳои XVIII–XIX) идораи нимхудмухтор амал мекард. Соли 1860 ҷанги шаҳрвандии маронитӣ-друзӣ боиси дахолати бузурги аврупоиҳо ва таъсиси мутасаррифоти махсуси Кӯҳи Лубнон гардид. Соли 1920 пас аз пош хӯрдани империяи Усмонӣ Фаронса мандати Лубнони Бузургро гирифт; '''22 ноябри 1943''' Лубнон истиқлоли худро эълон кард ва пакти миллӣ — тақсими қудратҳо байни маронитҳо (президент), суннитарабҳо (нахуствазир) ва шиаҳо (раиси парлумон) — қабул шуд.<ref name="cia" /> Солҳои 1975–1990 кишвар аз '''ҷанги шаҳрвандии Лубнон''' — яке аз дарозтарин ҷангҳои шаҳрвандии Шарқи Миёна, ки тахминан 150 ҳазор нафарро ҳалок кард ва 1 миллион нафарро аз кишвар берун ронд — рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2006 кишвар ҷанги бузурги Хизбуллоҳ бо [[Исроил]] ва бўҳрони иқтисодии 2019, инчунин '''таркиши порти Байрут (4 августи 2020)''' — яке аз бузургтарин таркишҳои ғайриҳаставии ҷаҳон, ки 218 нафарро ҳалок ва 7000-ро захмӣ кард — гузаронидаст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лубнон '''яке аз кишварҳои сераҳолитарин кӯҳсорӣ''' дар Шарқи Миёна аст: 70% масоҳаташро кӯҳҳо ишғол мекунанд.<ref name="brit" /> Аз ғарб ба шарқ кишварро чор қисми мувозӣ ташкил медиҳад: '''навори танги соҳилии''' Баҳри Миёназамин (бо шаҳрҳои Сур, Сайдо, Байрут, Ҷубайл, Триполи), '''кӯҳҳои Лубнон''' (бо қуллаи Қурнат ас-Савда — 3088 м, баландтарини кишвар), '''водии Бекаа''' (минтақаи кишоварзии асосӣ байни кӯҳҳо) ва '''кӯҳҳои Антилибонӣ''' (бо қуллаи Шайх — 2814 м, дар сарҳади Сурия). Иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ дар соҳил ва кӯҳии муътадил дар баландиҳо мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лубнон зиёда аз 6,8 миллион нафар буда, '''яке аз гуногунмазҳабтарин ва бузурги таркибии динӣ дар ҷаҳони араб''' аст.<ref name="cia" /> Тибқи Пакти миллии 1943, кишвар тибқи 18 ҷамоаи диниву мазҳабӣ расман тақсим мешавад: '''маронитҳо''' (католики шарқи католики), масеҳиёни артодоксии юнонӣ, католиҳои юнонӣ, арманҳои артодокс, '''сунниҳо''', '''шиаҳо''', '''друзҳо''' ва дигарон. Тибқи Пакт, президент аз маронитҳо, нахуствазир аз суннитарабҳо, раиси парлумон аз шиаҳо мебошад. Кишвар инчунин миллионҳо паноҳҷӯёни сурӣ (тахминан 1,5 миллион нафар) ва тахминан 200 ҳазор паноҳҷӯёни фалистинӣ қабул кардааст. == Сиёсат ва идора == Лубнон ҷумҳурии парлумонии унитар буда, '''низоми сиёсии конфессионалӣ''' (тавофуқи 1943 ва Тавофуқи Тоифи 1989) дорад — мансабҳои асосии давлатӣ байни мазҳабҳои гуногун тақсим мешаванд. Парлумон як палатагӣ — Маҷлиси миллӣ (128 курсӣ, ба нисбати 50:50 байни мусулмонон ва масеҳиён тақсим). Кишвар ба 8 муҳофаза (мутасаррифия) тақсим мешавад. Узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]] ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Лубнон ба 8 муҳофаза тақсим мешавад: Байрут, Кӯҳи Лубнон, Шимолӣ, Аккар, Бекаа, Баълабак-Ҳермел, Ҷанубӣ ва Набатия. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]] (Триполи), [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]], [[Ҷуния]], [[Баълабак]] ва [[Ҷубайл]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Лубнон таърихан бар хидматрасониҳои бонкӣ-молиявӣ (Байрут '''«Бонки Шарқи Миёна»''' даъво карда мешуд), сайёҳии байналмилалӣ, кишоварзии муътадил (зайтун, ангур-шароб — Бекаа маркази асосии шаробсозӣ, мева), савдо ва маблағгузориҳои аз муҳоҷирони лубнонӣ дар ҷаҳон (диаспораи лубнонӣ 12–14 миллион нафар) асос меёфт.<ref name="cia" /> Аз соли 2019 кишвар аз '''яке аз бадтарин бўҳронҳои иқтисодии асри XXI''' рӯ ба рӯ шуд: коҳиши тахминан 90% арзиши лираи лубнонӣ, нархи фавқулоди боло, нарасидани барқу сӯзишворӣ, муҳоҷирати оммавӣ. == Фарҳанг ва маориф == Лубнон '''дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шаш объект дорад''' — Анҷир (харобаҳои финикӣ-эллинистикии Анҷир), '''[[Баълабак]]''' (маъбадҳои бузурги римии Юпитер ва Бахус), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос, маҷмааи 7000-солаи бостонӣ), '''[[Сур]]''' (Тир, бо некрополи бузурги финикӣ-римӣ), Водии Қодиша ва Кедри Лубнон (минтақаи муқаддаси маронитҳо), '''Сайди шаҳри Триполи''' (қалъа ва бозорҳои мамлюкии асри XIV).<ref name="brit" /> Адабиёти муосирро бо номи '''Ҷуброн Халил Ҷуброн''' (1883–1931, муаллифи 'Пайғамбар' — яке аз серфурӯштарин китобҳои асри XX) ва Амин ар-Раиҳонӣ машҳур аст. Кедри Лубнон — '''Cedrus libani''' — рамзи миллии кишвар буда, тасвири он дар парчам ва нишони давлатӣ ҷой гирифтааст. pm8blip0qqmrd6fikn8ghuq4966g3tu 1475759 1475758 2026-06-09T07:07:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475759 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Лубнон |Номи аслӣ = الجمهورية اللبنانية / al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya |Парчам = Flag of Lebanon.svg |Нишон = Coat of arms of Lebanon.svg |Дар харита = Lebanon (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[22 ноябр]]и [[1943]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Байрут]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]], [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии конфессионалӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Йосеф Аун |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Навоф Салом |Ҷой аз рӯи масоҳат = 166 |Масоҳат = 10 452 км² |Фоизи об = 1,8 |Аҳолӣ = ≈6 825 442 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈645 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈21 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈3 080 доллар |ШРИ = 0,72 (баланд) |Воҳиди пул = [[лираи лубнонӣ|лира]] |Домен = [[.lb]] |Коди телефон = +961 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 (зимистон), UTC+3 (тобистон) |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Лубнон''' (ба арабӣ: ''لبنان'', ''Lubnān''; расман '''Ҷумҳурии Лубнон''', ''al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], дар канори шарқии [[Баҳри Миёназамин]], бо [[Сурия]] аз шимолу шарқ ва [[Исроил]] аз ҷануб ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lebanon Lebanon] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо масоҳати ҳамагӣ 10 452 километри мураббаъ — '''яке аз хурдтарин кишварҳои Осиё''' — буда, аҳолиаш зиёда аз 6,8 миллион нафар аст. Пойтахти кишвар [[Байрут]], забони расмӣ арабӣ; фаронсавӣ ва инглисӣ паҳнгашта истифода мешаванд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Lebanon] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Лубнони имрӯза маҳди '''тамаддуни Финикия''' — яке аз бузургтарин тамаддунҳои баҳрии Шарқи Қадим — буд. Аз тахминан 3000 то милод финикиён шаҳрҳои бузурги соҳилии '''[[Сур]]''' (Тир), '''[[Сайдо]]''' (Сидон), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос) ва Беритро (Байрут) бунёд карданд. Бузургтарин ёдгории финикиён — '''ихтирои алифбои финикӣ''' (тахм. 1500 то милод, дар Ҷубайл/Библос) — заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ (юнонӣ, лотинӣ, кириллӣ) ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид.<ref name="brit" /> Финикиён маркази савдои тилло, мис, нуқра, фолтоди тирӣ (тирлиён — рангини сурх-арғувонии шоҳона, ки аз селаки мурекс гирифта мешуд) ва кедри Лубнон буданд. Соли 332 то милод [[Искандар]] шаҳри Сурро пас аз муҳосираи 7-моҳа забт кард ва аҳолии онро ба ғуломӣ фурӯхт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои II–I то милод Лубнон ҷузъи империяи Селевкиён ва баъдан '''Империяи Рум''' (аз 64 то милод) шуд; '''Берит''' (Байрути имрӯза) маркази бузурги '''мактаби ҳуқуқи римӣ''' — яке аз се мактаби асосии ҳуқуқшиносии империя — гардид. Соли 636 мелодӣ арабҳои ислом ин минтақаро забт карданд. Дар асрҳои XI–XIII '''салиббардорон''' шаҳрҳои соҳилии Сидон, Тир, Триполи ва Ҷубайлро ишғол карданд ва қалъаҳои бузург сохтанд; соли 1291 мамлюкҳои мисрӣ салиббардоронро аз минтақа берун карданд. Соли 1516 кишвар ҷузъи '''[[Давлати усмонӣ]]''' гардид ва 400 сол зери ҳукмронии Усмониҳо монд; дар маҳалли амиратнишини Маъониҳо (асрҳои XVI–XVII) ва Шиҳобиён (асрҳои XVIII–XIX) идораи нимхудмухтор амал мекард. Соли 1860 ҷанги шаҳрвандии маронитӣ-друзӣ боиси дахолати бузурги аврупоиҳо ва таъсиси мутасаррифоти махсуси Кӯҳи Лубнон гардид. Соли 1920 пас аз пош хӯрдани империяи Усмонӣ Фаронса мандати Лубнони Бузургро гирифт; '''22 ноябри 1943''' Лубнон истиқлоли худро эълон кард ва пакти миллӣ — тақсими қудратҳо байни маронитҳо (президент), суннитарабҳо (нахуствазир) ва шиаҳо (раиси парлумон) — қабул шуд.<ref name="cia" /> Солҳои 1975–1990 кишвар аз '''ҷанги шаҳрвандии Лубнон''' — яке аз дарозтарин ҷангҳои шаҳрвандии Шарқи Миёна, ки тахминан 150 ҳазор нафарро ҳалок кард ва 1 миллион нафарро аз кишвар берун ронд — рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2006 кишвар ҷанги бузурги Хизбуллоҳ бо [[Исроил]] ва бўҳрони иқтисодии 2019, инчунин '''таркиши порти Байрут (4 августи 2020)''' — яке аз бузургтарин таркишҳои ғайриҳаставии ҷаҳон, ки 218 нафарро ҳалок ва 7000-ро захмӣ кард — гузаронидаст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лубнон '''яке аз кишварҳои сераҳолитарин кӯҳсорӣ''' дар Шарқи Миёна аст: 70% масоҳаташро кӯҳҳо ишғол мекунанд.<ref name="brit" /> Аз ғарб ба шарқ кишварро чор қисми мувозӣ ташкил медиҳад: '''навори танги соҳилии''' Баҳри Миёназамин (бо шаҳрҳои Сур, Сайдо, Байрут, Ҷубайл, Триполи), '''кӯҳҳои Лубнон''' (бо қуллаи Қурнат ас-Савда — 3088 м, баландтарини кишвар), '''водии Бекаа''' (минтақаи кишоварзии асосӣ байни кӯҳҳо) ва '''кӯҳҳои Антилибонӣ''' (бо қуллаи Шайх — 2814 м, дар сарҳади Сурия). Иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ дар соҳил ва кӯҳии муътадил дар баландиҳо мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лубнон зиёда аз 6,8 миллион нафар буда, '''яке аз гуногунмазҳабтарин ва бузурги таркибии динӣ дар ҷаҳони араб''' аст.<ref name="cia" /> Тибқи Пакти миллии 1943, кишвар тибқи 18 ҷамоаи диниву мазҳабӣ расман тақсим мешавад: '''маронитҳо''' (католики шарқи католики), масеҳиёни артодоксии юнонӣ, католиҳои юнонӣ, арманҳои артодокс, '''сунниҳо''', '''шиаҳо''', '''друзҳо''' ва дигарон. Тибқи Пакт, президент аз маронитҳо, нахуствазир аз суннитарабҳо, раиси парлумон аз шиаҳо мебошад. Кишвар инчунин миллионҳо паноҳҷӯёни сурӣ (тахминан 1,5 миллион нафар) ва тахминан 200 ҳазор паноҳҷӯёни фалистинӣ қабул кардааст. == Сиёсат ва идора == Лубнон ҷумҳурии парлумонии унитар буда, '''низоми сиёсии конфессионалӣ''' (тавофуқи 1943 ва Тавофуқи Тоифи 1989) дорад — мансабҳои асосии давлатӣ байни мазҳабҳои гуногун тақсим мешаванд. Парлумон як палатагӣ — Маҷлиси миллӣ (128 курсӣ, ба нисбати 50:50 байни мусулмонон ва масеҳиён тақсим). Кишвар ба 8 муҳофаза (мутасаррифия) тақсим мешавад. Узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]] ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Лубнон ба 8 муҳофаза тақсим мешавад: Байрут, Кӯҳи Лубнон, Шимолӣ, Аккар, Бекаа, Баълабак-Ҳермел, Ҷанубӣ ва Набатия. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]] (Триполи), [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]], [[Ҷуния]], [[Баълабак]] ва [[Ҷубайл]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Лубнон таърихан бар хидматрасониҳои бонкӣ-молиявӣ (Байрут '''«Бонки Шарқи Миёна»''' даъво карда мешуд), сайёҳии байналмилалӣ, кишоварзии муътадил (зайтун, ангур-шароб — Бекаа маркази асосии шаробсозӣ, мева), савдо ва маблағгузориҳои аз муҳоҷирони лубнонӣ дар ҷаҳон (диаспораи лубнонӣ 12–14 миллион нафар) асос меёфт.<ref name="cia" /> Аз соли 2019 кишвар аз '''яке аз бадтарин бўҳронҳои иқтисодии асри XXI''' рӯ ба рӯ шуд: коҳиши тахминан 90% арзиши лираи лубнонӣ, нархи фавқулоди боло, нарасидани барқу сӯзишворӣ, муҳоҷирати оммавӣ. == Фарҳанг ва маориф == Лубнон '''дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шаш объект дорад''' — Анҷир (харобаҳои финикӣ-эллинистикии Анҷир), '''[[Баълабак]]''' (маъбадҳои бузурги римии Юпитер ва Бахус), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос, маҷмааи 7000-солаи бостонӣ), '''[[Сур]]''' (Тир, бо некрополи бузурги финикӣ-римӣ), Водии Қодиша ва Кедри Лубнон (минтақаи муқаддаси маронитҳо), '''Сайди шаҳри Триполи''' (қалъа ва бозорҳои мамлюкии асри XIV).<ref name="brit" /> Адабиёти муосирро бо номи '''Ҷуброн Халил Ҷуброн''' (1883–1931, муаллифи 'Пайғамбар' — яке аз серфурӯштарин китобҳои асри XX) ва Амин ар-Раиҳонӣ машҳур аст. Кедри Лубнон — '''Cedrus libani''' — рамзи миллии кишвар буда, тасвири он дар парчам ва нишони давлатӣ ҷой гирифтааст. == Нигаред низ == * [[Осиёи Ғарбӣ]] * [[Финикия]] * [[Байрут]] * [[Кедри Лубнон]] * [[Баҳри Миёназамин]] * [[Маронитҳо]] * [[Сурия]] * [[Исроил]] c8ttobnyjvaw4zf9prx2ty9wxezxywh 1475760 1475759 2026-06-09T07:08:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475760 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Лубнон |Номи аслӣ = الجمهورية اللبنانية / al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya |Парчам = Flag of Lebanon.svg |Нишон = Coat of arms of Lebanon.svg |Дар харита = Lebanon (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[22 ноябр]]и [[1943]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Байрут]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]], [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии конфессионалӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Йосеф Аун |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Навоф Салом |Ҷой аз рӯи масоҳат = 166 |Масоҳат = 10 452 км² |Фоизи об = 1,8 |Аҳолӣ = ≈6 825 442 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈645 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈21 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈3 080 доллар |ШРИ = 0,72 (баланд) |Воҳиди пул = [[лираи лубнонӣ|лира]] |Домен = [[.lb]] |Коди телефон = +961 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 (зимистон), UTC+3 (тобистон) |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Лубнон''' (ба арабӣ: ''لبنان'', ''Lubnān''; расман '''Ҷумҳурии Лубнон''', ''al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], дар канори шарқии [[Баҳри Миёназамин]], бо [[Сурия]] аз шимолу шарқ ва [[Исроил]] аз ҷануб ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lebanon Lebanon] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо масоҳати ҳамагӣ 10 452 километри мураббаъ — '''яке аз хурдтарин кишварҳои Осиё''' — буда, аҳолиаш зиёда аз 6,8 миллион нафар аст. Пойтахти кишвар [[Байрут]], забони расмӣ арабӣ; фаронсавӣ ва инглисӣ паҳнгашта истифода мешаванд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Lebanon] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Лубнони имрӯза маҳди '''тамаддуни Финикия''' — яке аз бузургтарин тамаддунҳои баҳрии Шарқи Қадим — буд. Аз тахминан 3000 то милод финикиён шаҳрҳои бузурги соҳилии '''[[Сур]]''' (Тир), '''[[Сайдо]]''' (Сидон), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос) ва Беритро (Байрут) бунёд карданд. Бузургтарин ёдгории финикиён — '''ихтирои алифбои финикӣ''' (тахм. 1500 то милод, дар Ҷубайл/Библос) — заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ (юнонӣ, лотинӣ, кириллӣ) ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид.<ref name="brit" /> Финикиён маркази савдои тилло, мис, нуқра, фолтоди тирӣ (тирлиён — рангини сурх-арғувонии шоҳона, ки аз селаки мурекс гирифта мешуд) ва кедри Лубнон буданд. Соли 332 то милод [[Искандар]] шаҳри Сурро пас аз муҳосираи 7-моҳа забт кард ва аҳолии онро ба ғуломӣ фурӯхт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои II–I то милод Лубнон ҷузъи империяи Селевкиён ва баъдан '''Империяи Рум''' (аз 64 то милод) шуд; '''Берит''' (Байрути имрӯза) маркази бузурги '''мактаби ҳуқуқи римӣ''' — яке аз се мактаби асосии ҳуқуқшиносии империя — гардид. Соли 636 мелодӣ арабҳои ислом ин минтақаро забт карданд. Дар асрҳои XI–XIII '''салиббардорон''' шаҳрҳои соҳилии Сидон, Тир, Триполи ва Ҷубайлро ишғол карданд ва қалъаҳои бузург сохтанд; соли 1291 мамлюкҳои мисрӣ салиббардоронро аз минтақа берун карданд. Соли 1516 кишвар ҷузъи '''[[Давлати усмонӣ]]''' гардид ва 400 сол зери ҳукмронии Усмониҳо монд; дар маҳалли амиратнишини Маъониҳо (асрҳои XVI–XVII) ва Шиҳобиён (асрҳои XVIII–XIX) идораи нимхудмухтор амал мекард. Соли 1860 ҷанги шаҳрвандии маронитӣ-друзӣ боиси дахолати бузурги аврупоиҳо ва таъсиси мутасаррифоти махсуси Кӯҳи Лубнон гардид. Соли 1920 пас аз пош хӯрдани империяи Усмонӣ Фаронса мандати Лубнони Бузургро гирифт; '''22 ноябри 1943''' Лубнон истиқлоли худро эълон кард ва пакти миллӣ — тақсими қудратҳо байни маронитҳо (президент), суннитарабҳо (нахуствазир) ва шиаҳо (раиси парлумон) — қабул шуд.<ref name="cia" /> Солҳои 1975–1990 кишвар аз '''ҷанги шаҳрвандии Лубнон''' — яке аз дарозтарин ҷангҳои шаҳрвандии Шарқи Миёна, ки тахминан 150 ҳазор нафарро ҳалок кард ва 1 миллион нафарро аз кишвар берун ронд — рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2006 кишвар ҷанги бузурги Хизбуллоҳ бо [[Исроил]] ва бўҳрони иқтисодии 2019, инчунин '''таркиши порти Байрут (4 августи 2020)''' — яке аз бузургтарин таркишҳои ғайриҳаставии ҷаҳон, ки 218 нафарро ҳалок ва 7000-ро захмӣ кард — гузаронидаст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лубнон '''яке аз кишварҳои сераҳолитарин кӯҳсорӣ''' дар Шарқи Миёна аст: 70% масоҳаташро кӯҳҳо ишғол мекунанд.<ref name="brit" /> Аз ғарб ба шарқ кишварро чор қисми мувозӣ ташкил медиҳад: '''навори танги соҳилии''' Баҳри Миёназамин (бо шаҳрҳои Сур, Сайдо, Байрут, Ҷубайл, Триполи), '''кӯҳҳои Лубнон''' (бо қуллаи Қурнат ас-Савда — 3088 м, баландтарини кишвар), '''водии Бекаа''' (минтақаи кишоварзии асосӣ байни кӯҳҳо) ва '''кӯҳҳои Антилибонӣ''' (бо қуллаи Шайх — 2814 м, дар сарҳади Сурия). Иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ дар соҳил ва кӯҳии муътадил дар баландиҳо мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лубнон зиёда аз 6,8 миллион нафар буда, '''яке аз гуногунмазҳабтарин ва бузурги таркибии динӣ дар ҷаҳони араб''' аст.<ref name="cia" /> Тибқи Пакти миллии 1943, кишвар тибқи 18 ҷамоаи диниву мазҳабӣ расман тақсим мешавад: '''маронитҳо''' (католики шарқи католики), масеҳиёни артодоксии юнонӣ, католиҳои юнонӣ, арманҳои артодокс, '''сунниҳо''', '''шиаҳо''', '''друзҳо''' ва дигарон. Тибқи Пакт, президент аз маронитҳо, нахуствазир аз суннитарабҳо, раиси парлумон аз шиаҳо мебошад. Кишвар инчунин миллионҳо паноҳҷӯёни сурӣ (тахминан 1,5 миллион нафар) ва тахминан 200 ҳазор паноҳҷӯёни фалистинӣ қабул кардааст. == Сиёсат ва идора == Лубнон ҷумҳурии парлумонии унитар буда, '''низоми сиёсии конфессионалӣ''' (тавофуқи 1943 ва Тавофуқи Тоифи 1989) дорад — мансабҳои асосии давлатӣ байни мазҳабҳои гуногун тақсим мешаванд. Парлумон як палатагӣ — Маҷлиси миллӣ (128 курсӣ, ба нисбати 50:50 байни мусулмонон ва масеҳиён тақсим). Кишвар ба 8 муҳофаза (мутасаррифия) тақсим мешавад. Узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]] ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Лубнон ба 8 муҳофаза тақсим мешавад: Байрут, Кӯҳи Лубнон, Шимолӣ, Аккар, Бекаа, Баълабак-Ҳермел, Ҷанубӣ ва Набатия. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]] (Триполи), [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]], [[Ҷуния]], [[Баълабак]] ва [[Ҷубайл]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Лубнон таърихан бар хидматрасониҳои бонкӣ-молиявӣ (Байрут '''«Бонки Шарқи Миёна»''' даъво карда мешуд), сайёҳии байналмилалӣ, кишоварзии муътадил (зайтун, ангур-шароб — Бекаа маркази асосии шаробсозӣ, мева), савдо ва маблағгузориҳои аз муҳоҷирони лубнонӣ дар ҷаҳон (диаспораи лубнонӣ 12–14 миллион нафар) асос меёфт.<ref name="cia" /> Аз соли 2019 кишвар аз '''яке аз бадтарин бўҳронҳои иқтисодии асри XXI''' рӯ ба рӯ шуд: коҳиши тахминан 90% арзиши лираи лубнонӣ, нархи фавқулоди боло, нарасидани барқу сӯзишворӣ, муҳоҷирати оммавӣ. == Фарҳанг ва маориф == Лубнон '''дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шаш объект дорад''' — Анҷир (харобаҳои финикӣ-эллинистикии Анҷир), '''[[Баълабак]]''' (маъбадҳои бузурги римии Юпитер ва Бахус), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос, маҷмааи 7000-солаи бостонӣ), '''[[Сур]]''' (Тир, бо некрополи бузурги финикӣ-римӣ), Водии Қодиша ва Кедри Лубнон (минтақаи муқаддаси маронитҳо), '''Сайди шаҳри Триполи''' (қалъа ва бозорҳои мамлюкии асри XIV).<ref name="brit" /> Адабиёти муосирро бо номи '''Ҷуброн Халил Ҷуброн''' (1883–1931, муаллифи 'Пайғамбар' — яке аз серфурӯштарин китобҳои асри XX) ва Амин ар-Раиҳонӣ машҳур аст. Кедри Лубнон — '''Cedrus libani''' — рамзи миллии кишвар буда, тасвири он дар парчам ва нишони давлатӣ ҷой гирифтааст. == Нигаред низ == * [[Осиёи Ғарбӣ]] * [[Финикия]] * [[Байрут]] * [[Кедри Лубнон]] * [[Баҳри Миёназамин]] * [[Маронитҳо]] * [[Сурия]] * [[Исроил]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} s4nk16ea108thvsq5dfwl7l0uo9116b 1475761 1475760 2026-06-09T07:08:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475761 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Лубнон |Номи аслӣ = الجمهورية اللبنانية / al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya |Парчам = Flag of Lebanon.svg |Нишон = Coat of arms of Lebanon.svg |Дар харита = Lebanon (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[22 ноябр]]и [[1943]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Байрут]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]], [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии конфессионалӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Йосеф Аун |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Навоф Салом |Ҷой аз рӯи масоҳат = 166 |Масоҳат = 10 452 км² |Фоизи об = 1,8 |Аҳолӣ = ≈6 825 442 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈645 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈21 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈3 080 доллар |ШРИ = 0,72 (баланд) |Воҳиди пул = [[лираи лубнонӣ|лира]] |Домен = [[.lb]] |Коди телефон = +961 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 (зимистон), UTC+3 (тобистон) |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Лубнон''' (ба арабӣ: ''لبنان'', ''Lubnān''; расман '''Ҷумҳурии Лубнон''', ''al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], дар канори шарқии [[Баҳри Миёназамин]], бо [[Сурия]] аз шимолу шарқ ва [[Исроил]] аз ҷануб ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lebanon Lebanon] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо масоҳати ҳамагӣ 10 452 километри мураббаъ — '''яке аз хурдтарин кишварҳои Осиё''' — буда, аҳолиаш зиёда аз 6,8 миллион нафар аст. Пойтахти кишвар [[Байрут]], забони расмӣ арабӣ; фаронсавӣ ва инглисӣ паҳнгашта истифода мешаванд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Lebanon] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Лубнони имрӯза маҳди '''тамаддуни Финикия''' — яке аз бузургтарин тамаддунҳои баҳрии Шарқи Қадим — буд. Аз тахминан 3000 то милод финикиён шаҳрҳои бузурги соҳилии '''[[Сур]]''' (Тир), '''[[Сайдо]]''' (Сидон), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос) ва Беритро (Байрут) бунёд карданд. Бузургтарин ёдгории финикиён — '''ихтирои алифбои финикӣ''' (тахм. 1500 то милод, дар Ҷубайл/Библос) — заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ (юнонӣ, лотинӣ, кириллӣ) ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид.<ref name="brit" /> Финикиён маркази савдои тилло, мис, нуқра, фолтоди тирӣ (тирлиён — рангини сурх-арғувонии шоҳона, ки аз селаки мурекс гирифта мешуд) ва кедри Лубнон буданд. Соли 332 то милод [[Искандар]] шаҳри Сурро пас аз муҳосираи 7-моҳа забт кард ва аҳолии онро ба ғуломӣ фурӯхт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои II–I то милод Лубнон ҷузъи империяи Селевкиён ва баъдан '''Империяи Рум''' (аз 64 то милод) шуд; '''Берит''' (Байрути имрӯза) маркази бузурги '''мактаби ҳуқуқи римӣ''' — яке аз се мактаби асосии ҳуқуқшиносии империя — гардид. Соли 636 мелодӣ арабҳои ислом ин минтақаро забт карданд. Дар асрҳои XI–XIII '''салиббардорон''' шаҳрҳои соҳилии Сидон, Тир, Триполи ва Ҷубайлро ишғол карданд ва қалъаҳои бузург сохтанд; соли 1291 мамлюкҳои мисрӣ салиббардоронро аз минтақа берун карданд. Соли 1516 кишвар ҷузъи '''[[Давлати усмонӣ]]''' гардид ва 400 сол зери ҳукмронии Усмониҳо монд; дар маҳалли амиратнишини Маъониҳо (асрҳои XVI–XVII) ва Шиҳобиён (асрҳои XVIII–XIX) идораи нимхудмухтор амал мекард. Соли 1860 ҷанги шаҳрвандии маронитӣ-друзӣ боиси дахолати бузурги аврупоиҳо ва таъсиси мутасаррифоти махсуси Кӯҳи Лубнон гардид. Соли 1920 пас аз пош хӯрдани империяи Усмонӣ Фаронса мандати Лубнони Бузургро гирифт; '''22 ноябри 1943''' Лубнон истиқлоли худро эълон кард ва пакти миллӣ — тақсими қудратҳо байни маронитҳо (президент), суннитарабҳо (нахуствазир) ва шиаҳо (раиси парлумон) — қабул шуд.<ref name="cia" /> Солҳои 1975–1990 кишвар аз '''ҷанги шаҳрвандии Лубнон''' — яке аз дарозтарин ҷангҳои шаҳрвандии Шарқи Миёна, ки тахминан 150 ҳазор нафарро ҳалок кард ва 1 миллион нафарро аз кишвар берун ронд — рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2006 кишвар ҷанги бузурги Хизбуллоҳ бо [[Исроил]] ва бўҳрони иқтисодии 2019, инчунин '''таркиши порти Байрут (4 августи 2020)''' — яке аз бузургтарин таркишҳои ғайриҳаставии ҷаҳон, ки 218 нафарро ҳалок ва 7000-ро захмӣ кард — гузаронидаст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лубнон '''яке аз кишварҳои сераҳолитарин кӯҳсорӣ''' дар Шарқи Миёна аст: 70% масоҳаташро кӯҳҳо ишғол мекунанд.<ref name="brit" /> Аз ғарб ба шарқ кишварро чор қисми мувозӣ ташкил медиҳад: '''навори танги соҳилии''' Баҳри Миёназамин (бо шаҳрҳои Сур, Сайдо, Байрут, Ҷубайл, Триполи), '''кӯҳҳои Лубнон''' (бо қуллаи Қурнат ас-Савда — 3088 м, баландтарини кишвар), '''водии Бекаа''' (минтақаи кишоварзии асосӣ байни кӯҳҳо) ва '''кӯҳҳои Антилибонӣ''' (бо қуллаи Шайх — 2814 м, дар сарҳади Сурия). Иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ дар соҳил ва кӯҳии муътадил дар баландиҳо мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лубнон зиёда аз 6,8 миллион нафар буда, '''яке аз гуногунмазҳабтарин ва бузурги таркибии динӣ дар ҷаҳони араб''' аст.<ref name="cia" /> Тибқи Пакти миллии 1943, кишвар тибқи 18 ҷамоаи диниву мазҳабӣ расман тақсим мешавад: '''маронитҳо''' (католики шарқи католики), масеҳиёни артодоксии юнонӣ, католиҳои юнонӣ, арманҳои артодокс, '''сунниҳо''', '''шиаҳо''', '''друзҳо''' ва дигарон. Тибқи Пакт, президент аз маронитҳо, нахуствазир аз суннитарабҳо, раиси парлумон аз шиаҳо мебошад. Кишвар инчунин миллионҳо паноҳҷӯёни сурӣ (тахминан 1,5 миллион нафар) ва тахминан 200 ҳазор паноҳҷӯёни фалистинӣ қабул кардааст. == Сиёсат ва идора == Лубнон ҷумҳурии парлумонии унитар буда, '''низоми сиёсии конфессионалӣ''' (тавофуқи 1943 ва Тавофуқи Тоифи 1989) дорад — мансабҳои асосии давлатӣ байни мазҳабҳои гуногун тақсим мешаванд. Парлумон як палатагӣ — Маҷлиси миллӣ (128 курсӣ, ба нисбати 50:50 байни мусулмонон ва масеҳиён тақсим). Кишвар ба 8 муҳофаза (мутасаррифия) тақсим мешавад. Узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]] ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Лубнон ба 8 муҳофаза тақсим мешавад: Байрут, Кӯҳи Лубнон, Шимолӣ, Аккар, Бекаа, Баълабак-Ҳермел, Ҷанубӣ ва Набатия. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]] (Триполи), [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]], [[Ҷуния]], [[Баълабак]] ва [[Ҷубайл]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Лубнон таърихан бар хидматрасониҳои бонкӣ-молиявӣ (Байрут '''«Бонки Шарқи Миёна»''' даъво карда мешуд), сайёҳии байналмилалӣ, кишоварзии муътадил (зайтун, ангур-шароб — Бекаа маркази асосии шаробсозӣ, мева), савдо ва маблағгузориҳои аз муҳоҷирони лубнонӣ дар ҷаҳон (диаспораи лубнонӣ 12–14 миллион нафар) асос меёфт.<ref name="cia" /> Аз соли 2019 кишвар аз '''яке аз бадтарин бўҳронҳои иқтисодии асри XXI''' рӯ ба рӯ шуд: коҳиши тахминан 90% арзиши лираи лубнонӣ, нархи фавқулоди боло, нарасидани барқу сӯзишворӣ, муҳоҷирати оммавӣ. == Фарҳанг ва маориф == Лубнон '''дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шаш объект дорад''' — Анҷир (харобаҳои финикӣ-эллинистикии Анҷир), '''[[Баълабак]]''' (маъбадҳои бузурги римии Юпитер ва Бахус), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос, маҷмааи 7000-солаи бостонӣ), '''[[Сур]]''' (Тир, бо некрополи бузурги финикӣ-римӣ), Водии Қодиша ва Кедри Лубнон (минтақаи муқаддаси маронитҳо), '''Сайди шаҳри Триполи''' (қалъа ва бозорҳои мамлюкии асри XIV).<ref name="brit" /> Адабиёти муосирро бо номи '''Ҷуброн Халил Ҷуброн''' (1883–1931, муаллифи 'Пайғамбар' — яке аз серфурӯштарин китобҳои асри XX) ва Амин ар-Раиҳонӣ машҳур аст. Кедри Лубнон — '''Cedrus libani''' — рамзи миллии кишвар буда, тасвири он дар парчам ва нишони давлатӣ ҷой гирифтааст. == Нигаред низ == * [[Осиёи Ғарбӣ]] * [[Финикия]] * [[Байрут]] * [[Кедри Лубнон]] * [[Баҳри Миёназамин]] * [[Маронитҳо]] * [[Сурия]] * [[Исроил]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Lebanon Лубнон дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Лубнон — The World Factbook] max5sdzbnsqncb9vvogl79ntq95x9e3 1475762 1475761 2026-06-09T07:08:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475762 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Лубнон |Номи аслӣ = الجمهورية اللبنانية / al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya |Парчам = Flag of Lebanon.svg |Нишон = Coat of arms of Lebanon.svg |Дар харита = Lebanon (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[22 ноябр]]и [[1943]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Байрут]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]], [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]] |Шакли идора = ҷумҳурии парлумонии конфессионалӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Йосеф Аун |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Навоф Салом |Ҷой аз рӯи масоҳат = 166 |Масоҳат = 10 452 км² |Фоизи об = 1,8 |Аҳолӣ = ≈6 825 442 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈645 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈21 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈3 080 доллар |ШРИ = 0,72 (баланд) |Воҳиди пул = [[лираи лубнонӣ|лира]] |Домен = [[.lb]] |Коди телефон = +961 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 (зимистон), UTC+3 (тобистон) |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Лубнон''' (ба арабӣ: ''لبنان'', ''Lubnān''; расман '''Ҷумҳурии Лубнон''', ''al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya'') — давлат дар [[Осиёи Ғарбӣ]], дар канори шарқии [[Баҳри Миёназамин]], бо [[Сурия]] аз шимолу шарқ ва [[Исроил]] аз ҷануб ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lebanon Lebanon] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо масоҳати ҳамагӣ 10 452 километри мураббаъ — '''яке аз хурдтарин кишварҳои Осиё''' — буда, аҳолиаш зиёда аз 6,8 миллион нафар аст. Пойтахти кишвар [[Байрут]], забони расмӣ арабӣ; фаронсавӣ ва инглисӣ паҳнгашта истифода мешаванд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Lebanon] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Лубнони имрӯза маҳди '''тамаддуни Финикия''' — яке аз бузургтарин тамаддунҳои баҳрии Шарқи Қадим — буд. Аз тахминан 3000 то милод финикиён шаҳрҳои бузурги соҳилии '''[[Сур]]''' (Тир), '''[[Сайдо]]''' (Сидон), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос) ва Беритро (Байрут) бунёд карданд. Бузургтарин ёдгории финикиён — '''ихтирои алифбои финикӣ''' (тахм. 1500 то милод, дар Ҷубайл/Библос) — заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ (юнонӣ, лотинӣ, кириллӣ) ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид.<ref name="brit" /> Финикиён маркази савдои тилло, мис, нуқра, фолтоди тирӣ (тирлиён — рангини сурх-арғувонии шоҳона, ки аз селаки мурекс гирифта мешуд) ва кедри Лубнон буданд. Соли 332 то милод [[Искандар]] шаҳри Сурро пас аз муҳосираи 7-моҳа забт кард ва аҳолии онро ба ғуломӣ фурӯхт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои II–I то милод Лубнон ҷузъи империяи Селевкиён ва баъдан '''Империяи Рум''' (аз 64 то милод) шуд; '''Берит''' (Байрути имрӯза) маркази бузурги '''мактаби ҳуқуқи римӣ''' — яке аз се мактаби асосии ҳуқуқшиносии империя — гардид. Соли 636 мелодӣ арабҳои ислом ин минтақаро забт карданд. Дар асрҳои XI–XIII '''салиббардорон''' шаҳрҳои соҳилии Сидон, Тир, Триполи ва Ҷубайлро ишғол карданд ва қалъаҳои бузург сохтанд; соли 1291 мамлюкҳои мисрӣ салиббардоронро аз минтақа берун карданд. Соли 1516 кишвар ҷузъи '''[[Давлати усмонӣ]]''' гардид ва 400 сол зери ҳукмронии Усмониҳо монд; дар маҳалли амиратнишини Маъониҳо (асрҳои XVI–XVII) ва Шиҳобиён (асрҳои XVIII–XIX) идораи нимхудмухтор амал мекард. Соли 1860 ҷанги шаҳрвандии маронитӣ-друзӣ боиси дахолати бузурги аврупоиҳо ва таъсиси мутасаррифоти махсуси Кӯҳи Лубнон гардид. Соли 1920 пас аз пош хӯрдани империяи Усмонӣ Фаронса мандати Лубнони Бузургро гирифт; '''22 ноябри 1943''' Лубнон истиқлоли худро эълон кард ва пакти миллӣ — тақсими қудратҳо байни маронитҳо (президент), суннитарабҳо (нахуствазир) ва шиаҳо (раиси парлумон) — қабул шуд.<ref name="cia" /> Солҳои 1975–1990 кишвар аз '''ҷанги шаҳрвандии Лубнон''' — яке аз дарозтарин ҷангҳои шаҳрвандии Шарқи Миёна, ки тахминан 150 ҳазор нафарро ҳалок кард ва 1 миллион нафарро аз кишвар берун ронд — рӯ ба рӯ шуд. Аз соли 2006 кишвар ҷанги бузурги Хизбуллоҳ бо [[Исроил]] ва бўҳрони иқтисодии 2019, инчунин '''таркиши порти Байрут (4 августи 2020)''' — яке аз бузургтарин таркишҳои ғайриҳаставии ҷаҳон, ки 218 нафарро ҳалок ва 7000-ро захмӣ кард — гузаронидаст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лубнон '''яке аз кишварҳои сераҳолитарин кӯҳсорӣ''' дар Шарқи Миёна аст: 70% масоҳаташро кӯҳҳо ишғол мекунанд.<ref name="brit" /> Аз ғарб ба шарқ кишварро чор қисми мувозӣ ташкил медиҳад: '''навори танги соҳилии''' Баҳри Миёназамин (бо шаҳрҳои Сур, Сайдо, Байрут, Ҷубайл, Триполи), '''кӯҳҳои Лубнон''' (бо қуллаи Қурнат ас-Савда — 3088 м, баландтарини кишвар), '''водии Бекаа''' (минтақаи кишоварзии асосӣ байни кӯҳҳо) ва '''кӯҳҳои Антилибонӣ''' (бо қуллаи Шайх — 2814 м, дар сарҳади Сурия). Иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ дар соҳил ва кӯҳии муътадил дар баландиҳо мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лубнон зиёда аз 6,8 миллион нафар буда, '''яке аз гуногунмазҳабтарин ва бузурги таркибии динӣ дар ҷаҳони араб''' аст.<ref name="cia" /> Тибқи Пакти миллии 1943, кишвар тибқи 18 ҷамоаи диниву мазҳабӣ расман тақсим мешавад: '''маронитҳо''' (католики шарқи католики), масеҳиёни артодоксии юнонӣ, католиҳои юнонӣ, арманҳои артодокс, '''сунниҳо''', '''шиаҳо''', '''друзҳо''' ва дигарон. Тибқи Пакт, президент аз маронитҳо, нахуствазир аз суннитарабҳо, раиси парлумон аз шиаҳо мебошад. Кишвар инчунин миллионҳо паноҳҷӯёни сурӣ (тахминан 1,5 миллион нафар) ва тахминан 200 ҳазор паноҳҷӯёни фалистинӣ қабул кардааст. == Сиёсат ва идора == Лубнон ҷумҳурии парлумонии унитар буда, '''низоми сиёсии конфессионалӣ''' (тавофуқи 1943 ва Тавофуқи Тоифи 1989) дорад — мансабҳои асосии давлатӣ байни мазҳабҳои гуногун тақсим мешаванд. Парлумон як палатагӣ — Маҷлиси миллӣ (128 курсӣ, ба нисбати 50:50 байни мусулмонон ва масеҳиён тақсим). Кишвар ба 8 муҳофаза (мутасаррифия) тақсим мешавад. Узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]] ва Созмони ҳамкории ислом мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Лубнон ба 8 муҳофаза тақсим мешавад: Байрут, Кӯҳи Лубнон, Шимолӣ, Аккар, Бекаа, Баълабак-Ҳермел, Ҷанубӣ ва Набатия. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Байрут]], [[Таробулус-аш-Шом]] (Триполи), [[Сайдо]], [[Сур]], [[Заҳла]], [[Ҷуния]], [[Баълабак]] ва [[Ҷубайл]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Лубнон таърихан бар хидматрасониҳои бонкӣ-молиявӣ (Байрут '''«Бонки Шарқи Миёна»''' даъво карда мешуд), сайёҳии байналмилалӣ, кишоварзии муътадил (зайтун, ангур-шароб — Бекаа маркази асосии шаробсозӣ, мева), савдо ва маблағгузориҳои аз муҳоҷирони лубнонӣ дар ҷаҳон (диаспораи лубнонӣ 12–14 миллион нафар) асос меёфт.<ref name="cia" /> Аз соли 2019 кишвар аз '''яке аз бадтарин бўҳронҳои иқтисодии асри XXI''' рӯ ба рӯ шуд: коҳиши тахминан 90% арзиши лираи лубнонӣ, нархи фавқулоди боло, нарасидани барқу сӯзишворӣ, муҳоҷирати оммавӣ. == Фарҳанг ва маориф == Лубнон '''дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шаш объект дорад''' — Анҷир (харобаҳои финикӣ-эллинистикии Анҷир), '''[[Баълабак]]''' (маъбадҳои бузурги римии Юпитер ва Бахус), '''[[Ҷубайл]]''' (Библос, маҷмааи 7000-солаи бостонӣ), '''[[Сур]]''' (Тир, бо некрополи бузурги финикӣ-римӣ), Водии Қодиша ва Кедри Лубнон (минтақаи муқаддаси маронитҳо), '''Сайди шаҳри Триполи''' (қалъа ва бозорҳои мамлюкии асри XIV).<ref name="brit" /> Адабиёти муосирро бо номи '''Ҷуброн Халил Ҷуброн''' (1883–1931, муаллифи 'Пайғамбар' — яке аз серфурӯштарин китобҳои асри XX) ва Амин ар-Раиҳонӣ машҳур аст. Кедри Лубнон — '''Cedrus libani''' — рамзи миллии кишвар буда, тасвири он дар парчам ва нишони давлатӣ ҷой гирифтааст. == Нигаред низ == * [[Осиёи Ғарбӣ]] * [[Финикия]] * [[Байрут]] * [[Кедри Лубнон]] * [[Баҳри Миёназамин]] * [[Маронитҳо]] * [[Сурия]] * [[Исроил]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Lebanon Лубнон дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lebanon/ Лубнон — The World Factbook] {{Кишварҳои Осиё}} [[Гурӯҳ:Лубнон| ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] t1wughck30ti53r1pdjqejbbbjuqyrw 0 2347 1475070 1380436 2026-06-08T12:17:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475070 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мазори Шариф |номи аслӣ = مزار شریف / Mazâr-e Šarif |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 500 207 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Мазори Шариф''' (ба форсӣ-дарӣ: ''مزار شریف''‎ — «оромгоҳи шариф») — чорумин шаҳри калони [[Афғонистон]] ва маркази вилояти [[Балх]] дар шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Mazar-e Sharif] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо масҷиди кабуди худ — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (қарни XV) — ба яке аз муҳимтарин марказҳои зиёрати исломии минтақа табдил ёфтааст. p9q7prq9nehkdz0u2uaclbt6gqa00vz 1475071 1475070 2026-06-08T12:18:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475071 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мазори Шариф |номи аслӣ = مزار شریف / Mazâr-e Šarif |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 500 207 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Мазори Шариф''' (ба форсӣ-дарӣ: ''مزار شریف''‎ — «оромгоҳи шариф») — чорумин шаҳри калони [[Афғонистон]] ва маркази вилояти [[Балх]] дар шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Mazar-e Sharif] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо масҷиди кабуди худ — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (қарни XV) — ба яке аз муҳимтарин марказҳои зиёрати исломии минтақа табдил ёфтааст. == Таърих == Шаҳр дар асри XV дар наздикии Балхи қадим, ҳангоми пайдо шудани оромгоҳи мансуб ба халифаи чорум Ҳазрати [[Алӣ ибни Абӯтолиб]], бунёд ёфт; султон Ҳусайни Бойқаро дар ҳамон ҷо масҷиди кабуди машҳурро сохт.<ref name="brit" /> Бо суқути Балхи кӯҳна, аз асри XIX Мазори Шариф маркази шимолу ғарби Афғонистон шуд; дар асри XX ҳамчун гиреҳи муҳими нақлиёт ва тиҷорат бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] (баъдан [[Ӯзбекистон]]) рушд кард. 8q7ay2th9b6phleuw458bcjqjggsl43 1475072 1475071 2026-06-08T12:18:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475072 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мазори Шариф |номи аслӣ = مزار شریف / Mazâr-e Šarif |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 500 207 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Мазори Шариф''' (ба форсӣ-дарӣ: ''مزار شریف''‎ — «оромгоҳи шариф») — чорумин шаҳри калони [[Афғонистон]] ва маркази вилояти [[Балх]] дар шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Mazar-e Sharif] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо масҷиди кабуди худ — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (қарни XV) — ба яке аз муҳимтарин марказҳои зиёрати исломии минтақа табдил ёфтааст. == Таърих == Шаҳр дар асри XV дар наздикии Балхи қадим, ҳангоми пайдо шудани оромгоҳи мансуб ба халифаи чорум Ҳазрати [[Алӣ ибни Абӯтолиб]], бунёд ёфт; султон Ҳусайни Бойқаро дар ҳамон ҷо масҷиди кабуди машҳурро сохт.<ref name="brit" /> Бо суқути Балхи кӯҳна, аз асри XIX Мазори Шариф маркази шимолу ғарби Афғонистон шуд; дар асри XX ҳамчун гиреҳи муҳими нақлиёт ва тиҷорат бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] (баъдан [[Ӯзбекистон]]) рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мазори Шариф дар баландии тақрибан 360 метр аз сатҳи баҳр, дар водии серобии шимоли Афғонистон, тақрибан 60 км ҷанубтар аз марзи [[Ӯзбекистон]] (бандари Ҳайратон) воқеъ аст. Иқлими он континенталии хушк — тобистони гарми сӯзон ва зимистони хунук — мебошад. 07xnnr2vwogszq3305kysc9adlfvrvm 1475073 1475072 2026-06-08T12:18:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475073 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мазори Шариф |номи аслӣ = مزار شریف / Mazâr-e Šarif |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 500 207 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Мазори Шариф''' (ба форсӣ-дарӣ: ''مزار شریف''‎ — «оромгоҳи шариф») — чорумин шаҳри калони [[Афғонистон]] ва маркази вилояти [[Балх]] дар шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Mazar-e Sharif] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо масҷиди кабуди худ — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (қарни XV) — ба яке аз муҳимтарин марказҳои зиёрати исломии минтақа табдил ёфтааст. == Таърих == Шаҳр дар асри XV дар наздикии Балхи қадим, ҳангоми пайдо шудани оромгоҳи мансуб ба халифаи чорум Ҳазрати [[Алӣ ибни Абӯтолиб]], бунёд ёфт; султон Ҳусайни Бойқаро дар ҳамон ҷо масҷиди кабуди машҳурро сохт.<ref name="brit" /> Бо суқути Балхи кӯҳна, аз асри XIX Мазори Шариф маркази шимолу ғарби Афғонистон шуд; дар асри XX ҳамчун гиреҳи муҳими нақлиёт ва тиҷорат бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] (баъдан [[Ӯзбекистон]]) рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мазори Шариф дар баландии тақрибан 360 метр аз сатҳи баҳр, дар водии серобии шимоли Афғонистон, тақрибан 60 км ҷанубтар аз марзи [[Ӯзбекистон]] (бандари Ҳайратон) воқеъ аст. Иқлими он континенталии хушк — тобистони гарми сӯзон ва зимистони хунук — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мазори Шариф зиёда аз 500 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои гуногун — [[тоҷик]]он, [[ӯзбекҳо]], [[ҳазораҳо]], туркманҳо ва паштунҳо — иборат аст; забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ ва ӯзбекӣ мебошанд.<ref name="brit" /> qrokxp0eu4i5v4yfjzg4f6uvalzhhgo 1475074 1475073 2026-06-08T12:18:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475074 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мазори Шариф |номи аслӣ = مزار شریف / Mazâr-e Šarif |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 500 207 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Мазори Шариф''' (ба форсӣ-дарӣ: ''مزار شریف''‎ — «оромгоҳи шариф») — чорумин шаҳри калони [[Афғонистон]] ва маркази вилояти [[Балх]] дар шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Mazar-e Sharif] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо масҷиди кабуди худ — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (қарни XV) — ба яке аз муҳимтарин марказҳои зиёрати исломии минтақа табдил ёфтааст. == Таърих == Шаҳр дар асри XV дар наздикии Балхи қадим, ҳангоми пайдо шудани оромгоҳи мансуб ба халифаи чорум Ҳазрати [[Алӣ ибни Абӯтолиб]], бунёд ёфт; султон Ҳусайни Бойқаро дар ҳамон ҷо масҷиди кабуди машҳурро сохт.<ref name="brit" /> Бо суқути Балхи кӯҳна, аз асри XIX Мазори Шариф маркази шимолу ғарби Афғонистон шуд; дар асри XX ҳамчун гиреҳи муҳими нақлиёт ва тиҷорат бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] (баъдан [[Ӯзбекистон]]) рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мазори Шариф дар баландии тақрибан 360 метр аз сатҳи баҳр, дар водии серобии шимоли Афғонистон, тақрибан 60 км ҷанубтар аз марзи [[Ӯзбекистон]] (бандари Ҳайратон) воқеъ аст. Иқлими он континенталии хушк — тобистони гарми сӯзон ва зимистони хунук — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мазори Шариф зиёда аз 500 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои гуногун — [[тоҷик]]он, [[ӯзбекҳо]], [[ҳазораҳо]], туркманҳо ва паштунҳо — иборат аст; забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ ва ӯзбекӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Шаҳр яке аз марказҳои асосии иқтисодии шимоли Афғонистон аст; дар наздикии он конҳои газ ва нафт (Шибирғон), коркарди пӯст ва пахта, истеҳсоли қолин ва маҳсулоти кишоварзии водии Балх рушд кардаанд. Бандари дарёии Ҳайратон дар [[дарёи Аму]] ва истгоҳи роҳи оҳани он шаҳрро бо хатти роҳи оҳани [[Ӯзбекистон]] мепайвандад. td2wo8ovpnsfnnfmporh1m3jr6ous3a 1475075 1475074 2026-06-08T12:18:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475075 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мазори Шариф |номи аслӣ = مزار شریف / Mazâr-e Šarif |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 500 207 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Мазори Шариф''' (ба форсӣ-дарӣ: ''مزار شریف''‎ — «оромгоҳи шариф») — чорумин шаҳри калони [[Афғонистон]] ва маркази вилояти [[Балх]] дар шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Mazar-e Sharif] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо масҷиди кабуди худ — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (қарни XV) — ба яке аз муҳимтарин марказҳои зиёрати исломии минтақа табдил ёфтааст. == Таърих == Шаҳр дар асри XV дар наздикии Балхи қадим, ҳангоми пайдо шудани оромгоҳи мансуб ба халифаи чорум Ҳазрати [[Алӣ ибни Абӯтолиб]], бунёд ёфт; султон Ҳусайни Бойқаро дар ҳамон ҷо масҷиди кабуди машҳурро сохт.<ref name="brit" /> Бо суқути Балхи кӯҳна, аз асри XIX Мазори Шариф маркази шимолу ғарби Афғонистон шуд; дар асри XX ҳамчун гиреҳи муҳими нақлиёт ва тиҷорат бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] (баъдан [[Ӯзбекистон]]) рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мазори Шариф дар баландии тақрибан 360 метр аз сатҳи баҳр, дар водии серобии шимоли Афғонистон, тақрибан 60 км ҷанубтар аз марзи [[Ӯзбекистон]] (бандари Ҳайратон) воқеъ аст. Иқлими он континенталии хушк — тобистони гарми сӯзон ва зимистони хунук — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мазори Шариф зиёда аз 500 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои гуногун — [[тоҷик]]он, [[ӯзбекҳо]], [[ҳазораҳо]], туркманҳо ва паштунҳо — иборат аст; забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ ва ӯзбекӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Шаҳр яке аз марказҳои асосии иқтисодии шимоли Афғонистон аст; дар наздикии он конҳои газ ва нафт (Шибирғон), коркарди пӯст ва пахта, истеҳсоли қолин ва маҳсулоти кишоварзии водии Балх рушд кардаанд. Бандари дарёии Ҳайратон дар [[дарёи Аму]] ва истгоҳи роҳи оҳани он шаҳрро бо хатти роҳи оҳани [[Ӯзбекистон]] мепайвандад. == Нақлиёт == Дар шаҳр Фурудгоҳи байналмилалии Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ фаъолият мекунад. Шоҳроҳҳои Мазори Шариф — [[Кобул]], Мазори Шариф — Ҳайратон ва хатти роҳи оҳани Ҳайратон — Мазори Шариф (аз соли 2011) аз муҳимтарин роҳҳои нақлиётии шимоли кишвар ба шумор мераванд. mr3tvud767jyt3xzc5rj08f5ifc9fe7 1475076 1475075 2026-06-08T12:19:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475076 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мазори Шариф |номи аслӣ = مزار شریف / Mazâr-e Šarif |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 500 207 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Мазори Шариф''' (ба форсӣ-дарӣ: ''مزار شریف''‎ — «оромгоҳи шариф») — чорумин шаҳри калони [[Афғонистон]] ва маркази вилояти [[Балх]] дар шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Mazar-e Sharif] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо масҷиди кабуди худ — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (қарни XV) — ба яке аз муҳимтарин марказҳои зиёрати исломии минтақа табдил ёфтааст. == Таърих == Шаҳр дар асри XV дар наздикии Балхи қадим, ҳангоми пайдо шудани оромгоҳи мансуб ба халифаи чорум Ҳазрати [[Алӣ ибни Абӯтолиб]], бунёд ёфт; султон Ҳусайни Бойқаро дар ҳамон ҷо масҷиди кабуди машҳурро сохт.<ref name="brit" /> Бо суқути Балхи кӯҳна, аз асри XIX Мазори Шариф маркази шимолу ғарби Афғонистон шуд; дар асри XX ҳамчун гиреҳи муҳими нақлиёт ва тиҷорат бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] (баъдан [[Ӯзбекистон]]) рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мазори Шариф дар баландии тақрибан 360 метр аз сатҳи баҳр, дар водии серобии шимоли Афғонистон, тақрибан 60 км ҷанубтар аз марзи [[Ӯзбекистон]] (бандари Ҳайратон) воқеъ аст. Иқлими он континенталии хушк — тобистони гарми сӯзон ва зимистони хунук — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мазори Шариф зиёда аз 500 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои гуногун — [[тоҷик]]он, [[ӯзбекҳо]], [[ҳазораҳо]], туркманҳо ва паштунҳо — иборат аст; забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ ва ӯзбекӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Шаҳр яке аз марказҳои асосии иқтисодии шимоли Афғонистон аст; дар наздикии он конҳои газ ва нафт (Шибирғон), коркарди пӯст ва пахта, истеҳсоли қолин ва маҳсулоти кишоварзии водии Балх рушд кардаанд. Бандари дарёии Ҳайратон дар [[дарёи Аму]] ва истгоҳи роҳи оҳани он шаҳрро бо хатти роҳи оҳани [[Ӯзбекистон]] мепайвандад. == Нақлиёт == Дар шаҳр Фурудгоҳи байналмилалии Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ фаъолият мекунад. Шоҳроҳҳои Мазори Шариф — [[Кобул]], Мазори Шариф — Ҳайратон ва хатти роҳи оҳани Ҳайратон — Мазори Шариф (аз соли 2011) аз муҳимтарин роҳҳои нақлиётии шимоли кишвар ба шумор мераванд. == Фарҳанг ва маориф == Сарвати асосии шаҳр — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (Масҷиди Кабуд) бо кошикории зебою рангоранг мебошад; ҳар сол ҳазорон зоиршинос аз тамоми Афғонистон ва кишварҳои ҳамсоя ба ин ҷо меоянд. Ҷашни [[Наврӯз]] дар Мазори Шариф бо мероси Гулсурх ва баланд кардани байрақи Ҳазрати Алӣ (Ҷанда Боло) ҷашн гирифта мешавад. Дар шаҳр Донишгоҳи Балх фаъолият дорад. 8ddao8l5br1htx53mm4gdzurqua2cj6 1475077 1475076 2026-06-08T12:19:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475077 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мазори Шариф |номи аслӣ = مزار شریف / Mazâr-e Šarif |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 500 207 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Мазори Шариф''' (ба форсӣ-дарӣ: ''مزار شریف''‎ — «оромгоҳи шариф») — чорумин шаҳри калони [[Афғонистон]] ва маркази вилояти [[Балх]] дар шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Mazar-e Sharif] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо масҷиди кабуди худ — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (қарни XV) — ба яке аз муҳимтарин марказҳои зиёрати исломии минтақа табдил ёфтааст. == Таърих == Шаҳр дар асри XV дар наздикии Балхи қадим, ҳангоми пайдо шудани оромгоҳи мансуб ба халифаи чорум Ҳазрати [[Алӣ ибни Абӯтолиб]], бунёд ёфт; султон Ҳусайни Бойқаро дар ҳамон ҷо масҷиди кабуди машҳурро сохт.<ref name="brit" /> Бо суқути Балхи кӯҳна, аз асри XIX Мазори Шариф маркази шимолу ғарби Афғонистон шуд; дар асри XX ҳамчун гиреҳи муҳими нақлиёт ва тиҷорат бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] (баъдан [[Ӯзбекистон]]) рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мазори Шариф дар баландии тақрибан 360 метр аз сатҳи баҳр, дар водии серобии шимоли Афғонистон, тақрибан 60 км ҷанубтар аз марзи [[Ӯзбекистон]] (бандари Ҳайратон) воқеъ аст. Иқлими он континенталии хушк — тобистони гарми сӯзон ва зимистони хунук — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мазори Шариф зиёда аз 500 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои гуногун — [[тоҷик]]он, [[ӯзбекҳо]], [[ҳазораҳо]], туркманҳо ва паштунҳо — иборат аст; забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ ва ӯзбекӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Шаҳр яке аз марказҳои асосии иқтисодии шимоли Афғонистон аст; дар наздикии он конҳои газ ва нафт (Шибирғон), коркарди пӯст ва пахта, истеҳсоли қолин ва маҳсулоти кишоварзии водии Балх рушд кардаанд. Бандари дарёии Ҳайратон дар [[дарёи Аму]] ва истгоҳи роҳи оҳани он шаҳрро бо хатти роҳи оҳани [[Ӯзбекистон]] мепайвандад. == Нақлиёт == Дар шаҳр Фурудгоҳи байналмилалии Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ фаъолият мекунад. Шоҳроҳҳои Мазори Шариф — [[Кобул]], Мазори Шариф — Ҳайратон ва хатти роҳи оҳани Ҳайратон — Мазори Шариф (аз соли 2011) аз муҳимтарин роҳҳои нақлиётии шимоли кишвар ба шумор мераванд. == Фарҳанг ва маориф == Сарвати асосии шаҳр — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (Масҷиди Кабуд) бо кошикории зебою рангоранг мебошад; ҳар сол ҳазорон зоиршинос аз тамоми Афғонистон ва кишварҳои ҳамсоя ба ин ҷо меоянд. Ҷашни [[Наврӯз]] дар Мазори Шариф бо мероси Гулсурх ва баланд кардани байрақи Ҳазрати Алӣ (Ҷанда Боло) ҷашн гирифта мешавад. Дар шаҳр Донишгоҳи Балх фаъолият дорад. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Балх]] * [[Ҳазрати Алӣ]] * [[Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ]] * [[Дарёи Аму]] cry8m7k1pp79pof5561psod4oibq9di 1475078 1475077 2026-06-08T12:19:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475078 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мазори Шариф |номи аслӣ = مزار شریف / Mazâr-e Šarif |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 500 207 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Мазори Шариф''' (ба форсӣ-дарӣ: ''مزار شریف''‎ — «оромгоҳи шариф») — чорумин шаҳри калони [[Афғонистон]] ва маркази вилояти [[Балх]] дар шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Mazar-e Sharif] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо масҷиди кабуди худ — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (қарни XV) — ба яке аз муҳимтарин марказҳои зиёрати исломии минтақа табдил ёфтааст. == Таърих == Шаҳр дар асри XV дар наздикии Балхи қадим, ҳангоми пайдо шудани оромгоҳи мансуб ба халифаи чорум Ҳазрати [[Алӣ ибни Абӯтолиб]], бунёд ёфт; султон Ҳусайни Бойқаро дар ҳамон ҷо масҷиди кабуди машҳурро сохт.<ref name="brit" /> Бо суқути Балхи кӯҳна, аз асри XIX Мазори Шариф маркази шимолу ғарби Афғонистон шуд; дар асри XX ҳамчун гиреҳи муҳими нақлиёт ва тиҷорат бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] (баъдан [[Ӯзбекистон]]) рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мазори Шариф дар баландии тақрибан 360 метр аз сатҳи баҳр, дар водии серобии шимоли Афғонистон, тақрибан 60 км ҷанубтар аз марзи [[Ӯзбекистон]] (бандари Ҳайратон) воқеъ аст. Иқлими он континенталии хушк — тобистони гарми сӯзон ва зимистони хунук — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мазори Шариф зиёда аз 500 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои гуногун — [[тоҷик]]он, [[ӯзбекҳо]], [[ҳазораҳо]], туркманҳо ва паштунҳо — иборат аст; забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ ва ӯзбекӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Шаҳр яке аз марказҳои асосии иқтисодии шимоли Афғонистон аст; дар наздикии он конҳои газ ва нафт (Шибирғон), коркарди пӯст ва пахта, истеҳсоли қолин ва маҳсулоти кишоварзии водии Балх рушд кардаанд. Бандари дарёии Ҳайратон дар [[дарёи Аму]] ва истгоҳи роҳи оҳани он шаҳрро бо хатти роҳи оҳани [[Ӯзбекистон]] мепайвандад. == Нақлиёт == Дар шаҳр Фурудгоҳи байналмилалии Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ фаъолият мекунад. Шоҳроҳҳои Мазори Шариф — [[Кобул]], Мазори Шариф — Ҳайратон ва хатти роҳи оҳани Ҳайратон — Мазори Шариф (аз соли 2011) аз муҳимтарин роҳҳои нақлиётии шимоли кишвар ба шумор мераванд. == Фарҳанг ва маориф == Сарвати асосии шаҳр — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (Масҷиди Кабуд) бо кошикории зебою рангоранг мебошад; ҳар сол ҳазорон зоиршинос аз тамоми Афғонистон ва кишварҳои ҳамсоя ба ин ҷо меоянд. Ҷашни [[Наврӯз]] дар Мазори Шариф бо мероси Гулсурх ва баланд кардани байрақи Ҳазрати Алӣ (Ҷанда Боло) ҷашн гирифта мешавад. Дар шаҳр Донишгоҳи Балх фаъолият дорад. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Балх]] * [[Ҳазрати Алӣ]] * [[Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ]] * [[Дарёи Аму]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} h4usdrp1z6151w6tdr5tmk90fmgh5e6 1475079 1475078 2026-06-08T12:19:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475079 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мазори Шариф |номи аслӣ = مزار شریف / Mazâr-e Šarif |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 500 207 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Мазори Шариф''' (ба форсӣ-дарӣ: ''مزار شریف''‎ — «оромгоҳи шариф») — чорумин шаҳри калони [[Афғонистон]] ва маркази вилояти [[Балх]] дар шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Mazar-e Sharif] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо масҷиди кабуди худ — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (қарни XV) — ба яке аз муҳимтарин марказҳои зиёрати исломии минтақа табдил ёфтааст. == Таърих == Шаҳр дар асри XV дар наздикии Балхи қадим, ҳангоми пайдо шудани оромгоҳи мансуб ба халифаи чорум Ҳазрати [[Алӣ ибни Абӯтолиб]], бунёд ёфт; султон Ҳусайни Бойқаро дар ҳамон ҷо масҷиди кабуди машҳурро сохт.<ref name="brit" /> Бо суқути Балхи кӯҳна, аз асри XIX Мазори Шариф маркази шимолу ғарби Афғонистон шуд; дар асри XX ҳамчун гиреҳи муҳими нақлиёт ва тиҷорат бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] (баъдан [[Ӯзбекистон]]) рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мазори Шариф дар баландии тақрибан 360 метр аз сатҳи баҳр, дар водии серобии шимоли Афғонистон, тақрибан 60 км ҷанубтар аз марзи [[Ӯзбекистон]] (бандари Ҳайратон) воқеъ аст. Иқлими он континенталии хушк — тобистони гарми сӯзон ва зимистони хунук — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мазори Шариф зиёда аз 500 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои гуногун — [[тоҷик]]он, [[ӯзбекҳо]], [[ҳазораҳо]], туркманҳо ва паштунҳо — иборат аст; забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ ва ӯзбекӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Шаҳр яке аз марказҳои асосии иқтисодии шимоли Афғонистон аст; дар наздикии он конҳои газ ва нафт (Шибирғон), коркарди пӯст ва пахта, истеҳсоли қолин ва маҳсулоти кишоварзии водии Балх рушд кардаанд. Бандари дарёии Ҳайратон дар [[дарёи Аму]] ва истгоҳи роҳи оҳани он шаҳрро бо хатти роҳи оҳани [[Ӯзбекистон]] мепайвандад. == Нақлиёт == Дар шаҳр Фурудгоҳи байналмилалии Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ фаъолият мекунад. Шоҳроҳҳои Мазори Шариф — [[Кобул]], Мазори Шариф — Ҳайратон ва хатти роҳи оҳани Ҳайратон — Мазори Шариф (аз соли 2011) аз муҳимтарин роҳҳои нақлиётии шимоли кишвар ба шумор мераванд. == Фарҳанг ва маориф == Сарвати асосии шаҳр — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (Масҷиди Кабуд) бо кошикории зебою рангоранг мебошад; ҳар сол ҳазорон зоиршинос аз тамоми Афғонистон ва кишварҳои ҳамсоя ба ин ҷо меоянд. Ҷашни [[Наврӯз]] дар Мазори Шариф бо мероси Гулсурх ва баланд кардани байрақи Ҳазрати Алӣ (Ҷанда Боло) ҷашн гирифта мешавад. Дар шаҳр Донишгоҳи Балх фаъолият дорад. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Балх]] * [[Ҳазрати Алӣ]] * [[Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ]] * [[Дарёи Аму]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Мазори Шариф дар Encyclopædia Britannica] 8ssx3x96zgzhfb3vywd77n5cwkjim67 1475080 1475079 2026-06-08T12:20:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475080 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мазори Шариф |номи аслӣ = مزار شریف / Mazâr-e Šarif |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 500 207 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Мазори Шариф''' (ба форсӣ-дарӣ: ''مزار شریف''‎ — «оромгоҳи шариф») — чорумин шаҳри калони [[Афғонистон]] ва маркази вилояти [[Балх]] дар шимоли кишвар мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Mazar-e Sharif] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо масҷиди кабуди худ — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (қарни XV) — ба яке аз муҳимтарин марказҳои зиёрати исломии минтақа табдил ёфтааст. == Таърих == Шаҳр дар асри XV дар наздикии Балхи қадим, ҳангоми пайдо шудани оромгоҳи мансуб ба халифаи чорум Ҳазрати [[Алӣ ибни Абӯтолиб]], бунёд ёфт; султон Ҳусайни Бойқаро дар ҳамон ҷо масҷиди кабуди машҳурро сохт.<ref name="brit" /> Бо суқути Балхи кӯҳна, аз асри XIX Мазори Шариф маркази шимолу ғарби Афғонистон шуд; дар асри XX ҳамчун гиреҳи муҳими нақлиёт ва тиҷорат бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] (баъдан [[Ӯзбекистон]]) рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мазори Шариф дар баландии тақрибан 360 метр аз сатҳи баҳр, дар водии серобии шимоли Афғонистон, тақрибан 60 км ҷанубтар аз марзи [[Ӯзбекистон]] (бандари Ҳайратон) воқеъ аст. Иқлими он континенталии хушк — тобистони гарми сӯзон ва зимистони хунук — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Мазори Шариф зиёда аз 500 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои гуногун — [[тоҷик]]он, [[ӯзбекҳо]], [[ҳазораҳо]], туркманҳо ва паштунҳо — иборат аст; забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ ва ӯзбекӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Шаҳр яке аз марказҳои асосии иқтисодии шимоли Афғонистон аст; дар наздикии он конҳои газ ва нафт (Шибирғон), коркарди пӯст ва пахта, истеҳсоли қолин ва маҳсулоти кишоварзии водии Балх рушд кардаанд. Бандари дарёии Ҳайратон дар [[дарёи Аму]] ва истгоҳи роҳи оҳани он шаҳрро бо хатти роҳи оҳани [[Ӯзбекистон]] мепайвандад. == Нақлиёт == Дар шаҳр Фурудгоҳи байналмилалии Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ фаъолият мекунад. Шоҳроҳҳои Мазори Шариф — [[Кобул]], Мазори Шариф — Ҳайратон ва хатти роҳи оҳани Ҳайратон — Мазори Шариф (аз соли 2011) аз муҳимтарин роҳҳои нақлиётии шимоли кишвар ба шумор мераванд. == Фарҳанг ва маориф == Сарвати асосии шаҳр — Зиёратгоҳи Ҳазрати Алӣ (Масҷиди Кабуд) бо кошикории зебою рангоранг мебошад; ҳар сол ҳазорон зоиршинос аз тамоми Афғонистон ва кишварҳои ҳамсоя ба ин ҷо меоянд. Ҷашни [[Наврӯз]] дар Мазори Шариф бо мероси Гулсурх ва баланд кардани байрақи Ҳазрати Алӣ (Ҷанда Боло) ҷашн гирифта мешавад. Дар шаҳр Донишгоҳи Балх фаъолият дорад. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Балх]] * [[Ҳазрати Алӣ]] * [[Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ]] * [[Дарёи Аму]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Mazar-e-Sharif Мазори Шариф дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Мазори Шариф| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] axpc73bw3nd19tu6wtho4jdb5ynx8mr 0 2680 1475432 1044257 2026-06-09T04:25:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475432 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Санъо |номи аслӣ = صنعاء / Ṣanʿāʾ |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 126 |баландии маркази МА = 2250 |аҳолӣ = 1 937 451 |соли барӯйхатгирӣ = 2012 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Санъо''' (ба арабӣ: ''صنعاء'', ''Ṣanʿāʾ'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Яман]], маркази сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар буда, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Ҷабал ан-Набӣ Шуъайб (3666 м, баландтарин қуллаи нимҷазираи Араб) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sanaa Sanaa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон — зиёда аз 2500 сол — мебошад; '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аз сентябри 2014 Санъо зери назорати ҳаракати ҳусиҳо (Ансоруллоҳ) қарор дорад. fbgumhn2r7yd8rthmc8l7tmw4qsh9lo 1475433 1475432 2026-06-09T04:25:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475433 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Санъо |номи аслӣ = صنعاء / Ṣanʿāʾ |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 126 |баландии маркази МА = 2250 |аҳолӣ = 1 937 451 |соли барӯйхатгирӣ = 2012 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Санъо''' (ба арабӣ: ''صنعاء'', ''Ṣanʿāʾ'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Яман]], маркази сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар буда, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Ҷабал ан-Набӣ Шуъайб (3666 м, баландтарин қуллаи нимҷазираи Араб) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sanaa Sanaa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон — зиёда аз 2500 сол — мебошад; '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аз сентябри 2014 Санъо зери назорати ҳаракати ҳусиҳо (Ансоруллоҳ) қарор дорад. == Таърих == Тибқи ривояти арабӣ, Санъоро Сом — писари Нӯҳ — бунёд кардааст; манбаъҳои бостоншиносӣ маскунии маҳалли шаҳрро ҳадди ақалл аз асри VI то милод тасдиқ мекунанд. Дар асрҳои I–VI мелодӣ шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои Ҳимёр ва Сабея қарор дошт; пас аз қабули ислом аз тарафи пайғамбар Муҳаммад (с) худ соли 628 ҳамчун яке аз нахустин шаҳрҳои ислом ёд шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Санъо пойтахти давлатҳои зайдияи Ямани Шимолӣ буд; масҷиди ҷомеи Санъо аз замони пайғамбар (с) бунёд шуда, нусхаҳои қадимии Қуръон (Қуръонҳои Санъо, асри VII) дар он пайдо шудаанд. Дар асрҳои XVI–XVII шаҳр як вакт зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд, баъдан пойтахти имоматии Зайдӣ гардид. Соли 1962 пас аз инқилоби ҷумҳурӣ Санъо ба пойтахти Ҷумҳурии Арабии Яман табдил ёфт; соли 1990 — пас аз муттаҳидшавии Шимолу Ҷанубии Яман — пойтахти Ҷумҳурии Яман гардид. 21 сентябри 2014 шӯришгарони ҳусиҳо (ҳаракати Ансоруллоҳ) Санъоро ишғол карданд ва аз он замон шаҳр зери назорати онҳост. Аз марти 2015 шаҳр борҳо ҳадафи ҳамлаҳои ҳавоии эътилофи бо роҳбарии [[Арабистони Саудӣ]] қарор гирифт, ки боиси вайронии қисми зиёди иморатҳои таърихӣ ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардид. siyv9w9iavqpcg36oed1newlj6dqu5d 1475434 1475433 2026-06-09T04:25:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475434 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Санъо |номи аслӣ = صنعاء / Ṣanʿāʾ |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 126 |баландии маркази МА = 2250 |аҳолӣ = 1 937 451 |соли барӯйхатгирӣ = 2012 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Санъо''' (ба арабӣ: ''صنعاء'', ''Ṣanʿāʾ'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Яман]], маркази сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар буда, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Ҷабал ан-Набӣ Шуъайб (3666 м, баландтарин қуллаи нимҷазираи Араб) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sanaa Sanaa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон — зиёда аз 2500 сол — мебошад; '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аз сентябри 2014 Санъо зери назорати ҳаракати ҳусиҳо (Ансоруллоҳ) қарор дорад. == Таърих == Тибқи ривояти арабӣ, Санъоро Сом — писари Нӯҳ — бунёд кардааст; манбаъҳои бостоншиносӣ маскунии маҳалли шаҳрро ҳадди ақалл аз асри VI то милод тасдиқ мекунанд. Дар асрҳои I–VI мелодӣ шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои Ҳимёр ва Сабея қарор дошт; пас аз қабули ислом аз тарафи пайғамбар Муҳаммад (с) худ соли 628 ҳамчун яке аз нахустин шаҳрҳои ислом ёд шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Санъо пойтахти давлатҳои зайдияи Ямани Шимолӣ буд; масҷиди ҷомеи Санъо аз замони пайғамбар (с) бунёд шуда, нусхаҳои қадимии Қуръон (Қуръонҳои Санъо, асри VII) дар он пайдо шудаанд. Дар асрҳои XVI–XVII шаҳр як вакт зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд, баъдан пойтахти имоматии Зайдӣ гардид. Соли 1962 пас аз инқилоби ҷумҳурӣ Санъо ба пойтахти Ҷумҳурии Арабии Яман табдил ёфт; соли 1990 — пас аз муттаҳидшавии Шимолу Ҷанубии Яман — пойтахти Ҷумҳурии Яман гардид. 21 сентябри 2014 шӯришгарони ҳусиҳо (ҳаракати Ансоруллоҳ) Санъоро ишғол карданд ва аз он замон шаҳр зери назорати онҳост. Аз марти 2015 шаҳр борҳо ҳадафи ҳамлаҳои ҳавоии эътилофи бо роҳбарии [[Арабистони Саудӣ]] қарор гирифт, ки боиси вайронии қисми зиёди иморатҳои таърихӣ ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Санъо дар марказонашлофи Ямани кӯҳсорӣ, дар водии байни кӯҳҳои баланд, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии гарм мебошад — тобистон муътадил-гарм (ҳарорати миёнаи июл +23°C), зимистон сард (январ +14°C, шабҳо то 0°C). Тағйири шадиди ҳарорат рӯзу шаб — як хусусияти иқлимии шаҳр аст. k0bb07abgzy14nv8bq1c39d9uzhrkfi 1475435 1475434 2026-06-09T04:25:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475435 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Санъо |номи аслӣ = صنعاء / Ṣanʿāʾ |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 126 |баландии маркази МА = 2250 |аҳолӣ = 1 937 451 |соли барӯйхатгирӣ = 2012 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Санъо''' (ба арабӣ: ''صنعاء'', ''Ṣanʿāʾ'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Яман]], маркази сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар буда, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Ҷабал ан-Набӣ Шуъайб (3666 м, баландтарин қуллаи нимҷазираи Араб) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sanaa Sanaa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон — зиёда аз 2500 сол — мебошад; '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аз сентябри 2014 Санъо зери назорати ҳаракати ҳусиҳо (Ансоруллоҳ) қарор дорад. == Таърих == Тибқи ривояти арабӣ, Санъоро Сом — писари Нӯҳ — бунёд кардааст; манбаъҳои бостоншиносӣ маскунии маҳалли шаҳрро ҳадди ақалл аз асри VI то милод тасдиқ мекунанд. Дар асрҳои I–VI мелодӣ шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои Ҳимёр ва Сабея қарор дошт; пас аз қабули ислом аз тарафи пайғамбар Муҳаммад (с) худ соли 628 ҳамчун яке аз нахустин шаҳрҳои ислом ёд шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Санъо пойтахти давлатҳои зайдияи Ямани Шимолӣ буд; масҷиди ҷомеи Санъо аз замони пайғамбар (с) бунёд шуда, нусхаҳои қадимии Қуръон (Қуръонҳои Санъо, асри VII) дар он пайдо шудаанд. Дар асрҳои XVI–XVII шаҳр як вакт зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд, баъдан пойтахти имоматии Зайдӣ гардид. Соли 1962 пас аз инқилоби ҷумҳурӣ Санъо ба пойтахти Ҷумҳурии Арабии Яман табдил ёфт; соли 1990 — пас аз муттаҳидшавии Шимолу Ҷанубии Яман — пойтахти Ҷумҳурии Яман гардид. 21 сентябри 2014 шӯришгарони ҳусиҳо (ҳаракати Ансоруллоҳ) Санъоро ишғол карданд ва аз он замон шаҳр зери назорати онҳост. Аз марти 2015 шаҳр борҳо ҳадафи ҳамлаҳои ҳавоии эътилофи бо роҳбарии [[Арабистони Саудӣ]] қарор гирифт, ки боиси вайронии қисми зиёди иморатҳои таърихӣ ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Санъо дар марказонашлофи Ямани кӯҳсорӣ, дар водии байни кӯҳҳои баланд, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии гарм мебошад — тобистон муътадил-гарм (ҳарорати миёнаи июл +23°C), зимистон сард (январ +14°C, шабҳо то 0°C). Тағйири шадиди ҳарорат рӯзу шаб — як хусусияти иқлимии шаҳр аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Санъо тибқи маълумоти соли 2012 тахминан 1,9 миллион нафар буда, дар замони ҷанг ба зиёда аз 3 миллион аз ҳисоби паноҳҷӯёни дохилӣ расидааст. Аксарияти аҳолӣ арабҳои яманӣ — пайравони мазҳаби зайдия (шиаи зайдӣ) ва шофеӣ (суннӣ) ҳастанд.<ref name="brit" /> Забони арабӣ забони расмӣ. f44yxby5y2kmg52b5rwtbq9mauzmm43 1475436 1475435 2026-06-09T04:25:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475436 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Санъо |номи аслӣ = صنعاء / Ṣanʿāʾ |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 126 |баландии маркази МА = 2250 |аҳолӣ = 1 937 451 |соли барӯйхатгирӣ = 2012 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Санъо''' (ба арабӣ: ''صنعاء'', ''Ṣanʿāʾ'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Яман]], маркази сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар буда, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Ҷабал ан-Набӣ Шуъайб (3666 м, баландтарин қуллаи нимҷазираи Араб) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sanaa Sanaa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон — зиёда аз 2500 сол — мебошад; '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аз сентябри 2014 Санъо зери назорати ҳаракати ҳусиҳо (Ансоруллоҳ) қарор дорад. == Таърих == Тибқи ривояти арабӣ, Санъоро Сом — писари Нӯҳ — бунёд кардааст; манбаъҳои бостоншиносӣ маскунии маҳалли шаҳрро ҳадди ақалл аз асри VI то милод тасдиқ мекунанд. Дар асрҳои I–VI мелодӣ шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои Ҳимёр ва Сабея қарор дошт; пас аз қабули ислом аз тарафи пайғамбар Муҳаммад (с) худ соли 628 ҳамчун яке аз нахустин шаҳрҳои ислом ёд шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Санъо пойтахти давлатҳои зайдияи Ямани Шимолӣ буд; масҷиди ҷомеи Санъо аз замони пайғамбар (с) бунёд шуда, нусхаҳои қадимии Қуръон (Қуръонҳои Санъо, асри VII) дар он пайдо шудаанд. Дар асрҳои XVI–XVII шаҳр як вакт зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд, баъдан пойтахти имоматии Зайдӣ гардид. Соли 1962 пас аз инқилоби ҷумҳурӣ Санъо ба пойтахти Ҷумҳурии Арабии Яман табдил ёфт; соли 1990 — пас аз муттаҳидшавии Шимолу Ҷанубии Яман — пойтахти Ҷумҳурии Яман гардид. 21 сентябри 2014 шӯришгарони ҳусиҳо (ҳаракати Ансоруллоҳ) Санъоро ишғол карданд ва аз он замон шаҳр зери назорати онҳост. Аз марти 2015 шаҳр борҳо ҳадафи ҳамлаҳои ҳавоии эътилофи бо роҳбарии [[Арабистони Саудӣ]] қарор гирифт, ки боиси вайронии қисми зиёди иморатҳои таърихӣ ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Санъо дар марказонашлофи Ямани кӯҳсорӣ, дар водии байни кӯҳҳои баланд, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии гарм мебошад — тобистон муътадил-гарм (ҳарорати миёнаи июл +23°C), зимистон сард (январ +14°C, шабҳо то 0°C). Тағйири шадиди ҳарорат рӯзу шаб — як хусусияти иқлимии шаҳр аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Санъо тибқи маълумоти соли 2012 тахминан 1,9 миллион нафар буда, дар замони ҷанг ба зиёда аз 3 миллион аз ҳисоби паноҳҷӯёни дохилӣ расидааст. Аксарияти аҳолӣ арабҳои яманӣ — пайравони мазҳаби зайдия (шиаи зайдӣ) ва шофеӣ (суннӣ) ҳастанд.<ref name="brit" /> Забони арабӣ забони расмӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Санъо то соли 2014 бар маъмурияти давлатӣ, ҳунармандӣ (нассоҷӣ, заргарӣ), тиҷорат, истеҳсоли симон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёфт. Ҷанги шаҳрвандӣ ва муҳосираи Яман қариб тамоми хатти таҳвилоти молро шикаст ва иқтисодиёти шаҳрро ба бўҳрони башардӯстона гирифтор кард. lbjr9jy40nu6ip8o1tugkgoobcd1qol 1475437 1475436 2026-06-09T04:26:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475437 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Санъо |номи аслӣ = صنعاء / Ṣanʿāʾ |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 126 |баландии маркази МА = 2250 |аҳолӣ = 1 937 451 |соли барӯйхатгирӣ = 2012 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Санъо''' (ба арабӣ: ''صنعاء'', ''Ṣanʿāʾ'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Яман]], маркази сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар буда, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Ҷабал ан-Набӣ Шуъайб (3666 м, баландтарин қуллаи нимҷазираи Араб) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sanaa Sanaa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон — зиёда аз 2500 сол — мебошад; '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аз сентябри 2014 Санъо зери назорати ҳаракати ҳусиҳо (Ансоруллоҳ) қарор дорад. == Таърих == Тибқи ривояти арабӣ, Санъоро Сом — писари Нӯҳ — бунёд кардааст; манбаъҳои бостоншиносӣ маскунии маҳалли шаҳрро ҳадди ақалл аз асри VI то милод тасдиқ мекунанд. Дар асрҳои I–VI мелодӣ шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои Ҳимёр ва Сабея қарор дошт; пас аз қабули ислом аз тарафи пайғамбар Муҳаммад (с) худ соли 628 ҳамчун яке аз нахустин шаҳрҳои ислом ёд шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Санъо пойтахти давлатҳои зайдияи Ямани Шимолӣ буд; масҷиди ҷомеи Санъо аз замони пайғамбар (с) бунёд шуда, нусхаҳои қадимии Қуръон (Қуръонҳои Санъо, асри VII) дар он пайдо шудаанд. Дар асрҳои XVI–XVII шаҳр як вакт зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд, баъдан пойтахти имоматии Зайдӣ гардид. Соли 1962 пас аз инқилоби ҷумҳурӣ Санъо ба пойтахти Ҷумҳурии Арабии Яман табдил ёфт; соли 1990 — пас аз муттаҳидшавии Шимолу Ҷанубии Яман — пойтахти Ҷумҳурии Яман гардид. 21 сентябри 2014 шӯришгарони ҳусиҳо (ҳаракати Ансоруллоҳ) Санъоро ишғол карданд ва аз он замон шаҳр зери назорати онҳост. Аз марти 2015 шаҳр борҳо ҳадафи ҳамлаҳои ҳавоии эътилофи бо роҳбарии [[Арабистони Саудӣ]] қарор гирифт, ки боиси вайронии қисми зиёди иморатҳои таърихӣ ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Санъо дар марказонашлофи Ямани кӯҳсорӣ, дар водии байни кӯҳҳои баланд, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии гарм мебошад — тобистон муътадил-гарм (ҳарорати миёнаи июл +23°C), зимистон сард (январ +14°C, шабҳо то 0°C). Тағйири шадиди ҳарорат рӯзу шаб — як хусусияти иқлимии шаҳр аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Санъо тибқи маълумоти соли 2012 тахминан 1,9 миллион нафар буда, дар замони ҷанг ба зиёда аз 3 миллион аз ҳисоби паноҳҷӯёни дохилӣ расидааст. Аксарияти аҳолӣ арабҳои яманӣ — пайравони мазҳаби зайдия (шиаи зайдӣ) ва шофеӣ (суннӣ) ҳастанд.<ref name="brit" /> Забони арабӣ забони расмӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Санъо то соли 2014 бар маъмурияти давлатӣ, ҳунармандӣ (нассоҷӣ, заргарӣ), тиҷорат, истеҳсоли симон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёфт. Ҷанги шаҳрвандӣ ва муҳосираи Яман қариб тамоми хатти таҳвилоти молро шикаст ва иқтисодиёти шаҳрро ба бўҳрони башардӯстона гирифтор кард. == Нақлиёт == Дар Санъо '''Фурудгоҳи байналмилалии Санъо''' воқеъ аст, ки аз соли 2016 қисман бо муҳосира танҳо рейсҳои башардӯстона мегирад. Шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо Адан, Таъиз ва Ҳудайда мепайвандад. 9ed51flpfct4s0h5xtzg75nk8ouw33l 1475438 1475437 2026-06-09T04:26:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475438 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Санъо |номи аслӣ = صنعاء / Ṣanʿāʾ |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 126 |баландии маркази МА = 2250 |аҳолӣ = 1 937 451 |соли барӯйхатгирӣ = 2012 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Санъо''' (ба арабӣ: ''صنعاء'', ''Ṣanʿāʾ'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Яман]], маркази сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар буда, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Ҷабал ан-Набӣ Шуъайб (3666 м, баландтарин қуллаи нимҷазираи Араб) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sanaa Sanaa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон — зиёда аз 2500 сол — мебошад; '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аз сентябри 2014 Санъо зери назорати ҳаракати ҳусиҳо (Ансоруллоҳ) қарор дорад. == Таърих == Тибқи ривояти арабӣ, Санъоро Сом — писари Нӯҳ — бунёд кардааст; манбаъҳои бостоншиносӣ маскунии маҳалли шаҳрро ҳадди ақалл аз асри VI то милод тасдиқ мекунанд. Дар асрҳои I–VI мелодӣ шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои Ҳимёр ва Сабея қарор дошт; пас аз қабули ислом аз тарафи пайғамбар Муҳаммад (с) худ соли 628 ҳамчун яке аз нахустин шаҳрҳои ислом ёд шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Санъо пойтахти давлатҳои зайдияи Ямани Шимолӣ буд; масҷиди ҷомеи Санъо аз замони пайғамбар (с) бунёд шуда, нусхаҳои қадимии Қуръон (Қуръонҳои Санъо, асри VII) дар он пайдо шудаанд. Дар асрҳои XVI–XVII шаҳр як вакт зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд, баъдан пойтахти имоматии Зайдӣ гардид. Соли 1962 пас аз инқилоби ҷумҳурӣ Санъо ба пойтахти Ҷумҳурии Арабии Яман табдил ёфт; соли 1990 — пас аз муттаҳидшавии Шимолу Ҷанубии Яман — пойтахти Ҷумҳурии Яман гардид. 21 сентябри 2014 шӯришгарони ҳусиҳо (ҳаракати Ансоруллоҳ) Санъоро ишғол карданд ва аз он замон шаҳр зери назорати онҳост. Аз марти 2015 шаҳр борҳо ҳадафи ҳамлаҳои ҳавоии эътилофи бо роҳбарии [[Арабистони Саудӣ]] қарор гирифт, ки боиси вайронии қисми зиёди иморатҳои таърихӣ ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Санъо дар марказонашлофи Ямани кӯҳсорӣ, дар водии байни кӯҳҳои баланд, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии гарм мебошад — тобистон муътадил-гарм (ҳарорати миёнаи июл +23°C), зимистон сард (январ +14°C, шабҳо то 0°C). Тағйири шадиди ҳарорат рӯзу шаб — як хусусияти иқлимии шаҳр аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Санъо тибқи маълумоти соли 2012 тахминан 1,9 миллион нафар буда, дар замони ҷанг ба зиёда аз 3 миллион аз ҳисоби паноҳҷӯёни дохилӣ расидааст. Аксарияти аҳолӣ арабҳои яманӣ — пайравони мазҳаби зайдия (шиаи зайдӣ) ва шофеӣ (суннӣ) ҳастанд.<ref name="brit" /> Забони арабӣ забони расмӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Санъо то соли 2014 бар маъмурияти давлатӣ, ҳунармандӣ (нассоҷӣ, заргарӣ), тиҷорат, истеҳсоли симон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёфт. Ҷанги шаҳрвандӣ ва муҳосираи Яман қариб тамоми хатти таҳвилоти молро шикаст ва иқтисодиёти шаҳрро ба бўҳрони башардӯстона гирифтор кард. == Нақлиёт == Дар Санъо '''Фурудгоҳи байналмилалии Санъо''' воқеъ аст, ки аз соли 2016 қисман бо муҳосира танҳо рейсҳои башардӯстона мегирад. Шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо Адан, Таъиз ва Ҳудайда мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' (ба ҳайси мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) аз ҷумлаи беҳамтотарин маҷмаъаҳои меъмории асрҳои миёнаи ҷаҳон аст: зиёда аз 6500 хонаи 5–9-ошёна аз хишти гилин бо ороишҳои оҳаквазнокшуда, зиёда аз 100 масҷиди таърихӣ (аз ҷумла масҷиди ҷомеи Санъо — яке аз қадимтарин дар ҷаҳони ислом), 14 ҳаммоми тиалмонӣ ва бозорҳои анъанавӣ. Маҷмаа сабки меъмории беҳамтоеро — '''«сабки санъонӣ»''' — намоиш медиҳад. r081o5exgh77skrn7xtb1ofgdvdp2q3 1475439 1475438 2026-06-09T04:26:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475439 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Санъо |номи аслӣ = صنعاء / Ṣanʿāʾ |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 126 |баландии маркази МА = 2250 |аҳолӣ = 1 937 451 |соли барӯйхатгирӣ = 2012 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Санъо''' (ба арабӣ: ''صنعاء'', ''Ṣanʿāʾ'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Яман]], маркази сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар буда, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Ҷабал ан-Набӣ Шуъайб (3666 м, баландтарин қуллаи нимҷазираи Араб) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sanaa Sanaa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон — зиёда аз 2500 сол — мебошад; '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аз сентябри 2014 Санъо зери назорати ҳаракати ҳусиҳо (Ансоруллоҳ) қарор дорад. == Таърих == Тибқи ривояти арабӣ, Санъоро Сом — писари Нӯҳ — бунёд кардааст; манбаъҳои бостоншиносӣ маскунии маҳалли шаҳрро ҳадди ақалл аз асри VI то милод тасдиқ мекунанд. Дар асрҳои I–VI мелодӣ шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои Ҳимёр ва Сабея қарор дошт; пас аз қабули ислом аз тарафи пайғамбар Муҳаммад (с) худ соли 628 ҳамчун яке аз нахустин шаҳрҳои ислом ёд шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Санъо пойтахти давлатҳои зайдияи Ямани Шимолӣ буд; масҷиди ҷомеи Санъо аз замони пайғамбар (с) бунёд шуда, нусхаҳои қадимии Қуръон (Қуръонҳои Санъо, асри VII) дар он пайдо шудаанд. Дар асрҳои XVI–XVII шаҳр як вакт зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд, баъдан пойтахти имоматии Зайдӣ гардид. Соли 1962 пас аз инқилоби ҷумҳурӣ Санъо ба пойтахти Ҷумҳурии Арабии Яман табдил ёфт; соли 1990 — пас аз муттаҳидшавии Шимолу Ҷанубии Яман — пойтахти Ҷумҳурии Яман гардид. 21 сентябри 2014 шӯришгарони ҳусиҳо (ҳаракати Ансоруллоҳ) Санъоро ишғол карданд ва аз он замон шаҳр зери назорати онҳост. Аз марти 2015 шаҳр борҳо ҳадафи ҳамлаҳои ҳавоии эътилофи бо роҳбарии [[Арабистони Саудӣ]] қарор гирифт, ки боиси вайронии қисми зиёди иморатҳои таърихӣ ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Санъо дар марказонашлофи Ямани кӯҳсорӣ, дар водии байни кӯҳҳои баланд, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии гарм мебошад — тобистон муътадил-гарм (ҳарорати миёнаи июл +23°C), зимистон сард (январ +14°C, шабҳо то 0°C). Тағйири шадиди ҳарорат рӯзу шаб — як хусусияти иқлимии шаҳр аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Санъо тибқи маълумоти соли 2012 тахминан 1,9 миллион нафар буда, дар замони ҷанг ба зиёда аз 3 миллион аз ҳисоби паноҳҷӯёни дохилӣ расидааст. Аксарияти аҳолӣ арабҳои яманӣ — пайравони мазҳаби зайдия (шиаи зайдӣ) ва шофеӣ (суннӣ) ҳастанд.<ref name="brit" /> Забони арабӣ забони расмӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Санъо то соли 2014 бар маъмурияти давлатӣ, ҳунармандӣ (нассоҷӣ, заргарӣ), тиҷорат, истеҳсоли симон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёфт. Ҷанги шаҳрвандӣ ва муҳосираи Яман қариб тамоми хатти таҳвилоти молро шикаст ва иқтисодиёти шаҳрро ба бўҳрони башардӯстона гирифтор кард. == Нақлиёт == Дар Санъо '''Фурудгоҳи байналмилалии Санъо''' воқеъ аст, ки аз соли 2016 қисман бо муҳосира танҳо рейсҳои башардӯстона мегирад. Шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо Адан, Таъиз ва Ҳудайда мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' (ба ҳайси мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) аз ҷумлаи беҳамтотарин маҷмаъаҳои меъмории асрҳои миёнаи ҷаҳон аст: зиёда аз 6500 хонаи 5–9-ошёна аз хишти гилин бо ороишҳои оҳаквазнокшуда, зиёда аз 100 масҷиди таърихӣ (аз ҷумла масҷиди ҷомеи Санъо — яке аз қадимтарин дар ҷаҳони ислом), 14 ҳаммоми тиалмонӣ ва бозорҳои анъанавӣ. Маҷмаа сабки меъмории беҳамтоеро — '''«сабки санъонӣ»''' — намоиш медиҳад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Адан]] * [[Маъриб]] * [[Маҷмааи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] * [[Зайдия]] 0oy65ghpvb7jn4s9wh41gw2yrh5ufyc 1475440 1475439 2026-06-09T04:26:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475440 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Санъо |номи аслӣ = صنعاء / Ṣanʿāʾ |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 126 |баландии маркази МА = 2250 |аҳолӣ = 1 937 451 |соли барӯйхатгирӣ = 2012 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Санъо''' (ба арабӣ: ''صنعاء'', ''Ṣanʿāʾ'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Яман]], маркази сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар буда, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Ҷабал ан-Набӣ Шуъайб (3666 м, баландтарин қуллаи нимҷазираи Араб) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sanaa Sanaa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон — зиёда аз 2500 сол — мебошад; '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аз сентябри 2014 Санъо зери назорати ҳаракати ҳусиҳо (Ансоруллоҳ) қарор дорад. == Таърих == Тибқи ривояти арабӣ, Санъоро Сом — писари Нӯҳ — бунёд кардааст; манбаъҳои бостоншиносӣ маскунии маҳалли шаҳрро ҳадди ақалл аз асри VI то милод тасдиқ мекунанд. Дар асрҳои I–VI мелодӣ шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои Ҳимёр ва Сабея қарор дошт; пас аз қабули ислом аз тарафи пайғамбар Муҳаммад (с) худ соли 628 ҳамчун яке аз нахустин шаҳрҳои ислом ёд шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Санъо пойтахти давлатҳои зайдияи Ямани Шимолӣ буд; масҷиди ҷомеи Санъо аз замони пайғамбар (с) бунёд шуда, нусхаҳои қадимии Қуръон (Қуръонҳои Санъо, асри VII) дар он пайдо шудаанд. Дар асрҳои XVI–XVII шаҳр як вакт зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд, баъдан пойтахти имоматии Зайдӣ гардид. Соли 1962 пас аз инқилоби ҷумҳурӣ Санъо ба пойтахти Ҷумҳурии Арабии Яман табдил ёфт; соли 1990 — пас аз муттаҳидшавии Шимолу Ҷанубии Яман — пойтахти Ҷумҳурии Яман гардид. 21 сентябри 2014 шӯришгарони ҳусиҳо (ҳаракати Ансоруллоҳ) Санъоро ишғол карданд ва аз он замон шаҳр зери назорати онҳост. Аз марти 2015 шаҳр борҳо ҳадафи ҳамлаҳои ҳавоии эътилофи бо роҳбарии [[Арабистони Саудӣ]] қарор гирифт, ки боиси вайронии қисми зиёди иморатҳои таърихӣ ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Санъо дар марказонашлофи Ямани кӯҳсорӣ, дар водии байни кӯҳҳои баланд, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии гарм мебошад — тобистон муътадил-гарм (ҳарорати миёнаи июл +23°C), зимистон сард (январ +14°C, шабҳо то 0°C). Тағйири шадиди ҳарорат рӯзу шаб — як хусусияти иқлимии шаҳр аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Санъо тибқи маълумоти соли 2012 тахминан 1,9 миллион нафар буда, дар замони ҷанг ба зиёда аз 3 миллион аз ҳисоби паноҳҷӯёни дохилӣ расидааст. Аксарияти аҳолӣ арабҳои яманӣ — пайравони мазҳаби зайдия (шиаи зайдӣ) ва шофеӣ (суннӣ) ҳастанд.<ref name="brit" /> Забони арабӣ забони расмӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Санъо то соли 2014 бар маъмурияти давлатӣ, ҳунармандӣ (нассоҷӣ, заргарӣ), тиҷорат, истеҳсоли симон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёфт. Ҷанги шаҳрвандӣ ва муҳосираи Яман қариб тамоми хатти таҳвилоти молро шикаст ва иқтисодиёти шаҳрро ба бўҳрони башардӯстона гирифтор кард. == Нақлиёт == Дар Санъо '''Фурудгоҳи байналмилалии Санъо''' воқеъ аст, ки аз соли 2016 қисман бо муҳосира танҳо рейсҳои башардӯстона мегирад. Шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо Адан, Таъиз ва Ҳудайда мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' (ба ҳайси мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) аз ҷумлаи беҳамтотарин маҷмаъаҳои меъмории асрҳои миёнаи ҷаҳон аст: зиёда аз 6500 хонаи 5–9-ошёна аз хишти гилин бо ороишҳои оҳаквазнокшуда, зиёда аз 100 масҷиди таърихӣ (аз ҷумла масҷиди ҷомеи Санъо — яке аз қадимтарин дар ҷаҳони ислом), 14 ҳаммоми тиалмонӣ ва бозорҳои анъанавӣ. Маҷмаа сабки меъмории беҳамтоеро — '''«сабки санъонӣ»''' — намоиш медиҳад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Адан]] * [[Маъриб]] * [[Маҷмааи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] * [[Зайдия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 1220gxcroamgmyyzj8y47vao7a0g8m7 1475441 1475440 2026-06-09T04:27:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475441 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Санъо |номи аслӣ = صنعاء / Ṣanʿāʾ |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 126 |баландии маркази МА = 2250 |аҳолӣ = 1 937 451 |соли барӯйхатгирӣ = 2012 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Санъо''' (ба арабӣ: ''صنعاء'', ''Ṣanʿāʾ'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Яман]], маркази сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар буда, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Ҷабал ан-Набӣ Шуъайб (3666 м, баландтарин қуллаи нимҷазираи Араб) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sanaa Sanaa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон — зиёда аз 2500 сол — мебошад; '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аз сентябри 2014 Санъо зери назорати ҳаракати ҳусиҳо (Ансоруллоҳ) қарор дорад. == Таърих == Тибқи ривояти арабӣ, Санъоро Сом — писари Нӯҳ — бунёд кардааст; манбаъҳои бостоншиносӣ маскунии маҳалли шаҳрро ҳадди ақалл аз асри VI то милод тасдиқ мекунанд. Дар асрҳои I–VI мелодӣ шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои Ҳимёр ва Сабея қарор дошт; пас аз қабули ислом аз тарафи пайғамбар Муҳаммад (с) худ соли 628 ҳамчун яке аз нахустин шаҳрҳои ислом ёд шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Санъо пойтахти давлатҳои зайдияи Ямани Шимолӣ буд; масҷиди ҷомеи Санъо аз замони пайғамбар (с) бунёд шуда, нусхаҳои қадимии Қуръон (Қуръонҳои Санъо, асри VII) дар он пайдо шудаанд. Дар асрҳои XVI–XVII шаҳр як вакт зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд, баъдан пойтахти имоматии Зайдӣ гардид. Соли 1962 пас аз инқилоби ҷумҳурӣ Санъо ба пойтахти Ҷумҳурии Арабии Яман табдил ёфт; соли 1990 — пас аз муттаҳидшавии Шимолу Ҷанубии Яман — пойтахти Ҷумҳурии Яман гардид. 21 сентябри 2014 шӯришгарони ҳусиҳо (ҳаракати Ансоруллоҳ) Санъоро ишғол карданд ва аз он замон шаҳр зери назорати онҳост. Аз марти 2015 шаҳр борҳо ҳадафи ҳамлаҳои ҳавоии эътилофи бо роҳбарии [[Арабистони Саудӣ]] қарор гирифт, ки боиси вайронии қисми зиёди иморатҳои таърихӣ ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Санъо дар марказонашлофи Ямани кӯҳсорӣ, дар водии байни кӯҳҳои баланд, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии гарм мебошад — тобистон муътадил-гарм (ҳарорати миёнаи июл +23°C), зимистон сард (январ +14°C, шабҳо то 0°C). Тағйири шадиди ҳарорат рӯзу шаб — як хусусияти иқлимии шаҳр аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Санъо тибқи маълумоти соли 2012 тахминан 1,9 миллион нафар буда, дар замони ҷанг ба зиёда аз 3 миллион аз ҳисоби паноҳҷӯёни дохилӣ расидааст. Аксарияти аҳолӣ арабҳои яманӣ — пайравони мазҳаби зайдия (шиаи зайдӣ) ва шофеӣ (суннӣ) ҳастанд.<ref name="brit" /> Забони арабӣ забони расмӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Санъо то соли 2014 бар маъмурияти давлатӣ, ҳунармандӣ (нассоҷӣ, заргарӣ), тиҷорат, истеҳсоли симон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёфт. Ҷанги шаҳрвандӣ ва муҳосираи Яман қариб тамоми хатти таҳвилоти молро шикаст ва иқтисодиёти шаҳрро ба бўҳрони башардӯстона гирифтор кард. == Нақлиёт == Дар Санъо '''Фурудгоҳи байналмилалии Санъо''' воқеъ аст, ки аз соли 2016 қисман бо муҳосира танҳо рейсҳои башардӯстона мегирад. Шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо Адан, Таъиз ва Ҳудайда мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' (ба ҳайси мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) аз ҷумлаи беҳамтотарин маҷмаъаҳои меъмории асрҳои миёнаи ҷаҳон аст: зиёда аз 6500 хонаи 5–9-ошёна аз хишти гилин бо ороишҳои оҳаквазнокшуда, зиёда аз 100 масҷиди таърихӣ (аз ҷумла масҷиди ҷомеи Санъо — яке аз қадимтарин дар ҷаҳони ислом), 14 ҳаммоми тиалмонӣ ва бозорҳои анъанавӣ. Маҷмаа сабки меъмории беҳамтоеро — '''«сабки санъонӣ»''' — намоиш медиҳад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Адан]] * [[Маъриб]] * [[Маҷмааи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] * [[Зайдия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sanaa Санъо дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/385/ Old City of Sana'a — UNESCO] 1h3cmrjwdhd97dopjbf6qer25rojwol 1475442 1475441 2026-06-09T04:27:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475442 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Санъо |номи аслӣ = صنعاء / Ṣanʿāʾ |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 21|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 126 |баландии маркази МА = 2250 |аҳолӣ = 1 937 451 |соли барӯйхатгирӣ = 2012 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Санъо''' (ба арабӣ: ''صنعاء'', ''Ṣanʿāʾ'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Яман]], маркази сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар буда, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Ҷабал ан-Набӣ Шуъайб (3666 м, баландтарин қуллаи нимҷазираи Араб) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sanaa Sanaa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон — зиёда аз 2500 сол — мебошад; '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аз сентябри 2014 Санъо зери назорати ҳаракати ҳусиҳо (Ансоруллоҳ) қарор дорад. == Таърих == Тибқи ривояти арабӣ, Санъоро Сом — писари Нӯҳ — бунёд кардааст; манбаъҳои бостоншиносӣ маскунии маҳалли шаҳрро ҳадди ақалл аз асри VI то милод тасдиқ мекунанд. Дар асрҳои I–VI мелодӣ шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои Ҳимёр ва Сабея қарор дошт; пас аз қабули ислом аз тарафи пайғамбар Муҳаммад (с) худ соли 628 ҳамчун яке аз нахустин шаҳрҳои ислом ёд шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Санъо пойтахти давлатҳои зайдияи Ямани Шимолӣ буд; масҷиди ҷомеи Санъо аз замони пайғамбар (с) бунёд шуда, нусхаҳои қадимии Қуръон (Қуръонҳои Санъо, асри VII) дар он пайдо шудаанд. Дар асрҳои XVI–XVII шаҳр як вакт зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] буд, баъдан пойтахти имоматии Зайдӣ гардид. Соли 1962 пас аз инқилоби ҷумҳурӣ Санъо ба пойтахти Ҷумҳурии Арабии Яман табдил ёфт; соли 1990 — пас аз муттаҳидшавии Шимолу Ҷанубии Яман — пойтахти Ҷумҳурии Яман гардид. 21 сентябри 2014 шӯришгарони ҳусиҳо (ҳаракати Ансоруллоҳ) Санъоро ишғол карданд ва аз он замон шаҳр зери назорати онҳост. Аз марти 2015 шаҳр борҳо ҳадафи ҳамлаҳои ҳавоии эътилофи бо роҳбарии [[Арабистони Саудӣ]] қарор гирифт, ки боиси вайронии қисми зиёди иморатҳои таърихӣ ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Санъо дар марказонашлофи Ямани кӯҳсорӣ, дар водии байни кӯҳҳои баланд, дар баландии тахминан 2250 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии гарм мебошад — тобистон муътадил-гарм (ҳарорати миёнаи июл +23°C), зимистон сард (январ +14°C, шабҳо то 0°C). Тағйири шадиди ҳарорат рӯзу шаб — як хусусияти иқлимии шаҳр аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Санъо тибқи маълумоти соли 2012 тахминан 1,9 миллион нафар буда, дар замони ҷанг ба зиёда аз 3 миллион аз ҳисоби паноҳҷӯёни дохилӣ расидааст. Аксарияти аҳолӣ арабҳои яманӣ — пайравони мазҳаби зайдия (шиаи зайдӣ) ва шофеӣ (суннӣ) ҳастанд.<ref name="brit" /> Забони арабӣ забони расмӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Санъо то соли 2014 бар маъмурияти давлатӣ, ҳунармандӣ (нассоҷӣ, заргарӣ), тиҷорат, истеҳсоли симон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёфт. Ҷанги шаҳрвандӣ ва муҳосираи Яман қариб тамоми хатти таҳвилоти молро шикаст ва иқтисодиёти шаҳрро ба бўҳрони башардӯстона гирифтор кард. == Нақлиёт == Дар Санъо '''Фурудгоҳи байналмилалии Санъо''' воқеъ аст, ки аз соли 2016 қисман бо муҳосира танҳо рейсҳои башардӯстона мегирад. Шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо Адан, Таъиз ва Ҳудайда мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри Кӯҳнаи Санъо''' (ба ҳайси мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) аз ҷумлаи беҳамтотарин маҷмаъаҳои меъмории асрҳои миёнаи ҷаҳон аст: зиёда аз 6500 хонаи 5–9-ошёна аз хишти гилин бо ороишҳои оҳаквазнокшуда, зиёда аз 100 масҷиди таърихӣ (аз ҷумла масҷиди ҷомеи Санъо — яке аз қадимтарин дар ҷаҳони ислом), 14 ҳаммоми тиалмонӣ ва бозорҳои анъанавӣ. Маҷмаа сабки меъмории беҳамтоеро — '''«сабки санъонӣ»''' — намоиш медиҳад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Адан]] * [[Маъриб]] * [[Маҷмааи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] * [[Зайдия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sanaa Санъо дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/385/ Old City of Sana'a — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Яман]] [[Гурӯҳ:Яман]] [[Гурӯҳ:Пойтахтҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] n17v9c1eiym8f4e9y3scz0reaukqpbg 0 5293 1475175 1421879 2026-06-08T13:17:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475175 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Перу |Номи аслӣ = República del Perú / Piruw Ripuwlika |Парчам = Flag of Peru.svg |Нишон = Escudo nacional del Perú.svg |Дар харита = PER orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони кечуа|кечуа]], аймара |Сана/Санаҳои истиқлол = [[28 июл]]и [[1821]] (аз [[Испания]]); 9 декабри 1824 (ҷанги Аякучо) |Пойтахт = [[Лима]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Дина Болуарте |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Густаво Адрианзен |Ҷой аз рӯи масоҳат = 19 |Масоҳат = 1 285 216 км² |Фоизи об = 0,4 |Аҳолӣ = ≈33 715 471 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈26 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈267 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈7 900 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[соли Перу|соли]] |Домен = [[.pe]] |Коди телефон = +51 |Минтақаи замонӣ = UTC−5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Перу''' (ба испанӣ: ''Perú''; ба кечуа: ''Piruw''; расман '''Ҷумҳурии Перу''', ''República del Perú'') — давлат дар ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки аз ғарб ба [[Уқёнуси Ором]] баромад дорад ва бо [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Бразилия]], [[Боливия]] ва [[Чили]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Peru Peru] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубӣ — аз Карали соли 3000 то милод то империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]и Инкоҳо — ба ҳисоб меравад. Пойтахти он [[Лима]], аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Peru] — The World Factbook (CIA)</ref> ado9s2m25ml921tuwkwqngo3ieuvgfv 1475176 1475175 2026-06-08T13:17:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475176 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Перу |Номи аслӣ = República del Perú / Piruw Ripuwlika |Парчам = Flag of Peru.svg |Нишон = Escudo nacional del Perú.svg |Дар харита = PER orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони кечуа|кечуа]], аймара |Сана/Санаҳои истиқлол = [[28 июл]]и [[1821]] (аз [[Испания]]); 9 декабри 1824 (ҷанги Аякучо) |Пойтахт = [[Лима]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Дина Болуарте |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Густаво Адрианзен |Ҷой аз рӯи масоҳат = 19 |Масоҳат = 1 285 216 км² |Фоизи об = 0,4 |Аҳолӣ = ≈33 715 471 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈26 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈267 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈7 900 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[соли Перу|соли]] |Домен = [[.pe]] |Коди телефон = +51 |Минтақаи замонӣ = UTC−5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Перу''' (ба испанӣ: ''Perú''; ба кечуа: ''Piruw''; расман '''Ҷумҳурии Перу''', ''República del Perú'') — давлат дар ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки аз ғарб ба [[Уқёнуси Ором]] баромад дорад ва бо [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Бразилия]], [[Боливия]] ва [[Чили]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Peru Peru] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубӣ — аз Карали соли 3000 то милод то империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]и Инкоҳо — ба ҳисоб меравад. Пойтахти он [[Лима]], аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Peru] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Перу маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубист: тамаддуни Карали-Супе (тахминан 3000–1800 то милод) яке аз қадимтарин дар нимкураи ғарбӣ ба шумор меравад. Минбаъд тамаддунҳои [[Чавин]] (1200–200 то милод), [[Парака]], [[Наска]] (бо хатҳои машҳури геоглифии Наска), [[Моче]], [[Уари]], [[Чимӯ]] (пойтахт Чан-Чан) дар сарзамини Перу шукуфтанд.<ref name="brit" /> Дар асри XV империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]] бо пойтахт [[Куско]] қариб тамоми Андҳоро (аз [[Колумбия]]и имрӯза то [[Чили]]) муттаҳид кард. Соли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро бо 168 нафар ҳамроҳон амиратнишини Атаҳуалпаро дар Каҷамарка гирифт ва соли 1533 ӯро ба қатл расонид; то соли 1572 шӯриши инкоҳо дар ВилкаБамба идома дошт.<ref name="brit" /> Аз асри XVI то соли 1821 Перу маркази [[Виссероятии Перу]] (ҷамъи мустамликаҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ) буд; [[Лима]] яке аз сераҳолитарину сарватмандтарин шаҳрҳои нимкураи ғарбӣ ҳисоб мешуд. Дар 28 июли 1821 ҷанералиди аргентинатабор Хосе де Сан Мартин истиқлоли Перуро эълон кард ва мубориза бо лашкари испонӣ бо ҷанги машҳури Аякучо 9 декабри 1824 (ғалабаи генерали венесуэлатабор Антонио Хосе де Сукре) ба охир расид — ин ҷанг охирин ҷанги бузурги озодии Амрикои Лотинӣ ба шумор меравад.<ref name="cia" /> Дар асрҳои XIX–XX Перу аз сар Ҷанги Уқёнуси Ором бо [[Чили]] (1879–1884, ки боиси гум кардани вилояти Тарапака гардид) ва пайдарпайии диктатураҳои ҳарбӣ гузашт. Солҳои 1980–2000 кишварро шӯриши маоистии «Роҳи дурахшон» (Sendero Luminoso) фалаҷ кард, ки боиси ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар шуд. Соли 1990 Алберто Фуҳимори ба сари қудрат омад, бо иҷрои сиёсати неолибералӣ ва маъракаи шадиди зидди шӯришиён иқтисодро ба эътидол овард, аммо соли 2000 ба ҷурми коррупсия ва вайронкуниҳои ҳуқуқи башар сарнагун шуд. Аз он замон Перу ҷумҳурии президентӣ бо тағйироти зуд-зуди роҳбарон мебошад. g6mw4sr8sv4bjd5hdsjv6ka9sbyzp8t 1475177 1475176 2026-06-08T13:18:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475177 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Перу |Номи аслӣ = República del Perú / Piruw Ripuwlika |Парчам = Flag of Peru.svg |Нишон = Escudo nacional del Perú.svg |Дар харита = PER orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони кечуа|кечуа]], аймара |Сана/Санаҳои истиқлол = [[28 июл]]и [[1821]] (аз [[Испания]]); 9 декабри 1824 (ҷанги Аякучо) |Пойтахт = [[Лима]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Дина Болуарте |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Густаво Адрианзен |Ҷой аз рӯи масоҳат = 19 |Масоҳат = 1 285 216 км² |Фоизи об = 0,4 |Аҳолӣ = ≈33 715 471 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈26 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈267 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈7 900 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[соли Перу|соли]] |Домен = [[.pe]] |Коди телефон = +51 |Минтақаи замонӣ = UTC−5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Перу''' (ба испанӣ: ''Perú''; ба кечуа: ''Piruw''; расман '''Ҷумҳурии Перу''', ''República del Perú'') — давлат дар ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки аз ғарб ба [[Уқёнуси Ором]] баромад дорад ва бо [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Бразилия]], [[Боливия]] ва [[Чили]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Peru Peru] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубӣ — аз Карали соли 3000 то милод то империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]и Инкоҳо — ба ҳисоб меравад. Пойтахти он [[Лима]], аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Peru] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Перу маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубист: тамаддуни Карали-Супе (тахминан 3000–1800 то милод) яке аз қадимтарин дар нимкураи ғарбӣ ба шумор меравад. Минбаъд тамаддунҳои [[Чавин]] (1200–200 то милод), [[Парака]], [[Наска]] (бо хатҳои машҳури геоглифии Наска), [[Моче]], [[Уари]], [[Чимӯ]] (пойтахт Чан-Чан) дар сарзамини Перу шукуфтанд.<ref name="brit" /> Дар асри XV империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]] бо пойтахт [[Куско]] қариб тамоми Андҳоро (аз [[Колумбия]]и имрӯза то [[Чили]]) муттаҳид кард. Соли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро бо 168 нафар ҳамроҳон амиратнишини Атаҳуалпаро дар Каҷамарка гирифт ва соли 1533 ӯро ба қатл расонид; то соли 1572 шӯриши инкоҳо дар ВилкаБамба идома дошт.<ref name="brit" /> Аз асри XVI то соли 1821 Перу маркази [[Виссероятии Перу]] (ҷамъи мустамликаҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ) буд; [[Лима]] яке аз сераҳолитарину сарватмандтарин шаҳрҳои нимкураи ғарбӣ ҳисоб мешуд. Дар 28 июли 1821 ҷанералиди аргентинатабор Хосе де Сан Мартин истиқлоли Перуро эълон кард ва мубориза бо лашкари испонӣ бо ҷанги машҳури Аякучо 9 декабри 1824 (ғалабаи генерали венесуэлатабор Антонио Хосе де Сукре) ба охир расид — ин ҷанг охирин ҷанги бузурги озодии Амрикои Лотинӣ ба шумор меравад.<ref name="cia" /> Дар асрҳои XIX–XX Перу аз сар Ҷанги Уқёнуси Ором бо [[Чили]] (1879–1884, ки боиси гум кардани вилояти Тарапака гардид) ва пайдарпайии диктатураҳои ҳарбӣ гузашт. Солҳои 1980–2000 кишварро шӯриши маоистии «Роҳи дурахшон» (Sendero Luminoso) фалаҷ кард, ки боиси ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар шуд. Соли 1990 Алберто Фуҳимори ба сари қудрат омад, бо иҷрои сиёсати неолибералӣ ва маъракаи шадиди зидди шӯришиён иқтисодро ба эътидол овард, аммо соли 2000 ба ҷурми коррупсия ва вайронкуниҳои ҳуқуқи башар сарнагун шуд. Аз он замон Перу ҷумҳурии президентӣ бо тағйироти зуд-зуди роҳбарон мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Перу ба се минтақаи ҷуғрофии хос тақсим мешавад: '''Коста''' (соҳил) — навори танги биёбонии ғарбӣ дар канори Уқёнуси Ором, ки бо ҷараёни сарди Ҳумболдт фавқулодда хушк гардидааст ва шаҳрҳои асосии иқтисодиро (Лима, Трухило, Чиклайо) дар бар мегирад; '''Сьерра''' (кӯҳсор) — кӯҳҳои [[Андҳо]]и шарқӣ бо қуллаҳои аз 6000 метр баланд (Уаскаран — 6768 м, баландтарин қуллаи кишвар); '''Селва''' (ҷангал) — ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]] дар шарқ, ки тақрибан 60% масоҳати кишварро ташкил мекунанд.<ref name="brit" /> Дарёи [[Амазон]] аз кӯҳҳои Перу сарчашма мегирад. Кишвар масоҳати 1 285 216 километри мураббаъ дорад. 6n7dira7frr37f916ycn4f2p6xth9on 1475178 1475177 2026-06-08T13:18:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475178 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Перу |Номи аслӣ = República del Perú / Piruw Ripuwlika |Парчам = Flag of Peru.svg |Нишон = Escudo nacional del Perú.svg |Дар харита = PER orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони кечуа|кечуа]], аймара |Сана/Санаҳои истиқлол = [[28 июл]]и [[1821]] (аз [[Испания]]); 9 декабри 1824 (ҷанги Аякучо) |Пойтахт = [[Лима]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Дина Болуарте |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Густаво Адрианзен |Ҷой аз рӯи масоҳат = 19 |Масоҳат = 1 285 216 км² |Фоизи об = 0,4 |Аҳолӣ = ≈33 715 471 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈26 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈267 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈7 900 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[соли Перу|соли]] |Домен = [[.pe]] |Коди телефон = +51 |Минтақаи замонӣ = UTC−5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Перу''' (ба испанӣ: ''Perú''; ба кечуа: ''Piruw''; расман '''Ҷумҳурии Перу''', ''República del Perú'') — давлат дар ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки аз ғарб ба [[Уқёнуси Ором]] баромад дорад ва бо [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Бразилия]], [[Боливия]] ва [[Чили]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Peru Peru] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубӣ — аз Карали соли 3000 то милод то империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]и Инкоҳо — ба ҳисоб меравад. Пойтахти он [[Лима]], аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Peru] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Перу маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубист: тамаддуни Карали-Супе (тахминан 3000–1800 то милод) яке аз қадимтарин дар нимкураи ғарбӣ ба шумор меравад. Минбаъд тамаддунҳои [[Чавин]] (1200–200 то милод), [[Парака]], [[Наска]] (бо хатҳои машҳури геоглифии Наска), [[Моче]], [[Уари]], [[Чимӯ]] (пойтахт Чан-Чан) дар сарзамини Перу шукуфтанд.<ref name="brit" /> Дар асри XV империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]] бо пойтахт [[Куско]] қариб тамоми Андҳоро (аз [[Колумбия]]и имрӯза то [[Чили]]) муттаҳид кард. Соли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро бо 168 нафар ҳамроҳон амиратнишини Атаҳуалпаро дар Каҷамарка гирифт ва соли 1533 ӯро ба қатл расонид; то соли 1572 шӯриши инкоҳо дар ВилкаБамба идома дошт.<ref name="brit" /> Аз асри XVI то соли 1821 Перу маркази [[Виссероятии Перу]] (ҷамъи мустамликаҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ) буд; [[Лима]] яке аз сераҳолитарину сарватмандтарин шаҳрҳои нимкураи ғарбӣ ҳисоб мешуд. Дар 28 июли 1821 ҷанералиди аргентинатабор Хосе де Сан Мартин истиқлоли Перуро эълон кард ва мубориза бо лашкари испонӣ бо ҷанги машҳури Аякучо 9 декабри 1824 (ғалабаи генерали венесуэлатабор Антонио Хосе де Сукре) ба охир расид — ин ҷанг охирин ҷанги бузурги озодии Амрикои Лотинӣ ба шумор меравад.<ref name="cia" /> Дар асрҳои XIX–XX Перу аз сар Ҷанги Уқёнуси Ором бо [[Чили]] (1879–1884, ки боиси гум кардани вилояти Тарапака гардид) ва пайдарпайии диктатураҳои ҳарбӣ гузашт. Солҳои 1980–2000 кишварро шӯриши маоистии «Роҳи дурахшон» (Sendero Luminoso) фалаҷ кард, ки боиси ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар шуд. Соли 1990 Алберто Фуҳимори ба сари қудрат омад, бо иҷрои сиёсати неолибералӣ ва маъракаи шадиди зидди шӯришиён иқтисодро ба эътидол овард, аммо соли 2000 ба ҷурми коррупсия ва вайронкуниҳои ҳуқуқи башар сарнагун шуд. Аз он замон Перу ҷумҳурии президентӣ бо тағйироти зуд-зуди роҳбарон мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Перу ба се минтақаи ҷуғрофии хос тақсим мешавад: '''Коста''' (соҳил) — навори танги биёбонии ғарбӣ дар канори Уқёнуси Ором, ки бо ҷараёни сарди Ҳумболдт фавқулодда хушк гардидааст ва шаҳрҳои асосии иқтисодиро (Лима, Трухило, Чиклайо) дар бар мегирад; '''Сьерра''' (кӯҳсор) — кӯҳҳои [[Андҳо]]и шарқӣ бо қуллаҳои аз 6000 метр баланд (Уаскаран — 6768 м, баландтарин қуллаи кишвар); '''Селва''' (ҷангал) — ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]] дар шарқ, ки тақрибан 60% масоҳати кишварро ташкил мекунанд.<ref name="brit" /> Дарёи [[Амазон]] аз кӯҳҳои Перу сарчашма мегирад. Кишвар масоҳати 1 285 216 километри мураббаъ дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст (миёна синни ≈30 сол).<ref name="cia" /> Тақрибан 60% сокинон метисҳо (омезиши испонӣ-индейҳо), 25% индейҳо (асосан кечуа ва аймара), 6% урупоиён ва қариб 4% афро-перуиҳо мебошанд. Забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд; зиёда аз 4 миллион нафар бо кечуа сухан мегӯянд. Тахминан 76% аҳолӣ католики румӣ мебошанд. eidgsirvkq8xh9c3gtvph48tcwf6wyd 1475179 1475178 2026-06-08T13:18:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475179 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Перу |Номи аслӣ = República del Perú / Piruw Ripuwlika |Парчам = Flag of Peru.svg |Нишон = Escudo nacional del Perú.svg |Дар харита = PER orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони кечуа|кечуа]], аймара |Сана/Санаҳои истиқлол = [[28 июл]]и [[1821]] (аз [[Испания]]); 9 декабри 1824 (ҷанги Аякучо) |Пойтахт = [[Лима]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Дина Болуарте |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Густаво Адрианзен |Ҷой аз рӯи масоҳат = 19 |Масоҳат = 1 285 216 км² |Фоизи об = 0,4 |Аҳолӣ = ≈33 715 471 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈26 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈267 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈7 900 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[соли Перу|соли]] |Домен = [[.pe]] |Коди телефон = +51 |Минтақаи замонӣ = UTC−5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Перу''' (ба испанӣ: ''Perú''; ба кечуа: ''Piruw''; расман '''Ҷумҳурии Перу''', ''República del Perú'') — давлат дар ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки аз ғарб ба [[Уқёнуси Ором]] баромад дорад ва бо [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Бразилия]], [[Боливия]] ва [[Чили]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Peru Peru] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубӣ — аз Карали соли 3000 то милод то империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]и Инкоҳо — ба ҳисоб меравад. Пойтахти он [[Лима]], аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Peru] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Перу маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубист: тамаддуни Карали-Супе (тахминан 3000–1800 то милод) яке аз қадимтарин дар нимкураи ғарбӣ ба шумор меравад. Минбаъд тамаддунҳои [[Чавин]] (1200–200 то милод), [[Парака]], [[Наска]] (бо хатҳои машҳури геоглифии Наска), [[Моче]], [[Уари]], [[Чимӯ]] (пойтахт Чан-Чан) дар сарзамини Перу шукуфтанд.<ref name="brit" /> Дар асри XV империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]] бо пойтахт [[Куско]] қариб тамоми Андҳоро (аз [[Колумбия]]и имрӯза то [[Чили]]) муттаҳид кард. Соли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро бо 168 нафар ҳамроҳон амиратнишини Атаҳуалпаро дар Каҷамарка гирифт ва соли 1533 ӯро ба қатл расонид; то соли 1572 шӯриши инкоҳо дар ВилкаБамба идома дошт.<ref name="brit" /> Аз асри XVI то соли 1821 Перу маркази [[Виссероятии Перу]] (ҷамъи мустамликаҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ) буд; [[Лима]] яке аз сераҳолитарину сарватмандтарин шаҳрҳои нимкураи ғарбӣ ҳисоб мешуд. Дар 28 июли 1821 ҷанералиди аргентинатабор Хосе де Сан Мартин истиқлоли Перуро эълон кард ва мубориза бо лашкари испонӣ бо ҷанги машҳури Аякучо 9 декабри 1824 (ғалабаи генерали венесуэлатабор Антонио Хосе де Сукре) ба охир расид — ин ҷанг охирин ҷанги бузурги озодии Амрикои Лотинӣ ба шумор меравад.<ref name="cia" /> Дар асрҳои XIX–XX Перу аз сар Ҷанги Уқёнуси Ором бо [[Чили]] (1879–1884, ки боиси гум кардани вилояти Тарапака гардид) ва пайдарпайии диктатураҳои ҳарбӣ гузашт. Солҳои 1980–2000 кишварро шӯриши маоистии «Роҳи дурахшон» (Sendero Luminoso) фалаҷ кард, ки боиси ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар шуд. Соли 1990 Алберто Фуҳимори ба сари қудрат омад, бо иҷрои сиёсати неолибералӣ ва маъракаи шадиди зидди шӯришиён иқтисодро ба эътидол овард, аммо соли 2000 ба ҷурми коррупсия ва вайронкуниҳои ҳуқуқи башар сарнагун шуд. Аз он замон Перу ҷумҳурии президентӣ бо тағйироти зуд-зуди роҳбарон мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Перу ба се минтақаи ҷуғрофии хос тақсим мешавад: '''Коста''' (соҳил) — навори танги биёбонии ғарбӣ дар канори Уқёнуси Ором, ки бо ҷараёни сарди Ҳумболдт фавқулодда хушк гардидааст ва шаҳрҳои асосии иқтисодиро (Лима, Трухило, Чиклайо) дар бар мегирад; '''Сьерра''' (кӯҳсор) — кӯҳҳои [[Андҳо]]и шарқӣ бо қуллаҳои аз 6000 метр баланд (Уаскаран — 6768 м, баландтарин қуллаи кишвар); '''Селва''' (ҷангал) — ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]] дар шарқ, ки тақрибан 60% масоҳати кишварро ташкил мекунанд.<ref name="brit" /> Дарёи [[Амазон]] аз кӯҳҳои Перу сарчашма мегирад. Кишвар масоҳати 1 285 216 километри мураббаъ дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст (миёна синни ≈30 сол).<ref name="cia" /> Тақрибан 60% сокинон метисҳо (омезиши испонӣ-индейҳо), 25% индейҳо (асосан кечуа ва аймара), 6% урупоиён ва қариб 4% афро-перуиҳо мебошанд. Забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд; зиёда аз 4 миллион нафар бо кечуа сухан мегӯянд. Тахминан 76% аҳолӣ католики румӣ мебошанд. == Сиёсат ва идора == Перу ҷумҳурии президентӣ ва давлати ягонаи унитар буда, ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Президент сарвари давлат ва ҳукумат буда, аз тарафи мардум барои мӯҳлати 5 сол интихоб мешавад; парлумон якпалатагӣ — Конгресси Ҷумҳурӣ (130 курсӣ) — мебошад. Перу узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], Иттиҳоди Миллатҳои Амрикои Ҷанубӣ, Иттиҳоди Пасифики, [[ОПЕК|АПЕК]] ва Эътилофи Пасифик мебошад.<ref name="cia" /> 2abrx2lneyurql2s0d7bedvv5l4omxi 1475180 1475179 2026-06-08T13:18:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475180 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Перу |Номи аслӣ = República del Perú / Piruw Ripuwlika |Парчам = Flag of Peru.svg |Нишон = Escudo nacional del Perú.svg |Дар харита = PER orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони кечуа|кечуа]], аймара |Сана/Санаҳои истиқлол = [[28 июл]]и [[1821]] (аз [[Испания]]); 9 декабри 1824 (ҷанги Аякучо) |Пойтахт = [[Лима]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Дина Болуарте |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Густаво Адрианзен |Ҷой аз рӯи масоҳат = 19 |Масоҳат = 1 285 216 км² |Фоизи об = 0,4 |Аҳолӣ = ≈33 715 471 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈26 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈267 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈7 900 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[соли Перу|соли]] |Домен = [[.pe]] |Коди телефон = +51 |Минтақаи замонӣ = UTC−5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Перу''' (ба испанӣ: ''Perú''; ба кечуа: ''Piruw''; расман '''Ҷумҳурии Перу''', ''República del Perú'') — давлат дар ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки аз ғарб ба [[Уқёнуси Ором]] баромад дорад ва бо [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Бразилия]], [[Боливия]] ва [[Чили]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Peru Peru] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубӣ — аз Карали соли 3000 то милод то империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]и Инкоҳо — ба ҳисоб меравад. Пойтахти он [[Лима]], аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Peru] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Перу маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубист: тамаддуни Карали-Супе (тахминан 3000–1800 то милод) яке аз қадимтарин дар нимкураи ғарбӣ ба шумор меравад. Минбаъд тамаддунҳои [[Чавин]] (1200–200 то милод), [[Парака]], [[Наска]] (бо хатҳои машҳури геоглифии Наска), [[Моче]], [[Уари]], [[Чимӯ]] (пойтахт Чан-Чан) дар сарзамини Перу шукуфтанд.<ref name="brit" /> Дар асри XV империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]] бо пойтахт [[Куско]] қариб тамоми Андҳоро (аз [[Колумбия]]и имрӯза то [[Чили]]) муттаҳид кард. Соли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро бо 168 нафар ҳамроҳон амиратнишини Атаҳуалпаро дар Каҷамарка гирифт ва соли 1533 ӯро ба қатл расонид; то соли 1572 шӯриши инкоҳо дар ВилкаБамба идома дошт.<ref name="brit" /> Аз асри XVI то соли 1821 Перу маркази [[Виссероятии Перу]] (ҷамъи мустамликаҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ) буд; [[Лима]] яке аз сераҳолитарину сарватмандтарин шаҳрҳои нимкураи ғарбӣ ҳисоб мешуд. Дар 28 июли 1821 ҷанералиди аргентинатабор Хосе де Сан Мартин истиқлоли Перуро эълон кард ва мубориза бо лашкари испонӣ бо ҷанги машҳури Аякучо 9 декабри 1824 (ғалабаи генерали венесуэлатабор Антонио Хосе де Сукре) ба охир расид — ин ҷанг охирин ҷанги бузурги озодии Амрикои Лотинӣ ба шумор меравад.<ref name="cia" /> Дар асрҳои XIX–XX Перу аз сар Ҷанги Уқёнуси Ором бо [[Чили]] (1879–1884, ки боиси гум кардани вилояти Тарапака гардид) ва пайдарпайии диктатураҳои ҳарбӣ гузашт. Солҳои 1980–2000 кишварро шӯриши маоистии «Роҳи дурахшон» (Sendero Luminoso) фалаҷ кард, ки боиси ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар шуд. Соли 1990 Алберто Фуҳимори ба сари қудрат омад, бо иҷрои сиёсати неолибералӣ ва маъракаи шадиди зидди шӯришиён иқтисодро ба эътидол овард, аммо соли 2000 ба ҷурми коррупсия ва вайронкуниҳои ҳуқуқи башар сарнагун шуд. Аз он замон Перу ҷумҳурии президентӣ бо тағйироти зуд-зуди роҳбарон мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Перу ба се минтақаи ҷуғрофии хос тақсим мешавад: '''Коста''' (соҳил) — навори танги биёбонии ғарбӣ дар канори Уқёнуси Ором, ки бо ҷараёни сарди Ҳумболдт фавқулодда хушк гардидааст ва шаҳрҳои асосии иқтисодиро (Лима, Трухило, Чиклайо) дар бар мегирад; '''Сьерра''' (кӯҳсор) — кӯҳҳои [[Андҳо]]и шарқӣ бо қуллаҳои аз 6000 метр баланд (Уаскаран — 6768 м, баландтарин қуллаи кишвар); '''Селва''' (ҷангал) — ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]] дар шарқ, ки тақрибан 60% масоҳати кишварро ташкил мекунанд.<ref name="brit" /> Дарёи [[Амазон]] аз кӯҳҳои Перу сарчашма мегирад. Кишвар масоҳати 1 285 216 километри мураббаъ дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст (миёна синни ≈30 сол).<ref name="cia" /> Тақрибан 60% сокинон метисҳо (омезиши испонӣ-индейҳо), 25% индейҳо (асосан кечуа ва аймара), 6% урупоиён ва қариб 4% афро-перуиҳо мебошанд. Забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд; зиёда аз 4 миллион нафар бо кечуа сухан мегӯянд. Тахминан 76% аҳолӣ католики румӣ мебошанд. == Сиёсат ва идора == Перу ҷумҳурии президентӣ ва давлати ягонаи унитар буда, ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Президент сарвари давлат ва ҳукумат буда, аз тарафи мардум барои мӯҳлати 5 сол интихоб мешавад; парлумон якпалатагӣ — Конгресси Ҷумҳурӣ (130 курсӣ) — мебошад. Перу узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], Иттиҳоди Миллатҳои Амрикои Ҷанубӣ, Иттиҳоди Пасифики, [[ОПЕК|АПЕК]] ва Эътилофи Пасифик мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Перу ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти махсуси конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Минтақаҳои калонтарин — Лима, Арекипа, Ла-Либертад (марказ — [[Трухило]]), Пиура ва Куско. Шаҳрҳои сераҳолии кишвар — [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]], [[Икитос]], [[Куско]] ва [[Уанкайо]] мебошанд. f6puc6bu2v8dvbrlai9h7q215ls33su 1475181 1475180 2026-06-08T13:19:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475181 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Перу |Номи аслӣ = República del Perú / Piruw Ripuwlika |Парчам = Flag of Peru.svg |Нишон = Escudo nacional del Perú.svg |Дар харита = PER orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони кечуа|кечуа]], аймара |Сана/Санаҳои истиқлол = [[28 июл]]и [[1821]] (аз [[Испания]]); 9 декабри 1824 (ҷанги Аякучо) |Пойтахт = [[Лима]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Дина Болуарте |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Густаво Адрианзен |Ҷой аз рӯи масоҳат = 19 |Масоҳат = 1 285 216 км² |Фоизи об = 0,4 |Аҳолӣ = ≈33 715 471 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈26 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈267 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈7 900 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[соли Перу|соли]] |Домен = [[.pe]] |Коди телефон = +51 |Минтақаи замонӣ = UTC−5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Перу''' (ба испанӣ: ''Perú''; ба кечуа: ''Piruw''; расман '''Ҷумҳурии Перу''', ''República del Perú'') — давлат дар ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки аз ғарб ба [[Уқёнуси Ором]] баромад дорад ва бо [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Бразилия]], [[Боливия]] ва [[Чили]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Peru Peru] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубӣ — аз Карали соли 3000 то милод то империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]и Инкоҳо — ба ҳисоб меравад. Пойтахти он [[Лима]], аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Peru] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Перу маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубист: тамаддуни Карали-Супе (тахминан 3000–1800 то милод) яке аз қадимтарин дар нимкураи ғарбӣ ба шумор меравад. Минбаъд тамаддунҳои [[Чавин]] (1200–200 то милод), [[Парака]], [[Наска]] (бо хатҳои машҳури геоглифии Наска), [[Моче]], [[Уари]], [[Чимӯ]] (пойтахт Чан-Чан) дар сарзамини Перу шукуфтанд.<ref name="brit" /> Дар асри XV империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]] бо пойтахт [[Куско]] қариб тамоми Андҳоро (аз [[Колумбия]]и имрӯза то [[Чили]]) муттаҳид кард. Соли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро бо 168 нафар ҳамроҳон амиратнишини Атаҳуалпаро дар Каҷамарка гирифт ва соли 1533 ӯро ба қатл расонид; то соли 1572 шӯриши инкоҳо дар ВилкаБамба идома дошт.<ref name="brit" /> Аз асри XVI то соли 1821 Перу маркази [[Виссероятии Перу]] (ҷамъи мустамликаҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ) буд; [[Лима]] яке аз сераҳолитарину сарватмандтарин шаҳрҳои нимкураи ғарбӣ ҳисоб мешуд. Дар 28 июли 1821 ҷанералиди аргентинатабор Хосе де Сан Мартин истиқлоли Перуро эълон кард ва мубориза бо лашкари испонӣ бо ҷанги машҳури Аякучо 9 декабри 1824 (ғалабаи генерали венесуэлатабор Антонио Хосе де Сукре) ба охир расид — ин ҷанг охирин ҷанги бузурги озодии Амрикои Лотинӣ ба шумор меравад.<ref name="cia" /> Дар асрҳои XIX–XX Перу аз сар Ҷанги Уқёнуси Ором бо [[Чили]] (1879–1884, ки боиси гум кардани вилояти Тарапака гардид) ва пайдарпайии диктатураҳои ҳарбӣ гузашт. Солҳои 1980–2000 кишварро шӯриши маоистии «Роҳи дурахшон» (Sendero Luminoso) фалаҷ кард, ки боиси ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар шуд. Соли 1990 Алберто Фуҳимори ба сари қудрат омад, бо иҷрои сиёсати неолибералӣ ва маъракаи шадиди зидди шӯришиён иқтисодро ба эътидол овард, аммо соли 2000 ба ҷурми коррупсия ва вайронкуниҳои ҳуқуқи башар сарнагун шуд. Аз он замон Перу ҷумҳурии президентӣ бо тағйироти зуд-зуди роҳбарон мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Перу ба се минтақаи ҷуғрофии хос тақсим мешавад: '''Коста''' (соҳил) — навори танги биёбонии ғарбӣ дар канори Уқёнуси Ором, ки бо ҷараёни сарди Ҳумболдт фавқулодда хушк гардидааст ва шаҳрҳои асосии иқтисодиро (Лима, Трухило, Чиклайо) дар бар мегирад; '''Сьерра''' (кӯҳсор) — кӯҳҳои [[Андҳо]]и шарқӣ бо қуллаҳои аз 6000 метр баланд (Уаскаран — 6768 м, баландтарин қуллаи кишвар); '''Селва''' (ҷангал) — ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]] дар шарқ, ки тақрибан 60% масоҳати кишварро ташкил мекунанд.<ref name="brit" /> Дарёи [[Амазон]] аз кӯҳҳои Перу сарчашма мегирад. Кишвар масоҳати 1 285 216 километри мураббаъ дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст (миёна синни ≈30 сол).<ref name="cia" /> Тақрибан 60% сокинон метисҳо (омезиши испонӣ-индейҳо), 25% индейҳо (асосан кечуа ва аймара), 6% урупоиён ва қариб 4% афро-перуиҳо мебошанд. Забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд; зиёда аз 4 миллион нафар бо кечуа сухан мегӯянд. Тахминан 76% аҳолӣ католики румӣ мебошанд. == Сиёсат ва идора == Перу ҷумҳурии президентӣ ва давлати ягонаи унитар буда, ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Президент сарвари давлат ва ҳукумат буда, аз тарафи мардум барои мӯҳлати 5 сол интихоб мешавад; парлумон якпалатагӣ — Конгресси Ҷумҳурӣ (130 курсӣ) — мебошад. Перу узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], Иттиҳоди Миллатҳои Амрикои Ҷанубӣ, Иттиҳоди Пасифики, [[ОПЕК|АПЕК]] ва Эътилофи Пасифик мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Перу ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти махсуси конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Минтақаҳои калонтарин — Лима, Арекипа, Ла-Либертад (марказ — [[Трухило]]), Пиура ва Куско. Шаҳрҳои сераҳолии кишвар — [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]], [[Икитос]], [[Куско]] ва [[Уанкайо]] мебошанд. == Иқтисод == Перу яке аз бузургтарин содиркунандагони маъдан дар ҷаҳон аст — мис (дуюм пас аз [[Чили]]), нуқра (дар як қатор солҳо ҷои аввал), руҳ, тилло, қалъагӣ ва сурб содир мекунад.<ref name="cia" /> Дигар соҳаҳои иқтисод — моҳигирӣ (анчоуси перу — асоси саноати моҳии ҷаҳон), кишоварзӣ (қаҳва, спаржа, авокадо, кокабутта), нассоҷӣ (пахта пима, пашми викунха ва алпака), сайёҳӣ (Мачу-Пикчу, Куско) ва газу нафт (кони бузурги Камисеа) мебошанд. Валютаи миллӣ — соли перу. pg8ve5v4duw9hd2iz2cd7i36814ftg3 1475182 1475181 2026-06-08T13:19:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475182 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Перу |Номи аслӣ = República del Perú / Piruw Ripuwlika |Парчам = Flag of Peru.svg |Нишон = Escudo nacional del Perú.svg |Дар харита = PER orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони кечуа|кечуа]], аймара |Сана/Санаҳои истиқлол = [[28 июл]]и [[1821]] (аз [[Испания]]); 9 декабри 1824 (ҷанги Аякучо) |Пойтахт = [[Лима]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Дина Болуарте |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Густаво Адрианзен |Ҷой аз рӯи масоҳат = 19 |Масоҳат = 1 285 216 км² |Фоизи об = 0,4 |Аҳолӣ = ≈33 715 471 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈26 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈267 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈7 900 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[соли Перу|соли]] |Домен = [[.pe]] |Коди телефон = +51 |Минтақаи замонӣ = UTC−5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Перу''' (ба испанӣ: ''Perú''; ба кечуа: ''Piruw''; расман '''Ҷумҳурии Перу''', ''República del Perú'') — давлат дар ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки аз ғарб ба [[Уқёнуси Ором]] баромад дорад ва бо [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Бразилия]], [[Боливия]] ва [[Чили]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Peru Peru] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубӣ — аз Карали соли 3000 то милод то империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]и Инкоҳо — ба ҳисоб меравад. Пойтахти он [[Лима]], аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Peru] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Перу маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубист: тамаддуни Карали-Супе (тахминан 3000–1800 то милод) яке аз қадимтарин дар нимкураи ғарбӣ ба шумор меравад. Минбаъд тамаддунҳои [[Чавин]] (1200–200 то милод), [[Парака]], [[Наска]] (бо хатҳои машҳури геоглифии Наска), [[Моче]], [[Уари]], [[Чимӯ]] (пойтахт Чан-Чан) дар сарзамини Перу шукуфтанд.<ref name="brit" /> Дар асри XV империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]] бо пойтахт [[Куско]] қариб тамоми Андҳоро (аз [[Колумбия]]и имрӯза то [[Чили]]) муттаҳид кард. Соли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро бо 168 нафар ҳамроҳон амиратнишини Атаҳуалпаро дар Каҷамарка гирифт ва соли 1533 ӯро ба қатл расонид; то соли 1572 шӯриши инкоҳо дар ВилкаБамба идома дошт.<ref name="brit" /> Аз асри XVI то соли 1821 Перу маркази [[Виссероятии Перу]] (ҷамъи мустамликаҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ) буд; [[Лима]] яке аз сераҳолитарину сарватмандтарин шаҳрҳои нимкураи ғарбӣ ҳисоб мешуд. Дар 28 июли 1821 ҷанералиди аргентинатабор Хосе де Сан Мартин истиқлоли Перуро эълон кард ва мубориза бо лашкари испонӣ бо ҷанги машҳури Аякучо 9 декабри 1824 (ғалабаи генерали венесуэлатабор Антонио Хосе де Сукре) ба охир расид — ин ҷанг охирин ҷанги бузурги озодии Амрикои Лотинӣ ба шумор меравад.<ref name="cia" /> Дар асрҳои XIX–XX Перу аз сар Ҷанги Уқёнуси Ором бо [[Чили]] (1879–1884, ки боиси гум кардани вилояти Тарапака гардид) ва пайдарпайии диктатураҳои ҳарбӣ гузашт. Солҳои 1980–2000 кишварро шӯриши маоистии «Роҳи дурахшон» (Sendero Luminoso) фалаҷ кард, ки боиси ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар шуд. Соли 1990 Алберто Фуҳимори ба сари қудрат омад, бо иҷрои сиёсати неолибералӣ ва маъракаи шадиди зидди шӯришиён иқтисодро ба эътидол овард, аммо соли 2000 ба ҷурми коррупсия ва вайронкуниҳои ҳуқуқи башар сарнагун шуд. Аз он замон Перу ҷумҳурии президентӣ бо тағйироти зуд-зуди роҳбарон мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Перу ба се минтақаи ҷуғрофии хос тақсим мешавад: '''Коста''' (соҳил) — навори танги биёбонии ғарбӣ дар канори Уқёнуси Ором, ки бо ҷараёни сарди Ҳумболдт фавқулодда хушк гардидааст ва шаҳрҳои асосии иқтисодиро (Лима, Трухило, Чиклайо) дар бар мегирад; '''Сьерра''' (кӯҳсор) — кӯҳҳои [[Андҳо]]и шарқӣ бо қуллаҳои аз 6000 метр баланд (Уаскаран — 6768 м, баландтарин қуллаи кишвар); '''Селва''' (ҷангал) — ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]] дар шарқ, ки тақрибан 60% масоҳати кишварро ташкил мекунанд.<ref name="brit" /> Дарёи [[Амазон]] аз кӯҳҳои Перу сарчашма мегирад. Кишвар масоҳати 1 285 216 километри мураббаъ дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст (миёна синни ≈30 сол).<ref name="cia" /> Тақрибан 60% сокинон метисҳо (омезиши испонӣ-индейҳо), 25% индейҳо (асосан кечуа ва аймара), 6% урупоиён ва қариб 4% афро-перуиҳо мебошанд. Забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд; зиёда аз 4 миллион нафар бо кечуа сухан мегӯянд. Тахминан 76% аҳолӣ католики румӣ мебошанд. == Сиёсат ва идора == Перу ҷумҳурии президентӣ ва давлати ягонаи унитар буда, ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Президент сарвари давлат ва ҳукумат буда, аз тарафи мардум барои мӯҳлати 5 сол интихоб мешавад; парлумон якпалатагӣ — Конгресси Ҷумҳурӣ (130 курсӣ) — мебошад. Перу узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], Иттиҳоди Миллатҳои Амрикои Ҷанубӣ, Иттиҳоди Пасифики, [[ОПЕК|АПЕК]] ва Эътилофи Пасифик мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Перу ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти махсуси конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Минтақаҳои калонтарин — Лима, Арекипа, Ла-Либертад (марказ — [[Трухило]]), Пиура ва Куско. Шаҳрҳои сераҳолии кишвар — [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]], [[Икитос]], [[Куско]] ва [[Уанкайо]] мебошанд. == Иқтисод == Перу яке аз бузургтарин содиркунандагони маъдан дар ҷаҳон аст — мис (дуюм пас аз [[Чили]]), нуқра (дар як қатор солҳо ҷои аввал), руҳ, тилло, қалъагӣ ва сурб содир мекунад.<ref name="cia" /> Дигар соҳаҳои иқтисод — моҳигирӣ (анчоуси перу — асоси саноати моҳии ҷаҳон), кишоварзӣ (қаҳва, спаржа, авокадо, кокабутта), нассоҷӣ (пахта пима, пашми викунха ва алпака), сайёҳӣ (Мачу-Пикчу, Куско) ва газу нафт (кони бузурги Камисеа) мебошанд. Валютаи миллӣ — соли перу. == Фарҳанг ва маориф == Перу мероси фарҳангии бузурге дорад — омезиши тамаддунҳои қадимаи Анд (Чавин, Моче, Наска, Инкоҳо) ва испониёт. Дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО 13 объекти Перу шомил аст, аз ҷумла: '''[[Мачу-Пикчу]]''' (шаҳри инкоҳои асри XV дар баландии 2430 м), '''[[Куско]]''' (пойтахти инкоҳо), '''Чан-Чан''' (шаҳри гили чимӯ), '''Хатҳои Наска''' (геоглифҳои бузурги биёбонӣ), '''Каралӣ-Супе''' (тамаддуни 5000-сола), маркази таърихии Лима, Арекипа ва ғ.<ref name="brit" /> Адабиёти муосири Перу бо номи [[Марио Варгас Льоса]] (барандаи ҷоизаи Нобел аз соли 2010) ва Сесар Валехо машҳур аст. Ошхонаи Перу (севиче, кебаби моҳӣ — анчоус, ҷӯш — соус) яке аз гуногунтарин ва шинохтаи ҷаҳон ба ҳисоб меравад. 4883otnb0ruopfc6y9cojvxl1y0hd6x 1475183 1475182 2026-06-08T13:19:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475183 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Перу |Номи аслӣ = República del Perú / Piruw Ripuwlika |Парчам = Flag of Peru.svg |Нишон = Escudo nacional del Perú.svg |Дар харита = PER orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони кечуа|кечуа]], аймара |Сана/Санаҳои истиқлол = [[28 июл]]и [[1821]] (аз [[Испания]]); 9 декабри 1824 (ҷанги Аякучо) |Пойтахт = [[Лима]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Дина Болуарте |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Густаво Адрианзен |Ҷой аз рӯи масоҳат = 19 |Масоҳат = 1 285 216 км² |Фоизи об = 0,4 |Аҳолӣ = ≈33 715 471 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈26 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈267 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈7 900 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[соли Перу|соли]] |Домен = [[.pe]] |Коди телефон = +51 |Минтақаи замонӣ = UTC−5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Перу''' (ба испанӣ: ''Perú''; ба кечуа: ''Piruw''; расман '''Ҷумҳурии Перу''', ''República del Perú'') — давлат дар ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки аз ғарб ба [[Уқёнуси Ором]] баромад дорад ва бо [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Бразилия]], [[Боливия]] ва [[Чили]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Peru Peru] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубӣ — аз Карали соли 3000 то милод то империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]и Инкоҳо — ба ҳисоб меравад. Пойтахти он [[Лима]], аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Peru] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Перу маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубист: тамаддуни Карали-Супе (тахминан 3000–1800 то милод) яке аз қадимтарин дар нимкураи ғарбӣ ба шумор меравад. Минбаъд тамаддунҳои [[Чавин]] (1200–200 то милод), [[Парака]], [[Наска]] (бо хатҳои машҳури геоглифии Наска), [[Моче]], [[Уари]], [[Чимӯ]] (пойтахт Чан-Чан) дар сарзамини Перу шукуфтанд.<ref name="brit" /> Дар асри XV империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]] бо пойтахт [[Куско]] қариб тамоми Андҳоро (аз [[Колумбия]]и имрӯза то [[Чили]]) муттаҳид кард. Соли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро бо 168 нафар ҳамроҳон амиратнишини Атаҳуалпаро дар Каҷамарка гирифт ва соли 1533 ӯро ба қатл расонид; то соли 1572 шӯриши инкоҳо дар ВилкаБамба идома дошт.<ref name="brit" /> Аз асри XVI то соли 1821 Перу маркази [[Виссероятии Перу]] (ҷамъи мустамликаҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ) буд; [[Лима]] яке аз сераҳолитарину сарватмандтарин шаҳрҳои нимкураи ғарбӣ ҳисоб мешуд. Дар 28 июли 1821 ҷанералиди аргентинатабор Хосе де Сан Мартин истиқлоли Перуро эълон кард ва мубориза бо лашкари испонӣ бо ҷанги машҳури Аякучо 9 декабри 1824 (ғалабаи генерали венесуэлатабор Антонио Хосе де Сукре) ба охир расид — ин ҷанг охирин ҷанги бузурги озодии Амрикои Лотинӣ ба шумор меравад.<ref name="cia" /> Дар асрҳои XIX–XX Перу аз сар Ҷанги Уқёнуси Ором бо [[Чили]] (1879–1884, ки боиси гум кардани вилояти Тарапака гардид) ва пайдарпайии диктатураҳои ҳарбӣ гузашт. Солҳои 1980–2000 кишварро шӯриши маоистии «Роҳи дурахшон» (Sendero Luminoso) фалаҷ кард, ки боиси ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар шуд. Соли 1990 Алберто Фуҳимори ба сари қудрат омад, бо иҷрои сиёсати неолибералӣ ва маъракаи шадиди зидди шӯришиён иқтисодро ба эътидол овард, аммо соли 2000 ба ҷурми коррупсия ва вайронкуниҳои ҳуқуқи башар сарнагун шуд. Аз он замон Перу ҷумҳурии президентӣ бо тағйироти зуд-зуди роҳбарон мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Перу ба се минтақаи ҷуғрофии хос тақсим мешавад: '''Коста''' (соҳил) — навори танги биёбонии ғарбӣ дар канори Уқёнуси Ором, ки бо ҷараёни сарди Ҳумболдт фавқулодда хушк гардидааст ва шаҳрҳои асосии иқтисодиро (Лима, Трухило, Чиклайо) дар бар мегирад; '''Сьерра''' (кӯҳсор) — кӯҳҳои [[Андҳо]]и шарқӣ бо қуллаҳои аз 6000 метр баланд (Уаскаран — 6768 м, баландтарин қуллаи кишвар); '''Селва''' (ҷангал) — ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]] дар шарқ, ки тақрибан 60% масоҳати кишварро ташкил мекунанд.<ref name="brit" /> Дарёи [[Амазон]] аз кӯҳҳои Перу сарчашма мегирад. Кишвар масоҳати 1 285 216 километри мураббаъ дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст (миёна синни ≈30 сол).<ref name="cia" /> Тақрибан 60% сокинон метисҳо (омезиши испонӣ-индейҳо), 25% индейҳо (асосан кечуа ва аймара), 6% урупоиён ва қариб 4% афро-перуиҳо мебошанд. Забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд; зиёда аз 4 миллион нафар бо кечуа сухан мегӯянд. Тахминан 76% аҳолӣ католики румӣ мебошанд. == Сиёсат ва идора == Перу ҷумҳурии президентӣ ва давлати ягонаи унитар буда, ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Президент сарвари давлат ва ҳукумат буда, аз тарафи мардум барои мӯҳлати 5 сол интихоб мешавад; парлумон якпалатагӣ — Конгресси Ҷумҳурӣ (130 курсӣ) — мебошад. Перу узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], Иттиҳоди Миллатҳои Амрикои Ҷанубӣ, Иттиҳоди Пасифики, [[ОПЕК|АПЕК]] ва Эътилофи Пасифик мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Перу ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти махсуси конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Минтақаҳои калонтарин — Лима, Арекипа, Ла-Либертад (марказ — [[Трухило]]), Пиура ва Куско. Шаҳрҳои сераҳолии кишвар — [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]], [[Икитос]], [[Куско]] ва [[Уанкайо]] мебошанд. == Иқтисод == Перу яке аз бузургтарин содиркунандагони маъдан дар ҷаҳон аст — мис (дуюм пас аз [[Чили]]), нуқра (дар як қатор солҳо ҷои аввал), руҳ, тилло, қалъагӣ ва сурб содир мекунад.<ref name="cia" /> Дигар соҳаҳои иқтисод — моҳигирӣ (анчоуси перу — асоси саноати моҳии ҷаҳон), кишоварзӣ (қаҳва, спаржа, авокадо, кокабутта), нассоҷӣ (пахта пима, пашми викунха ва алпака), сайёҳӣ (Мачу-Пикчу, Куско) ва газу нафт (кони бузурги Камисеа) мебошанд. Валютаи миллӣ — соли перу. == Фарҳанг ва маориф == Перу мероси фарҳангии бузурге дорад — омезиши тамаддунҳои қадимаи Анд (Чавин, Моче, Наска, Инкоҳо) ва испониёт. Дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО 13 объекти Перу шомил аст, аз ҷумла: '''[[Мачу-Пикчу]]''' (шаҳри инкоҳои асри XV дар баландии 2430 м), '''[[Куско]]''' (пойтахти инкоҳо), '''Чан-Чан''' (шаҳри гили чимӯ), '''Хатҳои Наска''' (геоглифҳои бузурги биёбонӣ), '''Каралӣ-Супе''' (тамаддуни 5000-сола), маркази таърихии Лима, Арекипа ва ғ.<ref name="brit" /> Адабиёти муосири Перу бо номи [[Марио Варгас Льоса]] (барандаи ҷоизаи Нобел аз соли 2010) ва Сесар Валехо машҳур аст. Ошхонаи Перу (севиче, кебаби моҳӣ — анчоус, ҷӯш — соус) яке аз гуногунтарин ва шинохтаи ҷаҳон ба ҳисоб меравад. == Нигаред низ == * [[Амрикои Ҷанубӣ]] * [[Андҳо]] * [[Лима]] * [[Куско]] * [[Мачу-Пикчу]] * [[Инкоҳо]] * [[Амазон]] * [[Уқёнуси Ором]] b5mkqdmvgfewoz104km59f139awwadz 1475184 1475183 2026-06-08T13:20:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475184 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Перу |Номи аслӣ = República del Perú / Piruw Ripuwlika |Парчам = Flag of Peru.svg |Нишон = Escudo nacional del Perú.svg |Дар харита = PER orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони кечуа|кечуа]], аймара |Сана/Санаҳои истиқлол = [[28 июл]]и [[1821]] (аз [[Испания]]); 9 декабри 1824 (ҷанги Аякучо) |Пойтахт = [[Лима]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Дина Болуарте |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Густаво Адрианзен |Ҷой аз рӯи масоҳат = 19 |Масоҳат = 1 285 216 км² |Фоизи об = 0,4 |Аҳолӣ = ≈33 715 471 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈26 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈267 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈7 900 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[соли Перу|соли]] |Домен = [[.pe]] |Коди телефон = +51 |Минтақаи замонӣ = UTC−5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Перу''' (ба испанӣ: ''Perú''; ба кечуа: ''Piruw''; расман '''Ҷумҳурии Перу''', ''República del Perú'') — давлат дар ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки аз ғарб ба [[Уқёнуси Ором]] баромад дорад ва бо [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Бразилия]], [[Боливия]] ва [[Чили]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Peru Peru] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубӣ — аз Карали соли 3000 то милод то империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]и Инкоҳо — ба ҳисоб меравад. Пойтахти он [[Лима]], аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Peru] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Перу маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубист: тамаддуни Карали-Супе (тахминан 3000–1800 то милод) яке аз қадимтарин дар нимкураи ғарбӣ ба шумор меравад. Минбаъд тамаддунҳои [[Чавин]] (1200–200 то милод), [[Парака]], [[Наска]] (бо хатҳои машҳури геоглифии Наска), [[Моче]], [[Уари]], [[Чимӯ]] (пойтахт Чан-Чан) дар сарзамини Перу шукуфтанд.<ref name="brit" /> Дар асри XV империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]] бо пойтахт [[Куско]] қариб тамоми Андҳоро (аз [[Колумбия]]и имрӯза то [[Чили]]) муттаҳид кард. Соли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро бо 168 нафар ҳамроҳон амиратнишини Атаҳуалпаро дар Каҷамарка гирифт ва соли 1533 ӯро ба қатл расонид; то соли 1572 шӯриши инкоҳо дар ВилкаБамба идома дошт.<ref name="brit" /> Аз асри XVI то соли 1821 Перу маркази [[Виссероятии Перу]] (ҷамъи мустамликаҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ) буд; [[Лима]] яке аз сераҳолитарину сарватмандтарин шаҳрҳои нимкураи ғарбӣ ҳисоб мешуд. Дар 28 июли 1821 ҷанералиди аргентинатабор Хосе де Сан Мартин истиқлоли Перуро эълон кард ва мубориза бо лашкари испонӣ бо ҷанги машҳури Аякучо 9 декабри 1824 (ғалабаи генерали венесуэлатабор Антонио Хосе де Сукре) ба охир расид — ин ҷанг охирин ҷанги бузурги озодии Амрикои Лотинӣ ба шумор меравад.<ref name="cia" /> Дар асрҳои XIX–XX Перу аз сар Ҷанги Уқёнуси Ором бо [[Чили]] (1879–1884, ки боиси гум кардани вилояти Тарапака гардид) ва пайдарпайии диктатураҳои ҳарбӣ гузашт. Солҳои 1980–2000 кишварро шӯриши маоистии «Роҳи дурахшон» (Sendero Luminoso) фалаҷ кард, ки боиси ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар шуд. Соли 1990 Алберто Фуҳимори ба сари қудрат омад, бо иҷрои сиёсати неолибералӣ ва маъракаи шадиди зидди шӯришиён иқтисодро ба эътидол овард, аммо соли 2000 ба ҷурми коррупсия ва вайронкуниҳои ҳуқуқи башар сарнагун шуд. Аз он замон Перу ҷумҳурии президентӣ бо тағйироти зуд-зуди роҳбарон мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Перу ба се минтақаи ҷуғрофии хос тақсим мешавад: '''Коста''' (соҳил) — навори танги биёбонии ғарбӣ дар канори Уқёнуси Ором, ки бо ҷараёни сарди Ҳумболдт фавқулодда хушк гардидааст ва шаҳрҳои асосии иқтисодиро (Лима, Трухило, Чиклайо) дар бар мегирад; '''Сьерра''' (кӯҳсор) — кӯҳҳои [[Андҳо]]и шарқӣ бо қуллаҳои аз 6000 метр баланд (Уаскаран — 6768 м, баландтарин қуллаи кишвар); '''Селва''' (ҷангал) — ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]] дар шарқ, ки тақрибан 60% масоҳати кишварро ташкил мекунанд.<ref name="brit" /> Дарёи [[Амазон]] аз кӯҳҳои Перу сарчашма мегирад. Кишвар масоҳати 1 285 216 километри мураббаъ дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст (миёна синни ≈30 сол).<ref name="cia" /> Тақрибан 60% сокинон метисҳо (омезиши испонӣ-индейҳо), 25% индейҳо (асосан кечуа ва аймара), 6% урупоиён ва қариб 4% афро-перуиҳо мебошанд. Забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд; зиёда аз 4 миллион нафар бо кечуа сухан мегӯянд. Тахминан 76% аҳолӣ католики румӣ мебошанд. == Сиёсат ва идора == Перу ҷумҳурии президентӣ ва давлати ягонаи унитар буда, ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Президент сарвари давлат ва ҳукумат буда, аз тарафи мардум барои мӯҳлати 5 сол интихоб мешавад; парлумон якпалатагӣ — Конгресси Ҷумҳурӣ (130 курсӣ) — мебошад. Перу узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], Иттиҳоди Миллатҳои Амрикои Ҷанубӣ, Иттиҳоди Пасифики, [[ОПЕК|АПЕК]] ва Эътилофи Пасифик мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Перу ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти махсуси конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Минтақаҳои калонтарин — Лима, Арекипа, Ла-Либертад (марказ — [[Трухило]]), Пиура ва Куско. Шаҳрҳои сераҳолии кишвар — [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]], [[Икитос]], [[Куско]] ва [[Уанкайо]] мебошанд. == Иқтисод == Перу яке аз бузургтарин содиркунандагони маъдан дар ҷаҳон аст — мис (дуюм пас аз [[Чили]]), нуқра (дар як қатор солҳо ҷои аввал), руҳ, тилло, қалъагӣ ва сурб содир мекунад.<ref name="cia" /> Дигар соҳаҳои иқтисод — моҳигирӣ (анчоуси перу — асоси саноати моҳии ҷаҳон), кишоварзӣ (қаҳва, спаржа, авокадо, кокабутта), нассоҷӣ (пахта пима, пашми викунха ва алпака), сайёҳӣ (Мачу-Пикчу, Куско) ва газу нафт (кони бузурги Камисеа) мебошанд. Валютаи миллӣ — соли перу. == Фарҳанг ва маориф == Перу мероси фарҳангии бузурге дорад — омезиши тамаддунҳои қадимаи Анд (Чавин, Моче, Наска, Инкоҳо) ва испониёт. Дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО 13 объекти Перу шомил аст, аз ҷумла: '''[[Мачу-Пикчу]]''' (шаҳри инкоҳои асри XV дар баландии 2430 м), '''[[Куско]]''' (пойтахти инкоҳо), '''Чан-Чан''' (шаҳри гили чимӯ), '''Хатҳои Наска''' (геоглифҳои бузурги биёбонӣ), '''Каралӣ-Супе''' (тамаддуни 5000-сола), маркази таърихии Лима, Арекипа ва ғ.<ref name="brit" /> Адабиёти муосири Перу бо номи [[Марио Варгас Льоса]] (барандаи ҷоизаи Нобел аз соли 2010) ва Сесар Валехо машҳур аст. Ошхонаи Перу (севиче, кебаби моҳӣ — анчоус, ҷӯш — соус) яке аз гуногунтарин ва шинохтаи ҷаҳон ба ҳисоб меравад. == Нигаред низ == * [[Амрикои Ҷанубӣ]] * [[Андҳо]] * [[Лима]] * [[Куско]] * [[Мачу-Пикчу]] * [[Инкоҳо]] * [[Амазон]] * [[Уқёнуси Ором]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} kl65ts1bpcdtezbcifer02uzyfsn44u 1475185 1475184 2026-06-08T13:20:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475185 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Перу |Номи аслӣ = República del Perú / Piruw Ripuwlika |Парчам = Flag of Peru.svg |Нишон = Escudo nacional del Perú.svg |Дар харита = PER orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони кечуа|кечуа]], аймара |Сана/Санаҳои истиқлол = [[28 июл]]и [[1821]] (аз [[Испания]]); 9 декабри 1824 (ҷанги Аякучо) |Пойтахт = [[Лима]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Дина Болуарте |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Густаво Адрианзен |Ҷой аз рӯи масоҳат = 19 |Масоҳат = 1 285 216 км² |Фоизи об = 0,4 |Аҳолӣ = ≈33 715 471 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈26 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈267 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈7 900 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[соли Перу|соли]] |Домен = [[.pe]] |Коди телефон = +51 |Минтақаи замонӣ = UTC−5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Перу''' (ба испанӣ: ''Perú''; ба кечуа: ''Piruw''; расман '''Ҷумҳурии Перу''', ''República del Perú'') — давлат дар ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки аз ғарб ба [[Уқёнуси Ором]] баромад дорад ва бо [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Бразилия]], [[Боливия]] ва [[Чили]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Peru Peru] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубӣ — аз Карали соли 3000 то милод то империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]и Инкоҳо — ба ҳисоб меравад. Пойтахти он [[Лима]], аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Peru] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Перу маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубист: тамаддуни Карали-Супе (тахминан 3000–1800 то милод) яке аз қадимтарин дар нимкураи ғарбӣ ба шумор меравад. Минбаъд тамаддунҳои [[Чавин]] (1200–200 то милод), [[Парака]], [[Наска]] (бо хатҳои машҳури геоглифии Наска), [[Моче]], [[Уари]], [[Чимӯ]] (пойтахт Чан-Чан) дар сарзамини Перу шукуфтанд.<ref name="brit" /> Дар асри XV империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]] бо пойтахт [[Куско]] қариб тамоми Андҳоро (аз [[Колумбия]]и имрӯза то [[Чили]]) муттаҳид кард. Соли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро бо 168 нафар ҳамроҳон амиратнишини Атаҳуалпаро дар Каҷамарка гирифт ва соли 1533 ӯро ба қатл расонид; то соли 1572 шӯриши инкоҳо дар ВилкаБамба идома дошт.<ref name="brit" /> Аз асри XVI то соли 1821 Перу маркази [[Виссероятии Перу]] (ҷамъи мустамликаҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ) буд; [[Лима]] яке аз сераҳолитарину сарватмандтарин шаҳрҳои нимкураи ғарбӣ ҳисоб мешуд. Дар 28 июли 1821 ҷанералиди аргентинатабор Хосе де Сан Мартин истиқлоли Перуро эълон кард ва мубориза бо лашкари испонӣ бо ҷанги машҳури Аякучо 9 декабри 1824 (ғалабаи генерали венесуэлатабор Антонио Хосе де Сукре) ба охир расид — ин ҷанг охирин ҷанги бузурги озодии Амрикои Лотинӣ ба шумор меравад.<ref name="cia" /> Дар асрҳои XIX–XX Перу аз сар Ҷанги Уқёнуси Ором бо [[Чили]] (1879–1884, ки боиси гум кардани вилояти Тарапака гардид) ва пайдарпайии диктатураҳои ҳарбӣ гузашт. Солҳои 1980–2000 кишварро шӯриши маоистии «Роҳи дурахшон» (Sendero Luminoso) фалаҷ кард, ки боиси ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар шуд. Соли 1990 Алберто Фуҳимори ба сари қудрат омад, бо иҷрои сиёсати неолибералӣ ва маъракаи шадиди зидди шӯришиён иқтисодро ба эътидол овард, аммо соли 2000 ба ҷурми коррупсия ва вайронкуниҳои ҳуқуқи башар сарнагун шуд. Аз он замон Перу ҷумҳурии президентӣ бо тағйироти зуд-зуди роҳбарон мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Перу ба се минтақаи ҷуғрофии хос тақсим мешавад: '''Коста''' (соҳил) — навори танги биёбонии ғарбӣ дар канори Уқёнуси Ором, ки бо ҷараёни сарди Ҳумболдт фавқулодда хушк гардидааст ва шаҳрҳои асосии иқтисодиро (Лима, Трухило, Чиклайо) дар бар мегирад; '''Сьерра''' (кӯҳсор) — кӯҳҳои [[Андҳо]]и шарқӣ бо қуллаҳои аз 6000 метр баланд (Уаскаран — 6768 м, баландтарин қуллаи кишвар); '''Селва''' (ҷангал) — ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]] дар шарқ, ки тақрибан 60% масоҳати кишварро ташкил мекунанд.<ref name="brit" /> Дарёи [[Амазон]] аз кӯҳҳои Перу сарчашма мегирад. Кишвар масоҳати 1 285 216 километри мураббаъ дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст (миёна синни ≈30 сол).<ref name="cia" /> Тақрибан 60% сокинон метисҳо (омезиши испонӣ-индейҳо), 25% индейҳо (асосан кечуа ва аймара), 6% урупоиён ва қариб 4% афро-перуиҳо мебошанд. Забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд; зиёда аз 4 миллион нафар бо кечуа сухан мегӯянд. Тахминан 76% аҳолӣ католики румӣ мебошанд. == Сиёсат ва идора == Перу ҷумҳурии президентӣ ва давлати ягонаи унитар буда, ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Президент сарвари давлат ва ҳукумат буда, аз тарафи мардум барои мӯҳлати 5 сол интихоб мешавад; парлумон якпалатагӣ — Конгресси Ҷумҳурӣ (130 курсӣ) — мебошад. Перу узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], Иттиҳоди Миллатҳои Амрикои Ҷанубӣ, Иттиҳоди Пасифики, [[ОПЕК|АПЕК]] ва Эътилофи Пасифик мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Перу ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти махсуси конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Минтақаҳои калонтарин — Лима, Арекипа, Ла-Либертад (марказ — [[Трухило]]), Пиура ва Куско. Шаҳрҳои сераҳолии кишвар — [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]], [[Икитос]], [[Куско]] ва [[Уанкайо]] мебошанд. == Иқтисод == Перу яке аз бузургтарин содиркунандагони маъдан дар ҷаҳон аст — мис (дуюм пас аз [[Чили]]), нуқра (дар як қатор солҳо ҷои аввал), руҳ, тилло, қалъагӣ ва сурб содир мекунад.<ref name="cia" /> Дигар соҳаҳои иқтисод — моҳигирӣ (анчоуси перу — асоси саноати моҳии ҷаҳон), кишоварзӣ (қаҳва, спаржа, авокадо, кокабутта), нассоҷӣ (пахта пима, пашми викунха ва алпака), сайёҳӣ (Мачу-Пикчу, Куско) ва газу нафт (кони бузурги Камисеа) мебошанд. Валютаи миллӣ — соли перу. == Фарҳанг ва маориф == Перу мероси фарҳангии бузурге дорад — омезиши тамаддунҳои қадимаи Анд (Чавин, Моче, Наска, Инкоҳо) ва испониёт. Дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО 13 объекти Перу шомил аст, аз ҷумла: '''[[Мачу-Пикчу]]''' (шаҳри инкоҳои асри XV дар баландии 2430 м), '''[[Куско]]''' (пойтахти инкоҳо), '''Чан-Чан''' (шаҳри гили чимӯ), '''Хатҳои Наска''' (геоглифҳои бузурги биёбонӣ), '''Каралӣ-Супе''' (тамаддуни 5000-сола), маркази таърихии Лима, Арекипа ва ғ.<ref name="brit" /> Адабиёти муосири Перу бо номи [[Марио Варгас Льоса]] (барандаи ҷоизаи Нобел аз соли 2010) ва Сесар Валехо машҳур аст. Ошхонаи Перу (севиче, кебаби моҳӣ — анчоус, ҷӯш — соус) яке аз гуногунтарин ва шинохтаи ҷаҳон ба ҳисоб меравад. == Нигаред низ == * [[Амрикои Ҷанубӣ]] * [[Андҳо]] * [[Лима]] * [[Куско]] * [[Мачу-Пикчу]] * [[Инкоҳо]] * [[Амазон]] * [[Уқёнуси Ором]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Peru Перу дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Перу — The World Factbook] l6wwl93otyznj49j4fdp81tm1jujkkk 1475186 1475185 2026-06-08T13:20:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475186 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Перу |Номи аслӣ = República del Perú / Piruw Ripuwlika |Парчам = Flag of Peru.svg |Нишон = Escudo nacional del Perú.svg |Дар харита = PER orthographic.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони испанӣ|испанӣ]], [[Забони кечуа|кечуа]], аймара |Сана/Санаҳои истиқлол = [[28 июл]]и [[1821]] (аз [[Испания]]); 9 декабри 1824 (ҷанги Аякучо) |Пойтахт = [[Лима]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Дина Болуарте |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Густаво Адрианзен |Ҷой аз рӯи масоҳат = 19 |Масоҳат = 1 285 216 км² |Фоизи об = 0,4 |Аҳолӣ = ≈33 715 471 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈26 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈267 млрд доллар (2024) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈7 900 доллар |ШРИ = 0,76 (баланд) |Воҳиди пул = [[соли Перу|соли]] |Домен = [[.pe]] |Коди телефон = +51 |Минтақаи замонӣ = UTC−5 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Перу''' (ба испанӣ: ''Perú''; ба кечуа: ''Piruw''; расман '''Ҷумҳурии Перу''', ''República del Perú'') — давлат дар ғарби [[Амрикои Ҷанубӣ]], ки аз ғарб ба [[Уқёнуси Ором]] баромад дорад ва бо [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Бразилия]], [[Боливия]] ва [[Чили]] ҳамсарҳад мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Peru Peru] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубӣ — аз Карали соли 3000 то милод то империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]и Инкоҳо — ба ҳисоб меравад. Пойтахти он [[Лима]], аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Peru] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Перу маҳди тамаддунҳои қадимаи Амрикои Ҷанубист: тамаддуни Карали-Супе (тахминан 3000–1800 то милод) яке аз қадимтарин дар нимкураи ғарбӣ ба шумор меравад. Минбаъд тамаддунҳои [[Чавин]] (1200–200 то милод), [[Парака]], [[Наска]] (бо хатҳои машҳури геоглифии Наска), [[Моче]], [[Уари]], [[Чимӯ]] (пойтахт Чан-Чан) дар сарзамини Перу шукуфтанд.<ref name="brit" /> Дар асри XV империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]] бо пойтахт [[Куско]] қариб тамоми Андҳоро (аз [[Колумбия]]и имрӯза то [[Чили]]) муттаҳид кард. Соли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро бо 168 нафар ҳамроҳон амиратнишини Атаҳуалпаро дар Каҷамарка гирифт ва соли 1533 ӯро ба қатл расонид; то соли 1572 шӯриши инкоҳо дар ВилкаБамба идома дошт.<ref name="brit" /> Аз асри XVI то соли 1821 Перу маркази [[Виссероятии Перу]] (ҷамъи мустамликаҳои Испания дар Амрикои Ҷанубӣ) буд; [[Лима]] яке аз сераҳолитарину сарватмандтарин шаҳрҳои нимкураи ғарбӣ ҳисоб мешуд. Дар 28 июли 1821 ҷанералиди аргентинатабор Хосе де Сан Мартин истиқлоли Перуро эълон кард ва мубориза бо лашкари испонӣ бо ҷанги машҳури Аякучо 9 декабри 1824 (ғалабаи генерали венесуэлатабор Антонио Хосе де Сукре) ба охир расид — ин ҷанг охирин ҷанги бузурги озодии Амрикои Лотинӣ ба шумор меравад.<ref name="cia" /> Дар асрҳои XIX–XX Перу аз сар Ҷанги Уқёнуси Ором бо [[Чили]] (1879–1884, ки боиси гум кардани вилояти Тарапака гардид) ва пайдарпайии диктатураҳои ҳарбӣ гузашт. Солҳои 1980–2000 кишварро шӯриши маоистии «Роҳи дурахшон» (Sendero Luminoso) фалаҷ кард, ки боиси ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар шуд. Соли 1990 Алберто Фуҳимори ба сари қудрат омад, бо иҷрои сиёсати неолибералӣ ва маъракаи шадиди зидди шӯришиён иқтисодро ба эътидол овард, аммо соли 2000 ба ҷурми коррупсия ва вайронкуниҳои ҳуқуқи башар сарнагун шуд. Аз он замон Перу ҷумҳурии президентӣ бо тағйироти зуд-зуди роҳбарон мебошад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Перу ба се минтақаи ҷуғрофии хос тақсим мешавад: '''Коста''' (соҳил) — навори танги биёбонии ғарбӣ дар канори Уқёнуси Ором, ки бо ҷараёни сарди Ҳумболдт фавқулодда хушк гардидааст ва шаҳрҳои асосии иқтисодиро (Лима, Трухило, Чиклайо) дар бар мегирад; '''Сьерра''' (кӯҳсор) — кӯҳҳои [[Андҳо]]и шарқӣ бо қуллаҳои аз 6000 метр баланд (Уаскаран — 6768 м, баландтарин қуллаи кишвар); '''Селва''' (ҷангал) — ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]] дар шарқ, ки тақрибан 60% масоҳати кишварро ташкил мекунанд.<ref name="brit" /> Дарёи [[Амазон]] аз кӯҳҳои Перу сарчашма мегирад. Кишвар масоҳати 1 285 216 километри мураббаъ дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Перу зиёда аз 33 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст (миёна синни ≈30 сол).<ref name="cia" /> Тақрибан 60% сокинон метисҳо (омезиши испонӣ-индейҳо), 25% индейҳо (асосан кечуа ва аймара), 6% урупоиён ва қариб 4% афро-перуиҳо мебошанд. Забонҳои расмӣ испанӣ, [[Забони кечуа|кечуа]] ва аймара мебошанд; зиёда аз 4 миллион нафар бо кечуа сухан мегӯянд. Тахминан 76% аҳолӣ католики румӣ мебошанд. == Сиёсат ва идора == Перу ҷумҳурии президентӣ ва давлати ягонаи унитар буда, ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Президент сарвари давлат ва ҳукумат буда, аз тарафи мардум барои мӯҳлати 5 сол интихоб мешавад; парлумон якпалатагӣ — Конгресси Ҷумҳурӣ (130 курсӣ) — мебошад. Перу узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], Иттиҳоди Миллатҳои Амрикои Ҷанубӣ, Иттиҳоди Пасифики, [[ОПЕК|АПЕК]] ва Эътилофи Пасифик мебошад.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Перу ба 25 минтақа (regiones) ва вилояти махсуси конститутсионии Кальяо тақсим мешавад. Минтақаҳои калонтарин — Лима, Арекипа, Ла-Либертад (марказ — [[Трухило]]), Пиура ва Куско. Шаҳрҳои сераҳолии кишвар — [[Лима]], [[Арекипа]], [[Трухило]], [[Чиклайо]], [[Пиура]], [[Икитос]], [[Куско]] ва [[Уанкайо]] мебошанд. == Иқтисод == Перу яке аз бузургтарин содиркунандагони маъдан дар ҷаҳон аст — мис (дуюм пас аз [[Чили]]), нуқра (дар як қатор солҳо ҷои аввал), руҳ, тилло, қалъагӣ ва сурб содир мекунад.<ref name="cia" /> Дигар соҳаҳои иқтисод — моҳигирӣ (анчоуси перу — асоси саноати моҳии ҷаҳон), кишоварзӣ (қаҳва, спаржа, авокадо, кокабутта), нассоҷӣ (пахта пима, пашми викунха ва алпака), сайёҳӣ (Мачу-Пикчу, Куско) ва газу нафт (кони бузурги Камисеа) мебошанд. Валютаи миллӣ — соли перу. == Фарҳанг ва маориф == Перу мероси фарҳангии бузурге дорад — омезиши тамаддунҳои қадимаи Анд (Чавин, Моче, Наска, Инкоҳо) ва испониёт. Дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО 13 объекти Перу шомил аст, аз ҷумла: '''[[Мачу-Пикчу]]''' (шаҳри инкоҳои асри XV дар баландии 2430 м), '''[[Куско]]''' (пойтахти инкоҳо), '''Чан-Чан''' (шаҳри гили чимӯ), '''Хатҳои Наска''' (геоглифҳои бузурги биёбонӣ), '''Каралӣ-Супе''' (тамаддуни 5000-сола), маркази таърихии Лима, Арекипа ва ғ.<ref name="brit" /> Адабиёти муосири Перу бо номи [[Марио Варгас Льоса]] (барандаи ҷоизаи Нобел аз соли 2010) ва Сесар Валехо машҳур аст. Ошхонаи Перу (севиче, кебаби моҳӣ — анчоус, ҷӯш — соус) яке аз гуногунтарин ва шинохтаи ҷаҳон ба ҳисоб меравад. == Нигаред низ == * [[Амрикои Ҷанубӣ]] * [[Андҳо]] * [[Лима]] * [[Куско]] * [[Мачу-Пикчу]] * [[Инкоҳо]] * [[Амазон]] * [[Уқёнуси Ором]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Peru Перу дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru/ Перу — The World Factbook] {{Кишварҳои Амрикои Ҷанубӣ}} [[Гурӯҳ:Перу| ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Амрикои Ҷанубӣ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] a883jetd23f1bqbp93jechk3a4boutk 0 8577 1475321 1396211 2026-06-09T04:00:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475321 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] — The World Factbook (CIA)</ref> ht8zuj4e4u598q4bnik0myqxmpcu34d 1475322 1475321 2026-06-09T04:00:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475322 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Судони имрӯза маҳди тамаддунҳои қадима — '''Нубия''' (ҳазораи III то милод) ва '''Подшоҳии Куш''' (асрҳои X то милод то IV мелодӣ) — буд. Подшоҳии Куш бо пойтахтҳояш Напата ва баъдан '''Маруа''' дар ҳавзаи Нил шукуфт; шоҳони он соли 727 то милод [[Миср]]ро забт карданд ва сулолаи XXV-ии фиръавнҳои сиёҳпӯсти Мисрро бунёд карданд. Дар Маруа аҳромҳои зиёда аз 200 шоҳону маликаҳои Куш сохта шудаанд, ки соли 2011 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VI–XV мелодӣ дар Нубияи имрӯза се подшоҳии масеҳии Нобатия, Макуриа ва Алодия мавҷуд буданд; соли 1504 султанати исломии '''Сеннар''' (султанати Фунҷ) бо пойтахти [[Сеннар]] таъсис ёфт ва то соли 1821 ҳукмронӣ кард. Дар ҳамин давра дар Дарфур султанати Фор бо пойтахти [[Эл-Фошир]] ҳукмронӣ кард. Соли 1820–1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо Судонро забт кард ва шаҳри [[Хартум]]ро ба ҳайси пойтахти маъмурӣ бунёд кард. Соли 1881 шайх '''Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ''' [[ҷиҳод]]и худро эълон кард ва соли 1885 пас аз ҳисори дарози Хартум артиши англо-мисрии генерали машҳур Чарлз Ҷорҷ Гордонро шикаст дод ('''давлати Маҳдиа''' 1885–1898).<ref name="cia" /> Соли 1898 британиҳо бо роҳбарии Ҳерберт Китченер дар [[Омдурман|ҷанги Омдурман]] маҳдитоҳоро шикаст дод ва Судон ба '''кондоминиуми англо-мисрии Судон''' (1899–1956) табдил ёфт. 1 январи 1956 Судон истиқлоли худро эълон кард. Аз он замон кишвар бо ду ҷанги тӯлонии шаҳрвандӣ (1955–1972, 1983–2005) ва раванди ҷудошавии Судони Ҷанубӣ (9 июли 2011) рӯ ба рӯ шуд, ки боиси гум кардани зиёда аз 75% захираҳои нафти кишвар гардид. Соли 2003 низоъи Дарфур, ки муноқишаи бузурги башарӣ ҳисобида мешавад, оғоз шуд. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез ҷанги шаҳрвандии нав давом дорад. 7ggep7a3m014c4ye5sk2pgjrg7mhg22 1475323 1475322 2026-06-09T04:00:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475323 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Судони имрӯза маҳди тамаддунҳои қадима — '''Нубия''' (ҳазораи III то милод) ва '''Подшоҳии Куш''' (асрҳои X то милод то IV мелодӣ) — буд. Подшоҳии Куш бо пойтахтҳояш Напата ва баъдан '''Маруа''' дар ҳавзаи Нил шукуфт; шоҳони он соли 727 то милод [[Миср]]ро забт карданд ва сулолаи XXV-ии фиръавнҳои сиёҳпӯсти Мисрро бунёд карданд. Дар Маруа аҳромҳои зиёда аз 200 шоҳону маликаҳои Куш сохта шудаанд, ки соли 2011 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VI–XV мелодӣ дар Нубияи имрӯза се подшоҳии масеҳии Нобатия, Макуриа ва Алодия мавҷуд буданд; соли 1504 султанати исломии '''Сеннар''' (султанати Фунҷ) бо пойтахти [[Сеннар]] таъсис ёфт ва то соли 1821 ҳукмронӣ кард. Дар ҳамин давра дар Дарфур султанати Фор бо пойтахти [[Эл-Фошир]] ҳукмронӣ кард. Соли 1820–1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо Судонро забт кард ва шаҳри [[Хартум]]ро ба ҳайси пойтахти маъмурӣ бунёд кард. Соли 1881 шайх '''Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ''' [[ҷиҳод]]и худро эълон кард ва соли 1885 пас аз ҳисори дарози Хартум артиши англо-мисрии генерали машҳур Чарлз Ҷорҷ Гордонро шикаст дод ('''давлати Маҳдиа''' 1885–1898).<ref name="cia" /> Соли 1898 британиҳо бо роҳбарии Ҳерберт Китченер дар [[Омдурман|ҷанги Омдурман]] маҳдитоҳоро шикаст дод ва Судон ба '''кондоминиуми англо-мисрии Судон''' (1899–1956) табдил ёфт. 1 январи 1956 Судон истиқлоли худро эълон кард. Аз он замон кишвар бо ду ҷанги тӯлонии шаҳрвандӣ (1955–1972, 1983–2005) ва раванди ҷудошавии Судони Ҷанубӣ (9 июли 2011) рӯ ба рӯ шуд, ки боиси гум кардани зиёда аз 75% захираҳои нафти кишвар гардид. Соли 2003 низоъи Дарфур, ки муноқишаи бузурги башарӣ ҳисобида мешавад, оғоз шуд. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез ҷанги шаҳрвандии нав давом дорад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Судон дар шимолу шарқи Африқо воқеъ буда, аз шимол ба [[Миср]], аз шарқ ба [[Эритреа]] ва [[Эфиопия]] ва [[Баҳри Сурх]], аз ҷануб ба [[Судони Ҷанубӣ]], аз ғарб ба [[Чод]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]] ҳамсарҳад аст. Кишварро '''дарёи [[Нил]]''' аз ҷануб ба шимол убур мекунад — маҳалли пайвасти [[Нили Сафед]] (аз Уганда) ва [[Нили Кабуд]] (аз Эфиопия) дар маркази [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit" /> Қисми бештари кишварро биёбонҳои сахроӣ ва нимбиёбонҳо (Сахрои Нубия дар шимол), дар марказ — даштҳои саваннӣ ва дар ҷанубу ғарб (Дарфур, Кордофан) — даштҳои хушки афзоиш ёфта; кӯҳи Ҷабал-Марра (3088 м) дар Дарфур баландтарин қуллаи кишвар аст. Иқлим аз биёбонии гарм (шимол) то савванаи тропикӣ (ҷануб) тағйир меёбад. ov88dgnzlfoei58ob92qb0z88xytzxo 1475324 1475323 2026-06-09T04:01:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475324 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Судони имрӯза маҳди тамаддунҳои қадима — '''Нубия''' (ҳазораи III то милод) ва '''Подшоҳии Куш''' (асрҳои X то милод то IV мелодӣ) — буд. Подшоҳии Куш бо пойтахтҳояш Напата ва баъдан '''Маруа''' дар ҳавзаи Нил шукуфт; шоҳони он соли 727 то милод [[Миср]]ро забт карданд ва сулолаи XXV-ии фиръавнҳои сиёҳпӯсти Мисрро бунёд карданд. Дар Маруа аҳромҳои зиёда аз 200 шоҳону маликаҳои Куш сохта шудаанд, ки соли 2011 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VI–XV мелодӣ дар Нубияи имрӯза се подшоҳии масеҳии Нобатия, Макуриа ва Алодия мавҷуд буданд; соли 1504 султанати исломии '''Сеннар''' (султанати Фунҷ) бо пойтахти [[Сеннар]] таъсис ёфт ва то соли 1821 ҳукмронӣ кард. Дар ҳамин давра дар Дарфур султанати Фор бо пойтахти [[Эл-Фошир]] ҳукмронӣ кард. Соли 1820–1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо Судонро забт кард ва шаҳри [[Хартум]]ро ба ҳайси пойтахти маъмурӣ бунёд кард. Соли 1881 шайх '''Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ''' [[ҷиҳод]]и худро эълон кард ва соли 1885 пас аз ҳисори дарози Хартум артиши англо-мисрии генерали машҳур Чарлз Ҷорҷ Гордонро шикаст дод ('''давлати Маҳдиа''' 1885–1898).<ref name="cia" /> Соли 1898 британиҳо бо роҳбарии Ҳерберт Китченер дар [[Омдурман|ҷанги Омдурман]] маҳдитоҳоро шикаст дод ва Судон ба '''кондоминиуми англо-мисрии Судон''' (1899–1956) табдил ёфт. 1 январи 1956 Судон истиқлоли худро эълон кард. Аз он замон кишвар бо ду ҷанги тӯлонии шаҳрвандӣ (1955–1972, 1983–2005) ва раванди ҷудошавии Судони Ҷанубӣ (9 июли 2011) рӯ ба рӯ шуд, ки боиси гум кардани зиёда аз 75% захираҳои нафти кишвар гардид. Соли 2003 низоъи Дарфур, ки муноқишаи бузурги башарӣ ҳисобида мешавад, оғоз шуд. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез ҷанги шаҳрвандии нав давом дорад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Судон дар шимолу шарқи Африқо воқеъ буда, аз шимол ба [[Миср]], аз шарқ ба [[Эритреа]] ва [[Эфиопия]] ва [[Баҳри Сурх]], аз ҷануб ба [[Судони Ҷанубӣ]], аз ғарб ба [[Чод]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]] ҳамсарҳад аст. Кишварро '''дарёи [[Нил]]''' аз ҷануб ба шимол убур мекунад — маҳалли пайвасти [[Нили Сафед]] (аз Уганда) ва [[Нили Кабуд]] (аз Эфиопия) дар маркази [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit" /> Қисми бештари кишварро биёбонҳои сахроӣ ва нимбиёбонҳо (Сахрои Нубия дар шимол), дар марказ — даштҳои саваннӣ ва дар ҷанубу ғарб (Дарфур, Кордофан) — даштҳои хушки афзоиш ёфта; кӯҳи Ҷабал-Марра (3088 м) дар Дарфур баландтарин қуллаи кишвар аст. Иқлим аз биёбонии гарм (шимол) то савванаи тропикӣ (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар буда (соли 2023), забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 70% аҳолиро арабҳои судонӣ ташкил медиҳанд; гурӯҳҳои бузурги маҳаллӣ — фор (дар Дарфур), беҷа (дар шарқ, дар канори Баҳри Сурх), нубиён (дар шимол), фунҷ ва занд (дар ҷанубу шарқ) мебошанд. Қариб 97% аҳолӣ мусулмонони суннӣ; ҷамоаҳои хурди масеҳӣ ва анъанаҳои мардумӣ низ мавҷуданд. Тариқатҳои суфии Хатмия ва Ансор дар кишвар нуфузи қавӣ доранд. 5dxqwca3mogmj3yy7jxc2w4fmii6atb 1475325 1475324 2026-06-09T04:01:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475325 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Судони имрӯза маҳди тамаддунҳои қадима — '''Нубия''' (ҳазораи III то милод) ва '''Подшоҳии Куш''' (асрҳои X то милод то IV мелодӣ) — буд. Подшоҳии Куш бо пойтахтҳояш Напата ва баъдан '''Маруа''' дар ҳавзаи Нил шукуфт; шоҳони он соли 727 то милод [[Миср]]ро забт карданд ва сулолаи XXV-ии фиръавнҳои сиёҳпӯсти Мисрро бунёд карданд. Дар Маруа аҳромҳои зиёда аз 200 шоҳону маликаҳои Куш сохта шудаанд, ки соли 2011 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VI–XV мелодӣ дар Нубияи имрӯза се подшоҳии масеҳии Нобатия, Макуриа ва Алодия мавҷуд буданд; соли 1504 султанати исломии '''Сеннар''' (султанати Фунҷ) бо пойтахти [[Сеннар]] таъсис ёфт ва то соли 1821 ҳукмронӣ кард. Дар ҳамин давра дар Дарфур султанати Фор бо пойтахти [[Эл-Фошир]] ҳукмронӣ кард. Соли 1820–1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо Судонро забт кард ва шаҳри [[Хартум]]ро ба ҳайси пойтахти маъмурӣ бунёд кард. Соли 1881 шайх '''Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ''' [[ҷиҳод]]и худро эълон кард ва соли 1885 пас аз ҳисори дарози Хартум артиши англо-мисрии генерали машҳур Чарлз Ҷорҷ Гордонро шикаст дод ('''давлати Маҳдиа''' 1885–1898).<ref name="cia" /> Соли 1898 британиҳо бо роҳбарии Ҳерберт Китченер дар [[Омдурман|ҷанги Омдурман]] маҳдитоҳоро шикаст дод ва Судон ба '''кондоминиуми англо-мисрии Судон''' (1899–1956) табдил ёфт. 1 январи 1956 Судон истиқлоли худро эълон кард. Аз он замон кишвар бо ду ҷанги тӯлонии шаҳрвандӣ (1955–1972, 1983–2005) ва раванди ҷудошавии Судони Ҷанубӣ (9 июли 2011) рӯ ба рӯ шуд, ки боиси гум кардани зиёда аз 75% захираҳои нафти кишвар гардид. Соли 2003 низоъи Дарфур, ки муноқишаи бузурги башарӣ ҳисобида мешавад, оғоз шуд. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез ҷанги шаҳрвандии нав давом дорад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Судон дар шимолу шарқи Африқо воқеъ буда, аз шимол ба [[Миср]], аз шарқ ба [[Эритреа]] ва [[Эфиопия]] ва [[Баҳри Сурх]], аз ҷануб ба [[Судони Ҷанубӣ]], аз ғарб ба [[Чод]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]] ҳамсарҳад аст. Кишварро '''дарёи [[Нил]]''' аз ҷануб ба шимол убур мекунад — маҳалли пайвасти [[Нили Сафед]] (аз Уганда) ва [[Нили Кабуд]] (аз Эфиопия) дар маркази [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit" /> Қисми бештари кишварро биёбонҳои сахроӣ ва нимбиёбонҳо (Сахрои Нубия дар шимол), дар марказ — даштҳои саваннӣ ва дар ҷанубу ғарб (Дарфур, Кордофан) — даштҳои хушки афзоиш ёфта; кӯҳи Ҷабал-Марра (3088 м) дар Дарфур баландтарин қуллаи кишвар аст. Иқлим аз биёбонии гарм (шимол) то савванаи тропикӣ (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар буда (соли 2023), забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 70% аҳолиро арабҳои судонӣ ташкил медиҳанд; гурӯҳҳои бузурги маҳаллӣ — фор (дар Дарфур), беҷа (дар шарқ, дар канори Баҳри Сурх), нубиён (дар шимол), фунҷ ва занд (дар ҷанубу шарқ) мебошанд. Қариб 97% аҳолӣ мусулмонони суннӣ; ҷамоаҳои хурди масеҳӣ ва анъанаҳои мардумӣ низ мавҷуданд. Тариқатҳои суфии Хатмия ва Ансор дар кишвар нуфузи қавӣ доранд. == Сиёсат ва идора == Судон расман ҷумҳурии федеративӣ буда, ба 18 вилоят тақсим мешавад. Аз соли 2019 (сарнагунии Умар ал-Башир) то соли 2023 кишвар тавассути Шӯрои гузариши соҳибихтиёр (генерал Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон сарварӣ мекунад) идора мешавад. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон (СДФ) ва Қувваҳои Дастгирии Тез (ҚДТ, бо роҳбарии Муҳаммад Ҳамдан Дагало 'Ҳамидтӣ') ҷанги шаҳрвандӣ ҷараён дорад, ки боиси муҳоҷирати беш аз 10 миллион нафар ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардидааст.<ref name="cia" /> 50mykv9zli30mjtillgqn69mvn2jcwp 1475326 1475325 2026-06-09T04:01:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475326 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Судони имрӯза маҳди тамаддунҳои қадима — '''Нубия''' (ҳазораи III то милод) ва '''Подшоҳии Куш''' (асрҳои X то милод то IV мелодӣ) — буд. Подшоҳии Куш бо пойтахтҳояш Напата ва баъдан '''Маруа''' дар ҳавзаи Нил шукуфт; шоҳони он соли 727 то милод [[Миср]]ро забт карданд ва сулолаи XXV-ии фиръавнҳои сиёҳпӯсти Мисрро бунёд карданд. Дар Маруа аҳромҳои зиёда аз 200 шоҳону маликаҳои Куш сохта шудаанд, ки соли 2011 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VI–XV мелодӣ дар Нубияи имрӯза се подшоҳии масеҳии Нобатия, Макуриа ва Алодия мавҷуд буданд; соли 1504 султанати исломии '''Сеннар''' (султанати Фунҷ) бо пойтахти [[Сеннар]] таъсис ёфт ва то соли 1821 ҳукмронӣ кард. Дар ҳамин давра дар Дарфур султанати Фор бо пойтахти [[Эл-Фошир]] ҳукмронӣ кард. Соли 1820–1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо Судонро забт кард ва шаҳри [[Хартум]]ро ба ҳайси пойтахти маъмурӣ бунёд кард. Соли 1881 шайх '''Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ''' [[ҷиҳод]]и худро эълон кард ва соли 1885 пас аз ҳисори дарози Хартум артиши англо-мисрии генерали машҳур Чарлз Ҷорҷ Гордонро шикаст дод ('''давлати Маҳдиа''' 1885–1898).<ref name="cia" /> Соли 1898 британиҳо бо роҳбарии Ҳерберт Китченер дар [[Омдурман|ҷанги Омдурман]] маҳдитоҳоро шикаст дод ва Судон ба '''кондоминиуми англо-мисрии Судон''' (1899–1956) табдил ёфт. 1 январи 1956 Судон истиқлоли худро эълон кард. Аз он замон кишвар бо ду ҷанги тӯлонии шаҳрвандӣ (1955–1972, 1983–2005) ва раванди ҷудошавии Судони Ҷанубӣ (9 июли 2011) рӯ ба рӯ шуд, ки боиси гум кардани зиёда аз 75% захираҳои нафти кишвар гардид. Соли 2003 низоъи Дарфур, ки муноқишаи бузурги башарӣ ҳисобида мешавад, оғоз шуд. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез ҷанги шаҳрвандии нав давом дорад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Судон дар шимолу шарқи Африқо воқеъ буда, аз шимол ба [[Миср]], аз шарқ ба [[Эритреа]] ва [[Эфиопия]] ва [[Баҳри Сурх]], аз ҷануб ба [[Судони Ҷанубӣ]], аз ғарб ба [[Чод]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]] ҳамсарҳад аст. Кишварро '''дарёи [[Нил]]''' аз ҷануб ба шимол убур мекунад — маҳалли пайвасти [[Нили Сафед]] (аз Уганда) ва [[Нили Кабуд]] (аз Эфиопия) дар маркази [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit" /> Қисми бештари кишварро биёбонҳои сахроӣ ва нимбиёбонҳо (Сахрои Нубия дар шимол), дар марказ — даштҳои саваннӣ ва дар ҷанубу ғарб (Дарфур, Кордофан) — даштҳои хушки афзоиш ёфта; кӯҳи Ҷабал-Марра (3088 м) дар Дарфур баландтарин қуллаи кишвар аст. Иқлим аз биёбонии гарм (шимол) то савванаи тропикӣ (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар буда (соли 2023), забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 70% аҳолиро арабҳои судонӣ ташкил медиҳанд; гурӯҳҳои бузурги маҳаллӣ — фор (дар Дарфур), беҷа (дар шарқ, дар канори Баҳри Сурх), нубиён (дар шимол), фунҷ ва занд (дар ҷанубу шарқ) мебошанд. Қариб 97% аҳолӣ мусулмонони суннӣ; ҷамоаҳои хурди масеҳӣ ва анъанаҳои мардумӣ низ мавҷуданд. Тариқатҳои суфии Хатмия ва Ансор дар кишвар нуфузи қавӣ доранд. == Сиёсат ва идора == Судон расман ҷумҳурии федеративӣ буда, ба 18 вилоят тақсим мешавад. Аз соли 2019 (сарнагунии Умар ал-Башир) то соли 2023 кишвар тавассути Шӯрои гузариши соҳибихтиёр (генерал Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон сарварӣ мекунад) идора мешавад. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон (СДФ) ва Қувваҳои Дастгирии Тез (ҚДТ, бо роҳбарии Муҳаммад Ҳамдан Дагало 'Ҳамидтӣ') ҷанги шаҳрвандӣ ҷараён дорад, ки боиси муҳоҷирати беш аз 10 миллион нафар ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардидааст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Судон ба 18 вилоят (муҳофаза) тақсим мешавад: Хартум, Нили Шимолӣ, Шимол, Гадориф, Кассала, Баҳри Сурх, Иҷзира, Сафед-Нил, Сеннар, Нили Кабуд, Дарфури Шимолӣ, Дарфури Ҷанубӣ, Дарфури Шарқӣ, Дарфури Ғарбӣ, Дарфури Марказӣ, Кордофани Шимолӣ, Кордофани Ҷанубӣ ва Кордофани Ғарбӣ. Сераҳолитарин шаҳрҳо — [[Хартум]], [[Омдурман]], Хартум-Баҳрӣ, [[Нялам]], [[Порт-Судон]] ва [[Кассала]] мебошанд. n142tjxc9w6blobwwft5q2xcezfl5gd 1475327 1475326 2026-06-09T04:01:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475327 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Судони имрӯза маҳди тамаддунҳои қадима — '''Нубия''' (ҳазораи III то милод) ва '''Подшоҳии Куш''' (асрҳои X то милод то IV мелодӣ) — буд. Подшоҳии Куш бо пойтахтҳояш Напата ва баъдан '''Маруа''' дар ҳавзаи Нил шукуфт; шоҳони он соли 727 то милод [[Миср]]ро забт карданд ва сулолаи XXV-ии фиръавнҳои сиёҳпӯсти Мисрро бунёд карданд. Дар Маруа аҳромҳои зиёда аз 200 шоҳону маликаҳои Куш сохта шудаанд, ки соли 2011 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VI–XV мелодӣ дар Нубияи имрӯза се подшоҳии масеҳии Нобатия, Макуриа ва Алодия мавҷуд буданд; соли 1504 султанати исломии '''Сеннар''' (султанати Фунҷ) бо пойтахти [[Сеннар]] таъсис ёфт ва то соли 1821 ҳукмронӣ кард. Дар ҳамин давра дар Дарфур султанати Фор бо пойтахти [[Эл-Фошир]] ҳукмронӣ кард. Соли 1820–1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо Судонро забт кард ва шаҳри [[Хартум]]ро ба ҳайси пойтахти маъмурӣ бунёд кард. Соли 1881 шайх '''Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ''' [[ҷиҳод]]и худро эълон кард ва соли 1885 пас аз ҳисори дарози Хартум артиши англо-мисрии генерали машҳур Чарлз Ҷорҷ Гордонро шикаст дод ('''давлати Маҳдиа''' 1885–1898).<ref name="cia" /> Соли 1898 британиҳо бо роҳбарии Ҳерберт Китченер дар [[Омдурман|ҷанги Омдурман]] маҳдитоҳоро шикаст дод ва Судон ба '''кондоминиуми англо-мисрии Судон''' (1899–1956) табдил ёфт. 1 январи 1956 Судон истиқлоли худро эълон кард. Аз он замон кишвар бо ду ҷанги тӯлонии шаҳрвандӣ (1955–1972, 1983–2005) ва раванди ҷудошавии Судони Ҷанубӣ (9 июли 2011) рӯ ба рӯ шуд, ки боиси гум кардани зиёда аз 75% захираҳои нафти кишвар гардид. Соли 2003 низоъи Дарфур, ки муноқишаи бузурги башарӣ ҳисобида мешавад, оғоз шуд. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез ҷанги шаҳрвандии нав давом дорад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Судон дар шимолу шарқи Африқо воқеъ буда, аз шимол ба [[Миср]], аз шарқ ба [[Эритреа]] ва [[Эфиопия]] ва [[Баҳри Сурх]], аз ҷануб ба [[Судони Ҷанубӣ]], аз ғарб ба [[Чод]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]] ҳамсарҳад аст. Кишварро '''дарёи [[Нил]]''' аз ҷануб ба шимол убур мекунад — маҳалли пайвасти [[Нили Сафед]] (аз Уганда) ва [[Нили Кабуд]] (аз Эфиопия) дар маркази [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit" /> Қисми бештари кишварро биёбонҳои сахроӣ ва нимбиёбонҳо (Сахрои Нубия дар шимол), дар марказ — даштҳои саваннӣ ва дар ҷанубу ғарб (Дарфур, Кордофан) — даштҳои хушки афзоиш ёфта; кӯҳи Ҷабал-Марра (3088 м) дар Дарфур баландтарин қуллаи кишвар аст. Иқлим аз биёбонии гарм (шимол) то савванаи тропикӣ (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар буда (соли 2023), забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 70% аҳолиро арабҳои судонӣ ташкил медиҳанд; гурӯҳҳои бузурги маҳаллӣ — фор (дар Дарфур), беҷа (дар шарқ, дар канори Баҳри Сурх), нубиён (дар шимол), фунҷ ва занд (дар ҷанубу шарқ) мебошанд. Қариб 97% аҳолӣ мусулмонони суннӣ; ҷамоаҳои хурди масеҳӣ ва анъанаҳои мардумӣ низ мавҷуданд. Тариқатҳои суфии Хатмия ва Ансор дар кишвар нуфузи қавӣ доранд. == Сиёсат ва идора == Судон расман ҷумҳурии федеративӣ буда, ба 18 вилоят тақсим мешавад. Аз соли 2019 (сарнагунии Умар ал-Башир) то соли 2023 кишвар тавассути Шӯрои гузариши соҳибихтиёр (генерал Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон сарварӣ мекунад) идора мешавад. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон (СДФ) ва Қувваҳои Дастгирии Тез (ҚДТ, бо роҳбарии Муҳаммад Ҳамдан Дагало 'Ҳамидтӣ') ҷанги шаҳрвандӣ ҷараён дорад, ки боиси муҳоҷирати беш аз 10 миллион нафар ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардидааст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Судон ба 18 вилоят (муҳофаза) тақсим мешавад: Хартум, Нили Шимолӣ, Шимол, Гадориф, Кассала, Баҳри Сурх, Иҷзира, Сафед-Нил, Сеннар, Нили Кабуд, Дарфури Шимолӣ, Дарфури Ҷанубӣ, Дарфури Шарқӣ, Дарфури Ғарбӣ, Дарфури Марказӣ, Кордофани Шимолӣ, Кордофани Ҷанубӣ ва Кордофани Ғарбӣ. Сераҳолитарин шаҳрҳо — [[Хартум]], [[Омдурман]], Хартум-Баҳрӣ, [[Нялам]], [[Порт-Судон]] ва [[Кассала]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Судон бар кишоварзӣ (40% ММД ва 80% содирот) — пунба, кунҷид, сухарпушт, гумми арабӣ (Судон зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мекунад) — асос меёбад. Чорводорӣ бузург (зиёда аз 100 миллион сар чорпо) аст.<ref name="brit" /> Захираҳои тилло аз соли 2010 ба яке аз таъминкунандагони асосии буҷет табдил ёфт. Ҷудошавии Судони Ҷанубӣ соли 2011 кишварро аз 75% захираҳои нафтӣ маҳрум кард; таҳримҳои байналмилалӣ (то соли 2017) ва ҷанги 2023 ба иқтисод зарбаи сахт заданд. 0ov1dutsgk1wf8act4owdhpxkgdsy98 1475328 1475327 2026-06-09T04:02:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475328 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Судони имрӯза маҳди тамаддунҳои қадима — '''Нубия''' (ҳазораи III то милод) ва '''Подшоҳии Куш''' (асрҳои X то милод то IV мелодӣ) — буд. Подшоҳии Куш бо пойтахтҳояш Напата ва баъдан '''Маруа''' дар ҳавзаи Нил шукуфт; шоҳони он соли 727 то милод [[Миср]]ро забт карданд ва сулолаи XXV-ии фиръавнҳои сиёҳпӯсти Мисрро бунёд карданд. Дар Маруа аҳромҳои зиёда аз 200 шоҳону маликаҳои Куш сохта шудаанд, ки соли 2011 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VI–XV мелодӣ дар Нубияи имрӯза се подшоҳии масеҳии Нобатия, Макуриа ва Алодия мавҷуд буданд; соли 1504 султанати исломии '''Сеннар''' (султанати Фунҷ) бо пойтахти [[Сеннар]] таъсис ёфт ва то соли 1821 ҳукмронӣ кард. Дар ҳамин давра дар Дарфур султанати Фор бо пойтахти [[Эл-Фошир]] ҳукмронӣ кард. Соли 1820–1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо Судонро забт кард ва шаҳри [[Хартум]]ро ба ҳайси пойтахти маъмурӣ бунёд кард. Соли 1881 шайх '''Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ''' [[ҷиҳод]]и худро эълон кард ва соли 1885 пас аз ҳисори дарози Хартум артиши англо-мисрии генерали машҳур Чарлз Ҷорҷ Гордонро шикаст дод ('''давлати Маҳдиа''' 1885–1898).<ref name="cia" /> Соли 1898 британиҳо бо роҳбарии Ҳерберт Китченер дар [[Омдурман|ҷанги Омдурман]] маҳдитоҳоро шикаст дод ва Судон ба '''кондоминиуми англо-мисрии Судон''' (1899–1956) табдил ёфт. 1 январи 1956 Судон истиқлоли худро эълон кард. Аз он замон кишвар бо ду ҷанги тӯлонии шаҳрвандӣ (1955–1972, 1983–2005) ва раванди ҷудошавии Судони Ҷанубӣ (9 июли 2011) рӯ ба рӯ шуд, ки боиси гум кардани зиёда аз 75% захираҳои нафти кишвар гардид. Соли 2003 низоъи Дарфур, ки муноқишаи бузурги башарӣ ҳисобида мешавад, оғоз шуд. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез ҷанги шаҳрвандии нав давом дорад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Судон дар шимолу шарқи Африқо воқеъ буда, аз шимол ба [[Миср]], аз шарқ ба [[Эритреа]] ва [[Эфиопия]] ва [[Баҳри Сурх]], аз ҷануб ба [[Судони Ҷанубӣ]], аз ғарб ба [[Чод]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]] ҳамсарҳад аст. Кишварро '''дарёи [[Нил]]''' аз ҷануб ба шимол убур мекунад — маҳалли пайвасти [[Нили Сафед]] (аз Уганда) ва [[Нили Кабуд]] (аз Эфиопия) дар маркази [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit" /> Қисми бештари кишварро биёбонҳои сахроӣ ва нимбиёбонҳо (Сахрои Нубия дар шимол), дар марказ — даштҳои саваннӣ ва дар ҷанубу ғарб (Дарфур, Кордофан) — даштҳои хушки афзоиш ёфта; кӯҳи Ҷабал-Марра (3088 м) дар Дарфур баландтарин қуллаи кишвар аст. Иқлим аз биёбонии гарм (шимол) то савванаи тропикӣ (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар буда (соли 2023), забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 70% аҳолиро арабҳои судонӣ ташкил медиҳанд; гурӯҳҳои бузурги маҳаллӣ — фор (дар Дарфур), беҷа (дар шарқ, дар канори Баҳри Сурх), нубиён (дар шимол), фунҷ ва занд (дар ҷанубу шарқ) мебошанд. Қариб 97% аҳолӣ мусулмонони суннӣ; ҷамоаҳои хурди масеҳӣ ва анъанаҳои мардумӣ низ мавҷуданд. Тариқатҳои суфии Хатмия ва Ансор дар кишвар нуфузи қавӣ доранд. == Сиёсат ва идора == Судон расман ҷумҳурии федеративӣ буда, ба 18 вилоят тақсим мешавад. Аз соли 2019 (сарнагунии Умар ал-Башир) то соли 2023 кишвар тавассути Шӯрои гузариши соҳибихтиёр (генерал Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон сарварӣ мекунад) идора мешавад. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон (СДФ) ва Қувваҳои Дастгирии Тез (ҚДТ, бо роҳбарии Муҳаммад Ҳамдан Дагало 'Ҳамидтӣ') ҷанги шаҳрвандӣ ҷараён дорад, ки боиси муҳоҷирати беш аз 10 миллион нафар ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардидааст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Судон ба 18 вилоят (муҳофаза) тақсим мешавад: Хартум, Нили Шимолӣ, Шимол, Гадориф, Кассала, Баҳри Сурх, Иҷзира, Сафед-Нил, Сеннар, Нили Кабуд, Дарфури Шимолӣ, Дарфури Ҷанубӣ, Дарфури Шарқӣ, Дарфури Ғарбӣ, Дарфури Марказӣ, Кордофани Шимолӣ, Кордофани Ҷанубӣ ва Кордофани Ғарбӣ. Сераҳолитарин шаҳрҳо — [[Хартум]], [[Омдурман]], Хартум-Баҳрӣ, [[Нялам]], [[Порт-Судон]] ва [[Кассала]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Судон бар кишоварзӣ (40% ММД ва 80% содирот) — пунба, кунҷид, сухарпушт, гумми арабӣ (Судон зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мекунад) — асос меёбад. Чорводорӣ бузург (зиёда аз 100 миллион сар чорпо) аст.<ref name="brit" /> Захираҳои тилло аз соли 2010 ба яке аз таъминкунандагони асосии буҷет табдил ёфт. Ҷудошавии Судони Ҷанубӣ соли 2011 кишварро аз 75% захираҳои нафтӣ маҳрум кард; таҳримҳои байналмилалӣ (то соли 2017) ва ҷанги 2023 ба иқтисод зарбаи сахт заданд. == Фарҳанг ва маориф == Судон мероси фарҳангии бузурге дорад: '''Аҳромҳои Маруа''' (зиёда аз 200 аҳром — бузургтарин маҷмааи аҳром дар ҷаҳон), маҷмаи бостонии '''Ҷабал Баркал''' ва '''Маҷмааи Маруа''' ҳамаашон дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шомиланд.<ref name="brit" /> Адабиёт ва шеъри арабӣ-судонӣ бо номҳои [[ат-Таййиб Солеҳ]] (муаллифи романи машҳури «Мавсими муҳоҷират ба шимол») машҳур аст. Мусиқии анъанавӣ (барабани дауай, ағӯнии нилотиҳо) ва ғизои анъанавӣ (асида, фул-мудамас, кисра) ҷузъи муҳими ҳувияти миллӣ ҳастанд. 7x65rken764u6qehgqggkjyon379j7y 1475329 1475328 2026-06-09T04:02:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475329 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Судони имрӯза маҳди тамаддунҳои қадима — '''Нубия''' (ҳазораи III то милод) ва '''Подшоҳии Куш''' (асрҳои X то милод то IV мелодӣ) — буд. Подшоҳии Куш бо пойтахтҳояш Напата ва баъдан '''Маруа''' дар ҳавзаи Нил шукуфт; шоҳони он соли 727 то милод [[Миср]]ро забт карданд ва сулолаи XXV-ии фиръавнҳои сиёҳпӯсти Мисрро бунёд карданд. Дар Маруа аҳромҳои зиёда аз 200 шоҳону маликаҳои Куш сохта шудаанд, ки соли 2011 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VI–XV мелодӣ дар Нубияи имрӯза се подшоҳии масеҳии Нобатия, Макуриа ва Алодия мавҷуд буданд; соли 1504 султанати исломии '''Сеннар''' (султанати Фунҷ) бо пойтахти [[Сеннар]] таъсис ёфт ва то соли 1821 ҳукмронӣ кард. Дар ҳамин давра дар Дарфур султанати Фор бо пойтахти [[Эл-Фошир]] ҳукмронӣ кард. Соли 1820–1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо Судонро забт кард ва шаҳри [[Хартум]]ро ба ҳайси пойтахти маъмурӣ бунёд кард. Соли 1881 шайх '''Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ''' [[ҷиҳод]]и худро эълон кард ва соли 1885 пас аз ҳисори дарози Хартум артиши англо-мисрии генерали машҳур Чарлз Ҷорҷ Гордонро шикаст дод ('''давлати Маҳдиа''' 1885–1898).<ref name="cia" /> Соли 1898 британиҳо бо роҳбарии Ҳерберт Китченер дар [[Омдурман|ҷанги Омдурман]] маҳдитоҳоро шикаст дод ва Судон ба '''кондоминиуми англо-мисрии Судон''' (1899–1956) табдил ёфт. 1 январи 1956 Судон истиқлоли худро эълон кард. Аз он замон кишвар бо ду ҷанги тӯлонии шаҳрвандӣ (1955–1972, 1983–2005) ва раванди ҷудошавии Судони Ҷанубӣ (9 июли 2011) рӯ ба рӯ шуд, ки боиси гум кардани зиёда аз 75% захираҳои нафти кишвар гардид. Соли 2003 низоъи Дарфур, ки муноқишаи бузурги башарӣ ҳисобида мешавад, оғоз шуд. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез ҷанги шаҳрвандии нав давом дорад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Судон дар шимолу шарқи Африқо воқеъ буда, аз шимол ба [[Миср]], аз шарқ ба [[Эритреа]] ва [[Эфиопия]] ва [[Баҳри Сурх]], аз ҷануб ба [[Судони Ҷанубӣ]], аз ғарб ба [[Чод]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]] ҳамсарҳад аст. Кишварро '''дарёи [[Нил]]''' аз ҷануб ба шимол убур мекунад — маҳалли пайвасти [[Нили Сафед]] (аз Уганда) ва [[Нили Кабуд]] (аз Эфиопия) дар маркази [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit" /> Қисми бештари кишварро биёбонҳои сахроӣ ва нимбиёбонҳо (Сахрои Нубия дар шимол), дар марказ — даштҳои саваннӣ ва дар ҷанубу ғарб (Дарфур, Кордофан) — даштҳои хушки афзоиш ёфта; кӯҳи Ҷабал-Марра (3088 м) дар Дарфур баландтарин қуллаи кишвар аст. Иқлим аз биёбонии гарм (шимол) то савванаи тропикӣ (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар буда (соли 2023), забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 70% аҳолиро арабҳои судонӣ ташкил медиҳанд; гурӯҳҳои бузурги маҳаллӣ — фор (дар Дарфур), беҷа (дар шарқ, дар канори Баҳри Сурх), нубиён (дар шимол), фунҷ ва занд (дар ҷанубу шарқ) мебошанд. Қариб 97% аҳолӣ мусулмонони суннӣ; ҷамоаҳои хурди масеҳӣ ва анъанаҳои мардумӣ низ мавҷуданд. Тариқатҳои суфии Хатмия ва Ансор дар кишвар нуфузи қавӣ доранд. == Сиёсат ва идора == Судон расман ҷумҳурии федеративӣ буда, ба 18 вилоят тақсим мешавад. Аз соли 2019 (сарнагунии Умар ал-Башир) то соли 2023 кишвар тавассути Шӯрои гузариши соҳибихтиёр (генерал Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон сарварӣ мекунад) идора мешавад. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон (СДФ) ва Қувваҳои Дастгирии Тез (ҚДТ, бо роҳбарии Муҳаммад Ҳамдан Дагало 'Ҳамидтӣ') ҷанги шаҳрвандӣ ҷараён дорад, ки боиси муҳоҷирати беш аз 10 миллион нафар ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардидааст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Судон ба 18 вилоят (муҳофаза) тақсим мешавад: Хартум, Нили Шимолӣ, Шимол, Гадориф, Кассала, Баҳри Сурх, Иҷзира, Сафед-Нил, Сеннар, Нили Кабуд, Дарфури Шимолӣ, Дарфури Ҷанубӣ, Дарфури Шарқӣ, Дарфури Ғарбӣ, Дарфури Марказӣ, Кордофани Шимолӣ, Кордофани Ҷанубӣ ва Кордофани Ғарбӣ. Сераҳолитарин шаҳрҳо — [[Хартум]], [[Омдурман]], Хартум-Баҳрӣ, [[Нялам]], [[Порт-Судон]] ва [[Кассала]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Судон бар кишоварзӣ (40% ММД ва 80% содирот) — пунба, кунҷид, сухарпушт, гумми арабӣ (Судон зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мекунад) — асос меёбад. Чорводорӣ бузург (зиёда аз 100 миллион сар чорпо) аст.<ref name="brit" /> Захираҳои тилло аз соли 2010 ба яке аз таъминкунандагони асосии буҷет табдил ёфт. Ҷудошавии Судони Ҷанубӣ соли 2011 кишварро аз 75% захираҳои нафтӣ маҳрум кард; таҳримҳои байналмилалӣ (то соли 2017) ва ҷанги 2023 ба иқтисод зарбаи сахт заданд. == Фарҳанг ва маориф == Судон мероси фарҳангии бузурге дорад: '''Аҳромҳои Маруа''' (зиёда аз 200 аҳром — бузургтарин маҷмааи аҳром дар ҷаҳон), маҷмаи бостонии '''Ҷабал Баркал''' ва '''Маҷмааи Маруа''' ҳамаашон дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шомиланд.<ref name="brit" /> Адабиёт ва шеъри арабӣ-судонӣ бо номҳои [[ат-Таййиб Солеҳ]] (муаллифи романи машҳури «Мавсими муҳоҷират ба шимол») машҳур аст. Мусиқии анъанавӣ (барабани дауай, ағӯнии нилотиҳо) ва ғизои анъанавӣ (асида, фул-мудамас, кисра) ҷузъи муҳими ҳувияти миллӣ ҳастанд. == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Нил]] * [[Хартум]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] * [[Подшоҳии Куш]] * [[Маруа]] * [[Судони Ҷанубӣ]] * [[Баҳри Сурх]] fa6aio5vx9hcb650msh2k6hr85jipwc 1475330 1475329 2026-06-09T04:02:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475330 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Судони имрӯза маҳди тамаддунҳои қадима — '''Нубия''' (ҳазораи III то милод) ва '''Подшоҳии Куш''' (асрҳои X то милод то IV мелодӣ) — буд. Подшоҳии Куш бо пойтахтҳояш Напата ва баъдан '''Маруа''' дар ҳавзаи Нил шукуфт; шоҳони он соли 727 то милод [[Миср]]ро забт карданд ва сулолаи XXV-ии фиръавнҳои сиёҳпӯсти Мисрро бунёд карданд. Дар Маруа аҳромҳои зиёда аз 200 шоҳону маликаҳои Куш сохта шудаанд, ки соли 2011 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VI–XV мелодӣ дар Нубияи имрӯза се подшоҳии масеҳии Нобатия, Макуриа ва Алодия мавҷуд буданд; соли 1504 султанати исломии '''Сеннар''' (султанати Фунҷ) бо пойтахти [[Сеннар]] таъсис ёфт ва то соли 1821 ҳукмронӣ кард. Дар ҳамин давра дар Дарфур султанати Фор бо пойтахти [[Эл-Фошир]] ҳукмронӣ кард. Соли 1820–1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо Судонро забт кард ва шаҳри [[Хартум]]ро ба ҳайси пойтахти маъмурӣ бунёд кард. Соли 1881 шайх '''Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ''' [[ҷиҳод]]и худро эълон кард ва соли 1885 пас аз ҳисори дарози Хартум артиши англо-мисрии генерали машҳур Чарлз Ҷорҷ Гордонро шикаст дод ('''давлати Маҳдиа''' 1885–1898).<ref name="cia" /> Соли 1898 британиҳо бо роҳбарии Ҳерберт Китченер дар [[Омдурман|ҷанги Омдурман]] маҳдитоҳоро шикаст дод ва Судон ба '''кондоминиуми англо-мисрии Судон''' (1899–1956) табдил ёфт. 1 январи 1956 Судон истиқлоли худро эълон кард. Аз он замон кишвар бо ду ҷанги тӯлонии шаҳрвандӣ (1955–1972, 1983–2005) ва раванди ҷудошавии Судони Ҷанубӣ (9 июли 2011) рӯ ба рӯ шуд, ки боиси гум кардани зиёда аз 75% захираҳои нафти кишвар гардид. Соли 2003 низоъи Дарфур, ки муноқишаи бузурги башарӣ ҳисобида мешавад, оғоз шуд. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез ҷанги шаҳрвандии нав давом дорад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Судон дар шимолу шарқи Африқо воқеъ буда, аз шимол ба [[Миср]], аз шарқ ба [[Эритреа]] ва [[Эфиопия]] ва [[Баҳри Сурх]], аз ҷануб ба [[Судони Ҷанубӣ]], аз ғарб ба [[Чод]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]] ҳамсарҳад аст. Кишварро '''дарёи [[Нил]]''' аз ҷануб ба шимол убур мекунад — маҳалли пайвасти [[Нили Сафед]] (аз Уганда) ва [[Нили Кабуд]] (аз Эфиопия) дар маркази [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit" /> Қисми бештари кишварро биёбонҳои сахроӣ ва нимбиёбонҳо (Сахрои Нубия дар шимол), дар марказ — даштҳои саваннӣ ва дар ҷанубу ғарб (Дарфур, Кордофан) — даштҳои хушки афзоиш ёфта; кӯҳи Ҷабал-Марра (3088 м) дар Дарфур баландтарин қуллаи кишвар аст. Иқлим аз биёбонии гарм (шимол) то савванаи тропикӣ (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар буда (соли 2023), забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 70% аҳолиро арабҳои судонӣ ташкил медиҳанд; гурӯҳҳои бузурги маҳаллӣ — фор (дар Дарфур), беҷа (дар шарқ, дар канори Баҳри Сурх), нубиён (дар шимол), фунҷ ва занд (дар ҷанубу шарқ) мебошанд. Қариб 97% аҳолӣ мусулмонони суннӣ; ҷамоаҳои хурди масеҳӣ ва анъанаҳои мардумӣ низ мавҷуданд. Тариқатҳои суфии Хатмия ва Ансор дар кишвар нуфузи қавӣ доранд. == Сиёсат ва идора == Судон расман ҷумҳурии федеративӣ буда, ба 18 вилоят тақсим мешавад. Аз соли 2019 (сарнагунии Умар ал-Башир) то соли 2023 кишвар тавассути Шӯрои гузариши соҳибихтиёр (генерал Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон сарварӣ мекунад) идора мешавад. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон (СДФ) ва Қувваҳои Дастгирии Тез (ҚДТ, бо роҳбарии Муҳаммад Ҳамдан Дагало 'Ҳамидтӣ') ҷанги шаҳрвандӣ ҷараён дорад, ки боиси муҳоҷирати беш аз 10 миллион нафар ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардидааст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Судон ба 18 вилоят (муҳофаза) тақсим мешавад: Хартум, Нили Шимолӣ, Шимол, Гадориф, Кассала, Баҳри Сурх, Иҷзира, Сафед-Нил, Сеннар, Нили Кабуд, Дарфури Шимолӣ, Дарфури Ҷанубӣ, Дарфури Шарқӣ, Дарфури Ғарбӣ, Дарфури Марказӣ, Кордофани Шимолӣ, Кордофани Ҷанубӣ ва Кордофани Ғарбӣ. Сераҳолитарин шаҳрҳо — [[Хартум]], [[Омдурман]], Хартум-Баҳрӣ, [[Нялам]], [[Порт-Судон]] ва [[Кассала]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Судон бар кишоварзӣ (40% ММД ва 80% содирот) — пунба, кунҷид, сухарпушт, гумми арабӣ (Судон зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мекунад) — асос меёбад. Чорводорӣ бузург (зиёда аз 100 миллион сар чорпо) аст.<ref name="brit" /> Захираҳои тилло аз соли 2010 ба яке аз таъминкунандагони асосии буҷет табдил ёфт. Ҷудошавии Судони Ҷанубӣ соли 2011 кишварро аз 75% захираҳои нафтӣ маҳрум кард; таҳримҳои байналмилалӣ (то соли 2017) ва ҷанги 2023 ба иқтисод зарбаи сахт заданд. == Фарҳанг ва маориф == Судон мероси фарҳангии бузурге дорад: '''Аҳромҳои Маруа''' (зиёда аз 200 аҳром — бузургтарин маҷмааи аҳром дар ҷаҳон), маҷмаи бостонии '''Ҷабал Баркал''' ва '''Маҷмааи Маруа''' ҳамаашон дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шомиланд.<ref name="brit" /> Адабиёт ва шеъри арабӣ-судонӣ бо номҳои [[ат-Таййиб Солеҳ]] (муаллифи романи машҳури «Мавсими муҳоҷират ба шимол») машҳур аст. Мусиқии анъанавӣ (барабани дауай, ағӯнии нилотиҳо) ва ғизои анъанавӣ (асида, фул-мудамас, кисра) ҷузъи муҳими ҳувияти миллӣ ҳастанд. == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Нил]] * [[Хартум]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] * [[Подшоҳии Куш]] * [[Маруа]] * [[Судони Ҷанубӣ]] * [[Баҳри Сурх]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 4un44761vxe8fqkhtxw5guio7woawha 1475331 1475330 2026-06-09T04:02:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475331 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Судони имрӯза маҳди тамаддунҳои қадима — '''Нубия''' (ҳазораи III то милод) ва '''Подшоҳии Куш''' (асрҳои X то милод то IV мелодӣ) — буд. Подшоҳии Куш бо пойтахтҳояш Напата ва баъдан '''Маруа''' дар ҳавзаи Нил шукуфт; шоҳони он соли 727 то милод [[Миср]]ро забт карданд ва сулолаи XXV-ии фиръавнҳои сиёҳпӯсти Мисрро бунёд карданд. Дар Маруа аҳромҳои зиёда аз 200 шоҳону маликаҳои Куш сохта шудаанд, ки соли 2011 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VI–XV мелодӣ дар Нубияи имрӯза се подшоҳии масеҳии Нобатия, Макуриа ва Алодия мавҷуд буданд; соли 1504 султанати исломии '''Сеннар''' (султанати Фунҷ) бо пойтахти [[Сеннар]] таъсис ёфт ва то соли 1821 ҳукмронӣ кард. Дар ҳамин давра дар Дарфур султанати Фор бо пойтахти [[Эл-Фошир]] ҳукмронӣ кард. Соли 1820–1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо Судонро забт кард ва шаҳри [[Хартум]]ро ба ҳайси пойтахти маъмурӣ бунёд кард. Соли 1881 шайх '''Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ''' [[ҷиҳод]]и худро эълон кард ва соли 1885 пас аз ҳисори дарози Хартум артиши англо-мисрии генерали машҳур Чарлз Ҷорҷ Гордонро шикаст дод ('''давлати Маҳдиа''' 1885–1898).<ref name="cia" /> Соли 1898 британиҳо бо роҳбарии Ҳерберт Китченер дар [[Омдурман|ҷанги Омдурман]] маҳдитоҳоро шикаст дод ва Судон ба '''кондоминиуми англо-мисрии Судон''' (1899–1956) табдил ёфт. 1 январи 1956 Судон истиқлоли худро эълон кард. Аз он замон кишвар бо ду ҷанги тӯлонии шаҳрвандӣ (1955–1972, 1983–2005) ва раванди ҷудошавии Судони Ҷанубӣ (9 июли 2011) рӯ ба рӯ шуд, ки боиси гум кардани зиёда аз 75% захираҳои нафти кишвар гардид. Соли 2003 низоъи Дарфур, ки муноқишаи бузурги башарӣ ҳисобида мешавад, оғоз шуд. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез ҷанги шаҳрвандии нав давом дорад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Судон дар шимолу шарқи Африқо воқеъ буда, аз шимол ба [[Миср]], аз шарқ ба [[Эритреа]] ва [[Эфиопия]] ва [[Баҳри Сурх]], аз ҷануб ба [[Судони Ҷанубӣ]], аз ғарб ба [[Чод]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]] ҳамсарҳад аст. Кишварро '''дарёи [[Нил]]''' аз ҷануб ба шимол убур мекунад — маҳалли пайвасти [[Нили Сафед]] (аз Уганда) ва [[Нили Кабуд]] (аз Эфиопия) дар маркази [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit" /> Қисми бештари кишварро биёбонҳои сахроӣ ва нимбиёбонҳо (Сахрои Нубия дар шимол), дар марказ — даштҳои саваннӣ ва дар ҷанубу ғарб (Дарфур, Кордофан) — даштҳои хушки афзоиш ёфта; кӯҳи Ҷабал-Марра (3088 м) дар Дарфур баландтарин қуллаи кишвар аст. Иқлим аз биёбонии гарм (шимол) то савванаи тропикӣ (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар буда (соли 2023), забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 70% аҳолиро арабҳои судонӣ ташкил медиҳанд; гурӯҳҳои бузурги маҳаллӣ — фор (дар Дарфур), беҷа (дар шарқ, дар канори Баҳри Сурх), нубиён (дар шимол), фунҷ ва занд (дар ҷанубу шарқ) мебошанд. Қариб 97% аҳолӣ мусулмонони суннӣ; ҷамоаҳои хурди масеҳӣ ва анъанаҳои мардумӣ низ мавҷуданд. Тариқатҳои суфии Хатмия ва Ансор дар кишвар нуфузи қавӣ доранд. == Сиёсат ва идора == Судон расман ҷумҳурии федеративӣ буда, ба 18 вилоят тақсим мешавад. Аз соли 2019 (сарнагунии Умар ал-Башир) то соли 2023 кишвар тавассути Шӯрои гузариши соҳибихтиёр (генерал Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон сарварӣ мекунад) идора мешавад. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон (СДФ) ва Қувваҳои Дастгирии Тез (ҚДТ, бо роҳбарии Муҳаммад Ҳамдан Дагало 'Ҳамидтӣ') ҷанги шаҳрвандӣ ҷараён дорад, ки боиси муҳоҷирати беш аз 10 миллион нафар ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардидааст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Судон ба 18 вилоят (муҳофаза) тақсим мешавад: Хартум, Нили Шимолӣ, Шимол, Гадориф, Кассала, Баҳри Сурх, Иҷзира, Сафед-Нил, Сеннар, Нили Кабуд, Дарфури Шимолӣ, Дарфури Ҷанубӣ, Дарфури Шарқӣ, Дарфури Ғарбӣ, Дарфури Марказӣ, Кордофани Шимолӣ, Кордофани Ҷанубӣ ва Кордофани Ғарбӣ. Сераҳолитарин шаҳрҳо — [[Хартум]], [[Омдурман]], Хартум-Баҳрӣ, [[Нялам]], [[Порт-Судон]] ва [[Кассала]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Судон бар кишоварзӣ (40% ММД ва 80% содирот) — пунба, кунҷид, сухарпушт, гумми арабӣ (Судон зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мекунад) — асос меёбад. Чорводорӣ бузург (зиёда аз 100 миллион сар чорпо) аст.<ref name="brit" /> Захираҳои тилло аз соли 2010 ба яке аз таъминкунандагони асосии буҷет табдил ёфт. Ҷудошавии Судони Ҷанубӣ соли 2011 кишварро аз 75% захираҳои нафтӣ маҳрум кард; таҳримҳои байналмилалӣ (то соли 2017) ва ҷанги 2023 ба иқтисод зарбаи сахт заданд. == Фарҳанг ва маориф == Судон мероси фарҳангии бузурге дорад: '''Аҳромҳои Маруа''' (зиёда аз 200 аҳром — бузургтарин маҷмааи аҳром дар ҷаҳон), маҷмаи бостонии '''Ҷабал Баркал''' ва '''Маҷмааи Маруа''' ҳамаашон дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шомиланд.<ref name="brit" /> Адабиёт ва шеъри арабӣ-судонӣ бо номҳои [[ат-Таййиб Солеҳ]] (муаллифи романи машҳури «Мавсими муҳоҷират ба шимол») машҳур аст. Мусиқии анъанавӣ (барабани дауай, ағӯнии нилотиҳо) ва ғизои анъанавӣ (асида, фул-мудамас, кисра) ҷузъи муҳими ҳувияти миллӣ ҳастанд. == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Нил]] * [[Хартум]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] * [[Подшоҳии Куш]] * [[Маруа]] * [[Судони Ҷанубӣ]] * [[Баҳри Сурх]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sudan Судон дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Судон — The World Factbook] 52vprxbpd9pegwnr2ngk9jbyh31fqdj 1475332 1475331 2026-06-09T04:02:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475332 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Судони имрӯза маҳди тамаддунҳои қадима — '''Нубия''' (ҳазораи III то милод) ва '''Подшоҳии Куш''' (асрҳои X то милод то IV мелодӣ) — буд. Подшоҳии Куш бо пойтахтҳояш Напата ва баъдан '''Маруа''' дар ҳавзаи Нил шукуфт; шоҳони он соли 727 то милод [[Миср]]ро забт карданд ва сулолаи XXV-ии фиръавнҳои сиёҳпӯсти Мисрро бунёд карданд. Дар Маруа аҳромҳои зиёда аз 200 шоҳону маликаҳои Куш сохта шудаанд, ки соли 2011 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VI–XV мелодӣ дар Нубияи имрӯза се подшоҳии масеҳии Нобатия, Макуриа ва Алодия мавҷуд буданд; соли 1504 султанати исломии '''Сеннар''' (султанати Фунҷ) бо пойтахти [[Сеннар]] таъсис ёфт ва то соли 1821 ҳукмронӣ кард. Дар ҳамин давра дар Дарфур султанати Фор бо пойтахти [[Эл-Фошир]] ҳукмронӣ кард. Соли 1820–1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо Судонро забт кард ва шаҳри [[Хартум]]ро ба ҳайси пойтахти маъмурӣ бунёд кард. Соли 1881 шайх '''Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ''' [[ҷиҳод]]и худро эълон кард ва соли 1885 пас аз ҳисори дарози Хартум артиши англо-мисрии генерали машҳур Чарлз Ҷорҷ Гордонро шикаст дод ('''давлати Маҳдиа''' 1885–1898).<ref name="cia" /> Соли 1898 британиҳо бо роҳбарии Ҳерберт Китченер дар [[Омдурман|ҷанги Омдурман]] маҳдитоҳоро шикаст дод ва Судон ба '''кондоминиуми англо-мисрии Судон''' (1899–1956) табдил ёфт. 1 январи 1956 Судон истиқлоли худро эълон кард. Аз он замон кишвар бо ду ҷанги тӯлонии шаҳрвандӣ (1955–1972, 1983–2005) ва раванди ҷудошавии Судони Ҷанубӣ (9 июли 2011) рӯ ба рӯ шуд, ки боиси гум кардани зиёда аз 75% захираҳои нафти кишвар гардид. Соли 2003 низоъи Дарфур, ки муноқишаи бузурги башарӣ ҳисобида мешавад, оғоз шуд. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез ҷанги шаҳрвандии нав давом дорад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Судон дар шимолу шарқи Африқо воқеъ буда, аз шимол ба [[Миср]], аз шарқ ба [[Эритреа]] ва [[Эфиопия]] ва [[Баҳри Сурх]], аз ҷануб ба [[Судони Ҷанубӣ]], аз ғарб ба [[Чод]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]] ҳамсарҳад аст. Кишварро '''дарёи [[Нил]]''' аз ҷануб ба шимол убур мекунад — маҳалли пайвасти [[Нили Сафед]] (аз Уганда) ва [[Нили Кабуд]] (аз Эфиопия) дар маркази [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit" /> Қисми бештари кишварро биёбонҳои сахроӣ ва нимбиёбонҳо (Сахрои Нубия дар шимол), дар марказ — даштҳои саваннӣ ва дар ҷанубу ғарб (Дарфур, Кордофан) — даштҳои хушки афзоиш ёфта; кӯҳи Ҷабал-Марра (3088 м) дар Дарфур баландтарин қуллаи кишвар аст. Иқлим аз биёбонии гарм (шимол) то савванаи тропикӣ (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар буда (соли 2023), забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 70% аҳолиро арабҳои судонӣ ташкил медиҳанд; гурӯҳҳои бузурги маҳаллӣ — фор (дар Дарфур), беҷа (дар шарқ, дар канори Баҳри Сурх), нубиён (дар шимол), фунҷ ва занд (дар ҷанубу шарқ) мебошанд. Қариб 97% аҳолӣ мусулмонони суннӣ; ҷамоаҳои хурди масеҳӣ ва анъанаҳои мардумӣ низ мавҷуданд. Тариқатҳои суфии Хатмия ва Ансор дар кишвар нуфузи қавӣ доранд. == Сиёсат ва идора == Судон расман ҷумҳурии федеративӣ буда, ба 18 вилоят тақсим мешавад. Аз соли 2019 (сарнагунии Умар ал-Башир) то соли 2023 кишвар тавассути Шӯрои гузариши соҳибихтиёр (генерал Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон сарварӣ мекунад) идора мешавад. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон (СДФ) ва Қувваҳои Дастгирии Тез (ҚДТ, бо роҳбарии Муҳаммад Ҳамдан Дагало 'Ҳамидтӣ') ҷанги шаҳрвандӣ ҷараён дорад, ки боиси муҳоҷирати беш аз 10 миллион нафар ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардидааст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Судон ба 18 вилоят (муҳофаза) тақсим мешавад: Хартум, Нили Шимолӣ, Шимол, Гадориф, Кассала, Баҳри Сурх, Иҷзира, Сафед-Нил, Сеннар, Нили Кабуд, Дарфури Шимолӣ, Дарфури Ҷанубӣ, Дарфури Шарқӣ, Дарфури Ғарбӣ, Дарфури Марказӣ, Кордофани Шимолӣ, Кордофани Ҷанубӣ ва Кордофани Ғарбӣ. Сераҳолитарин шаҳрҳо — [[Хартум]], [[Омдурман]], Хартум-Баҳрӣ, [[Нялам]], [[Порт-Судон]] ва [[Кассала]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Судон бар кишоварзӣ (40% ММД ва 80% содирот) — пунба, кунҷид, сухарпушт, гумми арабӣ (Судон зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мекунад) — асос меёбад. Чорводорӣ бузург (зиёда аз 100 миллион сар чорпо) аст.<ref name="brit" /> Захираҳои тилло аз соли 2010 ба яке аз таъминкунандагони асосии буҷет табдил ёфт. Ҷудошавии Судони Ҷанубӣ соли 2011 кишварро аз 75% захираҳои нафтӣ маҳрум кард; таҳримҳои байналмилалӣ (то соли 2017) ва ҷанги 2023 ба иқтисод зарбаи сахт заданд. == Фарҳанг ва маориф == Судон мероси фарҳангии бузурге дорад: '''Аҳромҳои Маруа''' (зиёда аз 200 аҳром — бузургтарин маҷмааи аҳром дар ҷаҳон), маҷмаи бостонии '''Ҷабал Баркал''' ва '''Маҷмааи Маруа''' ҳамаашон дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шомиланд.<ref name="brit" /> Адабиёт ва шеъри арабӣ-судонӣ бо номҳои [[ат-Таййиб Солеҳ]] (муаллифи романи машҳури «Мавсими муҳоҷират ба шимол») машҳур аст. Мусиқии анъанавӣ (барабани дауай, ағӯнии нилотиҳо) ва ғизои анъанавӣ (асида, фул-мудамас, кисра) ҷузъи муҳими ҳувияти миллӣ ҳастанд. == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Нил]] * [[Хартум]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] * [[Подшоҳии Куш]] * [[Маруа]] * [[Судони Ҷанубӣ]] * [[Баҳри Сурх]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sudan Судон дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Судон — The World Factbook] {{Кишварҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Судон| ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] q8h86puokkzoujdyhmje6ka7xwijjik 0 8584 1475333 778697 2026-06-09T04:03:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475333 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Хартум |номи аслӣ = الخرطوم |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1821 |масоҳат = 22 736 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 2 119 800 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Хартум''' (ба арабӣ: ''الخرطوم'', ''al-Khurṭūm'') — пойтахт ва маркази маъмурии [[Судон]], дар маҳалли тарихии пайвасти [[Нили Сафед]] ва [[Нили Кабуд]] (ки [[Нил]]и асосиро ташкил медиҳанд) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Khartoum Khartoum] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо [[Омдурман]] ва Хартум-Баҳрӣ (Шимолӣ) маркази метрополитӣ бо аҳолии зиёда аз 6 миллион нафар ташкил мекунад. Аз апрели 2023 бо сабаби ҷанги шаҳрвандӣ шаҳр азими вайрониро аз сар гузаронд.<ref name="brit" /> 6em9h12k6z0s8w5oekafc95w58gwc04 1475334 1475333 2026-06-09T04:03:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475334 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Хартум |номи аслӣ = الخرطوم |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1821 |масоҳат = 22 736 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 2 119 800 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Хартум''' (ба арабӣ: ''الخرطوم'', ''al-Khurṭūm'') — пойтахт ва маркази маъмурии [[Судон]], дар маҳалли тарихии пайвасти [[Нили Сафед]] ва [[Нили Кабуд]] (ки [[Нил]]и асосиро ташкил медиҳанд) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Khartoum Khartoum] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо [[Омдурман]] ва Хартум-Баҳрӣ (Шимолӣ) маркази метрополитӣ бо аҳолии зиёда аз 6 миллион нафар ташкил мекунад. Аз апрели 2023 бо сабаби ҷанги шаҳрвандӣ шаҳр азими вайрониро аз сар гузаронд.<ref name="brit" /> == Таърих == Хартум дар маҳалли омезиши ду Нил (Нили Сафеди аз [[Уганда]] ва Нили Кабуди аз [[Эфиопия]]) воқеъ аст; номи он аз номи арабии хартум (хартуми фил) сар задааст, зеро шакли заминӣ дар паркинг се Нил ба хартуми фил монанд аст. Хартумро соли 1821 валии Миср '''Муҳаммад Алӣ-пошо''' ҳамчун пойгоҳи ҳарбию маъмурии забти Судон бунёд кард ва зуд ба бузургтарин шаҳри минтақа табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар марти 1884 – январи 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа бо роҳбарии шайх Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ дар тӯли 320 рӯз муҳосира кард; 26 январи 1885 пас аз шикасти муҳофизон, генерали англис '''Чарлз Ҷорҷ Гордон''' дар кохи ҳукуматӣ кушта шуд. Хартум қариб 13 сол маркази [[Маҳдӣ (Судон)|давлати Маҳдиа]] буд; соли 1898 Ҳерберт Китченер пас аз ҷанги Омдурман шаҳри Хартумро аз нав ишғол кард. Дар асрҳои XX Хартум маркази мустамликаи англо-мисрӣ, баъдан пойтахти Судони мустақил (1956) гардид. Аз апрели 2023 шаҳр маҳалли асосии ҷанги байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез аст, ки боиси вайронии аксари марказҳои ҳукуматӣ, биноҳои таърихӣ ва бозорҳои бузург гардид. lyx6y18cg95qoh2zvlj252uz0iur0gy 1475335 1475334 2026-06-09T04:03:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475335 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Хартум |номи аслӣ = الخرطوم |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1821 |масоҳат = 22 736 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 2 119 800 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Хартум''' (ба арабӣ: ''الخرطوم'', ''al-Khurṭūm'') — пойтахт ва маркази маъмурии [[Судон]], дар маҳалли тарихии пайвасти [[Нили Сафед]] ва [[Нили Кабуд]] (ки [[Нил]]и асосиро ташкил медиҳанд) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Khartoum Khartoum] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо [[Омдурман]] ва Хартум-Баҳрӣ (Шимолӣ) маркази метрополитӣ бо аҳолии зиёда аз 6 миллион нафар ташкил мекунад. Аз апрели 2023 бо сабаби ҷанги шаҳрвандӣ шаҳр азими вайрониро аз сар гузаронд.<ref name="brit" /> == Таърих == Хартум дар маҳалли омезиши ду Нил (Нили Сафеди аз [[Уганда]] ва Нили Кабуди аз [[Эфиопия]]) воқеъ аст; номи он аз номи арабии хартум (хартуми фил) сар задааст, зеро шакли заминӣ дар паркинг се Нил ба хартуми фил монанд аст. Хартумро соли 1821 валии Миср '''Муҳаммад Алӣ-пошо''' ҳамчун пойгоҳи ҳарбию маъмурии забти Судон бунёд кард ва зуд ба бузургтарин шаҳри минтақа табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар марти 1884 – январи 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа бо роҳбарии шайх Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ дар тӯли 320 рӯз муҳосира кард; 26 январи 1885 пас аз шикасти муҳофизон, генерали англис '''Чарлз Ҷорҷ Гордон''' дар кохи ҳукуматӣ кушта шуд. Хартум қариб 13 сол маркази [[Маҳдӣ (Судон)|давлати Маҳдиа]] буд; соли 1898 Ҳерберт Китченер пас аз ҷанги Омдурман шаҳри Хартумро аз нав ишғол кард. Дар асрҳои XX Хартум маркази мустамликаи англо-мисрӣ, баъдан пойтахти Судони мустақил (1956) гардид. Аз апрели 2023 шаҳр маҳалли асосии ҷанги байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез аст, ки боиси вайронии аксари марказҳои ҳукуматӣ, биноҳои таърихӣ ва бозорҳои бузург гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Хартум дар маҳалли пайвасти Нили Сафед ва Нили Кабуд, дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистон сахт гарм (бо ҳарорати то +47°C), зимистон муътадил-хушк ва борони солона нодир (≈155 миллиметр). Шаҳр аз тӯфонҳои хоки 'ҳабӯб' азият мекашад. 3tp97ak8cw8hfuc6wg2log357oy9n7n 1475336 1475335 2026-06-09T04:03:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475336 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Хартум |номи аслӣ = الخرطوم |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1821 |масоҳат = 22 736 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 2 119 800 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Хартум''' (ба арабӣ: ''الخرطوم'', ''al-Khurṭūm'') — пойтахт ва маркази маъмурии [[Судон]], дар маҳалли тарихии пайвасти [[Нили Сафед]] ва [[Нили Кабуд]] (ки [[Нил]]и асосиро ташкил медиҳанд) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Khartoum Khartoum] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо [[Омдурман]] ва Хартум-Баҳрӣ (Шимолӣ) маркази метрополитӣ бо аҳолии зиёда аз 6 миллион нафар ташкил мекунад. Аз апрели 2023 бо сабаби ҷанги шаҳрвандӣ шаҳр азими вайрониро аз сар гузаронд.<ref name="brit" /> == Таърих == Хартум дар маҳалли омезиши ду Нил (Нили Сафеди аз [[Уганда]] ва Нили Кабуди аз [[Эфиопия]]) воқеъ аст; номи он аз номи арабии хартум (хартуми фил) сар задааст, зеро шакли заминӣ дар паркинг се Нил ба хартуми фил монанд аст. Хартумро соли 1821 валии Миср '''Муҳаммад Алӣ-пошо''' ҳамчун пойгоҳи ҳарбию маъмурии забти Судон бунёд кард ва зуд ба бузургтарин шаҳри минтақа табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар марти 1884 – январи 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа бо роҳбарии шайх Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ дар тӯли 320 рӯз муҳосира кард; 26 январи 1885 пас аз шикасти муҳофизон, генерали англис '''Чарлз Ҷорҷ Гордон''' дар кохи ҳукуматӣ кушта шуд. Хартум қариб 13 сол маркази [[Маҳдӣ (Судон)|давлати Маҳдиа]] буд; соли 1898 Ҳерберт Китченер пас аз ҷанги Омдурман шаҳри Хартумро аз нав ишғол кард. Дар асрҳои XX Хартум маркази мустамликаи англо-мисрӣ, баъдан пойтахти Судони мустақил (1956) гардид. Аз апрели 2023 шаҳр маҳалли асосии ҷанги байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез аст, ки боиси вайронии аксари марказҳои ҳукуматӣ, биноҳои таърихӣ ва бозорҳои бузург гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Хартум дар маҳалли пайвасти Нили Сафед ва Нили Кабуд, дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистон сахт гарм (бо ҳарорати то +47°C), зимистон муътадил-хушк ва борони солона нодир (≈155 миллиметр). Шаҳр аз тӯфонҳои хоки 'ҳабӯб' азият мекашад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Хартум аз 2,1 миллион ва бо метрополитии Хартум, Омдурман, Хартум-Баҳрӣ аз 6 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ мебошанд; ҷамоаҳои бузурги нубиён, беҷа, фор ва панаҳҷӯёни ҷанубии Судон, эфиопӣ ва эритреагӣ низ зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби ҷанги 2023, миллионҳо сокинон шаҳрро тарк карданд. eh3ta0bcfj9nn49d77im3yk81zra8bx 1475337 1475336 2026-06-09T04:04:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475337 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Хартум |номи аслӣ = الخرطوم |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1821 |масоҳат = 22 736 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 2 119 800 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Хартум''' (ба арабӣ: ''الخرطوم'', ''al-Khurṭūm'') — пойтахт ва маркази маъмурии [[Судон]], дар маҳалли тарихии пайвасти [[Нили Сафед]] ва [[Нили Кабуд]] (ки [[Нил]]и асосиро ташкил медиҳанд) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Khartoum Khartoum] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо [[Омдурман]] ва Хартум-Баҳрӣ (Шимолӣ) маркази метрополитӣ бо аҳолии зиёда аз 6 миллион нафар ташкил мекунад. Аз апрели 2023 бо сабаби ҷанги шаҳрвандӣ шаҳр азими вайрониро аз сар гузаронд.<ref name="brit" /> == Таърих == Хартум дар маҳалли омезиши ду Нил (Нили Сафеди аз [[Уганда]] ва Нили Кабуди аз [[Эфиопия]]) воқеъ аст; номи он аз номи арабии хартум (хартуми фил) сар задааст, зеро шакли заминӣ дар паркинг се Нил ба хартуми фил монанд аст. Хартумро соли 1821 валии Миср '''Муҳаммад Алӣ-пошо''' ҳамчун пойгоҳи ҳарбию маъмурии забти Судон бунёд кард ва зуд ба бузургтарин шаҳри минтақа табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар марти 1884 – январи 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа бо роҳбарии шайх Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ дар тӯли 320 рӯз муҳосира кард; 26 январи 1885 пас аз шикасти муҳофизон, генерали англис '''Чарлз Ҷорҷ Гордон''' дар кохи ҳукуматӣ кушта шуд. Хартум қариб 13 сол маркази [[Маҳдӣ (Судон)|давлати Маҳдиа]] буд; соли 1898 Ҳерберт Китченер пас аз ҷанги Омдурман шаҳри Хартумро аз нав ишғол кард. Дар асрҳои XX Хартум маркази мустамликаи англо-мисрӣ, баъдан пойтахти Судони мустақил (1956) гардид. Аз апрели 2023 шаҳр маҳалли асосии ҷанги байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез аст, ки боиси вайронии аксари марказҳои ҳукуматӣ, биноҳои таърихӣ ва бозорҳои бузург гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Хартум дар маҳалли пайвасти Нили Сафед ва Нили Кабуд, дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистон сахт гарм (бо ҳарорати то +47°C), зимистон муътадил-хушк ва борони солона нодир (≈155 миллиметр). Шаҳр аз тӯфонҳои хоки 'ҳабӯб' азият мекашад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Хартум аз 2,1 миллион ва бо метрополитии Хартум, Омдурман, Хартум-Баҳрӣ аз 6 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ мебошанд; ҷамоаҳои бузурги нубиён, беҷа, фор ва панаҳҷӯёни ҷанубии Судон, эфиопӣ ва эритреагӣ низ зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби ҷанги 2023, миллионҳо сокинон шаҳрро тарк карданд. == Иқтисод == Хартум маркази асосии иқтисоди Судон буд — тиҷорати арабӣ, бонкҳо, саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, ғизо, симон), коркарди нафт. Бозори Омдурман '''Сук-уш-Шаъбӣ''' яке аз бузургтарин бозорҳои Африқо буд.<ref name="brit" /> Ҷанги 2023 қисми зиёди инфрасохтори иқтисодии шаҳрро вайрон кард. c37yaddm4nyk4mybbt7dhjgcik20tvg 1475338 1475337 2026-06-09T04:04:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475338 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Хартум |номи аслӣ = الخرطوم |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1821 |масоҳат = 22 736 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 2 119 800 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Хартум''' (ба арабӣ: ''الخرطوم'', ''al-Khurṭūm'') — пойтахт ва маркази маъмурии [[Судон]], дар маҳалли тарихии пайвасти [[Нили Сафед]] ва [[Нили Кабуд]] (ки [[Нил]]и асосиро ташкил медиҳанд) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Khartoum Khartoum] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо [[Омдурман]] ва Хартум-Баҳрӣ (Шимолӣ) маркази метрополитӣ бо аҳолии зиёда аз 6 миллион нафар ташкил мекунад. Аз апрели 2023 бо сабаби ҷанги шаҳрвандӣ шаҳр азими вайрониро аз сар гузаронд.<ref name="brit" /> == Таърих == Хартум дар маҳалли омезиши ду Нил (Нили Сафеди аз [[Уганда]] ва Нили Кабуди аз [[Эфиопия]]) воқеъ аст; номи он аз номи арабии хартум (хартуми фил) сар задааст, зеро шакли заминӣ дар паркинг се Нил ба хартуми фил монанд аст. Хартумро соли 1821 валии Миср '''Муҳаммад Алӣ-пошо''' ҳамчун пойгоҳи ҳарбию маъмурии забти Судон бунёд кард ва зуд ба бузургтарин шаҳри минтақа табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар марти 1884 – январи 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа бо роҳбарии шайх Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ дар тӯли 320 рӯз муҳосира кард; 26 январи 1885 пас аз шикасти муҳофизон, генерали англис '''Чарлз Ҷорҷ Гордон''' дар кохи ҳукуматӣ кушта шуд. Хартум қариб 13 сол маркази [[Маҳдӣ (Судон)|давлати Маҳдиа]] буд; соли 1898 Ҳерберт Китченер пас аз ҷанги Омдурман шаҳри Хартумро аз нав ишғол кард. Дар асрҳои XX Хартум маркази мустамликаи англо-мисрӣ, баъдан пойтахти Судони мустақил (1956) гардид. Аз апрели 2023 шаҳр маҳалли асосии ҷанги байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез аст, ки боиси вайронии аксари марказҳои ҳукуматӣ, биноҳои таърихӣ ва бозорҳои бузург гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Хартум дар маҳалли пайвасти Нили Сафед ва Нили Кабуд, дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистон сахт гарм (бо ҳарорати то +47°C), зимистон муътадил-хушк ва борони солона нодир (≈155 миллиметр). Шаҳр аз тӯфонҳои хоки 'ҳабӯб' азият мекашад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Хартум аз 2,1 миллион ва бо метрополитии Хартум, Омдурман, Хартум-Баҳрӣ аз 6 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ мебошанд; ҷамоаҳои бузурги нубиён, беҷа, фор ва панаҳҷӯёни ҷанубии Судон, эфиопӣ ва эритреагӣ низ зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби ҷанги 2023, миллионҳо сокинон шаҳрро тарк карданд. == Иқтисод == Хартум маркази асосии иқтисоди Судон буд — тиҷорати арабӣ, бонкҳо, саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, ғизо, симон), коркарди нафт. Бозори Омдурман '''Сук-уш-Шаъбӣ''' яке аз бузургтарин бозорҳои Африқо буд.<ref name="brit" /> Ҷанги 2023 қисми зиёди инфрасохтори иқтисодии шаҳрро вайрон кард. == Нақлиёт == Дар Хартум '''Фурудгоҳи байналмилалии Хартум''' (то соли 2023 фурудгоҳи асосии кишвар), истгоҳи бузурги роҳи оҳан (хатти Хартум–Порт-Судон, бо қубури нафт пайваста) ва шоҳроҳҳо ба Омдурман, Маданӣ ва шимол амал мекарданд. Фурудгоҳи нав дар наздикии Хартум сохта мешавад. k37fz6b0dwg23iy88e521zmb4gtj9qr 1475339 1475338 2026-06-09T04:04:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475339 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Хартум |номи аслӣ = الخرطوم |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1821 |масоҳат = 22 736 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 2 119 800 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Хартум''' (ба арабӣ: ''الخرطوم'', ''al-Khurṭūm'') — пойтахт ва маркази маъмурии [[Судон]], дар маҳалли тарихии пайвасти [[Нили Сафед]] ва [[Нили Кабуд]] (ки [[Нил]]и асосиро ташкил медиҳанд) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Khartoum Khartoum] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо [[Омдурман]] ва Хартум-Баҳрӣ (Шимолӣ) маркази метрополитӣ бо аҳолии зиёда аз 6 миллион нафар ташкил мекунад. Аз апрели 2023 бо сабаби ҷанги шаҳрвандӣ шаҳр азими вайрониро аз сар гузаронд.<ref name="brit" /> == Таърих == Хартум дар маҳалли омезиши ду Нил (Нили Сафеди аз [[Уганда]] ва Нили Кабуди аз [[Эфиопия]]) воқеъ аст; номи он аз номи арабии хартум (хартуми фил) сар задааст, зеро шакли заминӣ дар паркинг се Нил ба хартуми фил монанд аст. Хартумро соли 1821 валии Миср '''Муҳаммад Алӣ-пошо''' ҳамчун пойгоҳи ҳарбию маъмурии забти Судон бунёд кард ва зуд ба бузургтарин шаҳри минтақа табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар марти 1884 – январи 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа бо роҳбарии шайх Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ дар тӯли 320 рӯз муҳосира кард; 26 январи 1885 пас аз шикасти муҳофизон, генерали англис '''Чарлз Ҷорҷ Гордон''' дар кохи ҳукуматӣ кушта шуд. Хартум қариб 13 сол маркази [[Маҳдӣ (Судон)|давлати Маҳдиа]] буд; соли 1898 Ҳерберт Китченер пас аз ҷанги Омдурман шаҳри Хартумро аз нав ишғол кард. Дар асрҳои XX Хартум маркази мустамликаи англо-мисрӣ, баъдан пойтахти Судони мустақил (1956) гардид. Аз апрели 2023 шаҳр маҳалли асосии ҷанги байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез аст, ки боиси вайронии аксари марказҳои ҳукуматӣ, биноҳои таърихӣ ва бозорҳои бузург гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Хартум дар маҳалли пайвасти Нили Сафед ва Нили Кабуд, дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистон сахт гарм (бо ҳарорати то +47°C), зимистон муътадил-хушк ва борони солона нодир (≈155 миллиметр). Шаҳр аз тӯфонҳои хоки 'ҳабӯб' азият мекашад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Хартум аз 2,1 миллион ва бо метрополитии Хартум, Омдурман, Хартум-Баҳрӣ аз 6 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ мебошанд; ҷамоаҳои бузурги нубиён, беҷа, фор ва панаҳҷӯёни ҷанубии Судон, эфиопӣ ва эритреагӣ низ зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби ҷанги 2023, миллионҳо сокинон шаҳрро тарк карданд. == Иқтисод == Хартум маркази асосии иқтисоди Судон буд — тиҷорати арабӣ, бонкҳо, саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, ғизо, симон), коркарди нафт. Бозори Омдурман '''Сук-уш-Шаъбӣ''' яке аз бузургтарин бозорҳои Африқо буд.<ref name="brit" /> Ҷанги 2023 қисми зиёди инфрасохтори иқтисодии шаҳрро вайрон кард. == Нақлиёт == Дар Хартум '''Фурудгоҳи байналмилалии Хартум''' (то соли 2023 фурудгоҳи асосии кишвар), истгоҳи бузурги роҳи оҳан (хатти Хартум–Порт-Судон, бо қубури нафт пайваста) ва шоҳроҳҳо ба Омдурман, Маданӣ ва шимол амал мекарданд. Фурудгоҳи нав дар наздикии Хартум сохта мешавад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Хартум '''Осорхонаи миллии Судон''' (бо коллексияи бузургтарини осори давраҳои Куш ва Маруа), масҷиди ҷомеи Хартум, биноҳои таърихии замони англо-мисрӣ ва Донишгоҳи Хартум (1902) воқеъанд. Адиби бузурги судонӣ '''ат-Таййиб Солеҳ''' аз ҳамин минтақа аст. ohgvdrobgp2kt2r90jg6gs2rc6uvbvd 1475340 1475339 2026-06-09T04:04:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475340 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Хартум |номи аслӣ = الخرطوم |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1821 |масоҳат = 22 736 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 2 119 800 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Хартум''' (ба арабӣ: ''الخرطوم'', ''al-Khurṭūm'') — пойтахт ва маркази маъмурии [[Судон]], дар маҳалли тарихии пайвасти [[Нили Сафед]] ва [[Нили Кабуд]] (ки [[Нил]]и асосиро ташкил медиҳанд) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Khartoum Khartoum] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо [[Омдурман]] ва Хартум-Баҳрӣ (Шимолӣ) маркази метрополитӣ бо аҳолии зиёда аз 6 миллион нафар ташкил мекунад. Аз апрели 2023 бо сабаби ҷанги шаҳрвандӣ шаҳр азими вайрониро аз сар гузаронд.<ref name="brit" /> == Таърих == Хартум дар маҳалли омезиши ду Нил (Нили Сафеди аз [[Уганда]] ва Нили Кабуди аз [[Эфиопия]]) воқеъ аст; номи он аз номи арабии хартум (хартуми фил) сар задааст, зеро шакли заминӣ дар паркинг се Нил ба хартуми фил монанд аст. Хартумро соли 1821 валии Миср '''Муҳаммад Алӣ-пошо''' ҳамчун пойгоҳи ҳарбию маъмурии забти Судон бунёд кард ва зуд ба бузургтарин шаҳри минтақа табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар марти 1884 – январи 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа бо роҳбарии шайх Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ дар тӯли 320 рӯз муҳосира кард; 26 январи 1885 пас аз шикасти муҳофизон, генерали англис '''Чарлз Ҷорҷ Гордон''' дар кохи ҳукуматӣ кушта шуд. Хартум қариб 13 сол маркази [[Маҳдӣ (Судон)|давлати Маҳдиа]] буд; соли 1898 Ҳерберт Китченер пас аз ҷанги Омдурман шаҳри Хартумро аз нав ишғол кард. Дар асрҳои XX Хартум маркази мустамликаи англо-мисрӣ, баъдан пойтахти Судони мустақил (1956) гардид. Аз апрели 2023 шаҳр маҳалли асосии ҷанги байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез аст, ки боиси вайронии аксари марказҳои ҳукуматӣ, биноҳои таърихӣ ва бозорҳои бузург гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Хартум дар маҳалли пайвасти Нили Сафед ва Нили Кабуд, дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистон сахт гарм (бо ҳарорати то +47°C), зимистон муътадил-хушк ва борони солона нодир (≈155 миллиметр). Шаҳр аз тӯфонҳои хоки 'ҳабӯб' азият мекашад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Хартум аз 2,1 миллион ва бо метрополитии Хартум, Омдурман, Хартум-Баҳрӣ аз 6 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ мебошанд; ҷамоаҳои бузурги нубиён, беҷа, фор ва панаҳҷӯёни ҷанубии Судон, эфиопӣ ва эритреагӣ низ зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби ҷанги 2023, миллионҳо сокинон шаҳрро тарк карданд. == Иқтисод == Хартум маркази асосии иқтисоди Судон буд — тиҷорати арабӣ, бонкҳо, саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, ғизо, симон), коркарди нафт. Бозори Омдурман '''Сук-уш-Шаъбӣ''' яке аз бузургтарин бозорҳои Африқо буд.<ref name="brit" /> Ҷанги 2023 қисми зиёди инфрасохтори иқтисодии шаҳрро вайрон кард. == Нақлиёт == Дар Хартум '''Фурудгоҳи байналмилалии Хартум''' (то соли 2023 фурудгоҳи асосии кишвар), истгоҳи бузурги роҳи оҳан (хатти Хартум–Порт-Судон, бо қубури нафт пайваста) ва шоҳроҳҳо ба Омдурман, Маданӣ ва шимол амал мекарданд. Фурудгоҳи нав дар наздикии Хартум сохта мешавад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Хартум '''Осорхонаи миллии Судон''' (бо коллексияи бузургтарини осори давраҳои Куш ва Маруа), масҷиди ҷомеи Хартум, биноҳои таърихии замони англо-мисрӣ ва Донишгоҳи Хартум (1902) воқеъанд. Адиби бузурги судонӣ '''ат-Таййиб Солеҳ''' аз ҳамин минтақа аст. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Омдурман]] * [[Нил]] * [[Нили Сафед]] * [[Нили Кабуд]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] 38ocpc810l5wfq490ludm1pqyg3os0q 1475341 1475340 2026-06-09T04:04:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475341 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Хартум |номи аслӣ = الخرطوم |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1821 |масоҳат = 22 736 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 2 119 800 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Хартум''' (ба арабӣ: ''الخرطوم'', ''al-Khurṭūm'') — пойтахт ва маркази маъмурии [[Судон]], дар маҳалли тарихии пайвасти [[Нили Сафед]] ва [[Нили Кабуд]] (ки [[Нил]]и асосиро ташкил медиҳанд) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Khartoum Khartoum] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо [[Омдурман]] ва Хартум-Баҳрӣ (Шимолӣ) маркази метрополитӣ бо аҳолии зиёда аз 6 миллион нафар ташкил мекунад. Аз апрели 2023 бо сабаби ҷанги шаҳрвандӣ шаҳр азими вайрониро аз сар гузаронд.<ref name="brit" /> == Таърих == Хартум дар маҳалли омезиши ду Нил (Нили Сафеди аз [[Уганда]] ва Нили Кабуди аз [[Эфиопия]]) воқеъ аст; номи он аз номи арабии хартум (хартуми фил) сар задааст, зеро шакли заминӣ дар паркинг се Нил ба хартуми фил монанд аст. Хартумро соли 1821 валии Миср '''Муҳаммад Алӣ-пошо''' ҳамчун пойгоҳи ҳарбию маъмурии забти Судон бунёд кард ва зуд ба бузургтарин шаҳри минтақа табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар марти 1884 – январи 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа бо роҳбарии шайх Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ дар тӯли 320 рӯз муҳосира кард; 26 январи 1885 пас аз шикасти муҳофизон, генерали англис '''Чарлз Ҷорҷ Гордон''' дар кохи ҳукуматӣ кушта шуд. Хартум қариб 13 сол маркази [[Маҳдӣ (Судон)|давлати Маҳдиа]] буд; соли 1898 Ҳерберт Китченер пас аз ҷанги Омдурман шаҳри Хартумро аз нав ишғол кард. Дар асрҳои XX Хартум маркази мустамликаи англо-мисрӣ, баъдан пойтахти Судони мустақил (1956) гардид. Аз апрели 2023 шаҳр маҳалли асосии ҷанги байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез аст, ки боиси вайронии аксари марказҳои ҳукуматӣ, биноҳои таърихӣ ва бозорҳои бузург гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Хартум дар маҳалли пайвасти Нили Сафед ва Нили Кабуд, дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистон сахт гарм (бо ҳарорати то +47°C), зимистон муътадил-хушк ва борони солона нодир (≈155 миллиметр). Шаҳр аз тӯфонҳои хоки 'ҳабӯб' азият мекашад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Хартум аз 2,1 миллион ва бо метрополитии Хартум, Омдурман, Хартум-Баҳрӣ аз 6 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ мебошанд; ҷамоаҳои бузурги нубиён, беҷа, фор ва панаҳҷӯёни ҷанубии Судон, эфиопӣ ва эритреагӣ низ зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби ҷанги 2023, миллионҳо сокинон шаҳрро тарк карданд. == Иқтисод == Хартум маркази асосии иқтисоди Судон буд — тиҷорати арабӣ, бонкҳо, саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, ғизо, симон), коркарди нафт. Бозори Омдурман '''Сук-уш-Шаъбӣ''' яке аз бузургтарин бозорҳои Африқо буд.<ref name="brit" /> Ҷанги 2023 қисми зиёди инфрасохтори иқтисодии шаҳрро вайрон кард. == Нақлиёт == Дар Хартум '''Фурудгоҳи байналмилалии Хартум''' (то соли 2023 фурудгоҳи асосии кишвар), истгоҳи бузурги роҳи оҳан (хатти Хартум–Порт-Судон, бо қубури нафт пайваста) ва шоҳроҳҳо ба Омдурман, Маданӣ ва шимол амал мекарданд. Фурудгоҳи нав дар наздикии Хартум сохта мешавад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Хартум '''Осорхонаи миллии Судон''' (бо коллексияи бузургтарини осори давраҳои Куш ва Маруа), масҷиди ҷомеи Хартум, биноҳои таърихии замони англо-мисрӣ ва Донишгоҳи Хартум (1902) воқеъанд. Адиби бузурги судонӣ '''ат-Таййиб Солеҳ''' аз ҳамин минтақа аст. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Омдурман]] * [[Нил]] * [[Нили Сафед]] * [[Нили Кабуд]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} qgwzo2bw0kdr9xmffs5c38epklktzpv 1475342 1475341 2026-06-09T04:05:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475342 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Хартум |номи аслӣ = الخرطوم |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1821 |масоҳат = 22 736 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 2 119 800 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Хартум''' (ба арабӣ: ''الخرطوم'', ''al-Khurṭūm'') — пойтахт ва маркази маъмурии [[Судон]], дар маҳалли тарихии пайвасти [[Нили Сафед]] ва [[Нили Кабуд]] (ки [[Нил]]и асосиро ташкил медиҳанд) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Khartoum Khartoum] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо [[Омдурман]] ва Хартум-Баҳрӣ (Шимолӣ) маркази метрополитӣ бо аҳолии зиёда аз 6 миллион нафар ташкил мекунад. Аз апрели 2023 бо сабаби ҷанги шаҳрвандӣ шаҳр азими вайрониро аз сар гузаронд.<ref name="brit" /> == Таърих == Хартум дар маҳалли омезиши ду Нил (Нили Сафеди аз [[Уганда]] ва Нили Кабуди аз [[Эфиопия]]) воқеъ аст; номи он аз номи арабии хартум (хартуми фил) сар задааст, зеро шакли заминӣ дар паркинг се Нил ба хартуми фил монанд аст. Хартумро соли 1821 валии Миср '''Муҳаммад Алӣ-пошо''' ҳамчун пойгоҳи ҳарбию маъмурии забти Судон бунёд кард ва зуд ба бузургтарин шаҳри минтақа табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар марти 1884 – январи 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа бо роҳбарии шайх Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ дар тӯли 320 рӯз муҳосира кард; 26 январи 1885 пас аз шикасти муҳофизон, генерали англис '''Чарлз Ҷорҷ Гордон''' дар кохи ҳукуматӣ кушта шуд. Хартум қариб 13 сол маркази [[Маҳдӣ (Судон)|давлати Маҳдиа]] буд; соли 1898 Ҳерберт Китченер пас аз ҷанги Омдурман шаҳри Хартумро аз нав ишғол кард. Дар асрҳои XX Хартум маркази мустамликаи англо-мисрӣ, баъдан пойтахти Судони мустақил (1956) гардид. Аз апрели 2023 шаҳр маҳалли асосии ҷанги байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез аст, ки боиси вайронии аксари марказҳои ҳукуматӣ, биноҳои таърихӣ ва бозорҳои бузург гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Хартум дар маҳалли пайвасти Нили Сафед ва Нили Кабуд, дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистон сахт гарм (бо ҳарорати то +47°C), зимистон муътадил-хушк ва борони солона нодир (≈155 миллиметр). Шаҳр аз тӯфонҳои хоки 'ҳабӯб' азият мекашад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Хартум аз 2,1 миллион ва бо метрополитии Хартум, Омдурман, Хартум-Баҳрӣ аз 6 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ мебошанд; ҷамоаҳои бузурги нубиён, беҷа, фор ва панаҳҷӯёни ҷанубии Судон, эфиопӣ ва эритреагӣ низ зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби ҷанги 2023, миллионҳо сокинон шаҳрро тарк карданд. == Иқтисод == Хартум маркази асосии иқтисоди Судон буд — тиҷорати арабӣ, бонкҳо, саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, ғизо, симон), коркарди нафт. Бозори Омдурман '''Сук-уш-Шаъбӣ''' яке аз бузургтарин бозорҳои Африқо буд.<ref name="brit" /> Ҷанги 2023 қисми зиёди инфрасохтори иқтисодии шаҳрро вайрон кард. == Нақлиёт == Дар Хартум '''Фурудгоҳи байналмилалии Хартум''' (то соли 2023 фурудгоҳи асосии кишвар), истгоҳи бузурги роҳи оҳан (хатти Хартум–Порт-Судон, бо қубури нафт пайваста) ва шоҳроҳҳо ба Омдурман, Маданӣ ва шимол амал мекарданд. Фурудгоҳи нав дар наздикии Хартум сохта мешавад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Хартум '''Осорхонаи миллии Судон''' (бо коллексияи бузургтарини осори давраҳои Куш ва Маруа), масҷиди ҷомеи Хартум, биноҳои таърихии замони англо-мисрӣ ва Донишгоҳи Хартум (1902) воқеъанд. Адиби бузурги судонӣ '''ат-Таййиб Солеҳ''' аз ҳамин минтақа аст. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Омдурман]] * [[Нил]] * [[Нили Сафед]] * [[Нили Кабуд]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Khartoum Хартум дар Encyclopædia Britannica] 2ji7tjuqtcjnu7ku7q8j4f8geidil6h 1475343 1475342 2026-06-09T04:05:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475343 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Хартум |номи аслӣ = الخرطوم |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 32|lon_min = 33|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1821 |масоҳат = 22 736 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 2 119 800 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Хартум''' (ба арабӣ: ''الخرطوم'', ''al-Khurṭūm'') — пойтахт ва маркази маъмурии [[Судон]], дар маҳалли тарихии пайвасти [[Нили Сафед]] ва [[Нили Кабуд]] (ки [[Нил]]и асосиро ташкил медиҳанд) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Khartoum Khartoum] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо [[Омдурман]] ва Хартум-Баҳрӣ (Шимолӣ) маркази метрополитӣ бо аҳолии зиёда аз 6 миллион нафар ташкил мекунад. Аз апрели 2023 бо сабаби ҷанги шаҳрвандӣ шаҳр азими вайрониро аз сар гузаронд.<ref name="brit" /> == Таърих == Хартум дар маҳалли омезиши ду Нил (Нили Сафеди аз [[Уганда]] ва Нили Кабуди аз [[Эфиопия]]) воқеъ аст; номи он аз номи арабии хартум (хартуми фил) сар задааст, зеро шакли заминӣ дар паркинг се Нил ба хартуми фил монанд аст. Хартумро соли 1821 валии Миср '''Муҳаммад Алӣ-пошо''' ҳамчун пойгоҳи ҳарбию маъмурии забти Судон бунёд кард ва зуд ба бузургтарин шаҳри минтақа табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар марти 1884 – январи 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа бо роҳбарии шайх Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ дар тӯли 320 рӯз муҳосира кард; 26 январи 1885 пас аз шикасти муҳофизон, генерали англис '''Чарлз Ҷорҷ Гордон''' дар кохи ҳукуматӣ кушта шуд. Хартум қариб 13 сол маркази [[Маҳдӣ (Судон)|давлати Маҳдиа]] буд; соли 1898 Ҳерберт Китченер пас аз ҷанги Омдурман шаҳри Хартумро аз нав ишғол кард. Дар асрҳои XX Хартум маркази мустамликаи англо-мисрӣ, баъдан пойтахти Судони мустақил (1956) гардид. Аз апрели 2023 шаҳр маҳалли асосии ҷанги байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез аст, ки боиси вайронии аксари марказҳои ҳукуматӣ, биноҳои таърихӣ ва бозорҳои бузург гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Хартум дар маҳалли пайвасти Нили Сафед ва Нили Кабуд, дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистон сахт гарм (бо ҳарорати то +47°C), зимистон муътадил-хушк ва борони солона нодир (≈155 миллиметр). Шаҳр аз тӯфонҳои хоки 'ҳабӯб' азият мекашад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Хартум аз 2,1 миллион ва бо метрополитии Хартум, Омдурман, Хартум-Баҳрӣ аз 6 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ мебошанд; ҷамоаҳои бузурги нубиён, беҷа, фор ва панаҳҷӯёни ҷанубии Судон, эфиопӣ ва эритреагӣ низ зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби ҷанги 2023, миллионҳо сокинон шаҳрро тарк карданд. == Иқтисод == Хартум маркази асосии иқтисоди Судон буд — тиҷорати арабӣ, бонкҳо, саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, ғизо, симон), коркарди нафт. Бозори Омдурман '''Сук-уш-Шаъбӣ''' яке аз бузургтарин бозорҳои Африқо буд.<ref name="brit" /> Ҷанги 2023 қисми зиёди инфрасохтори иқтисодии шаҳрро вайрон кард. == Нақлиёт == Дар Хартум '''Фурудгоҳи байналмилалии Хартум''' (то соли 2023 фурудгоҳи асосии кишвар), истгоҳи бузурги роҳи оҳан (хатти Хартум–Порт-Судон, бо қубури нафт пайваста) ва шоҳроҳҳо ба Омдурман, Маданӣ ва шимол амал мекарданд. Фурудгоҳи нав дар наздикии Хартум сохта мешавад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Хартум '''Осорхонаи миллии Судон''' (бо коллексияи бузургтарини осори давраҳои Куш ва Маруа), масҷиди ҷомеи Хартум, биноҳои таърихии замони англо-мисрӣ ва Донишгоҳи Хартум (1902) воқеъанд. Адиби бузурги судонӣ '''ат-Таййиб Солеҳ''' аз ҳамин минтақа аст. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Омдурман]] * [[Нил]] * [[Нили Сафед]] * [[Нили Кабуд]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Khartoum Хартум дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Судон]] [[Гурӯҳ:Судон]] [[Гурӯҳ:Пойтахтҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] i4l3l28t22w1hcpgrdagqgk0n5wlfl0 0 10287 1475531 1040391 2026-06-09T04:46:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475531 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Рабат |номи аслӣ = الرباط / ar-Ribāṭ |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII |масоҳат = 118 |баландии маркази МА = 46 |аҳолӣ = 577 827 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Рабат''' (ба арабӣ: ''الرباط'', ''ar-Ribāṭ''; ба берберӣ: ''ⴰⵕⴱⴰⵟ'', ''Aṛbaṭ'') — пойтахти [[Марокаш]] ва дуюм бузургтарин шаҳри кишвар пас аз [[Касабланка]], дар канори Уқёнуси Атлантика, дар маҳалли рехтани дарёи Бу-Регрег воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Rabat Rabat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази асосии маъмурӣ, дипломатӣ ва фарҳангии кишвар буда, бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аҳолии он аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Соли 2012 маркази таърихии Рабат ҳамчун '''«пойтахти муосир ва шаҳри таърихӣ: мероси муштараки»''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> l81hi6g1cd5dadnb4q9c5vnhiitlx15 1475532 1475531 2026-06-09T04:47:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475532 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Рабат |номи аслӣ = الرباط / ar-Ribāṭ |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII |масоҳат = 118 |баландии маркази МА = 46 |аҳолӣ = 577 827 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Рабат''' (ба арабӣ: ''الرباط'', ''ar-Ribāṭ''; ба берберӣ: ''ⴰⵕⴱⴰⵟ'', ''Aṛbaṭ'') — пойтахти [[Марокаш]] ва дуюм бузургтарин шаҳри кишвар пас аз [[Касабланка]], дар канори Уқёнуси Атлантика, дар маҳалли рехтани дарёи Бу-Регрег воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Rabat Rabat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази асосии маъмурӣ, дипломатӣ ва фарҳангии кишвар буда, бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аҳолии он аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Соли 2012 маркази таърихии Рабат ҳамчун '''«пойтахти муосир ва шаҳри таърихӣ: мероси муштараки»''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Рабати имрӯза қадим аз тарафи финикиён ва карфагениён ҳамчун Sala Colonia маскун буд; дар асрҳои миёна харобаҳои Шеллаҳ (некрополи Маринидӣ) дар наздикии шаҳр воқеъанд. Шаҳри замонавӣ тахминан соли 1150 аз тарафи халифаи [[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидон]] Абдулмуъминӣ ҳамчун рибот — пойгоҳи ҳарбии муҷоҳидин — бунёд шуд; аз ҳамин ҷо номи 'Рабат' меояд.<ref name="brit" /> Дар асри XII халифа '''Яъқуб ал-Мансур''' Рабатро ба пойтахти муваққатии империяи Алмуваҳҳидӣ табдил дод ва ба сохтмони '''Манораи Ҳасан''' (минораи бузурги масҷиди ҷомеа, ки дар сохтмонаш баъд аз вафоти ӯ соли 1199 бо иртифои 44 метр нотамом монд) шурӯъ кард. Дар асри XVII Рабат маркази '''Ҷумҳурии корсорӣ Бу-Регрег''' (1627–1668) — давлати корсории мустақили муҳоҷирони мавр аз Андалусия — гардид, ки бо Англия, Голландия ва Фаронса муноқишаҳои тиҷоратӣ дошт. Соли 1912 пас аз эълони протекторати Фаронса бар Марокко '''Рабат пойтахти кишвар таъсис ёфт''' (пеш аз он пойтахт Маракеш/Фес/Мекнес гузаранда буданд). Дар соли 1956 бо истиқлоли Марокко Рабат пойтахти Подшоҳии Марокаш гардид. nciid6ccbprip0bp8474dx3cl8p9ms7 1475533 1475532 2026-06-09T04:47:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475533 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Рабат |номи аслӣ = الرباط / ar-Ribāṭ |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII |масоҳат = 118 |баландии маркази МА = 46 |аҳолӣ = 577 827 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Рабат''' (ба арабӣ: ''الرباط'', ''ar-Ribāṭ''; ба берберӣ: ''ⴰⵕⴱⴰⵟ'', ''Aṛbaṭ'') — пойтахти [[Марокаш]] ва дуюм бузургтарин шаҳри кишвар пас аз [[Касабланка]], дар канори Уқёнуси Атлантика, дар маҳалли рехтани дарёи Бу-Регрег воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Rabat Rabat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази асосии маъмурӣ, дипломатӣ ва фарҳангии кишвар буда, бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аҳолии он аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Соли 2012 маркази таърихии Рабат ҳамчун '''«пойтахти муосир ва шаҳри таърихӣ: мероси муштараки»''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Рабати имрӯза қадим аз тарафи финикиён ва карфагениён ҳамчун Sala Colonia маскун буд; дар асрҳои миёна харобаҳои Шеллаҳ (некрополи Маринидӣ) дар наздикии шаҳр воқеъанд. Шаҳри замонавӣ тахминан соли 1150 аз тарафи халифаи [[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидон]] Абдулмуъминӣ ҳамчун рибот — пойгоҳи ҳарбии муҷоҳидин — бунёд шуд; аз ҳамин ҷо номи 'Рабат' меояд.<ref name="brit" /> Дар асри XII халифа '''Яъқуб ал-Мансур''' Рабатро ба пойтахти муваққатии империяи Алмуваҳҳидӣ табдил дод ва ба сохтмони '''Манораи Ҳасан''' (минораи бузурги масҷиди ҷомеа, ки дар сохтмонаш баъд аз вафоти ӯ соли 1199 бо иртифои 44 метр нотамом монд) шурӯъ кард. Дар асри XVII Рабат маркази '''Ҷумҳурии корсорӣ Бу-Регрег''' (1627–1668) — давлати корсории мустақили муҳоҷирони мавр аз Андалусия — гардид, ки бо Англия, Голландия ва Фаронса муноқишаҳои тиҷоратӣ дошт. Соли 1912 пас аз эълони протекторати Фаронса бар Марокко '''Рабат пойтахти кишвар таъсис ёфт''' (пеш аз он пойтахт Маракеш/Фес/Мекнес гузаранда буданд). Дар соли 1956 бо истиқлоли Марокко Рабат пойтахти Подшоҳии Марокаш гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Рабат дар канори Уқёнуси Атлантика, дар канори ҷанубии дарёи Бу-Регрег, дар баландии 0–60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм ва хушк, зимистон муътадил-намӣ.<ref name="brit" /> 61y8nnto15dauqncygobj1zg4tiz4mo 1475534 1475533 2026-06-09T04:47:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475534 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Рабат |номи аслӣ = الرباط / ar-Ribāṭ |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII |масоҳат = 118 |баландии маркази МА = 46 |аҳолӣ = 577 827 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Рабат''' (ба арабӣ: ''الرباط'', ''ar-Ribāṭ''; ба берберӣ: ''ⴰⵕⴱⴰⵟ'', ''Aṛbaṭ'') — пойтахти [[Марокаш]] ва дуюм бузургтарин шаҳри кишвар пас аз [[Касабланка]], дар канори Уқёнуси Атлантика, дар маҳалли рехтани дарёи Бу-Регрег воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Rabat Rabat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази асосии маъмурӣ, дипломатӣ ва фарҳангии кишвар буда, бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аҳолии он аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Соли 2012 маркази таърихии Рабат ҳамчун '''«пойтахти муосир ва шаҳри таърихӣ: мероси муштараки»''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Рабати имрӯза қадим аз тарафи финикиён ва карфагениён ҳамчун Sala Colonia маскун буд; дар асрҳои миёна харобаҳои Шеллаҳ (некрополи Маринидӣ) дар наздикии шаҳр воқеъанд. Шаҳри замонавӣ тахминан соли 1150 аз тарафи халифаи [[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидон]] Абдулмуъминӣ ҳамчун рибот — пойгоҳи ҳарбии муҷоҳидин — бунёд шуд; аз ҳамин ҷо номи 'Рабат' меояд.<ref name="brit" /> Дар асри XII халифа '''Яъқуб ал-Мансур''' Рабатро ба пойтахти муваққатии империяи Алмуваҳҳидӣ табдил дод ва ба сохтмони '''Манораи Ҳасан''' (минораи бузурги масҷиди ҷомеа, ки дар сохтмонаш баъд аз вафоти ӯ соли 1199 бо иртифои 44 метр нотамом монд) шурӯъ кард. Дар асри XVII Рабат маркази '''Ҷумҳурии корсорӣ Бу-Регрег''' (1627–1668) — давлати корсории мустақили муҳоҷирони мавр аз Андалусия — гардид, ки бо Англия, Голландия ва Фаронса муноқишаҳои тиҷоратӣ дошт. Соли 1912 пас аз эълони протекторати Фаронса бар Марокко '''Рабат пойтахти кишвар таъсис ёфт''' (пеш аз он пойтахт Маракеш/Фес/Мекнес гузаранда буданд). Дар соли 1956 бо истиқлоли Марокко Рабат пойтахти Подшоҳии Марокаш гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Рабат дар канори Уқёнуси Атлантика, дар канори ҷанубии дарёи Бу-Регрег, дар баландии 0–60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм ва хушк, зимистон муътадил-намӣ.<ref name="brit" /> == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Рабат тахминан 580 ҳазор ва бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳои марокашӣ ва берберҳои Регрога ҳастанд; забонҳои расмӣ арабӣ ва берберӣ (тамозигт). 67jz4k3wqq1r51gtoyqd02edobp8z80 1475535 1475534 2026-06-09T04:47:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475535 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Рабат |номи аслӣ = الرباط / ar-Ribāṭ |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII |масоҳат = 118 |баландии маркази МА = 46 |аҳолӣ = 577 827 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Рабат''' (ба арабӣ: ''الرباط'', ''ar-Ribāṭ''; ба берберӣ: ''ⴰⵕⴱⴰⵟ'', ''Aṛbaṭ'') — пойтахти [[Марокаш]] ва дуюм бузургтарин шаҳри кишвар пас аз [[Касабланка]], дар канори Уқёнуси Атлантика, дар маҳалли рехтани дарёи Бу-Регрег воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Rabat Rabat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази асосии маъмурӣ, дипломатӣ ва фарҳангии кишвар буда, бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аҳолии он аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Соли 2012 маркази таърихии Рабат ҳамчун '''«пойтахти муосир ва шаҳри таърихӣ: мероси муштараки»''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Рабати имрӯза қадим аз тарафи финикиён ва карфагениён ҳамчун Sala Colonia маскун буд; дар асрҳои миёна харобаҳои Шеллаҳ (некрополи Маринидӣ) дар наздикии шаҳр воқеъанд. Шаҳри замонавӣ тахминан соли 1150 аз тарафи халифаи [[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидон]] Абдулмуъминӣ ҳамчун рибот — пойгоҳи ҳарбии муҷоҳидин — бунёд шуд; аз ҳамин ҷо номи 'Рабат' меояд.<ref name="brit" /> Дар асри XII халифа '''Яъқуб ал-Мансур''' Рабатро ба пойтахти муваққатии империяи Алмуваҳҳидӣ табдил дод ва ба сохтмони '''Манораи Ҳасан''' (минораи бузурги масҷиди ҷомеа, ки дар сохтмонаш баъд аз вафоти ӯ соли 1199 бо иртифои 44 метр нотамом монд) шурӯъ кард. Дар асри XVII Рабат маркази '''Ҷумҳурии корсорӣ Бу-Регрег''' (1627–1668) — давлати корсории мустақили муҳоҷирони мавр аз Андалусия — гардид, ки бо Англия, Голландия ва Фаронса муноқишаҳои тиҷоратӣ дошт. Соли 1912 пас аз эълони протекторати Фаронса бар Марокко '''Рабат пойтахти кишвар таъсис ёфт''' (пеш аз он пойтахт Маракеш/Фес/Мекнес гузаранда буданд). Дар соли 1956 бо истиқлоли Марокко Рабат пойтахти Подшоҳии Марокаш гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Рабат дар канори Уқёнуси Атлантика, дар канори ҷанубии дарёи Бу-Регрег, дар баландии 0–60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм ва хушк, зимистон муътадил-намӣ.<ref name="brit" /> == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Рабат тахминан 580 ҳазор ва бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳои марокашӣ ва берберҳои Регрога ҳастанд; забонҳои расмӣ арабӣ ва берберӣ (тамозигт). == Иқтисод == Иқтисоди Рабат бар маъмурияти давлатӣ (ҳамчун пойтахт), сафоратхонаҳои хориҷӣ, бонкҳо, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад; саноати истеҳсолӣ дар маҳаллаҳои нав ҷой гирифтааст. efdwkk7u7hovlfshgjgjl45wflmmw1g 1475536 1475535 2026-06-09T04:48:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475536 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Рабат |номи аслӣ = الرباط / ar-Ribāṭ |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII |масоҳат = 118 |баландии маркази МА = 46 |аҳолӣ = 577 827 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Рабат''' (ба арабӣ: ''الرباط'', ''ar-Ribāṭ''; ба берберӣ: ''ⴰⵕⴱⴰⵟ'', ''Aṛbaṭ'') — пойтахти [[Марокаш]] ва дуюм бузургтарин шаҳри кишвар пас аз [[Касабланка]], дар канори Уқёнуси Атлантика, дар маҳалли рехтани дарёи Бу-Регрег воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Rabat Rabat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази асосии маъмурӣ, дипломатӣ ва фарҳангии кишвар буда, бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аҳолии он аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Соли 2012 маркази таърихии Рабат ҳамчун '''«пойтахти муосир ва шаҳри таърихӣ: мероси муштараки»''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Рабати имрӯза қадим аз тарафи финикиён ва карфагениён ҳамчун Sala Colonia маскун буд; дар асрҳои миёна харобаҳои Шеллаҳ (некрополи Маринидӣ) дар наздикии шаҳр воқеъанд. Шаҳри замонавӣ тахминан соли 1150 аз тарафи халифаи [[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидон]] Абдулмуъминӣ ҳамчун рибот — пойгоҳи ҳарбии муҷоҳидин — бунёд шуд; аз ҳамин ҷо номи 'Рабат' меояд.<ref name="brit" /> Дар асри XII халифа '''Яъқуб ал-Мансур''' Рабатро ба пойтахти муваққатии империяи Алмуваҳҳидӣ табдил дод ва ба сохтмони '''Манораи Ҳасан''' (минораи бузурги масҷиди ҷомеа, ки дар сохтмонаш баъд аз вафоти ӯ соли 1199 бо иртифои 44 метр нотамом монд) шурӯъ кард. Дар асри XVII Рабат маркази '''Ҷумҳурии корсорӣ Бу-Регрег''' (1627–1668) — давлати корсории мустақили муҳоҷирони мавр аз Андалусия — гардид, ки бо Англия, Голландия ва Фаронса муноқишаҳои тиҷоратӣ дошт. Соли 1912 пас аз эълони протекторати Фаронса бар Марокко '''Рабат пойтахти кишвар таъсис ёфт''' (пеш аз он пойтахт Маракеш/Фес/Мекнес гузаранда буданд). Дар соли 1956 бо истиқлоли Марокко Рабат пойтахти Подшоҳии Марокаш гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Рабат дар канори Уқёнуси Атлантика, дар канори ҷанубии дарёи Бу-Регрег, дар баландии 0–60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм ва хушк, зимистон муътадил-намӣ.<ref name="brit" /> == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Рабат тахминан 580 ҳазор ва бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳои марокашӣ ва берберҳои Регрога ҳастанд; забонҳои расмӣ арабӣ ва берберӣ (тамозигт). == Иқтисод == Иқтисоди Рабат бар маъмурияти давлатӣ (ҳамчун пойтахт), сафоратхонаҳои хориҷӣ, бонкҳо, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад; саноати истеҳсолӣ дар маҳаллаҳои нав ҷой гирифтааст. == Нақлиёт == Дар Рабат '''Фурудгоҳи Рабат-Сале''', истгоҳҳои Рабат-Вил ва Рабат-Огдал (хатти роҳи оҳан '''Ал-Бурок''' — нахустин роҳи оҳани суръатноки Африқо, ки соли 2018 Танҷер–Рабат–Касабланкаро мепайвандад), трамвайи Рабат-Сале ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. p2gil9g5xqm2tcia7dwnvo68fqcm18w 1475537 1475536 2026-06-09T04:48:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475537 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Рабат |номи аслӣ = الرباط / ar-Ribāṭ |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII |масоҳат = 118 |баландии маркази МА = 46 |аҳолӣ = 577 827 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Рабат''' (ба арабӣ: ''الرباط'', ''ar-Ribāṭ''; ба берберӣ: ''ⴰⵕⴱⴰⵟ'', ''Aṛbaṭ'') — пойтахти [[Марокаш]] ва дуюм бузургтарин шаҳри кишвар пас аз [[Касабланка]], дар канори Уқёнуси Атлантика, дар маҳалли рехтани дарёи Бу-Регрег воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Rabat Rabat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази асосии маъмурӣ, дипломатӣ ва фарҳангии кишвар буда, бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аҳолии он аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Соли 2012 маркази таърихии Рабат ҳамчун '''«пойтахти муосир ва шаҳри таърихӣ: мероси муштараки»''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Рабати имрӯза қадим аз тарафи финикиён ва карфагениён ҳамчун Sala Colonia маскун буд; дар асрҳои миёна харобаҳои Шеллаҳ (некрополи Маринидӣ) дар наздикии шаҳр воқеъанд. Шаҳри замонавӣ тахминан соли 1150 аз тарафи халифаи [[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидон]] Абдулмуъминӣ ҳамчун рибот — пойгоҳи ҳарбии муҷоҳидин — бунёд шуд; аз ҳамин ҷо номи 'Рабат' меояд.<ref name="brit" /> Дар асри XII халифа '''Яъқуб ал-Мансур''' Рабатро ба пойтахти муваққатии империяи Алмуваҳҳидӣ табдил дод ва ба сохтмони '''Манораи Ҳасан''' (минораи бузурги масҷиди ҷомеа, ки дар сохтмонаш баъд аз вафоти ӯ соли 1199 бо иртифои 44 метр нотамом монд) шурӯъ кард. Дар асри XVII Рабат маркази '''Ҷумҳурии корсорӣ Бу-Регрег''' (1627–1668) — давлати корсории мустақили муҳоҷирони мавр аз Андалусия — гардид, ки бо Англия, Голландия ва Фаронса муноқишаҳои тиҷоратӣ дошт. Соли 1912 пас аз эълони протекторати Фаронса бар Марокко '''Рабат пойтахти кишвар таъсис ёфт''' (пеш аз он пойтахт Маракеш/Фес/Мекнес гузаранда буданд). Дар соли 1956 бо истиқлоли Марокко Рабат пойтахти Подшоҳии Марокаш гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Рабат дар канори Уқёнуси Атлантика, дар канори ҷанубии дарёи Бу-Регрег, дар баландии 0–60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм ва хушк, зимистон муътадил-намӣ.<ref name="brit" /> == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Рабат тахминан 580 ҳазор ва бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳои марокашӣ ва берберҳои Регрога ҳастанд; забонҳои расмӣ арабӣ ва берберӣ (тамозигт). == Иқтисод == Иқтисоди Рабат бар маъмурияти давлатӣ (ҳамчун пойтахт), сафоратхонаҳои хориҷӣ, бонкҳо, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад; саноати истеҳсолӣ дар маҳаллаҳои нав ҷой гирифтааст. == Нақлиёт == Дар Рабат '''Фурудгоҳи Рабат-Сале''', истгоҳҳои Рабат-Вил ва Рабат-Огдал (хатти роҳи оҳан '''Ал-Бурок''' — нахустин роҳи оҳани суръатноки Африқо, ки соли 2018 Танҷер–Рабат–Касабланкаро мепайвандад), трамвайи Рабат-Сале ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Рабат бо '''Манораи Ҳасан''', '''Мавзолейи Муҳаммади V''' (пойдор аз 1971), '''Касбаи Удоиёҳо''' (қалъаи асри XII бо боғи андалусӣ), маҳаллаи Меллаҳ (ҷамоаи яҳудиёни таърихӣ) ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст. Дар наздикии шаҳр харобаҳои римии '''Сала Колониа''' ва некрополи Маринидӣ Шеллаҳ (асрҳои XIV) воқеъанд.<ref name="brit" /> r5nv136btljxdehdtw3ccxotjriji9n 1475538 1475537 2026-06-09T04:48:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475538 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Рабат |номи аслӣ = الرباط / ar-Ribāṭ |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII |масоҳат = 118 |баландии маркази МА = 46 |аҳолӣ = 577 827 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Рабат''' (ба арабӣ: ''الرباط'', ''ar-Ribāṭ''; ба берберӣ: ''ⴰⵕⴱⴰⵟ'', ''Aṛbaṭ'') — пойтахти [[Марокаш]] ва дуюм бузургтарин шаҳри кишвар пас аз [[Касабланка]], дар канори Уқёнуси Атлантика, дар маҳалли рехтани дарёи Бу-Регрег воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Rabat Rabat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази асосии маъмурӣ, дипломатӣ ва фарҳангии кишвар буда, бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аҳолии он аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Соли 2012 маркази таърихии Рабат ҳамчун '''«пойтахти муосир ва шаҳри таърихӣ: мероси муштараки»''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Рабати имрӯза қадим аз тарафи финикиён ва карфагениён ҳамчун Sala Colonia маскун буд; дар асрҳои миёна харобаҳои Шеллаҳ (некрополи Маринидӣ) дар наздикии шаҳр воқеъанд. Шаҳри замонавӣ тахминан соли 1150 аз тарафи халифаи [[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидон]] Абдулмуъминӣ ҳамчун рибот — пойгоҳи ҳарбии муҷоҳидин — бунёд шуд; аз ҳамин ҷо номи 'Рабат' меояд.<ref name="brit" /> Дар асри XII халифа '''Яъқуб ал-Мансур''' Рабатро ба пойтахти муваққатии империяи Алмуваҳҳидӣ табдил дод ва ба сохтмони '''Манораи Ҳасан''' (минораи бузурги масҷиди ҷомеа, ки дар сохтмонаш баъд аз вафоти ӯ соли 1199 бо иртифои 44 метр нотамом монд) шурӯъ кард. Дар асри XVII Рабат маркази '''Ҷумҳурии корсорӣ Бу-Регрег''' (1627–1668) — давлати корсории мустақили муҳоҷирони мавр аз Андалусия — гардид, ки бо Англия, Голландия ва Фаронса муноқишаҳои тиҷоратӣ дошт. Соли 1912 пас аз эълони протекторати Фаронса бар Марокко '''Рабат пойтахти кишвар таъсис ёфт''' (пеш аз он пойтахт Маракеш/Фес/Мекнес гузаранда буданд). Дар соли 1956 бо истиқлоли Марокко Рабат пойтахти Подшоҳии Марокаш гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Рабат дар канори Уқёнуси Атлантика, дар канори ҷанубии дарёи Бу-Регрег, дар баландии 0–60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм ва хушк, зимистон муътадил-намӣ.<ref name="brit" /> == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Рабат тахминан 580 ҳазор ва бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳои марокашӣ ва берберҳои Регрога ҳастанд; забонҳои расмӣ арабӣ ва берберӣ (тамозигт). == Иқтисод == Иқтисоди Рабат бар маъмурияти давлатӣ (ҳамчун пойтахт), сафоратхонаҳои хориҷӣ, бонкҳо, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад; саноати истеҳсолӣ дар маҳаллаҳои нав ҷой гирифтааст. == Нақлиёт == Дар Рабат '''Фурудгоҳи Рабат-Сале''', истгоҳҳои Рабат-Вил ва Рабат-Огдал (хатти роҳи оҳан '''Ал-Бурок''' — нахустин роҳи оҳани суръатноки Африқо, ки соли 2018 Танҷер–Рабат–Касабланкаро мепайвандад), трамвайи Рабат-Сале ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Рабат бо '''Манораи Ҳасан''', '''Мавзолейи Муҳаммади V''' (пойдор аз 1971), '''Касбаи Удоиёҳо''' (қалъаи асри XII бо боғи андалусӣ), маҳаллаи Меллаҳ (ҷамоаи яҳудиёни таърихӣ) ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст. Дар наздикии шаҳр харобаҳои римии '''Сала Колониа''' ва некрополи Маринидӣ Шеллаҳ (асрҳои XIV) воқеъанд.<ref name="brit" /> == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Касабланка]] * [[Сале]] * [[Алмуваҳҳид]] jzydon72qfv9eodqh699e4h866p4rxg 1475539 1475538 2026-06-09T04:48:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475539 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Рабат |номи аслӣ = الرباط / ar-Ribāṭ |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII |масоҳат = 118 |баландии маркази МА = 46 |аҳолӣ = 577 827 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Рабат''' (ба арабӣ: ''الرباط'', ''ar-Ribāṭ''; ба берберӣ: ''ⴰⵕⴱⴰⵟ'', ''Aṛbaṭ'') — пойтахти [[Марокаш]] ва дуюм бузургтарин шаҳри кишвар пас аз [[Касабланка]], дар канори Уқёнуси Атлантика, дар маҳалли рехтани дарёи Бу-Регрег воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Rabat Rabat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази асосии маъмурӣ, дипломатӣ ва фарҳангии кишвар буда, бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аҳолии он аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Соли 2012 маркази таърихии Рабат ҳамчун '''«пойтахти муосир ва шаҳри таърихӣ: мероси муштараки»''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Рабати имрӯза қадим аз тарафи финикиён ва карфагениён ҳамчун Sala Colonia маскун буд; дар асрҳои миёна харобаҳои Шеллаҳ (некрополи Маринидӣ) дар наздикии шаҳр воқеъанд. Шаҳри замонавӣ тахминан соли 1150 аз тарафи халифаи [[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидон]] Абдулмуъминӣ ҳамчун рибот — пойгоҳи ҳарбии муҷоҳидин — бунёд шуд; аз ҳамин ҷо номи 'Рабат' меояд.<ref name="brit" /> Дар асри XII халифа '''Яъқуб ал-Мансур''' Рабатро ба пойтахти муваққатии империяи Алмуваҳҳидӣ табдил дод ва ба сохтмони '''Манораи Ҳасан''' (минораи бузурги масҷиди ҷомеа, ки дар сохтмонаш баъд аз вафоти ӯ соли 1199 бо иртифои 44 метр нотамом монд) шурӯъ кард. Дар асри XVII Рабат маркази '''Ҷумҳурии корсорӣ Бу-Регрег''' (1627–1668) — давлати корсории мустақили муҳоҷирони мавр аз Андалусия — гардид, ки бо Англия, Голландия ва Фаронса муноқишаҳои тиҷоратӣ дошт. Соли 1912 пас аз эълони протекторати Фаронса бар Марокко '''Рабат пойтахти кишвар таъсис ёфт''' (пеш аз он пойтахт Маракеш/Фес/Мекнес гузаранда буданд). Дар соли 1956 бо истиқлоли Марокко Рабат пойтахти Подшоҳии Марокаш гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Рабат дар канори Уқёнуси Атлантика, дар канори ҷанубии дарёи Бу-Регрег, дар баландии 0–60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм ва хушк, зимистон муътадил-намӣ.<ref name="brit" /> == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Рабат тахминан 580 ҳазор ва бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳои марокашӣ ва берберҳои Регрога ҳастанд; забонҳои расмӣ арабӣ ва берберӣ (тамозигт). == Иқтисод == Иқтисоди Рабат бар маъмурияти давлатӣ (ҳамчун пойтахт), сафоратхонаҳои хориҷӣ, бонкҳо, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад; саноати истеҳсолӣ дар маҳаллаҳои нав ҷой гирифтааст. == Нақлиёт == Дар Рабат '''Фурудгоҳи Рабат-Сале''', истгоҳҳои Рабат-Вил ва Рабат-Огдал (хатти роҳи оҳан '''Ал-Бурок''' — нахустин роҳи оҳани суръатноки Африқо, ки соли 2018 Танҷер–Рабат–Касабланкаро мепайвандад), трамвайи Рабат-Сале ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Рабат бо '''Манораи Ҳасан''', '''Мавзолейи Муҳаммади V''' (пойдор аз 1971), '''Касбаи Удоиёҳо''' (қалъаи асри XII бо боғи андалусӣ), маҳаллаи Меллаҳ (ҷамоаи яҳудиёни таърихӣ) ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст. Дар наздикии шаҳр харобаҳои римии '''Сала Колониа''' ва некрополи Маринидӣ Шеллаҳ (асрҳои XIV) воқеъанд.<ref name="brit" /> == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Касабланка]] * [[Сале]] * [[Алмуваҳҳид]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 276ubyqfyd4cr25gji7353vlb20rbk5 1475540 1475539 2026-06-09T04:48:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475540 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Рабат |номи аслӣ = الرباط / ar-Ribāṭ |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII |масоҳат = 118 |баландии маркази МА = 46 |аҳолӣ = 577 827 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Рабат''' (ба арабӣ: ''الرباط'', ''ar-Ribāṭ''; ба берберӣ: ''ⴰⵕⴱⴰⵟ'', ''Aṛbaṭ'') — пойтахти [[Марокаш]] ва дуюм бузургтарин шаҳри кишвар пас аз [[Касабланка]], дар канори Уқёнуси Атлантика, дар маҳалли рехтани дарёи Бу-Регрег воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Rabat Rabat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази асосии маъмурӣ, дипломатӣ ва фарҳангии кишвар буда, бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аҳолии он аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Соли 2012 маркази таърихии Рабат ҳамчун '''«пойтахти муосир ва шаҳри таърихӣ: мероси муштараки»''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Рабати имрӯза қадим аз тарафи финикиён ва карфагениён ҳамчун Sala Colonia маскун буд; дар асрҳои миёна харобаҳои Шеллаҳ (некрополи Маринидӣ) дар наздикии шаҳр воқеъанд. Шаҳри замонавӣ тахминан соли 1150 аз тарафи халифаи [[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидон]] Абдулмуъминӣ ҳамчун рибот — пойгоҳи ҳарбии муҷоҳидин — бунёд шуд; аз ҳамин ҷо номи 'Рабат' меояд.<ref name="brit" /> Дар асри XII халифа '''Яъқуб ал-Мансур''' Рабатро ба пойтахти муваққатии империяи Алмуваҳҳидӣ табдил дод ва ба сохтмони '''Манораи Ҳасан''' (минораи бузурги масҷиди ҷомеа, ки дар сохтмонаш баъд аз вафоти ӯ соли 1199 бо иртифои 44 метр нотамом монд) шурӯъ кард. Дар асри XVII Рабат маркази '''Ҷумҳурии корсорӣ Бу-Регрег''' (1627–1668) — давлати корсории мустақили муҳоҷирони мавр аз Андалусия — гардид, ки бо Англия, Голландия ва Фаронса муноқишаҳои тиҷоратӣ дошт. Соли 1912 пас аз эълони протекторати Фаронса бар Марокко '''Рабат пойтахти кишвар таъсис ёфт''' (пеш аз он пойтахт Маракеш/Фес/Мекнес гузаранда буданд). Дар соли 1956 бо истиқлоли Марокко Рабат пойтахти Подшоҳии Марокаш гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Рабат дар канори Уқёнуси Атлантика, дар канори ҷанубии дарёи Бу-Регрег, дар баландии 0–60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм ва хушк, зимистон муътадил-намӣ.<ref name="brit" /> == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Рабат тахминан 580 ҳазор ва бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳои марокашӣ ва берберҳои Регрога ҳастанд; забонҳои расмӣ арабӣ ва берберӣ (тамозигт). == Иқтисод == Иқтисоди Рабат бар маъмурияти давлатӣ (ҳамчун пойтахт), сафоратхонаҳои хориҷӣ, бонкҳо, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад; саноати истеҳсолӣ дар маҳаллаҳои нав ҷой гирифтааст. == Нақлиёт == Дар Рабат '''Фурудгоҳи Рабат-Сале''', истгоҳҳои Рабат-Вил ва Рабат-Огдал (хатти роҳи оҳан '''Ал-Бурок''' — нахустин роҳи оҳани суръатноки Африқо, ки соли 2018 Танҷер–Рабат–Касабланкаро мепайвандад), трамвайи Рабат-Сале ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Рабат бо '''Манораи Ҳасан''', '''Мавзолейи Муҳаммади V''' (пойдор аз 1971), '''Касбаи Удоиёҳо''' (қалъаи асри XII бо боғи андалусӣ), маҳаллаи Меллаҳ (ҷамоаи яҳудиёни таърихӣ) ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст. Дар наздикии шаҳр харобаҳои римии '''Сала Колониа''' ва некрополи Маринидӣ Шеллаҳ (асрҳои XIV) воқеъанд.<ref name="brit" /> == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Касабланка]] * [[Сале]] * [[Алмуваҳҳид]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Rabat Рабат дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/1401/ Rabat, Modern Capital and Historic City — UNESCO] cstcbunnwxkc1ex6qzrehmrchvqxtz5 1475541 1475540 2026-06-09T04:49:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475541 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Рабат |номи аслӣ = الرباط / ar-Ribāṭ |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII |масоҳат = 118 |баландии маркази МА = 46 |аҳолӣ = 577 827 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Рабат''' (ба арабӣ: ''الرباط'', ''ar-Ribāṭ''; ба берберӣ: ''ⴰⵕⴱⴰⵟ'', ''Aṛbaṭ'') — пойтахти [[Марокаш]] ва дуюм бузургтарин шаҳри кишвар пас аз [[Касабланка]], дар канори Уқёнуси Атлантика, дар маҳалли рехтани дарёи Бу-Регрег воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Rabat Rabat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази асосии маъмурӣ, дипломатӣ ва фарҳангии кишвар буда, бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аҳолии он аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Соли 2012 маркази таърихии Рабат ҳамчун '''«пойтахти муосир ва шаҳри таърихӣ: мероси муштараки»''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Рабати имрӯза қадим аз тарафи финикиён ва карфагениён ҳамчун Sala Colonia маскун буд; дар асрҳои миёна харобаҳои Шеллаҳ (некрополи Маринидӣ) дар наздикии шаҳр воқеъанд. Шаҳри замонавӣ тахминан соли 1150 аз тарафи халифаи [[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидон]] Абдулмуъминӣ ҳамчун рибот — пойгоҳи ҳарбии муҷоҳидин — бунёд шуд; аз ҳамин ҷо номи 'Рабат' меояд.<ref name="brit" /> Дар асри XII халифа '''Яъқуб ал-Мансур''' Рабатро ба пойтахти муваққатии империяи Алмуваҳҳидӣ табдил дод ва ба сохтмони '''Манораи Ҳасан''' (минораи бузурги масҷиди ҷомеа, ки дар сохтмонаш баъд аз вафоти ӯ соли 1199 бо иртифои 44 метр нотамом монд) шурӯъ кард. Дар асри XVII Рабат маркази '''Ҷумҳурии корсорӣ Бу-Регрег''' (1627–1668) — давлати корсории мустақили муҳоҷирони мавр аз Андалусия — гардид, ки бо Англия, Голландия ва Фаронса муноқишаҳои тиҷоратӣ дошт. Соли 1912 пас аз эълони протекторати Фаронса бар Марокко '''Рабат пойтахти кишвар таъсис ёфт''' (пеш аз он пойтахт Маракеш/Фес/Мекнес гузаранда буданд). Дар соли 1956 бо истиқлоли Марокко Рабат пойтахти Подшоҳии Марокаш гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Рабат дар канори Уқёнуси Атлантика, дар канори ҷанубии дарёи Бу-Регрег, дар баландии 0–60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм ва хушк, зимистон муътадил-намӣ.<ref name="brit" /> == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Рабат тахминан 580 ҳазор ва бо агломератсияи Рабат-Сале-Темара аз 1,9 миллион нафар мегузарад. Аксарият арабҳои марокашӣ ва берберҳои Регрога ҳастанд; забонҳои расмӣ арабӣ ва берберӣ (тамозигт). == Иқтисод == Иқтисоди Рабат бар маъмурияти давлатӣ (ҳамчун пойтахт), сафоратхонаҳои хориҷӣ, бонкҳо, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад; саноати истеҳсолӣ дар маҳаллаҳои нав ҷой гирифтааст. == Нақлиёт == Дар Рабат '''Фурудгоҳи Рабат-Сале''', истгоҳҳои Рабат-Вил ва Рабат-Огдал (хатти роҳи оҳан '''Ал-Бурок''' — нахустин роҳи оҳани суръатноки Африқо, ки соли 2018 Танҷер–Рабат–Касабланкаро мепайвандад), трамвайи Рабат-Сале ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Рабат бо '''Манораи Ҳасан''', '''Мавзолейи Муҳаммади V''' (пойдор аз 1971), '''Касбаи Удоиёҳо''' (қалъаи асри XII бо боғи андалусӣ), маҳаллаи Меллаҳ (ҷамоаи яҳудиёни таърихӣ) ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст. Дар наздикии шаҳр харобаҳои римии '''Сала Колониа''' ва некрополи Маринидӣ Шеллаҳ (асрҳои XIV) воқеъанд.<ref name="brit" /> == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Касабланка]] * [[Сале]] * [[Алмуваҳҳид]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Rabat Рабат дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/1401/ Rabat, Modern Capital and Historic City — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Марокаш]] [[Гурӯҳ:Марокаш]] [[Гурӯҳ:Пойтахтҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 9y5gah9xmg31d7wt0gyc9z3pt9fxw14 0 10289 1475845 1303521 2026-06-09T07:25:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475845 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Триполи |номи аслӣ = طرابلس / Ṭarābulus |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 400 |баландии маркази МА = 81 |аҳолӣ = 1 158 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2020 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Триполи''' (ба арабӣ: ''طرابلس'', ''Ṭarābulus'', '''Таробулус-ал-Ғарб''' — «Таробулуси Ғарбӣ») — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарби кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' — қариб як панҷуми аҳолии тамоми Либиё. Бунёди шаҳр ба қарни VII то милод аз тарафи финикиён мансуб дониста шуда, ҳамчун яке аз се шаҳрҳои Триполитония — '''«Се шаҳр»''' (бо Сабрата ва Лептис Магна) — таъсис ёфтааст.<ref name="brit" /> qfwnq8t1m79h6qjfpx0hzjv748qn3co 1475847 1475845 2026-06-09T07:26:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475847 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Триполи |номи аслӣ = طرابلس / Ṭarābulus |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 400 |баландии маркази МА = 81 |аҳолӣ = 1 158 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2020 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Триполи''' (ба арабӣ: ''طرابلس'', ''Ṭarābulus'', '''Таробулус-ал-Ғарб''' — «Таробулуси Ғарбӣ») — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарби кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' — қариб як панҷуми аҳолии тамоми Либиё. Бунёди шаҳр ба қарни VII то милод аз тарафи финикиён мансуб дониста шуда, ҳамчун яке аз се шаҳрҳои Триполитония — '''«Се шаҳр»''' (бо Сабрата ва Лептис Магна) — таъсис ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 700 то милод''' аз тарафи финикиён зери номи '''Уйат''' (Oea) дар бандари табии хеле муҳим. Шаҳр аз Карфаген, баъдан соли 146 то милод аз Рум вобаста шуд; римиҳо ӯро ҳамчун бандари тиҷоратии муҳим барои тиҷорати тарагӣ ва зайтуни Африқо нигоҳ медоштанд. Аз се шаҳри Триполитония танҳо Уйа то имрӯз дар шакли шаҳри зинда боқӣ мондааст; номи нави умумӣ '''Триполи''' (юнонии ''tri-polis'' — «се шаҳр») аз ҳамин аввал гирифта шуд. Соли 643 фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Амр ибни Ос Триполиро забт карданд ва Триполи яке аз бандарҳои муҳими хилофати исломӣ гардид. '''Соли 1146''' нормандиҳои Сицилия шаҳрро забт карданд, '''соли 1158''' хилофати Муваҳҳидун ӯро аз Сицилия гирифт. '''Соли 1510''' шоҳ Фердинанди II-и Испания шаҳрро забт кард ва ӯро ба ритсарҳои Молта супурд; '''соли 1551 адмирал Усмонӣ Тургут-Раис''' шаҳрро аз Молтавиҳо гирифт ва ба Усмониҳо пайваст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVII–XIX Триполи пойтахти '''Қароманлиҳои Триполи''' (1711–1835) — давлати мустақили зери ҷумлаи усмонӣ, машҳур ба қароқчигарии саҳари барбарӣ дар Баҳри Миёназамин. Дар натиҷаи Ҷанги якуми Барбарӣ '''ИМА бо Триполи (1801–1805)''' ҷанг кард — нахустин ҷанги берунмарзии амрикоӣ. '''5 октябри 1911''' лашкари Италия Триполиро забт кард ва шаҳр пойтахти Либиёи Италиягӣ гардид; Италия Триполиро ба як шаҳри муосири баҳри Миёназамин табдил дод. Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 '''23 январи 1943''' Лашкари 8-уми британӣ шаҳрро аз итолиёвиҳо ва олмонҳо озод кард. Аз 1951 Триполи яке аз пойтахтҳои подшоҳии Либиё (бо Бенғози) ва аз '''1969''' пойтахти ягонаи кишвар буд. Дар ҷанги 2011 шаҳр '''20 августи 2011''' аз тарафи нерӯҳои инқилобии Шӯрои Миллии Гузариш забт шуд; аз 2014 марказии низои Ҳукумати Созиши Миллӣ. eerf2iinerm18m12n6cxbnrg8flkgq9 1475848 1475847 2026-06-09T07:26:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475848 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Триполи |номи аслӣ = طرابلس / Ṭarābulus |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 400 |баландии маркази МА = 81 |аҳолӣ = 1 158 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2020 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Триполи''' (ба арабӣ: ''طرابلس'', ''Ṭarābulus'', '''Таробулус-ал-Ғарб''' — «Таробулуси Ғарбӣ») — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарби кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' — қариб як панҷуми аҳолии тамоми Либиё. Бунёди шаҳр ба қарни VII то милод аз тарафи финикиён мансуб дониста шуда, ҳамчун яке аз се шаҳрҳои Триполитония — '''«Се шаҳр»''' (бо Сабрата ва Лептис Магна) — таъсис ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 700 то милод''' аз тарафи финикиён зери номи '''Уйат''' (Oea) дар бандари табии хеле муҳим. Шаҳр аз Карфаген, баъдан соли 146 то милод аз Рум вобаста шуд; римиҳо ӯро ҳамчун бандари тиҷоратии муҳим барои тиҷорати тарагӣ ва зайтуни Африқо нигоҳ медоштанд. Аз се шаҳри Триполитония танҳо Уйа то имрӯз дар шакли шаҳри зинда боқӣ мондааст; номи нави умумӣ '''Триполи''' (юнонии ''tri-polis'' — «се шаҳр») аз ҳамин аввал гирифта шуд. Соли 643 фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Амр ибни Ос Триполиро забт карданд ва Триполи яке аз бандарҳои муҳими хилофати исломӣ гардид. '''Соли 1146''' нормандиҳои Сицилия шаҳрро забт карданд, '''соли 1158''' хилофати Муваҳҳидун ӯро аз Сицилия гирифт. '''Соли 1510''' шоҳ Фердинанди II-и Испания шаҳрро забт кард ва ӯро ба ритсарҳои Молта супурд; '''соли 1551 адмирал Усмонӣ Тургут-Раис''' шаҳрро аз Молтавиҳо гирифт ва ба Усмониҳо пайваст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVII–XIX Триполи пойтахти '''Қароманлиҳои Триполи''' (1711–1835) — давлати мустақили зери ҷумлаи усмонӣ, машҳур ба қароқчигарии саҳари барбарӣ дар Баҳри Миёназамин. Дар натиҷаи Ҷанги якуми Барбарӣ '''ИМА бо Триполи (1801–1805)''' ҷанг кард — нахустин ҷанги берунмарзии амрикоӣ. '''5 октябри 1911''' лашкари Италия Триполиро забт кард ва шаҳр пойтахти Либиёи Италиягӣ гардид; Италия Триполиро ба як шаҳри муосири баҳри Миёназамин табдил дод. Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 '''23 январи 1943''' Лашкари 8-уми британӣ шаҳрро аз итолиёвиҳо ва олмонҳо озод кард. Аз 1951 Триполи яке аз пойтахтҳои подшоҳии Либиё (бо Бенғози) ва аз '''1969''' пойтахти ягонаи кишвар буд. Дар ҷанги 2011 шаҳр '''20 августи 2011''' аз тарафи нерӯҳои инқилобии Шӯрои Миллии Гузариш забт шуд; аз 2014 марказии низои Ҳукумати Созиши Миллӣ. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполи дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар бандари табии оромшакл воқеъ аст. Иқлими шаҳр '''баҳримиёназаминии гарм''' — тобистон гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон муътадил ва намӣ; миёнаи борон тахминан 380 миллиметр дар сол. Дар ҳудуди шаҳр гарри машҳури '''ғибли''' (бод) аз Сахро вазад мекунад — ҳаракати ҳаво то 45 °C ва бо чанг. 3h3srvtkw3ew1yscrjbhtv8je7pzluu 1475849 1475848 2026-06-09T07:26:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475849 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Триполи |номи аслӣ = طرابلس / Ṭarābulus |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 400 |баландии маркази МА = 81 |аҳолӣ = 1 158 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2020 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Триполи''' (ба арабӣ: ''طرابلس'', ''Ṭarābulus'', '''Таробулус-ал-Ғарб''' — «Таробулуси Ғарбӣ») — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарби кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' — қариб як панҷуми аҳолии тамоми Либиё. Бунёди шаҳр ба қарни VII то милод аз тарафи финикиён мансуб дониста шуда, ҳамчун яке аз се шаҳрҳои Триполитония — '''«Се шаҳр»''' (бо Сабрата ва Лептис Магна) — таъсис ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 700 то милод''' аз тарафи финикиён зери номи '''Уйат''' (Oea) дар бандари табии хеле муҳим. Шаҳр аз Карфаген, баъдан соли 146 то милод аз Рум вобаста шуд; римиҳо ӯро ҳамчун бандари тиҷоратии муҳим барои тиҷорати тарагӣ ва зайтуни Африқо нигоҳ медоштанд. Аз се шаҳри Триполитония танҳо Уйа то имрӯз дар шакли шаҳри зинда боқӣ мондааст; номи нави умумӣ '''Триполи''' (юнонии ''tri-polis'' — «се шаҳр») аз ҳамин аввал гирифта шуд. Соли 643 фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Амр ибни Ос Триполиро забт карданд ва Триполи яке аз бандарҳои муҳими хилофати исломӣ гардид. '''Соли 1146''' нормандиҳои Сицилия шаҳрро забт карданд, '''соли 1158''' хилофати Муваҳҳидун ӯро аз Сицилия гирифт. '''Соли 1510''' шоҳ Фердинанди II-и Испания шаҳрро забт кард ва ӯро ба ритсарҳои Молта супурд; '''соли 1551 адмирал Усмонӣ Тургут-Раис''' шаҳрро аз Молтавиҳо гирифт ва ба Усмониҳо пайваст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVII–XIX Триполи пойтахти '''Қароманлиҳои Триполи''' (1711–1835) — давлати мустақили зери ҷумлаи усмонӣ, машҳур ба қароқчигарии саҳари барбарӣ дар Баҳри Миёназамин. Дар натиҷаи Ҷанги якуми Барбарӣ '''ИМА бо Триполи (1801–1805)''' ҷанг кард — нахустин ҷанги берунмарзии амрикоӣ. '''5 октябри 1911''' лашкари Италия Триполиро забт кард ва шаҳр пойтахти Либиёи Италиягӣ гардид; Италия Триполиро ба як шаҳри муосири баҳри Миёназамин табдил дод. Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 '''23 январи 1943''' Лашкари 8-уми британӣ шаҳрро аз итолиёвиҳо ва олмонҳо озод кард. Аз 1951 Триполи яке аз пойтахтҳои подшоҳии Либиё (бо Бенғози) ва аз '''1969''' пойтахти ягонаи кишвар буд. Дар ҷанги 2011 шаҳр '''20 августи 2011''' аз тарафи нерӯҳои инқилобии Шӯрои Миллии Гузариш забт шуд; аз 2014 марказии низои Ҳукумати Созиши Миллӣ. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполи дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар бандари табии оромшакл воқеъ аст. Иқлими шаҳр '''баҳримиёназаминии гарм''' — тобистон гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон муътадил ва намӣ; миёнаи борон тахминан 380 миллиметр дар сол. Дар ҳудуди шаҳр гарри машҳури '''ғибли''' (бод) аз Сахро вазад мекунад — ҳаракати ҳаво то 45 °C ва бо чанг. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполи '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' (қариб 1.7 миллион дар маҳалли метрополитен) — қариб як панҷуми тамоми аҳолии Либиё.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳо-берберҳо''', бо ҷамоаи муҳаммади хурди итолиёӣ-либиёӣ, мутаалибҳои зерсаҳроии африқоӣ ва пайвандгари туркҳои таърихӣ. Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. eqd0cvtawm7238gngx0e3yk1b456hd5 1475850 1475849 2026-06-09T07:26:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475850 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Триполи |номи аслӣ = طرابلس / Ṭarābulus |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 400 |баландии маркази МА = 81 |аҳолӣ = 1 158 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2020 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Триполи''' (ба арабӣ: ''طرابلس'', ''Ṭarābulus'', '''Таробулус-ал-Ғарб''' — «Таробулуси Ғарбӣ») — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарби кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' — қариб як панҷуми аҳолии тамоми Либиё. Бунёди шаҳр ба қарни VII то милод аз тарафи финикиён мансуб дониста шуда, ҳамчун яке аз се шаҳрҳои Триполитония — '''«Се шаҳр»''' (бо Сабрата ва Лептис Магна) — таъсис ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 700 то милод''' аз тарафи финикиён зери номи '''Уйат''' (Oea) дар бандари табии хеле муҳим. Шаҳр аз Карфаген, баъдан соли 146 то милод аз Рум вобаста шуд; римиҳо ӯро ҳамчун бандари тиҷоратии муҳим барои тиҷорати тарагӣ ва зайтуни Африқо нигоҳ медоштанд. Аз се шаҳри Триполитония танҳо Уйа то имрӯз дар шакли шаҳри зинда боқӣ мондааст; номи нави умумӣ '''Триполи''' (юнонии ''tri-polis'' — «се шаҳр») аз ҳамин аввал гирифта шуд. Соли 643 фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Амр ибни Ос Триполиро забт карданд ва Триполи яке аз бандарҳои муҳими хилофати исломӣ гардид. '''Соли 1146''' нормандиҳои Сицилия шаҳрро забт карданд, '''соли 1158''' хилофати Муваҳҳидун ӯро аз Сицилия гирифт. '''Соли 1510''' шоҳ Фердинанди II-и Испания шаҳрро забт кард ва ӯро ба ритсарҳои Молта супурд; '''соли 1551 адмирал Усмонӣ Тургут-Раис''' шаҳрро аз Молтавиҳо гирифт ва ба Усмониҳо пайваст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVII–XIX Триполи пойтахти '''Қароманлиҳои Триполи''' (1711–1835) — давлати мустақили зери ҷумлаи усмонӣ, машҳур ба қароқчигарии саҳари барбарӣ дар Баҳри Миёназамин. Дар натиҷаи Ҷанги якуми Барбарӣ '''ИМА бо Триполи (1801–1805)''' ҷанг кард — нахустин ҷанги берунмарзии амрикоӣ. '''5 октябри 1911''' лашкари Италия Триполиро забт кард ва шаҳр пойтахти Либиёи Италиягӣ гардид; Италия Триполиро ба як шаҳри муосири баҳри Миёназамин табдил дод. Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 '''23 январи 1943''' Лашкари 8-уми британӣ шаҳрро аз итолиёвиҳо ва олмонҳо озод кард. Аз 1951 Триполи яке аз пойтахтҳои подшоҳии Либиё (бо Бенғози) ва аз '''1969''' пойтахти ягонаи кишвар буд. Дар ҷанги 2011 шаҳр '''20 августи 2011''' аз тарафи нерӯҳои инқилобии Шӯрои Миллии Гузариш забт шуд; аз 2014 марказии низои Ҳукумати Созиши Миллӣ. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполи дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар бандари табии оромшакл воқеъ аст. Иқлими шаҳр '''баҳримиёназаминии гарм''' — тобистон гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон муътадил ва намӣ; миёнаи борон тахминан 380 миллиметр дар сол. Дар ҳудуди шаҳр гарри машҳури '''ғибли''' (бод) аз Сахро вазад мекунад — ҳаракати ҳаво то 45 °C ва бо чанг. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполи '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' (қариб 1.7 миллион дар маҳалли метрополитен) — қариб як панҷуми тамоми аҳолии Либиё.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳо-берберҳо''', бо ҷамоаи муҳаммади хурди итолиёӣ-либиёӣ, мутаалибҳои зерсаҳроии африқоӣ ва пайвандгари туркҳои таърихӣ. Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Триполи маркази иқтисодии Либиё ва маҳалли асосии саноати нафту газ кишвар аст. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии Либиё, аз нафт, газ, мева ва зайтун содирот мекунад. Соҳаҳои дигар — саноати мошинсозӣ, саноати хӯрокворӣ, мансоҷӣ ва сохтмон. Шаҳр сарфи назар аз ҷангҳои охирин маркази асосии бонкҳои тиҷоратӣ ва шарикони хориҷии Либиё боқӣ мондааст. mo3snl8tnoxs06ci64x98fj1pkj5ukz 1475851 1475850 2026-06-09T07:26:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475851 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Триполи |номи аслӣ = طرابلس / Ṭarābulus |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 400 |баландии маркази МА = 81 |аҳолӣ = 1 158 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2020 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Триполи''' (ба арабӣ: ''طرابلس'', ''Ṭarābulus'', '''Таробулус-ал-Ғарб''' — «Таробулуси Ғарбӣ») — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарби кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' — қариб як панҷуми аҳолии тамоми Либиё. Бунёди шаҳр ба қарни VII то милод аз тарафи финикиён мансуб дониста шуда, ҳамчун яке аз се шаҳрҳои Триполитония — '''«Се шаҳр»''' (бо Сабрата ва Лептис Магна) — таъсис ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 700 то милод''' аз тарафи финикиён зери номи '''Уйат''' (Oea) дар бандари табии хеле муҳим. Шаҳр аз Карфаген, баъдан соли 146 то милод аз Рум вобаста шуд; римиҳо ӯро ҳамчун бандари тиҷоратии муҳим барои тиҷорати тарагӣ ва зайтуни Африқо нигоҳ медоштанд. Аз се шаҳри Триполитония танҳо Уйа то имрӯз дар шакли шаҳри зинда боқӣ мондааст; номи нави умумӣ '''Триполи''' (юнонии ''tri-polis'' — «се шаҳр») аз ҳамин аввал гирифта шуд. Соли 643 фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Амр ибни Ос Триполиро забт карданд ва Триполи яке аз бандарҳои муҳими хилофати исломӣ гардид. '''Соли 1146''' нормандиҳои Сицилия шаҳрро забт карданд, '''соли 1158''' хилофати Муваҳҳидун ӯро аз Сицилия гирифт. '''Соли 1510''' шоҳ Фердинанди II-и Испания шаҳрро забт кард ва ӯро ба ритсарҳои Молта супурд; '''соли 1551 адмирал Усмонӣ Тургут-Раис''' шаҳрро аз Молтавиҳо гирифт ва ба Усмониҳо пайваст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVII–XIX Триполи пойтахти '''Қароманлиҳои Триполи''' (1711–1835) — давлати мустақили зери ҷумлаи усмонӣ, машҳур ба қароқчигарии саҳари барбарӣ дар Баҳри Миёназамин. Дар натиҷаи Ҷанги якуми Барбарӣ '''ИМА бо Триполи (1801–1805)''' ҷанг кард — нахустин ҷанги берунмарзии амрикоӣ. '''5 октябри 1911''' лашкари Италия Триполиро забт кард ва шаҳр пойтахти Либиёи Италиягӣ гардид; Италия Триполиро ба як шаҳри муосири баҳри Миёназамин табдил дод. Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 '''23 январи 1943''' Лашкари 8-уми британӣ шаҳрро аз итолиёвиҳо ва олмонҳо озод кард. Аз 1951 Триполи яке аз пойтахтҳои подшоҳии Либиё (бо Бенғози) ва аз '''1969''' пойтахти ягонаи кишвар буд. Дар ҷанги 2011 шаҳр '''20 августи 2011''' аз тарафи нерӯҳои инқилобии Шӯрои Миллии Гузариш забт шуд; аз 2014 марказии низои Ҳукумати Созиши Миллӣ. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполи дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар бандари табии оромшакл воқеъ аст. Иқлими шаҳр '''баҳримиёназаминии гарм''' — тобистон гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон муътадил ва намӣ; миёнаи борон тахминан 380 миллиметр дар сол. Дар ҳудуди шаҳр гарри машҳури '''ғибли''' (бод) аз Сахро вазад мекунад — ҳаракати ҳаво то 45 °C ва бо чанг. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполи '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' (қариб 1.7 миллион дар маҳалли метрополитен) — қариб як панҷуми тамоми аҳолии Либиё.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳо-берберҳо''', бо ҷамоаи муҳаммади хурди итолиёӣ-либиёӣ, мутаалибҳои зерсаҳроии африқоӣ ва пайвандгари туркҳои таърихӣ. Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Триполи маркази иқтисодии Либиё ва маҳалли асосии саноати нафту газ кишвар аст. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии Либиё, аз нафт, газ, мева ва зайтун содирот мекунад. Соҳаҳои дигар — саноати мошинсозӣ, саноати хӯрокворӣ, мансоҷӣ ва сохтмон. Шаҳр сарфи назар аз ҷангҳои охирин маркази асосии бонкҳои тиҷоратӣ ва шарикони хориҷии Либиё боқӣ мондааст. == Нақлиёт == Дар Триполи '''Фурудгоҳи байналмилалии Триполи''' (Кӯҳ-Зара) ва Фурудгоҳи Митига кор мекунанд (баъзан баста). Шаҳр маркази шоҳроҳҳои соҳилии Либиё аст; шоҳроҳи асосии соҳилӣ ӯро бо Бенғози (1100 км шарқтар) ва Тунис мепайвандад. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии кишвар. i1zsq4aqzurzdmvwzi70omjby7rzmy2 1475852 1475851 2026-06-09T07:27:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475852 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Триполи |номи аслӣ = طرابلس / Ṭarābulus |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 400 |баландии маркази МА = 81 |аҳолӣ = 1 158 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2020 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Триполи''' (ба арабӣ: ''طرابلس'', ''Ṭarābulus'', '''Таробулус-ал-Ғарб''' — «Таробулуси Ғарбӣ») — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарби кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' — қариб як панҷуми аҳолии тамоми Либиё. Бунёди шаҳр ба қарни VII то милод аз тарафи финикиён мансуб дониста шуда, ҳамчун яке аз се шаҳрҳои Триполитония — '''«Се шаҳр»''' (бо Сабрата ва Лептис Магна) — таъсис ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 700 то милод''' аз тарафи финикиён зери номи '''Уйат''' (Oea) дар бандари табии хеле муҳим. Шаҳр аз Карфаген, баъдан соли 146 то милод аз Рум вобаста шуд; римиҳо ӯро ҳамчун бандари тиҷоратии муҳим барои тиҷорати тарагӣ ва зайтуни Африқо нигоҳ медоштанд. Аз се шаҳри Триполитония танҳо Уйа то имрӯз дар шакли шаҳри зинда боқӣ мондааст; номи нави умумӣ '''Триполи''' (юнонии ''tri-polis'' — «се шаҳр») аз ҳамин аввал гирифта шуд. Соли 643 фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Амр ибни Ос Триполиро забт карданд ва Триполи яке аз бандарҳои муҳими хилофати исломӣ гардид. '''Соли 1146''' нормандиҳои Сицилия шаҳрро забт карданд, '''соли 1158''' хилофати Муваҳҳидун ӯро аз Сицилия гирифт. '''Соли 1510''' шоҳ Фердинанди II-и Испания шаҳрро забт кард ва ӯро ба ритсарҳои Молта супурд; '''соли 1551 адмирал Усмонӣ Тургут-Раис''' шаҳрро аз Молтавиҳо гирифт ва ба Усмониҳо пайваст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVII–XIX Триполи пойтахти '''Қароманлиҳои Триполи''' (1711–1835) — давлати мустақили зери ҷумлаи усмонӣ, машҳур ба қароқчигарии саҳари барбарӣ дар Баҳри Миёназамин. Дар натиҷаи Ҷанги якуми Барбарӣ '''ИМА бо Триполи (1801–1805)''' ҷанг кард — нахустин ҷанги берунмарзии амрикоӣ. '''5 октябри 1911''' лашкари Италия Триполиро забт кард ва шаҳр пойтахти Либиёи Италиягӣ гардид; Италия Триполиро ба як шаҳри муосири баҳри Миёназамин табдил дод. Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 '''23 январи 1943''' Лашкари 8-уми британӣ шаҳрро аз итолиёвиҳо ва олмонҳо озод кард. Аз 1951 Триполи яке аз пойтахтҳои подшоҳии Либиё (бо Бенғози) ва аз '''1969''' пойтахти ягонаи кишвар буд. Дар ҷанги 2011 шаҳр '''20 августи 2011''' аз тарафи нерӯҳои инқилобии Шӯрои Миллии Гузариш забт шуд; аз 2014 марказии низои Ҳукумати Созиши Миллӣ. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполи дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар бандари табии оромшакл воқеъ аст. Иқлими шаҳр '''баҳримиёназаминии гарм''' — тобистон гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон муътадил ва намӣ; миёнаи борон тахминан 380 миллиметр дар сол. Дар ҳудуди шаҳр гарри машҳури '''ғибли''' (бод) аз Сахро вазад мекунад — ҳаракати ҳаво то 45 °C ва бо чанг. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполи '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' (қариб 1.7 миллион дар маҳалли метрополитен) — қариб як панҷуми тамоми аҳолии Либиё.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳо-берберҳо''', бо ҷамоаи муҳаммади хурди итолиёӣ-либиёӣ, мутаалибҳои зерсаҳроии африқоӣ ва пайвандгари туркҳои таърихӣ. Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Триполи маркази иқтисодии Либиё ва маҳалли асосии саноати нафту газ кишвар аст. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии Либиё, аз нафт, газ, мева ва зайтун содирот мекунад. Соҳаҳои дигар — саноати мошинсозӣ, саноати хӯрокворӣ, мансоҷӣ ва сохтмон. Шаҳр сарфи назар аз ҷангҳои охирин маркази асосии бонкҳои тиҷоратӣ ва шарикони хориҷии Либиё боқӣ мондааст. == Нақлиёт == Дар Триполи '''Фурудгоҳи байналмилалии Триполи''' (Кӯҳ-Зара) ва Фурудгоҳи Митига кор мекунанд (баъзан баста). Шаҳр маркази шоҳроҳҳои соҳилии Либиё аст; шоҳроҳи асосии соҳилӣ ӯро бо Бенғози (1100 км шарқтар) ва Тунис мепайвандад. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии кишвар. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Триполи — '''Медина''' — бо деворҳои қалъагии Усмонӣ, дарвозаи Майдонии Сабз, '''Сараи Сурх''' (Қасрии Аҳмар, асрҳои XVI–XIX, пойтахти Қароманлиҳо), '''Ҷомеи Гурҷӣ''' (1833), '''Тоқи Маркуси Аврелий''' (асри II мелодӣ, ягона иморати бузурги римӣ дар маркази шаҳр) машҳур аст. Музеи асосӣ — '''Музеи Сараи Сурх''' бо коллексияи харобаҳои Лептис Магна ва Сабрата. Шаҳр маркази мусиқии муосири либиёӣ ва анъанаҳои арабӣ-маликии Магриб аст. 0gerfj5d5pgw2tmxslinq5go7rvzuo6 1475853 1475852 2026-06-09T07:27:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475853 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Триполи |номи аслӣ = طرابلس / Ṭarābulus |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 400 |баландии маркази МА = 81 |аҳолӣ = 1 158 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2020 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Триполи''' (ба арабӣ: ''طرابلس'', ''Ṭarābulus'', '''Таробулус-ал-Ғарб''' — «Таробулуси Ғарбӣ») — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарби кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' — қариб як панҷуми аҳолии тамоми Либиё. Бунёди шаҳр ба қарни VII то милод аз тарафи финикиён мансуб дониста шуда, ҳамчун яке аз се шаҳрҳои Триполитония — '''«Се шаҳр»''' (бо Сабрата ва Лептис Магна) — таъсис ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 700 то милод''' аз тарафи финикиён зери номи '''Уйат''' (Oea) дар бандари табии хеле муҳим. Шаҳр аз Карфаген, баъдан соли 146 то милод аз Рум вобаста шуд; римиҳо ӯро ҳамчун бандари тиҷоратии муҳим барои тиҷорати тарагӣ ва зайтуни Африқо нигоҳ медоштанд. Аз се шаҳри Триполитония танҳо Уйа то имрӯз дар шакли шаҳри зинда боқӣ мондааст; номи нави умумӣ '''Триполи''' (юнонии ''tri-polis'' — «се шаҳр») аз ҳамин аввал гирифта шуд. Соли 643 фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Амр ибни Ос Триполиро забт карданд ва Триполи яке аз бандарҳои муҳими хилофати исломӣ гардид. '''Соли 1146''' нормандиҳои Сицилия шаҳрро забт карданд, '''соли 1158''' хилофати Муваҳҳидун ӯро аз Сицилия гирифт. '''Соли 1510''' шоҳ Фердинанди II-и Испания шаҳрро забт кард ва ӯро ба ритсарҳои Молта супурд; '''соли 1551 адмирал Усмонӣ Тургут-Раис''' шаҳрро аз Молтавиҳо гирифт ва ба Усмониҳо пайваст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVII–XIX Триполи пойтахти '''Қароманлиҳои Триполи''' (1711–1835) — давлати мустақили зери ҷумлаи усмонӣ, машҳур ба қароқчигарии саҳари барбарӣ дар Баҳри Миёназамин. Дар натиҷаи Ҷанги якуми Барбарӣ '''ИМА бо Триполи (1801–1805)''' ҷанг кард — нахустин ҷанги берунмарзии амрикоӣ. '''5 октябри 1911''' лашкари Италия Триполиро забт кард ва шаҳр пойтахти Либиёи Италиягӣ гардид; Италия Триполиро ба як шаҳри муосири баҳри Миёназамин табдил дод. Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 '''23 январи 1943''' Лашкари 8-уми британӣ шаҳрро аз итолиёвиҳо ва олмонҳо озод кард. Аз 1951 Триполи яке аз пойтахтҳои подшоҳии Либиё (бо Бенғози) ва аз '''1969''' пойтахти ягонаи кишвар буд. Дар ҷанги 2011 шаҳр '''20 августи 2011''' аз тарафи нерӯҳои инқилобии Шӯрои Миллии Гузариш забт шуд; аз 2014 марказии низои Ҳукумати Созиши Миллӣ. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполи дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар бандари табии оромшакл воқеъ аст. Иқлими шаҳр '''баҳримиёназаминии гарм''' — тобистон гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон муътадил ва намӣ; миёнаи борон тахминан 380 миллиметр дар сол. Дар ҳудуди шаҳр гарри машҳури '''ғибли''' (бод) аз Сахро вазад мекунад — ҳаракати ҳаво то 45 °C ва бо чанг. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполи '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' (қариб 1.7 миллион дар маҳалли метрополитен) — қариб як панҷуми тамоми аҳолии Либиё.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳо-берберҳо''', бо ҷамоаи муҳаммади хурди итолиёӣ-либиёӣ, мутаалибҳои зерсаҳроии африқоӣ ва пайвандгари туркҳои таърихӣ. Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Триполи маркази иқтисодии Либиё ва маҳалли асосии саноати нафту газ кишвар аст. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии Либиё, аз нафт, газ, мева ва зайтун содирот мекунад. Соҳаҳои дигар — саноати мошинсозӣ, саноати хӯрокворӣ, мансоҷӣ ва сохтмон. Шаҳр сарфи назар аз ҷангҳои охирин маркази асосии бонкҳои тиҷоратӣ ва шарикони хориҷии Либиё боқӣ мондааст. == Нақлиёт == Дар Триполи '''Фурудгоҳи байналмилалии Триполи''' (Кӯҳ-Зара) ва Фурудгоҳи Митига кор мекунанд (баъзан баста). Шаҳр маркази шоҳроҳҳои соҳилии Либиё аст; шоҳроҳи асосии соҳилӣ ӯро бо Бенғози (1100 км шарқтар) ва Тунис мепайвандад. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии кишвар. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Триполи — '''Медина''' — бо деворҳои қалъагии Усмонӣ, дарвозаи Майдонии Сабз, '''Сараи Сурх''' (Қасрии Аҳмар, асрҳои XVI–XIX, пойтахти Қароманлиҳо), '''Ҷомеи Гурҷӣ''' (1833), '''Тоқи Маркуси Аврелий''' (асри II мелодӣ, ягона иморати бузурги римӣ дар маркази шаҳр) машҳур аст. Музеи асосӣ — '''Музеи Сараи Сурх''' бо коллексияи харобаҳои Лептис Магна ва Сабрата. Шаҳр маркази мусиқии муосири либиёӣ ва анъанаҳои арабӣ-маликии Магриб аст. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Лептис Магна]] * [[Сабрата]] * [[Карфаген]] * [[Магриб]] oi1s0z50eyqoomsvstr4uswjoxl2xt6 1475854 1475853 2026-06-09T07:27:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475854 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Триполи |номи аслӣ = طرابلس / Ṭarābulus |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 400 |баландии маркази МА = 81 |аҳолӣ = 1 158 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2020 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Триполи''' (ба арабӣ: ''طرابلس'', ''Ṭarābulus'', '''Таробулус-ал-Ғарб''' — «Таробулуси Ғарбӣ») — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарби кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' — қариб як панҷуми аҳолии тамоми Либиё. Бунёди шаҳр ба қарни VII то милод аз тарафи финикиён мансуб дониста шуда, ҳамчун яке аз се шаҳрҳои Триполитония — '''«Се шаҳр»''' (бо Сабрата ва Лептис Магна) — таъсис ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 700 то милод''' аз тарафи финикиён зери номи '''Уйат''' (Oea) дар бандари табии хеле муҳим. Шаҳр аз Карфаген, баъдан соли 146 то милод аз Рум вобаста шуд; римиҳо ӯро ҳамчун бандари тиҷоратии муҳим барои тиҷорати тарагӣ ва зайтуни Африқо нигоҳ медоштанд. Аз се шаҳри Триполитония танҳо Уйа то имрӯз дар шакли шаҳри зинда боқӣ мондааст; номи нави умумӣ '''Триполи''' (юнонии ''tri-polis'' — «се шаҳр») аз ҳамин аввал гирифта шуд. Соли 643 фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Амр ибни Ос Триполиро забт карданд ва Триполи яке аз бандарҳои муҳими хилофати исломӣ гардид. '''Соли 1146''' нормандиҳои Сицилия шаҳрро забт карданд, '''соли 1158''' хилофати Муваҳҳидун ӯро аз Сицилия гирифт. '''Соли 1510''' шоҳ Фердинанди II-и Испания шаҳрро забт кард ва ӯро ба ритсарҳои Молта супурд; '''соли 1551 адмирал Усмонӣ Тургут-Раис''' шаҳрро аз Молтавиҳо гирифт ва ба Усмониҳо пайваст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVII–XIX Триполи пойтахти '''Қароманлиҳои Триполи''' (1711–1835) — давлати мустақили зери ҷумлаи усмонӣ, машҳур ба қароқчигарии саҳари барбарӣ дар Баҳри Миёназамин. Дар натиҷаи Ҷанги якуми Барбарӣ '''ИМА бо Триполи (1801–1805)''' ҷанг кард — нахустин ҷанги берунмарзии амрикоӣ. '''5 октябри 1911''' лашкари Италия Триполиро забт кард ва шаҳр пойтахти Либиёи Италиягӣ гардид; Италия Триполиро ба як шаҳри муосири баҳри Миёназамин табдил дод. Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 '''23 январи 1943''' Лашкари 8-уми британӣ шаҳрро аз итолиёвиҳо ва олмонҳо озод кард. Аз 1951 Триполи яке аз пойтахтҳои подшоҳии Либиё (бо Бенғози) ва аз '''1969''' пойтахти ягонаи кишвар буд. Дар ҷанги 2011 шаҳр '''20 августи 2011''' аз тарафи нерӯҳои инқилобии Шӯрои Миллии Гузариш забт шуд; аз 2014 марказии низои Ҳукумати Созиши Миллӣ. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполи дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар бандари табии оромшакл воқеъ аст. Иқлими шаҳр '''баҳримиёназаминии гарм''' — тобистон гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон муътадил ва намӣ; миёнаи борон тахминан 380 миллиметр дар сол. Дар ҳудуди шаҳр гарри машҳури '''ғибли''' (бод) аз Сахро вазад мекунад — ҳаракати ҳаво то 45 °C ва бо чанг. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполи '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' (қариб 1.7 миллион дар маҳалли метрополитен) — қариб як панҷуми тамоми аҳолии Либиё.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳо-берберҳо''', бо ҷамоаи муҳаммади хурди итолиёӣ-либиёӣ, мутаалибҳои зерсаҳроии африқоӣ ва пайвандгари туркҳои таърихӣ. Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Триполи маркази иқтисодии Либиё ва маҳалли асосии саноати нафту газ кишвар аст. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии Либиё, аз нафт, газ, мева ва зайтун содирот мекунад. Соҳаҳои дигар — саноати мошинсозӣ, саноати хӯрокворӣ, мансоҷӣ ва сохтмон. Шаҳр сарфи назар аз ҷангҳои охирин маркази асосии бонкҳои тиҷоратӣ ва шарикони хориҷии Либиё боқӣ мондааст. == Нақлиёт == Дар Триполи '''Фурудгоҳи байналмилалии Триполи''' (Кӯҳ-Зара) ва Фурудгоҳи Митига кор мекунанд (баъзан баста). Шаҳр маркази шоҳроҳҳои соҳилии Либиё аст; шоҳроҳи асосии соҳилӣ ӯро бо Бенғози (1100 км шарқтар) ва Тунис мепайвандад. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии кишвар. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Триполи — '''Медина''' — бо деворҳои қалъагии Усмонӣ, дарвозаи Майдонии Сабз, '''Сараи Сурх''' (Қасрии Аҳмар, асрҳои XVI–XIX, пойтахти Қароманлиҳо), '''Ҷомеи Гурҷӣ''' (1833), '''Тоқи Маркуси Аврелий''' (асри II мелодӣ, ягона иморати бузурги римӣ дар маркази шаҳр) машҳур аст. Музеи асосӣ — '''Музеи Сараи Сурх''' бо коллексияи харобаҳои Лептис Магна ва Сабрата. Шаҳр маркази мусиқии муосири либиёӣ ва анъанаҳои арабӣ-маликии Магриб аст. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Лептис Магна]] * [[Сабрата]] * [[Карфаген]] * [[Магриб]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 0uwdwylvru1bnl9g8ym8fis2kojf0du 1475855 1475854 2026-06-09T07:27:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475855 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Триполи |номи аслӣ = طرابلس / Ṭarābulus |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 400 |баландии маркази МА = 81 |аҳолӣ = 1 158 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2020 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Триполи''' (ба арабӣ: ''طرابلس'', ''Ṭarābulus'', '''Таробулус-ал-Ғарб''' — «Таробулуси Ғарбӣ») — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарби кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' — қариб як панҷуми аҳолии тамоми Либиё. Бунёди шаҳр ба қарни VII то милод аз тарафи финикиён мансуб дониста шуда, ҳамчун яке аз се шаҳрҳои Триполитония — '''«Се шаҳр»''' (бо Сабрата ва Лептис Магна) — таъсис ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 700 то милод''' аз тарафи финикиён зери номи '''Уйат''' (Oea) дар бандари табии хеле муҳим. Шаҳр аз Карфаген, баъдан соли 146 то милод аз Рум вобаста шуд; римиҳо ӯро ҳамчун бандари тиҷоратии муҳим барои тиҷорати тарагӣ ва зайтуни Африқо нигоҳ медоштанд. Аз се шаҳри Триполитония танҳо Уйа то имрӯз дар шакли шаҳри зинда боқӣ мондааст; номи нави умумӣ '''Триполи''' (юнонии ''tri-polis'' — «се шаҳр») аз ҳамин аввал гирифта шуд. Соли 643 фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Амр ибни Ос Триполиро забт карданд ва Триполи яке аз бандарҳои муҳими хилофати исломӣ гардид. '''Соли 1146''' нормандиҳои Сицилия шаҳрро забт карданд, '''соли 1158''' хилофати Муваҳҳидун ӯро аз Сицилия гирифт. '''Соли 1510''' шоҳ Фердинанди II-и Испания шаҳрро забт кард ва ӯро ба ритсарҳои Молта супурд; '''соли 1551 адмирал Усмонӣ Тургут-Раис''' шаҳрро аз Молтавиҳо гирифт ва ба Усмониҳо пайваст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVII–XIX Триполи пойтахти '''Қароманлиҳои Триполи''' (1711–1835) — давлати мустақили зери ҷумлаи усмонӣ, машҳур ба қароқчигарии саҳари барбарӣ дар Баҳри Миёназамин. Дар натиҷаи Ҷанги якуми Барбарӣ '''ИМА бо Триполи (1801–1805)''' ҷанг кард — нахустин ҷанги берунмарзии амрикоӣ. '''5 октябри 1911''' лашкари Италия Триполиро забт кард ва шаҳр пойтахти Либиёи Италиягӣ гардид; Италия Триполиро ба як шаҳри муосири баҳри Миёназамин табдил дод. Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 '''23 январи 1943''' Лашкари 8-уми британӣ шаҳрро аз итолиёвиҳо ва олмонҳо озод кард. Аз 1951 Триполи яке аз пойтахтҳои подшоҳии Либиё (бо Бенғози) ва аз '''1969''' пойтахти ягонаи кишвар буд. Дар ҷанги 2011 шаҳр '''20 августи 2011''' аз тарафи нерӯҳои инқилобии Шӯрои Миллии Гузариш забт шуд; аз 2014 марказии низои Ҳукумати Созиши Миллӣ. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполи дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар бандари табии оромшакл воқеъ аст. Иқлими шаҳр '''баҳримиёназаминии гарм''' — тобистон гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон муътадил ва намӣ; миёнаи борон тахминан 380 миллиметр дар сол. Дар ҳудуди шаҳр гарри машҳури '''ғибли''' (бод) аз Сахро вазад мекунад — ҳаракати ҳаво то 45 °C ва бо чанг. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполи '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' (қариб 1.7 миллион дар маҳалли метрополитен) — қариб як панҷуми тамоми аҳолии Либиё.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳо-берберҳо''', бо ҷамоаи муҳаммади хурди итолиёӣ-либиёӣ, мутаалибҳои зерсаҳроии африқоӣ ва пайвандгари туркҳои таърихӣ. Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Триполи маркази иқтисодии Либиё ва маҳалли асосии саноати нафту газ кишвар аст. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии Либиё, аз нафт, газ, мева ва зайтун содирот мекунад. Соҳаҳои дигар — саноати мошинсозӣ, саноати хӯрокворӣ, мансоҷӣ ва сохтмон. Шаҳр сарфи назар аз ҷангҳои охирин маркази асосии бонкҳои тиҷоратӣ ва шарикони хориҷии Либиё боқӣ мондааст. == Нақлиёт == Дар Триполи '''Фурудгоҳи байналмилалии Триполи''' (Кӯҳ-Зара) ва Фурудгоҳи Митига кор мекунанд (баъзан баста). Шаҳр маркази шоҳроҳҳои соҳилии Либиё аст; шоҳроҳи асосии соҳилӣ ӯро бо Бенғози (1100 км шарқтар) ва Тунис мепайвандад. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии кишвар. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Триполи — '''Медина''' — бо деворҳои қалъагии Усмонӣ, дарвозаи Майдонии Сабз, '''Сараи Сурх''' (Қасрии Аҳмар, асрҳои XVI–XIX, пойтахти Қароманлиҳо), '''Ҷомеи Гурҷӣ''' (1833), '''Тоқи Маркуси Аврелий''' (асри II мелодӣ, ягона иморати бузурги римӣ дар маркази шаҳр) машҳур аст. Музеи асосӣ — '''Музеи Сараи Сурх''' бо коллексияи харобаҳои Лептис Магна ва Сабрата. Шаҳр маркази мусиқии муосири либиёӣ ва анъанаҳои арабӣ-маликии Магриб аст. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Лептис Магна]] * [[Сабрата]] * [[Карфаген]] * [[Магриб]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Триполи дар Encyclopædia Britannica] q6ak0somxnitdz9t91bg0gh9l94tkcj 1475856 1475855 2026-06-09T07:28:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475856 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Триполи |номи аслӣ = طرابلس / Ṭarābulus |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 11|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 400 |баландии маркази МА = 81 |аҳолӣ = 1 158 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2020 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Триполи''' (ба арабӣ: ''طرابلس'', ''Ṭarābulus'', '''Таробулус-ал-Ғарб''' — «Таробулуси Ғарбӣ») — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарби кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' — қариб як панҷуми аҳолии тамоми Либиё. Бунёди шаҳр ба қарни VII то милод аз тарафи финикиён мансуб дониста шуда, ҳамчун яке аз се шаҳрҳои Триполитония — '''«Се шаҳр»''' (бо Сабрата ва Лептис Магна) — таъсис ёфтааст.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 700 то милод''' аз тарафи финикиён зери номи '''Уйат''' (Oea) дар бандари табии хеле муҳим. Шаҳр аз Карфаген, баъдан соли 146 то милод аз Рум вобаста шуд; римиҳо ӯро ҳамчун бандари тиҷоратии муҳим барои тиҷорати тарагӣ ва зайтуни Африқо нигоҳ медоштанд. Аз се шаҳри Триполитония танҳо Уйа то имрӯз дар шакли шаҳри зинда боқӣ мондааст; номи нави умумӣ '''Триполи''' (юнонии ''tri-polis'' — «се шаҳр») аз ҳамин аввал гирифта шуд. Соли 643 фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Амр ибни Ос Триполиро забт карданд ва Триполи яке аз бандарҳои муҳими хилофати исломӣ гардид. '''Соли 1146''' нормандиҳои Сицилия шаҳрро забт карданд, '''соли 1158''' хилофати Муваҳҳидун ӯро аз Сицилия гирифт. '''Соли 1510''' шоҳ Фердинанди II-и Испания шаҳрро забт кард ва ӯро ба ритсарҳои Молта супурд; '''соли 1551 адмирал Усмонӣ Тургут-Раис''' шаҳрро аз Молтавиҳо гирифт ва ба Усмониҳо пайваст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVII–XIX Триполи пойтахти '''Қароманлиҳои Триполи''' (1711–1835) — давлати мустақили зери ҷумлаи усмонӣ, машҳур ба қароқчигарии саҳари барбарӣ дар Баҳри Миёназамин. Дар натиҷаи Ҷанги якуми Барбарӣ '''ИМА бо Триполи (1801–1805)''' ҷанг кард — нахустин ҷанги берунмарзии амрикоӣ. '''5 октябри 1911''' лашкари Италия Триполиро забт кард ва шаҳр пойтахти Либиёи Италиягӣ гардид; Италия Триполиро ба як шаҳри муосири баҳри Миёназамин табдил дод. Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 '''23 январи 1943''' Лашкари 8-уми британӣ шаҳрро аз итолиёвиҳо ва олмонҳо озод кард. Аз 1951 Триполи яке аз пойтахтҳои подшоҳии Либиё (бо Бенғози) ва аз '''1969''' пойтахти ягонаи кишвар буд. Дар ҷанги 2011 шаҳр '''20 августи 2011''' аз тарафи нерӯҳои инқилобии Шӯрои Миллии Гузариш забт шуд; аз 2014 марказии низои Ҳукумати Созиши Миллӣ. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполи дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар бандари табии оромшакл воқеъ аст. Иқлими шаҳр '''баҳримиёназаминии гарм''' — тобистон гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистон муътадил ва намӣ; миёнаи борон тахминан 380 миллиметр дар сол. Дар ҳудуди шаҳр гарри машҳури '''ғибли''' (бод) аз Сахро вазад мекунад — ҳаракати ҳаво то 45 °C ва бо чанг. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполи '''зиёда аз 1.1 миллион нафар''' (қариб 1.7 миллион дар маҳалли метрополитен) — қариб як панҷуми тамоми аҳолии Либиё.<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан '''арабҳо-берберҳо''', бо ҷамоаи муҳаммади хурди итолиёӣ-либиёӣ, мутаалибҳои зерсаҳроии африқоӣ ва пайвандгари туркҳои таърихӣ. Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Триполи маркази иқтисодии Либиё ва маҳалли асосии саноати нафту газ кишвар аст. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии Либиё, аз нафт, газ, мева ва зайтун содирот мекунад. Соҳаҳои дигар — саноати мошинсозӣ, саноати хӯрокворӣ, мансоҷӣ ва сохтмон. Шаҳр сарфи назар аз ҷангҳои охирин маркази асосии бонкҳои тиҷоратӣ ва шарикони хориҷии Либиё боқӣ мондааст. == Нақлиёт == Дар Триполи '''Фурудгоҳи байналмилалии Триполи''' (Кӯҳ-Зара) ва Фурудгоҳи Митига кор мекунанд (баъзан баста). Шаҳр маркази шоҳроҳҳои соҳилии Либиё аст; шоҳроҳи асосии соҳилӣ ӯро бо Бенғози (1100 км шарқтар) ва Тунис мепайвандад. Бандари Триполи бузургтарин бандари тиҷоратии кишвар. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Триполи — '''Медина''' — бо деворҳои қалъагии Усмонӣ, дарвозаи Майдонии Сабз, '''Сараи Сурх''' (Қасрии Аҳмар, асрҳои XVI–XIX, пойтахти Қароманлиҳо), '''Ҷомеи Гурҷӣ''' (1833), '''Тоқи Маркуси Аврелий''' (асри II мелодӣ, ягона иморати бузурги римӣ дар маркази шаҳр) машҳур аст. Музеи асосӣ — '''Музеи Сараи Сурх''' бо коллексияи харобаҳои Лептис Магна ва Сабрата. Шаҳр маркази мусиқии муосири либиёӣ ва анъанаҳои арабӣ-маликии Магриб аст. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Лептис Магна]] * [[Сабрата]] * [[Карфаген]] * [[Магриб]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tripoli-Libya Триполи дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Либиё]] [[Гурӯҳ:Либиё]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] npjny5zljtejeotdh9s33mp1f2k5v30 0 10295 1475640 1312173 2026-06-09T06:41:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475640 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] — The World Factbook (CIA)</ref> 4coxh8ewztkm2dwizf9vxn0ssa9lx1o 1475641 1475640 2026-06-09T06:41:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475641 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Тунис маҳди '''тамаддуни Карфаген''' (Картагӣ) — яке аз тавонотарин тамаддунҳои баҳри Миёназамин — буд. Соли 814 то милод финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) шаҳри Карфагенро бунёд карданд, ки баъдан ба пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард, табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд; '''ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал''' (тахм. 247–183 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва зиёда аз 30 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва Италияро 15 сол ҷанг кард. Соли 146 то милод дар натиҷаи ҷанги сеюм Карфаген пурра вайрон шуд ва румиҳо вилояти '''Африка'''-ро таъсис доданд; шаҳри Карфагенро аз нав сохтанд ва он ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Соли 670 фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ''' [[Кайруан]]ро бунёд кард, ки ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар Магриб ва [[Андалусия]] табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX зери сулолаи Аглабиён, асрҳои X — Фотимиён (бо пойтахт дар Маҳдия 909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира), асрҳои XII — Ҳафсиён (бо пойтахт Тунис 1229–1574) Тунис давлати исломии тавоно буд.<ref name="brit" /> Аз соли 1574 кишвар зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт; '''соли 1881''' Фаронса протекторати худро бар Тунис эълон кард, ки то соли 1956 идома кард. '''20 марти 1956''' Тунис истиқлоли худро аз [[Фаронса]] эълон кард ва '''Ҳабиб Бургиба''' нахустин президент гардид, ки то соли 1987 ҳукмронӣ кард. '''17 декабри 2010''' дар шаҳри Сидр-Бузид (Сиди Бузид) ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' ба худсӯзӣ даст зад дар эътироз ба фишори маъмурияти полис, ки ба '''инқилоби Тунис''' (14 январи 2011 — сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) ва дар натиҷа ба '''[[Баҳори арабӣ]]''' дар тамоми ҷаҳони араб (Миср, Либиё, Сурия, Яман) оварда расонид. Тунис ҳамчун ягона давлати араби арабии Баҳори арабӣ ба раванди демократӣ интиқол ёфт ва соли 2015 Конференсияи диалоги миллии Тунис ҷоизаи Нобели Сулҳро гирифт. 2c8gof501px4175f6d6wngtt8ltb3w6 1475642 1475641 2026-06-09T06:41:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475642 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Тунис маҳди '''тамаддуни Карфаген''' (Картагӣ) — яке аз тавонотарин тамаддунҳои баҳри Миёназамин — буд. Соли 814 то милод финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) шаҳри Карфагенро бунёд карданд, ки баъдан ба пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард, табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд; '''ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал''' (тахм. 247–183 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва зиёда аз 30 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва Италияро 15 сол ҷанг кард. Соли 146 то милод дар натиҷаи ҷанги сеюм Карфаген пурра вайрон шуд ва румиҳо вилояти '''Африка'''-ро таъсис доданд; шаҳри Карфагенро аз нав сохтанд ва он ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Соли 670 фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ''' [[Кайруан]]ро бунёд кард, ки ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар Магриб ва [[Андалусия]] табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX зери сулолаи Аглабиён, асрҳои X — Фотимиён (бо пойтахт дар Маҳдия 909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира), асрҳои XII — Ҳафсиён (бо пойтахт Тунис 1229–1574) Тунис давлати исломии тавоно буд.<ref name="brit" /> Аз соли 1574 кишвар зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт; '''соли 1881''' Фаронса протекторати худро бар Тунис эълон кард, ки то соли 1956 идома кард. '''20 марти 1956''' Тунис истиқлоли худро аз [[Фаронса]] эълон кард ва '''Ҳабиб Бургиба''' нахустин президент гардид, ки то соли 1987 ҳукмронӣ кард. '''17 декабри 2010''' дар шаҳри Сидр-Бузид (Сиди Бузид) ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' ба худсӯзӣ даст зад дар эътироз ба фишори маъмурияти полис, ки ба '''инқилоби Тунис''' (14 январи 2011 — сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) ва дар натиҷа ба '''[[Баҳори арабӣ]]''' дар тамоми ҷаҳони араб (Миср, Либиё, Сурия, Яман) оварда расонид. Тунис ҳамчун ягона давлати араби арабии Баҳори арабӣ ба раванди демократӣ интиқол ёфт ва соли 2015 Конференсияи диалоги миллии Тунис ҷоизаи Нобели Сулҳро гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли омезиши Магриб ва шарқи минтақаи арабӣ воқеъ аст; масоҳати кишвар 163 610 километри мураббаъ. Минтақаро ба чор қисми ҷуғрофӣ тақсим мекунанд: '''Тонисия''' (даштҳои соҳилии шимолу шарқӣ, бо иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ ва кишоварзӣ), '''Атласи Тунис''' (шохаҳои шарқии кӯҳҳои Атлас, бо қуллаи Ҷабал аш-Шанабӣ — 1544 м, баландтарин нуқтаи кишвар), '''Сахел''' (даштҳои нимхушки марказӣ бо зайтунзорҳои бузург) ва '''Сахрои Тунис''' (қисми шимолии [[Сахрои Кабир]] дар ҷанубтари шумо Шотт-эл-Ҷарид воқеъ аст).<ref name="brit" /> Иқлим аз баҳримиёназаминӣ (шимол) то биёбонии гарм (ҷануб) тағйир меёбад. 8l2jp4vq7s1rgcxo8mdja6kj4r5vj4o 1475643 1475642 2026-06-09T06:42:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475643 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Тунис маҳди '''тамаддуни Карфаген''' (Картагӣ) — яке аз тавонотарин тамаддунҳои баҳри Миёназамин — буд. Соли 814 то милод финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) шаҳри Карфагенро бунёд карданд, ки баъдан ба пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард, табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд; '''ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал''' (тахм. 247–183 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва зиёда аз 30 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва Италияро 15 сол ҷанг кард. Соли 146 то милод дар натиҷаи ҷанги сеюм Карфаген пурра вайрон шуд ва румиҳо вилояти '''Африка'''-ро таъсис доданд; шаҳри Карфагенро аз нав сохтанд ва он ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Соли 670 фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ''' [[Кайруан]]ро бунёд кард, ки ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар Магриб ва [[Андалусия]] табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX зери сулолаи Аглабиён, асрҳои X — Фотимиён (бо пойтахт дар Маҳдия 909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира), асрҳои XII — Ҳафсиён (бо пойтахт Тунис 1229–1574) Тунис давлати исломии тавоно буд.<ref name="brit" /> Аз соли 1574 кишвар зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт; '''соли 1881''' Фаронса протекторати худро бар Тунис эълон кард, ки то соли 1956 идома кард. '''20 марти 1956''' Тунис истиқлоли худро аз [[Фаронса]] эълон кард ва '''Ҳабиб Бургиба''' нахустин президент гардид, ки то соли 1987 ҳукмронӣ кард. '''17 декабри 2010''' дар шаҳри Сидр-Бузид (Сиди Бузид) ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' ба худсӯзӣ даст зад дар эътироз ба фишори маъмурияти полис, ки ба '''инқилоби Тунис''' (14 январи 2011 — сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) ва дар натиҷа ба '''[[Баҳори арабӣ]]''' дар тамоми ҷаҳони араб (Миср, Либиё, Сурия, Яман) оварда расонид. Тунис ҳамчун ягона давлати араби арабии Баҳори арабӣ ба раванди демократӣ интиқол ёфт ва соли 2015 Конференсияи диалоги миллии Тунис ҷоизаи Нобели Сулҳро гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли омезиши Магриб ва шарқи минтақаи арабӣ воқеъ аст; масоҳати кишвар 163 610 километри мураббаъ. Минтақаро ба чор қисми ҷуғрофӣ тақсим мекунанд: '''Тонисия''' (даштҳои соҳилии шимолу шарқӣ, бо иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ ва кишоварзӣ), '''Атласи Тунис''' (шохаҳои шарқии кӯҳҳои Атлас, бо қуллаи Ҷабал аш-Шанабӣ — 1544 м, баландтарин нуқтаи кишвар), '''Сахел''' (даштҳои нимхушки марказӣ бо зайтунзорҳои бузург) ва '''Сахрои Тунис''' (қисми шимолии [[Сахрои Кабир]] дар ҷанубтари шумо Шотт-эл-Ҷарид воқеъ аст).<ref name="brit" /> Иқлим аз баҳримиёназаминӣ (шимол) то биёбонии гарм (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тунис зиёда аз 12 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст.<ref name="cia" /> Тақрибан 98% сокинонро арабҳо ва берберҳои арабшуда ташкил медиҳанд; қариб 99% мусулмонони суннии маликӣ. Сатҳи саводнокӣ дар Тунис яке аз баландтаринҳо дар ҷаҳони араб (зиёда аз 82%) аст. '''Сиёсати Бургиба ва Бен Алӣ оид ба озодии занон''' (Кодекси аҳволи шахсии 1956, манъи мисли таъаддуди завҷот, ҳуқуқи ҷудоиро ба зан) Тунисро яке аз пешқадамтарин кишварҳои араб дар ҳуқуқи занон табдил додаст. 7vd5p9x55f0lipl9my9pzwdui18mrf0 1475644 1475643 2026-06-09T06:42:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475644 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Тунис маҳди '''тамаддуни Карфаген''' (Картагӣ) — яке аз тавонотарин тамаддунҳои баҳри Миёназамин — буд. Соли 814 то милод финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) шаҳри Карфагенро бунёд карданд, ки баъдан ба пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард, табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд; '''ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал''' (тахм. 247–183 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва зиёда аз 30 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва Италияро 15 сол ҷанг кард. Соли 146 то милод дар натиҷаи ҷанги сеюм Карфаген пурра вайрон шуд ва румиҳо вилояти '''Африка'''-ро таъсис доданд; шаҳри Карфагенро аз нав сохтанд ва он ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Соли 670 фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ''' [[Кайруан]]ро бунёд кард, ки ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар Магриб ва [[Андалусия]] табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX зери сулолаи Аглабиён, асрҳои X — Фотимиён (бо пойтахт дар Маҳдия 909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира), асрҳои XII — Ҳафсиён (бо пойтахт Тунис 1229–1574) Тунис давлати исломии тавоно буд.<ref name="brit" /> Аз соли 1574 кишвар зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт; '''соли 1881''' Фаронса протекторати худро бар Тунис эълон кард, ки то соли 1956 идома кард. '''20 марти 1956''' Тунис истиқлоли худро аз [[Фаронса]] эълон кард ва '''Ҳабиб Бургиба''' нахустин президент гардид, ки то соли 1987 ҳукмронӣ кард. '''17 декабри 2010''' дар шаҳри Сидр-Бузид (Сиди Бузид) ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' ба худсӯзӣ даст зад дар эътироз ба фишори маъмурияти полис, ки ба '''инқилоби Тунис''' (14 январи 2011 — сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) ва дар натиҷа ба '''[[Баҳори арабӣ]]''' дар тамоми ҷаҳони араб (Миср, Либиё, Сурия, Яман) оварда расонид. Тунис ҳамчун ягона давлати араби арабии Баҳори арабӣ ба раванди демократӣ интиқол ёфт ва соли 2015 Конференсияи диалоги миллии Тунис ҷоизаи Нобели Сулҳро гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли омезиши Магриб ва шарқи минтақаи арабӣ воқеъ аст; масоҳати кишвар 163 610 километри мураббаъ. Минтақаро ба чор қисми ҷуғрофӣ тақсим мекунанд: '''Тонисия''' (даштҳои соҳилии шимолу шарқӣ, бо иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ ва кишоварзӣ), '''Атласи Тунис''' (шохаҳои шарқии кӯҳҳои Атлас, бо қуллаи Ҷабал аш-Шанабӣ — 1544 м, баландтарин нуқтаи кишвар), '''Сахел''' (даштҳои нимхушки марказӣ бо зайтунзорҳои бузург) ва '''Сахрои Тунис''' (қисми шимолии [[Сахрои Кабир]] дар ҷанубтари шумо Шотт-эл-Ҷарид воқеъ аст).<ref name="brit" /> Иқлим аз баҳримиёназаминӣ (шимол) то биёбонии гарм (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тунис зиёда аз 12 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст.<ref name="cia" /> Тақрибан 98% сокинонро арабҳо ва берберҳои арабшуда ташкил медиҳанд; қариб 99% мусулмонони суннии маликӣ. Сатҳи саводнокӣ дар Тунис яке аз баландтаринҳо дар ҷаҳони араб (зиёда аз 82%) аст. '''Сиёсати Бургиба ва Бен Алӣ оид ба озодии занон''' (Кодекси аҳволи шахсии 1956, манъи мисли таъаддуди завҷот, ҳуқуқи ҷудоиро ба зан) Тунисро яке аз пешқадамтарин кишварҳои араб дар ҳуқуқи занон табдил додаст. == Сиёсат ва идора == Тунис ҷумҳурии президентӣ-парлумонии унитар буда, ба 24 вилоят (вилояҳо) тақсим мешавад. Аз 2014 (Конституцияи нав) то 2022 кишвар ба низоми парлумонии нимпрезидентӣ дошт; '''соли 2022 президент Кайс Саид''' Конститутсияи нав-ро тариқи раъйпурсӣ қабул карда, низоми президентии тавоноро ҷорӣ кард. Парлумон — Маҷлиси намояндагони халқ — амал мекунад. Тунис узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], Иттиҳоди Магриби Араб ва Созмони ҳамкории ислом аст.<ref name="cia" /> dknubpwldj7i0z1tiwtp6wxrf9igkpz 1475645 1475644 2026-06-09T06:42:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475645 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Тунис маҳди '''тамаддуни Карфаген''' (Картагӣ) — яке аз тавонотарин тамаддунҳои баҳри Миёназамин — буд. Соли 814 то милод финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) шаҳри Карфагенро бунёд карданд, ки баъдан ба пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард, табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд; '''ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал''' (тахм. 247–183 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва зиёда аз 30 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва Италияро 15 сол ҷанг кард. Соли 146 то милод дар натиҷаи ҷанги сеюм Карфаген пурра вайрон шуд ва румиҳо вилояти '''Африка'''-ро таъсис доданд; шаҳри Карфагенро аз нав сохтанд ва он ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Соли 670 фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ''' [[Кайруан]]ро бунёд кард, ки ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар Магриб ва [[Андалусия]] табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX зери сулолаи Аглабиён, асрҳои X — Фотимиён (бо пойтахт дар Маҳдия 909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира), асрҳои XII — Ҳафсиён (бо пойтахт Тунис 1229–1574) Тунис давлати исломии тавоно буд.<ref name="brit" /> Аз соли 1574 кишвар зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт; '''соли 1881''' Фаронса протекторати худро бар Тунис эълон кард, ки то соли 1956 идома кард. '''20 марти 1956''' Тунис истиқлоли худро аз [[Фаронса]] эълон кард ва '''Ҳабиб Бургиба''' нахустин президент гардид, ки то соли 1987 ҳукмронӣ кард. '''17 декабри 2010''' дар шаҳри Сидр-Бузид (Сиди Бузид) ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' ба худсӯзӣ даст зад дар эътироз ба фишори маъмурияти полис, ки ба '''инқилоби Тунис''' (14 январи 2011 — сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) ва дар натиҷа ба '''[[Баҳори арабӣ]]''' дар тамоми ҷаҳони араб (Миср, Либиё, Сурия, Яман) оварда расонид. Тунис ҳамчун ягона давлати араби арабии Баҳори арабӣ ба раванди демократӣ интиқол ёфт ва соли 2015 Конференсияи диалоги миллии Тунис ҷоизаи Нобели Сулҳро гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли омезиши Магриб ва шарқи минтақаи арабӣ воқеъ аст; масоҳати кишвар 163 610 километри мураббаъ. Минтақаро ба чор қисми ҷуғрофӣ тақсим мекунанд: '''Тонисия''' (даштҳои соҳилии шимолу шарқӣ, бо иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ ва кишоварзӣ), '''Атласи Тунис''' (шохаҳои шарқии кӯҳҳои Атлас, бо қуллаи Ҷабал аш-Шанабӣ — 1544 м, баландтарин нуқтаи кишвар), '''Сахел''' (даштҳои нимхушки марказӣ бо зайтунзорҳои бузург) ва '''Сахрои Тунис''' (қисми шимолии [[Сахрои Кабир]] дар ҷанубтари шумо Шотт-эл-Ҷарид воқеъ аст).<ref name="brit" /> Иқлим аз баҳримиёназаминӣ (шимол) то биёбонии гарм (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тунис зиёда аз 12 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст.<ref name="cia" /> Тақрибан 98% сокинонро арабҳо ва берберҳои арабшуда ташкил медиҳанд; қариб 99% мусулмонони суннии маликӣ. Сатҳи саводнокӣ дар Тунис яке аз баландтаринҳо дар ҷаҳони араб (зиёда аз 82%) аст. '''Сиёсати Бургиба ва Бен Алӣ оид ба озодии занон''' (Кодекси аҳволи шахсии 1956, манъи мисли таъаддуди завҷот, ҳуқуқи ҷудоиро ба зан) Тунисро яке аз пешқадамтарин кишварҳои араб дар ҳуқуқи занон табдил додаст. == Сиёсат ва идора == Тунис ҷумҳурии президентӣ-парлумонии унитар буда, ба 24 вилоят (вилояҳо) тақсим мешавад. Аз 2014 (Конституцияи нав) то 2022 кишвар ба низоми парлумонии нимпрезидентӣ дошт; '''соли 2022 президент Кайс Саид''' Конститутсияи нав-ро тариқи раъйпурсӣ қабул карда, низоми президентии тавоноро ҷорӣ кард. Парлумон — Маҷлиси намояндагони халқ — амал мекунад. Тунис узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], Иттиҳоди Магриби Араб ва Созмони ҳамкории ислом аст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Тунис ба 24 вилоят тақсим мешавад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), [[Сфакс]] (дуюм), [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]], [[Габес]], [[Гафса]] ва [[Маҳдия]] мебошанд. szh63fl9npq9omdjx27s42bvk2ccqpb 1475646 1475645 2026-06-09T06:42:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475646 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Тунис маҳди '''тамаддуни Карфаген''' (Картагӣ) — яке аз тавонотарин тамаддунҳои баҳри Миёназамин — буд. Соли 814 то милод финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) шаҳри Карфагенро бунёд карданд, ки баъдан ба пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард, табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд; '''ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал''' (тахм. 247–183 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва зиёда аз 30 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва Италияро 15 сол ҷанг кард. Соли 146 то милод дар натиҷаи ҷанги сеюм Карфаген пурра вайрон шуд ва румиҳо вилояти '''Африка'''-ро таъсис доданд; шаҳри Карфагенро аз нав сохтанд ва он ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Соли 670 фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ''' [[Кайруан]]ро бунёд кард, ки ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар Магриб ва [[Андалусия]] табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX зери сулолаи Аглабиён, асрҳои X — Фотимиён (бо пойтахт дар Маҳдия 909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира), асрҳои XII — Ҳафсиён (бо пойтахт Тунис 1229–1574) Тунис давлати исломии тавоно буд.<ref name="brit" /> Аз соли 1574 кишвар зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт; '''соли 1881''' Фаронса протекторати худро бар Тунис эълон кард, ки то соли 1956 идома кард. '''20 марти 1956''' Тунис истиқлоли худро аз [[Фаронса]] эълон кард ва '''Ҳабиб Бургиба''' нахустин президент гардид, ки то соли 1987 ҳукмронӣ кард. '''17 декабри 2010''' дар шаҳри Сидр-Бузид (Сиди Бузид) ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' ба худсӯзӣ даст зад дар эътироз ба фишори маъмурияти полис, ки ба '''инқилоби Тунис''' (14 январи 2011 — сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) ва дар натиҷа ба '''[[Баҳори арабӣ]]''' дар тамоми ҷаҳони араб (Миср, Либиё, Сурия, Яман) оварда расонид. Тунис ҳамчун ягона давлати араби арабии Баҳори арабӣ ба раванди демократӣ интиқол ёфт ва соли 2015 Конференсияи диалоги миллии Тунис ҷоизаи Нобели Сулҳро гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли омезиши Магриб ва шарқи минтақаи арабӣ воқеъ аст; масоҳати кишвар 163 610 километри мураббаъ. Минтақаро ба чор қисми ҷуғрофӣ тақсим мекунанд: '''Тонисия''' (даштҳои соҳилии шимолу шарқӣ, бо иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ ва кишоварзӣ), '''Атласи Тунис''' (шохаҳои шарқии кӯҳҳои Атлас, бо қуллаи Ҷабал аш-Шанабӣ — 1544 м, баландтарин нуқтаи кишвар), '''Сахел''' (даштҳои нимхушки марказӣ бо зайтунзорҳои бузург) ва '''Сахрои Тунис''' (қисми шимолии [[Сахрои Кабир]] дар ҷанубтари шумо Шотт-эл-Ҷарид воқеъ аст).<ref name="brit" /> Иқлим аз баҳримиёназаминӣ (шимол) то биёбонии гарм (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тунис зиёда аз 12 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст.<ref name="cia" /> Тақрибан 98% сокинонро арабҳо ва берберҳои арабшуда ташкил медиҳанд; қариб 99% мусулмонони суннии маликӣ. Сатҳи саводнокӣ дар Тунис яке аз баландтаринҳо дар ҷаҳони араб (зиёда аз 82%) аст. '''Сиёсати Бургиба ва Бен Алӣ оид ба озодии занон''' (Кодекси аҳволи шахсии 1956, манъи мисли таъаддуди завҷот, ҳуқуқи ҷудоиро ба зан) Тунисро яке аз пешқадамтарин кишварҳои араб дар ҳуқуқи занон табдил додаст. == Сиёсат ва идора == Тунис ҷумҳурии президентӣ-парлумонии унитар буда, ба 24 вилоят (вилояҳо) тақсим мешавад. Аз 2014 (Конституцияи нав) то 2022 кишвар ба низоми парлумонии нимпрезидентӣ дошт; '''соли 2022 президент Кайс Саид''' Конститутсияи нав-ро тариқи раъйпурсӣ қабул карда, низоми президентии тавоноро ҷорӣ кард. Парлумон — Маҷлиси намояндагони халқ — амал мекунад. Тунис узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], Иттиҳоди Магриби Араб ва Созмони ҳамкории ислом аст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Тунис ба 24 вилоят тақсим мешавад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), [[Сфакс]] (дуюм), [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]], [[Габес]], [[Гафса]] ва [[Маҳдия]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тунис нисбатан гуногунҷабҳаст ва бар хидматрасонӣ (60% ММД), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, монтажи мошин — Тунис яке аз марказҳои асосии содироти автомобилҳо ба Аврупо аст), кишоварзӣ (зайтун — Тунис чорум содиркунандаи равғани зайтун дар ҷаҳон, финик, ангур-шароб, ғалла), маъдан (фосфат — кашфи Гафса яке аз бузургтарин дар ҷаҳон) ва сайёҳии байналмилалӣ (Сус, Маҳдия, Ҷерба) асос меёбад.<ref name="cia" /> fse0s8dyd7n64hll65ftk0e8klo9u9m 1475647 1475646 2026-06-09T06:42:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475647 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Тунис маҳди '''тамаддуни Карфаген''' (Картагӣ) — яке аз тавонотарин тамаддунҳои баҳри Миёназамин — буд. Соли 814 то милод финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) шаҳри Карфагенро бунёд карданд, ки баъдан ба пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард, табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд; '''ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал''' (тахм. 247–183 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва зиёда аз 30 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва Италияро 15 сол ҷанг кард. Соли 146 то милод дар натиҷаи ҷанги сеюм Карфаген пурра вайрон шуд ва румиҳо вилояти '''Африка'''-ро таъсис доданд; шаҳри Карфагенро аз нав сохтанд ва он ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Соли 670 фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ''' [[Кайруан]]ро бунёд кард, ки ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар Магриб ва [[Андалусия]] табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX зери сулолаи Аглабиён, асрҳои X — Фотимиён (бо пойтахт дар Маҳдия 909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира), асрҳои XII — Ҳафсиён (бо пойтахт Тунис 1229–1574) Тунис давлати исломии тавоно буд.<ref name="brit" /> Аз соли 1574 кишвар зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт; '''соли 1881''' Фаронса протекторати худро бар Тунис эълон кард, ки то соли 1956 идома кард. '''20 марти 1956''' Тунис истиқлоли худро аз [[Фаронса]] эълон кард ва '''Ҳабиб Бургиба''' нахустин президент гардид, ки то соли 1987 ҳукмронӣ кард. '''17 декабри 2010''' дар шаҳри Сидр-Бузид (Сиди Бузид) ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' ба худсӯзӣ даст зад дар эътироз ба фишори маъмурияти полис, ки ба '''инқилоби Тунис''' (14 январи 2011 — сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) ва дар натиҷа ба '''[[Баҳори арабӣ]]''' дар тамоми ҷаҳони араб (Миср, Либиё, Сурия, Яман) оварда расонид. Тунис ҳамчун ягона давлати араби арабии Баҳори арабӣ ба раванди демократӣ интиқол ёфт ва соли 2015 Конференсияи диалоги миллии Тунис ҷоизаи Нобели Сулҳро гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли омезиши Магриб ва шарқи минтақаи арабӣ воқеъ аст; масоҳати кишвар 163 610 километри мураббаъ. Минтақаро ба чор қисми ҷуғрофӣ тақсим мекунанд: '''Тонисия''' (даштҳои соҳилии шимолу шарқӣ, бо иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ ва кишоварзӣ), '''Атласи Тунис''' (шохаҳои шарқии кӯҳҳои Атлас, бо қуллаи Ҷабал аш-Шанабӣ — 1544 м, баландтарин нуқтаи кишвар), '''Сахел''' (даштҳои нимхушки марказӣ бо зайтунзорҳои бузург) ва '''Сахрои Тунис''' (қисми шимолии [[Сахрои Кабир]] дар ҷанубтари шумо Шотт-эл-Ҷарид воқеъ аст).<ref name="brit" /> Иқлим аз баҳримиёназаминӣ (шимол) то биёбонии гарм (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тунис зиёда аз 12 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст.<ref name="cia" /> Тақрибан 98% сокинонро арабҳо ва берберҳои арабшуда ташкил медиҳанд; қариб 99% мусулмонони суннии маликӣ. Сатҳи саводнокӣ дар Тунис яке аз баландтаринҳо дар ҷаҳони араб (зиёда аз 82%) аст. '''Сиёсати Бургиба ва Бен Алӣ оид ба озодии занон''' (Кодекси аҳволи шахсии 1956, манъи мисли таъаддуди завҷот, ҳуқуқи ҷудоиро ба зан) Тунисро яке аз пешқадамтарин кишварҳои араб дар ҳуқуқи занон табдил додаст. == Сиёсат ва идора == Тунис ҷумҳурии президентӣ-парлумонии унитар буда, ба 24 вилоят (вилояҳо) тақсим мешавад. Аз 2014 (Конституцияи нав) то 2022 кишвар ба низоми парлумонии нимпрезидентӣ дошт; '''соли 2022 президент Кайс Саид''' Конститутсияи нав-ро тариқи раъйпурсӣ қабул карда, низоми президентии тавоноро ҷорӣ кард. Парлумон — Маҷлиси намояндагони халқ — амал мекунад. Тунис узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], Иттиҳоди Магриби Араб ва Созмони ҳамкории ислом аст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Тунис ба 24 вилоят тақсим мешавад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), [[Сфакс]] (дуюм), [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]], [[Габес]], [[Гафса]] ва [[Маҳдия]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тунис нисбатан гуногунҷабҳаст ва бар хидматрасонӣ (60% ММД), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, монтажи мошин — Тунис яке аз марказҳои асосии содироти автомобилҳо ба Аврупо аст), кишоварзӣ (зайтун — Тунис чорум содиркунандаи равғани зайтун дар ҷаҳон, финик, ангур-шароб, ғалла), маъдан (фосфат — кашфи Гафса яке аз бузургтарин дар ҷаҳон) ва сайёҳии байналмилалӣ (Сус, Маҳдия, Ҷерба) асос меёбад.<ref name="cia" /> == Фарҳанг ва маориф == Тунис мероси фарҳангии бузурге дорад: '''8 объекти ЮНЕСКО''' дар феҳристи мероси ҷаҳонӣ шомиланд — Карфаген (1979), маркази Мадинаи Тунис (1979), маъбадҳои римии Дугга (1997), маркази Мадинаи Кайруан (1988), маркази Мадинаи Сус (1988), амфитеатри римии Эл-Ҷем (1979), Боди Ҷидди (Боди Ҷидӣ — табиат, 1980), Кергуан (ҷанубии Утик) ва ҷазираи Ҷерба (2023).<ref name="brit" /> Ошхонаи Тунис (бо бухурлоҳ, тазини, кускус ва харисса — фалфалаи махсуси оташин), мусиқии анъанавии Малуф ва шеъри арабӣ-тунисӣ машҳуранд. Адабиёти муосирро бо номҳои Ҳабиб Бургиба (хитобаҳои сиёсӣ), Махмуди Масадӣ ва нависандаи фаронсазабон Албер Меми меҳмонӣ мекунанд. a29gyxmy16vbpq299v9j55hdtvqqd60 1475648 1475647 2026-06-09T06:43:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475648 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Тунис маҳди '''тамаддуни Карфаген''' (Картагӣ) — яке аз тавонотарин тамаддунҳои баҳри Миёназамин — буд. Соли 814 то милод финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) шаҳри Карфагенро бунёд карданд, ки баъдан ба пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард, табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд; '''ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал''' (тахм. 247–183 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва зиёда аз 30 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва Италияро 15 сол ҷанг кард. Соли 146 то милод дар натиҷаи ҷанги сеюм Карфаген пурра вайрон шуд ва румиҳо вилояти '''Африка'''-ро таъсис доданд; шаҳри Карфагенро аз нав сохтанд ва он ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Соли 670 фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ''' [[Кайруан]]ро бунёд кард, ки ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар Магриб ва [[Андалусия]] табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX зери сулолаи Аглабиён, асрҳои X — Фотимиён (бо пойтахт дар Маҳдия 909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира), асрҳои XII — Ҳафсиён (бо пойтахт Тунис 1229–1574) Тунис давлати исломии тавоно буд.<ref name="brit" /> Аз соли 1574 кишвар зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт; '''соли 1881''' Фаронса протекторати худро бар Тунис эълон кард, ки то соли 1956 идома кард. '''20 марти 1956''' Тунис истиқлоли худро аз [[Фаронса]] эълон кард ва '''Ҳабиб Бургиба''' нахустин президент гардид, ки то соли 1987 ҳукмронӣ кард. '''17 декабри 2010''' дар шаҳри Сидр-Бузид (Сиди Бузид) ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' ба худсӯзӣ даст зад дар эътироз ба фишори маъмурияти полис, ки ба '''инқилоби Тунис''' (14 январи 2011 — сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) ва дар натиҷа ба '''[[Баҳори арабӣ]]''' дар тамоми ҷаҳони араб (Миср, Либиё, Сурия, Яман) оварда расонид. Тунис ҳамчун ягона давлати араби арабии Баҳори арабӣ ба раванди демократӣ интиқол ёфт ва соли 2015 Конференсияи диалоги миллии Тунис ҷоизаи Нобели Сулҳро гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли омезиши Магриб ва шарқи минтақаи арабӣ воқеъ аст; масоҳати кишвар 163 610 километри мураббаъ. Минтақаро ба чор қисми ҷуғрофӣ тақсим мекунанд: '''Тонисия''' (даштҳои соҳилии шимолу шарқӣ, бо иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ ва кишоварзӣ), '''Атласи Тунис''' (шохаҳои шарқии кӯҳҳои Атлас, бо қуллаи Ҷабал аш-Шанабӣ — 1544 м, баландтарин нуқтаи кишвар), '''Сахел''' (даштҳои нимхушки марказӣ бо зайтунзорҳои бузург) ва '''Сахрои Тунис''' (қисми шимолии [[Сахрои Кабир]] дар ҷанубтари шумо Шотт-эл-Ҷарид воқеъ аст).<ref name="brit" /> Иқлим аз баҳримиёназаминӣ (шимол) то биёбонии гарм (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тунис зиёда аз 12 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст.<ref name="cia" /> Тақрибан 98% сокинонро арабҳо ва берберҳои арабшуда ташкил медиҳанд; қариб 99% мусулмонони суннии маликӣ. Сатҳи саводнокӣ дар Тунис яке аз баландтаринҳо дар ҷаҳони араб (зиёда аз 82%) аст. '''Сиёсати Бургиба ва Бен Алӣ оид ба озодии занон''' (Кодекси аҳволи шахсии 1956, манъи мисли таъаддуди завҷот, ҳуқуқи ҷудоиро ба зан) Тунисро яке аз пешқадамтарин кишварҳои араб дар ҳуқуқи занон табдил додаст. == Сиёсат ва идора == Тунис ҷумҳурии президентӣ-парлумонии унитар буда, ба 24 вилоят (вилояҳо) тақсим мешавад. Аз 2014 (Конституцияи нав) то 2022 кишвар ба низоми парлумонии нимпрезидентӣ дошт; '''соли 2022 президент Кайс Саид''' Конститутсияи нав-ро тариқи раъйпурсӣ қабул карда, низоми президентии тавоноро ҷорӣ кард. Парлумон — Маҷлиси намояндагони халқ — амал мекунад. Тунис узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], Иттиҳоди Магриби Араб ва Созмони ҳамкории ислом аст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Тунис ба 24 вилоят тақсим мешавад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), [[Сфакс]] (дуюм), [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]], [[Габес]], [[Гафса]] ва [[Маҳдия]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тунис нисбатан гуногунҷабҳаст ва бар хидматрасонӣ (60% ММД), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, монтажи мошин — Тунис яке аз марказҳои асосии содироти автомобилҳо ба Аврупо аст), кишоварзӣ (зайтун — Тунис чорум содиркунандаи равғани зайтун дар ҷаҳон, финик, ангур-шароб, ғалла), маъдан (фосфат — кашфи Гафса яке аз бузургтарин дар ҷаҳон) ва сайёҳии байналмилалӣ (Сус, Маҳдия, Ҷерба) асос меёбад.<ref name="cia" /> == Фарҳанг ва маориф == Тунис мероси фарҳангии бузурге дорад: '''8 объекти ЮНЕСКО''' дар феҳристи мероси ҷаҳонӣ шомиланд — Карфаген (1979), маркази Мадинаи Тунис (1979), маъбадҳои римии Дугга (1997), маркази Мадинаи Кайруан (1988), маркази Мадинаи Сус (1988), амфитеатри римии Эл-Ҷем (1979), Боди Ҷидди (Боди Ҷидӣ — табиат, 1980), Кергуан (ҷанубии Утик) ва ҷазираи Ҷерба (2023).<ref name="brit" /> Ошхонаи Тунис (бо бухурлоҳ, тазини, кускус ва харисса — фалфалаи махсуси оташин), мусиқии анъанавии Малуф ва шеъри арабӣ-тунисӣ машҳуранд. Адабиёти муосирро бо номҳои Ҳабиб Бургиба (хитобаҳои сиёсӣ), Махмуди Масадӣ ва нависандаи фаронсазабон Албер Меми меҳмонӣ мекунанд. == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Карфаген]] * [[Кайруан]] * [[Баҳри Миёназамин]] * [[Магриб]] * [[Баҳори арабӣ]] * [[Ҳабиб Бургиба]] 78y5fzn7ri592fbd58qt738k6uwtg96 1475649 1475648 2026-06-09T06:43:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475649 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Тунис маҳди '''тамаддуни Карфаген''' (Картагӣ) — яке аз тавонотарин тамаддунҳои баҳри Миёназамин — буд. Соли 814 то милод финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) шаҳри Карфагенро бунёд карданд, ки баъдан ба пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард, табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд; '''ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал''' (тахм. 247–183 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва зиёда аз 30 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва Италияро 15 сол ҷанг кард. Соли 146 то милод дар натиҷаи ҷанги сеюм Карфаген пурра вайрон шуд ва румиҳо вилояти '''Африка'''-ро таъсис доданд; шаҳри Карфагенро аз нав сохтанд ва он ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Соли 670 фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ''' [[Кайруан]]ро бунёд кард, ки ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар Магриб ва [[Андалусия]] табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX зери сулолаи Аглабиён, асрҳои X — Фотимиён (бо пойтахт дар Маҳдия 909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира), асрҳои XII — Ҳафсиён (бо пойтахт Тунис 1229–1574) Тунис давлати исломии тавоно буд.<ref name="brit" /> Аз соли 1574 кишвар зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт; '''соли 1881''' Фаронса протекторати худро бар Тунис эълон кард, ки то соли 1956 идома кард. '''20 марти 1956''' Тунис истиқлоли худро аз [[Фаронса]] эълон кард ва '''Ҳабиб Бургиба''' нахустин президент гардид, ки то соли 1987 ҳукмронӣ кард. '''17 декабри 2010''' дар шаҳри Сидр-Бузид (Сиди Бузид) ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' ба худсӯзӣ даст зад дар эътироз ба фишори маъмурияти полис, ки ба '''инқилоби Тунис''' (14 январи 2011 — сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) ва дар натиҷа ба '''[[Баҳори арабӣ]]''' дар тамоми ҷаҳони араб (Миср, Либиё, Сурия, Яман) оварда расонид. Тунис ҳамчун ягона давлати араби арабии Баҳори арабӣ ба раванди демократӣ интиқол ёфт ва соли 2015 Конференсияи диалоги миллии Тунис ҷоизаи Нобели Сулҳро гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли омезиши Магриб ва шарқи минтақаи арабӣ воқеъ аст; масоҳати кишвар 163 610 километри мураббаъ. Минтақаро ба чор қисми ҷуғрофӣ тақсим мекунанд: '''Тонисия''' (даштҳои соҳилии шимолу шарқӣ, бо иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ ва кишоварзӣ), '''Атласи Тунис''' (шохаҳои шарқии кӯҳҳои Атлас, бо қуллаи Ҷабал аш-Шанабӣ — 1544 м, баландтарин нуқтаи кишвар), '''Сахел''' (даштҳои нимхушки марказӣ бо зайтунзорҳои бузург) ва '''Сахрои Тунис''' (қисми шимолии [[Сахрои Кабир]] дар ҷанубтари шумо Шотт-эл-Ҷарид воқеъ аст).<ref name="brit" /> Иқлим аз баҳримиёназаминӣ (шимол) то биёбонии гарм (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тунис зиёда аз 12 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст.<ref name="cia" /> Тақрибан 98% сокинонро арабҳо ва берберҳои арабшуда ташкил медиҳанд; қариб 99% мусулмонони суннии маликӣ. Сатҳи саводнокӣ дар Тунис яке аз баландтаринҳо дар ҷаҳони араб (зиёда аз 82%) аст. '''Сиёсати Бургиба ва Бен Алӣ оид ба озодии занон''' (Кодекси аҳволи шахсии 1956, манъи мисли таъаддуди завҷот, ҳуқуқи ҷудоиро ба зан) Тунисро яке аз пешқадамтарин кишварҳои араб дар ҳуқуқи занон табдил додаст. == Сиёсат ва идора == Тунис ҷумҳурии президентӣ-парлумонии унитар буда, ба 24 вилоят (вилояҳо) тақсим мешавад. Аз 2014 (Конституцияи нав) то 2022 кишвар ба низоми парлумонии нимпрезидентӣ дошт; '''соли 2022 президент Кайс Саид''' Конститутсияи нав-ро тариқи раъйпурсӣ қабул карда, низоми президентии тавоноро ҷорӣ кард. Парлумон — Маҷлиси намояндагони халқ — амал мекунад. Тунис узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], Иттиҳоди Магриби Араб ва Созмони ҳамкории ислом аст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Тунис ба 24 вилоят тақсим мешавад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), [[Сфакс]] (дуюм), [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]], [[Габес]], [[Гафса]] ва [[Маҳдия]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тунис нисбатан гуногунҷабҳаст ва бар хидматрасонӣ (60% ММД), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, монтажи мошин — Тунис яке аз марказҳои асосии содироти автомобилҳо ба Аврупо аст), кишоварзӣ (зайтун — Тунис чорум содиркунандаи равғани зайтун дар ҷаҳон, финик, ангур-шароб, ғалла), маъдан (фосфат — кашфи Гафса яке аз бузургтарин дар ҷаҳон) ва сайёҳии байналмилалӣ (Сус, Маҳдия, Ҷерба) асос меёбад.<ref name="cia" /> == Фарҳанг ва маориф == Тунис мероси фарҳангии бузурге дорад: '''8 объекти ЮНЕСКО''' дар феҳристи мероси ҷаҳонӣ шомиланд — Карфаген (1979), маркази Мадинаи Тунис (1979), маъбадҳои римии Дугга (1997), маркази Мадинаи Кайруан (1988), маркази Мадинаи Сус (1988), амфитеатри римии Эл-Ҷем (1979), Боди Ҷидди (Боди Ҷидӣ — табиат, 1980), Кергуан (ҷанубии Утик) ва ҷазираи Ҷерба (2023).<ref name="brit" /> Ошхонаи Тунис (бо бухурлоҳ, тазини, кускус ва харисса — фалфалаи махсуси оташин), мусиқии анъанавии Малуф ва шеъри арабӣ-тунисӣ машҳуранд. Адабиёти муосирро бо номҳои Ҳабиб Бургиба (хитобаҳои сиёсӣ), Махмуди Масадӣ ва нависандаи фаронсазабон Албер Меми меҳмонӣ мекунанд. == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Карфаген]] * [[Кайруан]] * [[Баҳри Миёназамин]] * [[Магриб]] * [[Баҳори арабӣ]] * [[Ҳабиб Бургиба]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} cofi8aoi0ipq1twd1gjxpwemryp60cv 1475650 1475649 2026-06-09T06:43:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475650 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Тунис маҳди '''тамаддуни Карфаген''' (Картагӣ) — яке аз тавонотарин тамаддунҳои баҳри Миёназамин — буд. Соли 814 то милод финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) шаҳри Карфагенро бунёд карданд, ки баъдан ба пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард, табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд; '''ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал''' (тахм. 247–183 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва зиёда аз 30 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва Италияро 15 сол ҷанг кард. Соли 146 то милод дар натиҷаи ҷанги сеюм Карфаген пурра вайрон шуд ва румиҳо вилояти '''Африка'''-ро таъсис доданд; шаҳри Карфагенро аз нав сохтанд ва он ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Соли 670 фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ''' [[Кайруан]]ро бунёд кард, ки ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар Магриб ва [[Андалусия]] табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX зери сулолаи Аглабиён, асрҳои X — Фотимиён (бо пойтахт дар Маҳдия 909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира), асрҳои XII — Ҳафсиён (бо пойтахт Тунис 1229–1574) Тунис давлати исломии тавоно буд.<ref name="brit" /> Аз соли 1574 кишвар зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт; '''соли 1881''' Фаронса протекторати худро бар Тунис эълон кард, ки то соли 1956 идома кард. '''20 марти 1956''' Тунис истиқлоли худро аз [[Фаронса]] эълон кард ва '''Ҳабиб Бургиба''' нахустин президент гардид, ки то соли 1987 ҳукмронӣ кард. '''17 декабри 2010''' дар шаҳри Сидр-Бузид (Сиди Бузид) ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' ба худсӯзӣ даст зад дар эътироз ба фишори маъмурияти полис, ки ба '''инқилоби Тунис''' (14 январи 2011 — сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) ва дар натиҷа ба '''[[Баҳори арабӣ]]''' дар тамоми ҷаҳони араб (Миср, Либиё, Сурия, Яман) оварда расонид. Тунис ҳамчун ягона давлати араби арабии Баҳори арабӣ ба раванди демократӣ интиқол ёфт ва соли 2015 Конференсияи диалоги миллии Тунис ҷоизаи Нобели Сулҳро гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли омезиши Магриб ва шарқи минтақаи арабӣ воқеъ аст; масоҳати кишвар 163 610 километри мураббаъ. Минтақаро ба чор қисми ҷуғрофӣ тақсим мекунанд: '''Тонисия''' (даштҳои соҳилии шимолу шарқӣ, бо иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ ва кишоварзӣ), '''Атласи Тунис''' (шохаҳои шарқии кӯҳҳои Атлас, бо қуллаи Ҷабал аш-Шанабӣ — 1544 м, баландтарин нуқтаи кишвар), '''Сахел''' (даштҳои нимхушки марказӣ бо зайтунзорҳои бузург) ва '''Сахрои Тунис''' (қисми шимолии [[Сахрои Кабир]] дар ҷанубтари шумо Шотт-эл-Ҷарид воқеъ аст).<ref name="brit" /> Иқлим аз баҳримиёназаминӣ (шимол) то биёбонии гарм (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тунис зиёда аз 12 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст.<ref name="cia" /> Тақрибан 98% сокинонро арабҳо ва берберҳои арабшуда ташкил медиҳанд; қариб 99% мусулмонони суннии маликӣ. Сатҳи саводнокӣ дар Тунис яке аз баландтаринҳо дар ҷаҳони араб (зиёда аз 82%) аст. '''Сиёсати Бургиба ва Бен Алӣ оид ба озодии занон''' (Кодекси аҳволи шахсии 1956, манъи мисли таъаддуди завҷот, ҳуқуқи ҷудоиро ба зан) Тунисро яке аз пешқадамтарин кишварҳои араб дар ҳуқуқи занон табдил додаст. == Сиёсат ва идора == Тунис ҷумҳурии президентӣ-парлумонии унитар буда, ба 24 вилоят (вилояҳо) тақсим мешавад. Аз 2014 (Конституцияи нав) то 2022 кишвар ба низоми парлумонии нимпрезидентӣ дошт; '''соли 2022 президент Кайс Саид''' Конститутсияи нав-ро тариқи раъйпурсӣ қабул карда, низоми президентии тавоноро ҷорӣ кард. Парлумон — Маҷлиси намояндагони халқ — амал мекунад. Тунис узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], Иттиҳоди Магриби Араб ва Созмони ҳамкории ислом аст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Тунис ба 24 вилоят тақсим мешавад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), [[Сфакс]] (дуюм), [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]], [[Габес]], [[Гафса]] ва [[Маҳдия]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тунис нисбатан гуногунҷабҳаст ва бар хидматрасонӣ (60% ММД), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, монтажи мошин — Тунис яке аз марказҳои асосии содироти автомобилҳо ба Аврупо аст), кишоварзӣ (зайтун — Тунис чорум содиркунандаи равғани зайтун дар ҷаҳон, финик, ангур-шароб, ғалла), маъдан (фосфат — кашфи Гафса яке аз бузургтарин дар ҷаҳон) ва сайёҳии байналмилалӣ (Сус, Маҳдия, Ҷерба) асос меёбад.<ref name="cia" /> == Фарҳанг ва маориф == Тунис мероси фарҳангии бузурге дорад: '''8 объекти ЮНЕСКО''' дар феҳристи мероси ҷаҳонӣ шомиланд — Карфаген (1979), маркази Мадинаи Тунис (1979), маъбадҳои римии Дугга (1997), маркази Мадинаи Кайруан (1988), маркази Мадинаи Сус (1988), амфитеатри римии Эл-Ҷем (1979), Боди Ҷидди (Боди Ҷидӣ — табиат, 1980), Кергуан (ҷанубии Утик) ва ҷазираи Ҷерба (2023).<ref name="brit" /> Ошхонаи Тунис (бо бухурлоҳ, тазини, кускус ва харисса — фалфалаи махсуси оташин), мусиқии анъанавии Малуф ва шеъри арабӣ-тунисӣ машҳуранд. Адабиёти муосирро бо номҳои Ҳабиб Бургиба (хитобаҳои сиёсӣ), Махмуди Масадӣ ва нависандаи фаронсазабон Албер Меми меҳмонӣ мекунанд. == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Карфаген]] * [[Кайруан]] * [[Баҳри Миёназамин]] * [[Магриб]] * [[Баҳори арабӣ]] * [[Ҳабиб Бургиба]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tunisia Тунис дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Тунис — The World Factbook] i5fmtknjlo6q0q4t27amqrccdlgmab3 1475651 1475650 2026-06-09T06:43:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475651 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Тунис маҳди '''тамаддуни Карфаген''' (Картагӣ) — яке аз тавонотарин тамаддунҳои баҳри Миёназамин — буд. Соли 814 то милод финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) шаҳри Карфагенро бунёд карданд, ки баъдан ба пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард, табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд; '''ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал''' (тахм. 247–183 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва зиёда аз 30 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва Италияро 15 сол ҷанг кард. Соли 146 то милод дар натиҷаи ҷанги сеюм Карфаген пурра вайрон шуд ва румиҳо вилояти '''Африка'''-ро таъсис доданд; шаҳри Карфагенро аз нав сохтанд ва он ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Соли 670 фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ''' [[Кайруан]]ро бунёд кард, ки ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар Магриб ва [[Андалусия]] табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX зери сулолаи Аглабиён, асрҳои X — Фотимиён (бо пойтахт дар Маҳдия 909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира), асрҳои XII — Ҳафсиён (бо пойтахт Тунис 1229–1574) Тунис давлати исломии тавоно буд.<ref name="brit" /> Аз соли 1574 кишвар зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт; '''соли 1881''' Фаронса протекторати худро бар Тунис эълон кард, ки то соли 1956 идома кард. '''20 марти 1956''' Тунис истиқлоли худро аз [[Фаронса]] эълон кард ва '''Ҳабиб Бургиба''' нахустин президент гардид, ки то соли 1987 ҳукмронӣ кард. '''17 декабри 2010''' дар шаҳри Сидр-Бузид (Сиди Бузид) ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' ба худсӯзӣ даст зад дар эътироз ба фишори маъмурияти полис, ки ба '''инқилоби Тунис''' (14 январи 2011 — сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) ва дар натиҷа ба '''[[Баҳори арабӣ]]''' дар тамоми ҷаҳони араб (Миср, Либиё, Сурия, Яман) оварда расонид. Тунис ҳамчун ягона давлати араби арабии Баҳори арабӣ ба раванди демократӣ интиқол ёфт ва соли 2015 Конференсияи диалоги миллии Тунис ҷоизаи Нобели Сулҳро гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли омезиши Магриб ва шарқи минтақаи арабӣ воқеъ аст; масоҳати кишвар 163 610 километри мураббаъ. Минтақаро ба чор қисми ҷуғрофӣ тақсим мекунанд: '''Тонисия''' (даштҳои соҳилии шимолу шарқӣ, бо иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ ва кишоварзӣ), '''Атласи Тунис''' (шохаҳои шарқии кӯҳҳои Атлас, бо қуллаи Ҷабал аш-Шанабӣ — 1544 м, баландтарин нуқтаи кишвар), '''Сахел''' (даштҳои нимхушки марказӣ бо зайтунзорҳои бузург) ва '''Сахрои Тунис''' (қисми шимолии [[Сахрои Кабир]] дар ҷанубтари шумо Шотт-эл-Ҷарид воқеъ аст).<ref name="brit" /> Иқлим аз баҳримиёназаминӣ (шимол) то биёбонии гарм (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тунис зиёда аз 12 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст.<ref name="cia" /> Тақрибан 98% сокинонро арабҳо ва берберҳои арабшуда ташкил медиҳанд; қариб 99% мусулмонони суннии маликӣ. Сатҳи саводнокӣ дар Тунис яке аз баландтаринҳо дар ҷаҳони араб (зиёда аз 82%) аст. '''Сиёсати Бургиба ва Бен Алӣ оид ба озодии занон''' (Кодекси аҳволи шахсии 1956, манъи мисли таъаддуди завҷот, ҳуқуқи ҷудоиро ба зан) Тунисро яке аз пешқадамтарин кишварҳои араб дар ҳуқуқи занон табдил додаст. == Сиёсат ва идора == Тунис ҷумҳурии президентӣ-парлумонии унитар буда, ба 24 вилоят (вилояҳо) тақсим мешавад. Аз 2014 (Конституцияи нав) то 2022 кишвар ба низоми парлумонии нимпрезидентӣ дошт; '''соли 2022 президент Кайс Саид''' Конститутсияи нав-ро тариқи раъйпурсӣ қабул карда, низоми президентии тавоноро ҷорӣ кард. Парлумон — Маҷлиси намояндагони халқ — амал мекунад. Тунис узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], Иттиҳоди Магриби Араб ва Созмони ҳамкории ислом аст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Тунис ба 24 вилоят тақсим мешавад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), [[Сфакс]] (дуюм), [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]], [[Габес]], [[Гафса]] ва [[Маҳдия]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тунис нисбатан гуногунҷабҳаст ва бар хидматрасонӣ (60% ММД), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, монтажи мошин — Тунис яке аз марказҳои асосии содироти автомобилҳо ба Аврупо аст), кишоварзӣ (зайтун — Тунис чорум содиркунандаи равғани зайтун дар ҷаҳон, финик, ангур-шароб, ғалла), маъдан (фосфат — кашфи Гафса яке аз бузургтарин дар ҷаҳон) ва сайёҳии байналмилалӣ (Сус, Маҳдия, Ҷерба) асос меёбад.<ref name="cia" /> == Фарҳанг ва маориф == Тунис мероси фарҳангии бузурге дорад: '''8 объекти ЮНЕСКО''' дар феҳристи мероси ҷаҳонӣ шомиланд — Карфаген (1979), маркази Мадинаи Тунис (1979), маъбадҳои римии Дугга (1997), маркази Мадинаи Кайруан (1988), маркази Мадинаи Сус (1988), амфитеатри римии Эл-Ҷем (1979), Боди Ҷидди (Боди Ҷидӣ — табиат, 1980), Кергуан (ҷанубии Утик) ва ҷазираи Ҷерба (2023).<ref name="brit" /> Ошхонаи Тунис (бо бухурлоҳ, тазини, кускус ва харисса — фалфалаи махсуси оташин), мусиқии анъанавии Малуф ва шеъри арабӣ-тунисӣ машҳуранд. Адабиёти муосирро бо номҳои Ҳабиб Бургиба (хитобаҳои сиёсӣ), Махмуди Масадӣ ва нависандаи фаронсазабон Албер Меми меҳмонӣ мекунанд. == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Карфаген]] * [[Кайруан]] * [[Баҳри Миёназамин]] * [[Магриб]] * [[Баҳори арабӣ]] * [[Ҳабиб Бургиба]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tunisia Тунис дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Тунис — The World Factbook] {{Кишварҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Тунис| ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] 7v8v6cw9n21172lgyvzjosdveovb74k 0 11516 1475867 1468715 2026-06-09T07:30:16Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Меваҳои ситрусӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1475867 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Citrus limon a.JPG |image title = |image descr = Дарахти лиму. Намуди умумӣ |regnum = Рустаниҳо |parent = Citrus |rang = Гуна |latin = Citrus limon |author = ([[L.]]) [[Osbeck]], 1765 |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Citrus limon |commons = Category:Lemon |grin = 10732 }} '''Лиму''' ({{lang-la|Cítrus límon}}) — [[Рустаниҳо|рустаниест]] бисёрсолаи субтропикӣ. == Тавсифоти ботаникӣ == [[Акс:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|thumb|left|Лимӯ. <br>{{Тасв.гиёҳ.|1}}]] [[Акс:Bees-really-like-pollinating-my-myer-lemon-tree.jpg|thumb|Гули лиму]] [[Акс:Lemon - whole and split.jpg|мини]] Дарахташ 3 — 7 м қад мекашад. Шохҳояш хордор (баъзан бехор), баргаш ғафс, дарозрӯя, гулаш сафеди хушбӯй, мевааш тухмшакл, баъзан мудаввар, сероб, турш. Лимуро барои тархурӣ (махсусан бо чой), тайёр кардани мураббо, нӯшоба, ҷем, компот, мармалод, қанд ва ғайра истифода мебаранд. Дар таркиби он туршӣ (асосан ҷавҳари лиму), қанд, витаминҳои С, Е, В1, В2, В6, В15, Р, каротин (провитамини А), моддаҳои пектинӣ, намакҳои минералии оҳан, фосфор, калий, калсий, магний мавҷуд аст. Лиму хосияти муолиҷавӣ ва парҳезӣ дорад. == Хосияти шифоӣ == Дар тибби қадим лиму бо мақсади муолиҷаи бемориҳои узвҳои дарунӣ истифода мешуд. Мувофиқи маълумоти [[Абӯрайҳони Берунӣ]] лиму меъдаро сахт мекунад, дилро қувват мебахшад. Муҳаммад Ҳусайни Шерозӣ табиати лимуро сарду хушк ҳисобидааст. Бино ба маълумоти ӯ лиму ҳангоми бемориҳои ҷигар ва меъда (гепатити музмин, заҳролудии ҷигар, гастрит), табларза, бемориҳои сироятӣ, уфунат, зиқи нафас, дарди гулу (ангина), дилзанӣ, рафъи хумор ва чун позаҳр, бахусус ҳангоми газидани [[Ҳашара|ҳашарот]] муфид аст. Лиму пӯсти рӯйро тоза ва гармичаро нест мекунад. Агар мағзи лимуро гарм карда ба пешонӣ гузоранд, сардардро, ки бар асари гармӣ ба вуҷуд омадааст, рафъ менамояд. Дар тибби халқӣ меваи тару тоза, мураббо, нӯшоба, шарбат ва ҷеми аз лиму таҳияшуда барои табобати бемориҳои меъда (газаки бар асари туршии паст пайдошуда), ҷигар (зардпарвин, гепатити куҳна), роҳҳои талха (холесистит, санги талхадон), гурда (дарди санги гурда, нефроз, нефрит ва систит), дарди буғуму мушак (ниқрис, тарбод, радикулит, невралгия ва ғайра) ва ба сифати воситаи хунбанд (ҳангоми хунравӣ аз бинӣ, меъда, милки [[дандон]] ва ғайра), табшикан, зиддиилтиҳобӣ, рӯҳафзо (ҳангоми бемориҳои сироятӣ — ангина, илтиҳоби шуш, сил, домана, зардпарвин ва ғайра) истифода мешавад. Лимуро дар амалияи акушерӣ барои пешгирии иллати веннаҳо ва қайи вобаста ба ҳамл кор мефармоянд. Ҷӯшоби меваи хушк ё пӯсти тари он барои муолиҷаи диабети қанд ва ғалаёни хун тавсия шудааст. Шахсони фишори хунашон баланд бояд дар як шаборӯз 3 — 4 маротиба лиму истеъмол намоянд (ҳар дафъа нисфи онро бо пӯсташ). Ин барои беморони гирифтори диабети қанд низ муфид аст. Дар тибби муосир лимуро барои пешгирӣ ва табобати бемориҳои бинобар гиповитаминоз ё авитаминоз (асосан витаминҳои С ва Р) сарзада тавсия медиҳанд. Лиму барои одамони солим билкул безарар аст. Вале ашхоси гирифтори гастрити гиператсидӣ, захми меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта бояд эҳтиёткор бошанд, зеро он шираи меъдаро зиёд карда, боиси зардаҷӯш, дарди сахт ва қай мешавад. Чунин беморон метавонанд 1 — 2 пораи лимуро бо чой ва ҳатман баъди [[таом]] истеъмол намоянд. == Адабиёт == * [[Юсуф Нуралиев]], Лекарственные растения, Д., 1988; * Зоҳидов Ҳ., Канзи шифо, Д., 1998. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} {{гиёҳшиносӣ-хурд}} [[Гурӯҳ:Меваҳо]] [[Гурӯҳ:Лимӯҳо| ]] [[Гурӯҳ:Дарахтони мева]] [[Гурӯҳ:Меваҳои ситрусӣ]] qtfay98gpgn0kxildqxnnvytfyb95sm 1475875 1475867 2026-06-09T07:31:41Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ 1475875 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Citrus limon a.JPG |image title = |image descr = Дарахти лиму. Намуди умумӣ |regnum = Рустаниҳо |parent = Citrus |rang = Гуна |latin = Citrus limon |author = ([[L.]]) [[Osbeck]], 1765 |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Citrus limon |commons = Category:Lemon |grin = 10732 }} '''Лиму''' ({{lang-la|Cítrus límon}}) — [[Рустаниҳо|рустаниест]] бисёрсолаи субтропикӣ. == Тавсифоти ботаникӣ == [[Акс:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|thumb|left|Лимӯ. <br>{{Тасв.гиёҳ.|1}}]] [[Акс:Bees-really-like-pollinating-my-myer-lemon-tree.jpg|thumb|Гули лиму]] [[Акс:Lemon - whole and split.jpg|мини]] Дарахташ 3 — 7 м қад мекашад. Шохҳояш хордор (баъзан бехор), баргаш ғафс, дарозрӯя, гулаш сафеди хушбӯй, мевааш тухмшакл, баъзан мудаввар, сероб, турш. Лимуро барои тархурӣ (махсусан бо чой), тайёр кардани мураббо, нӯшоба, ҷем, компот, мармалод, қанд ва ғайра истифода мебаранд. Дар таркиби он туршӣ (асосан ҷавҳари лиму), қанд, витаминҳои С, Е, В1, В2, В6, В15, Р, каротин (провитамини А), моддаҳои пектинӣ, намакҳои минералии оҳан, фосфор, калий, калсий, магний мавҷуд аст. Лиму хосияти муолиҷавӣ ва парҳезӣ дорад. == Хосияти шифоӣ == Дар тибби қадим лиму бо мақсади муолиҷаи бемориҳои узвҳои дарунӣ истифода мешуд. Мувофиқи маълумоти [[Абӯрайҳони Берунӣ]] лиму меъдаро сахт мекунад, дилро қувват мебахшад. Муҳаммад Ҳусайни Шерозӣ табиати лимуро сарду хушк ҳисобидааст. Бино ба маълумоти ӯ лиму ҳангоми бемориҳои ҷигар ва меъда (гепатити музмин, заҳролудии ҷигар, гастрит), табларза, бемориҳои сироятӣ, уфунат, зиқи нафас, дарди гулу (ангина), дилзанӣ, рафъи хумор ва чун позаҳр, бахусус ҳангоми газидани [[Ҳашара|ҳашарот]] муфид аст. Лиму пӯсти рӯйро тоза ва гармичаро нест мекунад. Агар мағзи лимуро гарм карда ба пешонӣ гузоранд, сардардро, ки бар асари гармӣ ба вуҷуд омадааст, рафъ менамояд. Дар тибби халқӣ меваи тару тоза, мураббо, нӯшоба, шарбат ва ҷеми аз лиму таҳияшуда барои табобати бемориҳои меъда (газаки бар асари туршии паст пайдошуда), ҷигар (зардпарвин, гепатити куҳна), роҳҳои талха (холесистит, санги талхадон), гурда (дарди санги гурда, нефроз, нефрит ва систит), дарди буғуму мушак (ниқрис, тарбод, радикулит, невралгия ва ғайра) ва ба сифати воситаи хунбанд (ҳангоми хунравӣ аз бинӣ, меъда, милки [[дандон]] ва ғайра), табшикан, зиддиилтиҳобӣ, рӯҳафзо (ҳангоми бемориҳои сироятӣ — ангина, илтиҳоби шуш, сил, домана, зардпарвин ва ғайра) истифода мешавад. Лимуро дар амалияи акушерӣ барои пешгирии иллати веннаҳо ва қайи вобаста ба ҳамл кор мефармоянд. Ҷӯшоби меваи хушк ё пӯсти тари он барои муолиҷаи диабети қанд ва ғалаёни хун тавсия шудааст. Шахсони фишори хунашон баланд бояд дар як шаборӯз 3 — 4 маротиба лиму истеъмол намоянд (ҳар дафъа нисфи онро бо пӯсташ). Ин барои беморони гирифтори диабети қанд низ муфид аст. Дар тибби муосир лимуро барои пешгирӣ ва табобати бемориҳои бинобар гиповитаминоз ё авитаминоз (асосан витаминҳои С ва Р) сарзада тавсия медиҳанд. Лиму барои одамони солим билкул безарар аст. Вале ашхоси гирифтори гастрити гиператсидӣ, захми меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта бояд эҳтиёткор бошанд, зеро он шираи меъдаро зиёд карда, боиси зардаҷӯш, дарди сахт ва қай мешавад. Чунин беморон метавонанд 1 — 2 пораи лимуро бо чой ва ҳатман баъди [[таом]] истеъмол намоянд. == Адабиёт == * [[Юсуф Нуралиев]], Лекарственные растения, Д., 1988; * Зоҳидов Ҳ., Канзи шифо, Д., 1998. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} {{гиёҳшиносӣ-хурд}} [[Гурӯҳ:Лимӯҳо| ]] [[Гурӯҳ:Дарахтони мева]] [[Гурӯҳ:Меваҳои ситрусӣ]] kk500abbrkmebngjou3t00wf7xqvo7z 0 14032 1475291 1469257 2026-06-08T17:38:18Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/43722536|میوه]]" сохта шудааст 1475291 wikitext text/x-wiki [[Акс:Bazar-tajrish-voroodi-gharb.jpg|алт=|мини|245x245пкс|Дӯкони мева дар даромадгоҳи ғарбии бозори Таҷриш]] [[Акс:La_Boqueria.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Меваҳо дар бозори La Boqueria дар [[Барселона]]]] [[Акс:Mixed_fruit.jpg|алт=|мини|220x220пкс|Интихоби меваҳои гуногуни тобистона]] Дар [[Ботаника|ботаника,]] тухмдон ва тухми пухтаи [[Рустаниҳо|растании]] [[Гул|гулдор]] '''мева''' ё '''буттамева''' номида мешавад. Худи меваҳо одатан тухми худро доранд. Ҳангоми баррасии меваю [[сабзавот]] ҳамчун ғизо дар пухтупаз, ин истилоҳ одатан танҳо ба меваҳои растаниҳое дахл дорад, ки ширин ва гӯштӣ мебошанд, ба монанди [[олу]], [[себ]], [[афлесун]] ва ғайра, дар ҳоле ки як гурӯҳи калони [[сабзавот]], [[чормағз]] ва ғалладонагиҳо меваҳои растаниҳои онҳо ҳисобида мешаванд. Меваҳое, ки одатан дар [[آشپزی و خوراکی|пухтупаз ва хӯрдан]] мева ҳисобида намешаванд, инҳоянд: каду (ба монанди каду ва каду), [[ҷуворимакка]], [[помидор]] ва қаламфури сабз, ки аз ҷониби [[Ботаника|ботаник]] мева ҳисобида мешаванд, аммо одатан дар пухтупаз сабзавот ҳисобида мешаванд. Баъзан, меваҳои марбут ба пухтупаз аз нуқтаи назари [[Ботаника|ботаникӣ]] мева ҳисобида намешаванд; ба монанди ревоҷ ки дар он танҳо пояи ширини он хӯрданӣ аст. Баъзе ҳанутҳо, ба монанди қаламфури хушбӯй ва мускат, низ мева мебошанд. Истилоҳи " меваи қалбакӣ " баъзан барои ишора ба мева, ба монанди [[анҷир]], ё сохтори растанӣ, ки ба мева монанд аст, аммо аз гул ё гулҳо ҳосил намешавад, истифода мешавад. Баъзе [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|ангиоспермҳо]], ба монанди растании сарсабз, шохаҳои гӯштии ба мева монанд доранд ва баъзе арчаҳо шохаҳои гӯштии ба [[гелос]] монанд доранд. [[Акс:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|алт=میوه درخت کنار، بهبهان|мини|Меваи дарахти Кенор, [[Биҳбаҳон]]]] Се гурӯҳи умумии меваҳо мавҷуданд: Дар замонҳои қадим, дар [[Замин|рӯи Замин]] растаниҳои мевадиҳанда вуҷуд надоштанд. Дар давраи таҳаввули растаниҳо, баъзе растаниҳо, барои афзоиши имконияти зинда мондани насли худ, тадриҷан дар атрофи тухми худ моддаҳои болаззат ва ҷолибро ҷудо мекарданд, то ҳайвонҳоро барои хӯрдани тухмиҳо ва партофтани онҳо дар ҷойҳои дигар ташвиқ кунанд. Ин ба паҳншавии ҷуғрофии растанӣ ва зинда мондани он мусоидати калон кард. Моддаҳои ҷолибе, ки дар атрофи тухми растаниҳои гуногун ҷудо мешаванд, тадриҷан навъҳои меваҳоеро, ки мо имрӯз медонем, ба вуҷуд оварданд. [[Акс:Greengrocer_in_Tehran.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Фурӯши мева дар Теҳрон]] == Рушд ва инкишофи мева == [[پرونده:Sabzi&Mive.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Дӯкони мева дар [[Анталиё|Анталиё,]] [[Туркия]]]] [[Акс:Tokyo_Tsukuji_fruit_market_7_008.jpg|алт=|мини|220x220пкс|Бозори меваҳои Тсукуҷӣ дар [[Токио]]]] [[Акс:Grapes_Angoor.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Ангури [[Занҷон]]]] Пас аз бордоршавии тухмдон, раванде, ки [[гардолудшавӣ]] номида мешавад, тухмдон ба инкишофёбӣ шурӯъ мекунад. [[Гулбарг|Гулбаргҳо]] мерезанд ва тухмдон ба [[Ғалла|тухм]] табдил меёбад. Дар ниҳоят, тухмдон (дар аксари мавридҳо дар баробари дигар қисмҳои гул) дар атрофи тухм ё тухмдонҳо сохторе ба вуҷуд меорад, ки мева номида мешавад. Рушди мева то пухта расидани тухмҳо идома меёбад. Дар баъзе меваҳои бисёрдона, миқдори афзоиши гӯшти мева ба шумораи тухмдонҳое, ки бордор шудаанд, мутаносиб аст. [[Акс:Fruit_Nutrition_(fa).jpg|алт=|мини|400x400пкс|Ҳар як доираи сурх 100 грамм меваи тару тозаро ифода мекунад. Меҳвари уфуқӣ истеъмоли тавсияшудаи ҳаррӯзаи витамини С ва меҳвари амудӣ миллиграмм калийро нишон медиҳад. Андозаи доира, ки дар тарафи чап ва болои график чен карда шудааст, миқдори нахро дар 100 грамм нишон медиҳад. [[Афлесун]] ва [[банан]] дорои миқдори аз ҳама зиёди нах мебошанд ва аз хати сифр дуртар ҷойгиранд, ки арзиши ғизоии баландтарини онҳоро нишон медиҳад. [[Тарбуз]], ки қариб ягон нах, витамини С ё [[калий]] надорад, дар поёни рӯихати ғизоӣ қарор дорад.]] Девори мевадиҳандае, ки аз девори тухмдони [[гул]] инкишоф меёбад, периант номида мешавад. [[Периант]] аксар вақт ба ду ё се қабати алоҳида ҷудо мешавад, ки онҳо externum (қабати беруна), mesentery (қабати миёна) ва endosperm (қабати дарунӣ) номида мешаванд. Дар баъзе меваҳо, махсусан онҳое, ки аз як тухмдон ташкил меёбанд, қисмҳои дигари гул (масалан, карпел, ки гулбаргҳо, sepals ва стаменҳоро дар бар мегирад) бо тухмдон омехта шуда, бо он мерӯянд. Агар қисмҳои дигари гули дар боло зикршуда қисмҳои муҳими мева бошанд, онро меваи дуюмдараҷа меноманд. Азбаски қисмҳои дигари гул метавонанд ба сохтори мева мусоидат кунанд, омӯхтани сохтори гул барои фаҳмидани он ки чӣ гуна меваи мушаххас ташаккул меёбад, муҳим аст. Себҳо аз ҷиҳати афзоиш ва шакл хеле гуногунанд, ки эҷоди системаи таснифотро, ки ҳамаи меваҳои маълумро дар бар мегирад, душвор мегардонад. Илова бар ин, бисёр истилоҳоте, ки дар робита бо тухмиҳо ва мева истифода мешаванд, ба назар нодуруст истифода мешаванд, ки ин далел фаҳмидани истилоҳотро душвор мегардонад. Тухмҳо тухмдонҳои пухта мебошанд; меваҳо тухмдонҳо ё ҳалқаҳои дорои тухмҳо мебошанд. Ин тавзеҳотро метавон ба ин ду таъриф илова кард, ки дар истилоҳоти [[Ботаника|ботаникӣ]] чормағз як навъи мева аст ва калимаи дигаре барои тухм вуҷуд надорад. Меваҳо метавонанд хушк ё гӯштӣ бошанд ва натиҷаи инкишофи тухмдони оддӣ ё мураккаб, вале бо як [[Гинетсей|тухмдон]] бошанд. Меваҳо метавонанд хушк шаванд (бо сӯрохие барои берун кардани тухмҳо) ё бе хушкӣ (бе сӯрохие барои берун кардани тухмҳо). Намудҳои хушк ва аченҳо (бо мисолҳо) инҳоянд: # Меваҳои муттаҳидшуда # Меваҳои дастрас # Меваҳои бисёрқисмата === Меваҳои муттаҳидшуда === [[Тут]] - [[помидор]], [[Авокодо|авокадо]], [[шафтолу]], [[гелос]], [[шафтолу]], [[зайтун]], буттамеваҳои қалбакӣ - меваҳои дуюмдараҷа [[Банан (мева)|Банан]], клюкваи навъи себ - меваҳои дуюмдараҷа [[Себ]], [[нок]] [[банан]] Тухм - ( Алале ) Пӯст - чормағзи бразилӣ [[Гандум]] - Гандум) Пояи нах - Фолликулаи кокос - (Шири растанӣ) Лӯбиёгиҳо - ([[Нахӯд]], [[лӯбиё]], [[Чормағзи заминӣ|арахис]] ) Лӯбиёгиҳои якдона Чормағзҳо - [[чормағз]] ва [[фундуқ]], рош, [[булут]] Пӯст - [[Сабзӣ]] Ниам Курҷинӣ Хӯша Меваҳое, ки дар онҳо қисман ё тамоми перикарп (девори мева) ҳангоми пухта расидан серғизо аст, меваҳои серғизои яклухт номида мешаванд. Намудҳои меваҳои серғизои яклухт (бо мисолҳо) инҳоянд: Буттамева меваест, ки аз як гул бо бисёр пистончаҳо инкишоф меёбад. Мисол малина аст, ки меваҳои ягонаи он поячаҳо номида мешаванд, зеро ҳар яки онҳо ба пояи хурде монанд аст, ки ба карпел пайваст аст. Дар баъзе меваҳои хордор (масалан, [[Сата|BlackBerry]] ), карпел дароз ва борик аст ва қисми мева буда, карпелро ба меваи дуюмдараҷа - буттамева - табдил медиҳад. [[Қулфинай]] инчунин меваи дуюмдараҷа аст - буттамева, ки танҳо дар он тухмҳо дар дохили тухмдонҳои урён (якҷисмӣ) ҷойгиранд. Дар ҳамаи ин мисолҳо, мева аз як гул бо бисёр пистончаҳо инкишоф меёбад. === Меваҳои дастрас === Меваи мураккаб меваест, ки аз як хӯшаи гулҳо (ки онро гулдаста меноманд) инкишоф меёбад. Ҳар як гул як мева медиҳад, аммо онҳо ҳамчун хӯша пухта мерасанд. Мисолҳо [[ананас]], [[анҷир]], [[тут]], [[афлесун]]<nowiki/>и осаҷ ва дарахтҳои нониро дар бар мегиранд. Дар баъзе растаниҳо, ба монанди нони, гулҳо мунтазам дар поя пайдо мешаванд ва мисолҳои гулкунӣ, инкишофи мева ва пухта расидани якҷояро дидан мумкин аст. === Меваҳои бисёрқисмата === Меваи мураккаб меваест, ки аз як хӯшаи гулҳо (ки онро гулдаста меноманд) инкишоф меёбад. Ҳар як гул як мева медиҳад, аммо онҳо ҳамчун хӯша пухта мерасанд. Мисолҳо [[ананас]], [[анҷир]], [[тут]], [[афлесун]]<nowiki/>и осаҷ ва дарахтҳои нониро дар бар мегиранд. Марҳилаҳои гулкунӣ ва инкишофи дарахтти нони (Morinda citrifolia)-ро дар шохаи алоҳида дидан мумкин аст. Аввал, як хӯшаи гулдори гулҳои сафед пайдо мешавад. Пас аз бордоршавӣ, ҳар як гул ба як поя табдил меёбад ва вақте ки пояҳо калон мешаванд, онҳо якҷоя шуда, меваи серқисмата ва серқисмаро ташкил медиҳанд, ки буттамева номида мешавад. == Парвариши тухмӣ == Меваҳо сохторҳои растанӣ мебошанд, ки тағйироти онҳо асосан бо паҳншавии тухмиҳои онҳо (ки парокандагӣ номида мешавад) алоқаманданд. Баъзе меваҳо қабатҳои берунӣ доранд, ки бо хӯшаҳо ё сӯзанҳо пӯшонида шудаанд, ки онҳоро аз хӯрдани [[ҳайвонот]] пешгирӣ мекунанд ё барои часпидан ба [[Пашм|пашми]] [[ҳайвонот]] ва ҳамчун агенти пароканда истифода мешаванд. Меваҳои дигар дароз ва васеъ мешаванд, ки ба боли танги ҳавопаймо ё винти чархбол монанданд. Ин инчунин як созкори [[Эволютсия|эволютсионӣ]] барои зиёд кардани масофаи парокандагӣ мебошад. == Нигораҳо == <gallery mode="packed"> پرونده:آلبالو_قرمز.jpg| [[Олуболу|Гелоси турш]] Акс:Ripe_grapes.jpg|пайванд=پرونده:Ripe_grapes.jpg|алт=انگور| [[ангур]] Акс:Water_melon.jpg|пайванд=پرونده:Water_melon.jpg|алт=هندوانه| [[Тарбуз]] Акс:Want_a_tangerine%3F.jpg|пайванд=پرونده:Want_a_tangerine%3F.jpg|алт=نارنگی| мандарин Акс:Cavendish_DS.jpg|пайванд=پرونده:Cavendish_DS.jpg|алт=موز| [[Банан (мева)|Банан]] Акс:Aliceapple.JPG|пайванд=پرونده:Aliceapple.JPG|алт=سیب| [[себ]] Акс:Figs-kerman-Iran.jpg|пайванд=پرونده:Figs-kerman-Iran.jpg|алт=انجیر| [[анҷир]] Акс:Morus_alba_fruits.jpg|пайванд=پرونده:Morus_alba_fruits.jpg|алт=توت قرمز| Буттамеваҳои сурх Акс:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|пайванд=پرونده:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|алт=میوه درخت کنار، بهبهان| дар канор </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * [[Ботаника]] * [[Кишоварзӣ]] * Рӯихати меваҳо * [[Афшуракашак]] * Мармелад * [[Мураббо]] * Компот * пӯсти мева * Фероганизм == Манобеъ == [http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=میوه Энсиклопедияи рушд] . Принсипҳои боғдорӣ, Нашриёти Остони Қудси Разавӣ<templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ}} == Пайванди беруна == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{Викианбор-гурӯҳ|Fruit}}{{گیاه‌شناسی}}{{آشپزی}}{{گارنیش}}{{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Мева]] [[Гурӯҳ:Меваҳои хӯрокӣ]] [[Гурӯҳ:Ғизоҳо]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] i2micrlbv4b34s509ckpj3pa64l97as 1475292 1475291 2026-06-08T17:50:00Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Рушд ва инкишофи мева */ 1475292 wikitext text/x-wiki [[Акс:Bazar-tajrish-voroodi-gharb.jpg|алт=|мини|245x245пкс|Дӯкони мева дар даромадгоҳи ғарбии бозори Таҷриш]] [[Акс:La_Boqueria.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Меваҳо дар бозори La Boqueria дар [[Барселона]]]] [[Акс:Mixed_fruit.jpg|алт=|мини|220x220пкс|Интихоби меваҳои гуногуни тобистона]] Дар [[Ботаника|ботаника,]] тухмдон ва тухми пухтаи [[Рустаниҳо|растании]] [[Гул|гулдор]] '''мева''' ё '''буттамева''' номида мешавад. Худи меваҳо одатан тухми худро доранд. Ҳангоми баррасии меваю [[сабзавот]] ҳамчун ғизо дар пухтупаз, ин истилоҳ одатан танҳо ба меваҳои растаниҳое дахл дорад, ки ширин ва гӯштӣ мебошанд, ба монанди [[олу]], [[себ]], [[афлесун]] ва ғайра, дар ҳоле ки як гурӯҳи калони [[сабзавот]], [[чормағз]] ва ғалладонагиҳо меваҳои растаниҳои онҳо ҳисобида мешаванд. Меваҳое, ки одатан дар [[آشپزی و خوراکی|пухтупаз ва хӯрдан]] мева ҳисобида намешаванд, инҳоянд: каду (ба монанди каду ва каду), [[ҷуворимакка]], [[помидор]] ва қаламфури сабз, ки аз ҷониби [[Ботаника|ботаник]] мева ҳисобида мешаванд, аммо одатан дар пухтупаз сабзавот ҳисобида мешаванд. Баъзан, меваҳои марбут ба пухтупаз аз нуқтаи назари [[Ботаника|ботаникӣ]] мева ҳисобида намешаванд; ба монанди ревоҷ ки дар он танҳо пояи ширини он хӯрданӣ аст. Баъзе ҳанутҳо, ба монанди қаламфури хушбӯй ва мускат, низ мева мебошанд. Истилоҳи " меваи қалбакӣ " баъзан барои ишора ба мева, ба монанди [[анҷир]], ё сохтори растанӣ, ки ба мева монанд аст, аммо аз гул ё гулҳо ҳосил намешавад, истифода мешавад. Баъзе [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|ангиоспермҳо]], ба монанди растании сарсабз, шохаҳои гӯштии ба мева монанд доранд ва баъзе арчаҳо шохаҳои гӯштии ба [[гелос]] монанд доранд. [[Акс:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|алт=میوه درخت کنار، بهبهان|мини|Меваи дарахти Кенор, [[Биҳбаҳон]]]] Се гурӯҳи умумии меваҳо мавҷуданд: Дар замонҳои қадим, дар [[Замин|рӯи Замин]] растаниҳои мевадиҳанда вуҷуд надоштанд. Дар давраи таҳаввули растаниҳо, баъзе растаниҳо, барои афзоиши имконияти зинда мондани насли худ, тадриҷан дар атрофи тухми худ моддаҳои болаззат ва ҷолибро ҷудо мекарданд, то ҳайвонҳоро барои хӯрдани тухмиҳо ва партофтани онҳо дар ҷойҳои дигар ташвиқ кунанд. Ин ба паҳншавии ҷуғрофии растанӣ ва зинда мондани он мусоидати калон кард. Моддаҳои ҷолибе, ки дар атрофи тухми растаниҳои гуногун ҷудо мешаванд, тадриҷан навъҳои меваҳоеро, ки мо имрӯз медонем, ба вуҷуд оварданд. [[Акс:Greengrocer_in_Tehran.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Фурӯши мева дар Теҳрон]] == Рушд ва инкишофи мева == [[Акс:Tokyo_Tsukuji_fruit_market_7_008.jpg|алт=|мини|220x220пкс|Бозори меваҳои Тсукуҷӣ дар [[Токио]]]] [[Акс:Grapes_Angoor.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Ангури [[Занҷон]]]] Пас аз бордоршавии тухмдон, раванде, ки [[гардолудшавӣ]] номида мешавад, тухмдон ба инкишофёбӣ шурӯъ мекунад. [[Гулбарг|Гулбаргҳо]] мерезанд ва тухмдон ба [[тухм]] табдил меёбад. Дар ниҳоят, тухмдон (дар аксари мавридҳо дар баробари дигар қисмҳои гул) дар атрофи тухм ё тухмдонҳо сохторе ба вуҷуд меорад, ки мева номида мешавад. Рушди мева то пухта расидани тухмҳо идома меёбад. Дар баъзе меваҳои бисёрдона, миқдори афзоиши гӯшти мева ба шумораи тухмдонҳое, ки бордор шудаанд, мутаносиб аст. [[Акс:Fruit_Nutrition_(fa).jpg|алт=|мини|400x400пкс|Ҳар як доираи сурх 100 грамм меваи тару тозаро ифода мекунад. Меҳвари уфуқӣ истеъмоли тавсияшудаи ҳаррӯзаи витамини С ва меҳвари амудӣ миллиграмм калийро нишон медиҳад. Андозаи доира, ки дар тарафи чап ва болои график чен карда шудааст, миқдори нахро дар 100 грамм нишон медиҳад. [[Афлесун]] ва [[банан]] дорои миқдори аз ҳама зиёди нах мебошанд ва аз хати сифр дуртар ҷойгиранд, ки арзиши ғизоии баландтарини онҳоро нишон медиҳад. [[Тарбуз]], ки қариб ягон нах, витамини С ё [[калий]] надорад, дар поёни рӯихати ғизоӣ қарор дорад.]] Девори мевадиҳандае, ки аз девори тухмдони [[гул]] инкишоф меёбад, периант номида мешавад. [[Периант]] аксар вақт ба ду ё се қабати алоҳида ҷудо мешавад, ки онҳо externum (қабати беруна), mesentery (қабати миёна) ва endosperm (қабати дарунӣ) номида мешаванд. Дар баъзе меваҳо, махсусан онҳое, ки аз як тухмдон ташкил меёбанд, қисмҳои дигари гул (масалан, карпел, ки гулбаргҳо, sepals ва стаменҳоро дар бар мегирад) бо тухмдон омехта шуда, бо он мерӯянд. Агар қисмҳои дигари гули дар боло зикршуда қисмҳои муҳими мева бошанд, онро меваи дуюмдараҷа меноманд. Азбаски қисмҳои дигари гул метавонанд ба сохтори мева мусоидат кунанд, омӯхтани сохтори гул барои фаҳмидани он ки чӣ гуна меваи мушаххас ташаккул меёбад, муҳим аст. Себҳо аз ҷиҳати афзоиш ва шакл хеле гуногунанд, ки эҷоди системаи таснифотро, ки ҳамаи меваҳои маълумро дар бар мегирад, душвор мегардонад. Илова бар ин, бисёр истилоҳоте, ки дар робита бо тухмиҳо ва мева истифода мешаванд, ба назар нодуруст истифода мешаванд, ки ин далел фаҳмидани истилоҳотро душвор мегардонад. Тухмҳо тухмдонҳои пухта мебошанд; меваҳо тухмдонҳо ё ҳалқаҳои дорои тухмҳо мебошанд. Ин тавзеҳотро метавон ба ин ду таъриф илова кард, ки дар истилоҳоти [[Ботаника|ботаникӣ]] чормағз як навъи мева аст ва калимаи дигаре барои тухм вуҷуд надорад. Меваҳо метавонанд хушк ё гӯштӣ бошанд ва натиҷаи инкишофи тухмдони оддӣ ё мураккаб, вале бо як [[Гинетсей|тухмдон]] бошанд. Меваҳо метавонанд хушк шаванд (бо сӯрохие барои берун кардани тухмҳо) ё бе хушкӣ (бе сӯрохие барои берун кардани тухмҳо). Намудҳои хушк ва аченҳо (бо мисолҳо) инҳоянд: # Меваҳои муттаҳидшуда # Меваҳои дастрас # Меваҳои бисёрқисмата === Меваҳои муттаҳидшуда === [[Тут]] - [[помидор]], [[Авокодо|авокадо]], [[шафтолу]], [[гелос]], [[шафтолу]], [[зайтун]], буттамеваҳои қалбакӣ - меваҳои дуюмдараҷа [[Банан (мева)|Банан]], клюкваи навъи себ - меваҳои дуюмдараҷа [[себ]], [[нок]] [[банан]] Тухм - ( Алале ) Пӯст - чормағзи бразилӣ [[Гандум]] - Гандум) Пояи нах - Фолликулаи кокос - (Шири растанӣ) Лӯбиёгиҳо - ([[Нахӯд]], [[лӯбиё]], [[Чормағзи заминӣ|арахис]] ) Лӯбиёгиҳои якдона Чормағзҳо - [[чормағз]] ва [[фундуқ]], рош, [[булут]] Пӯст - [[сабзӣ]] Ниам Курҷинӣ Хӯша Меваҳое, ки дар онҳо қисман ё тамоми перикарп (девори мева) ҳангоми пухта расидан серғизо аст, меваҳои серғизои яклухт номида мешаванд. Намудҳои меваҳои серғизои яклухт (бо мисолҳо) инҳоянд: Буттамева меваест, ки аз як гул бо бисёр пистончаҳо инкишоф меёбад. Мисол малина аст, ки меваҳои ягонаи он поячаҳо номида мешаванд, зеро ҳар яки онҳо ба пояи хурде монанд аст, ки ба карпел пайваст аст. Дар баъзе меваҳои хордор (масалан, [[Сата|BlackBerry]] ), карпел дароз ва борик аст ва қисми мева буда, карпелро ба меваи дуюмдараҷа - буттамева - табдил медиҳад. [[Қулфинай]] инчунин меваи дуюмдараҷа аст - буттамева, ки танҳо дар он тухмҳо дар дохили тухмдонҳои урён (якҷисмӣ) ҷойгиранд. Дар ҳамаи ин мисолҳо, мева аз як гул бо бисёр пистончаҳо инкишоф меёбад. === Меваҳои дастрас === Меваи мураккаб меваест, ки аз як хӯшаи гулҳо (ки онро гулдаста меноманд) инкишоф меёбад. Ҳар як гул як мева медиҳад, аммо онҳо ҳамчун хӯша пухта мерасанд. Мисолҳо [[ананас]], [[анҷир]], [[тут]], [[афлесун]]<nowiki/>и осаҷ ва дарахтҳои нониро дар бар мегиранд. Дар баъзе растаниҳо, ба монанди нони, гулҳо мунтазам дар поя пайдо мешаванд ва мисолҳои гулкунӣ, инкишофи мева ва пухта расидани якҷояро дидан мумкин аст. === Меваҳои бисёрқисмата === Меваи мураккаб меваест, ки аз як хӯшаи гулҳо (ки онро гулдаста меноманд) инкишоф меёбад. Ҳар як гул як мева медиҳад, аммо онҳо ҳамчун хӯша пухта мерасанд. Мисолҳо [[ананас]], [[анҷир]], [[тут]], [[афлесун]]<nowiki/>и осаҷ ва дарахтҳои нониро дар бар мегиранд. Марҳилаҳои гулкунӣ ва инкишофи дарахтти нони (Morinda citrifolia)-ро дар шохаи алоҳида дидан мумкин аст. Аввал, як хӯшаи гулдори гулҳои сафед пайдо мешавад. Пас аз бордоршавӣ, ҳар як гул ба як поя табдил меёбад ва вақте ки пояҳо калон мешаванд, онҳо якҷоя шуда, меваи серқисмата ва серқисмаро ташкил медиҳанд, ки буттамева номида мешавад. == Парвариши тухмӣ == Меваҳо сохторҳои растанӣ мебошанд, ки тағйироти онҳо асосан бо паҳншавии тухмиҳои онҳо (ки парокандагӣ номида мешавад) алоқаманданд. Баъзе меваҳо қабатҳои берунӣ доранд, ки бо хӯшаҳо ё сӯзанҳо пӯшонида шудаанд, ки онҳоро аз хӯрдани [[ҳайвонот]] пешгирӣ мекунанд ё барои часпидан ба [[Пашм|пашми]] [[ҳайвонот]] ва ҳамчун агенти пароканда истифода мешаванд. Меваҳои дигар дароз ва васеъ мешаванд, ки ба боли танги ҳавопаймо ё винти чархбол монанданд. Ин инчунин як созкори [[Эволютсия|эволютсионӣ]] барои зиёд кардани масофаи парокандагӣ мебошад. == Нигораҳо == <gallery mode="packed"> پرونده:آلبالو_قرمز.jpg| [[Олуболу|Гелоси турш]] Акс:Ripe_grapes.jpg|пайванд=پرونده:Ripe_grapes.jpg|алт=انگور| [[ангур]] Акс:Water_melon.jpg|пайванд=پرونده:Water_melon.jpg|алт=هندوانه| [[Тарбуз]] Акс:Want_a_tangerine%3F.jpg|пайванд=پرونده:Want_a_tangerine%3F.jpg|алт=نارنگی| мандарин Акс:Cavendish_DS.jpg|пайванд=پرونده:Cavendish_DS.jpg|алт=موز| [[Банан (мева)|Банан]] Акс:Aliceapple.JPG|пайванд=پرونده:Aliceapple.JPG|алт=سیب| [[себ]] Акс:Figs-kerman-Iran.jpg|пайванд=پرونده:Figs-kerman-Iran.jpg|алт=انجیر| [[анҷир]] Акс:Morus_alba_fruits.jpg|пайванд=پرونده:Morus_alba_fruits.jpg|алт=توت قرمز| Буттамеваҳои сурх Акс:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|пайванд=پرونده:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|алт=میوه درخت کنار، بهبهان| дар канор </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * [[Ботаника]] * [[Кишоварзӣ]] * Рӯихати меваҳо * [[Афшуракашак]] * Мармелад * [[Мураббо]] * Компот * пӯсти мева * Фероганизм == Манобеъ == [http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=میوه Энсиклопедияи рушд] . Принсипҳои боғдорӣ, Нашриёти Остони Қудси Разавӣ<templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ}} == Пайванди беруна == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{Викианбор-гурӯҳ|Fruit}}{{گیاه‌شناسی}}{{آشپزی}}{{گارنیش}}{{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Мева]] [[Гурӯҳ:Меваҳои хӯрокӣ]] [[Гурӯҳ:Ғизоҳо]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] 8bas0hmzw3342lk2xkyc3l7ilm4y8sg 1475293 1475292 2026-06-08T17:52:15Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Пайванди беруна */ 1475293 wikitext text/x-wiki [[Акс:Bazar-tajrish-voroodi-gharb.jpg|алт=|мини|245x245пкс|Дӯкони мева дар даромадгоҳи ғарбии бозори Таҷриш]] [[Акс:La_Boqueria.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Меваҳо дар бозори La Boqueria дар [[Барселона]]]] [[Акс:Mixed_fruit.jpg|алт=|мини|220x220пкс|Интихоби меваҳои гуногуни тобистона]] Дар [[Ботаника|ботаника,]] тухмдон ва тухми пухтаи [[Рустаниҳо|растании]] [[Гул|гулдор]] '''мева''' ё '''буттамева''' номида мешавад. Худи меваҳо одатан тухми худро доранд. Ҳангоми баррасии меваю [[сабзавот]] ҳамчун ғизо дар пухтупаз, ин истилоҳ одатан танҳо ба меваҳои растаниҳое дахл дорад, ки ширин ва гӯштӣ мебошанд, ба монанди [[олу]], [[себ]], [[афлесун]] ва ғайра, дар ҳоле ки як гурӯҳи калони [[сабзавот]], [[чормағз]] ва ғалладонагиҳо меваҳои растаниҳои онҳо ҳисобида мешаванд. Меваҳое, ки одатан дар [[آشپزی و خوراکی|пухтупаз ва хӯрдан]] мева ҳисобида намешаванд, инҳоянд: каду (ба монанди каду ва каду), [[ҷуворимакка]], [[помидор]] ва қаламфури сабз, ки аз ҷониби [[Ботаника|ботаник]] мева ҳисобида мешаванд, аммо одатан дар пухтупаз сабзавот ҳисобида мешаванд. Баъзан, меваҳои марбут ба пухтупаз аз нуқтаи назари [[Ботаника|ботаникӣ]] мева ҳисобида намешаванд; ба монанди ревоҷ ки дар он танҳо пояи ширини он хӯрданӣ аст. Баъзе ҳанутҳо, ба монанди қаламфури хушбӯй ва мускат, низ мева мебошанд. Истилоҳи " меваи қалбакӣ " баъзан барои ишора ба мева, ба монанди [[анҷир]], ё сохтори растанӣ, ки ба мева монанд аст, аммо аз гул ё гулҳо ҳосил намешавад, истифода мешавад. Баъзе [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|ангиоспермҳо]], ба монанди растании сарсабз, шохаҳои гӯштии ба мева монанд доранд ва баъзе арчаҳо шохаҳои гӯштии ба [[гелос]] монанд доранд. [[Акс:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|алт=میوه درخت کنار، بهبهان|мини|Меваи дарахти Кенор, [[Биҳбаҳон]]]] Се гурӯҳи умумии меваҳо мавҷуданд: Дар замонҳои қадим, дар [[Замин|рӯи Замин]] растаниҳои мевадиҳанда вуҷуд надоштанд. Дар давраи таҳаввули растаниҳо, баъзе растаниҳо, барои афзоиши имконияти зинда мондани насли худ, тадриҷан дар атрофи тухми худ моддаҳои болаззат ва ҷолибро ҷудо мекарданд, то ҳайвонҳоро барои хӯрдани тухмиҳо ва партофтани онҳо дар ҷойҳои дигар ташвиқ кунанд. Ин ба паҳншавии ҷуғрофии растанӣ ва зинда мондани он мусоидати калон кард. Моддаҳои ҷолибе, ки дар атрофи тухми растаниҳои гуногун ҷудо мешаванд, тадриҷан навъҳои меваҳоеро, ки мо имрӯз медонем, ба вуҷуд оварданд. [[Акс:Greengrocer_in_Tehran.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Фурӯши мева дар Теҳрон]] == Рушд ва инкишофи мева == [[Акс:Tokyo_Tsukuji_fruit_market_7_008.jpg|алт=|мини|220x220пкс|Бозори меваҳои Тсукуҷӣ дар [[Токио]]]] [[Акс:Grapes_Angoor.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Ангури [[Занҷон]]]] Пас аз бордоршавии тухмдон, раванде, ки [[гардолудшавӣ]] номида мешавад, тухмдон ба инкишофёбӣ шурӯъ мекунад. [[Гулбарг|Гулбаргҳо]] мерезанд ва тухмдон ба [[тухм]] табдил меёбад. Дар ниҳоят, тухмдон (дар аксари мавридҳо дар баробари дигар қисмҳои гул) дар атрофи тухм ё тухмдонҳо сохторе ба вуҷуд меорад, ки мева номида мешавад. Рушди мева то пухта расидани тухмҳо идома меёбад. Дар баъзе меваҳои бисёрдона, миқдори афзоиши гӯшти мева ба шумораи тухмдонҳое, ки бордор шудаанд, мутаносиб аст. [[Акс:Fruit_Nutrition_(fa).jpg|алт=|мини|400x400пкс|Ҳар як доираи сурх 100 грамм меваи тару тозаро ифода мекунад. Меҳвари уфуқӣ истеъмоли тавсияшудаи ҳаррӯзаи витамини С ва меҳвари амудӣ миллиграмм калийро нишон медиҳад. Андозаи доира, ки дар тарафи чап ва болои график чен карда шудааст, миқдори нахро дар 100 грамм нишон медиҳад. [[Афлесун]] ва [[банан]] дорои миқдори аз ҳама зиёди нах мебошанд ва аз хати сифр дуртар ҷойгиранд, ки арзиши ғизоии баландтарини онҳоро нишон медиҳад. [[Тарбуз]], ки қариб ягон нах, витамини С ё [[калий]] надорад, дар поёни рӯихати ғизоӣ қарор дорад.]] Девори мевадиҳандае, ки аз девори тухмдони [[гул]] инкишоф меёбад, периант номида мешавад. [[Периант]] аксар вақт ба ду ё се қабати алоҳида ҷудо мешавад, ки онҳо externum (қабати беруна), mesentery (қабати миёна) ва endosperm (қабати дарунӣ) номида мешаванд. Дар баъзе меваҳо, махсусан онҳое, ки аз як тухмдон ташкил меёбанд, қисмҳои дигари гул (масалан, карпел, ки гулбаргҳо, sepals ва стаменҳоро дар бар мегирад) бо тухмдон омехта шуда, бо он мерӯянд. Агар қисмҳои дигари гули дар боло зикршуда қисмҳои муҳими мева бошанд, онро меваи дуюмдараҷа меноманд. Азбаски қисмҳои дигари гул метавонанд ба сохтори мева мусоидат кунанд, омӯхтани сохтори гул барои фаҳмидани он ки чӣ гуна меваи мушаххас ташаккул меёбад, муҳим аст. Себҳо аз ҷиҳати афзоиш ва шакл хеле гуногунанд, ки эҷоди системаи таснифотро, ки ҳамаи меваҳои маълумро дар бар мегирад, душвор мегардонад. Илова бар ин, бисёр истилоҳоте, ки дар робита бо тухмиҳо ва мева истифода мешаванд, ба назар нодуруст истифода мешаванд, ки ин далел фаҳмидани истилоҳотро душвор мегардонад. Тухмҳо тухмдонҳои пухта мебошанд; меваҳо тухмдонҳо ё ҳалқаҳои дорои тухмҳо мебошанд. Ин тавзеҳотро метавон ба ин ду таъриф илова кард, ки дар истилоҳоти [[Ботаника|ботаникӣ]] чормағз як навъи мева аст ва калимаи дигаре барои тухм вуҷуд надорад. Меваҳо метавонанд хушк ё гӯштӣ бошанд ва натиҷаи инкишофи тухмдони оддӣ ё мураккаб, вале бо як [[Гинетсей|тухмдон]] бошанд. Меваҳо метавонанд хушк шаванд (бо сӯрохие барои берун кардани тухмҳо) ё бе хушкӣ (бе сӯрохие барои берун кардани тухмҳо). Намудҳои хушк ва аченҳо (бо мисолҳо) инҳоянд: # Меваҳои муттаҳидшуда # Меваҳои дастрас # Меваҳои бисёрқисмата === Меваҳои муттаҳидшуда === [[Тут]] - [[помидор]], [[Авокодо|авокадо]], [[шафтолу]], [[гелос]], [[шафтолу]], [[зайтун]], буттамеваҳои қалбакӣ - меваҳои дуюмдараҷа [[Банан (мева)|Банан]], клюкваи навъи себ - меваҳои дуюмдараҷа [[себ]], [[нок]] [[банан]] Тухм - ( Алале ) Пӯст - чормағзи бразилӣ [[Гандум]] - Гандум) Пояи нах - Фолликулаи кокос - (Шири растанӣ) Лӯбиёгиҳо - ([[Нахӯд]], [[лӯбиё]], [[Чормағзи заминӣ|арахис]] ) Лӯбиёгиҳои якдона Чормағзҳо - [[чормағз]] ва [[фундуқ]], рош, [[булут]] Пӯст - [[сабзӣ]] Ниам Курҷинӣ Хӯша Меваҳое, ки дар онҳо қисман ё тамоми перикарп (девори мева) ҳангоми пухта расидан серғизо аст, меваҳои серғизои яклухт номида мешаванд. Намудҳои меваҳои серғизои яклухт (бо мисолҳо) инҳоянд: Буттамева меваест, ки аз як гул бо бисёр пистончаҳо инкишоф меёбад. Мисол малина аст, ки меваҳои ягонаи он поячаҳо номида мешаванд, зеро ҳар яки онҳо ба пояи хурде монанд аст, ки ба карпел пайваст аст. Дар баъзе меваҳои хордор (масалан, [[Сата|BlackBerry]] ), карпел дароз ва борик аст ва қисми мева буда, карпелро ба меваи дуюмдараҷа - буттамева - табдил медиҳад. [[Қулфинай]] инчунин меваи дуюмдараҷа аст - буттамева, ки танҳо дар он тухмҳо дар дохили тухмдонҳои урён (якҷисмӣ) ҷойгиранд. Дар ҳамаи ин мисолҳо, мева аз як гул бо бисёр пистончаҳо инкишоф меёбад. === Меваҳои дастрас === Меваи мураккаб меваест, ки аз як хӯшаи гулҳо (ки онро гулдаста меноманд) инкишоф меёбад. Ҳар як гул як мева медиҳад, аммо онҳо ҳамчун хӯша пухта мерасанд. Мисолҳо [[ананас]], [[анҷир]], [[тут]], [[афлесун]]<nowiki/>и осаҷ ва дарахтҳои нониро дар бар мегиранд. Дар баъзе растаниҳо, ба монанди нони, гулҳо мунтазам дар поя пайдо мешаванд ва мисолҳои гулкунӣ, инкишофи мева ва пухта расидани якҷояро дидан мумкин аст. === Меваҳои бисёрқисмата === Меваи мураккаб меваест, ки аз як хӯшаи гулҳо (ки онро гулдаста меноманд) инкишоф меёбад. Ҳар як гул як мева медиҳад, аммо онҳо ҳамчун хӯша пухта мерасанд. Мисолҳо [[ананас]], [[анҷир]], [[тут]], [[афлесун]]<nowiki/>и осаҷ ва дарахтҳои нониро дар бар мегиранд. Марҳилаҳои гулкунӣ ва инкишофи дарахтти нони (Morinda citrifolia)-ро дар шохаи алоҳида дидан мумкин аст. Аввал, як хӯшаи гулдори гулҳои сафед пайдо мешавад. Пас аз бордоршавӣ, ҳар як гул ба як поя табдил меёбад ва вақте ки пояҳо калон мешаванд, онҳо якҷоя шуда, меваи серқисмата ва серқисмаро ташкил медиҳанд, ки буттамева номида мешавад. == Парвариши тухмӣ == Меваҳо сохторҳои растанӣ мебошанд, ки тағйироти онҳо асосан бо паҳншавии тухмиҳои онҳо (ки парокандагӣ номида мешавад) алоқаманданд. Баъзе меваҳо қабатҳои берунӣ доранд, ки бо хӯшаҳо ё сӯзанҳо пӯшонида шудаанд, ки онҳоро аз хӯрдани [[ҳайвонот]] пешгирӣ мекунанд ё барои часпидан ба [[Пашм|пашми]] [[ҳайвонот]] ва ҳамчун агенти пароканда истифода мешаванд. Меваҳои дигар дароз ва васеъ мешаванд, ки ба боли танги ҳавопаймо ё винти чархбол монанданд. Ин инчунин як созкори [[Эволютсия|эволютсионӣ]] барои зиёд кардани масофаи парокандагӣ мебошад. == Нигораҳо == <gallery mode="packed"> پرونده:آلبالو_قرمز.jpg| [[Олуболу|Гелоси турш]] Акс:Ripe_grapes.jpg|пайванд=پرونده:Ripe_grapes.jpg|алт=انگور| [[ангур]] Акс:Water_melon.jpg|пайванд=پرونده:Water_melon.jpg|алт=هندوانه| [[Тарбуз]] Акс:Want_a_tangerine%3F.jpg|пайванд=پرونده:Want_a_tangerine%3F.jpg|алт=نارنگی| мандарин Акс:Cavendish_DS.jpg|пайванд=پرونده:Cavendish_DS.jpg|алт=موز| [[Банан (мева)|Банан]] Акс:Aliceapple.JPG|пайванд=پرونده:Aliceapple.JPG|алт=سیب| [[себ]] Акс:Figs-kerman-Iran.jpg|пайванд=پرونده:Figs-kerman-Iran.jpg|алт=انجیر| [[анҷир]] Акс:Morus_alba_fruits.jpg|пайванд=پرونده:Morus_alba_fruits.jpg|алт=توت قرمز| Буттамеваҳои сурх Акс:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|пайванд=پرونده:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|алт=میوه درخت کنار، بهبهان| дар канор </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * [[Ботаника]] * [[Кишоварзӣ]] * Рӯихати меваҳо * [[Афшуракашак]] * Мармелад * [[Мураббо]] * Компот * пӯсти мева * Фероганизм == Манобеъ == [http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=میوه Энсиклопедияи рушд] . Принсипҳои боғдорӣ, Нашриёти Остони Қудси Разавӣ<templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ}} == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|Fruit}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Мева]] [[Гурӯҳ:Меваҳои хӯрокӣ]] [[Гурӯҳ:Ғизоҳо]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] 1ixjvpezyzgjwqiywz00kjovroa68mq 1475294 1475293 2026-06-08T17:54:11Z Шухрат Саъдиев 5132 1475294 wikitext text/x-wiki [[Акс:Bazar-tajrish-voroodi-gharb.jpg|алт=|мини|245x245пкс|Дӯкони мева дар даромадгоҳи ғарбии бозори Таҷриш]] [[Акс:La_Boqueria.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Меваҳо дар бозори La Boqueria дар [[Барселона]]]] [[Акс:Mixed_fruit.jpg|алт=|мини|220x220пкс|Интихоби меваҳои гуногуни тобистона]] Дар [[Ботаника|ботаника,]] тухмдон ва тухми пухтаи [[Рустаниҳо|растании]] [[Гул|гулдор]] '''мева''' ё '''буттамева''' номида мешавад. Худи меваҳо одатан тухми худро доранд. Ҳангоми баррасии меваю [[сабзавот]] ҳамчун ғизо дар пухтупаз, ин истилоҳ одатан танҳо ба меваҳои растаниҳое дахл дорад, ки ширин ва гӯштӣ мебошанд, ба монанди [[олу]], [[себ]], [[афлесун]] ва ғайра, дар ҳоле ки як гурӯҳи калони [[сабзавот]], [[чормағз]] ва ғалладонагиҳо меваҳои растаниҳои онҳо ҳисобида мешаванд. Меваҳое, ки одатан дар [[آشپزی و خوراکی|пухтупаз ва хӯрдан]] мева ҳисобида намешаванд, инҳоянд: каду (ба монанди каду ва каду), [[ҷуворимакка]], [[помидор]] ва қаламфури сабз, ки аз ҷониби [[Ботаника|ботаник]] мева ҳисобида мешаванд, аммо одатан дар пухтупаз сабзавот ҳисобида мешаванд. Баъзан, меваҳои марбут ба пухтупаз аз нуқтаи назари [[Ботаника|ботаникӣ]] мева ҳисобида намешаванд; ба монанди ревоҷ ки дар он танҳо пояи ширини он хӯрданӣ аст. Баъзе ҳанутҳо, ба монанди қаламфури хушбӯй ва мускат, низ мева мебошанд. Истилоҳи " меваи қалбакӣ " баъзан барои ишора ба мева, ба монанди [[анҷир]], ё сохтори растанӣ, ки ба мева монанд аст, аммо аз гул ё гулҳо ҳосил намешавад, истифода мешавад. Баъзе [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|ангиоспермҳо]], ба монанди растании сарсабз, шохаҳои гӯштии ба мева монанд доранд ва баъзе арчаҳо шохаҳои гӯштии ба [[гелос]] монанд доранд. [[Акс:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|алт=میوه درخت کنار، بهبهان|мини|Меваи дарахти Кенор, [[Биҳбаҳон]]]] Се гурӯҳи умумии меваҳо мавҷуданд: Дар замонҳои қадим, дар [[Замин|рӯи Замин]] растаниҳои мевадиҳанда вуҷуд надоштанд. Дар давраи таҳаввули растаниҳо, баъзе растаниҳо, барои афзоиши имконияти зинда мондани насли худ, тадриҷан дар атрофи тухми худ моддаҳои болаззат ва ҷолибро ҷудо мекарданд, то ҳайвонҳоро барои хӯрдани тухмиҳо ва партофтани онҳо дар ҷойҳои дигар ташвиқ кунанд. Ин ба паҳншавии ҷуғрофии растанӣ ва зинда мондани он мусоидати калон кард. Моддаҳои ҷолибе, ки дар атрофи тухми растаниҳои гуногун ҷудо мешаванд, тадриҷан навъҳои меваҳоеро, ки мо имрӯз медонем, ба вуҷуд оварданд. [[Акс:Greengrocer_in_Tehran.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Фурӯши мева дар Теҳрон]] == Рушд ва инкишофи мева == [[Акс:Tokyo_Tsukuji_fruit_market_7_008.jpg|алт=|мини|220x220пкс|Бозори меваҳои Тсукуҷӣ дар [[Токио]]]] [[Акс:Grapes_Angoor.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Ангури [[Занҷон]]]] Пас аз бордоршавии тухмдон, раванде, ки [[гардолудшавӣ]] номида мешавад, тухмдон ба инкишофёбӣ шурӯъ мекунад. [[Гулбарг|Гулбаргҳо]] мерезанд ва тухмдон ба [[тухм]] табдил меёбад. Дар ниҳоят, тухмдон (дар аксари мавридҳо дар баробари дигар қисмҳои гул) дар атрофи тухм ё тухмдонҳо сохторе ба вуҷуд меорад, ки мева номида мешавад. Рушди мева то пухта расидани тухмҳо идома меёбад. Дар баъзе меваҳои бисёрдона, миқдори афзоиши гӯшти мева ба шумораи тухмдонҳое, ки бордор шудаанд, мутаносиб аст. [[Акс:Fruit_Nutrition_(fa).jpg|алт=|мини|400x400пкс|Ҳар як доираи сурх 100 грамм меваи тару тозаро ифода мекунад. Меҳвари уфуқӣ истеъмоли тавсияшудаи ҳаррӯзаи витамини С ва меҳвари амудӣ миллиграмм калийро нишон медиҳад. Андозаи доира, ки дар тарафи чап ва болои график чен карда шудааст, миқдори нахро дар 100 грамм нишон медиҳад. [[Афлесун]] ва [[банан]] дорои миқдори аз ҳама зиёди нах мебошанд ва аз хати сифр дуртар ҷойгиранд, ки арзиши ғизоии баландтарини онҳоро нишон медиҳад. [[Тарбуз]], ки қариб ягон нах, витамини С ё [[калий]] надорад, дар поёни рӯихати ғизоӣ қарор дорад.]] Девори мевадиҳандае, ки аз девори тухмдони [[гул]] инкишоф меёбад, периант номида мешавад. [[Периант]] аксар вақт ба ду ё се қабати алоҳида ҷудо мешавад, ки онҳо externum (қабати беруна), mesentery (қабати миёна) ва endosperm (қабати дарунӣ) номида мешаванд. Дар баъзе меваҳо, махсусан онҳое, ки аз як тухмдон ташкил меёбанд, қисмҳои дигари гул (масалан, карпел, ки гулбаргҳо, sepals ва стаменҳоро дар бар мегирад) бо тухмдон омехта шуда, бо он мерӯянд. Агар қисмҳои дигари гули дар боло зикршуда қисмҳои муҳими мева бошанд, онро меваи дуюмдараҷа меноманд. Азбаски қисмҳои дигари гул метавонанд ба сохтори мева мусоидат кунанд, омӯхтани сохтори гул барои фаҳмидани он ки чӣ гуна меваи мушаххас ташаккул меёбад, муҳим аст. Себҳо аз ҷиҳати афзоиш ва шакл хеле гуногунанд, ки эҷоди системаи таснифотро, ки ҳамаи меваҳои маълумро дар бар мегирад, душвор мегардонад. Илова бар ин, бисёр истилоҳоте, ки дар робита бо тухмиҳо ва мева истифода мешаванд, ба назар нодуруст истифода мешаванд, ки ин далел фаҳмидани истилоҳотро душвор мегардонад. Тухмҳо тухмдонҳои пухта мебошанд; меваҳо тухмдонҳо ё ҳалқаҳои дорои тухмҳо мебошанд. Ин тавзеҳотро метавон ба ин ду таъриф илова кард, ки дар истилоҳоти [[Ботаника|ботаникӣ]] чормағз як навъи мева аст ва калимаи дигаре барои тухм вуҷуд надорад. Меваҳо метавонанд хушк ё гӯштӣ бошанд ва натиҷаи инкишофи тухмдони оддӣ ё мураккаб, вале бо як [[Гинетсей|тухмдон]] бошанд. Меваҳо метавонанд хушк шаванд (бо сӯрохие барои берун кардани тухмҳо) ё бе хушкӣ (бе сӯрохие барои берун кардани тухмҳо). Намудҳои хушк ва аченҳо (бо мисолҳо) инҳоянд: # Меваҳои муттаҳидшуда # Меваҳои дастрас # Меваҳои бисёрқисмата === Меваҳои муттаҳидшуда === [[Тут]] - [[помидор]], [[Авокодо|авокадо]], [[шафтолу]], [[гелос]], [[шафтолу]], [[зайтун]], буттамеваҳои қалбакӣ - меваҳои дуюмдараҷа [[Банан (мева)|Банан]], клюкваи навъи себ - меваҳои дуюмдараҷа [[себ]], [[нок]] [[банан]] Тухм - ( Алале ) Пӯст - чормағзи бразилӣ [[Гандум]] - Гандум) Пояи нах - Фолликулаи кокос - (Шири растанӣ) Лӯбиёгиҳо - ([[Нахӯд]], [[лӯбиё]], [[Чормағзи заминӣ|арахис]] ) Лӯбиёгиҳои якдона Чормағзҳо - [[чормағз]] ва [[фундуқ]], рош, [[булут]] Пӯст - [[сабзӣ]] Ниам Курҷинӣ Хӯша Меваҳое, ки дар онҳо қисман ё тамоми перикарп (девори мева) ҳангоми пухта расидан серғизо аст, меваҳои серғизои яклухт номида мешаванд. Намудҳои меваҳои серғизои яклухт (бо мисолҳо) инҳоянд: Буттамева меваест, ки аз як гул бо бисёр пистончаҳо инкишоф меёбад. Мисол малина аст, ки меваҳои ягонаи он поячаҳо номида мешаванд, зеро ҳар яки онҳо ба пояи хурде монанд аст, ки ба карпел пайваст аст. Дар баъзе меваҳои хордор (масалан, [[Сата|BlackBerry]] ), карпел дароз ва борик аст ва қисми мева буда, карпелро ба меваи дуюмдараҷа - буттамева - табдил медиҳад. [[Қулфинай]] инчунин меваи дуюмдараҷа аст - буттамева, ки танҳо дар он тухмҳо дар дохили тухмдонҳои урён (якҷисмӣ) ҷойгиранд. Дар ҳамаи ин мисолҳо, мева аз як гул бо бисёр пистончаҳо инкишоф меёбад. === Меваҳои дастрас === Меваи мураккаб меваест, ки аз як хӯшаи гулҳо (ки онро гулдаста меноманд) инкишоф меёбад. Ҳар як гул як мева медиҳад, аммо онҳо ҳамчун хӯша пухта мерасанд. Мисолҳо [[ананас]], [[анҷир]], [[тут]], [[афлесун]]<nowiki/>и осаҷ ва дарахтҳои нониро дар бар мегиранд. Дар баъзе растаниҳо, ба монанди нони, гулҳо мунтазам дар поя пайдо мешаванд ва мисолҳои гулкунӣ, инкишофи мева ва пухта расидани якҷояро дидан мумкин аст. === Меваҳои бисёрқисмата === Меваи мураккаб меваест, ки аз як хӯшаи гулҳо (ки онро гулдаста меноманд) инкишоф меёбад. Ҳар як гул як мева медиҳад, аммо онҳо ҳамчун хӯша пухта мерасанд. Мисолҳо [[ананас]], [[анҷир]], [[тут]], [[афлесун]]<nowiki/>и осаҷ ва дарахтҳои нониро дар бар мегиранд. Марҳилаҳои гулкунӣ ва инкишофи дарахтти нони (Morinda citrifolia)-ро дар шохаи алоҳида дидан мумкин аст. Аввал, як хӯшаи гулдори гулҳои сафед пайдо мешавад. Пас аз бордоршавӣ, ҳар як гул ба як поя табдил меёбад ва вақте ки пояҳо калон мешаванд, онҳо якҷоя шуда, меваи серқисмата ва серқисмаро ташкил медиҳанд, ки буттамева номида мешавад. == Парвариши тухмӣ == Меваҳо сохторҳои растанӣ мебошанд, ки тағйироти онҳо асосан бо паҳншавии тухмиҳои онҳо (ки парокандагӣ номида мешавад) алоқаманданд. Баъзе меваҳо қабатҳои берунӣ доранд, ки бо хӯшаҳо ё сӯзанҳо пӯшонида шудаанд, ки онҳоро аз хӯрдани [[ҳайвонот]] пешгирӣ мекунанд ё барои часпидан ба [[Пашм|пашми]] [[ҳайвонот]] ва ҳамчун агенти пароканда истифода мешаванд. Меваҳои дигар дароз ва васеъ мешаванд, ки ба боли танги ҳавопаймо ё винти чархбол монанданд. Ин инчунин як созкори [[Эволютсия|эволютсионӣ]] барои зиёд кардани масофаи парокандагӣ мебошад. == Нигораҳо == <gallery mode="packed"> پرونده:آلبالو_قرمز.jpg| [[Олуболу|Гелоси турш]] Акс:Ripe_grapes.jpg|пайванд=پرونده:Ripe_grapes.jpg|алт=انگور| [[ангур]] Акс:Water_melon.jpg|пайванд=پرونده:Water_melon.jpg|алт=هندوانه| [[Тарбуз]] Акс:Want_a_tangerine%3F.jpg|пайванд=پرونده:Want_a_tangerine%3F.jpg|алт=نارنگی| мандарин Акс:Cavendish_DS.jpg|пайванд=پرونده:Cavendish_DS.jpg|алт=موز| [[Банан (мева)|Банан]] Акс:Aliceapple.JPG|пайванд=پرونده:Aliceapple.JPG|алт=سیب| [[себ]] Акс:Figs-kerman-Iran.jpg|пайванд=پرونده:Figs-kerman-Iran.jpg|алт=انجیر| [[анҷир]] Акс:Morus_alba_fruits.jpg|пайванд=پرونده:Morus_alba_fruits.jpg|алт=توت قرمز| Буттамеваҳои сурх Акс:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|пайванд=پرونده:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|алт=میوه درخت کنار، بهبهان| Меваҳои дарахти Кенор </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * [[Ботаника]] * [[Кишоварзӣ]] * Рӯихати меваҳо * [[Афшуракашак]] * Мармелад * [[Мураббо]] * Компот * пӯсти мева * Фероганизм == Манобеъ == [http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=میوه Энсиклопедияи рушд] . Принсипҳои боғдорӣ, Нашриёти Остони Қудси Разавӣ<templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ}} == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|Fruit}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Мева]] [[Гурӯҳ:Меваҳои хӯрокӣ]] [[Гурӯҳ:Ғизоҳо]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] hlloha6yjzt89rve9uz05hdnbxa9bdk 1475295 1475294 2026-06-08T17:56:10Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Нигораҳо */ 1475295 wikitext text/x-wiki [[Акс:Bazar-tajrish-voroodi-gharb.jpg|алт=|мини|245x245пкс|Дӯкони мева дар даромадгоҳи ғарбии бозори Таҷриш]] [[Акс:La_Boqueria.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Меваҳо дар бозори La Boqueria дар [[Барселона]]]] [[Акс:Mixed_fruit.jpg|алт=|мини|220x220пкс|Интихоби меваҳои гуногуни тобистона]] Дар [[Ботаника|ботаника,]] тухмдон ва тухми пухтаи [[Рустаниҳо|растании]] [[Гул|гулдор]] '''мева''' ё '''буттамева''' номида мешавад. Худи меваҳо одатан тухми худро доранд. Ҳангоми баррасии меваю [[сабзавот]] ҳамчун ғизо дар пухтупаз, ин истилоҳ одатан танҳо ба меваҳои растаниҳое дахл дорад, ки ширин ва гӯштӣ мебошанд, ба монанди [[олу]], [[себ]], [[афлесун]] ва ғайра, дар ҳоле ки як гурӯҳи калони [[сабзавот]], [[чормағз]] ва ғалладонагиҳо меваҳои растаниҳои онҳо ҳисобида мешаванд. Меваҳое, ки одатан дар [[آشپزی و خوراکی|пухтупаз ва хӯрдан]] мева ҳисобида намешаванд, инҳоянд: каду (ба монанди каду ва каду), [[ҷуворимакка]], [[помидор]] ва қаламфури сабз, ки аз ҷониби [[Ботаника|ботаник]] мева ҳисобида мешаванд, аммо одатан дар пухтупаз сабзавот ҳисобида мешаванд. Баъзан, меваҳои марбут ба пухтупаз аз нуқтаи назари [[Ботаника|ботаникӣ]] мева ҳисобида намешаванд; ба монанди ревоҷ ки дар он танҳо пояи ширини он хӯрданӣ аст. Баъзе ҳанутҳо, ба монанди қаламфури хушбӯй ва мускат, низ мева мебошанд. Истилоҳи " меваи қалбакӣ " баъзан барои ишора ба мева, ба монанди [[анҷир]], ё сохтори растанӣ, ки ба мева монанд аст, аммо аз гул ё гулҳо ҳосил намешавад, истифода мешавад. Баъзе [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|ангиоспермҳо]], ба монанди растании сарсабз, шохаҳои гӯштии ба мева монанд доранд ва баъзе арчаҳо шохаҳои гӯштии ба [[гелос]] монанд доранд. [[Акс:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|алт=میوه درخت کنار، بهبهان|мини|Меваи дарахти Кенор, [[Биҳбаҳон]]]] Се гурӯҳи умумии меваҳо мавҷуданд: Дар замонҳои қадим, дар [[Замин|рӯи Замин]] растаниҳои мевадиҳанда вуҷуд надоштанд. Дар давраи таҳаввули растаниҳо, баъзе растаниҳо, барои афзоиши имконияти зинда мондани насли худ, тадриҷан дар атрофи тухми худ моддаҳои болаззат ва ҷолибро ҷудо мекарданд, то ҳайвонҳоро барои хӯрдани тухмиҳо ва партофтани онҳо дар ҷойҳои дигар ташвиқ кунанд. Ин ба паҳншавии ҷуғрофии растанӣ ва зинда мондани он мусоидати калон кард. Моддаҳои ҷолибе, ки дар атрофи тухми растаниҳои гуногун ҷудо мешаванд, тадриҷан навъҳои меваҳоеро, ки мо имрӯз медонем, ба вуҷуд оварданд. [[Акс:Greengrocer_in_Tehran.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Фурӯши мева дар Теҳрон]] == Рушд ва инкишофи мева == [[Акс:Tokyo_Tsukuji_fruit_market_7_008.jpg|алт=|мини|220x220пкс|Бозори меваҳои Тсукуҷӣ дар [[Токио]]]] [[Акс:Grapes_Angoor.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Ангури [[Занҷон]]]] Пас аз бордоршавии тухмдон, раванде, ки [[гардолудшавӣ]] номида мешавад, тухмдон ба инкишофёбӣ шурӯъ мекунад. [[Гулбарг|Гулбаргҳо]] мерезанд ва тухмдон ба [[тухм]] табдил меёбад. Дар ниҳоят, тухмдон (дар аксари мавридҳо дар баробари дигар қисмҳои гул) дар атрофи тухм ё тухмдонҳо сохторе ба вуҷуд меорад, ки мева номида мешавад. Рушди мева то пухта расидани тухмҳо идома меёбад. Дар баъзе меваҳои бисёрдона, миқдори афзоиши гӯшти мева ба шумораи тухмдонҳое, ки бордор шудаанд, мутаносиб аст. [[Акс:Fruit_Nutrition_(fa).jpg|алт=|мини|400x400пкс|Ҳар як доираи сурх 100 грамм меваи тару тозаро ифода мекунад. Меҳвари уфуқӣ истеъмоли тавсияшудаи ҳаррӯзаи витамини С ва меҳвари амудӣ миллиграмм калийро нишон медиҳад. Андозаи доира, ки дар тарафи чап ва болои график чен карда шудааст, миқдори нахро дар 100 грамм нишон медиҳад. [[Афлесун]] ва [[банан]] дорои миқдори аз ҳама зиёди нах мебошанд ва аз хати сифр дуртар ҷойгиранд, ки арзиши ғизоии баландтарини онҳоро нишон медиҳад. [[Тарбуз]], ки қариб ягон нах, витамини С ё [[калий]] надорад, дар поёни рӯихати ғизоӣ қарор дорад.]] Девори мевадиҳандае, ки аз девори тухмдони [[гул]] инкишоф меёбад, периант номида мешавад. [[Периант]] аксар вақт ба ду ё се қабати алоҳида ҷудо мешавад, ки онҳо externum (қабати беруна), mesentery (қабати миёна) ва endosperm (қабати дарунӣ) номида мешаванд. Дар баъзе меваҳо, махсусан онҳое, ки аз як тухмдон ташкил меёбанд, қисмҳои дигари гул (масалан, карпел, ки гулбаргҳо, sepals ва стаменҳоро дар бар мегирад) бо тухмдон омехта шуда, бо он мерӯянд. Агар қисмҳои дигари гули дар боло зикршуда қисмҳои муҳими мева бошанд, онро меваи дуюмдараҷа меноманд. Азбаски қисмҳои дигари гул метавонанд ба сохтори мева мусоидат кунанд, омӯхтани сохтори гул барои фаҳмидани он ки чӣ гуна меваи мушаххас ташаккул меёбад, муҳим аст. Себҳо аз ҷиҳати афзоиш ва шакл хеле гуногунанд, ки эҷоди системаи таснифотро, ки ҳамаи меваҳои маълумро дар бар мегирад, душвор мегардонад. Илова бар ин, бисёр истилоҳоте, ки дар робита бо тухмиҳо ва мева истифода мешаванд, ба назар нодуруст истифода мешаванд, ки ин далел фаҳмидани истилоҳотро душвор мегардонад. Тухмҳо тухмдонҳои пухта мебошанд; меваҳо тухмдонҳо ё ҳалқаҳои дорои тухмҳо мебошанд. Ин тавзеҳотро метавон ба ин ду таъриф илова кард, ки дар истилоҳоти [[Ботаника|ботаникӣ]] чормағз як навъи мева аст ва калимаи дигаре барои тухм вуҷуд надорад. Меваҳо метавонанд хушк ё гӯштӣ бошанд ва натиҷаи инкишофи тухмдони оддӣ ё мураккаб, вале бо як [[Гинетсей|тухмдон]] бошанд. Меваҳо метавонанд хушк шаванд (бо сӯрохие барои берун кардани тухмҳо) ё бе хушкӣ (бе сӯрохие барои берун кардани тухмҳо). Намудҳои хушк ва аченҳо (бо мисолҳо) инҳоянд: # Меваҳои муттаҳидшуда # Меваҳои дастрас # Меваҳои бисёрқисмата === Меваҳои муттаҳидшуда === [[Тут]] - [[помидор]], [[Авокодо|авокадо]], [[шафтолу]], [[гелос]], [[шафтолу]], [[зайтун]], буттамеваҳои қалбакӣ - меваҳои дуюмдараҷа [[Банан (мева)|Банан]], клюкваи навъи себ - меваҳои дуюмдараҷа [[себ]], [[нок]] [[банан]] Тухм - ( Алале ) Пӯст - чормағзи бразилӣ [[Гандум]] - Гандум) Пояи нах - Фолликулаи кокос - (Шири растанӣ) Лӯбиёгиҳо - ([[Нахӯд]], [[лӯбиё]], [[Чормағзи заминӣ|арахис]] ) Лӯбиёгиҳои якдона Чормағзҳо - [[чормағз]] ва [[фундуқ]], рош, [[булут]] Пӯст - [[сабзӣ]] Ниам Курҷинӣ Хӯша Меваҳое, ки дар онҳо қисман ё тамоми перикарп (девори мева) ҳангоми пухта расидан серғизо аст, меваҳои серғизои яклухт номида мешаванд. Намудҳои меваҳои серғизои яклухт (бо мисолҳо) инҳоянд: Буттамева меваест, ки аз як гул бо бисёр пистончаҳо инкишоф меёбад. Мисол малина аст, ки меваҳои ягонаи он поячаҳо номида мешаванд, зеро ҳар яки онҳо ба пояи хурде монанд аст, ки ба карпел пайваст аст. Дар баъзе меваҳои хордор (масалан, [[Сата|BlackBerry]] ), карпел дароз ва борик аст ва қисми мева буда, карпелро ба меваи дуюмдараҷа - буттамева - табдил медиҳад. [[Қулфинай]] инчунин меваи дуюмдараҷа аст - буттамева, ки танҳо дар он тухмҳо дар дохили тухмдонҳои урён (якҷисмӣ) ҷойгиранд. Дар ҳамаи ин мисолҳо, мева аз як гул бо бисёр пистончаҳо инкишоф меёбад. === Меваҳои дастрас === Меваи мураккаб меваест, ки аз як хӯшаи гулҳо (ки онро гулдаста меноманд) инкишоф меёбад. Ҳар як гул як мева медиҳад, аммо онҳо ҳамчун хӯша пухта мерасанд. Мисолҳо [[ананас]], [[анҷир]], [[тут]], [[афлесун]]<nowiki/>и осаҷ ва дарахтҳои нониро дар бар мегиранд. Дар баъзе растаниҳо, ба монанди нони, гулҳо мунтазам дар поя пайдо мешаванд ва мисолҳои гулкунӣ, инкишофи мева ва пухта расидани якҷояро дидан мумкин аст. === Меваҳои бисёрқисмата === Меваи мураккаб меваест, ки аз як хӯшаи гулҳо (ки онро гулдаста меноманд) инкишоф меёбад. Ҳар як гул як мева медиҳад, аммо онҳо ҳамчун хӯша пухта мерасанд. Мисолҳо [[ананас]], [[анҷир]], [[тут]], [[афлесун]]<nowiki/>и осаҷ ва дарахтҳои нониро дар бар мегиранд. Марҳилаҳои гулкунӣ ва инкишофи дарахтти нони (Morinda citrifolia)-ро дар шохаи алоҳида дидан мумкин аст. Аввал, як хӯшаи гулдори гулҳои сафед пайдо мешавад. Пас аз бордоршавӣ, ҳар як гул ба як поя табдил меёбад ва вақте ки пояҳо калон мешаванд, онҳо якҷоя шуда, меваи серқисмата ва серқисмаро ташкил медиҳанд, ки буттамева номида мешавад. == Парвариши тухмӣ == Меваҳо сохторҳои растанӣ мебошанд, ки тағйироти онҳо асосан бо паҳншавии тухмиҳои онҳо (ки парокандагӣ номида мешавад) алоқаманданд. Баъзе меваҳо қабатҳои берунӣ доранд, ки бо хӯшаҳо ё сӯзанҳо пӯшонида шудаанд, ки онҳоро аз хӯрдани [[ҳайвонот]] пешгирӣ мекунанд ё барои часпидан ба [[Пашм|пашми]] [[ҳайвонот]] ва ҳамчун агенти пароканда истифода мешаванд. Меваҳои дигар дароз ва васеъ мешаванд, ки ба боли танги ҳавопаймо ё винти чархбол монанданд. Ин инчунин як созкори [[Эволютсия|эволютсионӣ]] барои зиёд кардани масофаи парокандагӣ мебошад. == Нигораҳо == <gallery mode="packed"> Акс:Ripe_grapes.jpg|пайванд=پرونده:Ripe_grapes.jpg|алт=انگور| [[Ангур]] Акс:Water_melon.jpg|пайванд=پرونده:Water_melon.jpg|алт=هندوانه| [[Тарбуз]] Акс:Want_a_tangerine%3F.jpg|пайванд=پرونده:Want_a_tangerine%3F.jpg|алт=نارنگی| Мандарин Акс:Cavendish_DS.jpg|пайванд=پرونده:Cavendish_DS.jpg|алт=موز| [[Банан (мева)|Банан]] Акс:Aliceapple.JPG|пайванд=پرونده:Aliceapple.JPG|алт=سیب| [[Себ]] Акс:Figs-kerman-Iran.jpg|пайванд=پرونده:Figs-kerman-Iran.jpg|алт=انجیر| [[Анҷир]] Акс:Morus_alba_fruits.jpg|пайванд=پرونده:Morus_alba_fruits.jpg|алт=توت قرمز| Буттамеваҳои сурх Акс:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|пайванд=پرونده:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|алт=میوه درخت کنار، بهبهان| Меваҳои дарахти Кенор </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * [[Ботаника]] * [[Кишоварзӣ]] * Рӯихати меваҳо * [[Афшуракашак]] * Мармелад * [[Мураббо]] * Компот * пӯсти мева * Фероганизм == Манобеъ == [http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=میوه Энсиклопедияи рушд] . Принсипҳои боғдорӣ, Нашриёти Остони Қудси Разавӣ<templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ}} == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|Fruit}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Мева]] [[Гурӯҳ:Меваҳои хӯрокӣ]] [[Гурӯҳ:Ғизоҳо]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] pn3ban2ehofbbastmj3mczmiz8mn29j 1475824 1475295 2026-06-09T07:21:20Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ҷусторҳои марбут */ 1475824 wikitext text/x-wiki [[Акс:Bazar-tajrish-voroodi-gharb.jpg|алт=|мини|245x245пкс|Дӯкони мева дар даромадгоҳи ғарбии бозори Таҷриш]] [[Акс:La_Boqueria.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Меваҳо дар бозори La Boqueria дар [[Барселона]]]] [[Акс:Mixed_fruit.jpg|алт=|мини|220x220пкс|Интихоби меваҳои гуногуни тобистона]] Дар [[Ботаника|ботаника,]] тухмдон ва тухми пухтаи [[Рустаниҳо|растании]] [[Гул|гулдор]] '''мева''' ё '''буттамева''' номида мешавад. Худи меваҳо одатан тухми худро доранд. Ҳангоми баррасии меваю [[сабзавот]] ҳамчун ғизо дар пухтупаз, ин истилоҳ одатан танҳо ба меваҳои растаниҳое дахл дорад, ки ширин ва гӯштӣ мебошанд, ба монанди [[олу]], [[себ]], [[афлесун]] ва ғайра, дар ҳоле ки як гурӯҳи калони [[сабзавот]], [[чормағз]] ва ғалладонагиҳо меваҳои растаниҳои онҳо ҳисобида мешаванд. Меваҳое, ки одатан дар [[آشپزی و خوراکی|пухтупаз ва хӯрдан]] мева ҳисобида намешаванд, инҳоянд: каду (ба монанди каду ва каду), [[ҷуворимакка]], [[помидор]] ва қаламфури сабз, ки аз ҷониби [[Ботаника|ботаник]] мева ҳисобида мешаванд, аммо одатан дар пухтупаз сабзавот ҳисобида мешаванд. Баъзан, меваҳои марбут ба пухтупаз аз нуқтаи назари [[Ботаника|ботаникӣ]] мева ҳисобида намешаванд; ба монанди ревоҷ ки дар он танҳо пояи ширини он хӯрданӣ аст. Баъзе ҳанутҳо, ба монанди қаламфури хушбӯй ва мускат, низ мева мебошанд. Истилоҳи " меваи қалбакӣ " баъзан барои ишора ба мева, ба монанди [[анҷир]], ё сохтори растанӣ, ки ба мева монанд аст, аммо аз гул ё гулҳо ҳосил намешавад, истифода мешавад. Баъзе [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|ангиоспермҳо]], ба монанди растании сарсабз, шохаҳои гӯштии ба мева монанд доранд ва баъзе арчаҳо шохаҳои гӯштии ба [[гелос]] монанд доранд. [[Акс:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|алт=میوه درخت کنار، بهبهان|мини|Меваи дарахти Кенор, [[Биҳбаҳон]]]] Се гурӯҳи умумии меваҳо мавҷуданд: Дар замонҳои қадим, дар [[Замин|рӯи Замин]] растаниҳои мевадиҳанда вуҷуд надоштанд. Дар давраи таҳаввули растаниҳо, баъзе растаниҳо, барои афзоиши имконияти зинда мондани насли худ, тадриҷан дар атрофи тухми худ моддаҳои болаззат ва ҷолибро ҷудо мекарданд, то ҳайвонҳоро барои хӯрдани тухмиҳо ва партофтани онҳо дар ҷойҳои дигар ташвиқ кунанд. Ин ба паҳншавии ҷуғрофии растанӣ ва зинда мондани он мусоидати калон кард. Моддаҳои ҷолибе, ки дар атрофи тухми растаниҳои гуногун ҷудо мешаванд, тадриҷан навъҳои меваҳоеро, ки мо имрӯз медонем, ба вуҷуд оварданд. [[Акс:Greengrocer_in_Tehran.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Фурӯши мева дар Теҳрон]] == Рушд ва инкишофи мева == [[Акс:Tokyo_Tsukuji_fruit_market_7_008.jpg|алт=|мини|220x220пкс|Бозори меваҳои Тсукуҷӣ дар [[Токио]]]] [[Акс:Grapes_Angoor.JPG|алт=|мини|220x220пкс|Ангури [[Занҷон]]]] Пас аз бордоршавии тухмдон, раванде, ки [[гардолудшавӣ]] номида мешавад, тухмдон ба инкишофёбӣ шурӯъ мекунад. [[Гулбарг|Гулбаргҳо]] мерезанд ва тухмдон ба [[тухм]] табдил меёбад. Дар ниҳоят, тухмдон (дар аксари мавридҳо дар баробари дигар қисмҳои гул) дар атрофи тухм ё тухмдонҳо сохторе ба вуҷуд меорад, ки мева номида мешавад. Рушди мева то пухта расидани тухмҳо идома меёбад. Дар баъзе меваҳои бисёрдона, миқдори афзоиши гӯшти мева ба шумораи тухмдонҳое, ки бордор шудаанд, мутаносиб аст. [[Акс:Fruit_Nutrition_(fa).jpg|алт=|мини|400x400пкс|Ҳар як доираи сурх 100 грамм меваи тару тозаро ифода мекунад. Меҳвари уфуқӣ истеъмоли тавсияшудаи ҳаррӯзаи витамини С ва меҳвари амудӣ миллиграмм калийро нишон медиҳад. Андозаи доира, ки дар тарафи чап ва болои график чен карда шудааст, миқдори нахро дар 100 грамм нишон медиҳад. [[Афлесун]] ва [[банан]] дорои миқдори аз ҳама зиёди нах мебошанд ва аз хати сифр дуртар ҷойгиранд, ки арзиши ғизоии баландтарини онҳоро нишон медиҳад. [[Тарбуз]], ки қариб ягон нах, витамини С ё [[калий]] надорад, дар поёни рӯихати ғизоӣ қарор дорад.]] Девори мевадиҳандае, ки аз девори тухмдони [[гул]] инкишоф меёбад, периант номида мешавад. [[Периант]] аксар вақт ба ду ё се қабати алоҳида ҷудо мешавад, ки онҳо externum (қабати беруна), mesentery (қабати миёна) ва endosperm (қабати дарунӣ) номида мешаванд. Дар баъзе меваҳо, махсусан онҳое, ки аз як тухмдон ташкил меёбанд, қисмҳои дигари гул (масалан, карпел, ки гулбаргҳо, sepals ва стаменҳоро дар бар мегирад) бо тухмдон омехта шуда, бо он мерӯянд. Агар қисмҳои дигари гули дар боло зикршуда қисмҳои муҳими мева бошанд, онро меваи дуюмдараҷа меноманд. Азбаски қисмҳои дигари гул метавонанд ба сохтори мева мусоидат кунанд, омӯхтани сохтори гул барои фаҳмидани он ки чӣ гуна меваи мушаххас ташаккул меёбад, муҳим аст. Себҳо аз ҷиҳати афзоиш ва шакл хеле гуногунанд, ки эҷоди системаи таснифотро, ки ҳамаи меваҳои маълумро дар бар мегирад, душвор мегардонад. Илова бар ин, бисёр истилоҳоте, ки дар робита бо тухмиҳо ва мева истифода мешаванд, ба назар нодуруст истифода мешаванд, ки ин далел фаҳмидани истилоҳотро душвор мегардонад. Тухмҳо тухмдонҳои пухта мебошанд; меваҳо тухмдонҳо ё ҳалқаҳои дорои тухмҳо мебошанд. Ин тавзеҳотро метавон ба ин ду таъриф илова кард, ки дар истилоҳоти [[Ботаника|ботаникӣ]] чормағз як навъи мева аст ва калимаи дигаре барои тухм вуҷуд надорад. Меваҳо метавонанд хушк ё гӯштӣ бошанд ва натиҷаи инкишофи тухмдони оддӣ ё мураккаб, вале бо як [[Гинетсей|тухмдон]] бошанд. Меваҳо метавонанд хушк шаванд (бо сӯрохие барои берун кардани тухмҳо) ё бе хушкӣ (бе сӯрохие барои берун кардани тухмҳо). Намудҳои хушк ва аченҳо (бо мисолҳо) инҳоянд: # Меваҳои муттаҳидшуда # Меваҳои дастрас # Меваҳои бисёрқисмата === Меваҳои муттаҳидшуда === [[Тут]] - [[помидор]], [[Авокодо|авокадо]], [[шафтолу]], [[гелос]], [[шафтолу]], [[зайтун]], буттамеваҳои қалбакӣ - меваҳои дуюмдараҷа [[Банан (мева)|Банан]], клюкваи навъи себ - меваҳои дуюмдараҷа [[себ]], [[нок]] [[банан]] Тухм - ( Алале ) Пӯст - чормағзи бразилӣ [[Гандум]] - Гандум) Пояи нах - Фолликулаи кокос - (Шири растанӣ) Лӯбиёгиҳо - ([[Нахӯд]], [[лӯбиё]], [[Чормағзи заминӣ|арахис]] ) Лӯбиёгиҳои якдона Чормағзҳо - [[чормағз]] ва [[фундуқ]], рош, [[булут]] Пӯст - [[сабзӣ]] Ниам Курҷинӣ Хӯша Меваҳое, ки дар онҳо қисман ё тамоми перикарп (девори мева) ҳангоми пухта расидан серғизо аст, меваҳои серғизои яклухт номида мешаванд. Намудҳои меваҳои серғизои яклухт (бо мисолҳо) инҳоянд: Буттамева меваест, ки аз як гул бо бисёр пистончаҳо инкишоф меёбад. Мисол малина аст, ки меваҳои ягонаи он поячаҳо номида мешаванд, зеро ҳар яки онҳо ба пояи хурде монанд аст, ки ба карпел пайваст аст. Дар баъзе меваҳои хордор (масалан, [[Сата|BlackBerry]] ), карпел дароз ва борик аст ва қисми мева буда, карпелро ба меваи дуюмдараҷа - буттамева - табдил медиҳад. [[Қулфинай]] инчунин меваи дуюмдараҷа аст - буттамева, ки танҳо дар он тухмҳо дар дохили тухмдонҳои урён (якҷисмӣ) ҷойгиранд. Дар ҳамаи ин мисолҳо, мева аз як гул бо бисёр пистончаҳо инкишоф меёбад. === Меваҳои дастрас === Меваи мураккаб меваест, ки аз як хӯшаи гулҳо (ки онро гулдаста меноманд) инкишоф меёбад. Ҳар як гул як мева медиҳад, аммо онҳо ҳамчун хӯша пухта мерасанд. Мисолҳо [[ананас]], [[анҷир]], [[тут]], [[афлесун]]<nowiki/>и осаҷ ва дарахтҳои нониро дар бар мегиранд. Дар баъзе растаниҳо, ба монанди нони, гулҳо мунтазам дар поя пайдо мешаванд ва мисолҳои гулкунӣ, инкишофи мева ва пухта расидани якҷояро дидан мумкин аст. === Меваҳои бисёрқисмата === Меваи мураккаб меваест, ки аз як хӯшаи гулҳо (ки онро гулдаста меноманд) инкишоф меёбад. Ҳар як гул як мева медиҳад, аммо онҳо ҳамчун хӯша пухта мерасанд. Мисолҳо [[ананас]], [[анҷир]], [[тут]], [[афлесун]]<nowiki/>и осаҷ ва дарахтҳои нониро дар бар мегиранд. Марҳилаҳои гулкунӣ ва инкишофи дарахтти нони (Morinda citrifolia)-ро дар шохаи алоҳида дидан мумкин аст. Аввал, як хӯшаи гулдори гулҳои сафед пайдо мешавад. Пас аз бордоршавӣ, ҳар як гул ба як поя табдил меёбад ва вақте ки пояҳо калон мешаванд, онҳо якҷоя шуда, меваи серқисмата ва серқисмаро ташкил медиҳанд, ки буттамева номида мешавад. == Парвариши тухмӣ == Меваҳо сохторҳои растанӣ мебошанд, ки тағйироти онҳо асосан бо паҳншавии тухмиҳои онҳо (ки парокандагӣ номида мешавад) алоқаманданд. Баъзе меваҳо қабатҳои берунӣ доранд, ки бо хӯшаҳо ё сӯзанҳо пӯшонида шудаанд, ки онҳоро аз хӯрдани [[ҳайвонот]] пешгирӣ мекунанд ё барои часпидан ба [[Пашм|пашми]] [[ҳайвонот]] ва ҳамчун агенти пароканда истифода мешаванд. Меваҳои дигар дароз ва васеъ мешаванд, ки ба боли танги ҳавопаймо ё винти чархбол монанданд. Ин инчунин як созкори [[Эволютсия|эволютсионӣ]] барои зиёд кардани масофаи парокандагӣ мебошад. == Нигораҳо == <gallery mode="packed"> Акс:Ripe_grapes.jpg|пайванд=پرونده:Ripe_grapes.jpg|алт=انگور| [[Ангур]] Акс:Water_melon.jpg|пайванд=پرونده:Water_melon.jpg|алт=هندوانه| [[Тарбуз]] Акс:Want_a_tangerine%3F.jpg|пайванд=پرونده:Want_a_tangerine%3F.jpg|алт=نارنگی| Мандарин Акс:Cavendish_DS.jpg|пайванд=پرونده:Cavendish_DS.jpg|алт=موز| [[Банан (мева)|Банан]] Акс:Aliceapple.JPG|пайванд=پرونده:Aliceapple.JPG|алт=سیب| [[Себ]] Акс:Figs-kerman-Iran.jpg|пайванд=پرونده:Figs-kerman-Iran.jpg|алт=انجیر| [[Анҷир]] Акс:Morus_alba_fruits.jpg|пайванд=پرونده:Morus_alba_fruits.jpg|алт=توت قرمز| Буттамеваҳои сурх Акс:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|пайванд=پرونده:میوه_درخت_کنار،_بهبهان.jpg|алт=میوه درخت کنار، بهبهان| Меваҳои дарахти Кенор </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * [[Ботаника]] * [[Кишоварзӣ]] * [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)]] * [[Афшуракашак]] * Мармелад * [[Мураббо]] * Компот * пӯсти мева * Фероганизм == Манобеъ == [http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=میوه Энсиклопедияи рушд] . Принсипҳои боғдорӣ, Нашриёти Остони Қудси Разавӣ<templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ}} == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|Fruit}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Мева]] [[Гурӯҳ:Меваҳои хӯрокӣ]] [[Гурӯҳ:Ғизоҳо]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] 081d84iebhf9og6exu478q8cu9wbjhy 14 15869 1475930 1469235 2026-06-09T07:52:51Z Шухрат Саъдиев 5132 1475930 wikitext text/x-wiki {{Новбарӣ}} {{Мақолаи асосии гурӯҳ|Мева}} [[Гурӯҳ:Фаровардаҳои ғизоӣ]] 257djebaaeybz9sm0xzq1bo36ps96d7 1475931 1475930 2026-06-09T07:54:06Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Рустаниҳои хӯрокӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1475931 wikitext text/x-wiki {{Новбарӣ}} {{Мақолаи асосии гурӯҳ|Мева}} [[Гурӯҳ:Фаровардаҳои ғизоӣ]] [[Гурӯҳ:Рустаниҳои хӯрокӣ]] di3v2lbzsxcobwlvhtvlp1e7p6nnvt7 0 20605 1475059 1439659 2026-06-08T12:15:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475059 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳирот |номи аслӣ = هرات / Herât |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 62|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. VI пеш аз м. |масоҳат = 55 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 574 276 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Ҳирот''' (ба [[Забони форсӣ|форсӣ-дарӣ]]: ''هرات''‎) — сеюмин шаҳри калонтарини [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Ҳирот, дар ғарби кишвар, дар водии дарёи Ҳарируд воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Herat Herat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин ва машҳуртарин марказҳои фарҳанг ва тамаддуни форсизабон дар [[Хуросон]]и таърихӣ мебошад. jds0kk34ue3pkeim4mn50tedzjrg6rv 1475060 1475059 2026-06-08T12:15:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475060 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳирот |номи аслӣ = هرات / Herât |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 62|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. VI пеш аз м. |масоҳат = 55 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 574 276 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Ҳирот''' (ба [[Забони форсӣ|форсӣ-дарӣ]]: ''هرات''‎) — сеюмин шаҳри калонтарини [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Ҳирот, дар ғарби кишвар, дар водии дарёи Ҳарируд воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Herat Herat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин ва машҳуртарин марказҳои фарҳанг ва тамаддуни форсизабон дар [[Хуросон]]и таърихӣ мебошад. == Таърих == Ҳирот аз асрҳои қадим маълум буда, дар замони [[Ҳахоманишиён]] ҳамчун маркази сатрапи Ария зикр шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр чанд бор ба ҳайати халифоти Араб, давлатҳои [[Тоҳириён]], [[Саффориён]], [[Сомониён]], [[Ғазнавиён]] ва [[Темуриён]] дохил мешуд. Дар замони шоҳ Шоҳрух Темурӣ (асри XV) Ҳирот пойтахти давлат буд ва ба авҷи рушди ҳунар, илм ва меъморӣ расид; дар ҳамин давра Алишер Навоӣ ва Абдураҳмони Ҷомӣ дар ин шаҳр зиндагӣ ва эҷод кардаанд. Шаҳр борҳо хароб ва дубора барқарор гардид. 4se7kxrizmvi4yz1n30vlh8uyb31xnc 1475061 1475060 2026-06-08T12:15:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475061 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳирот |номи аслӣ = هرات / Herât |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 62|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. VI пеш аз м. |масоҳат = 55 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 574 276 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Ҳирот''' (ба [[Забони форсӣ|форсӣ-дарӣ]]: ''هرات''‎) — сеюмин шаҳри калонтарини [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Ҳирот, дар ғарби кишвар, дар водии дарёи Ҳарируд воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Herat Herat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин ва машҳуртарин марказҳои фарҳанг ва тамаддуни форсизабон дар [[Хуросон]]и таърихӣ мебошад. == Таърих == Ҳирот аз асрҳои қадим маълум буда, дар замони [[Ҳахоманишиён]] ҳамчун маркази сатрапи Ария зикр шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр чанд бор ба ҳайати халифоти Араб, давлатҳои [[Тоҳириён]], [[Саффориён]], [[Сомониён]], [[Ғазнавиён]] ва [[Темуриён]] дохил мешуд. Дар замони шоҳ Шоҳрух Темурӣ (асри XV) Ҳирот пойтахти давлат буд ва ба авҷи рушди ҳунар, илм ва меъморӣ расид; дар ҳамин давра Алишер Навоӣ ва Абдураҳмони Ҷомӣ дар ин шаҳр зиндагӣ ва эҷод кардаанд. Шаҳр борҳо хароб ва дубора барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳирот дар водии дарёи [[Ҳарируд]], дар баландии тақрибан 920 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии марзҳои [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] воқеъ аст. Иқлими он ҳудуди континенталии нимбиёбонӣ — тобистони хеле гарм ва зимистони сарду камборон — мебошад; боди шамоли «бод-и сад-у-бист-рӯза» аз хусусиятҳои фасли тобистонаи шаҳр ба ҳисоб меравад. m6hquraspvj9nhxll83xvxl1gg593b8 1475062 1475061 2026-06-08T12:16:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475062 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳирот |номи аслӣ = هرات / Herât |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 62|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. VI пеш аз м. |масоҳат = 55 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 574 276 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Ҳирот''' (ба [[Забони форсӣ|форсӣ-дарӣ]]: ''هرات''‎) — сеюмин шаҳри калонтарини [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Ҳирот, дар ғарби кишвар, дар водии дарёи Ҳарируд воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Herat Herat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин ва машҳуртарин марказҳои фарҳанг ва тамаддуни форсизабон дар [[Хуросон]]и таърихӣ мебошад. == Таърих == Ҳирот аз асрҳои қадим маълум буда, дар замони [[Ҳахоманишиён]] ҳамчун маркази сатрапи Ария зикр шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр чанд бор ба ҳайати халифоти Араб, давлатҳои [[Тоҳириён]], [[Саффориён]], [[Сомониён]], [[Ғазнавиён]] ва [[Темуриён]] дохил мешуд. Дар замони шоҳ Шоҳрух Темурӣ (асри XV) Ҳирот пойтахти давлат буд ва ба авҷи рушди ҳунар, илм ва меъморӣ расид; дар ҳамин давра Алишер Навоӣ ва Абдураҳмони Ҷомӣ дар ин шаҳр зиндагӣ ва эҷод кардаанд. Шаҳр борҳо хароб ва дубора барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳирот дар водии дарёи [[Ҳарируд]], дар баландии тақрибан 920 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии марзҳои [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] воқеъ аст. Иқлими он ҳудуди континенталии нимбиёбонӣ — тобистони хеле гарм ва зимистони сарду камборон — мебошад; боди шамоли «бод-и сад-у-бист-рӯза» аз хусусиятҳои фасли тобистонаи шаҳр ба ҳисоб меравад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳирот тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 570 ҳазор нафар буда, аксаран [[тоҷик]]он мебошанд ва ба забони форсӣ-дарӣ сухан мегӯянд; қисми зиёди аҳолӣ инчунин ҳазораҳо, паштунҳо ва [[туркманҳо]] мебошанд.<ref name="brit" /> r6779bengqufmqqn87uzz0pavwok378 1475063 1475062 2026-06-08T12:16:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475063 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳирот |номи аслӣ = هرات / Herât |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 62|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. VI пеш аз м. |масоҳат = 55 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 574 276 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Ҳирот''' (ба [[Забони форсӣ|форсӣ-дарӣ]]: ''هرات''‎) — сеюмин шаҳри калонтарини [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Ҳирот, дар ғарби кишвар, дар водии дарёи Ҳарируд воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Herat Herat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин ва машҳуртарин марказҳои фарҳанг ва тамаддуни форсизабон дар [[Хуросон]]и таърихӣ мебошад. == Таърих == Ҳирот аз асрҳои қадим маълум буда, дар замони [[Ҳахоманишиён]] ҳамчун маркази сатрапи Ария зикр шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр чанд бор ба ҳайати халифоти Араб, давлатҳои [[Тоҳириён]], [[Саффориён]], [[Сомониён]], [[Ғазнавиён]] ва [[Темуриён]] дохил мешуд. Дар замони шоҳ Шоҳрух Темурӣ (асри XV) Ҳирот пойтахти давлат буд ва ба авҷи рушди ҳунар, илм ва меъморӣ расид; дар ҳамин давра Алишер Навоӣ ва Абдураҳмони Ҷомӣ дар ин шаҳр зиндагӣ ва эҷод кардаанд. Шаҳр борҳо хароб ва дубора барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳирот дар водии дарёи [[Ҳарируд]], дар баландии тақрибан 920 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии марзҳои [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] воқеъ аст. Иқлими он ҳудуди континенталии нимбиёбонӣ — тобистони хеле гарм ва зимистони сарду камборон — мебошад; боди шамоли «бод-и сад-у-бист-рӯза» аз хусусиятҳои фасли тобистонаи шаҳр ба ҳисоб меравад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳирот тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 570 ҳазор нафар буда, аксаран [[тоҷик]]он мебошанд ва ба забони форсӣ-дарӣ сухан мегӯянд; қисми зиёди аҳолӣ инчунин ҳазораҳо, паштунҳо ва [[туркманҳо]] мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Ҳирот яке аз муҳимтарин марказҳои тиҷоратии ғарби кишвар буда, бо [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] мубодилаи густурда дорад. Дар шаҳр коркарди пӯст, бофандагӣ, истеҳсоли қолин (қолини машҳури Ҳирот), пистачинӣ, кишту парвариши анҷир ва зайтун ва дигар ҳунармандиҳои анъанавӣ рушд кардаанд. Минтақаи саноатии Ҳирот аз яке аз бузургтаринҳои Афғонистон ба ҳисоб меравад. 5dc33ba0ktj2vg5575vym7tuh7oagou 1475064 1475063 2026-06-08T12:16:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475064 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳирот |номи аслӣ = هرات / Herât |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 62|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. VI пеш аз м. |масоҳат = 55 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 574 276 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Ҳирот''' (ба [[Забони форсӣ|форсӣ-дарӣ]]: ''هرات''‎) — сеюмин шаҳри калонтарини [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Ҳирот, дар ғарби кишвар, дар водии дарёи Ҳарируд воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Herat Herat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин ва машҳуртарин марказҳои фарҳанг ва тамаддуни форсизабон дар [[Хуросон]]и таърихӣ мебошад. == Таърих == Ҳирот аз асрҳои қадим маълум буда, дар замони [[Ҳахоманишиён]] ҳамчун маркази сатрапи Ария зикр шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр чанд бор ба ҳайати халифоти Араб, давлатҳои [[Тоҳириён]], [[Саффориён]], [[Сомониён]], [[Ғазнавиён]] ва [[Темуриён]] дохил мешуд. Дар замони шоҳ Шоҳрух Темурӣ (асри XV) Ҳирот пойтахти давлат буд ва ба авҷи рушди ҳунар, илм ва меъморӣ расид; дар ҳамин давра Алишер Навоӣ ва Абдураҳмони Ҷомӣ дар ин шаҳр зиндагӣ ва эҷод кардаанд. Шаҳр борҳо хароб ва дубора барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳирот дар водии дарёи [[Ҳарируд]], дар баландии тақрибан 920 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии марзҳои [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] воқеъ аст. Иқлими он ҳудуди континенталии нимбиёбонӣ — тобистони хеле гарм ва зимистони сарду камборон — мебошад; боди шамоли «бод-и сад-у-бист-рӯза» аз хусусиятҳои фасли тобистонаи шаҳр ба ҳисоб меравад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳирот тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 570 ҳазор нафар буда, аксаран [[тоҷик]]он мебошанд ва ба забони форсӣ-дарӣ сухан мегӯянд; қисми зиёди аҳолӣ инчунин ҳазораҳо, паштунҳо ва [[туркманҳо]] мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Ҳирот яке аз муҳимтарин марказҳои тиҷоратии ғарби кишвар буда, бо [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] мубодилаи густурда дорад. Дар шаҳр коркарди пӯст, бофандагӣ, истеҳсоли қолин (қолини машҳури Ҳирот), пистачинӣ, кишту парвариши анҷир ва зайтун ва дигар ҳунармандиҳои анъанавӣ рушд кардаанд. Минтақаи саноатии Ҳирот аз яке аз бузургтаринҳои Афғонистон ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар шаҳр Фурудгоҳи байналмилалии Ҳирот фаъолият мекунад. Ҳирот тавассути шоҳроҳи ҳалқавии Афғонистон ба [[Қандаҳор]] ва [[Кобул]], инчунин бо марзи [[Эрон]] (Ислом-Қалъа) ва [[Туркманистон]] (Тургундӣ) пайваст аст; нақшаи кашидани роҳи оҳан аз марзи Эрон тадбиқ шудааст. gzjmten0vi8sevg8n41k7y80n2j1eiy 1475065 1475064 2026-06-08T12:16:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475065 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳирот |номи аслӣ = هرات / Herât |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 62|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. VI пеш аз м. |масоҳат = 55 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 574 276 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Ҳирот''' (ба [[Забони форсӣ|форсӣ-дарӣ]]: ''هرات''‎) — сеюмин шаҳри калонтарини [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Ҳирот, дар ғарби кишвар, дар водии дарёи Ҳарируд воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Herat Herat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин ва машҳуртарин марказҳои фарҳанг ва тамаддуни форсизабон дар [[Хуросон]]и таърихӣ мебошад. == Таърих == Ҳирот аз асрҳои қадим маълум буда, дар замони [[Ҳахоманишиён]] ҳамчун маркази сатрапи Ария зикр шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр чанд бор ба ҳайати халифоти Араб, давлатҳои [[Тоҳириён]], [[Саффориён]], [[Сомониён]], [[Ғазнавиён]] ва [[Темуриён]] дохил мешуд. Дар замони шоҳ Шоҳрух Темурӣ (асри XV) Ҳирот пойтахти давлат буд ва ба авҷи рушди ҳунар, илм ва меъморӣ расид; дар ҳамин давра Алишер Навоӣ ва Абдураҳмони Ҷомӣ дар ин шаҳр зиндагӣ ва эҷод кардаанд. Шаҳр борҳо хароб ва дубора барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳирот дар водии дарёи [[Ҳарируд]], дар баландии тақрибан 920 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии марзҳои [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] воқеъ аст. Иқлими он ҳудуди континенталии нимбиёбонӣ — тобистони хеле гарм ва зимистони сарду камборон — мебошад; боди шамоли «бод-и сад-у-бист-рӯза» аз хусусиятҳои фасли тобистонаи шаҳр ба ҳисоб меравад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳирот тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 570 ҳазор нафар буда, аксаран [[тоҷик]]он мебошанд ва ба забони форсӣ-дарӣ сухан мегӯянд; қисми зиёди аҳолӣ инчунин ҳазораҳо, паштунҳо ва [[туркманҳо]] мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Ҳирот яке аз муҳимтарин марказҳои тиҷоратии ғарби кишвар буда, бо [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] мубодилаи густурда дорад. Дар шаҳр коркарди пӯст, бофандагӣ, истеҳсоли қолин (қолини машҳури Ҳирот), пистачинӣ, кишту парвариши анҷир ва зайтун ва дигар ҳунармандиҳои анъанавӣ рушд кардаанд. Минтақаи саноатии Ҳирот аз яке аз бузургтаринҳои Афғонистон ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар шаҳр Фурудгоҳи байналмилалии Ҳирот фаъолият мекунад. Ҳирот тавассути шоҳроҳи ҳалқавии Афғонистон ба [[Қандаҳор]] ва [[Кобул]], инчунин бо марзи [[Эрон]] (Ислом-Қалъа) ва [[Туркманистон]] (Тургундӣ) пайваст аст; нақшаи кашидани роҳи оҳан аз марзи Эрон тадбиқ шудааст. == Фарҳанг ва маориф == Ҳирот яке аз муҳимтарин марказҳои меъмории исломии Хуросон ба ҳисоб меравад: масҷиди Ҷомеъи Ҳирот (асри XII), маҷмааи Мусаллои Гавҳаршод бо чор минори боқимонда, қалъаи Ихтиёриддин (Қалъаи Александр), мақбараи [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] аз ҷумлаи ёдгориҳои машҳур мебошанд. Дар Ҳирот Донишгоҳи Ҳирот фаъолият дорад. 6mkutifxxsn7emzp43wzq5g2mw5z9sq 1475066 1475065 2026-06-08T12:16:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475066 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳирот |номи аслӣ = هرات / Herât |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 62|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. VI пеш аз м. |масоҳат = 55 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 574 276 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Ҳирот''' (ба [[Забони форсӣ|форсӣ-дарӣ]]: ''هرات''‎) — сеюмин шаҳри калонтарини [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Ҳирот, дар ғарби кишвар, дар водии дарёи Ҳарируд воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Herat Herat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин ва машҳуртарин марказҳои фарҳанг ва тамаддуни форсизабон дар [[Хуросон]]и таърихӣ мебошад. == Таърих == Ҳирот аз асрҳои қадим маълум буда, дар замони [[Ҳахоманишиён]] ҳамчун маркази сатрапи Ария зикр шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр чанд бор ба ҳайати халифоти Араб, давлатҳои [[Тоҳириён]], [[Саффориён]], [[Сомониён]], [[Ғазнавиён]] ва [[Темуриён]] дохил мешуд. Дар замони шоҳ Шоҳрух Темурӣ (асри XV) Ҳирот пойтахти давлат буд ва ба авҷи рушди ҳунар, илм ва меъморӣ расид; дар ҳамин давра Алишер Навоӣ ва Абдураҳмони Ҷомӣ дар ин шаҳр зиндагӣ ва эҷод кардаанд. Шаҳр борҳо хароб ва дубора барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳирот дар водии дарёи [[Ҳарируд]], дар баландии тақрибан 920 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии марзҳои [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] воқеъ аст. Иқлими он ҳудуди континенталии нимбиёбонӣ — тобистони хеле гарм ва зимистони сарду камборон — мебошад; боди шамоли «бод-и сад-у-бист-рӯза» аз хусусиятҳои фасли тобистонаи шаҳр ба ҳисоб меравад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳирот тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 570 ҳазор нафар буда, аксаран [[тоҷик]]он мебошанд ва ба забони форсӣ-дарӣ сухан мегӯянд; қисми зиёди аҳолӣ инчунин ҳазораҳо, паштунҳо ва [[туркманҳо]] мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Ҳирот яке аз муҳимтарин марказҳои тиҷоратии ғарби кишвар буда, бо [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] мубодилаи густурда дорад. Дар шаҳр коркарди пӯст, бофандагӣ, истеҳсоли қолин (қолини машҳури Ҳирот), пистачинӣ, кишту парвариши анҷир ва зайтун ва дигар ҳунармандиҳои анъанавӣ рушд кардаанд. Минтақаи саноатии Ҳирот аз яке аз бузургтаринҳои Афғонистон ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар шаҳр Фурудгоҳи байналмилалии Ҳирот фаъолият мекунад. Ҳирот тавассути шоҳроҳи ҳалқавии Афғонистон ба [[Қандаҳор]] ва [[Кобул]], инчунин бо марзи [[Эрон]] (Ислом-Қалъа) ва [[Туркманистон]] (Тургундӣ) пайваст аст; нақшаи кашидани роҳи оҳан аз марзи Эрон тадбиқ шудааст. == Фарҳанг ва маориф == Ҳирот яке аз муҳимтарин марказҳои меъмории исломии Хуросон ба ҳисоб меравад: масҷиди Ҷомеъи Ҳирот (асри XII), маҷмааи Мусаллои Гавҳаршод бо чор минори боқимонда, қалъаи Ихтиёриддин (Қалъаи Александр), мақбараи [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] аз ҷумлаи ёдгориҳои машҳур мебошанд. Дар Ҳирот Донишгоҳи Ҳирот фаъолият дорад. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Хуросон]] * [[Темуриён]] * [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] * [[Алишер Навоӣ]] kq3srq8almz41jpuooqjp3ndtvajq6m 1475067 1475066 2026-06-08T12:17:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475067 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳирот |номи аслӣ = هرات / Herât |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 62|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. VI пеш аз м. |масоҳат = 55 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 574 276 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Ҳирот''' (ба [[Забони форсӣ|форсӣ-дарӣ]]: ''هرات''‎) — сеюмин шаҳри калонтарини [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Ҳирот, дар ғарби кишвар, дар водии дарёи Ҳарируд воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Herat Herat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин ва машҳуртарин марказҳои фарҳанг ва тамаддуни форсизабон дар [[Хуросон]]и таърихӣ мебошад. == Таърих == Ҳирот аз асрҳои қадим маълум буда, дар замони [[Ҳахоманишиён]] ҳамчун маркази сатрапи Ария зикр шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр чанд бор ба ҳайати халифоти Араб, давлатҳои [[Тоҳириён]], [[Саффориён]], [[Сомониён]], [[Ғазнавиён]] ва [[Темуриён]] дохил мешуд. Дар замони шоҳ Шоҳрух Темурӣ (асри XV) Ҳирот пойтахти давлат буд ва ба авҷи рушди ҳунар, илм ва меъморӣ расид; дар ҳамин давра Алишер Навоӣ ва Абдураҳмони Ҷомӣ дар ин шаҳр зиндагӣ ва эҷод кардаанд. Шаҳр борҳо хароб ва дубора барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳирот дар водии дарёи [[Ҳарируд]], дар баландии тақрибан 920 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии марзҳои [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] воқеъ аст. Иқлими он ҳудуди континенталии нимбиёбонӣ — тобистони хеле гарм ва зимистони сарду камборон — мебошад; боди шамоли «бод-и сад-у-бист-рӯза» аз хусусиятҳои фасли тобистонаи шаҳр ба ҳисоб меравад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳирот тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 570 ҳазор нафар буда, аксаран [[тоҷик]]он мебошанд ва ба забони форсӣ-дарӣ сухан мегӯянд; қисми зиёди аҳолӣ инчунин ҳазораҳо, паштунҳо ва [[туркманҳо]] мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Ҳирот яке аз муҳимтарин марказҳои тиҷоратии ғарби кишвар буда, бо [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] мубодилаи густурда дорад. Дар шаҳр коркарди пӯст, бофандагӣ, истеҳсоли қолин (қолини машҳури Ҳирот), пистачинӣ, кишту парвариши анҷир ва зайтун ва дигар ҳунармандиҳои анъанавӣ рушд кардаанд. Минтақаи саноатии Ҳирот аз яке аз бузургтаринҳои Афғонистон ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар шаҳр Фурудгоҳи байналмилалии Ҳирот фаъолият мекунад. Ҳирот тавассути шоҳроҳи ҳалқавии Афғонистон ба [[Қандаҳор]] ва [[Кобул]], инчунин бо марзи [[Эрон]] (Ислом-Қалъа) ва [[Туркманистон]] (Тургундӣ) пайваст аст; нақшаи кашидани роҳи оҳан аз марзи Эрон тадбиқ шудааст. == Фарҳанг ва маориф == Ҳирот яке аз муҳимтарин марказҳои меъмории исломии Хуросон ба ҳисоб меравад: масҷиди Ҷомеъи Ҳирот (асри XII), маҷмааи Мусаллои Гавҳаршод бо чор минори боқимонда, қалъаи Ихтиёриддин (Қалъаи Александр), мақбараи [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] аз ҷумлаи ёдгориҳои машҳур мебошанд. Дар Ҳирот Донишгоҳи Ҳирот фаъолият дорад. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Хуросон]] * [[Темуриён]] * [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] * [[Алишер Навоӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} hphmv4unuzkkkifmv04jcaq47ku1v7o 1475068 1475067 2026-06-08T12:17:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475068 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳирот |номи аслӣ = هرات / Herât |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 62|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. VI пеш аз м. |масоҳат = 55 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 574 276 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Ҳирот''' (ба [[Забони форсӣ|форсӣ-дарӣ]]: ''هرات''‎) — сеюмин шаҳри калонтарини [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Ҳирот, дар ғарби кишвар, дар водии дарёи Ҳарируд воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Herat Herat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин ва машҳуртарин марказҳои фарҳанг ва тамаддуни форсизабон дар [[Хуросон]]и таърихӣ мебошад. == Таърих == Ҳирот аз асрҳои қадим маълум буда, дар замони [[Ҳахоманишиён]] ҳамчун маркази сатрапи Ария зикр шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр чанд бор ба ҳайати халифоти Араб, давлатҳои [[Тоҳириён]], [[Саффориён]], [[Сомониён]], [[Ғазнавиён]] ва [[Темуриён]] дохил мешуд. Дар замони шоҳ Шоҳрух Темурӣ (асри XV) Ҳирот пойтахти давлат буд ва ба авҷи рушди ҳунар, илм ва меъморӣ расид; дар ҳамин давра Алишер Навоӣ ва Абдураҳмони Ҷомӣ дар ин шаҳр зиндагӣ ва эҷод кардаанд. Шаҳр борҳо хароб ва дубора барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳирот дар водии дарёи [[Ҳарируд]], дар баландии тақрибан 920 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии марзҳои [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] воқеъ аст. Иқлими он ҳудуди континенталии нимбиёбонӣ — тобистони хеле гарм ва зимистони сарду камборон — мебошад; боди шамоли «бод-и сад-у-бист-рӯза» аз хусусиятҳои фасли тобистонаи шаҳр ба ҳисоб меравад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳирот тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 570 ҳазор нафар буда, аксаран [[тоҷик]]он мебошанд ва ба забони форсӣ-дарӣ сухан мегӯянд; қисми зиёди аҳолӣ инчунин ҳазораҳо, паштунҳо ва [[туркманҳо]] мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Ҳирот яке аз муҳимтарин марказҳои тиҷоратии ғарби кишвар буда, бо [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] мубодилаи густурда дорад. Дар шаҳр коркарди пӯст, бофандагӣ, истеҳсоли қолин (қолини машҳури Ҳирот), пистачинӣ, кишту парвариши анҷир ва зайтун ва дигар ҳунармандиҳои анъанавӣ рушд кардаанд. Минтақаи саноатии Ҳирот аз яке аз бузургтаринҳои Афғонистон ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар шаҳр Фурудгоҳи байналмилалии Ҳирот фаъолият мекунад. Ҳирот тавассути шоҳроҳи ҳалқавии Афғонистон ба [[Қандаҳор]] ва [[Кобул]], инчунин бо марзи [[Эрон]] (Ислом-Қалъа) ва [[Туркманистон]] (Тургундӣ) пайваст аст; нақшаи кашидани роҳи оҳан аз марзи Эрон тадбиқ шудааст. == Фарҳанг ва маориф == Ҳирот яке аз муҳимтарин марказҳои меъмории исломии Хуросон ба ҳисоб меравад: масҷиди Ҷомеъи Ҳирот (асри XII), маҷмааи Мусаллои Гавҳаршод бо чор минори боқимонда, қалъаи Ихтиёриддин (Қалъаи Александр), мақбараи [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] аз ҷумлаи ёдгориҳои машҳур мебошанд. Дар Ҳирот Донишгоҳи Ҳирот фаъолият дорад. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Хуросон]] * [[Темуриён]] * [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] * [[Алишер Навоӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Herat Ҳирот дар Encyclopædia Britannica] l5mx3zxznmopnaazlxo0t107r6ukzl2 1475069 1475068 2026-06-08T12:17:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475069 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳирот |номи аслӣ = هرات / Herât |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 20|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 62|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. VI пеш аз м. |масоҳат = 55 |баландии маркази МА = 920 |аҳолӣ = 574 276 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Ҳирот''' (ба [[Забони форсӣ|форсӣ-дарӣ]]: ''هرات''‎) — сеюмин шаҳри калонтарини [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Ҳирот, дар ғарби кишвар, дар водии дарёи Ҳарируд воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Herat Herat] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз қадимтарин ва машҳуртарин марказҳои фарҳанг ва тамаддуни форсизабон дар [[Хуросон]]и таърихӣ мебошад. == Таърих == Ҳирот аз асрҳои қадим маълум буда, дар замони [[Ҳахоманишиён]] ҳамчун маркази сатрапи Ария зикр шудааст.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр чанд бор ба ҳайати халифоти Араб, давлатҳои [[Тоҳириён]], [[Саффориён]], [[Сомониён]], [[Ғазнавиён]] ва [[Темуриён]] дохил мешуд. Дар замони шоҳ Шоҳрух Темурӣ (асри XV) Ҳирот пойтахти давлат буд ва ба авҷи рушди ҳунар, илм ва меъморӣ расид; дар ҳамин давра Алишер Навоӣ ва Абдураҳмони Ҷомӣ дар ин шаҳр зиндагӣ ва эҷод кардаанд. Шаҳр борҳо хароб ва дубора барқарор гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳирот дар водии дарёи [[Ҳарируд]], дар баландии тақрибан 920 метр аз сатҳи баҳр, дар наздикии марзҳои [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] воқеъ аст. Иқлими он ҳудуди континенталии нимбиёбонӣ — тобистони хеле гарм ва зимистони сарду камборон — мебошад; боди шамоли «бод-и сад-у-бист-рӯза» аз хусусиятҳои фасли тобистонаи шаҳр ба ҳисоб меравад. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҳирот тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 570 ҳазор нафар буда, аксаран [[тоҷик]]он мебошанд ва ба забони форсӣ-дарӣ сухан мегӯянд; қисми зиёди аҳолӣ инчунин ҳазораҳо, паштунҳо ва [[туркманҳо]] мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Ҳирот яке аз муҳимтарин марказҳои тиҷоратии ғарби кишвар буда, бо [[Эрон]] ва [[Туркманистон]] мубодилаи густурда дорад. Дар шаҳр коркарди пӯст, бофандагӣ, истеҳсоли қолин (қолини машҳури Ҳирот), пистачинӣ, кишту парвариши анҷир ва зайтун ва дигар ҳунармандиҳои анъанавӣ рушд кардаанд. Минтақаи саноатии Ҳирот аз яке аз бузургтаринҳои Афғонистон ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар шаҳр Фурудгоҳи байналмилалии Ҳирот фаъолият мекунад. Ҳирот тавассути шоҳроҳи ҳалқавии Афғонистон ба [[Қандаҳор]] ва [[Кобул]], инчунин бо марзи [[Эрон]] (Ислом-Қалъа) ва [[Туркманистон]] (Тургундӣ) пайваст аст; нақшаи кашидани роҳи оҳан аз марзи Эрон тадбиқ шудааст. == Фарҳанг ва маориф == Ҳирот яке аз муҳимтарин марказҳои меъмории исломии Хуросон ба ҳисоб меравад: масҷиди Ҷомеъи Ҳирот (асри XII), маҷмааи Мусаллои Гавҳаршод бо чор минори боқимонда, қалъаи Ихтиёриддин (Қалъаи Александр), мақбараи [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] аз ҷумлаи ёдгориҳои машҳур мебошанд. Дар Ҳирот Донишгоҳи Ҳирот фаъолият дорад. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Хуросон]] * [[Темуриён]] * [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] * [[Алишер Навоӣ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Herat Ҳирот дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Ҳирот| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 5qfllsa24n2ugedgrn2px3z9xntpq2i 0 34427 1475929 1391741 2026-06-09T07:46:36Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Маҳсулоти кишоварзӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1475929 wikitext text/x-wiki [[Акс:Assorted grains.jpg|thumb|267x267px|Ғалла]] '''Ғалладона''', '''ғалла''', '''дона''' ({{lang-en|Grain}}) —самари [[рустаниҳои хӯшадор]] ва лӯбиёӣ. Ғалладона яке аз маҳсулоти асосии ғизоии инсон буда, дар саноати орд, оби ҷав, оҳар (крахмал), спирт ва инчунин таҳияи хошоки чорво истифода мешавад. Маҳ­су­лоти ғалладонаро дар саноати нонпазӣ, макарон ва қан­нодӣ ба кор мебаранд. Дони [[гандум]], ҷавдор ва [[Ҷуворимакка|ҷу­ворӣ]] бепӯст бу­да, дони [[ҷав]], сулӣ, [[шолӣ]], [[арзан]] пӯст дорад. == Сохтори ҳуҷайра == Ғалладона асосан аз эн­досперма иборат аст, ки орди аълосифат мешавад. Ху­ҷай­раҳои ғалладона бештар аз оҳару сафеда таркиб ёфтаанд. Қа­ба­ти захиравии эндосперма (қа­ба­ти алейронӣ) сафеда ва чарбии зиёд дорад. Са­фе­да­ҳо дар канори қабати алей­ро­нӣ ҷой­гир мебошанд. == Таркиб == Ҳан­гоми орд кашидан қабати алейрониро якҷо бо сабӯс ҷудо мекунанд, зеро он барои инсон бадгувор аст. Ғалладона вобаста ба андоза, шакл ва ҷойгирии зарраҳои оҳар, инчунин хусусияту тақсимоти сафедаҳо шаффоф, тирагун ва ордакмонанд мешавад. Дар қисми поини Ғалладона ҷанин ҷойгир аст, ки ба миқдори зиёд сафеда, чарбӣ, кар­бо­ҳидратҳо, витамин ва фермент дорад. Ҳангоми орд кар­дан ҷанинро ҷудо мекунанд, чунки он бо душворӣ май­да шуда, чарбии таркибаш ордро талх ва зуд вайрон мекунад. Ғалладона аз берун бо мевапарда ва тухмпарда иҳота шу­да­аст, ки онҳоро низ ҳангоми орд кардан ҳамроҳи са­бӯс дур мекунанд. Таносуби вазни қисмҳои дони гандум чунин аст (бо %): эндосперма 81,1–84,2; қабати алейронӣ 6,8–8,6; ҷанин 1,4–3,2; пӯст 3,1–5,6; дар сулӣ мутаносибан 51–61; 4–6; 3–4 ва ҳамчунин гулпарда 20–40. == Навъҳо == Дони расидаи лӯбиёиҳо эндосперма надорад. Он бо тухм­парда (пӯст) пӯшонда шудааст. Дар зери тухмпарда ҷанин қарор дорад, ки аз тухмпалла, пояҳои ҷанинӣ, реша ва муғ­ҷачаҳо иборат аст. Таносуби вазни қисмҳои асосии дони зи­роати лубиёӣ чунин мебошад (бо %): парда 6,4–11; тухм­палла 87,2–92,5; реша, поя, муғҷача 1,1–2,5. == Неруи ғизоӣ == Қисми асосии карбоҳидратҳои ғалладона аз нишоста иборат аст, ки ҳидролизи он ҳангоми шӯридани хамир му­ҳим мебошад. Насҷ ва ҳемиселлюлоза дар таркиби пар­даҳои хуҷайра ҷой гирифтаанд. Аз қандҳо малтоза, глюкоза ва фруктоза вуҷуд доранд. Сафедаҳои дони рус­та­ни­ҳои хӯ­шадор мансуб ба проламинҳо ва глюте­линҳо ме­бошанд. Сафедаҳои асосии дони гандум, яъне глиадин ва глютенин ширешак ҳосил мекунанд, ки он сифати хамир ва да­ра­ҷаи ковокии нонро муқаррар месозад. Хосияти физикии ширешаки ҷав ва ҷавдор нисбатан бад аст. Сафе­да­ҳои зироати лӯбиёӣ асосан аз глобулинҳо ва қад­ре албу­мин­ҳо иборат буда, нисбат ба сафедаҳои зироати ғал­ла­до­на хуш­сифат мебошанд. Чарбиҳо, ки бештар аз кис­ло­таҳои рав­ғани зиёд иборатанд, ба миқдори андак дар ҷанин, дар чор­мағзи зами­нӣ ва соя дар тухмпалла мав­ҷу­данд. == Таркиби кимиёӣ == Ишқори ғалладона аз фосфор, калий, магний, калсий, си­лит­сий ва дигар ун­сур­ҳо таркиб ёфтааст. Фер­ментҳо ба миқ­дори зиёд дар ҷа­нин ҷой гирифтаанд; хусусан аҳам­ми­яти α-амилаза, β-ами­лаза, α-глюко­зидаза (мал­таза), β-фрук­то­­фурано­зидаза (сахараза), ли­паза­ҳо, про­те­азаҳо, каталаза ва ғалладона бештар аст. Дар таркиби ғалладона ҳамчунин витаминҳо мав­ҷуданд: тиамин (В1), рибофлавин (В2), пиридоксин (В6), никотинамид (РР), кис­лотаи аскорбинат (С), кислотаи пантотенат (фақат дар до­ни нешзада) ва ғайра. == Таъм == Сифати ғалладонаро аз рӯи тозагӣ, ранг, бӯй, таъм, туршӣ, олу­дагӣ, осеби зараррасону касалиҳо, намнокӣ, массаи 1000 до­на ва ғалладона муайян мекунанд. Дар вақти арзёбии тех­нологӣ (ордкашӣ ва нонпазӣ) асосан шаффофият, иш­қор­нокӣ ва таркиби сафедаҳо ба назар гирифта мешаванд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ғалладона|5|=[]}} {{ПБ}} {{хурд}} [[Гурӯҳ:Ғаллот| ]] [[Гурӯҳ:Маҳсулоти кишоварзӣ]] 4p6j0klyr989cyiakj4ou6poi1sfcdf 0 58316 1475093 1351811 2026-06-08T12:44:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Васеъ ва такмил аз рӯи матни «Кундуз» (қарори ягонагии номгузорӣ) 1475093 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Қундуз |номи аслӣ = کندز / Konduz |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 391 |аҳолӣ = 270 405 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Қундуз''' (ба форсӣ-дарӣ: ''کندز''‎) — шаҳр дар шимоли [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Қундуз, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар, дар наздикии марзи [[Тоҷикистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Konduz Konduz] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр гиреҳи муҳими нақлиётӣ ва маркази савдои минтақаи ҳосилхези водии Қундуз ба ҳисоб меравад. == Таърих == Минтақа аз асрҳои қадим маскун буда, дар наздикии шаҳри ҳозираи Қундуз харобаҳои қалъаи қадимии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои гуногуни форсу турк қарор дошт; дар асри XX ҳамчун маркази саноати пахта ва истеҳсоли газ рушд кард. Дар замони ҷанги [[Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон|даргириҳо]] ва ҷанги ҳозираи Афғонистон Қундуз чанд бор маркази набардҳои сахт буд. == Этимология == Номи шаҳр аз ибораи форсии {{lang-fa|کهندژ}} ''«куҳан-диз»'' (қалъаи куҳна) бармеояд.<ref name="Windfuhr">Windfuhr, Gernot: ''The Iranian Languages''. — Routledge, 2009. — p. 400–418.</ref> == Ҷуғрофия ва иқлим == Қундуз дар водии дарёи Қундуз (шохоби [[Дарёи Аму]]), дар баландии тақрибан 391 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Иқлими он континенталии гарм — тобистони гарм ва зимистони муътадили хунук — буда, замини он ҳосилхез аст ва обёрӣ бо дарёи Қундуз таъмин мешавад. == Аҳолӣ == Аҳолии Қундуз тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 270 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои [[тоҷик]]он, паштунҳо, [[ӯзбекҳо]] ва туркманҳо иборат аст. Забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ, паштунӣ ва ӯзбекӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Қундуз ба кишоварзӣ ва саноати маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази истеҳсоли пахта (заводи Спинзар яке аз бузургтарин дар кишвар буд), биринҷ, гандум, мева ва коркарди равған мебошад. Қундуз инчунин гиреҳи савдо бо [[Тоҷикистон]] (тавассути пули Шер-Хон-Бандар) ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Шаҳр тавассути пули Шер-Хон-Бандар (соли 2007 сохта шуда) бо шаҳри [[Панҷи Поён]]и [[Тоҷикистон]] ва аз он ҷо ба шабакаи шоҳроҳҳои Осиёи Марказӣ пайваст аст. Аэропорти Қундуз парвозҳои дохилӣ анҷом медиҳад. Шоҳроҳи Қундуз — Тоҳор — Бадахшон аз муҳимтарин роҳҳои шимолу шарқи кишвар аст. == Фарҳанг ва маориф == Қундуз бо иди [[Наврӯз]] ва анъанаҳои таҷлили он машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи Қундуз ва чанд институти омӯзишӣ фаъолият мекунанд. Дар наздикии шаҳр зиёратгоҳҳои Сулаймон ва харобаҳои таърихии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Тоҷикистон]] * [[Дарёи Аму]] * [[Панҷи Поён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Konduz Қундуз дар Encyclopædia Britannica] {{Шаҳрҳои Афғонистон}} [[Гурӯҳ:Қундуз| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 3yhfr1dveg35zec2sd07wkn9idt2sx2 0 62049 1475109 1369505 2026-06-08T13:02:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475109 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Басра |номи аслӣ = البصرة |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 47|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 636 |масоҳат = 181 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 1 326 564 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Басра''' (ба арабӣ: ''البصرة'', ''al-Baṣra'') — шаҳри бузургтарини ҷануби [[Ироқ]] ва маркази вилояти Басра буда, бандари асосии кишвар дар канори Шатт-ул-Араб (маҳалли пайвасти [[Даҷла]] ва [[Фурот]]) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Basra Basra] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо атрофаш аз 2 миллион мегузарад; Басра гиреҳи асосии саноати нафт ва савдои баҳрии Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> r4cazgy1wmmc0xpuuv0nzko0crtr79g 1475110 1475109 2026-06-08T13:03:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475110 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Басра |номи аслӣ = البصرة |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 47|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 636 |масоҳат = 181 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 1 326 564 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Басра''' (ба арабӣ: ''البصرة'', ''al-Baṣra'') — шаҳри бузургтарини ҷануби [[Ироқ]] ва маркази вилояти Басра буда, бандари асосии кишвар дар канори Шатт-ул-Араб (маҳалли пайвасти [[Даҷла]] ва [[Фурот]]) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Basra Basra] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо атрофаш аз 2 миллион мегузарад; Басра гиреҳи асосии саноати нафт ва савдои баҳрии Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Басра соли 636 мелодӣ (14 ҳ.қ.) дар замони хилофати Умар ибни Хаттоб ҳамчун пойгоҳи лашкарии артиши араб дар марзи [[Сосониён|Сосониёни Эрон]] бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳони ислом табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX шаҳр маркази муҳими илм буд — мактаби басраи забоншиносии арабӣ дар ҳамин ҷо ташаккул ёфт ва бузургоне чун Халил ибни Аҳмад, Сибавайҳ ва Ҷоҳиз дар Басра фаъолият мекарданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Басра нуқтаи муҳими савдои уқёнусии Ҳинд ва Чин буд (бо ҳамин шаҳр афсонаҳои Синдбоди Баҳрии «[[Ҳазору як шаб]]» алоқаманданд). Дар асрҳои XVI–XX зери [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас [[Британияи Кабир]] қарор гирифт. Дар ҷанги Ироқу Эрон ва ҷанги халиҷ Басра осеби ҷиддӣ дид. 5n27l3q5p7akcaprq4opxhqalles0bf 1475111 1475110 2026-06-08T13:03:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475111 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Басра |номи аслӣ = البصرة |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 47|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 636 |масоҳат = 181 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 1 326 564 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Басра''' (ба арабӣ: ''البصرة'', ''al-Baṣra'') — шаҳри бузургтарини ҷануби [[Ироқ]] ва маркази вилояти Басра буда, бандари асосии кишвар дар канори Шатт-ул-Араб (маҳалли пайвасти [[Даҷла]] ва [[Фурот]]) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Basra Basra] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо атрофаш аз 2 миллион мегузарад; Басра гиреҳи асосии саноати нафт ва савдои баҳрии Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Басра соли 636 мелодӣ (14 ҳ.қ.) дар замони хилофати Умар ибни Хаттоб ҳамчун пойгоҳи лашкарии артиши араб дар марзи [[Сосониён|Сосониёни Эрон]] бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳони ислом табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX шаҳр маркази муҳими илм буд — мактаби басраи забоншиносии арабӣ дар ҳамин ҷо ташаккул ёфт ва бузургоне чун Халил ибни Аҳмад, Сибавайҳ ва Ҷоҳиз дар Басра фаъолият мекарданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Басра нуқтаи муҳими савдои уқёнусии Ҳинд ва Чин буд (бо ҳамин шаҳр афсонаҳои Синдбоди Баҳрии «[[Ҳазору як шаб]]» алоқаманданд). Дар асрҳои XVI–XX зери [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас [[Британияи Кабир]] қарор гирифт. Дар ҷанги Ироқу Эрон ва ҷанги халиҷ Басра осеби ҷиддӣ дид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Басра дар канори Шатт-ул-Араб, тақрибан 110 километр шимоли халиҷи Форс, дар замини ҳамвори паст воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои дарозу сахт гарм (то +50°C) ва зимистони муътадил дорад. Маҳалла бо обхезиҳои Шатт-ул-Араб ва шӯршавии замин мушкилот дорад. gqq8eo80sc8g2ylxvjjelyx71ema4mi 1475112 1475111 2026-06-08T13:03:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475112 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Басра |номи аслӣ = البصرة |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 47|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 636 |масоҳат = 181 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 1 326 564 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Басра''' (ба арабӣ: ''البصرة'', ''al-Baṣra'') — шаҳри бузургтарини ҷануби [[Ироқ]] ва маркази вилояти Басра буда, бандари асосии кишвар дар канори Шатт-ул-Араб (маҳалли пайвасти [[Даҷла]] ва [[Фурот]]) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Basra Basra] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо атрофаш аз 2 миллион мегузарад; Басра гиреҳи асосии саноати нафт ва савдои баҳрии Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Басра соли 636 мелодӣ (14 ҳ.қ.) дар замони хилофати Умар ибни Хаттоб ҳамчун пойгоҳи лашкарии артиши араб дар марзи [[Сосониён|Сосониёни Эрон]] бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳони ислом табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX шаҳр маркази муҳими илм буд — мактаби басраи забоншиносии арабӣ дар ҳамин ҷо ташаккул ёфт ва бузургоне чун Халил ибни Аҳмад, Сибавайҳ ва Ҷоҳиз дар Басра фаъолият мекарданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Басра нуқтаи муҳими савдои уқёнусии Ҳинд ва Чин буд (бо ҳамин шаҳр афсонаҳои Синдбоди Баҳрии «[[Ҳазору як шаб]]» алоқаманданд). Дар асрҳои XVI–XX зери [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас [[Британияи Кабир]] қарор гирифт. Дар ҷанги Ироқу Эрон ва ҷанги халиҷ Басра осеби ҷиддӣ дид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Басра дар канори Шатт-ул-Араб, тақрибан 110 километр шимоли халиҷи Форс, дар замини ҳамвори паст воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои дарозу сахт гарм (то +50°C) ва зимистони муътадил дорад. Маҳалла бо обхезиҳои Шатт-ул-Араб ва шӯршавии замин мушкилот дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Басра зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо агломератсияаш аз 2 миллион мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон арабҳои шиа мебошанд; ҷамоаҳои хурди ҳиндитабор, эронитабор ва масеҳии ассурӣ низ зиндагӣ мекунанд. nc5tbr3gjg2oyac1jdwvvi67eb7ivwp 1475113 1475112 2026-06-08T13:03:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475113 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Басра |номи аслӣ = البصرة |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 47|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 636 |масоҳат = 181 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 1 326 564 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Басра''' (ба арабӣ: ''البصرة'', ''al-Baṣra'') — шаҳри бузургтарини ҷануби [[Ироқ]] ва маркази вилояти Басра буда, бандари асосии кишвар дар канори Шатт-ул-Араб (маҳалли пайвасти [[Даҷла]] ва [[Фурот]]) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Basra Basra] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо атрофаш аз 2 миллион мегузарад; Басра гиреҳи асосии саноати нафт ва савдои баҳрии Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Басра соли 636 мелодӣ (14 ҳ.қ.) дар замони хилофати Умар ибни Хаттоб ҳамчун пойгоҳи лашкарии артиши араб дар марзи [[Сосониён|Сосониёни Эрон]] бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳони ислом табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX шаҳр маркази муҳими илм буд — мактаби басраи забоншиносии арабӣ дар ҳамин ҷо ташаккул ёфт ва бузургоне чун Халил ибни Аҳмад, Сибавайҳ ва Ҷоҳиз дар Басра фаъолият мекарданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Басра нуқтаи муҳими савдои уқёнусии Ҳинд ва Чин буд (бо ҳамин шаҳр афсонаҳои Синдбоди Баҳрии «[[Ҳазору як шаб]]» алоқаманданд). Дар асрҳои XVI–XX зери [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас [[Британияи Кабир]] қарор гирифт. Дар ҷанги Ироқу Эрон ва ҷанги халиҷ Басра осеби ҷиддӣ дид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Басра дар канори Шатт-ул-Араб, тақрибан 110 километр шимоли халиҷи Форс, дар замини ҳамвори паст воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои дарозу сахт гарм (то +50°C) ва зимистони муътадил дорад. Маҳалла бо обхезиҳои Шатт-ул-Араб ва шӯршавии замин мушкилот дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Басра зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо агломератсияаш аз 2 миллион мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон арабҳои шиа мебошанд; ҷамоаҳои хурди ҳиндитабор, эронитабор ва масеҳии ассурӣ низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Басра маркази асосии саноати нафту газ ва бандари баҳрии [[Ироқ]] аст: бандарҳои Умм-Қаср ва Хур-Аз-Зубайр содироти нафтро таъмин мекунанд, конҳои нафтии Румайла, Зубайр ва Маҷнун дар наздикии шаҳр воқеъанд.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ — бахусус хурморавӣ — таърихан рукни иқтисод буд. 1xoeowdbzmjdzdirnbnzutsrokzhwuv 1475114 1475113 2026-06-08T13:03:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475114 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Басра |номи аслӣ = البصرة |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 47|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 636 |масоҳат = 181 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 1 326 564 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Басра''' (ба арабӣ: ''البصرة'', ''al-Baṣra'') — шаҳри бузургтарини ҷануби [[Ироқ]] ва маркази вилояти Басра буда, бандари асосии кишвар дар канори Шатт-ул-Араб (маҳалли пайвасти [[Даҷла]] ва [[Фурот]]) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Basra Basra] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо атрофаш аз 2 миллион мегузарад; Басра гиреҳи асосии саноати нафт ва савдои баҳрии Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Басра соли 636 мелодӣ (14 ҳ.қ.) дар замони хилофати Умар ибни Хаттоб ҳамчун пойгоҳи лашкарии артиши араб дар марзи [[Сосониён|Сосониёни Эрон]] бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳони ислом табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX шаҳр маркази муҳими илм буд — мактаби басраи забоншиносии арабӣ дар ҳамин ҷо ташаккул ёфт ва бузургоне чун Халил ибни Аҳмад, Сибавайҳ ва Ҷоҳиз дар Басра фаъолият мекарданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Басра нуқтаи муҳими савдои уқёнусии Ҳинд ва Чин буд (бо ҳамин шаҳр афсонаҳои Синдбоди Баҳрии «[[Ҳазору як шаб]]» алоқаманданд). Дар асрҳои XVI–XX зери [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас [[Британияи Кабир]] қарор гирифт. Дар ҷанги Ироқу Эрон ва ҷанги халиҷ Басра осеби ҷиддӣ дид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Басра дар канори Шатт-ул-Араб, тақрибан 110 километр шимоли халиҷи Форс, дар замини ҳамвори паст воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои дарозу сахт гарм (то +50°C) ва зимистони муътадил дорад. Маҳалла бо обхезиҳои Шатт-ул-Араб ва шӯршавии замин мушкилот дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Басра зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо агломератсияаш аз 2 миллион мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон арабҳои шиа мебошанд; ҷамоаҳои хурди ҳиндитабор, эронитабор ва масеҳии ассурӣ низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Басра маркази асосии саноати нафту газ ва бандари баҳрии [[Ироқ]] аст: бандарҳои Умм-Қаср ва Хур-Аз-Зубайр содироти нафтро таъмин мекунанд, конҳои нафтии Румайла, Зубайр ва Маҷнун дар наздикии шаҳр воқеъанд.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ — бахусус хурморавӣ — таърихан рукни иқтисод буд. == Нақлиёт == Дар Басра Фурудгоҳи байналмилалии Басра, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Бағдод–Басра) ва бандарҳои баҳрӣ амал мекунанд; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо [[Бағдод]] ва [[Кувайт]] мепайвандад. k6ip1js4ooxgizhx4e2kmprr30daw20 1475115 1475114 2026-06-08T13:04:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475115 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Басра |номи аслӣ = البصرة |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 47|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 636 |масоҳат = 181 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 1 326 564 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Басра''' (ба арабӣ: ''البصرة'', ''al-Baṣra'') — шаҳри бузургтарини ҷануби [[Ироқ]] ва маркази вилояти Басра буда, бандари асосии кишвар дар канори Шатт-ул-Араб (маҳалли пайвасти [[Даҷла]] ва [[Фурот]]) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Basra Basra] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо атрофаш аз 2 миллион мегузарад; Басра гиреҳи асосии саноати нафт ва савдои баҳрии Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Басра соли 636 мелодӣ (14 ҳ.қ.) дар замони хилофати Умар ибни Хаттоб ҳамчун пойгоҳи лашкарии артиши араб дар марзи [[Сосониён|Сосониёни Эрон]] бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳони ислом табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX шаҳр маркази муҳими илм буд — мактаби басраи забоншиносии арабӣ дар ҳамин ҷо ташаккул ёфт ва бузургоне чун Халил ибни Аҳмад, Сибавайҳ ва Ҷоҳиз дар Басра фаъолият мекарданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Басра нуқтаи муҳими савдои уқёнусии Ҳинд ва Чин буд (бо ҳамин шаҳр афсонаҳои Синдбоди Баҳрии «[[Ҳазору як шаб]]» алоқаманданд). Дар асрҳои XVI–XX зери [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас [[Британияи Кабир]] қарор гирифт. Дар ҷанги Ироқу Эрон ва ҷанги халиҷ Басра осеби ҷиддӣ дид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Басра дар канори Шатт-ул-Араб, тақрибан 110 километр шимоли халиҷи Форс, дар замини ҳамвори паст воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои дарозу сахт гарм (то +50°C) ва зимистони муътадил дорад. Маҳалла бо обхезиҳои Шатт-ул-Араб ва шӯршавии замин мушкилот дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Басра зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо агломератсияаш аз 2 миллион мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон арабҳои шиа мебошанд; ҷамоаҳои хурди ҳиндитабор, эронитабор ва масеҳии ассурӣ низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Басра маркази асосии саноати нафту газ ва бандари баҳрии [[Ироқ]] аст: бандарҳои Умм-Қаср ва Хур-Аз-Зубайр содироти нафтро таъмин мекунанд, конҳои нафтии Румайла, Зубайр ва Маҷнун дар наздикии шаҳр воқеъанд.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ — бахусус хурморавӣ — таърихан рукни иқтисод буд. == Нақлиёт == Дар Басра Фурудгоҳи байналмилалии Басра, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Бағдод–Басра) ва бандарҳои баҳрӣ амал мекунанд; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо [[Бағдод]] ва [[Кувайт]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Басра калисои таърихии Аса-л-Масеҳ, машғаҳои бузурги шиа ва маҳаллаи кӯҳнаи Ашар бо корвонсаройҳояш аз ёдгориҳои муҳими шаҳранд. Донишгоҳи Басра яке аз қадимтарин донишгоҳҳои кишвар буда, шоирон ва нависандагони машҳури муосири араб (Бадри Шокир ас-Сайёб) аз ҳамин шаҳр баромадаанд. 6f31w46y9k62lmja7ejwdt0otmc4yb6 1475116 1475115 2026-06-08T13:04:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475116 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Басра |номи аслӣ = البصرة |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 47|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 636 |масоҳат = 181 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 1 326 564 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Басра''' (ба арабӣ: ''البصرة'', ''al-Baṣra'') — шаҳри бузургтарини ҷануби [[Ироқ]] ва маркази вилояти Басра буда, бандари асосии кишвар дар канори Шатт-ул-Араб (маҳалли пайвасти [[Даҷла]] ва [[Фурот]]) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Basra Basra] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо атрофаш аз 2 миллион мегузарад; Басра гиреҳи асосии саноати нафт ва савдои баҳрии Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Басра соли 636 мелодӣ (14 ҳ.қ.) дар замони хилофати Умар ибни Хаттоб ҳамчун пойгоҳи лашкарии артиши араб дар марзи [[Сосониён|Сосониёни Эрон]] бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳони ислом табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX шаҳр маркази муҳими илм буд — мактаби басраи забоншиносии арабӣ дар ҳамин ҷо ташаккул ёфт ва бузургоне чун Халил ибни Аҳмад, Сибавайҳ ва Ҷоҳиз дар Басра фаъолият мекарданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Басра нуқтаи муҳими савдои уқёнусии Ҳинд ва Чин буд (бо ҳамин шаҳр афсонаҳои Синдбоди Баҳрии «[[Ҳазору як шаб]]» алоқаманданд). Дар асрҳои XVI–XX зери [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас [[Британияи Кабир]] қарор гирифт. Дар ҷанги Ироқу Эрон ва ҷанги халиҷ Басра осеби ҷиддӣ дид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Басра дар канори Шатт-ул-Араб, тақрибан 110 километр шимоли халиҷи Форс, дар замини ҳамвори паст воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои дарозу сахт гарм (то +50°C) ва зимистони муътадил дорад. Маҳалла бо обхезиҳои Шатт-ул-Араб ва шӯршавии замин мушкилот дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Басра зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо агломератсияаш аз 2 миллион мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон арабҳои шиа мебошанд; ҷамоаҳои хурди ҳиндитабор, эронитабор ва масеҳии ассурӣ низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Басра маркази асосии саноати нафту газ ва бандари баҳрии [[Ироқ]] аст: бандарҳои Умм-Қаср ва Хур-Аз-Зубайр содироти нафтро таъмин мекунанд, конҳои нафтии Румайла, Зубайр ва Маҷнун дар наздикии шаҳр воқеъанд.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ — бахусус хурморавӣ — таърихан рукни иқтисод буд. == Нақлиёт == Дар Басра Фурудгоҳи байналмилалии Басра, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Бағдод–Басра) ва бандарҳои баҳрӣ амал мекунанд; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо [[Бағдод]] ва [[Кувайт]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Басра калисои таърихии Аса-л-Масеҳ, машғаҳои бузурги шиа ва маҳаллаи кӯҳнаи Ашар бо корвонсаройҳояш аз ёдгориҳои муҳими шаҳранд. Донишгоҳи Басра яке аз қадимтарин донишгоҳҳои кишвар буда, шоирон ва нависандагони машҳури муосири араб (Бадри Шокир ас-Сайёб) аз ҳамин шаҳр баромадаанд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Бағдод]] * [[Даҷла]] * [[Фурот]] * [[Кувайт]] 2lj4hxi4j4rpj4ge9ok9ityvg33d502 1475117 1475116 2026-06-08T13:04:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475117 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Басра |номи аслӣ = البصرة |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 47|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 636 |масоҳат = 181 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 1 326 564 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Басра''' (ба арабӣ: ''البصرة'', ''al-Baṣra'') — шаҳри бузургтарини ҷануби [[Ироқ]] ва маркази вилояти Басра буда, бандари асосии кишвар дар канори Шатт-ул-Араб (маҳалли пайвасти [[Даҷла]] ва [[Фурот]]) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Basra Basra] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо атрофаш аз 2 миллион мегузарад; Басра гиреҳи асосии саноати нафт ва савдои баҳрии Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Басра соли 636 мелодӣ (14 ҳ.қ.) дар замони хилофати Умар ибни Хаттоб ҳамчун пойгоҳи лашкарии артиши араб дар марзи [[Сосониён|Сосониёни Эрон]] бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳони ислом табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX шаҳр маркази муҳими илм буд — мактаби басраи забоншиносии арабӣ дар ҳамин ҷо ташаккул ёфт ва бузургоне чун Халил ибни Аҳмад, Сибавайҳ ва Ҷоҳиз дар Басра фаъолият мекарданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Басра нуқтаи муҳими савдои уқёнусии Ҳинд ва Чин буд (бо ҳамин шаҳр афсонаҳои Синдбоди Баҳрии «[[Ҳазору як шаб]]» алоқаманданд). Дар асрҳои XVI–XX зери [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас [[Британияи Кабир]] қарор гирифт. Дар ҷанги Ироқу Эрон ва ҷанги халиҷ Басра осеби ҷиддӣ дид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Басра дар канори Шатт-ул-Араб, тақрибан 110 километр шимоли халиҷи Форс, дар замини ҳамвори паст воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои дарозу сахт гарм (то +50°C) ва зимистони муътадил дорад. Маҳалла бо обхезиҳои Шатт-ул-Араб ва шӯршавии замин мушкилот дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Басра зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо агломератсияаш аз 2 миллион мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон арабҳои шиа мебошанд; ҷамоаҳои хурди ҳиндитабор, эронитабор ва масеҳии ассурӣ низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Басра маркази асосии саноати нафту газ ва бандари баҳрии [[Ироқ]] аст: бандарҳои Умм-Қаср ва Хур-Аз-Зубайр содироти нафтро таъмин мекунанд, конҳои нафтии Румайла, Зубайр ва Маҷнун дар наздикии шаҳр воқеъанд.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ — бахусус хурморавӣ — таърихан рукни иқтисод буд. == Нақлиёт == Дар Басра Фурудгоҳи байналмилалии Басра, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Бағдод–Басра) ва бандарҳои баҳрӣ амал мекунанд; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо [[Бағдод]] ва [[Кувайт]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Басра калисои таърихии Аса-л-Масеҳ, машғаҳои бузурги шиа ва маҳаллаи кӯҳнаи Ашар бо корвонсаройҳояш аз ёдгориҳои муҳими шаҳранд. Донишгоҳи Басра яке аз қадимтарин донишгоҳҳои кишвар буда, шоирон ва нависандагони машҳури муосири араб (Бадри Шокир ас-Сайёб) аз ҳамин шаҳр баромадаанд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Бағдод]] * [[Даҷла]] * [[Фурот]] * [[Кувайт]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 3h1c0oj7is592ju7p9e3gs3r7ha12nc 1475118 1475117 2026-06-08T13:04:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475118 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Басра |номи аслӣ = البصرة |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 47|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 636 |масоҳат = 181 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 1 326 564 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Басра''' (ба арабӣ: ''البصرة'', ''al-Baṣra'') — шаҳри бузургтарини ҷануби [[Ироқ]] ва маркази вилояти Басра буда, бандари асосии кишвар дар канори Шатт-ул-Араб (маҳалли пайвасти [[Даҷла]] ва [[Фурот]]) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Basra Basra] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо атрофаш аз 2 миллион мегузарад; Басра гиреҳи асосии саноати нафт ва савдои баҳрии Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Басра соли 636 мелодӣ (14 ҳ.қ.) дар замони хилофати Умар ибни Хаттоб ҳамчун пойгоҳи лашкарии артиши араб дар марзи [[Сосониён|Сосониёни Эрон]] бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳони ислом табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX шаҳр маркази муҳими илм буд — мактаби басраи забоншиносии арабӣ дар ҳамин ҷо ташаккул ёфт ва бузургоне чун Халил ибни Аҳмад, Сибавайҳ ва Ҷоҳиз дар Басра фаъолият мекарданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Басра нуқтаи муҳими савдои уқёнусии Ҳинд ва Чин буд (бо ҳамин шаҳр афсонаҳои Синдбоди Баҳрии «[[Ҳазору як шаб]]» алоқаманданд). Дар асрҳои XVI–XX зери [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас [[Британияи Кабир]] қарор гирифт. Дар ҷанги Ироқу Эрон ва ҷанги халиҷ Басра осеби ҷиддӣ дид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Басра дар канори Шатт-ул-Араб, тақрибан 110 километр шимоли халиҷи Форс, дар замини ҳамвори паст воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои дарозу сахт гарм (то +50°C) ва зимистони муътадил дорад. Маҳалла бо обхезиҳои Шатт-ул-Араб ва шӯршавии замин мушкилот дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Басра зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо агломератсияаш аз 2 миллион мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон арабҳои шиа мебошанд; ҷамоаҳои хурди ҳиндитабор, эронитабор ва масеҳии ассурӣ низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Басра маркази асосии саноати нафту газ ва бандари баҳрии [[Ироқ]] аст: бандарҳои Умм-Қаср ва Хур-Аз-Зубайр содироти нафтро таъмин мекунанд, конҳои нафтии Румайла, Зубайр ва Маҷнун дар наздикии шаҳр воқеъанд.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ — бахусус хурморавӣ — таърихан рукни иқтисод буд. == Нақлиёт == Дар Басра Фурудгоҳи байналмилалии Басра, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Бағдод–Басра) ва бандарҳои баҳрӣ амал мекунанд; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо [[Бағдод]] ва [[Кувайт]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Басра калисои таърихии Аса-л-Масеҳ, машғаҳои бузурги шиа ва маҳаллаи кӯҳнаи Ашар бо корвонсаройҳояш аз ёдгориҳои муҳими шаҳранд. Донишгоҳи Басра яке аз қадимтарин донишгоҳҳои кишвар буда, шоирон ва нависандагони машҳури муосири араб (Бадри Шокир ас-Сайёб) аз ҳамин шаҳр баромадаанд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Бағдод]] * [[Даҷла]] * [[Фурот]] * [[Кувайт]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Basra Басра дар Encyclopædia Britannica] f9qqaifg0742qbbo1opkg29kbi3ligw 1475119 1475118 2026-06-08T13:05:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475119 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Басра |номи аслӣ = البصرة |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 47|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 636 |масоҳат = 181 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 1 326 564 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Басра''' (ба арабӣ: ''البصرة'', ''al-Baṣra'') — шаҳри бузургтарини ҷануби [[Ироқ]] ва маркази вилояти Басра буда, бандари асосии кишвар дар канори Шатт-ул-Араб (маҳалли пайвасти [[Даҷла]] ва [[Фурот]]) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Basra Basra] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо атрофаш аз 2 миллион мегузарад; Басра гиреҳи асосии саноати нафт ва савдои баҳрии Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Басра соли 636 мелодӣ (14 ҳ.қ.) дар замони хилофати Умар ибни Хаттоб ҳамчун пойгоҳи лашкарии артиши араб дар марзи [[Сосониён|Сосониёни Эрон]] бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои ҷаҳони ислом табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX шаҳр маркази муҳими илм буд — мактаби басраи забоншиносии арабӣ дар ҳамин ҷо ташаккул ёфт ва бузургоне чун Халил ибни Аҳмад, Сибавайҳ ва Ҷоҳиз дар Басра фаъолият мекарданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна Басра нуқтаи муҳими савдои уқёнусии Ҳинд ва Чин буд (бо ҳамин шаҳр афсонаҳои Синдбоди Баҳрии «[[Ҳазору як шаб]]» алоқаманданд). Дар асрҳои XVI–XX зери [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас [[Британияи Кабир]] қарор гирифт. Дар ҷанги Ироқу Эрон ва ҷанги халиҷ Басра осеби ҷиддӣ дид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Басра дар канори Шатт-ул-Араб, тақрибан 110 километр шимоли халиҷи Форс, дар замини ҳамвори паст воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои дарозу сахт гарм (то +50°C) ва зимистони муътадил дорад. Маҳалла бо обхезиҳои Шатт-ул-Араб ва шӯршавии замин мушкилот дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Басра зиёда аз 1,3 миллион нафар буда, бо агломератсияаш аз 2 миллион мегузарад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон арабҳои шиа мебошанд; ҷамоаҳои хурди ҳиндитабор, эронитабор ва масеҳии ассурӣ низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Басра маркази асосии саноати нафту газ ва бандари баҳрии [[Ироқ]] аст: бандарҳои Умм-Қаср ва Хур-Аз-Зубайр содироти нафтро таъмин мекунанд, конҳои нафтии Румайла, Зубайр ва Маҷнун дар наздикии шаҳр воқеъанд.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ — бахусус хурморавӣ — таърихан рукни иқтисод буд. == Нақлиёт == Дар Басра Фурудгоҳи байналмилалии Басра, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Бағдод–Басра) ва бандарҳои баҳрӣ амал мекунанд; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо [[Бағдод]] ва [[Кувайт]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Басра калисои таърихии Аса-л-Масеҳ, машғаҳои бузурги шиа ва маҳаллаи кӯҳнаи Ашар бо корвонсаройҳояш аз ёдгориҳои муҳими шаҳранд. Донишгоҳи Басра яке аз қадимтарин донишгоҳҳои кишвар буда, шоирон ва нависандагони машҳури муосири араб (Бадри Шокир ас-Сайёб) аз ҳамин шаҳр баромадаанд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Бағдод]] * [[Даҷла]] * [[Фурот]] * [[Кувайт]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Basra Басра дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ироқ]] [[Гурӯҳ:Ироқ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] agjy9slxz36xznuxjsxto09nmybd72j 0 63227 1475962 1422369 2026-06-09T09:30:49Z VASHGIRD 8035 1475962 wikitext text/x-wiki {{Давлати таърихӣ |ном = Империяи Усмонӣ |номи қавмӣ = <big>دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِيّه</big><br>Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye |вазъ = Империя |гимн = {{не переведено 5|Гимн Османской империи||en|Imperial anthems of the Ottoman Empire}} |дирафш = Ottoman flag alternative 2.svg |описание_флага = [[Флаг Османской империи|Флаг]] |нишон = Osmanli armasi.svg |описание_герба = [[Герб Османской империи|Герб]] |харита = OttomanEmpireIn1683-ru.png |размер = |описание = Османская империя в [[1683 год]]у |p1 = Конийский султанат |flag_p1 = |p2 = Византийская империя |flag_p2 = |p3 = Сербская деспотия |flag_p3 = |образовано = 1299 |ликвидировано = 1922 |s1 =Турция |flag_s1 = Flag of Turkey.svg |s2 = Султанат Египет |flag_s2 = Egypt flag 1882.svg |s3 =Хиджаз (королевство) |flag_s3 = Flag of Hejaz (1917).svg |s4 =Асир (эмират) |flag_s4 = Sa asir1.png |s5 = Йеменское Мутаваккилийское Королевство |flag_s5 = Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen.svg |s6 = Арабское Королевство Сирия |flag_s6 = Flag of Kingdom of Syria (1920-03-08 to 1920-07-24).svg |s7 =Месопотамия (мандатная территория) |flag_s7 = Flag of Iraq (1924–1959).svg |s8 = Администрация Западной Армении |flag_s8 = Flag of Administration of Western Armenia.svg |s9 = Понт (республика) |flag_s9 = Tr ponto2.gif |s10 = Британский мандат в Палестине |flag_s10 = Ensign of the Palestine Mandate (1927–1948).svg |девиз = {{lang-ota3|دولت ابد مدت|Devlet-i Ebed-müddet}}<br> «Вечное государство»<ref>{{cite web|url=http://www.osmanlilar.gen.tr/makale.asp?id=27|title=Devlet-i ebed müddet|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=|format=|work=|publisher=|accessdate=2013-10-19|lang=tr|description=|deadlink=|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E76weO4i?url=http://www.osmanlilar.gen.tr/makale.asp?id=27|archivedate=2013-02-01}}</ref> |столица = [[Сёгют]] (1299—1329) <br>[[Бурса (город)|Бурса]] (1329—1365) <br>[[Эдирне]] (1365—1453) <br>[[Стамбул]] (1453—1922) |города = |язык = [[османский язык]] и др. |площадь = {{число|22.000.000}}<ref>{{книга|автор= Peter Turchin, Jonathan M. Adams, Thomas D. Hall.|часть= |ссылка часть= |заглавие= |оригинал= East-West Orientation of Historical Empires and Modern States. In: Journal of World-Systems Research, Vol. XII, N. II, 2006, P.218–239; P.223.|ссылка= http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf|викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |volume= |pages= |allpages= |серия= |isbn= |тираж= }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070222011511/http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf |date=2007-02-22 }} {{Cite web |url=http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2017-11-02 |archivedate=2007-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070222011511/http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf }}</ref> км² (1683 год) |население = {{число|200000000}} чел. (1856 год)<br> (2,6 % [[Население Земли|населения Земли]]) |валюта = [[акче]], [[Куруш (монета)|куруш]], [[Османская лира|лира]] |форма_правления = [[абсолютная монархия]] (до 1876; 1878—1908)<br> [[дуалистическая монархия]] (1876—1878; с 1908) |династия = [[Османы (династия)|Османы]] |титул_правителей = султан |правитель1 = |год_правителя1 = |титул_правителей2 = <!--используется при изменении титула последующего правителя--> |правитель2 = |год_правителя2 = |титул_правителей3 = |правитель3 = |год_правителя3 = |титул_правителей4 = |правитель4 = |год_правителя4 = |титул_правителей5 = |правитель5 = |год_правителя5 = |титул_правителей6 = |правитель6 = |год_правителя6 = | религия = [[ислам]] ([[Сунниты|суннитского толка]]) |дополнительный_параметр1 = |содержимое_параметра1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |Этап7 = |Дата7 = |Год7 = |Этап8 = |Дата8 = |Год8 = |Этап9 = |Дата9 = |Год9 = |Этап10 = |Дата10 = |Год10 = |Этап11 = |Дата11 = |Год11 = |дополнительный_параметр2 = |содержимое_параметра2 = |до = Конийский султанат |после = Турция |прим = }} [[Акс:Osman Gazi2.jpg|thumb|[[Усмон I]], поягузори Имперотурии Усмонӣ]] '''Империяи Усмонӣ''' ({{lang-ota|دولت عالیه عثمانیه}}, {{lang-tr|Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye}}<ref name="twareekh.com">{{cite web|url=http://www.twareekh.com/images/upload/aboutus/ottmani10liras1334F-.jpg|title=Ottoman banknote with Arabic script|access-date=2013-10-19|archive-url=https://www.webcitation.org/6D7306i4x?url=http://www.twareekh.com/images/upload/aboutus/ottmani10liras1334F-.jpg|archive-date=2012-12-23|url-status=live}}</ref>), '''Империяи Оттоманӣ''', '''Давлати Олияи Усмонӣ''', '''Порта<ref>{{БСЭ3|статья=Порта (Османская империя)|alt=|автор=|том=|страницы=ref=}}</ref>''' — номи расмии давлати туркҳои усмонӣ дар [[Осиёи Хурд]], ки қаламрави он баъзе манотиқи қитъаҳои [[Осиё]], [[Аврупо]] ва [[Африқо|Африқоро]] дар бар мегирифт. Пойтахтҳояш: Сёгут (1299 –1329), Бурса (1329–65), Эдирна (1365–1453) ва Истанбул (1453–1922). == Таърих == Насаби Усмониён ба қабилаҳои турктабори ғузҳо мерасид, ки онҳо дар аҳди Салҷуқиён тамоми Шарқи Наздикро ба худ тобеъ намуда, давлати Салҷуқиёни Румро (марказаш Қуния) ташкил карданд. Пас аз тохтутози муғулҳо мавҷи дуввуми муҳоҷирати туркҳо ба Анатолия (аз юнони Осиёи Хурд) оғоз шуд ва онҳо дар давраи таназзули давлати Салҷуқиёни Рум чанд аморати мустақилро дар Осиёи Хурд таъсис доданд, ки машҳуртаринашон аморати Усмониён буд. Саромади хонадони Усмониён – Туғрул (Эртуғрул) пешвои қабилаи турктабори қойӣ буд, ки тавассути хидматаш ба дарбори Салҷуқиёни Рум соҳиби милки мустақил шуд. Туғрул унвони уҷбий ва ҳуқуқи мустақилона бо номи худ хутба хондан ва сикка зарб заданро дошт. Дар аҳди Туғрул ва писараш Усмони I (1258–1326) қаламрави ҳукумати Усмониён дар Анатолияи Ғарбӣ васеъ гардид. Соли 1299 Салҷуқиёни Рум аморати Усмониёнро эътироф карданд. Соли 1324 вориси Усмони I – Орҳан ш. Бурсаро ишғол намуд ва онро ба маркази аморати Усмониён табдил дод. Дар ин давра Усмониён нимҷаз. Галлиполи ва мулкҳои атрофи баҳри Мармарро забт ва мавқеи худро дар Анатолия устувор карданд. Дар аҳди Муроди I (1360–89) қаламрави Усмониён дар Анатолия ва Балкан васеъ шуда, соли 1362 Адрианопол (ҳоло Эдирне) ишғол гардид. Соли 1371 Муроди I сипоҳи муттаҳидаи масеҳиёнро дар набарди назди Мариса шикаст дод ва худро султон эълон кард (1383). Усмониён баъди забт кардани София (1385) ва Ниш (1386) дар набарди Палончик (1388/89) аз сербҳо шикаст хӯрданд. Муроди I тавассути Милош Обилич ба қатл расид. Тохтутози Усмониён боиси нигаронии аврупоиён ва оғози юришҳои салибӣ гардид. Соли 1396 сипоҳи муттаҳидаи аврупоиён дар набарди Никопол шикаст хӯрд. Баъдан дар аҳди Боязиди I ҳукумати Усмониён дар Булғористон, Сербия ва Босния устувор шуд, аммо кӯшиши ишғоли Константинопол натиҷа надод (1402). Сипас амир Темур бо ҳидояти шоҳи Кастиляву Леон – Ҳенрихи III ба Осиёи Хурд лашкар кашид ва Боязиди I дар набарди назди Анқара (1402) ба асорат афтод. Солҳои 1402–13 бо сабаби шиддат ёфтани муборизаи тоҷутахтхоҳонаи ворисони Боязиди I ҳукумати Усмониён заиф гардид. Соли 1413 Муҳаммади II ба тахт нишаст ва мулкҳои парокандаи Усмониёнро муттаҳид кард. Дар аҳди ҳукумати Муроди II (1421–44, 1446–51) нуфузи Усмониён дубора дар Анатолия ва Балкан устувор шуд. Муроди II баъди нокомиаш дар муҳосираи Константинопол (1422) ду юриши салибиро (1444, 1448) бартараф кард. Усмониён дар аҳди Муҳаммади II ш. Константинополро ишғол карда (29.05.1453), ба мавҷудияти Византия хотима бахшиданд. Дар натиҷаи тохтутози баъдии Муҳаммади II Молдова (1456), Сербия (1459), Империяи Трапезунд (1461–61), Босния (1463), аморати Караман (1468), Валахия (1476) ва Албания ба қаламрави Империяи Усмонӣ тобеъ шуданд. Солҳои 1475–76 хонии Қрим вассали Империяи Усмонӣ гардид ва Генуя мулкҳои худро дар ҳавзаи баҳри Сиёҳ аз даст дод. Соли 1479 байни Усмониён ва Венетсия аҳдномаи сулҳ ба имзо расид, ки мувофиқи он, ҷазираҳои баҳри Эгей ба қаламрави Империяи Усмонӣ ҳамроҳ шуданд. Ҳамчунин Венетсия уҳдадор шуд, ки дар шароити таҳдиди хатари ҷанг дар баҳри Миёназамин флоти худро ба Империяи Усмонӣ вогузор кунад. Вориси Муҳаммади II – Боязиди II (1481–1512) мавқеи Империяи Усмонӣро дар қисми ҷанубу шарқии Аврупо (Босния, Ҳерсоговина, Молдова) ва соҳилҳои шарқии баҳри Сиёҳ, Миср ва Сурия устувор кард. Усмониён дар аҳди Салими II (1512–20) дар набарди Чолдирон (1514) Исмоили Сафавиро шикаст дода, Курдистон, Сурия, шимоли Байнаннаҳрайн, Фаластин, Ҳиҷоз ва Мисрро ба қаламрави Империяи Усмонӣ. ҳамроҳ карданд. Салими II пас аз забти Қоҳира (1517) худро халифа ва роҳбари мусулмонони ҷаҳон эълон кард. Империяи Усмонӣ дар аҳди Сулаймони I Қонунӣ (1520–66) ба авҷи қудрат расид: ҷаз. Родос (1522), Трансилвания, Валахия, қисми Молдова, Бағдод (1535), Корсика (1553) ва Эстергом (1547) ба қаламрави империя ҳамроҳ карда шуданд. Баъди фавти Сулаймони I империяро ҷангҳои сулолавӣ фаро гирифтанд. Усмониён дар асрҳои XVI–XVII аз низоми анъанавии интихоби валиаҳд даст кашиданд. Мувофиқи муқаррароти нав, тахти салтанат бояд ба насли калонсоли хонадон вогузор мешуд. Маъмулан, ворис навбати тахтнишинии худро интизор шуда, дигар барои такмили маҳорати роҳбарӣ ва ҷангии худ кӯшиш намекард. Баъдан аксари султонҳои усмонӣ зери таъсири дарбориёну яничарҳо қарор гирифта, истиқлоли худро аз даст доданд. Дар аҳди Салими II (1566–74) тохтутози Усмониён бар зидди Венетсия, Маҷористон ва Эрон шиддат ёфта, ҷаз. Кипр ва нимҷаз. Арабистон забт шуданд. Ҳамзамон аввалин нишонаҳои буҳрон дар Империяи Усмонӣ пайдо шуда, дар замони ҳукумати Муроди III (1574–95) шиддат ёфтанд. Муроди III бо мақсади таъмини амнияти дохилӣ ба самти Эрон лашкар кашида, Қафқози Ҷанубӣ, Гелон, Курдистон, Луристон ва Хузистонро ишғол кард. Дар аҳди Муҳаммади III (1595–1603), Аҳмади I (1603–17), Мустафои I (1617–18, 1622–23) ва Усмони II (1618–22) империяро исён, табаддулоти давлатӣ, фасоди идорию молӣ фаро гирифта, ҳокимияти марказиро ашрофи дарбор дар ҳамдастӣ бо Волидасултон (лақаби модари султон) идора мекарданд. Соли 1632 Муроди IV (ҳукумат 1623–40) модараш Кусум Султон ва ҳаммаслаконашро барканор ва пояҳои давлатдории Усмониёнро барқарор кард. Ӯ соли 1635 ба самти Эрон лашкар кашида, ш-ҳои Табрез, Ереван ва Нахҷувонро ишғол кард. Соли 1639 ҷонибҳои даргир ба аҳдномаи Зуҳоб имзо гузоштанд, ки мувофиқи муқаррароти он Арманистону Озарбойҷон ба қаламрави Эрон ва Ироқ ба ҳайати Империяи Усмонӣ дохил шуданд. Вориси ӯ Иброҳими I (1640–48) ислоҳоти молӣ ва ҳарбӣ гузаронида, шумораи сипоҳиёну яничарҳоро кам кард. Соли 1645 оид ба масъалаи Крит дар байни Империяи Усмонӣ ва Венетсия ҷанги навбатӣ оғоз шуда, то соли 1669 идома ёфт. Дар ин давра мавқеи вазирону рӯҳониён дар ҳукумати марказии Империяи Усмонӣ устувор шуда, Иброҳими I ва баъд ворисаш Иброҳими IV (1648–87) дар натиҷаи табаддулоти яничарҳо сарнагун шуданд. Сулаймони II низ дастнишондаи яничарҳо буд ва ба сиёсат чандон таваҷҷуҳ надошт. Дар аҳди Аҳмади II (1687–91) Усмониён дар муборизаи зидди Империяи Руми Муқаддас шикаст хӯрданд ва Маҷористон аз тобеияти Империяи Усмонӣ хориҷ шуд. Мустафои II (1695–1703) кӯшиш кард, ки рафти амалиёти ҳарбиро ба нафъи Усмониён тағйир диҳад, вале ноком гардид. Мувофиқи аҳдномаи Карловитс (1699) ва сулҳи Константинопол (1700), Морея, Далматсия, Венгрия, Трансилвания, Подолия ва Азов аз қаламрави Империяи Усмонӣ хориҷ шуданд. Соли 1703 Мустафои II дар натиҷаи исёни яничарҳо сарнагун гардид. Дар аҳди Аҳмади III (1703–30) доираҳои ҳукмрони Империяи Усмонӣ дар заминаи густариши робитаҳои дипломатӣ бо кишварҳои Аврупо (Англия ва Фаронса) рақобати низомиро зидди Руссия шиддат бахшиданд. Усмониён баъди набарди Полтава (1709) ба шоҳи Шветсия Карли XII паноҳгоҳ дода, соли 1710 бар зидди Руссия ҷанг эълон карданд. Ҷанги русу турк (1710–13) ба нафъи Усмониён хотима ёфта, мувофиқи аҳдномаҳои Сулҳи Прут (1711) ва Сулҳи Адрианопол (1713) ш. Азов ва минтақаи соҳили рости дарёи Днепр ба қаламрави Империяи Усмонӣ ҳамроҳ карда шуданд. Баъдан Аҳмади III барои устувор кардани мавқеи Империяи Усмонӣ дар баҳри Миёназамин бар зидди Венетсия (1714–18) ва Австрия (1716–18) ҷанг эълон кард. Соли 1718 доираҳои ҳукмрони Империяи Усмонӣ, Австрия ва Венетсия ба Муоҳадаи сулҳи Пожаревас (шаҳр дар Сербия) имзо гузоштанд, ки шартҳои он барои Усмониён ногувор буданд. Соли 1723 Усмониён дар муқобили тохтутози русҳо шимолу ҷануби Қафқоз, қисми шарқии Гурҷистону Арманистонро ишғол карданд. Соли 1724 намояндагони Руссия ва Империяи Усмонӣ Паймони муайян кардани сарҳадди нуфуз дар Қафқоз ва соҳили баҳри Хазар имзо гузоштанд, ки мувофиқи он, Ардабил, Табрез, Ҳамадон, Кирмоншоҳ, Гурҷистон ва Арманистон ба қаламрави Империяи Усмонӣ ҳамроҳ гардиданд. Дар замони ҳукмронии Маҳмуди I (1730–54), Усмони III (1754–57), Мустафои III (1757–74) ва Абдулҳамиди I (1774–1789) буҳрони сиёсӣ ва иқтисодии Империяи Усмонӣшиддат ёфта, Усмониён мулкҳои худро дар соҳили баҳри Сиёҳ, Қрим ва Эрон аз даст доданд. Дар асри XVIII иқтидори иқтисодӣ ва низомии Империяи Усмонӣ нисбат ба кишварҳои Аврупо ва Руссия заиф шуда, империяро хатари таназзул фаро гирифт. Доираҳои ҳукмрони усмонӣ барои барқарор кардани нуфузи ҷаҳонии империя ва устувор кардани ҳокимияти марказӣ ба анҷом додани ислоҳот иқдом карданд, вале яничарҳо ва ашроф бо мақсади ҳифзи имтиёзҳои табақавии худ аз анҷоми ислоҳот худдорӣ карданд. Салими III (1789–1807) пас аз нокомӣ дар ҷанги навбатии русу турк (1787–91) ва шикаст хӯрдани сипоҳиёни усмонӣ дар набардҳои Фокшани ва Римник (1789) ба Аҳдномаи сулҳи Ясск (21.12.1779) имзо гузошт, ки мувофиқи он, хонии Қрим ва Гурҷистон ба Руссия ва Бессарабия, князии Молдова ба қаламрави Империяи Усмонӣ ҳамроҳ карда шуданд. Сипас ӯ барои устувор кардани ҳокимияти мутлақ ва иқтидори ҳарбии империя ба баргузории ислоҳот иқдом кард, ки он дар таърих бо номи «низоми ҷадид» (номи қисмҳои ҳарбии навтаъсис) машҳур аст, вале қисми зиёди ислоҳоти мазкур дар шароити мураккаби вазъи дохилӣ ва хориҷии Империяи Усмонӣ, аз ҷумла тохтутози Наполеон Бонапарт ба Миср (1798), шӯриши якуми сербҳо дар Балкан (1804–13) ва оғози ҷанги навбатии русу турк (1806) татбиқ нашуд. Cолҳои 1807–08 Салими III ва ворисаш Мустафои IV (1807–08) тавассути яничарҳо сарнагун шуда, Маҳмуди II (1808–39) соҳиби тахт гардид. Маҳмуди II барои татбиқи ислоҳоти «низоми ҷадид» чанд мушовири аврупоиро ба дарбор ҷалб карда, низоми муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ ва фарҳангии империяро тағйир дод: ба ҷои дастаҳои яничарҳо сипоҳи доимӣ ташкил ёфт; имтиёзи мусулмонону ғайримусулмонон дар хидмати ҳарбӣ ва давлатӣ баробар шуд; барои омода кардани ходимони давлатӣ ва низомӣ мактабу омӯзишгоҳ таъсис ёфт; чопи китоб ва рӯзномаву маҷаллаҳо афзун гардид. Аз ҷониби дигар, Маҳмуди II дар сиёсати хориҷӣ ноком шуд ва нуфузи байналмилалии Империяи Усмонӣ коҳиш ёфт; Усмониён ду бор (1806–12 ва 1828–29) дар ҷанги зидди Руссия шикаст хӯрда, қисми зиёди қаламрави худро дар Балкан, Қафқози Ҷанубӣ, Молдова ва Валахия аз даст доданд; юнониён дар натиҷаи Инқилоби миллӣ-озодихоҳии Юнон (1821–29) аз қаламрави империя хориҷ шуданд; Муҳаммад Алӣ солҳои 1831–33 чанд бор Усмониёнро шикаст дод, аммо кӯшишҳои ӯ барои ишғоли тахти Истанбул натиҷа надоданд. Султон Абдулмаҷид бо номи «Танзимот» ислоҳот ҷорӣ кард ва дар Империяи Усмонӣ сохтмони хатти телеграф ва р. о. сар шуд. Дар Ҷанги Қрим Империяи Усмонӣ ва муттаҳидонаш (Англия ва Фаронса) Руссияро шикаст доданд ва нуфузи кишварҳои аврупоӣ дар дарбори Усмониён афзоиш ёфт. Аз соли 1854 доираҳои ҳукмрони усмонӣ барои дарёфти қарзҳои имтиёзнок ба кишварҳои аврупоӣ муроҷиат карданд. То соли 1875 ҳаҷми қарзҳои Империяи Усмонӣ ба 5,3 млрд франк расид. Соли 1876 Империяи Усмонӣ муфлис эълон шуд ва намояндагони кишварҳои аврупоӣ иқтисодиёти империяро зери назорати худ гирифтанд. Баъдан Муроди V (30.5. 1876–31.8.1876) зери фишори ҳаракати ҷавонтуркон ба «Қонуни асосӣ» (Конститутсия) имзо гузошт (23.12. 1876), ки мувофиқи он, дар Империяи Усмонӣ парламент таъсис дода шуд. Вориси ӯ – Абдулҳамиди II (1876–1909) зери хатари ҷанги нави русу туркҳо (1877–78) фаъолияти парламент ва амали «Қонуни асосӣ»-ро дар Империяи Усмонӣ манъ кард. Империяи Усмонӣ баъди инқилоби ҷавонтуркон ва Ҷанги якуми ҷаҳонӣ барҳам хӯрд. Ҳоло баъзе намояндагони хонадони Усмониён дар ИМА иқомат доранд ва роҳбари онҳо Усмон Боязид Усмонуғлу мебошад. == Низоми идорӣ ва иҷтимоӣ == Низоми ҳукумати Усмониён таҳти таъсири унсурҳои давлатдории Салҷуқиёни Рум ва Византия ташаккул ёфта, дар аҳди Орҳан ва Муроди I мукаммал гардид. Роҳбари олии давлат – султон ба ҳокимияти сиёсӣ ва ҳарбӣ роҳбарӣ мекард ва ҳамчун ҳомии шариат бо унвони «ховандгор» ё «худовандгор» низ ёд мешуд. Дар ҳуҷҷатҳо Муроди I бори аввал бо унвони Султони аъзам ё Худовандгор ёд шуда, аврупоиён Боязиди I-ро нахустин императори усмонӣ медонанд. Аз давраи ҳуҷуми Салими II ба Миср (1517) баъзе султонҳои Империяи Усмонӣ расман ба унвони халифа ёд мешуданд. Қудрати мутлақи султонро шариат маҳдуд карда, тамоми тасмимҳои роҳбари давлат дар мувофиқа бо Шайхулислом амалӣ мешуданд. Дарбори Усмониён то давраи истилои Константинопол дар Эдирне қарор дошт, ки аз бинои куҳна ва нав иборат буд. Дар аҳди Муҳаммади Фотеҳ дарбор ба шаҳри Истанбул интиқол ёфт, ки бо номи қасри Тӯпқопӣ машҳур аст. Намояндаи хос ва муовини асосии султон садри аъзам (сарвазир) буд, ки нахуст аз ҳисоби мусулмонони озод ва баъдан аз байни яничарҳо таъйин мешуд. Садри аъзам ба корҳои ташкилоти ҳукумати марказӣ ё девони омӣ – «боби олӣ» роҳбарӣ мекард, 6 вазири дигар ба ӯ итоат мекарданд: дар охири асри XVI шумораи вазирон ба 23 нафар расид. Дар назди садри аъзам девони хосси дигар бо номи девони икиндӣ амал мекард, ки дар кори он раисулкуттоб ва котибон ширкат мекарданд. Ин девон арзу шикояти мардумро баррасӣ мекард. Ҳамчунин, садри аъзам ба кори девони одина (дар рӯзи ҷумъа баргузор мешуд) роҳбарӣ менамуд ва ҳамроҳи қозиаскарии Румило ва Анатолия масъалаҳои шаръиро ҳал мекарданд. Дар Империяи Усмонӣ девон (девони ҳумоюнӣ) дар шакли ҷаласаи васеи вазирону ашрофи олӣ фаъолият карда, ҳафтае чор бор (шанбе, якшанбе, душанбе, сешанбе) даъват мешуд. Садри аъзам ҳамроҳи дигар аъзои девони ҳумоюнӣ – қозиаскарӣ, дафтардор, нишонҷӣ (муҳрдор) ва раисулкуттоб масъалаҳои муҳимми сиёсӣ ва иҷтимоӣ-иқтисодиро баррасӣ намуда, қарори худро ба султон пешниҳод мекард. Масъулияти умури молӣ ва ҳисобдориро аъзои хизонаи султония ба уҳда доштанд. Ҳайати қазоват аз қозии сипоҳ, муфаттиш, қозӣ ва ноиби қозӣ иборат буд. То таъсис ёфтани вазорати корҳои хориҷаи Империяи Усмонӣ (1837) робитаҳои дипломатии Усмониён ғайримунтазам сурат мегирифт, қосидон барои иҷро ва ё ҳалли масъалаҳои мушаххас ба кишварҳои хориҷӣ фиристода шуда, баъди иҷрои ваколатҳо бозпас мегаштанд. Маъмулан, раисулкуттоб қосидонро қабул ва гусел мекард. Империяи Усмонӣ аз ҷиҳати маъмурӣ ба иёлат ва санҷақҳо тақсим мешуд. Империяи Усмонӣ. дар аҳди Муроди III 25 иёлат дошт. Иёлоти Империяи Усмонӣ дар се қитъа ҷойгир шуда, мақоми гуногун доштанд: Макка ва Мадина (аморати Ҳарамайн) ва хонии Қрим мустақил буданд; Тунис ва Алҷазоирро беклербий идора мекард; Валахия ва Молдавия худмухтор буданд. Ҳар як бийлербий (волӣ) мувофиқи шумораи сипоҳиён ва кормандонаш (кадхудо, мактубчӣ, муҳрдор, хизонадор) иқтоъ дошт. Дар Империяи Усмонӣ табақаи ашроф гурӯҳи соҳибимтиёзи ҷомеа буд. Табақаи ашроф аз мардуми мусулмон ва ғайримусулмон (юнониён, романиҳо, славянҳо, венгерҳо, булғориҳо, арманиҳо, албаниҳо, яҳудиён) иборат буд. Мардуми ғайримусулмон ё заммӣ дар қаламрави империя мавқеи худмухтор доштанд ва умури иҷтимоию мазҳабӣ, ҳалли ихтилофот ва ҷамъоварии андозу ҷаримаи онҳо ба уҳдаи ташкилоти диниашон вогузор шуда буд. Ҳамчунин, роҳбарони ташкилоти динии онҳо дар баробари дарбори усмонӣ масъул буданд. Дар асрҳои XV–XVI як гурӯҳи яҳудиён аз Испания ба қаламрави Империяи Усмонӣ муҳоҷират карда, дар соҳаи тиҷорату бинокорӣ мавқеи хос пайдо намуданд. == Иқтисодиёт == Масъулияти сабти даромаду хароҷот дар империя ба уҳдаи ташкилоти «дафтардория» вогузор шуда буд, ки роҳбари онро дафтардор меномиданд. Ин ташкилот дар назди девони ҳумоюн қарор дошта, дар он ҳуҷҷатҳои сабти даромаду хароҷоти замин ва қарорҳои садри аъзам нигаҳдорӣ мешуданд. Ҳар як вилоят дафтардори худро дошт, ки вазифаи ӯ ҷамъоварии молиёт ва фиристодани он ба хазинаи давлат буд. Дар вилоятҳо даромади заминҳои иқтоъ тавассути девони «дафтари рӯзнома» сабт мешуд, ки роҳбари онро рӯзномачӣ мегуфтанд. Сиккаҳои усмонӣ дар пайравӣ ба Салҷуқиёни Рум ва Византия зарб зада мешуданд, ки вазни комили онҳо ба шаш қирот (тақр. чоряк дирҳам) баробар буд. Дар як тарафи сикка исми султон (бидуни зикри номи падар ва замону макони зарб) ва дар тарафи дигар ибораи шаҳодат зарб меёфт. Қисми зиёди заминҳои корам бо номи «замини амирия» ё давлатӣ дар ихтиёри султон буд, ки ҳамчун иқтоъ вогузор шуда буданд. Заминҳои иқтоъ аз ҷиҳати даромад ба чанд навъ тақсим мешуданд: иқтои хурд ё тимор, ки даромади он тақр. бист ҳазор оқча (воҳиди хурди пули усмонӣ) буд; заомат, ки даромади он зиёда аз бист ҳазор оқча буд; иқтои хос, ки даромади он тақр. сад ҳазор оқчаро ташкил медод, маъмулан, ба афроди хонадони ҳукмрон тааллуқ доштанд. Дар баъзе минтақаҳо заминҳои корам ба ихтиёри фардҳои ҷудогона ё қавм вогузор шуда, онҳо вобаста ба масоҳат ва дараҷаи ҳосилхезии замин солона ба хазинаи давлат андоз месупориданд. == Тиҷорат == Тохтутози Усмониён дар Аврупо аз ибтидо ба маҳдуд кардани мавқеи иқтисодии венетсиягиҳо ва генуягиҳо дар баҳрҳои Сиёҳ, Эгей ва Миёназамин равона шуда буд. Усмониён дар натиҷаи ҷангҳои тӯлонӣ марказҳои тиҷоратии венетсиягиҳоро дар Юнон (1463–79), баҳри Эгей (1499–1503) ва ҷазираҳои Кипру Крит (1570–1669) соҳиб шуданд. Соли 1484 Усмониён мавқеи худро дар баҳри Сиёҳ устувор карданд. Тиҷорат дар ин масир дар инҳисори туркҳо, арманиҳо, яҳудиҳо ва юнониҳо қарор гирифт. Усмониён баъдҳо бандарҳои баҳри Сурхро соҳиб шуда, барои фаъолияти тиҷоратии худ дар уқёнуси Ҳинд замина фароҳам оварданд. Бағдод ва Басра марказҳои асосии тиҷоратии Империяи Усмонӣ бо Эрон ва Ҳинд буданд. Дар асрҳои XV–XVI Анатолия ба маркази муҳимми интиқоли молҳои Шарқ ба Полша, Қрим, Руссия ва Сурия табдил ёфт. Дар ин давра Усмониён ба бозорҳои тиҷоратии Аврупо роҳ ёфтанд ва содироти маснуоти пахтагӣ ва пашмӣ афзун гардид. Дар асри XVI фаронсавиҳо (1536), англисҳо (1580), баъдан ҳолландиҳо (1612) ва русҳо (1739) барои тиҷорати мустақил дар қаламрави Империяи Усмонӣ имтиёз пайдо карданд. Дар асри XVII Измир, Алеппо ва Искандария ба маркази тиҷорат табдил ёфтанд. Дар асри XIX дар бозорҳои тиҷоратии Империяи Усмонӣ мавқеи англисҳо устувор гардид. Дар асри XVII шаҳрвандони мусулмон 4%, ғайримусулмон 5% ва хориҷиён 6% боҷ месупориданд. == Артиш == Дар ибтидо асоси артиши Усмониёнро сипоҳи саворон ташкил медод. Саворон таҳти сарварии Санҷақбой дар набардҳо ширкат намуда, дар замони осоиштагӣ ба маҳалли иқомати худ бармегаштанд. Оҳиста-оҳиста горди саворон ба иқтоъдорӣ машғул шуда, маҳорати ҷангии худро аз даст доданд ва ҳукумат ба яничарҳо таваҷҷуҳ зоҳир кард. Ҳамзамон, Усмониён низоми сафарбаркунии сарбозонро аз миёни мардуми ғайримусулмони империя бо номи девширма ба роҳ монда, бовар доштанд, ки ин сипоҳиён нисбат ба султон садоқати бештар нишон медиҳанд. Қисми дигари сипоҳиёни усмонӣ бо номи ҷебеҷӣ машҳур буданд, ки ҳангоми ҷанг аслиҳаи ҳарбиро ба маҳалли набард интиқол дода, дар замони осоиш аслиҳахонаро муҳофизат мекарданд. Шумораи ҷебеҷиҳо тақрибан 3 ҳазор буд. Дастаҳои ғарибони пиёда (шумораашон тақрибан 20 ҳазор), ки дар майдони набард аз ду ҷониб (чапу рост) чатри султонро муҳофизат мекарданд, аз ҷонфидоён ба ҳисоб мерафтанд. Волиёни усмонӣ неруҳои хосси худро доштанд, ки моҳонаашон аз даромади заминҳо пардохт мешуд. Усмониён, ки аз ибтидо ба тӯпхона ва занбӯрак таваҷҷуҳ зоҳир карда буданд, дар набарди майдони Косово (1389) бори аввал ба ҷои манҷаниқ аз тӯп истифода намуданд. Тӯпхонаи асосии Усмониён дар аҳди Муҳаммади Фотеҳ дар Истанбул бунёд ёфт ва дар асри 19 шумораи тӯпчиён тақр. ба 5 ҳазор нафар расид. Тӯпҳои усмонӣ бо номи шаика, ҳавоӣ, зарбазан, шоҳӣ, калонбарно ва қалъакӯб машҳур буданд. Усмониён дар баҳру уқёнус низ мавқеи устувор доштанд ва шумораи киштиҳои ҳарбии онҳо дар аҳди Сулаймони Қонунӣ тақрибан ба 300 адад расид. Дар ин давра ҳокими Алҷазоир Хайруддини Барбарос сардори флоти Усмониён (капуданпошо) таъйин шуд ва мавқеи империя дар б. Миёназамин устувор гардид. Корхонаҳои асосии киштисозӣ дар Истанбул ва Галлипол ҷойгир буданд. Дар ибтидо флоти Усмониён аз заврақҳои белдор ва киштиҳои бодбондор иборат буд. Флоти усмониҳо дар замони салтанати Абдулазиз пас аз Британияи Кабир ва Фаронса бузургтарин флоти баҳрӣ буд. 27 апрели 1912 Усмониён аввалин бор аз ҳавопаймои ҷангӣ истифода карданд. Соли 1916 сипоҳи ҳарбӣ-ҳавоии турк (таъсис, 1909) тақр. 90 ҳавопаймо дошт, ки аксари онҳо истеҳсоли Фаронса ва Олмон буданд. == Демография == Дар ибтидои асри 19 аҳолии Империяи Усмонӣ тақр. 25–32 млн нафар буд (дар Аврупо – 10 млн нафар, Осиё – 11 млн нафар, Африқо – 3 млн нафар). Соли 1914 қаламрави Империяи Усмонӣ се баробар хурд гардида, аҳолии он 18,5 млн нафарро ташкил медод. Солҳои охири мавҷудияти Империяи Усмонӣ дарозумрии миёнаи аҳолӣ тақрибан ба 50 сол мерасид. Соли 1785 бар асари бемории вабо аз шаш як ҳиссаи аҳолии Мисри усмонӣ талаф шуд. == Илму фарҳанг == Тамаддуни усмонӣ дар заминаи омезиши унсурҳои фарҳанги арабӣ, эронӣ, византиягӣ ва аврупоӣ ташаккул ёфта буд. Забони расмии империя усмонӣ буда, таҳти таъсири форсӣ ва арабӣ қарор дошт. Ақаллиятҳои миллӣ ба забонҳои курдӣ, арманӣ, оромии нав, понтӣ, албанӣ, юнонӣ, сербӣ, булғорӣ ва аруминӣ гуфтугӯ мекарданд. Мактубҳои расмии Усмониён ба давлатҳои Эрон (то набарди Чолдирон), Ҳинд ва Осиёи Марказӣ ба забони форсӣ навишта мешуданд. Забони форсӣ то давраи қабули алифбои лотинӣ дар мадрасаҳои Империяи Усмонӣ таълим дода мешуд. Осори адабӣ ба забони форсӣ ва китобҳои динӣ бо арабӣ таълиф мешуданд. Адабиёти девонӣ ё классикии усмонӣ дар заминаи адабиёти форсӣ ва арабӣ ташаккул ёфта, жанрҳои гуногун дошт: зарбулмасалу мақол, латифа, ҳикоя, ривоят, ғазал, қасида, маснавӣ ва достон. Аз соли 1453 шаҳри Истанбул ба маркази илмӣ-фарҳангии Усмониён табдил ёфт. Шоҳзодагони усмонӣ Боязиди II, султон Ҷам, Салими II ва Сулаймони Қонунӣ табъи шоирӣ доштанд. Муҳаммади Фотеҳ, ки пуштибони аҳли илму адаб буд, ҳангоми фатҳи Константинопол шеъри форсии зеринро замзама мекард:{{иқтибоси академикӣ|<poem> Бум навбат мезанад бар торами Афросиёб, Пардадорӣ мекунад дар қасри Қайсар анкабут. </poem>|сарчашма=}}Муҳаммади Фотеҳ ҳангоми мусофирати Ҷомӣ ба Макка ӯро тавассути Хоҷа Атоуллоҳи Кирмонӣ ба Истанбул даъват кард, вале шоир аз қабули ин пешниҳод худдорӣ намуд. Боязиди II низ ҳамчун ҳомии шеъру адаб бо Ҷомӣ мукотиба дошт. Ҷомӣ дафтари севвуми «Силсилату-з-заҳаб»-ро ба ӯ бахшидааст. Дар дарбори Муҳаммади Фотеҳ шоирони соҳибдевони форсизабон Ҳомидии Исфаҳонӣ ва Қабулӣ, таърихнигор Аҳмади Румӣ (муаллифи «Беҳҷату-т-таворих») ва риёзидон Мулло Алии Қушчӣ (аз Самарқанд) эътибори баланд доштанд. Пас аз набарди Чолдирон як қисми намояндагони илму адаби Хуросону Мовароуннаҳр бо ташвиқи Салими II ба Истанбул рафтанд, ки намунаи ашъори онҳо дар тарҷумаи форсии «Маҷолису-н-нафоис»-и Ҷомӣ (тарҷумон Ҳаким Шоҳмуҳаммади Қазвинӣ) боқӣ мондааст. Баъзе аз ин шоирон, аз қабили Латифии Ардабилӣ, Фатҳуллоҳи Котиб, Ноҷии Кирмонӣ, Аминии Самарқандӣ, Абдуллоҳи Шабистарӣ, Алиакбари Хатоӣ, Шайх Фатҳуллоҳ, Адоии Шерозӣ, Басирии Хуросонӣ ва Фахри Халхолӣ баъди адои ҳаҷ, ба сабаби баста будани марзи байни Усмониён ва Сафавиён тариқи Дашти Қипчоқ ба Истанбул рафта буданд. Қаҳрамони асосии фолклори усмониҳо Хоҷа Насруддин буд. Хусусияти асосии насри усмониҳо воқеиятнигорӣ буда, то асри XIX дар он ҳикояҳои тахайюлӣ ба назар намерасанд, ҳатто дар фолклор ва назми онҳо хаёлпардозӣ бисёр нодир аст. Маъруфтарин намояндагони насри ин адабиёт Аҳмад-пошо, Наҷотӣ, Ошиқ-пошо, Синон-пошо мебошанд. Асосгузорони назми девонӣ, ки дар пайравӣ ва тарҷумаи ашъори арабу форс ба вуҷуд омадааст, Аҳмади Доӣ ва Ғозӣ Бурҳонуддин (асрҳои XIII–XIV) ба ҳисоб рафта, ашъори худро дар вазнҳои ҳиҷоӣ, оҳангӣ ва арӯз эҷод кардаанд. Бузургтарин шоири адабиёти классик Бакӣ (1526–1600) буд. Шоирони машҳури дигар ба мисли Нафъӣ (1582–1636) ва Яҳё Афандӣ (1552–1644) дар ашъори худ васфи табиат ва эҳсосоти шахсии худро ҷо додаанд. Дар асрҳои XVI–XVII сабки ҳиндӣ тавассути Фузулӣ, Бакӣ, Юсуф Набӣ, шайх Ғолиб, Авлиё Чалабӣ ва дигарон ба адабиёти усмонӣ роҳ ёфт. Насри давраи Усмониён таҳти таъсири сиёсати дарбор қарор дошт. Дар Империяи Усмонӣ фарҳангнависӣ ривоҷ ёфта, дар ин давра якчанд фарҳанги форсӣ ба туркӣ таълиф шуданд: «Лисону-л-Аҷам»-и Ҳасани Ҳалабӣ, «Саҳоҳу-л-аҷмия»-и Муҳаммад ибни Миралӣ, «Луғати Ҳалимӣ»-и Лутфуллоҳ ибни Юсуф Ҳалимӣ, «Силату-л-мақосид»-и Хатиб Рустами Мавлавӣ ва «Туҳфаи шоҳидӣ»-и Шоҳидии Қуниявӣ. Дар дарбори Усмониён ба китобҳои «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Балхӣ, «Гулистон»-у «Бӯстон»-и Саъдии Шерозӣ, «Баҳористон»-и Ҷомӣ ва ғайра чандин шарҳ навишта шуд. Усмониён ба таърихнигории дарборӣ таваҷҷуҳ зоҳир карда, барои сабти воқеаҳои аҳди худ дар дарбор мансаби шоҳномачӣ таъсис доданд. Дар аҳди Усмониён асарҳои зиёди таърихӣ таълиф шуданд: «Беҳҷату-т-таворих»-и Шукруллоҳ, «Хункорнома»-и Маолӣ, «Ғазономаи Рум»-и Кошифӣ, «Таърихи Оли Усмон»-и Ибни Камол Пошозода, «Сулаймоннома»-и Кашфӣ ва ғ. Бузургтарин осори тасаввуфии туркҳои усмонӣ маснавии Ошиқ-пошо бо номи «Ғарибнома» мебошад. Адабиёти Аврупо тавассути Алӣ Азиз Гиридӣ (асри 18) ба И. У. роҳ ёфт. Охирин намояндаи маъруфи адабиёти Усмониён Намик Камол (асри XIX) дониста шудааст. == Ҳунармандӣ ва меъморӣ == Дар Империяи Усмонӣ зери таъсири анъанаҳои фарҳангии Салҷуқиёни Рум, Византия, Атобакони Анатолия ва Темуриён ташаккул ёфта буд. Аз давраи ҳукмронии Муҳаммади II дар дарбори Усмониён ниҳоди «Наққошхона» амал мекард, ки он ҷо хаттотон, наққошон ва саҳҳофон ба ороиши нусхаҳои хаттӣ, кашидани тарҳҳо, кандакорӣ, наққошӣ, кошикорӣ ва катибанигорӣ машғул буданд. Солҳои 1451–1520 ҳунармандони бисёре аз Шероз, Табрез, Ҳирот, Димишқ ва Бағдод ба Истанбул даъват шуда, нусхаҳои хаттиро бо равиши мактабҳои минётурии Ҳирот ва Табрез ороиш медоданд. Дар «Наққошхона» аввалан осори классикии форсӣ, аз ҷумла «Мантиқу-т-тайр»-и Аттор, «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ, «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, «Калила ва Димна» бо минётурҳо тазйин шуданд. Аз асри 16 дар ороиши нусхаҳои хаттӣ тасвири рӯйдодҳои муосир, аз ҷумла маросими дарборӣ, фатҳи қалъа ва пирӯзиҳо роҳ ёфтанд, ки авҷи қудрати сиёсии Империяи Усмонӣро муаррифӣ мекарданд. Дар ибтидо хушнависони усмонӣ аз навъҳои гуногуни хатҳои шашгона (муҳаққақ, райҳон, сулс, насх, риқоъ, тавқеъ) истифода мебурданд. Дар асрҳои XVII–XVIII истифодаи хатҳои муҳаққақ, райҳон, насх маҳдуд шуда, ба ҷои онҳо хатти девонӣ маъмул гардид. Хатти риқоъ барои навиштани ҳуҷҷатҳо истифода мешуд. Дар Империяи Усмонӣ мактабҳои хушнависии Шайх Ҳамдуллоҳ (1429–1520), Аҳмади Қараҳисорӣ (1469–1556), Ҳофиз Усмон (1642–98) ва Мустафо Роқим (1758–1826) машҳур буданд. Меъмории усмонӣ зери таъсири унсурҳои меъмории кишварҳои Шарқ ва Византия ташаккул меёфт. Он дар марҳалаи аввал (1350–1450) хусусияти маҳаллӣ дошта, тарҳу наққошии онҳо гуногун буданд. Бинои муҳташами ин давра – Улу ҷомеъ аз 20 утоқ иборат буд, ки ҳар кадом гунбади алоҳидаи ҳирамшакл доштанд. Дар авҷи тараққии И. У. тарҳ ва наққошии меъмории усмонӣ, аз ҷумла гунбадҳои бузург, манораҳои баланд ва саҳнҳои сутунбандишуда таҳти таъсири калисои Софияи Муқаддас қарор доштанд. Солҳои 1453–81 бо роҳбарии Хоҷа Меъмор Синон (1490–1588) дар Истанбул тақр. 210 масҷид, 24 мадраса, 32 ҳаммоми умумӣ, 12 бозору мусофирхона қомат афрохт. Дар асрҳои 17–18 аксари биноҳои муҳташами усмонӣ, аз ҷумла масҷиди Нури Усмония ва қасри Долмабоғча, зери таъсири меъмории аврупоӣ бунёд шуданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Империяи Усмонӣ|8|муаллиф=С. Ҳусайнов.}} ==Пайвандҳои беруна == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F Османская империя] [[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]] [[Гурӯҳ:Хилофатҳо]] qdfuytekglrsr3uq89wttsk2guz1x3a 1475963 1475962 2026-06-09T09:31:31Z VASHGIRD 8035 1475963 wikitext text/x-wiki {{Давлати таърихӣ |ном = Империяи Усмонӣ |номи қавмӣ = <big>دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِيّه</big><br>Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye |вазъ = Империя |гимн = {{не переведено 5|Гимн Османской империи||en|Imperial anthems of the Ottoman Empire}} |дирафш = Ottoman flag alternative 2.svg |описание_флага = [[Флаг Османской империи|Флаг]] |нишон = Osmanli armasi.svg |описание_герба = [[Герб Османской империи|Герб]] |харита = OttomanEmpireIn1683-ru.png |размер = |описание = Османская империя в [[1683 год]]у |p1 = Конийский султанат |flag_p1 = |p2 = Византийская империя |flag_p2 = |p3 = Сербская деспотия |flag_p3 = |образовано = 1299 |ликвидировано = 1922 |s1 =Турция |flag_s1 = Flag of Turkey.svg |s2 = Султанат Египет |flag_s2 = Egypt flag 1882.svg |s3 =Хиджаз (королевство) |flag_s3 = Flag of Hejaz (1917).svg |s4 =Асир (эмират) |flag_s4 = Sa asir1.png |s5 = Йеменское Мутаваккилийское Королевство |flag_s5 = Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen.svg |s6 = Арабское Королевство Сирия |flag_s6 = Flag of Kingdom of Syria (1920-03-08 to 1920-07-24).svg |s7 =Месопотамия (мандатная территория) |flag_s7 = Flag of Iraq (1924–1959).svg |s8 = Администрация Западной Армении |flag_s8 = Flag of Administration of Western Armenia.svg |s9 = Понт (республика) |flag_s9 = Tr ponto2.gif |s10 = Британский мандат в Палестине |flag_s10 = Ensign of the Palestine Mandate (1927–1948).svg |девиз = {{lang-ota3|دولت ابد مدت|Devlet-i Ebed-müddet}}<br> «Вечное государство»<ref>{{cite web|url=http://www.osmanlilar.gen.tr/makale.asp?id=27|title=Devlet-i ebed müddet|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=|format=|work=|publisher=|accessdate=2013-10-19|lang=tr|description=|deadlink=|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E76weO4i?url=http://www.osmanlilar.gen.tr/makale.asp?id=27|archivedate=2013-02-01}}</ref> |столица = [[Сёгют]] (1299—1329) <br>[[Бурса (город)|Бурса]] (1329—1365) <br>[[Эдирне]] (1365—1453) <br>[[Стамбул]] (1453—1922) |города = |язык = [[османский язык]] и др. |площадь = {{число|22.000.000}}<ref>{{книга|автор= Peter Turchin, Jonathan M. Adams, Thomas D. Hall.|часть= |ссылка часть= |заглавие= |оригинал= East-West Orientation of Historical Empires and Modern States. In: Journal of World-Systems Research, Vol. XII, N. II, 2006, P.218–239; P.223.|ссылка= http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf|викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |volume= |pages= |allpages= |серия= |isbn= |тираж= }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070222011511/http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf |date=2007-02-22 }} {{Cite web |url=http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2017-11-02 |archivedate=2007-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070222011511/http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf }}</ref> км² (1683 год) |население = {{число|200000000}} чел. (1856 год)<br> (2,6 % [[Население Земли|населения Земли]]) |валюта = [[акче]], [[Куруш (монета)|куруш]], [[Османская лира|лира]] |форма_правления = [[абсолютная монархия]] (до 1876; 1878—1908)<br> [[дуалистическая монархия]] (1876—1878; с 1908) |династия = [[Османы (династия)|Османы]] |титул_правителей = султан |правитель1 = |год_правителя1 = |титул_правителей2 = <!--используется при изменении титула последующего правителя--> |правитель2 = |год_правителя2 = |титул_правителей3 = |правитель3 = |год_правителя3 = |титул_правителей4 = |правитель4 = |год_правителя4 = |титул_правителей5 = |правитель5 = |год_правителя5 = |титул_правителей6 = |правитель6 = |год_правителя6 = | религия = [[ислам]] ([[Сунниты|суннитского толка]]) |дополнительный_параметр1 = |содержимое_параметра1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |Этап7 = |Дата7 = |Год7 = |Этап8 = |Дата8 = |Год8 = |Этап9 = |Дата9 = |Год9 = |Этап10 = |Дата10 = |Год10 = |Этап11 = |Дата11 = |Год11 = |дополнительный_параметр2 = |содержимое_параметра2 = |до = Конийский султанат |после = Турция |прим = }} [[Акс:Osman Gazi2.jpg|thumb|[[Усмон I]], поягузори Имперотурии Усмонӣ]] '''Империяи Усмонӣ''' ({{lang-ota|دولت عالیه عثمانیه}}, {{lang-tr|Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye}}<ref name="twareekh.com">{{cite web|url=http://www.twareekh.com/images/upload/aboutus/ottmani10liras1334F-.jpg|title=Ottoman banknote with Arabic script|access-date=2013-10-19|archive-url=https://www.webcitation.org/6D7306i4x?url=http://www.twareekh.com/images/upload/aboutus/ottmani10liras1334F-.jpg|archive-date=2012-12-23|url-status=live}}</ref>), '''Империяи Оттоманӣ''', '''Давлати Олияи Усмонӣ''', '''Порта<ref>{{БСЭ3|статья=Порта (Османская империя)|alt=|автор=|том=|страницы=ref=}}</ref>''' — номи расмии давлати туркҳои усмонӣ дар [[Осиёи Хурд]], ки қаламрави он баъзе манотиқи қитъаҳои [[Осиё]], [[Аврупо]] ва [[Африқо]]ро дар бар мегирифт. Пойтахтҳояш: Сёгут (1299 −1329), Бурса (1329-65), Эдирна (1365—1453) ва Истанбул (1453—1922). == Таърих == Насаби Усмониён ба қабилаҳои турктабори ғузҳо мерасид, ки онҳо дар аҳди Салҷуқиён тамоми Шарқи Наздикро ба худ тобеъ намуда, давлати Салҷуқиёни Румро (марказаш Қуния) ташкил карданд. Пас аз тохтутози муғулҳо мавҷи дуввуми муҳоҷирати туркҳо ба Анатолия (аз юнони Осиёи Хурд) оғоз шуд ва онҳо дар давраи таназзули давлати Салҷуқиёни Рум чанд аморати мустақилро дар Осиёи Хурд таъсис доданд, ки машҳуртаринашон аморати Усмониён буд. Саромади хонадони Усмониён — Туғрул (Эртуғрул) пешвои қабилаи турктабори қойӣ буд, ки тавассути хидматаш ба дарбори Салҷуқиёни Рум соҳиби милки мустақил шуд. Туғрул унвони уҷбий ва ҳуқуқи мустақилона бо номи худ хутба хондан ва сикка зарб заданро дошт. Дар аҳди Туғрул ва писараш Усмони I (1258—1326) қаламрави ҳукумати Усмониён дар Анатолияи Ғарбӣ васеъ гардид. Соли 1299 Салҷуқиёни Рум аморати Усмониёнро эътироф карданд. Соли 1324 вориси Усмони I — Орҳан ш. Бурсаро ишғол намуд ва онро ба маркази аморати Усмониён табдил дод. Дар ин давра Усмониён нимҷаз. Галлиполи ва мулкҳои атрофи баҳри Мармарро забт ва мавқеи худро дар Анатолия устувор карданд. Дар аҳди Муроди I (1360-89) қаламрави Усмониён дар Анатолия ва Балкан васеъ шуда, соли 1362 Адрианопол (ҳоло Эдирне) ишғол гардид. Соли 1371 Муроди I сипоҳи муттаҳидаи масеҳиёнро дар набарди назди Мариса шикаст дод ва худро султон эълон кард (1383). Усмониён баъди забт кардани София (1385) ва Ниш (1386) дар набарди Палончик (1388/89) аз сербҳо шикаст хӯрданд. Муроди I тавассути Милош Обилич ба қатл расид. Тохтутози Усмониён боиси нигаронии аврупоиён ва оғози юришҳои салибӣ гардид. Соли 1396 сипоҳи муттаҳидаи аврупоиён дар набарди Никопол шикаст хӯрд. Баъдан дар аҳди Боязиди I ҳукумати Усмониён дар Булғористон, Сербия ва Босния устувор шуд, аммо кӯшиши ишғоли Константинопол натиҷа надод (1402). Сипас амир Темур бо ҳидояти шоҳи Кастиляву Леон — Ҳенрихи III ба Осиёи Хурд лашкар кашид ва Боязиди I дар набарди назди Анқара (1402) ба асорат афтод. Солҳои 1402-13 бо сабаби шиддат ёфтани муборизаи тоҷутахтхоҳонаи ворисони Боязиди I ҳукумати Усмониён заиф гардид. Соли 1413 Муҳаммади II ба тахт нишаст ва мулкҳои парокандаи Усмониёнро муттаҳид кард. Дар аҳди ҳукумати Муроди II (1421-44, 1446-51) нуфузи Усмониён дубора дар Анатолия ва Балкан устувор шуд. Муроди II баъди нокомиаш дар муҳосираи Константинопол (1422) ду юриши салибиро (1444, 1448) бартараф кард. Усмониён дар аҳди Муҳаммади II ш. Константинополро ишғол карда (29.05.1453), ба мавҷудияти Византия хотима бахшиданд. Дар натиҷаи тохтутози баъдии Муҳаммади II Молдова (1456), Сербия (1459), Империяи Трапезунд (1461-61), Босния (1463), аморати Караман (1468), Валахия (1476) ва Албания ба қаламрави Империяи Усмонӣ тобеъ шуданд. Солҳои 1475-76 хонии Қрим вассали Империяи Усмонӣ гардид ва Генуя мулкҳои худро дар ҳавзаи баҳри Сиёҳ аз даст дод. Соли 1479 байни Усмониён ва Венетсия аҳдномаи сулҳ ба имзо расид, ки мувофиқи он, ҷазираҳои баҳри Эгей ба қаламрави Империяи Усмонӣ ҳамроҳ шуданд. Ҳамчунин Венетсия уҳдадор шуд, ки дар шароити таҳдиди хатари ҷанг дар баҳри Миёназамин флоти худро ба Империяи Усмонӣ вогузор кунад. Вориси Муҳаммади II — Боязиди II (1481—1512) мавқеи Империяи Усмонӣро дар қисми ҷанубу шарқии Аврупо (Босния, Ҳерсоговина, Молдова) ва соҳилҳои шарқии баҳри Сиёҳ, Миср ва Сурия устувор кард. Усмониён дар аҳди Салими II (1512-20) дар набарди Чолдирон (1514) Исмоили Сафавиро шикаст дода, Курдистон, Сурия, шимоли Байнаннаҳрайн, Фаластин, Ҳиҷоз ва Мисрро ба қаламрави Империяи Усмонӣ. ҳамроҳ карданд. Салими II пас аз забти Қоҳира (1517) худро халифа ва роҳбари мусулмонони ҷаҳон эълон кард. Империяи Усмонӣ дар аҳди Сулаймони I Қонунӣ (1520-66) ба авҷи қудрат расид: ҷаз. Родос (1522), Трансилвания, Валахия, қисми Молдова, Бағдод (1535), Корсика (1553) ва Эстергом (1547) ба қаламрави империя ҳамроҳ карда шуданд. Баъди фавти Сулаймони I империяро ҷангҳои сулолавӣ фаро гирифтанд. Усмониён дар асрҳои XVI—XVII аз низоми анъанавии интихоби валиаҳд даст кашиданд. Мувофиқи муқаррароти нав, тахти салтанат бояд ба насли калонсоли хонадон вогузор мешуд. Маъмулан, ворис навбати тахтнишинии худро интизор шуда, дигар барои такмили маҳорати роҳбарӣ ва ҷангии худ кӯшиш намекард. Баъдан аксари султонҳои усмонӣ зери таъсири дарбориёну яничарҳо қарор гирифта, истиқлоли худро аз даст доданд. Дар аҳди Салими II (1566-74) тохтутози Усмониён бар зидди Венетсия, Маҷористон ва Эрон шиддат ёфта, ҷаз. Кипр ва нимҷаз. Арабистон забт шуданд. Ҳамзамон аввалин нишонаҳои буҳрон дар Империяи Усмонӣ пайдо шуда, дар замони ҳукумати Муроди III (1574-95) шиддат ёфтанд. Муроди III бо мақсади таъмини амнияти дохилӣ ба самти Эрон лашкар кашида, Қафқози Ҷанубӣ, Гелон, Курдистон, Луристон ва Хузистонро ишғол кард. Дар аҳди Муҳаммади III (1595—1603), Аҳмади I (1603-17), Мустафои I (1617-18, 1622-23) ва Усмони II (1618-22) империяро исён, табаддулоти давлатӣ, фасоди идорию молӣ фаро гирифта, ҳокимияти марказиро ашрофи дарбор дар ҳамдастӣ бо Волидасултон (лақаби модари султон) идора мекарданд. Соли 1632 Муроди IV (ҳукумат 1623-40) модараш Кусум Султон ва ҳаммаслаконашро барканор ва пояҳои давлатдории Усмониёнро барқарор кард. Ӯ соли 1635 ба самти Эрон лашкар кашида, ш-ҳои Табрез, Ереван ва Нахҷувонро ишғол кард. Соли 1639 ҷонибҳои даргир ба аҳдномаи Зуҳоб имзо гузоштанд, ки мувофиқи муқаррароти он Арманистону Озарбойҷон ба қаламрави Эрон ва Ироқ ба ҳайати Империяи Усмонӣ дохил шуданд. Вориси ӯ Иброҳими I (1640-48) ислоҳоти молӣ ва ҳарбӣ гузаронида, шумораи сипоҳиёну яничарҳоро кам кард. Соли 1645 оид ба масъалаи Крит дар байни Империяи Усмонӣ ва Венетсия ҷанги навбатӣ оғоз шуда, то соли 1669 идома ёфт. Дар ин давра мавқеи вазирону рӯҳониён дар ҳукумати марказии Империяи Усмонӣ устувор шуда, Иброҳими I ва баъд ворисаш Иброҳими IV (1648-87) дар натиҷаи табаддулоти яничарҳо сарнагун шуданд. Сулаймони II низ дастнишондаи яничарҳо буд ва ба сиёсат чандон таваҷҷуҳ надошт. Дар аҳди Аҳмади II (1687-91) Усмониён дар муборизаи зидди Империяи Руми Муқаддас шикаст хӯрданд ва Маҷористон аз тобеияти Империяи Усмонӣ хориҷ шуд. Мустафои II (1695—1703) кӯшиш кард, ки рафти амалиёти ҳарбиро ба нафъи Усмониён тағйир диҳад, вале ноком гардид. Мувофиқи аҳдномаи Карловитс (1699) ва сулҳи Константинопол (1700), Морея, Далматсия, Венгрия, Трансилвания, Подолия ва Азов аз қаламрави Империяи Усмонӣ хориҷ шуданд. Соли 1703 Мустафои II дар натиҷаи исёни яничарҳо сарнагун гардид. Дар аҳди Аҳмади III (1703-30) доираҳои ҳукмрони Империяи Усмонӣ дар заминаи густариши робитаҳои дипломатӣ бо кишварҳои Аврупо (Англия ва Фаронса) рақобати низомиро зидди Руссия шиддат бахшиданд. Усмониён баъди набарди Полтава (1709) ба шоҳи Шветсия Карли XII паноҳгоҳ дода, соли 1710 бар зидди Руссия ҷанг эълон карданд. Ҷанги русу турк (1710-13) ба нафъи Усмониён хотима ёфта, мувофиқи аҳдномаҳои Сулҳи Прут (1711) ва Сулҳи Адрианопол (1713) ш. Азов ва минтақаи соҳили рости дарёи Днепр ба қаламрави Империяи Усмонӣ ҳамроҳ карда шуданд. Баъдан Аҳмади III барои устувор кардани мавқеи Империяи Усмонӣ дар баҳри Миёназамин бар зидди Венетсия (1714-18) ва Австрия (1716-18) ҷанг эълон кард. Соли 1718 доираҳои ҳукмрони Империяи Усмонӣ, Австрия ва Венетсия ба Муоҳадаи сулҳи Пожаревас (шаҳр дар Сербия) имзо гузоштанд, ки шартҳои он барои Усмониён ногувор буданд. Соли 1723 Усмониён дар муқобили тохтутози русҳо шимолу ҷануби Қафқоз, қисми шарқии Гурҷистону Арманистонро ишғол карданд. Соли 1724 намояндагони Руссия ва Империяи Усмонӣ Паймони муайян кардани сарҳадди нуфуз дар Қафқоз ва соҳили баҳри Хазар имзо гузоштанд, ки мувофиқи он, Ардабил, Табрез, Ҳамадон, Кирмоншоҳ, Гурҷистон ва Арманистон ба қаламрави Империяи Усмонӣ ҳамроҳ гардиданд. Дар замони ҳукмронии Маҳмуди I (1730-54), Усмони III (1754-57), Мустафои III (1757-74) ва Абдулҳамиди I (1774—1789) буҳрони сиёсӣ ва иқтисодии Империяи Усмонӣшиддат ёфта, Усмониён мулкҳои худро дар соҳили баҳри Сиёҳ, Қрим ва Эрон аз даст доданд. Дар асри XVIII иқтидори иқтисодӣ ва низомии Империяи Усмонӣ нисбат ба кишварҳои Аврупо ва Руссия заиф шуда, империяро хатари таназзул фаро гирифт. Доираҳои ҳукмрони усмонӣ барои барқарор кардани нуфузи ҷаҳонии империя ва устувор кардани ҳокимияти марказӣ ба анҷом додани ислоҳот иқдом карданд, вале яничарҳо ва ашроф бо мақсади ҳифзи имтиёзҳои табақавии худ аз анҷоми ислоҳот худдорӣ карданд. Салими III (1789—1807) пас аз нокомӣ дар ҷанги навбатии русу турк (1787-91) ва шикаст хӯрдани сипоҳиёни усмонӣ дар набардҳои Фокшани ва Римник (1789) ба Аҳдномаи сулҳи Ясск (21.12.1779) имзо гузошт, ки мувофиқи он, хонии Қрим ва Гурҷистон ба Руссия ва Бессарабия, князии Молдова ба қаламрави Империяи Усмонӣ ҳамроҳ карда шуданд. Сипас ӯ барои устувор кардани ҳокимияти мутлақ ва иқтидори ҳарбии империя ба баргузории ислоҳот иқдом кард, ки он дар таърих бо номи «низоми ҷадид» (номи қисмҳои ҳарбии навтаъсис) машҳур аст, вале қисми зиёди ислоҳоти мазкур дар шароити мураккаби вазъи дохилӣ ва хориҷии Империяи Усмонӣ, аз ҷумла тохтутози Наполеон Бонапарт ба Миср (1798), шӯриши якуми сербҳо дар Балкан (1804-13) ва оғози ҷанги навбатии русу турк (1806) татбиқ нашуд. Cолҳои 1807-08 Салими III ва ворисаш Мустафои IV (1807-08) тавассути яничарҳо сарнагун шуда, Маҳмуди II (1808-39) соҳиби тахт гардид. Маҳмуди II барои татбиқи ислоҳоти «низоми ҷадид» чанд мушовири аврупоиро ба дарбор ҷалб карда, низоми муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ ва фарҳангии империяро тағйир дод: ба ҷои дастаҳои яничарҳо сипоҳи доимӣ ташкил ёфт; имтиёзи мусулмонону ғайримусулмонон дар хидмати ҳарбӣ ва давлатӣ баробар шуд; барои омода кардани ходимони давлатӣ ва низомӣ мактабу омӯзишгоҳ таъсис ёфт; чопи китоб ва рӯзномаву маҷаллаҳо афзун гардид. Аз ҷониби дигар, Маҳмуди II дар сиёсати хориҷӣ ноком шуд ва нуфузи байналмилалии Империяи Усмонӣ коҳиш ёфт; Усмониён ду бор (1806-12 ва 1828-29) дар ҷанги зидди Руссия шикаст хӯрда, қисми зиёди қаламрави худро дар Балкан, Қафқози Ҷанубӣ, Молдова ва Валахия аз даст доданд; юнониён дар натиҷаи Инқилоби миллӣ-озодихоҳии Юнон (1821-29) аз қаламрави империя хориҷ шуданд; Муҳаммад Алӣ солҳои 1831-33 чанд бор Усмониёнро шикаст дод, аммо кӯшишҳои ӯ барои ишғоли тахти Истанбул натиҷа надоданд. Султон Абдулмаҷид бо номи «Танзимот» ислоҳот ҷорӣ кард ва дар Империяи Усмонӣ сохтмони хатти телеграф ва р. о. сар шуд. Дар Ҷанги Қрим Империяи Усмонӣ ва муттаҳидонаш (Англия ва Фаронса) Руссияро шикаст доданд ва нуфузи кишварҳои аврупоӣ дар дарбори Усмониён афзоиш ёфт. Аз соли 1854 доираҳои ҳукмрони усмонӣ барои дарёфти қарзҳои имтиёзнок ба кишварҳои аврупоӣ муроҷиат карданд. То соли 1875 ҳаҷми қарзҳои Империяи Усмонӣ ба 5,3 млрд франк расид. Соли 1876 Империяи Усмонӣ муфлис эълон шуд ва намояндагони кишварҳои аврупоӣ иқтисодиёти империяро зери назорати худ гирифтанд. Баъдан Муроди V (30.5. 1876-31.8.1876) зери фишори ҳаракати ҷавонтуркон ба «Қонуни асосӣ» (Конститутсия) имзо гузошт (23.12. 1876), ки мувофиқи он, дар Империяи Усмонӣ парламент таъсис дода шуд. Вориси ӯ — Абдулҳамиди II (1876—1909) зери хатари ҷанги нави русу туркҳо (1877-78) фаъолияти парламент ва амали «Қонуни асосӣ»-ро дар Империяи Усмонӣ манъ кард. Империяи Усмонӣ баъди инқилоби ҷавонтуркон ва Ҷанги якуми ҷаҳонӣ барҳам хӯрд. Ҳоло баъзе намояндагони хонадони Усмониён дар ИМА иқомат доранд ва роҳбари онҳо Усмон Боязид Усмонуғлу мебошад. == Низоми идорӣ ва иҷтимоӣ == Низоми ҳукумати Усмониён таҳти таъсири унсурҳои давлатдории Салҷуқиёни Рум ва Византия ташаккул ёфта, дар аҳди Орҳан ва Муроди I мукаммал гардид. Роҳбари олии давлат — султон ба ҳокимияти сиёсӣ ва ҳарбӣ роҳбарӣ мекард ва ҳамчун ҳомии шариат бо унвони «ховандгор» ё «худовандгор» низ ёд мешуд. Дар ҳуҷҷатҳо Муроди I бори аввал бо унвони Султони аъзам ё Худовандгор ёд шуда, аврупоиён Боязиди I-ро нахустин императори усмонӣ медонанд. Аз давраи ҳуҷуми Салими II ба Миср (1517) баъзе султонҳои Империяи Усмонӣ расман ба унвони халифа ёд мешуданд. Қудрати мутлақи султонро шариат маҳдуд карда, тамоми тасмимҳои роҳбари давлат дар мувофиқа бо Шайхулислом амалӣ мешуданд. Дарбори Усмониён то давраи истилои Константинопол дар Эдирне қарор дошт, ки аз бинои куҳна ва нав иборат буд. Дар аҳди Муҳаммади Фотеҳ дарбор ба шаҳри Истанбул интиқол ёфт, ки бо номи қасри Тӯпқопӣ машҳур аст. Намояндаи хос ва муовини асосии султон садри аъзам (сарвазир) буд, ки нахуст аз ҳисоби мусулмонони озод ва баъдан аз байни яничарҳо таъйин мешуд. Садри аъзам ба корҳои ташкилоти ҳукумати марказӣ ё девони омӣ — «боби олӣ» роҳбарӣ мекард, 6 вазири дигар ба ӯ итоат мекарданд: дар охири асри XVI шумораи вазирон ба 23 нафар расид. Дар назди садри аъзам девони хосси дигар бо номи девони икиндӣ амал мекард, ки дар кори он раисулкуттоб ва котибон ширкат мекарданд. Ин девон арзу шикояти мардумро баррасӣ мекард. Ҳамчунин, садри аъзам ба кори девони одина (дар рӯзи ҷумъа баргузор мешуд) роҳбарӣ менамуд ва ҳамроҳи қозиаскарии Румило ва Анатолия масъалаҳои шаръиро ҳал мекарданд. Дар Империяи Усмонӣ девон (девони ҳумоюнӣ) дар шакли ҷаласаи васеи вазирону ашрофи олӣ фаъолият карда, ҳафтае чор бор (шанбе, якшанбе, душанбе, сешанбе) даъват мешуд. Садри аъзам ҳамроҳи дигар аъзои девони ҳумоюнӣ — қозиаскарӣ, дафтардор, нишонҷӣ (муҳрдор) ва раисулкуттоб масъалаҳои муҳимми сиёсӣ ва иҷтимоӣ-иқтисодиро баррасӣ намуда, қарори худро ба султон пешниҳод мекард. Масъулияти умури молӣ ва ҳисобдориро аъзои хизонаи султония ба уҳда доштанд. Ҳайати қазоват аз қозии сипоҳ, муфаттиш, қозӣ ва ноиби қозӣ иборат буд. То таъсис ёфтани вазорати корҳои хориҷаи Империяи Усмонӣ (1837) робитаҳои дипломатии Усмониён ғайримунтазам сурат мегирифт, қосидон барои иҷро ва ё ҳалли масъалаҳои мушаххас ба кишварҳои хориҷӣ фиристода шуда, баъди иҷрои ваколатҳо бозпас мегаштанд. Маъмулан, раисулкуттоб қосидонро қабул ва гусел мекард. Империяи Усмонӣ аз ҷиҳати маъмурӣ ба иёлат ва санҷақҳо тақсим мешуд. Империяи Усмонӣ. дар аҳди Муроди III 25 иёлат дошт. Иёлоти Империяи Усмонӣ дар се қитъа ҷойгир шуда, мақоми гуногун доштанд: Макка ва Мадина (аморати Ҳарамайн) ва хонии Қрим мустақил буданд; Тунис ва Алҷазоирро беклербий идора мекард; Валахия ва Молдавия худмухтор буданд. Ҳар як бийлербий (волӣ) мувофиқи шумораи сипоҳиён ва кормандонаш (кадхудо, мактубчӣ, муҳрдор, хизонадор) иқтоъ дошт. Дар Империяи Усмонӣ табақаи ашроф гурӯҳи соҳибимтиёзи ҷомеа буд. Табақаи ашроф аз мардуми мусулмон ва ғайримусулмон (юнониён, романиҳо, славянҳо, венгерҳо, булғориҳо, арманиҳо, албаниҳо, яҳудиён) иборат буд. Мардуми ғайримусулмон ё заммӣ дар қаламрави империя мавқеи худмухтор доштанд ва умури иҷтимоию мазҳабӣ, ҳалли ихтилофот ва ҷамъоварии андозу ҷаримаи онҳо ба уҳдаи ташкилоти диниашон вогузор шуда буд. Ҳамчунин, роҳбарони ташкилоти динии онҳо дар баробари дарбори усмонӣ масъул буданд. Дар асрҳои XV—XVI як гурӯҳи яҳудиён аз Испания ба қаламрави Империяи Усмонӣ муҳоҷират карда, дар соҳаи тиҷорату бинокорӣ мавқеи хос пайдо намуданд. == Иқтисодиёт == Масъулияти сабти даромаду хароҷот дар империя ба уҳдаи ташкилоти «дафтардория» вогузор шуда буд, ки роҳбари онро дафтардор меномиданд. Ин ташкилот дар назди девони ҳумоюн қарор дошта, дар он ҳуҷҷатҳои сабти даромаду хароҷоти замин ва қарорҳои садри аъзам нигаҳдорӣ мешуданд. Ҳар як вилоят дафтардори худро дошт, ки вазифаи ӯ ҷамъоварии молиёт ва фиристодани он ба хазинаи давлат буд. Дар вилоятҳо даромади заминҳои иқтоъ тавассути девони «дафтари рӯзнома» сабт мешуд, ки роҳбари онро рӯзномачӣ мегуфтанд. Сиккаҳои усмонӣ дар пайравӣ ба Салҷуқиёни Рум ва Византия зарб зада мешуданд, ки вазни комили онҳо ба шаш қирот (тақр. чоряк дирҳам) баробар буд. Дар як тарафи сикка исми султон (бидуни зикри номи падар ва замону макони зарб) ва дар тарафи дигар ибораи шаҳодат зарб меёфт. Қисми зиёди заминҳои корам бо номи «замини амирия» ё давлатӣ дар ихтиёри султон буд, ки ҳамчун иқтоъ вогузор шуда буданд. Заминҳои иқтоъ аз ҷиҳати даромад ба чанд навъ тақсим мешуданд: иқтои хурд ё тимор, ки даромади он тақр. бист ҳазор оқча (воҳиди хурди пули усмонӣ) буд; заомат, ки даромади он зиёда аз бист ҳазор оқча буд; иқтои хос, ки даромади он тақр. сад ҳазор оқчаро ташкил медод, маъмулан, ба афроди хонадони ҳукмрон тааллуқ доштанд. Дар баъзе минтақаҳо заминҳои корам ба ихтиёри фардҳои ҷудогона ё қавм вогузор шуда, онҳо вобаста ба масоҳат ва дараҷаи ҳосилхезии замин солона ба хазинаи давлат андоз месупориданд. == Тиҷорат == Тохтутози Усмониён дар Аврупо аз ибтидо ба маҳдуд кардани мавқеи иқтисодии венетсиягиҳо ва генуягиҳо дар баҳрҳои Сиёҳ, Эгей ва Миёназамин равона шуда буд. Усмониён дар натиҷаи ҷангҳои тӯлонӣ марказҳои тиҷоратии венетсиягиҳоро дар Юнон (1463-79), баҳри Эгей (1499—1503) ва ҷазираҳои Кипру Крит (1570—1669) соҳиб шуданд. Соли 1484 Усмониён мавқеи худро дар баҳри Сиёҳ устувор карданд. Тиҷорат дар ин масир дар инҳисори туркҳо, арманиҳо, яҳудиҳо ва юнониҳо қарор гирифт. Усмониён баъдҳо бандарҳои баҳри Сурхро соҳиб шуда, барои фаъолияти тиҷоратии худ дар уқёнуси Ҳинд замина фароҳам оварданд. Бағдод ва Басра марказҳои асосии тиҷоратии Империяи Усмонӣ бо Эрон ва Ҳинд буданд. Дар асрҳои XV—XVI Анатолия ба маркази муҳимми интиқоли молҳои Шарқ ба Полша, Қрим, Руссия ва Сурия табдил ёфт. Дар ин давра Усмониён ба бозорҳои тиҷоратии Аврупо роҳ ёфтанд ва содироти маснуоти пахтагӣ ва пашмӣ афзун гардид. Дар асри XVI фаронсавиҳо (1536), англисҳо (1580), баъдан ҳолландиҳо (1612) ва русҳо (1739) барои тиҷорати мустақил дар қаламрави Империяи Усмонӣ имтиёз пайдо карданд. Дар асри XVII Измир, Алеппо ва Искандария ба маркази тиҷорат табдил ёфтанд. Дар асри XIX дар бозорҳои тиҷоратии Империяи Усмонӣ мавқеи англисҳо устувор гардид. Дар асри XVII шаҳрвандони мусулмон 4 %, ғайримусулмон 5 % ва хориҷиён 6 % боҷ месупориданд. == Артиш == Дар ибтидо асоси артиши Усмониёнро сипоҳи саворон ташкил медод. Саворон таҳти сарварии Санҷақбой дар набардҳо ширкат намуда, дар замони осоиштагӣ ба маҳалли иқомати худ бармегаштанд. Оҳиста-оҳиста горди саворон ба иқтоъдорӣ машғул шуда, маҳорати ҷангии худро аз даст доданд ва ҳукумат ба яничарҳо таваҷҷуҳ зоҳир кард. Ҳамзамон, Усмониён низоми сафарбаркунии сарбозонро аз миёни мардуми ғайримусулмони империя бо номи девширма ба роҳ монда, бовар доштанд, ки ин сипоҳиён нисбат ба султон садоқати бештар нишон медиҳанд. Қисми дигари сипоҳиёни усмонӣ бо номи ҷебеҷӣ машҳур буданд, ки ҳангоми ҷанг аслиҳаи ҳарбиро ба маҳалли набард интиқол дода, дар замони осоиш аслиҳахонаро муҳофизат мекарданд. Шумораи ҷебеҷиҳо тақрибан 3 ҳазор буд. Дастаҳои ғарибони пиёда (шумораашон тақрибан 20 ҳазор), ки дар майдони набард аз ду ҷониб (чапу рост) чатри султонро муҳофизат мекарданд, аз ҷонфидоён ба ҳисоб мерафтанд. Волиёни усмонӣ неруҳои хосси худро доштанд, ки моҳонаашон аз даромади заминҳо пардохт мешуд. Усмониён, ки аз ибтидо ба тӯпхона ва занбӯрак таваҷҷуҳ зоҳир карда буданд, дар набарди майдони Косово (1389) бори аввал ба ҷои манҷаниқ аз тӯп истифода намуданд. Тӯпхонаи асосии Усмониён дар аҳди Муҳаммади Фотеҳ дар Истанбул бунёд ёфт ва дар асри 19 шумораи тӯпчиён тақр. ба 5 ҳазор нафар расид. Тӯпҳои усмонӣ бо номи шаика, ҳавоӣ, зарбазан, шоҳӣ, калонбарно ва қалъакӯб машҳур буданд. Усмониён дар баҳру уқёнус низ мавқеи устувор доштанд ва шумораи киштиҳои ҳарбии онҳо дар аҳди Сулаймони Қонунӣ тақрибан ба 300 адад расид. Дар ин давра ҳокими Алҷазоир Хайруддини Барбарос сардори флоти Усмониён (капуданпошо) таъйин шуд ва мавқеи империя дар б. Миёназамин устувор гардид. Корхонаҳои асосии киштисозӣ дар Истанбул ва Галлипол ҷойгир буданд. Дар ибтидо флоти Усмониён аз заврақҳои белдор ва киштиҳои бодбондор иборат буд. Флоти усмониҳо дар замони салтанати Абдулазиз пас аз Британияи Кабир ва Фаронса бузургтарин флоти баҳрӣ буд. 27 апрели 1912 Усмониён аввалин бор аз ҳавопаймои ҷангӣ истифода карданд. Соли 1916 сипоҳи ҳарбӣ-ҳавоии турк (таъсис, 1909) тақр. 90 ҳавопаймо дошт, ки аксари онҳо истеҳсоли Фаронса ва Олмон буданд. == Демография == Дар ибтидои асри 19 аҳолии Империяи Усмонӣ тақр. 25-32 млн нафар буд (дар Аврупо — 10 млн нафар, Осиё — 11 млн нафар, Африқо — 3 млн нафар). Соли 1914 қаламрави Империяи Усмонӣ се баробар хурд гардида, аҳолии он 18,5 млн нафарро ташкил медод. Солҳои охири мавҷудияти Империяи Усмонӣ дарозумрии миёнаи аҳолӣ тақрибан ба 50 сол мерасид. Соли 1785 бар асари бемории вабо аз шаш як ҳиссаи аҳолии Мисри усмонӣ талаф шуд. == Илму фарҳанг == Тамаддуни усмонӣ дар заминаи омезиши унсурҳои фарҳанги арабӣ, эронӣ, византиягӣ ва аврупоӣ ташаккул ёфта буд. Забони расмии империя усмонӣ буда, таҳти таъсири форсӣ ва арабӣ қарор дошт. Ақаллиятҳои миллӣ ба забонҳои курдӣ, арманӣ, оромии нав, понтӣ, албанӣ, юнонӣ, сербӣ, булғорӣ ва аруминӣ гуфтугӯ мекарданд. Мактубҳои расмии Усмониён ба давлатҳои Эрон (то набарди Чолдирон), Ҳинд ва Осиёи Марказӣ ба забони форсӣ навишта мешуданд. Забони форсӣ то давраи қабули алифбои лотинӣ дар мадрасаҳои Империяи Усмонӣ таълим дода мешуд. Осори адабӣ ба забони форсӣ ва китобҳои динӣ бо арабӣ таълиф мешуданд. Адабиёти девонӣ ё классикии усмонӣ дар заминаи адабиёти форсӣ ва арабӣ ташаккул ёфта, жанрҳои гуногун дошт: зарбулмасалу мақол, латифа, ҳикоя, ривоят, ғазал, қасида, маснавӣ ва достон. Аз соли 1453 шаҳри Истанбул ба маркази илмӣ-фарҳангии Усмониён табдил ёфт. Шоҳзодагони усмонӣ Боязиди II, султон Ҷам, Салими II ва Сулаймони Қонунӣ табъи шоирӣ доштанд. Муҳаммади Фотеҳ, ки пуштибони аҳли илму адаб буд, ҳангоми фатҳи Константинопол шеъри форсии зеринро замзама мекард:{{иқтибоси академикӣ|<poem> Бум навбат мезанад бар торами Афросиёб, Пардадорӣ мекунад дар қасри Қайсар анкабут. </poem>|сарчашма=}}Муҳаммади Фотеҳ ҳангоми мусофирати Ҷомӣ ба Макка ӯро тавассути Хоҷа Атоуллоҳи Кирмонӣ ба Истанбул даъват кард, вале шоир аз қабули ин пешниҳод худдорӣ намуд. Боязиди II низ ҳамчун ҳомии шеъру адаб бо Ҷомӣ мукотиба дошт. Ҷомӣ дафтари севвуми «Силсилату-з-заҳаб»-ро ба ӯ бахшидааст. Дар дарбори Муҳаммади Фотеҳ шоирони соҳибдевони форсизабон Ҳомидии Исфаҳонӣ ва Қабулӣ, таърихнигор Аҳмади Румӣ (муаллифи «Беҳҷату-т-таворих») ва риёзидон Мулло Алии Қушчӣ (аз Самарқанд) эътибори баланд доштанд. Пас аз набарди Чолдирон як қисми намояндагони илму адаби Хуросону Мовароуннаҳр бо ташвиқи Салими II ба Истанбул рафтанд, ки намунаи ашъори онҳо дар тарҷумаи форсии «Маҷолису-н-нафоис»-и Ҷомӣ (тарҷумон Ҳаким Шоҳмуҳаммади Қазвинӣ) боқӣ мондааст. Баъзе аз ин шоирон, аз қабили Латифии Ардабилӣ, Фатҳуллоҳи Котиб, Ноҷии Кирмонӣ, Аминии Самарқандӣ, Абдуллоҳи Шабистарӣ, Алиакбари Хатоӣ, Шайх Фатҳуллоҳ, Адоии Шерозӣ, Басирии Хуросонӣ ва Фахри Халхолӣ баъди адои ҳаҷ, ба сабаби баста будани марзи байни Усмониён ва Сафавиён тариқи Дашти Қипчоқ ба Истанбул рафта буданд. Қаҳрамони асосии фолклори усмониҳо Хоҷа Насруддин буд. Хусусияти асосии насри усмониҳо воқеиятнигорӣ буда, то асри XIX дар он ҳикояҳои тахайюлӣ ба назар намерасанд, ҳатто дар фолклор ва назми онҳо хаёлпардозӣ бисёр нодир аст. Маъруфтарин намояндагони насри ин адабиёт Аҳмад-пошо, Наҷотӣ, Ошиқ-пошо, Синон-пошо мебошанд. Асосгузорони назми девонӣ, ки дар пайравӣ ва тарҷумаи ашъори арабу форс ба вуҷуд омадааст, Аҳмади Доӣ ва Ғозӣ Бурҳонуддин (асрҳои XIII—XIV) ба ҳисоб рафта, ашъори худро дар вазнҳои ҳиҷоӣ, оҳангӣ ва арӯз эҷод кардаанд. Бузургтарин шоири адабиёти классик Бакӣ (1526—1600) буд. Шоирони машҳури дигар ба мисли Нафъӣ (1582—1636) ва Яҳё Афандӣ (1552—1644) дар ашъори худ васфи табиат ва эҳсосоти шахсии худро ҷо додаанд. Дар асрҳои XVI—XVII сабки ҳиндӣ тавассути Фузулӣ, Бакӣ, Юсуф Набӣ, шайх Ғолиб, Авлиё Чалабӣ ва дигарон ба адабиёти усмонӣ роҳ ёфт. Насри давраи Усмониён таҳти таъсири сиёсати дарбор қарор дошт. Дар Империяи Усмонӣ фарҳангнависӣ ривоҷ ёфта, дар ин давра якчанд фарҳанги форсӣ ба туркӣ таълиф шуданд: «Лисону-л-Аҷам»-и Ҳасани Ҳалабӣ, «Саҳоҳу-л-аҷмия»-и Муҳаммад ибни Миралӣ, «Луғати Ҳалимӣ»-и Лутфуллоҳ ибни Юсуф Ҳалимӣ, «Силату-л-мақосид»-и Хатиб Рустами Мавлавӣ ва «Туҳфаи шоҳидӣ»-и Шоҳидии Қуниявӣ. Дар дарбори Усмониён ба китобҳои «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Балхӣ, «Гулистон»-у «Бӯстон»-и Саъдии Шерозӣ, «Баҳористон»-и Ҷомӣ ва ғайра чандин шарҳ навишта шуд. Усмониён ба таърихнигории дарборӣ таваҷҷуҳ зоҳир карда, барои сабти воқеаҳои аҳди худ дар дарбор мансаби шоҳномачӣ таъсис доданд. Дар аҳди Усмониён асарҳои зиёди таърихӣ таълиф шуданд: «Беҳҷату-т-таворих»-и Шукруллоҳ, «Хункорнома»-и Маолӣ, «Ғазономаи Рум»-и Кошифӣ, «Таърихи Оли Усмон»-и Ибни Камол Пошозода, «Сулаймоннома»-и Кашфӣ ва ғ. Бузургтарин осори тасаввуфии туркҳои усмонӣ маснавии Ошиқ-пошо бо номи «Ғарибнома» мебошад. Адабиёти Аврупо тавассути Алӣ Азиз Гиридӣ (асри 18) ба И. У. роҳ ёфт. Охирин намояндаи маъруфи адабиёти Усмониён Намик Камол (асри XIX) дониста шудааст. == Ҳунармандӣ ва меъморӣ == Дар Империяи Усмонӣ зери таъсири анъанаҳои фарҳангии Салҷуқиёни Рум, Византия, Атобакони Анатолия ва Темуриён ташаккул ёфта буд. Аз давраи ҳукмронии Муҳаммади II дар дарбори Усмониён ниҳоди «Наққошхона» амал мекард, ки он ҷо хаттотон, наққошон ва саҳҳофон ба ороиши нусхаҳои хаттӣ, кашидани тарҳҳо, кандакорӣ, наққошӣ, кошикорӣ ва катибанигорӣ машғул буданд. Солҳои 1451—1520 ҳунармандони бисёре аз Шероз, Табрез, Ҳирот, Димишқ ва Бағдод ба Истанбул даъват шуда, нусхаҳои хаттиро бо равиши мактабҳои минётурии Ҳирот ва Табрез ороиш медоданд. Дар «Наққошхона» аввалан осори классикии форсӣ, аз ҷумла «Мантиқу-т-тайр»-и Аттор, «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ, «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, «Калила ва Димна» бо минётурҳо тазйин шуданд. Аз асри 16 дар ороиши нусхаҳои хаттӣ тасвири рӯйдодҳои муосир, аз ҷумла маросими дарборӣ, фатҳи қалъа ва пирӯзиҳо роҳ ёфтанд, ки авҷи қудрати сиёсии Империяи Усмонӣро муаррифӣ мекарданд. Дар ибтидо хушнависони усмонӣ аз навъҳои гуногуни хатҳои шашгона (муҳаққақ, райҳон, сулс, насх, риқоъ, тавқеъ) истифода мебурданд. Дар асрҳои XVII—XVIII истифодаи хатҳои муҳаққақ, райҳон, насх маҳдуд шуда, ба ҷои онҳо хатти девонӣ маъмул гардид. Хатти риқоъ барои навиштани ҳуҷҷатҳо истифода мешуд. Дар Империяи Усмонӣ мактабҳои хушнависии Шайх Ҳамдуллоҳ (1429—1520), Аҳмади Қараҳисорӣ (1469—1556), Ҳофиз Усмон (1642-98) ва Мустафо Роқим (1758—1826) машҳур буданд. Меъмории усмонӣ зери таъсири унсурҳои меъмории кишварҳои Шарқ ва Византия ташаккул меёфт. Он дар марҳалаи аввал (1350—1450) хусусияти маҳаллӣ дошта, тарҳу наққошии онҳо гуногун буданд. Бинои муҳташами ин давра — Улу ҷомеъ аз 20 утоқ иборат буд, ки ҳар кадом гунбади алоҳидаи ҳирамшакл доштанд. Дар авҷи тараққии И. У. тарҳ ва наққошии меъмории усмонӣ, аз ҷумла гунбадҳои бузург, манораҳои баланд ва саҳнҳои сутунбандишуда таҳти таъсири калисои Софияи Муқаддас қарор доштанд. Солҳои 1453-81 бо роҳбарии Хоҷа Меъмор Синон (1490—1588) дар Истанбул тақр. 210 масҷид, 24 мадраса, 32 ҳаммоми умумӣ, 12 бозору мусофирхона қомат афрохт. Дар асрҳои 17-18 аксари биноҳои муҳташами усмонӣ, аз ҷумла масҷиди Нури Усмония ва қасри Долмабоғча, зери таъсири меъмории аврупоӣ бунёд шуданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Империяи Усмонӣ|8|муаллиф=С. Ҳусайнов.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Таърихи Осиё]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]] [[Гурӯҳ:Хилофатҳо]] kbg2odt4qjb87p6yswgscmywz57rwuf 1475964 1475963 2026-06-09T09:32:10Z VASHGIRD 8035 1475964 wikitext text/x-wiki {{Давлати таърихӣ |ном = Империяи Усмонӣ |номи қавмӣ = <big>دَوْلَتِ عَلِيّهٔ عُثمَانِيّه</big><br>Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye |вазъ = Империя |гимн = {{не переведено 5|Гимн Османской империи||en|Imperial anthems of the Ottoman Empire}} |дирафш = Ottoman flag alternative 2.svg |описание_флага = [[Флаг Османской империи|Флаг]] |нишон = Osmanli armasi.svg |описание_герба = [[Герб Османской империи|Герб]] |харита = OttomanEmpireIn1683-ru.png |размер = |описание = Османская империя в [[1683 год]]у |p1 = Конийский султанат |flag_p1 = |p2 = Византийская империя |flag_p2 = |p3 = Сербская деспотия |flag_p3 = |образовано = 1299 |ликвидировано = 1922 |s1 =Турция |flag_s1 = Flag of Turkey.svg |s2 = Султанат Египет |flag_s2 = Egypt flag 1882.svg |s3 =Хиджаз (королевство) |flag_s3 = Flag of Hejaz (1917).svg |s4 =Асир (эмират) |flag_s4 = Sa asir1.png |s5 = Йеменское Мутаваккилийское Королевство |flag_s5 = Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen.svg |s6 = Арабское Королевство Сирия |flag_s6 = Flag of Kingdom of Syria (1920-03-08 to 1920-07-24).svg |s7 =Месопотамия (мандатная территория) |flag_s7 = Flag of Iraq (1924–1959).svg |s8 = Администрация Западной Армении |flag_s8 = Flag of Administration of Western Armenia.svg |s9 = Понт (республика) |flag_s9 = Tr ponto2.gif |s10 = Британский мандат в Палестине |flag_s10 = Ensign of the Palestine Mandate (1927–1948).svg |девиз = {{lang-ota3|دولت ابد مدت|Devlet-i Ebed-müddet}}<br> «Вечное государство»<ref>{{cite web|url=http://www.osmanlilar.gen.tr/makale.asp?id=27|title=Devlet-i ebed müddet|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=|format=|work=|publisher=|accessdate=2013-10-19|lang=tr|description=|deadlink=|archiveurl=https://www.webcitation.org/6E76weO4i?url=http://www.osmanlilar.gen.tr/makale.asp?id=27|archivedate=2013-02-01}}</ref> |столица = [[Сёгют]] (1299—1329) <br>[[Бурса (город)|Бурса]] (1329—1365) <br>[[Эдирне]] (1365—1453) <br>[[Стамбул]] (1453—1922) |города = |язык = [[османский язык]] и др. |площадь = {{число|22.000.000}}<ref>{{книга|автор= Peter Turchin, Jonathan M. Adams, Thomas D. Hall.|часть= |ссылка часть= |заглавие= |оригинал= East-West Orientation of Historical Empires and Modern States. In: Journal of World-Systems Research, Vol. XII, N. II, 2006, P.218–239; P.223.|ссылка= http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf|викитека= |ответственный= |издание= |место= |издательство= |год= |volume= |pages= |allpages= |серия= |isbn= |тираж= }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070222011511/http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf |date=2007-02-22 }} {{Cite web |url=http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2017-11-02 |archivedate=2007-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070222011511/http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf }}</ref> км² (1683 год) |население = {{число|200000000}} чел. (1856 год)<br> (2,6 % [[Население Земли|населения Земли]]) |валюта = [[акче]], [[Куруш (монета)|куруш]], [[Османская лира|лира]] |форма_правления = [[абсолютная монархия]] (до 1876; 1878—1908)<br> [[дуалистическая монархия]] (1876—1878; с 1908) |династия = [[Османы (династия)|Османы]] |титул_правителей = султан |правитель1 = |год_правителя1 = |титул_правителей2 = <!--используется при изменении титула последующего правителя--> |правитель2 = |год_правителя2 = |титул_правителей3 = |правитель3 = |год_правителя3 = |титул_правителей4 = |правитель4 = |год_правителя4 = |титул_правителей5 = |правитель5 = |год_правителя5 = |титул_правителей6 = |правитель6 = |год_правителя6 = | религия = [[ислом]] ([[Сунниты|суннитского толка]]) |дополнительный_параметр1 = |содержимое_параметра1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |Этап7 = |Дата7 = |Год7 = |Этап8 = |Дата8 = |Год8 = |Этап9 = |Дата9 = |Год9 = |Этап10 = |Дата10 = |Год10 = |Этап11 = |Дата11 = |Год11 = |дополнительный_параметр2 = |содержимое_параметра2 = |до = Конийский султанат |после = Туркия |прим = }} [[Акс:Osman Gazi2.jpg|thumb|[[Усмон I]], поягузори Имперотурии Усмонӣ]] '''Империяи Усмонӣ''' ({{lang-ota|دولت عالیه عثمانیه}}, {{lang-tr|Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye}}<ref name="twareekh.com">{{cite web|url=http://www.twareekh.com/images/upload/aboutus/ottmani10liras1334F-.jpg|title=Ottoman banknote with Arabic script|access-date=2013-10-19|archive-url=https://www.webcitation.org/6D7306i4x?url=http://www.twareekh.com/images/upload/aboutus/ottmani10liras1334F-.jpg|archive-date=2012-12-23|url-status=live}}</ref>), '''Империяи Оттоманӣ''', '''Давлати Олияи Усмонӣ''', '''Порта<ref>{{БСЭ3|статья=Порта (Османская империя)|alt=|автор=|том=|страницы=ref=}}</ref>''' — номи расмии давлати туркҳои усмонӣ дар [[Осиёи Хурд]], ки қаламрави он баъзе манотиқи қитъаҳои [[Осиё]], [[Аврупо]] ва [[Африқо]]ро дар бар мегирифт. Пойтахтҳояш: Сёгут (1299 −1329), Бурса (1329-65), Эдирна (1365—1453) ва Истанбул (1453—1922). == Таърих == Насаби Усмониён ба қабилаҳои турктабори ғузҳо мерасид, ки онҳо дар аҳди Салҷуқиён тамоми Шарқи Наздикро ба худ тобеъ намуда, давлати Салҷуқиёни Румро (марказаш Қуния) ташкил карданд. Пас аз тохтутози муғулҳо мавҷи дуввуми муҳоҷирати туркҳо ба Анатолия (аз юнони Осиёи Хурд) оғоз шуд ва онҳо дар давраи таназзули давлати Салҷуқиёни Рум чанд аморати мустақилро дар Осиёи Хурд таъсис доданд, ки машҳуртаринашон аморати Усмониён буд. Саромади хонадони Усмониён — Туғрул (Эртуғрул) пешвои қабилаи турктабори қойӣ буд, ки тавассути хидматаш ба дарбори Салҷуқиёни Рум соҳиби милки мустақил шуд. Туғрул унвони уҷбий ва ҳуқуқи мустақилона бо номи худ хутба хондан ва сикка зарб заданро дошт. Дар аҳди Туғрул ва писараш Усмони I (1258—1326) қаламрави ҳукумати Усмониён дар Анатолияи Ғарбӣ васеъ гардид. Соли 1299 Салҷуқиёни Рум аморати Усмониёнро эътироф карданд. Соли 1324 вориси Усмони I — Орҳан ш. Бурсаро ишғол намуд ва онро ба маркази аморати Усмониён табдил дод. Дар ин давра Усмониён нимҷаз. Галлиполи ва мулкҳои атрофи баҳри Мармарро забт ва мавқеи худро дар Анатолия устувор карданд. Дар аҳди Муроди I (1360-89) қаламрави Усмониён дар Анатолия ва Балкан васеъ шуда, соли 1362 Адрианопол (ҳоло Эдирне) ишғол гардид. Соли 1371 Муроди I сипоҳи муттаҳидаи масеҳиёнро дар набарди назди Мариса шикаст дод ва худро султон эълон кард (1383). Усмониён баъди забт кардани София (1385) ва Ниш (1386) дар набарди Палончик (1388/89) аз сербҳо шикаст хӯрданд. Муроди I тавассути Милош Обилич ба қатл расид. Тохтутози Усмониён боиси нигаронии аврупоиён ва оғози юришҳои салибӣ гардид. Соли 1396 сипоҳи муттаҳидаи аврупоиён дар набарди Никопол шикаст хӯрд. Баъдан дар аҳди Боязиди I ҳукумати Усмониён дар Булғористон, Сербия ва Босния устувор шуд, аммо кӯшиши ишғоли Константинопол натиҷа надод (1402). Сипас амир Темур бо ҳидояти шоҳи Кастиляву Леон — Ҳенрихи III ба Осиёи Хурд лашкар кашид ва Боязиди I дар набарди назди Анқара (1402) ба асорат афтод. Солҳои 1402-13 бо сабаби шиддат ёфтани муборизаи тоҷутахтхоҳонаи ворисони Боязиди I ҳукумати Усмониён заиф гардид. Соли 1413 Муҳаммади II ба тахт нишаст ва мулкҳои парокандаи Усмониёнро муттаҳид кард. Дар аҳди ҳукумати Муроди II (1421-44, 1446-51) нуфузи Усмониён дубора дар Анатолия ва Балкан устувор шуд. Муроди II баъди нокомиаш дар муҳосираи Константинопол (1422) ду юриши салибиро (1444, 1448) бартараф кард. Усмониён дар аҳди Муҳаммади II ш. Константинополро ишғол карда (29.05.1453), ба мавҷудияти Византия хотима бахшиданд. Дар натиҷаи тохтутози баъдии Муҳаммади II Молдова (1456), Сербия (1459), Империяи Трапезунд (1461-61), Босния (1463), аморати Караман (1468), Валахия (1476) ва Албания ба қаламрави Империяи Усмонӣ тобеъ шуданд. Солҳои 1475-76 хонии Қрим вассали Империяи Усмонӣ гардид ва Генуя мулкҳои худро дар ҳавзаи баҳри Сиёҳ аз даст дод. Соли 1479 байни Усмониён ва Венетсия аҳдномаи сулҳ ба имзо расид, ки мувофиқи он, ҷазираҳои баҳри Эгей ба қаламрави Империяи Усмонӣ ҳамроҳ шуданд. Ҳамчунин Венетсия уҳдадор шуд, ки дар шароити таҳдиди хатари ҷанг дар баҳри Миёназамин флоти худро ба Империяи Усмонӣ вогузор кунад. Вориси Муҳаммади II — Боязиди II (1481—1512) мавқеи Империяи Усмонӣро дар қисми ҷанубу шарқии Аврупо (Босния, Ҳерсоговина, Молдова) ва соҳилҳои шарқии баҳри Сиёҳ, Миср ва Сурия устувор кард. Усмониён дар аҳди Салими II (1512-20) дар набарди Чолдирон (1514) Исмоили Сафавиро шикаст дода, Курдистон, Сурия, шимоли Байнаннаҳрайн, Фаластин, Ҳиҷоз ва Мисрро ба қаламрави Империяи Усмонӣ. ҳамроҳ карданд. Салими II пас аз забти Қоҳира (1517) худро халифа ва роҳбари мусулмонони ҷаҳон эълон кард. Империяи Усмонӣ дар аҳди Сулаймони I Қонунӣ (1520-66) ба авҷи қудрат расид: ҷаз. Родос (1522), Трансилвания, Валахия, қисми Молдова, Бағдод (1535), Корсика (1553) ва Эстергом (1547) ба қаламрави империя ҳамроҳ карда шуданд. Баъди фавти Сулаймони I империяро ҷангҳои сулолавӣ фаро гирифтанд. Усмониён дар асрҳои XVI—XVII аз низоми анъанавии интихоби валиаҳд даст кашиданд. Мувофиқи муқаррароти нав, тахти салтанат бояд ба насли калонсоли хонадон вогузор мешуд. Маъмулан, ворис навбати тахтнишинии худро интизор шуда, дигар барои такмили маҳорати роҳбарӣ ва ҷангии худ кӯшиш намекард. Баъдан аксари султонҳои усмонӣ зери таъсири дарбориёну яничарҳо қарор гирифта, истиқлоли худро аз даст доданд. Дар аҳди Салими II (1566-74) тохтутози Усмониён бар зидди Венетсия, Маҷористон ва Эрон шиддат ёфта, ҷаз. Кипр ва нимҷаз. Арабистон забт шуданд. Ҳамзамон аввалин нишонаҳои буҳрон дар Империяи Усмонӣ пайдо шуда, дар замони ҳукумати Муроди III (1574-95) шиддат ёфтанд. Муроди III бо мақсади таъмини амнияти дохилӣ ба самти Эрон лашкар кашида, Қафқози Ҷанубӣ, Гелон, Курдистон, Луристон ва Хузистонро ишғол кард. Дар аҳди Муҳаммади III (1595—1603), Аҳмади I (1603-17), Мустафои I (1617-18, 1622-23) ва Усмони II (1618-22) империяро исён, табаддулоти давлатӣ, фасоди идорию молӣ фаро гирифта, ҳокимияти марказиро ашрофи дарбор дар ҳамдастӣ бо Волидасултон (лақаби модари султон) идора мекарданд. Соли 1632 Муроди IV (ҳукумат 1623-40) модараш Кусум Султон ва ҳаммаслаконашро барканор ва пояҳои давлатдории Усмониёнро барқарор кард. Ӯ соли 1635 ба самти Эрон лашкар кашида, ш-ҳои Табрез, Ереван ва Нахҷувонро ишғол кард. Соли 1639 ҷонибҳои даргир ба аҳдномаи Зуҳоб имзо гузоштанд, ки мувофиқи муқаррароти он Арманистону Озарбойҷон ба қаламрави Эрон ва Ироқ ба ҳайати Империяи Усмонӣ дохил шуданд. Вориси ӯ Иброҳими I (1640-48) ислоҳоти молӣ ва ҳарбӣ гузаронида, шумораи сипоҳиёну яничарҳоро кам кард. Соли 1645 оид ба масъалаи Крит дар байни Империяи Усмонӣ ва Венетсия ҷанги навбатӣ оғоз шуда, то соли 1669 идома ёфт. Дар ин давра мавқеи вазирону рӯҳониён дар ҳукумати марказии Империяи Усмонӣ устувор шуда, Иброҳими I ва баъд ворисаш Иброҳими IV (1648-87) дар натиҷаи табаддулоти яничарҳо сарнагун шуданд. Сулаймони II низ дастнишондаи яничарҳо буд ва ба сиёсат чандон таваҷҷуҳ надошт. Дар аҳди Аҳмади II (1687-91) Усмониён дар муборизаи зидди Империяи Руми Муқаддас шикаст хӯрданд ва Маҷористон аз тобеияти Империяи Усмонӣ хориҷ шуд. Мустафои II (1695—1703) кӯшиш кард, ки рафти амалиёти ҳарбиро ба нафъи Усмониён тағйир диҳад, вале ноком гардид. Мувофиқи аҳдномаи Карловитс (1699) ва сулҳи Константинопол (1700), Морея, Далматсия, Венгрия, Трансилвания, Подолия ва Азов аз қаламрави Империяи Усмонӣ хориҷ шуданд. Соли 1703 Мустафои II дар натиҷаи исёни яничарҳо сарнагун гардид. Дар аҳди Аҳмади III (1703-30) доираҳои ҳукмрони Империяи Усмонӣ дар заминаи густариши робитаҳои дипломатӣ бо кишварҳои Аврупо (Англия ва Фаронса) рақобати низомиро зидди Руссия шиддат бахшиданд. Усмониён баъди набарди Полтава (1709) ба шоҳи Шветсия Карли XII паноҳгоҳ дода, соли 1710 бар зидди Руссия ҷанг эълон карданд. Ҷанги русу турк (1710-13) ба нафъи Усмониён хотима ёфта, мувофиқи аҳдномаҳои Сулҳи Прут (1711) ва Сулҳи Адрианопол (1713) ш. Азов ва минтақаи соҳили рости дарёи Днепр ба қаламрави Империяи Усмонӣ ҳамроҳ карда шуданд. Баъдан Аҳмади III барои устувор кардани мавқеи Империяи Усмонӣ дар баҳри Миёназамин бар зидди Венетсия (1714-18) ва Австрия (1716-18) ҷанг эълон кард. Соли 1718 доираҳои ҳукмрони Империяи Усмонӣ, Австрия ва Венетсия ба Муоҳадаи сулҳи Пожаревас (шаҳр дар Сербия) имзо гузоштанд, ки шартҳои он барои Усмониён ногувор буданд. Соли 1723 Усмониён дар муқобили тохтутози русҳо шимолу ҷануби Қафқоз, қисми шарқии Гурҷистону Арманистонро ишғол карданд. Соли 1724 намояндагони Руссия ва Империяи Усмонӣ Паймони муайян кардани сарҳадди нуфуз дар Қафқоз ва соҳили баҳри Хазар имзо гузоштанд, ки мувофиқи он, Ардабил, Табрез, Ҳамадон, Кирмоншоҳ, Гурҷистон ва Арманистон ба қаламрави Империяи Усмонӣ ҳамроҳ гардиданд. Дар замони ҳукмронии Маҳмуди I (1730-54), Усмони III (1754-57), Мустафои III (1757-74) ва Абдулҳамиди I (1774—1789) буҳрони сиёсӣ ва иқтисодии Империяи Усмонӣшиддат ёфта, Усмониён мулкҳои худро дар соҳили баҳри Сиёҳ, Қрим ва Эрон аз даст доданд. Дар асри XVIII иқтидори иқтисодӣ ва низомии Империяи Усмонӣ нисбат ба кишварҳои Аврупо ва Руссия заиф шуда, империяро хатари таназзул фаро гирифт. Доираҳои ҳукмрони усмонӣ барои барқарор кардани нуфузи ҷаҳонии империя ва устувор кардани ҳокимияти марказӣ ба анҷом додани ислоҳот иқдом карданд, вале яничарҳо ва ашроф бо мақсади ҳифзи имтиёзҳои табақавии худ аз анҷоми ислоҳот худдорӣ карданд. Салими III (1789—1807) пас аз нокомӣ дар ҷанги навбатии русу турк (1787-91) ва шикаст хӯрдани сипоҳиёни усмонӣ дар набардҳои Фокшани ва Римник (1789) ба Аҳдномаи сулҳи Ясск (21.12.1779) имзо гузошт, ки мувофиқи он, хонии Қрим ва Гурҷистон ба Руссия ва Бессарабия, князии Молдова ба қаламрави Империяи Усмонӣ ҳамроҳ карда шуданд. Сипас ӯ барои устувор кардани ҳокимияти мутлақ ва иқтидори ҳарбии империя ба баргузории ислоҳот иқдом кард, ки он дар таърих бо номи «низоми ҷадид» (номи қисмҳои ҳарбии навтаъсис) машҳур аст, вале қисми зиёди ислоҳоти мазкур дар шароити мураккаби вазъи дохилӣ ва хориҷии Империяи Усмонӣ, аз ҷумла тохтутози Наполеон Бонапарт ба Миср (1798), шӯриши якуми сербҳо дар Балкан (1804-13) ва оғози ҷанги навбатии русу турк (1806) татбиқ нашуд. Cолҳои 1807-08 Салими III ва ворисаш Мустафои IV (1807-08) тавассути яничарҳо сарнагун шуда, Маҳмуди II (1808-39) соҳиби тахт гардид. Маҳмуди II барои татбиқи ислоҳоти «низоми ҷадид» чанд мушовири аврупоиро ба дарбор ҷалб карда, низоми муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ ва фарҳангии империяро тағйир дод: ба ҷои дастаҳои яничарҳо сипоҳи доимӣ ташкил ёфт; имтиёзи мусулмонону ғайримусулмонон дар хидмати ҳарбӣ ва давлатӣ баробар шуд; барои омода кардани ходимони давлатӣ ва низомӣ мактабу омӯзишгоҳ таъсис ёфт; чопи китоб ва рӯзномаву маҷаллаҳо афзун гардид. Аз ҷониби дигар, Маҳмуди II дар сиёсати хориҷӣ ноком шуд ва нуфузи байналмилалии Империяи Усмонӣ коҳиш ёфт; Усмониён ду бор (1806-12 ва 1828-29) дар ҷанги зидди Руссия шикаст хӯрда, қисми зиёди қаламрави худро дар Балкан, Қафқози Ҷанубӣ, Молдова ва Валахия аз даст доданд; юнониён дар натиҷаи Инқилоби миллӣ-озодихоҳии Юнон (1821-29) аз қаламрави империя хориҷ шуданд; Муҳаммад Алӣ солҳои 1831-33 чанд бор Усмониёнро шикаст дод, аммо кӯшишҳои ӯ барои ишғоли тахти Истанбул натиҷа надоданд. Султон Абдулмаҷид бо номи «Танзимот» ислоҳот ҷорӣ кард ва дар Империяи Усмонӣ сохтмони хатти телеграф ва р. о. сар шуд. Дар Ҷанги Қрим Империяи Усмонӣ ва муттаҳидонаш (Англия ва Фаронса) Руссияро шикаст доданд ва нуфузи кишварҳои аврупоӣ дар дарбори Усмониён афзоиш ёфт. Аз соли 1854 доираҳои ҳукмрони усмонӣ барои дарёфти қарзҳои имтиёзнок ба кишварҳои аврупоӣ муроҷиат карданд. То соли 1875 ҳаҷми қарзҳои Империяи Усмонӣ ба 5,3 млрд франк расид. Соли 1876 Империяи Усмонӣ муфлис эълон шуд ва намояндагони кишварҳои аврупоӣ иқтисодиёти империяро зери назорати худ гирифтанд. Баъдан Муроди V (30.5. 1876-31.8.1876) зери фишори ҳаракати ҷавонтуркон ба «Қонуни асосӣ» (Конститутсия) имзо гузошт (23.12. 1876), ки мувофиқи он, дар Империяи Усмонӣ парламент таъсис дода шуд. Вориси ӯ — Абдулҳамиди II (1876—1909) зери хатари ҷанги нави русу туркҳо (1877-78) фаъолияти парламент ва амали «Қонуни асосӣ»-ро дар Империяи Усмонӣ манъ кард. Империяи Усмонӣ баъди инқилоби ҷавонтуркон ва Ҷанги якуми ҷаҳонӣ барҳам хӯрд. Ҳоло баъзе намояндагони хонадони Усмониён дар ИМА иқомат доранд ва роҳбари онҳо Усмон Боязид Усмонуғлу мебошад. == Низоми идорӣ ва иҷтимоӣ == Низоми ҳукумати Усмониён таҳти таъсири унсурҳои давлатдории Салҷуқиёни Рум ва Византия ташаккул ёфта, дар аҳди Орҳан ва Муроди I мукаммал гардид. Роҳбари олии давлат — султон ба ҳокимияти сиёсӣ ва ҳарбӣ роҳбарӣ мекард ва ҳамчун ҳомии шариат бо унвони «ховандгор» ё «худовандгор» низ ёд мешуд. Дар ҳуҷҷатҳо Муроди I бори аввал бо унвони Султони аъзам ё Худовандгор ёд шуда, аврупоиён Боязиди I-ро нахустин императори усмонӣ медонанд. Аз давраи ҳуҷуми Салими II ба Миср (1517) баъзе султонҳои Империяи Усмонӣ расман ба унвони халифа ёд мешуданд. Қудрати мутлақи султонро шариат маҳдуд карда, тамоми тасмимҳои роҳбари давлат дар мувофиқа бо Шайхулислом амалӣ мешуданд. Дарбори Усмониён то давраи истилои Константинопол дар Эдирне қарор дошт, ки аз бинои куҳна ва нав иборат буд. Дар аҳди Муҳаммади Фотеҳ дарбор ба шаҳри Истанбул интиқол ёфт, ки бо номи қасри Тӯпқопӣ машҳур аст. Намояндаи хос ва муовини асосии султон садри аъзам (сарвазир) буд, ки нахуст аз ҳисоби мусулмонони озод ва баъдан аз байни яничарҳо таъйин мешуд. Садри аъзам ба корҳои ташкилоти ҳукумати марказӣ ё девони омӣ — «боби олӣ» роҳбарӣ мекард, 6 вазири дигар ба ӯ итоат мекарданд: дар охири асри XVI шумораи вазирон ба 23 нафар расид. Дар назди садри аъзам девони хосси дигар бо номи девони икиндӣ амал мекард, ки дар кори он раисулкуттоб ва котибон ширкат мекарданд. Ин девон арзу шикояти мардумро баррасӣ мекард. Ҳамчунин, садри аъзам ба кори девони одина (дар рӯзи ҷумъа баргузор мешуд) роҳбарӣ менамуд ва ҳамроҳи қозиаскарии Румило ва Анатолия масъалаҳои шаръиро ҳал мекарданд. Дар Империяи Усмонӣ девон (девони ҳумоюнӣ) дар шакли ҷаласаи васеи вазирону ашрофи олӣ фаъолият карда, ҳафтае чор бор (шанбе, якшанбе, душанбе, сешанбе) даъват мешуд. Садри аъзам ҳамроҳи дигар аъзои девони ҳумоюнӣ — қозиаскарӣ, дафтардор, нишонҷӣ (муҳрдор) ва раисулкуттоб масъалаҳои муҳимми сиёсӣ ва иҷтимоӣ-иқтисодиро баррасӣ намуда, қарори худро ба султон пешниҳод мекард. Масъулияти умури молӣ ва ҳисобдориро аъзои хизонаи султония ба уҳда доштанд. Ҳайати қазоват аз қозии сипоҳ, муфаттиш, қозӣ ва ноиби қозӣ иборат буд. То таъсис ёфтани вазорати корҳои хориҷаи Империяи Усмонӣ (1837) робитаҳои дипломатии Усмониён ғайримунтазам сурат мегирифт, қосидон барои иҷро ва ё ҳалли масъалаҳои мушаххас ба кишварҳои хориҷӣ фиристода шуда, баъди иҷрои ваколатҳо бозпас мегаштанд. Маъмулан, раисулкуттоб қосидонро қабул ва гусел мекард. Империяи Усмонӣ аз ҷиҳати маъмурӣ ба иёлат ва санҷақҳо тақсим мешуд. Империяи Усмонӣ. дар аҳди Муроди III 25 иёлат дошт. Иёлоти Империяи Усмонӣ дар се қитъа ҷойгир шуда, мақоми гуногун доштанд: Макка ва Мадина (аморати Ҳарамайн) ва хонии Қрим мустақил буданд; Тунис ва Алҷазоирро беклербий идора мекард; Валахия ва Молдавия худмухтор буданд. Ҳар як бийлербий (волӣ) мувофиқи шумораи сипоҳиён ва кормандонаш (кадхудо, мактубчӣ, муҳрдор, хизонадор) иқтоъ дошт. Дар Империяи Усмонӣ табақаи ашроф гурӯҳи соҳибимтиёзи ҷомеа буд. Табақаи ашроф аз мардуми мусулмон ва ғайримусулмон (юнониён, романиҳо, славянҳо, венгерҳо, булғориҳо, арманиҳо, албаниҳо, яҳудиён) иборат буд. Мардуми ғайримусулмон ё заммӣ дар қаламрави империя мавқеи худмухтор доштанд ва умури иҷтимоию мазҳабӣ, ҳалли ихтилофот ва ҷамъоварии андозу ҷаримаи онҳо ба уҳдаи ташкилоти диниашон вогузор шуда буд. Ҳамчунин, роҳбарони ташкилоти динии онҳо дар баробари дарбори усмонӣ масъул буданд. Дар асрҳои XV—XVI як гурӯҳи яҳудиён аз Испания ба қаламрави Империяи Усмонӣ муҳоҷират карда, дар соҳаи тиҷорату бинокорӣ мавқеи хос пайдо намуданд. == Иқтисодиёт == Масъулияти сабти даромаду хароҷот дар империя ба уҳдаи ташкилоти «дафтардория» вогузор шуда буд, ки роҳбари онро дафтардор меномиданд. Ин ташкилот дар назди девони ҳумоюн қарор дошта, дар он ҳуҷҷатҳои сабти даромаду хароҷоти замин ва қарорҳои садри аъзам нигаҳдорӣ мешуданд. Ҳар як вилоят дафтардори худро дошт, ки вазифаи ӯ ҷамъоварии молиёт ва фиристодани он ба хазинаи давлат буд. Дар вилоятҳо даромади заминҳои иқтоъ тавассути девони «дафтари рӯзнома» сабт мешуд, ки роҳбари онро рӯзномачӣ мегуфтанд. Сиккаҳои усмонӣ дар пайравӣ ба Салҷуқиёни Рум ва Византия зарб зада мешуданд, ки вазни комили онҳо ба шаш қирот (тақр. чоряк дирҳам) баробар буд. Дар як тарафи сикка исми султон (бидуни зикри номи падар ва замону макони зарб) ва дар тарафи дигар ибораи шаҳодат зарб меёфт. Қисми зиёди заминҳои корам бо номи «замини амирия» ё давлатӣ дар ихтиёри султон буд, ки ҳамчун иқтоъ вогузор шуда буданд. Заминҳои иқтоъ аз ҷиҳати даромад ба чанд навъ тақсим мешуданд: иқтои хурд ё тимор, ки даромади он тақр. бист ҳазор оқча (воҳиди хурди пули усмонӣ) буд; заомат, ки даромади он зиёда аз бист ҳазор оқча буд; иқтои хос, ки даромади он тақр. сад ҳазор оқчаро ташкил медод, маъмулан, ба афроди хонадони ҳукмрон тааллуқ доштанд. Дар баъзе минтақаҳо заминҳои корам ба ихтиёри фардҳои ҷудогона ё қавм вогузор шуда, онҳо вобаста ба масоҳат ва дараҷаи ҳосилхезии замин солона ба хазинаи давлат андоз месупориданд. == Тиҷорат == Тохтутози Усмониён дар Аврупо аз ибтидо ба маҳдуд кардани мавқеи иқтисодии венетсиягиҳо ва генуягиҳо дар баҳрҳои Сиёҳ, Эгей ва Миёназамин равона шуда буд. Усмониён дар натиҷаи ҷангҳои тӯлонӣ марказҳои тиҷоратии венетсиягиҳоро дар Юнон (1463-79), баҳри Эгей (1499—1503) ва ҷазираҳои Кипру Крит (1570—1669) соҳиб шуданд. Соли 1484 Усмониён мавқеи худро дар баҳри Сиёҳ устувор карданд. Тиҷорат дар ин масир дар инҳисори туркҳо, арманиҳо, яҳудиҳо ва юнониҳо қарор гирифт. Усмониён баъдҳо бандарҳои баҳри Сурхро соҳиб шуда, барои фаъолияти тиҷоратии худ дар уқёнуси Ҳинд замина фароҳам оварданд. Бағдод ва Басра марказҳои асосии тиҷоратии Империяи Усмонӣ бо Эрон ва Ҳинд буданд. Дар асрҳои XV—XVI Анатолия ба маркази муҳимми интиқоли молҳои Шарқ ба Полша, Қрим, Руссия ва Сурия табдил ёфт. Дар ин давра Усмониён ба бозорҳои тиҷоратии Аврупо роҳ ёфтанд ва содироти маснуоти пахтагӣ ва пашмӣ афзун гардид. Дар асри XVI фаронсавиҳо (1536), англисҳо (1580), баъдан ҳолландиҳо (1612) ва русҳо (1739) барои тиҷорати мустақил дар қаламрави Империяи Усмонӣ имтиёз пайдо карданд. Дар асри XVII Измир, Алеппо ва Искандария ба маркази тиҷорат табдил ёфтанд. Дар асри XIX дар бозорҳои тиҷоратии Империяи Усмонӣ мавқеи англисҳо устувор гардид. Дар асри XVII шаҳрвандони мусулмон 4 %, ғайримусулмон 5 % ва хориҷиён 6 % боҷ месупориданд. == Артиш == Дар ибтидо асоси артиши Усмониёнро сипоҳи саворон ташкил медод. Саворон таҳти сарварии Санҷақбой дар набардҳо ширкат намуда, дар замони осоиштагӣ ба маҳалли иқомати худ бармегаштанд. Оҳиста-оҳиста горди саворон ба иқтоъдорӣ машғул шуда, маҳорати ҷангии худро аз даст доданд ва ҳукумат ба яничарҳо таваҷҷуҳ зоҳир кард. Ҳамзамон, Усмониён низоми сафарбаркунии сарбозонро аз миёни мардуми ғайримусулмони империя бо номи девширма ба роҳ монда, бовар доштанд, ки ин сипоҳиён нисбат ба султон садоқати бештар нишон медиҳанд. Қисми дигари сипоҳиёни усмонӣ бо номи ҷебеҷӣ машҳур буданд, ки ҳангоми ҷанг аслиҳаи ҳарбиро ба маҳалли набард интиқол дода, дар замони осоиш аслиҳахонаро муҳофизат мекарданд. Шумораи ҷебеҷиҳо тақрибан 3 ҳазор буд. Дастаҳои ғарибони пиёда (шумораашон тақрибан 20 ҳазор), ки дар майдони набард аз ду ҷониб (чапу рост) чатри султонро муҳофизат мекарданд, аз ҷонфидоён ба ҳисоб мерафтанд. Волиёни усмонӣ неруҳои хосси худро доштанд, ки моҳонаашон аз даромади заминҳо пардохт мешуд. Усмониён, ки аз ибтидо ба тӯпхона ва занбӯрак таваҷҷуҳ зоҳир карда буданд, дар набарди майдони Косово (1389) бори аввал ба ҷои манҷаниқ аз тӯп истифода намуданд. Тӯпхонаи асосии Усмониён дар аҳди Муҳаммади Фотеҳ дар Истанбул бунёд ёфт ва дар асри 19 шумораи тӯпчиён тақр. ба 5 ҳазор нафар расид. Тӯпҳои усмонӣ бо номи шаика, ҳавоӣ, зарбазан, шоҳӣ, калонбарно ва қалъакӯб машҳур буданд. Усмониён дар баҳру уқёнус низ мавқеи устувор доштанд ва шумораи киштиҳои ҳарбии онҳо дар аҳди Сулаймони Қонунӣ тақрибан ба 300 адад расид. Дар ин давра ҳокими Алҷазоир Хайруддини Барбарос сардори флоти Усмониён (капуданпошо) таъйин шуд ва мавқеи империя дар б. Миёназамин устувор гардид. Корхонаҳои асосии киштисозӣ дар Истанбул ва Галлипол ҷойгир буданд. Дар ибтидо флоти Усмониён аз заврақҳои белдор ва киштиҳои бодбондор иборат буд. Флоти усмониҳо дар замони салтанати Абдулазиз пас аз Британияи Кабир ва Фаронса бузургтарин флоти баҳрӣ буд. 27 апрели 1912 Усмониён аввалин бор аз ҳавопаймои ҷангӣ истифода карданд. Соли 1916 сипоҳи ҳарбӣ-ҳавоии турк (таъсис, 1909) тақр. 90 ҳавопаймо дошт, ки аксари онҳо истеҳсоли Фаронса ва Олмон буданд. == Демография == Дар ибтидои асри 19 аҳолии Империяи Усмонӣ тақр. 25-32 млн нафар буд (дар Аврупо — 10 млн нафар, Осиё — 11 млн нафар, Африқо — 3 млн нафар). Соли 1914 қаламрави Империяи Усмонӣ се баробар хурд гардида, аҳолии он 18,5 млн нафарро ташкил медод. Солҳои охири мавҷудияти Империяи Усмонӣ дарозумрии миёнаи аҳолӣ тақрибан ба 50 сол мерасид. Соли 1785 бар асари бемории вабо аз шаш як ҳиссаи аҳолии Мисри усмонӣ талаф шуд. == Илму фарҳанг == Тамаддуни усмонӣ дар заминаи омезиши унсурҳои фарҳанги арабӣ, эронӣ, византиягӣ ва аврупоӣ ташаккул ёфта буд. Забони расмии империя усмонӣ буда, таҳти таъсири форсӣ ва арабӣ қарор дошт. Ақаллиятҳои миллӣ ба забонҳои курдӣ, арманӣ, оромии нав, понтӣ, албанӣ, юнонӣ, сербӣ, булғорӣ ва аруминӣ гуфтугӯ мекарданд. Мактубҳои расмии Усмониён ба давлатҳои Эрон (то набарди Чолдирон), Ҳинд ва Осиёи Марказӣ ба забони форсӣ навишта мешуданд. Забони форсӣ то давраи қабули алифбои лотинӣ дар мадрасаҳои Империяи Усмонӣ таълим дода мешуд. Осори адабӣ ба забони форсӣ ва китобҳои динӣ бо арабӣ таълиф мешуданд. Адабиёти девонӣ ё классикии усмонӣ дар заминаи адабиёти форсӣ ва арабӣ ташаккул ёфта, жанрҳои гуногун дошт: зарбулмасалу мақол, латифа, ҳикоя, ривоят, ғазал, қасида, маснавӣ ва достон. Аз соли 1453 шаҳри Истанбул ба маркази илмӣ-фарҳангии Усмониён табдил ёфт. Шоҳзодагони усмонӣ Боязиди II, султон Ҷам, Салими II ва Сулаймони Қонунӣ табъи шоирӣ доштанд. Муҳаммади Фотеҳ, ки пуштибони аҳли илму адаб буд, ҳангоми фатҳи Константинопол шеъри форсии зеринро замзама мекард:{{иқтибоси академикӣ|<poem> Бум навбат мезанад бар торами Афросиёб, Пардадорӣ мекунад дар қасри Қайсар анкабут. </poem>|сарчашма=}}Муҳаммади Фотеҳ ҳангоми мусофирати Ҷомӣ ба Макка ӯро тавассути Хоҷа Атоуллоҳи Кирмонӣ ба Истанбул даъват кард, вале шоир аз қабули ин пешниҳод худдорӣ намуд. Боязиди II низ ҳамчун ҳомии шеъру адаб бо Ҷомӣ мукотиба дошт. Ҷомӣ дафтари севвуми «Силсилату-з-заҳаб»-ро ба ӯ бахшидааст. Дар дарбори Муҳаммади Фотеҳ шоирони соҳибдевони форсизабон Ҳомидии Исфаҳонӣ ва Қабулӣ, таърихнигор Аҳмади Румӣ (муаллифи «Беҳҷату-т-таворих») ва риёзидон Мулло Алии Қушчӣ (аз Самарқанд) эътибори баланд доштанд. Пас аз набарди Чолдирон як қисми намояндагони илму адаби Хуросону Мовароуннаҳр бо ташвиқи Салими II ба Истанбул рафтанд, ки намунаи ашъори онҳо дар тарҷумаи форсии «Маҷолису-н-нафоис»-и Ҷомӣ (тарҷумон Ҳаким Шоҳмуҳаммади Қазвинӣ) боқӣ мондааст. Баъзе аз ин шоирон, аз қабили Латифии Ардабилӣ, Фатҳуллоҳи Котиб, Ноҷии Кирмонӣ, Аминии Самарқандӣ, Абдуллоҳи Шабистарӣ, Алиакбари Хатоӣ, Шайх Фатҳуллоҳ, Адоии Шерозӣ, Басирии Хуросонӣ ва Фахри Халхолӣ баъди адои ҳаҷ, ба сабаби баста будани марзи байни Усмониён ва Сафавиён тариқи Дашти Қипчоқ ба Истанбул рафта буданд. Қаҳрамони асосии фолклори усмониҳо Хоҷа Насруддин буд. Хусусияти асосии насри усмониҳо воқеиятнигорӣ буда, то асри XIX дар он ҳикояҳои тахайюлӣ ба назар намерасанд, ҳатто дар фолклор ва назми онҳо хаёлпардозӣ бисёр нодир аст. Маъруфтарин намояндагони насри ин адабиёт Аҳмад-пошо, Наҷотӣ, Ошиқ-пошо, Синон-пошо мебошанд. Асосгузорони назми девонӣ, ки дар пайравӣ ва тарҷумаи ашъори арабу форс ба вуҷуд омадааст, Аҳмади Доӣ ва Ғозӣ Бурҳонуддин (асрҳои XIII—XIV) ба ҳисоб рафта, ашъори худро дар вазнҳои ҳиҷоӣ, оҳангӣ ва арӯз эҷод кардаанд. Бузургтарин шоири адабиёти классик Бакӣ (1526—1600) буд. Шоирони машҳури дигар ба мисли Нафъӣ (1582—1636) ва Яҳё Афандӣ (1552—1644) дар ашъори худ васфи табиат ва эҳсосоти шахсии худро ҷо додаанд. Дар асрҳои XVI—XVII сабки ҳиндӣ тавассути Фузулӣ, Бакӣ, Юсуф Набӣ, шайх Ғолиб, Авлиё Чалабӣ ва дигарон ба адабиёти усмонӣ роҳ ёфт. Насри давраи Усмониён таҳти таъсири сиёсати дарбор қарор дошт. Дар Империяи Усмонӣ фарҳангнависӣ ривоҷ ёфта, дар ин давра якчанд фарҳанги форсӣ ба туркӣ таълиф шуданд: «Лисону-л-Аҷам»-и Ҳасани Ҳалабӣ, «Саҳоҳу-л-аҷмия»-и Муҳаммад ибни Миралӣ, «Луғати Ҳалимӣ»-и Лутфуллоҳ ибни Юсуф Ҳалимӣ, «Силату-л-мақосид»-и Хатиб Рустами Мавлавӣ ва «Туҳфаи шоҳидӣ»-и Шоҳидии Қуниявӣ. Дар дарбори Усмониён ба китобҳои «Маснавии маънавӣ»-и Ҷалолуддини Балхӣ, «Гулистон»-у «Бӯстон»-и Саъдии Шерозӣ, «Баҳористон»-и Ҷомӣ ва ғайра чандин шарҳ навишта шуд. Усмониён ба таърихнигории дарборӣ таваҷҷуҳ зоҳир карда, барои сабти воқеаҳои аҳди худ дар дарбор мансаби шоҳномачӣ таъсис доданд. Дар аҳди Усмониён асарҳои зиёди таърихӣ таълиф шуданд: «Беҳҷату-т-таворих»-и Шукруллоҳ, «Хункорнома»-и Маолӣ, «Ғазономаи Рум»-и Кошифӣ, «Таърихи Оли Усмон»-и Ибни Камол Пошозода, «Сулаймоннома»-и Кашфӣ ва ғ. Бузургтарин осори тасаввуфии туркҳои усмонӣ маснавии Ошиқ-пошо бо номи «Ғарибнома» мебошад. Адабиёти Аврупо тавассути Алӣ Азиз Гиридӣ (асри 18) ба И. У. роҳ ёфт. Охирин намояндаи маъруфи адабиёти Усмониён Намик Камол (асри XIX) дониста шудааст. == Ҳунармандӣ ва меъморӣ == Дар Империяи Усмонӣ зери таъсири анъанаҳои фарҳангии Салҷуқиёни Рум, Византия, Атобакони Анатолия ва Темуриён ташаккул ёфта буд. Аз давраи ҳукмронии Муҳаммади II дар дарбори Усмониён ниҳоди «Наққошхона» амал мекард, ки он ҷо хаттотон, наққошон ва саҳҳофон ба ороиши нусхаҳои хаттӣ, кашидани тарҳҳо, кандакорӣ, наққошӣ, кошикорӣ ва катибанигорӣ машғул буданд. Солҳои 1451—1520 ҳунармандони бисёре аз Шероз, Табрез, Ҳирот, Димишқ ва Бағдод ба Истанбул даъват шуда, нусхаҳои хаттиро бо равиши мактабҳои минётурии Ҳирот ва Табрез ороиш медоданд. Дар «Наққошхона» аввалан осори классикии форсӣ, аз ҷумла «Мантиқу-т-тайр»-и Аттор, «Хамса»-и Низомии Ганҷавӣ, «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ, «Калила ва Димна» бо минётурҳо тазйин шуданд. Аз асри 16 дар ороиши нусхаҳои хаттӣ тасвири рӯйдодҳои муосир, аз ҷумла маросими дарборӣ, фатҳи қалъа ва пирӯзиҳо роҳ ёфтанд, ки авҷи қудрати сиёсии Империяи Усмонӣро муаррифӣ мекарданд. Дар ибтидо хушнависони усмонӣ аз навъҳои гуногуни хатҳои шашгона (муҳаққақ, райҳон, сулс, насх, риқоъ, тавқеъ) истифода мебурданд. Дар асрҳои XVII—XVIII истифодаи хатҳои муҳаққақ, райҳон, насх маҳдуд шуда, ба ҷои онҳо хатти девонӣ маъмул гардид. Хатти риқоъ барои навиштани ҳуҷҷатҳо истифода мешуд. Дар Империяи Усмонӣ мактабҳои хушнависии Шайх Ҳамдуллоҳ (1429—1520), Аҳмади Қараҳисорӣ (1469—1556), Ҳофиз Усмон (1642-98) ва Мустафо Роқим (1758—1826) машҳур буданд. Меъмории усмонӣ зери таъсири унсурҳои меъмории кишварҳои Шарқ ва Византия ташаккул меёфт. Он дар марҳалаи аввал (1350—1450) хусусияти маҳаллӣ дошта, тарҳу наққошии онҳо гуногун буданд. Бинои муҳташами ин давра — Улу ҷомеъ аз 20 утоқ иборат буд, ки ҳар кадом гунбади алоҳидаи ҳирамшакл доштанд. Дар авҷи тараққии И. У. тарҳ ва наққошии меъмории усмонӣ, аз ҷумла гунбадҳои бузург, манораҳои баланд ва саҳнҳои сутунбандишуда таҳти таъсири калисои Софияи Муқаддас қарор доштанд. Солҳои 1453-81 бо роҳбарии Хоҷа Меъмор Синон (1490—1588) дар Истанбул тақр. 210 масҷид, 24 мадраса, 32 ҳаммоми умумӣ, 12 бозору мусофирхона қомат афрохт. Дар асрҳои 17-18 аксари биноҳои муҳташами усмонӣ, аз ҷумла масҷиди Нури Усмония ва қасри Долмабоғча, зери таъсири меъмории аврупоӣ бунёд шуданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Империяи Усмонӣ|8|муаллиф=С. Ҳусайнов.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Таърихи Осиё]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихӣ]] [[Гурӯҳ:Хилофатҳо]] kmfloolr4vgjsxzysa7mboqwvlj5qot 14 72160 1475978 645507 2026-06-09T09:51:36Z VASHGIRD 8035 1475978 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳиҳои Осиё]] 42q80snlplsvh94wrgkoaogv7yfg5ep 14 72161 1475973 1203082 2026-06-09T09:50:40Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Осиё]] to [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳиҳои Осиё]] 1203082 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Подшоҳиҳои пешин бар пояи қорра]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихии Осиё]] ffdwq4w5hmdnszpd04l6a50310t8cw8 0 97186 1475846 1194670 2026-06-09T07:26:00Z Шухрат Саъдиев 5132 1475846 wikitext text/x-wiki [[Акс:Karottensaft.JPG|alt=Афшуракашаки барқӣ|thumb|Афшуракашаки барқӣ]] '''Афшуракашáк''' — афшурагирак, асбобест барои ҷудо кардани [[афшура]]и [[мевагиҳо|меваҷот]] ва [[сабзавот]]. == Намудҳо == Афшуракашак махрутӣ, тобдиҳанда, фишангдор, шнекӣ ва барқӣ мешавад. Афшуракашаки махрутӣ нисбатан сода буда, онро аз шиша ё пластмасса месозанд; барои гирифтани оби меваҳои ситрусӣ ([[лиму]], [[афлесун]]) истифода мешавад. Лиму ё афлесунро аз байн бурида, як ҳиссаашро бо тарафи буридашуда рӯйи махрут мегузоранд ва ин тараф он тараф гардонда, то пурра баромадани об пахш мекунанд. Ҳангоми истифодаи афшуракашаки тобдиҳанда тилфи меваи аз турбтарошак гузаронда ё ғуҷуммеваро ба рӯйи симтӯр ниҳода, бо мангана пахш мекунанд ва обашро мегиранд. Афшуракашаки фишангдор шаклан ба чойкаш монанд буда, ба воситаи даста (мангана) бо часпак васл шудааст. Ба даруни чойкаш зарфи устувонашакл гузошта, ба он тилфи аз турбтарошак гузаронидаи сабзавот ва ғуҷуммеваро меандозанд. Баъд болояшро бо мангана-сарпӯш маҳкам карда, дастакро пахш мекунанд. Афшуракашаки шнекӣ шабеҳи гӯштқимакунак буда, ба канораи миз устувор карда мешавад. == Тарзи коркард == Барои гирифтани оби ғуҷуммева (қот, [[тамашк]], [[қулфинай]], [[ангур]] ва ғайра) пешбинӣ шудааст. Меваи шустаро ба афшуракашак меандозанд, афшура аз симтӯр гузашта, ба зарфи зери он мешорад (тилфаш алоҳида ҷудо мешавад). Бо афшуракашаки барқӣ афшураи [[мевагиҳо|меваву]] [[сабзавот]]и сахтро ҷудо мекунанд. Солҳои охир асосан афшуракашакҳои барқиро, ки дар як вақт чанд корро иҷро мекунанд ва истифодаашон низ осон аст, кор мефармоянд.<ref>[[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]], Ҷилди 2. АСОС-БОЗ – Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2013, - с.130</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]] [[Гурӯҳ:Асбобҳо]] [[Гурӯҳ:Афшураҳо]] ozbqq5jv74supj23ay67s9autx3oajd 0 142113 1475991 1475034 2026-06-09T10:18:27Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475991 wikitext text/x-wiki '''Имплементатсия''' — ({{tr-en|implementation}} – татбиқ ва иҷро), дар ҳуқуқ тартиб, ҷараёни ворид намудан ва дар амал татбиқ кардани меъёрҳои асноди байналмилалӣ-ҳуқуқии аз тарафи давлат эътирофшуда дар қонунгузории миллӣ. Имплементатсияи ҳуқуқи байналмилалӣ ба маънои васеъ ва маҳдуд истифода мешавад: ба маънои васеъ – фаъолияти ташкилию ҳуқуқии давлатҳо ва созмонҳои ҷаҳонӣ дар сатҳи байналмилалӣ барои ноил шудан ба ҳадафҳои меъёрҳои ҳуқуқии байналмилалӣ. Ба маънои маҳдуд – тибқи тартиби муайян дар баробари қонунгузории дохилӣ дар қаламрави давлат, татбиқи қонуни байналмилалӣ барои таъмини фаъолияти ҳуқуқии давлат оид ба иҷрои воқеии уҳдадориҳои байналмилалии давлат. Сатҳҳои Имплементатсия: байналмилалӣ ва миллӣ. Санадҳои Имплементатсияшуда ҷузъи таркибии низоми ҳуқуқии давлатҳо мегарданд. Масалан, санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки Тоҷикистон онҳоро эътироф кардааст, қисми таркибии низоми ҳуқуқии ҷумҳуриро ташкил медиҳанд. Агар қонунҳои ҷумҳурӣ ба санадҳои ҳуқуқии байналмилалии эътирофшуда мутобиқат накунанд, меъёрҳои санадҳои байналмилалӣ амал мекунанд (Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, банди 3, моддаи 10). Шаклҳои Имплементатсия: риоя, иҷро, истифода ва татбиқ. Ҳангоми риоя субъект набояд ба қонуншиканӣ роҳ диҳад ва уҳдадориҳоро бояд сари вақт бидуни камбудӣ иҷро кунад. Субъекти ҳуқуқ дар иҷрои уҳдадориҳо берун аз чорчӯби меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ амал намояд. Иҷроиши муқаррароти ҳуқуқи байналмилалӣ ё интишори маводди нави меъёрҳои ҳуқуқи дохилидавлатӣ дар тағйир додан ё қатъ намудани меъёрҳои ҷойдошта сурат мегирад ва мақсади он танзими муносибатҳои шахсони ҳуқуқӣ ва воқеӣ бо иштироки субъектҳои ҳуқуқии дохилидавлатӣ мебошад. Субъект метавонад имкониятҳои ҳуқуқии худро бо меъёрҳои ҳуқуқӣ амалӣ кунад. Татбиқ шакли махсуси Имплементатсия буда, риояи он бо дар назар доштани ташкил ва назорати ҳуқуқи байналмилалӣ амалӣ мегардад. Мундариҷаи фаъолияти татбиқи ҳуқуқӣ дар асоси нашри санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ дар шакли хуҷҷатҳои расмӣ: санад, қарор, ҳалнома, хулоса ва ғайра сурат мегирад. Имплементатсияи меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ дар қонунгузории дохилӣ бо роҳи трансформатсия, инкорпоратсия, ресепсия ва истинод ба амал бароварда мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имплементатсия |8|муаллиф= С. Раҷабов}} [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ аз рӯи алифбо]] 3e6xhz4ktaho0d8g4a8kmwidhkqxaj4 1475992 1475991 2026-06-09T10:18:49Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475992 wikitext text/x-wiki '''Имплементатсия''' ({{tr-en|implementation}} – татбиқ ва иҷро), дар ҳуқуқ тартиб, ҷараёни ворид намудан ва дар амал татбиқ кардани меъёрҳои асноди байналмилалӣ-ҳуқуқии аз тарафи давлат эътирофшуда дар қонунгузории миллӣ. Имплементатсияи ҳуқуқи байналмилалӣ ба маънои васеъ ва маҳдуд истифода мешавад: ба маънои васеъ – фаъолияти ташкилию ҳуқуқии давлатҳо ва созмонҳои ҷаҳонӣ дар сатҳи байналмилалӣ барои ноил шудан ба ҳадафҳои меъёрҳои ҳуқуқии байналмилалӣ. Ба маънои маҳдуд – тибқи тартиби муайян дар баробари қонунгузории дохилӣ дар қаламрави давлат, татбиқи қонуни байналмилалӣ барои таъмини фаъолияти ҳуқуқии давлат оид ба иҷрои воқеии уҳдадориҳои байналмилалии давлат. Сатҳҳои Имплементатсия: байналмилалӣ ва миллӣ. Санадҳои Имплементатсияшуда ҷузъи таркибии низоми ҳуқуқии давлатҳо мегарданд. Масалан, санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки Тоҷикистон онҳоро эътироф кардааст, қисми таркибии низоми ҳуқуқии ҷумҳуриро ташкил медиҳанд. Агар қонунҳои ҷумҳурӣ ба санадҳои ҳуқуқии байналмилалии эътирофшуда мутобиқат накунанд, меъёрҳои санадҳои байналмилалӣ амал мекунанд (Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, банди 3, моддаи 10). Шаклҳои Имплементатсия: риоя, иҷро, истифода ва татбиқ. Ҳангоми риоя субъект набояд ба қонуншиканӣ роҳ диҳад ва уҳдадориҳоро бояд сари вақт бидуни камбудӣ иҷро кунад. Субъекти ҳуқуқ дар иҷрои уҳдадориҳо берун аз чорчӯби меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ амал намояд. Иҷроиши муқаррароти ҳуқуқи байналмилалӣ ё интишори маводди нави меъёрҳои ҳуқуқи дохилидавлатӣ дар тағйир додан ё қатъ намудани меъёрҳои ҷойдошта сурат мегирад ва мақсади он танзими муносибатҳои шахсони ҳуқуқӣ ва воқеӣ бо иштироки субъектҳои ҳуқуқии дохилидавлатӣ мебошад. Субъект метавонад имкониятҳои ҳуқуқии худро бо меъёрҳои ҳуқуқӣ амалӣ кунад. Татбиқ шакли махсуси Имплементатсия буда, риояи он бо дар назар доштани ташкил ва назорати ҳуқуқи байналмилалӣ амалӣ мегардад. Мундариҷаи фаъолияти татбиқи ҳуқуқӣ дар асоси нашри санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ дар шакли хуҷҷатҳои расмӣ: санад, қарор, ҳалнома, хулоса ва ғайра сурат мегирад. Имплементатсияи меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ дар қонунгузории дохилӣ бо роҳи трансформатсия, инкорпоратсия, ресепсия ва истинод ба амал бароварда мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имплементатсия |8|муаллиф= С. Раҷабов}} [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ аз рӯи алифбо]] 7wtey7dkqvjztyc0n16vhz573aj5q27 14 142821 1475932 1469255 2026-06-09T07:59:27Z Шухрат Саъдиев 5132 1475932 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Фаровардаҳои ғизоӣ]] cx91pk3fmxonuxewio6lufczphtonmy 14 147021 1475928 1333814 2026-06-09T07:43:47Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Маҳсулоти кишоварзӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1475928 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Мевапарварӣ]] [[Гурӯҳ:Дарахтон]] [[Гурӯҳ:Маҳсулоти кишоварзӣ]] iz16dbb9mcg4kq5q3of8vawjws0roo8 0 149077 1475443 1468140 2026-06-09T04:27:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475443 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адан |номи аслӣ = عدن / ʿAdan |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 760 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 863 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адан''' (ба арабӣ: ''عدن'', ''ʿAdan'') — шаҳр-бандари ҷанубии [[Яман]], дар канори халиҷи Адан (қисми Уқёнуси Ҳинд), дар нимҷазираи Адан, ки калдераи вулкании қадима аст, воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aden Aden] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муваққатии ҳукумати байналмилалӣ эътирофшудаи Яман аз соли 2015 (пас аз ишғоли Санъо аз тарафи ҳусиҳо) мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 900 ҳазор нафар буда, Адан '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин бандарҳои таърихии ҷаҳон''' ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> 9uob6j0z9jkllrqb23r965hj1fit4bj 1475444 1475443 2026-06-09T04:27:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475444 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адан |номи аслӣ = عدن / ʿAdan |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 760 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 863 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адан''' (ба арабӣ: ''عدن'', ''ʿAdan'') — шаҳр-бандари ҷанубии [[Яман]], дар канори халиҷи Адан (қисми Уқёнуси Ҳинд), дар нимҷазираи Адан, ки калдераи вулкании қадима аст, воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aden Aden] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муваққатии ҳукумати байналмилалӣ эътирофшудаи Яман аз соли 2015 (пас аз ишғоли Санъо аз тарафи ҳусиҳо) мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 900 ҳазор нафар буда, Адан '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин бандарҳои таърихии ҷаҳон''' ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бандари табиии Аданро кратери вулкании қадима ташкил медиҳад ва он аз ҳазораҳои қадим — замони шоҳии Сабея ва Ҳимёр — маркази тиҷорати корвонии Уқёнуси Ҳинд бо Баҳри Сурх буд. Адан дар таърихи қадим бо номи 'Эҷемени Аравия Феликс' (Аравияи Хушбахт) маъруф буд ва ҳамчун маркази тиҷорати ширин (атриёт, мирра, шарик) шуҳрат дошт.<ref name="brit" /> Соли 1839 [[Британияи Кабир]] Аданро забт кард ва он то соли 1967 — '''128 сол''' — мустамликаи британӣ боқӣ монд; Адан ҳамчун маркази стратегикии Британия дар Уқёнуси Ҳинд ва истгоҳи марказии роҳи муҳими Англия–Ҳиндустон тариқи канали Суэц нақши муҳим бозӣ кард. Соли 1967 ҷумҳурии халқии Ямани Ҷанубӣ — нахустин ва ягона давлати марксистии ҷаҳони араб — дар Адан бо пойтахти он эълон шуд. Соли 1990 пас аз муттаҳидшавии Ямани Шимолу Ҷанубӣ Адан ба бузургтарин шаҳри ҷанубии Яман табдил ёфт. Аз соли 2015, пас аз муҳосираи Санъо аз ҷониби ҳусиҳо, Адан '''пойтахти муваққатии ҳукумати эътирофшудаи Яман''' гардид. nah8eawhg6sc6ysudk0be4oylo0lvqr 1475445 1475444 2026-06-09T04:27:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475445 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адан |номи аслӣ = عدن / ʿAdan |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 760 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 863 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адан''' (ба арабӣ: ''عدن'', ''ʿAdan'') — шаҳр-бандари ҷанубии [[Яман]], дар канори халиҷи Адан (қисми Уқёнуси Ҳинд), дар нимҷазираи Адан, ки калдераи вулкании қадима аст, воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aden Aden] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муваққатии ҳукумати байналмилалӣ эътирофшудаи Яман аз соли 2015 (пас аз ишғоли Санъо аз тарафи ҳусиҳо) мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 900 ҳазор нафар буда, Адан '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин бандарҳои таърихии ҷаҳон''' ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бандари табиии Аданро кратери вулкании қадима ташкил медиҳад ва он аз ҳазораҳои қадим — замони шоҳии Сабея ва Ҳимёр — маркази тиҷорати корвонии Уқёнуси Ҳинд бо Баҳри Сурх буд. Адан дар таърихи қадим бо номи 'Эҷемени Аравия Феликс' (Аравияи Хушбахт) маъруф буд ва ҳамчун маркази тиҷорати ширин (атриёт, мирра, шарик) шуҳрат дошт.<ref name="brit" /> Соли 1839 [[Британияи Кабир]] Аданро забт кард ва он то соли 1967 — '''128 сол''' — мустамликаи британӣ боқӣ монд; Адан ҳамчун маркази стратегикии Британия дар Уқёнуси Ҳинд ва истгоҳи марказии роҳи муҳими Англия–Ҳиндустон тариқи канали Суэц нақши муҳим бозӣ кард. Соли 1967 ҷумҳурии халқии Ямани Ҷанубӣ — нахустин ва ягона давлати марксистии ҷаҳони араб — дар Адан бо пойтахти он эълон шуд. Соли 1990 пас аз муттаҳидшавии Ямани Шимолу Ҷанубӣ Адан ба бузургтарин шаҳри ҷанубии Яман табдил ёфт. Аз соли 2015, пас аз муҳосираи Санъо аз ҷониби ҳусиҳо, Адан '''пойтахти муваққатии ҳукумати эътирофшудаи Яман''' гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Адан дар канори ҷанубии нимҷазираи Араб, дар нимҷазираи Аданӣ (калдераи вулкании қадима бо баландии Ҷабал Шамсон 552 м), дар канори халиҷи Адан воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (ҳарорати то +37°C), зимистон муътадил, борони камёб. bpb2h5ey96kuv1152m7e0thnt6sknt0 1475446 1475445 2026-06-09T04:28:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475446 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адан |номи аслӣ = عدن / ʿAdan |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 760 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 863 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адан''' (ба арабӣ: ''عدن'', ''ʿAdan'') — шаҳр-бандари ҷанубии [[Яман]], дар канори халиҷи Адан (қисми Уқёнуси Ҳинд), дар нимҷазираи Адан, ки калдераи вулкании қадима аст, воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aden Aden] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муваққатии ҳукумати байналмилалӣ эътирофшудаи Яман аз соли 2015 (пас аз ишғоли Санъо аз тарафи ҳусиҳо) мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 900 ҳазор нафар буда, Адан '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин бандарҳои таърихии ҷаҳон''' ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бандари табиии Аданро кратери вулкании қадима ташкил медиҳад ва он аз ҳазораҳои қадим — замони шоҳии Сабея ва Ҳимёр — маркази тиҷорати корвонии Уқёнуси Ҳинд бо Баҳри Сурх буд. Адан дар таърихи қадим бо номи 'Эҷемени Аравия Феликс' (Аравияи Хушбахт) маъруф буд ва ҳамчун маркази тиҷорати ширин (атриёт, мирра, шарик) шуҳрат дошт.<ref name="brit" /> Соли 1839 [[Британияи Кабир]] Аданро забт кард ва он то соли 1967 — '''128 сол''' — мустамликаи британӣ боқӣ монд; Адан ҳамчун маркази стратегикии Британия дар Уқёнуси Ҳинд ва истгоҳи марказии роҳи муҳими Англия–Ҳиндустон тариқи канали Суэц нақши муҳим бозӣ кард. Соли 1967 ҷумҳурии халқии Ямани Ҷанубӣ — нахустин ва ягона давлати марксистии ҷаҳони араб — дар Адан бо пойтахти он эълон шуд. Соли 1990 пас аз муттаҳидшавии Ямани Шимолу Ҷанубӣ Адан ба бузургтарин шаҳри ҷанубии Яман табдил ёфт. Аз соли 2015, пас аз муҳосираи Санъо аз ҷониби ҳусиҳо, Адан '''пойтахти муваққатии ҳукумати эътирофшудаи Яман''' гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Адан дар канори ҷанубии нимҷазираи Араб, дар нимҷазираи Аданӣ (калдераи вулкании қадима бо баландии Ҷабал Шамсон 552 м), дар канори халиҷи Адан воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (ҳарорати то +37°C), зимистон муътадил, борони камёб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Адан тахминан 900 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд; ҷамоаҳои сомолӣ, ҳиндустонӣ ва африқои шарқӣ низ дар таърих муҳим буданд.<ref name="brit" /> sgor1a5vi2ncdyq1f0ojiac1b8dp57c 1475447 1475446 2026-06-09T04:28:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475447 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адан |номи аслӣ = عدن / ʿAdan |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 760 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 863 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адан''' (ба арабӣ: ''عدن'', ''ʿAdan'') — шаҳр-бандари ҷанубии [[Яман]], дар канори халиҷи Адан (қисми Уқёнуси Ҳинд), дар нимҷазираи Адан, ки калдераи вулкании қадима аст, воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aden Aden] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муваққатии ҳукумати байналмилалӣ эътирофшудаи Яман аз соли 2015 (пас аз ишғоли Санъо аз тарафи ҳусиҳо) мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 900 ҳазор нафар буда, Адан '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин бандарҳои таърихии ҷаҳон''' ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бандари табиии Аданро кратери вулкании қадима ташкил медиҳад ва он аз ҳазораҳои қадим — замони шоҳии Сабея ва Ҳимёр — маркази тиҷорати корвонии Уқёнуси Ҳинд бо Баҳри Сурх буд. Адан дар таърихи қадим бо номи 'Эҷемени Аравия Феликс' (Аравияи Хушбахт) маъруф буд ва ҳамчун маркази тиҷорати ширин (атриёт, мирра, шарик) шуҳрат дошт.<ref name="brit" /> Соли 1839 [[Британияи Кабир]] Аданро забт кард ва он то соли 1967 — '''128 сол''' — мустамликаи британӣ боқӣ монд; Адан ҳамчун маркази стратегикии Британия дар Уқёнуси Ҳинд ва истгоҳи марказии роҳи муҳими Англия–Ҳиндустон тариқи канали Суэц нақши муҳим бозӣ кард. Соли 1967 ҷумҳурии халқии Ямани Ҷанубӣ — нахустин ва ягона давлати марксистии ҷаҳони араб — дар Адан бо пойтахти он эълон шуд. Соли 1990 пас аз муттаҳидшавии Ямани Шимолу Ҷанубӣ Адан ба бузургтарин шаҳри ҷанубии Яман табдил ёфт. Аз соли 2015, пас аз муҳосираи Санъо аз ҷониби ҳусиҳо, Адан '''пойтахти муваққатии ҳукумати эътирофшудаи Яман''' гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Адан дар канори ҷанубии нимҷазираи Араб, дар нимҷазираи Аданӣ (калдераи вулкании қадима бо баландии Ҷабал Шамсон 552 м), дар канори халиҷи Адан воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (ҳарорати то +37°C), зимистон муътадил, борони камёб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Адан тахминан 900 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд; ҷамоаҳои сомолӣ, ҳиндустонӣ ва африқои шарқӣ низ дар таърих муҳим буданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Адан бар бандар (Бандари Адан яке аз стратегикитарин бандарҳои Уқёнуси Ҳинд аст), коркарди нафт (палоишгоҳи Адан, соли 1954 кушода шуд), моҳигирӣ ва тиҷорат асос меёбад. Манотиқи озоди иқтисодии Адан барои инкишофи саноат ва содирот таъсис ёфтаанд. j7kmjpm5ypr67ckhsu6zyv9m4vdh8sj 1475448 1475447 2026-06-09T04:28:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475448 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адан |номи аслӣ = عدن / ʿAdan |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 760 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 863 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адан''' (ба арабӣ: ''عدن'', ''ʿAdan'') — шаҳр-бандари ҷанубии [[Яман]], дар канори халиҷи Адан (қисми Уқёнуси Ҳинд), дар нимҷазираи Адан, ки калдераи вулкании қадима аст, воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aden Aden] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муваққатии ҳукумати байналмилалӣ эътирофшудаи Яман аз соли 2015 (пас аз ишғоли Санъо аз тарафи ҳусиҳо) мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 900 ҳазор нафар буда, Адан '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин бандарҳои таърихии ҷаҳон''' ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бандари табиии Аданро кратери вулкании қадима ташкил медиҳад ва он аз ҳазораҳои қадим — замони шоҳии Сабея ва Ҳимёр — маркази тиҷорати корвонии Уқёнуси Ҳинд бо Баҳри Сурх буд. Адан дар таърихи қадим бо номи 'Эҷемени Аравия Феликс' (Аравияи Хушбахт) маъруф буд ва ҳамчун маркази тиҷорати ширин (атриёт, мирра, шарик) шуҳрат дошт.<ref name="brit" /> Соли 1839 [[Британияи Кабир]] Аданро забт кард ва он то соли 1967 — '''128 сол''' — мустамликаи британӣ боқӣ монд; Адан ҳамчун маркази стратегикии Британия дар Уқёнуси Ҳинд ва истгоҳи марказии роҳи муҳими Англия–Ҳиндустон тариқи канали Суэц нақши муҳим бозӣ кард. Соли 1967 ҷумҳурии халқии Ямани Ҷанубӣ — нахустин ва ягона давлати марксистии ҷаҳони араб — дар Адан бо пойтахти он эълон шуд. Соли 1990 пас аз муттаҳидшавии Ямани Шимолу Ҷанубӣ Адан ба бузургтарин шаҳри ҷанубии Яман табдил ёфт. Аз соли 2015, пас аз муҳосираи Санъо аз ҷониби ҳусиҳо, Адан '''пойтахти муваққатии ҳукумати эътирофшудаи Яман''' гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Адан дар канори ҷанубии нимҷазираи Араб, дар нимҷазираи Аданӣ (калдераи вулкании қадима бо баландии Ҷабал Шамсон 552 м), дар канори халиҷи Адан воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (ҳарорати то +37°C), зимистон муътадил, борони камёб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Адан тахминан 900 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд; ҷамоаҳои сомолӣ, ҳиндустонӣ ва африқои шарқӣ низ дар таърих муҳим буданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Адан бар бандар (Бандари Адан яке аз стратегикитарин бандарҳои Уқёнуси Ҳинд аст), коркарди нафт (палоишгоҳи Адан, соли 1954 кушода шуд), моҳигирӣ ва тиҷорат асос меёбад. Манотиқи озоди иқтисодии Адан барои инкишофи саноат ва содирот таъсис ёфтаанд. == Нақлиёт == Дар Адан '''Фурудгоҳи байналмилалии Адан''' (пас аз ҷанги 2015 ҷузъи асосии алоқаи Яман бо ҷаҳон), '''бандари Адан''' (бо чорчӯби нави деҳ-сохта DP World — дар ҷой), палоишгоҳи нафт ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. 7af64hjn23nxghw511mmggb5hjtg09h 1475449 1475448 2026-06-09T04:28:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475449 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адан |номи аслӣ = عدن / ʿAdan |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 760 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 863 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адан''' (ба арабӣ: ''عدن'', ''ʿAdan'') — шаҳр-бандари ҷанубии [[Яман]], дар канори халиҷи Адан (қисми Уқёнуси Ҳинд), дар нимҷазираи Адан, ки калдераи вулкании қадима аст, воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aden Aden] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муваққатии ҳукумати байналмилалӣ эътирофшудаи Яман аз соли 2015 (пас аз ишғоли Санъо аз тарафи ҳусиҳо) мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 900 ҳазор нафар буда, Адан '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин бандарҳои таърихии ҷаҳон''' ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бандари табиии Аданро кратери вулкании қадима ташкил медиҳад ва он аз ҳазораҳои қадим — замони шоҳии Сабея ва Ҳимёр — маркази тиҷорати корвонии Уқёнуси Ҳинд бо Баҳри Сурх буд. Адан дар таърихи қадим бо номи 'Эҷемени Аравия Феликс' (Аравияи Хушбахт) маъруф буд ва ҳамчун маркази тиҷорати ширин (атриёт, мирра, шарик) шуҳрат дошт.<ref name="brit" /> Соли 1839 [[Британияи Кабир]] Аданро забт кард ва он то соли 1967 — '''128 сол''' — мустамликаи британӣ боқӣ монд; Адан ҳамчун маркази стратегикии Британия дар Уқёнуси Ҳинд ва истгоҳи марказии роҳи муҳими Англия–Ҳиндустон тариқи канали Суэц нақши муҳим бозӣ кард. Соли 1967 ҷумҳурии халқии Ямани Ҷанубӣ — нахустин ва ягона давлати марксистии ҷаҳони араб — дар Адан бо пойтахти он эълон шуд. Соли 1990 пас аз муттаҳидшавии Ямани Шимолу Ҷанубӣ Адан ба бузургтарин шаҳри ҷанубии Яман табдил ёфт. Аз соли 2015, пас аз муҳосираи Санъо аз ҷониби ҳусиҳо, Адан '''пойтахти муваққатии ҳукумати эътирофшудаи Яман''' гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Адан дар канори ҷанубии нимҷазираи Араб, дар нимҷазираи Аданӣ (калдераи вулкании қадима бо баландии Ҷабал Шамсон 552 м), дар канори халиҷи Адан воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (ҳарорати то +37°C), зимистон муътадил, борони камёб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Адан тахминан 900 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд; ҷамоаҳои сомолӣ, ҳиндустонӣ ва африқои шарқӣ низ дар таърих муҳим буданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Адан бар бандар (Бандари Адан яке аз стратегикитарин бандарҳои Уқёнуси Ҳинд аст), коркарди нафт (палоишгоҳи Адан, соли 1954 кушода шуд), моҳигирӣ ва тиҷорат асос меёбад. Манотиқи озоди иқтисодии Адан барои инкишофи саноат ва содирот таъсис ёфтаанд. == Нақлиёт == Дар Адан '''Фурудгоҳи байналмилалии Адан''' (пас аз ҷанги 2015 ҷузъи асосии алоқаи Яман бо ҷаҳон), '''бандари Адан''' (бо чорчӯби нави деҳ-сохта DP World — дар ҷой), палоишгоҳи нафт ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Адан майдонҳои таърихии Кратер (маркази мустамликавӣ), сардобаҳои қадимаи Адан (Тауила) — системи ҷамъоварии оби борон, ки тахминан 1000 сол қабл сохта шудааст ва имрӯз ҳам кор мекунад — машҳуранд. Дар асри XX Адан маркази мусиқии анъанавии яманӣ (Иброҳим Аббосӣ ва Муҳаммад Мурший) буд. swe38wpzwm7cqj2jyf6u9odptad97g0 1475450 1475449 2026-06-09T04:29:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475450 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адан |номи аслӣ = عدن / ʿAdan |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 760 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 863 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адан''' (ба арабӣ: ''عدن'', ''ʿAdan'') — шаҳр-бандари ҷанубии [[Яман]], дар канори халиҷи Адан (қисми Уқёнуси Ҳинд), дар нимҷазираи Адан, ки калдераи вулкании қадима аст, воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aden Aden] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муваққатии ҳукумати байналмилалӣ эътирофшудаи Яман аз соли 2015 (пас аз ишғоли Санъо аз тарафи ҳусиҳо) мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 900 ҳазор нафар буда, Адан '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин бандарҳои таърихии ҷаҳон''' ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бандари табиии Аданро кратери вулкании қадима ташкил медиҳад ва он аз ҳазораҳои қадим — замони шоҳии Сабея ва Ҳимёр — маркази тиҷорати корвонии Уқёнуси Ҳинд бо Баҳри Сурх буд. Адан дар таърихи қадим бо номи 'Эҷемени Аравия Феликс' (Аравияи Хушбахт) маъруф буд ва ҳамчун маркази тиҷорати ширин (атриёт, мирра, шарик) шуҳрат дошт.<ref name="brit" /> Соли 1839 [[Британияи Кабир]] Аданро забт кард ва он то соли 1967 — '''128 сол''' — мустамликаи британӣ боқӣ монд; Адан ҳамчун маркази стратегикии Британия дар Уқёнуси Ҳинд ва истгоҳи марказии роҳи муҳими Англия–Ҳиндустон тариқи канали Суэц нақши муҳим бозӣ кард. Соли 1967 ҷумҳурии халқии Ямани Ҷанубӣ — нахустин ва ягона давлати марксистии ҷаҳони араб — дар Адан бо пойтахти он эълон шуд. Соли 1990 пас аз муттаҳидшавии Ямани Шимолу Ҷанубӣ Адан ба бузургтарин шаҳри ҷанубии Яман табдил ёфт. Аз соли 2015, пас аз муҳосираи Санъо аз ҷониби ҳусиҳо, Адан '''пойтахти муваққатии ҳукумати эътирофшудаи Яман''' гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Адан дар канори ҷанубии нимҷазираи Араб, дар нимҷазираи Аданӣ (калдераи вулкании қадима бо баландии Ҷабал Шамсон 552 м), дар канори халиҷи Адан воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (ҳарорати то +37°C), зимистон муътадил, борони камёб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Адан тахминан 900 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд; ҷамоаҳои сомолӣ, ҳиндустонӣ ва африқои шарқӣ низ дар таърих муҳим буданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Адан бар бандар (Бандари Адан яке аз стратегикитарин бандарҳои Уқёнуси Ҳинд аст), коркарди нафт (палоишгоҳи Адан, соли 1954 кушода шуд), моҳигирӣ ва тиҷорат асос меёбад. Манотиқи озоди иқтисодии Адан барои инкишофи саноат ва содирот таъсис ёфтаанд. == Нақлиёт == Дар Адан '''Фурудгоҳи байналмилалии Адан''' (пас аз ҷанги 2015 ҷузъи асосии алоқаи Яман бо ҷаҳон), '''бандари Адан''' (бо чорчӯби нави деҳ-сохта DP World — дар ҷой), палоишгоҳи нафт ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Адан майдонҳои таърихии Кратер (маркази мустамликавӣ), сардобаҳои қадимаи Адан (Тауила) — системи ҷамъоварии оби борон, ки тахминан 1000 сол қабл сохта шудааст ва имрӯз ҳам кор мекунад — машҳуранд. Дар асри XX Адан маркази мусиқии анъанавии яманӣ (Иброҳим Аббосӣ ва Муҳаммад Мурший) буд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Санъо]] * [[Халиҷи Адан]] * [[Уқёнуси Ҳинд]] rt79ccib6q9i30usb159sswu9pmvbi3 1475451 1475450 2026-06-09T04:29:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475451 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адан |номи аслӣ = عدن / ʿAdan |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 760 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 863 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адан''' (ба арабӣ: ''عدن'', ''ʿAdan'') — шаҳр-бандари ҷанубии [[Яман]], дар канори халиҷи Адан (қисми Уқёнуси Ҳинд), дар нимҷазираи Адан, ки калдераи вулкании қадима аст, воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aden Aden] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муваққатии ҳукумати байналмилалӣ эътирофшудаи Яман аз соли 2015 (пас аз ишғоли Санъо аз тарафи ҳусиҳо) мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 900 ҳазор нафар буда, Адан '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин бандарҳои таърихии ҷаҳон''' ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бандари табиии Аданро кратери вулкании қадима ташкил медиҳад ва он аз ҳазораҳои қадим — замони шоҳии Сабея ва Ҳимёр — маркази тиҷорати корвонии Уқёнуси Ҳинд бо Баҳри Сурх буд. Адан дар таърихи қадим бо номи 'Эҷемени Аравия Феликс' (Аравияи Хушбахт) маъруф буд ва ҳамчун маркази тиҷорати ширин (атриёт, мирра, шарик) шуҳрат дошт.<ref name="brit" /> Соли 1839 [[Британияи Кабир]] Аданро забт кард ва он то соли 1967 — '''128 сол''' — мустамликаи британӣ боқӣ монд; Адан ҳамчун маркази стратегикии Британия дар Уқёнуси Ҳинд ва истгоҳи марказии роҳи муҳими Англия–Ҳиндустон тариқи канали Суэц нақши муҳим бозӣ кард. Соли 1967 ҷумҳурии халқии Ямани Ҷанубӣ — нахустин ва ягона давлати марксистии ҷаҳони араб — дар Адан бо пойтахти он эълон шуд. Соли 1990 пас аз муттаҳидшавии Ямани Шимолу Ҷанубӣ Адан ба бузургтарин шаҳри ҷанубии Яман табдил ёфт. Аз соли 2015, пас аз муҳосираи Санъо аз ҷониби ҳусиҳо, Адан '''пойтахти муваққатии ҳукумати эътирофшудаи Яман''' гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Адан дар канори ҷанубии нимҷазираи Араб, дар нимҷазираи Аданӣ (калдераи вулкании қадима бо баландии Ҷабал Шамсон 552 м), дар канори халиҷи Адан воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (ҳарорати то +37°C), зимистон муътадил, борони камёб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Адан тахминан 900 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд; ҷамоаҳои сомолӣ, ҳиндустонӣ ва африқои шарқӣ низ дар таърих муҳим буданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Адан бар бандар (Бандари Адан яке аз стратегикитарин бандарҳои Уқёнуси Ҳинд аст), коркарди нафт (палоишгоҳи Адан, соли 1954 кушода шуд), моҳигирӣ ва тиҷорат асос меёбад. Манотиқи озоди иқтисодии Адан барои инкишофи саноат ва содирот таъсис ёфтаанд. == Нақлиёт == Дар Адан '''Фурудгоҳи байналмилалии Адан''' (пас аз ҷанги 2015 ҷузъи асосии алоқаи Яман бо ҷаҳон), '''бандари Адан''' (бо чорчӯби нави деҳ-сохта DP World — дар ҷой), палоишгоҳи нафт ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Адан майдонҳои таърихии Кратер (маркази мустамликавӣ), сардобаҳои қадимаи Адан (Тауила) — системи ҷамъоварии оби борон, ки тахминан 1000 сол қабл сохта шудааст ва имрӯз ҳам кор мекунад — машҳуранд. Дар асри XX Адан маркази мусиқии анъанавии яманӣ (Иброҳим Аббосӣ ва Муҳаммад Мурший) буд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Санъо]] * [[Халиҷи Адан]] * [[Уқёнуси Ҳинд]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 5u4mww24nial2hvfh8ss9xrb31rdpcp 1475452 1475451 2026-06-09T04:29:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475452 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адан |номи аслӣ = عدن / ʿAdan |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 760 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 863 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адан''' (ба арабӣ: ''عدن'', ''ʿAdan'') — шаҳр-бандари ҷанубии [[Яман]], дар канори халиҷи Адан (қисми Уқёнуси Ҳинд), дар нимҷазираи Адан, ки калдераи вулкании қадима аст, воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aden Aden] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муваққатии ҳукумати байналмилалӣ эътирофшудаи Яман аз соли 2015 (пас аз ишғоли Санъо аз тарафи ҳусиҳо) мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 900 ҳазор нафар буда, Адан '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин бандарҳои таърихии ҷаҳон''' ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бандари табиии Аданро кратери вулкании қадима ташкил медиҳад ва он аз ҳазораҳои қадим — замони шоҳии Сабея ва Ҳимёр — маркази тиҷорати корвонии Уқёнуси Ҳинд бо Баҳри Сурх буд. Адан дар таърихи қадим бо номи 'Эҷемени Аравия Феликс' (Аравияи Хушбахт) маъруф буд ва ҳамчун маркази тиҷорати ширин (атриёт, мирра, шарик) шуҳрат дошт.<ref name="brit" /> Соли 1839 [[Британияи Кабир]] Аданро забт кард ва он то соли 1967 — '''128 сол''' — мустамликаи британӣ боқӣ монд; Адан ҳамчун маркази стратегикии Британия дар Уқёнуси Ҳинд ва истгоҳи марказии роҳи муҳими Англия–Ҳиндустон тариқи канали Суэц нақши муҳим бозӣ кард. Соли 1967 ҷумҳурии халқии Ямани Ҷанубӣ — нахустин ва ягона давлати марксистии ҷаҳони араб — дар Адан бо пойтахти он эълон шуд. Соли 1990 пас аз муттаҳидшавии Ямани Шимолу Ҷанубӣ Адан ба бузургтарин шаҳри ҷанубии Яман табдил ёфт. Аз соли 2015, пас аз муҳосираи Санъо аз ҷониби ҳусиҳо, Адан '''пойтахти муваққатии ҳукумати эътирофшудаи Яман''' гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Адан дар канори ҷанубии нимҷазираи Араб, дар нимҷазираи Аданӣ (калдераи вулкании қадима бо баландии Ҷабал Шамсон 552 м), дар канори халиҷи Адан воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (ҳарорати то +37°C), зимистон муътадил, борони камёб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Адан тахминан 900 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд; ҷамоаҳои сомолӣ, ҳиндустонӣ ва африқои шарқӣ низ дар таърих муҳим буданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Адан бар бандар (Бандари Адан яке аз стратегикитарин бандарҳои Уқёнуси Ҳинд аст), коркарди нафт (палоишгоҳи Адан, соли 1954 кушода шуд), моҳигирӣ ва тиҷорат асос меёбад. Манотиқи озоди иқтисодии Адан барои инкишофи саноат ва содирот таъсис ёфтаанд. == Нақлиёт == Дар Адан '''Фурудгоҳи байналмилалии Адан''' (пас аз ҷанги 2015 ҷузъи асосии алоқаи Яман бо ҷаҳон), '''бандари Адан''' (бо чорчӯби нави деҳ-сохта DP World — дар ҷой), палоишгоҳи нафт ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Адан майдонҳои таърихии Кратер (маркази мустамликавӣ), сардобаҳои қадимаи Адан (Тауила) — системи ҷамъоварии оби борон, ки тахминан 1000 сол қабл сохта шудааст ва имрӯз ҳам кор мекунад — машҳуранд. Дар асри XX Адан маркази мусиқии анъанавии яманӣ (Иброҳим Аббосӣ ва Муҳаммад Мурший) буд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Санъо]] * [[Халиҷи Адан]] * [[Уқёнуси Ҳинд]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Aden Адан дар Encyclopædia Britannica] 6s6nil8mqncmyoj0nxwsg3ib5vc8tel 1475453 1475452 2026-06-09T04:29:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475453 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Адан |номи аслӣ = عدن / ʿAdan |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 760 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 863 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Адан''' (ба арабӣ: ''عدن'', ''ʿAdan'') — шаҳр-бандари ҷанубии [[Яман]], дар канори халиҷи Адан (қисми Уқёнуси Ҳинд), дар нимҷазираи Адан, ки калдераи вулкании қадима аст, воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Aden Aden] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муваққатии ҳукумати байналмилалӣ эътирофшудаи Яман аз соли 2015 (пас аз ишғоли Санъо аз тарафи ҳусиҳо) мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 900 ҳазор нафар буда, Адан '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин бандарҳои таърихии ҷаҳон''' ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бандари табиии Аданро кратери вулкании қадима ташкил медиҳад ва он аз ҳазораҳои қадим — замони шоҳии Сабея ва Ҳимёр — маркази тиҷорати корвонии Уқёнуси Ҳинд бо Баҳри Сурх буд. Адан дар таърихи қадим бо номи 'Эҷемени Аравия Феликс' (Аравияи Хушбахт) маъруф буд ва ҳамчун маркази тиҷорати ширин (атриёт, мирра, шарик) шуҳрат дошт.<ref name="brit" /> Соли 1839 [[Британияи Кабир]] Аданро забт кард ва он то соли 1967 — '''128 сол''' — мустамликаи британӣ боқӣ монд; Адан ҳамчун маркази стратегикии Британия дар Уқёнуси Ҳинд ва истгоҳи марказии роҳи муҳими Англия–Ҳиндустон тариқи канали Суэц нақши муҳим бозӣ кард. Соли 1967 ҷумҳурии халқии Ямани Ҷанубӣ — нахустин ва ягона давлати марксистии ҷаҳони араб — дар Адан бо пойтахти он эълон шуд. Соли 1990 пас аз муттаҳидшавии Ямани Шимолу Ҷанубӣ Адан ба бузургтарин шаҳри ҷанубии Яман табдил ёфт. Аз соли 2015, пас аз муҳосираи Санъо аз ҷониби ҳусиҳо, Адан '''пойтахти муваққатии ҳукумати эътирофшудаи Яман''' гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Адан дар канори ҷанубии нимҷазираи Араб, дар нимҷазираи Аданӣ (калдераи вулкании қадима бо баландии Ҷабал Шамсон 552 м), дар канори халиҷи Адан воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (ҳарорати то +37°C), зимистон муътадил, борони камёб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Адан тахминан 900 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд; ҷамоаҳои сомолӣ, ҳиндустонӣ ва африқои шарқӣ низ дар таърих муҳим буданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Адан бар бандар (Бандари Адан яке аз стратегикитарин бандарҳои Уқёнуси Ҳинд аст), коркарди нафт (палоишгоҳи Адан, соли 1954 кушода шуд), моҳигирӣ ва тиҷорат асос меёбад. Манотиқи озоди иқтисодии Адан барои инкишофи саноат ва содирот таъсис ёфтаанд. == Нақлиёт == Дар Адан '''Фурудгоҳи байналмилалии Адан''' (пас аз ҷанги 2015 ҷузъи асосии алоқаи Яман бо ҷаҳон), '''бандари Адан''' (бо чорчӯби нави деҳ-сохта DP World — дар ҷой), палоишгоҳи нафт ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Адан майдонҳои таърихии Кратер (маркази мустамликавӣ), сардобаҳои қадимаи Адан (Тауила) — системи ҷамъоварии оби борон, ки тахминан 1000 сол қабл сохта шудааст ва имрӯз ҳам кор мекунад — машҳуранд. Дар асри XX Адан маркази мусиқии анъанавии яманӣ (Иброҳим Аббосӣ ва Муҳаммад Мурший) буд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Санъо]] * [[Халиҷи Адан]] * [[Уқёнуси Ҳинд]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Aden Адан дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Яман]] [[Гурӯҳ:Яман]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] sgffgy4zz63rhjvvvauuyq8q93xzod0 0 150397 1475936 1344713 2026-06-09T08:23:01Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475936 wikitext text/x-wiki '''Бадеҳасозӣ''', '''импровизатсия''' ({{Lang-fr|improvisation}}, {{Lang-it|improvvisazione}}, аз {{Забон-ла|improvisus}} — ғайричашмдошт, ногаҳон) — бадоҳатан эҷод намудани ягон шакли асари бадеӣ. Импровизатсия бештар ба санъати [[шеър]]гӯӣ, [[мусиқӣ]], [[рақс]] ва [[театр]] мансуб аст. Импровизатсия маҳсули истеъдод ва маҳорати шахс буда, ҳамчун шакли тафаккури бадеӣ дар ҷараёни кори эҷодӣ тавлид мегардад. == Пайдоиш == Пайдоиши импровизатсия дар санъати касбӣ аз эҷодиёти шифоҳии мардум маншаъ мегирад. Аз қадим дар байни тамоми халқҳои ҷаҳон бадеҳагуён машҳур буданд (аэдҳои Юнони Қадим, шпилманҳои Аврупои Ғарбӣ, ровиёни рус, кабзарҳои украин, оқинҳои қазоқу манассароёни қирғиз ва [[Гӯрғулӣ|гӯрғулисароёну]] аксиягӯйҳо, шуъбадабозону лӯхтакбозони тоҷик). == Бадеҳасозӣ дар мусиқӣ ва шеър == Дар санъати касбӣ импровизатсия асосан дар мусиқӣ ва шеър ба назар мерасад. Қариб ҳамаи шоирони машҳури олам бадоҳатан шеър гуфтаанд. Импровизатсияи мусиқии касбӣ бо таъсири импровизатсияи мардумӣ ташаккул ёфта, хусусияти онро дар худ таҷассум сохтааст. Шаклҳои импровизатсия дар Аврупо нахуст бо мусиқии динӣ алоқаманд буд. Импровизатсия дар асрҳои 16–18 дар песаҳои созӣ ва овозӣ (опера) роҳ ёфт, аммо тадриҷан асарҳои мусиқӣ мураккаб гардида, шаклу тарзҳои иҷрои онҳо низ мушкил шуданд. Ин ҳолат сабаби сабти дақиқи нотавии асарҳои мусиқӣ гардид, ки ин тағйирот доираи бадоҳатан эҷоду иҷро намуданро танг намуд. Бо вуҷуди ин, импровизатсия дар эҷодиёти оҳангсозону мутрибони маъруф: Л. Бетховен, И. Паганини, Ф. Лист, Ф. Шопен ва дигарон ҷой дошт ва дар ин давра ҳатто як силсила жанрҳои мусиқӣ, ки бо импровизатсия алоқамандӣ доштанд, номи импровизатсияро гирифтанд: «Экспромт», «Фантазия», «Прелюдия» ва ғайра. Импровизатсия дар кишварҳои Шарқ ба рақсҳои касбӣ низ ворид шудааст. Дар санъати театрӣ импровизатсия хосси ҳунарпешаҳои соҳибистеъдодест, ки ҳангоми намоиш бе тайёрии пешакӣ мувофиқи мазмуни сенария, аз рӯи тақозои ҳолати воқеа моҳирона эҷод менамоянд. Импровизатсия дар мусиқии тоҷик чун қисми таркибии мусиқии шифоҳӣ (эпоси қаҳрамонии «Гӯрғӯлӣ», сурудҳои мавсимию маросимӣ, ҷашнӣ ва ғайра) маъмул аст. Импровизатсия бештар дар суруду рақсҳои ошиқона, ҷашнӣ ва маросимӣ зоҳир мегардад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импровизатсия |8|муаллиф= Ш. Ҳабибов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Бадеҳасозӣ| ]] b83hpq5k649yfz71wxtmulrcabc0koj 1475949 1475936 2026-06-09T08:59:04Z VASHGIRD 8035 1475949 wikitext text/x-wiki '''Бадеҳасозӣ''', '''импровизатсия''' ({{Lang-fr|improvisation}}, {{Lang-it|improvvisazione}}, аз {{Забон-ла|improvisus}} — ғайричашмдошт, ногаҳон) — бадоҳатан эҷод намудани ягон шакли асари бадеӣ. Импровизатсия бештар ба санъати [[шеър]]гӯӣ, [[мусиқӣ]], [[рақс]] ва [[театр]] мансуб аст. Импровизатсия маҳсули истеъдод ва маҳорати шахс буда, ҳамчун шакли тафаккури бадеӣ дар ҷараёни кори эҷодӣ тавлид мегардад. == Пайдоиш == Пайдоиши импровизатсия дар санъати касбӣ аз эҷодиёти шифоҳии мардум маншаъ мегирад. Аз қадим дар байни тамоми халқҳои ҷаҳон бадеҳагуён машҳур буданд (аэдҳои Юнони Қадим, шпилманҳои Аврупои Ғарбӣ, ровиёни рус, кабзарҳои украин, оқинҳои қазоқу манассароёни қирғиз ва [[Гӯрғулӣ|гӯрғулисароёну]] аксиягӯйҳо, шуъбадабозону лӯхтакбозони тоҷик). == Бадеҳасозӣ дар мусиқӣ ва шеър == Дар санъати касбӣ импровизатсия асосан дар мусиқӣ ва шеър ба назар мерасад. Қариб ҳамаи шоирони машҳури олам бадоҳатан шеър гуфтаанд. Импровизатсияи мусиқии касбӣ бо таъсири импровизатсияи мардумӣ ташаккул ёфта, хусусияти онро дар худ таҷассум сохтааст. Шаклҳои импровизатсия дар Аврупо нахуст бо мусиқии динӣ алоқаманд буд. Импровизатсия дар асрҳои 16-18 дар песаҳои созӣ ва овозӣ (опера) роҳ ёфт, аммо тадриҷан асарҳои мусиқӣ мураккаб гардида, шаклу тарзҳои иҷрои онҳо низ мушкил шуданд. Ин ҳолат сабаби сабти дақиқи нотавии асарҳои мусиқӣ гардид, ки ин тағйирот доираи бадоҳатан эҷоду иҷро намуданро танг намуд. Бо вуҷуди ин, импровизатсия дар эҷодиёти оҳангсозону мутрибони маъруф: Л. Бетховен, И. Паганини, Ф. Лист, Ф. Шопен ва дигарон ҷой дошт ва дар ин давра ҳатто як силсила жанрҳои мусиқӣ, ки бо импровизатсия алоқамандӣ доштанд, номи импровизатсияро гирифтанд: «Экспромт», «Фантазия», «Прелюдия» ва ғайра. Импровизатсия дар кишварҳои Шарқ ба рақсҳои касбӣ низ ворид шудааст. Дар санъати театрӣ импровизатсия хосси ҳунарпешаҳои соҳибистеъдодест, ки ҳангоми намоиш бе тайёрии пешакӣ мувофиқи мазмуни сенария, аз рӯи тақозои ҳолати воқеа моҳирона эҷод менамоянд. Импровизатсия дар мусиқии тоҷик чун қисми таркибии мусиқии шифоҳӣ (эпоси қаҳрамонии «Гӯрғӯлӣ», сурудҳои мавсимию маросимӣ, ҷашнӣ ва ғайра) маъмул аст. Импровизатсия бештар дар суруду рақсҳои ошиқона, ҷашнӣ ва маросимӣ зоҳир мегардад. == Нигаред низ == * [[Бадеҳа]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импровизатсия |8|муаллиф= Ш. Ҳабибов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Бадеҳасозӣ| ]] n4sniabv84zbpdo7onmyw4dmdqln2c3 0 151954 1475320 1164364 2026-06-09T03:59:01Z ~2026-33945-92 134562 1475320 wikitext text/x-wiki {{Варақаи футболбоз |embed = no |ном = Эстебан Солари |акс = Esteban Solari with APOEL fan.jpg |андозаи_акс = 200 |alt = |шарҳи_акс = |номи_пурра = Эстебан Андрес Солари Погхио<br>(Esteban Andrés Solari Poggio) |ном_ҳангоми_таваллуд = |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1980|6|2|df=yes}} |макони_таваллуд = [[Росарио]], [[Санта Фе]], [[Аргентина]]<ref group=қайд>[[:en:Argentina|Argentina]], [[:en:Santa Fe|Santa Fe]], [[:en:Rosario|Rosario]]</ref> |санаи_вафот = |макони_вафот = |қад = {{қад|m=1.87}} |мавқеъ = {{afp|SR}} |бошгоҳи_кунунӣ = S.D. Aucas[[:en:S.D. Aucas|^en]] |рақам = 6 |солҳои_ҷавонӣ1 = 1999–2000 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ1 = {{расми парчам|Аргентина}} [[Клуб Атлетико Велес Сарсфиэлд|Велес Сарсфиэлд]][[:en:Club Atlético Vélez Sarsfield|^en]] |солҳо1 = 2001 |бошгоҳҳо1 = {{расми парчам|Аргентина}} [[Эстудянтес Де Ла Плата|Эстудянтес (лп)]][[:en:Estudiantes de La Plata|^en]] |баромадҳо1 = 9 |голҳо1 = 0 |солҳо2 = 2001–2002 |бошгоҳҳо2 = {{расми парчам|Аргентина}} [[Дефенса Й Хустикия]][[:en:Defensa y Justicia|^en]] |баромадҳо2 = 15 |голҳо2 = 7 |солҳо3 = 2002 |бошгоҳҳо3 = {{расми парчам|Аргентина}} [[Архентинос Хуниорс]][[:en:Argentinos Juniors|^en]] |баромадҳо3 = 4 |голҳо3 = 0 |солҳо4 = 2003 |бошгоҳҳо4 = {{расми парчам|Аргентина}} [[Химнасия Й Эсгрима Де Хухуй|Химнасия Й Эсгрима (хухуй)]][[:en:Gimnasia y Esgrima de Jujuy|^en]] |баромадҳо4 = 13 |голҳо4 = 4 |солҳо5 = 2003–2004 |бошгоҳҳо5 = A.C. Chioggia Sottomarina[[:en:A.C. Chioggia Sottomarina|^en]] |баромадҳо5 = 18 |голҳо5 = 12 |солҳо6 = 2004–2005 |бошгоҳҳо6 = K. Lierse S.K.[[:en:K. Lierse S.K.|^en]] |баромадҳо6 = 23 |голҳо6 = 5 |солҳо7 = 2005–2007 |бошгоҳҳо7 = APOEL FC[[:en:APOEL FC|^en]] |баромадҳо7 = 44 |голҳо7 = 34 |солҳо8 = 2007–2008 |бошгоҳҳо8 = {{расми парчам|Мексика}} [[Клуб Универсидад Насионал|Унам]][[:en:Club Universidad Nacional|^en]] |баромадҳо8 = 40 |голҳо8 = 25 |солҳо9 = 2008–2010 |бошгоҳҳо9 = {{расми парчам|Испания}} [[УД Алмерия|Алмерия]][[:en:UD Almería|^en]] |баромадҳо9 = 10 |голҳо9 = 1 |солҳо10 = 2010–2013 |бошгоҳҳо10 = APOEL FC[[:en:APOEL FC|^en]] |баромадҳо10 = 62 |голҳо10 = 22 |солҳо11 = 2013 |бошгоҳҳо11 = Apollon Limassol[[:en:Apollon Limassol|^en]] |баромадҳо11 = 11 |голҳо11 = 7 |солҳо12 = 2013–2014 |бошгоҳҳо12 = Skoda Xanthi F.C.[[:en:Skoda Xanthi F.C.|^en]] |баромадҳо12 = 34 |голҳо12 = 16 |солҳо13 = 2014 |бошгоҳҳо13 = {{расми парчам|Хитой}} [[Далян Аэрбин (бошгоҳи футбол)|Далян Аэрбин]][[:en:Dalian Aerbin F.C.|^en]] |баромадҳо13 = 11 |голҳо13 = 0 |солҳо14 = 2015 |бошгоҳҳо14 = Ergotelis F.C.[[:en:Ergotelis F.C.|^en]] |баромадҳо14 = 9 |голҳо14 = 1 |солҳо15 = 2015–2016 |бошгоҳҳо15 = C.D. Cuenca[[:en:C.D. Cuenca|^en]] |баромадҳо15 = 13 |голҳо15 = 10 |солҳо16 = 2016–2026 |бошгоҳҳо16 = S.D. Aucas[[:en:S.D. Aucas|^en]] |баромадҳо16 = 35 |голҳо16 = 10 |солҳои_умумӣ = |баромадҳои_умумӣ = |голҳои_умумӣ = |шаблонҳои_медал-title = |шаблонҳои_медал = |шаблонҳои_медал-expand = |module = |азнавсозии_бошгоҳ = 29 January 2017 |азнавсозии_дастаи_миллӣ = }} '''Эстебан Андрес Солари Погхио''' (тав. [[2 Июн|2 июни]] [[1980]]) — футболбози [[Аргентина|аргентинӣ]], {{afp|sr}}.<ref>[[:en:Esteban Solari|Esteban Solari]]</ref> == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == {{эзоҳ}} __FORCETOC__ [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1980]] [[Гурӯҳ:Зодагони 2 июн]] [[Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Аргентина]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Эстудянтес Де Ла Плата]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Дефенса Й Хустикия]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Архентинос Хуниорс]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Химнасия Й Эсгрима Де Хухуй]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Chioggia Sottomarina]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ K. Lierse S.K.]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ APOEL]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Универсидад Насионал]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ УД Алмерия]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Apollon Limassol]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Skoda Xanthi F.C.]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Далян Аэрбин]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Ergotelis F.C.]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Cuenca]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Aucas]] {{Argentina-footy-bio-stub}} f9mqq5414dnt85jfos6z7axnmmi85fc 0 159370 1475287 1147911 2026-06-08T15:13:34Z ~2026-33920-66 134417 1475287 wikitext text/x-wiki {{Варақаи футболбоз |embed = no |ном = Гилермо Алмада |акс = GUILLERMO ALMADA (18745574775).jpg |андозаи_акс = 200 |alt = |шарҳи_акс = Almada being presented as a new coach of [[Barcelona Sporting Club|Barcelona SC]] |номи_пурра = Гилермо Хорхе Алмада Алвес<br>(Guillermo Jorge Almada Alves) |ном_ҳангоми_таваллуд = |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1969|06|18|df=y}} |макони_таваллуд = [[Монтевидео]], [[Уругвай]]<ref group=қайд>[[:en:Uruguay|Uruguay]], [[:en:Montevideo|Montevideo]]</ref> |санаи_вафот = |макони_вафот = |қад = |мавқеъ = |бошгоҳи_кунунӣ = {{расми парчам|Эквадор}} [[Барселона Спортинг Клуб|Барселона]] (менеҷер)[[:en:Barcelona Sporting Club|^en]] |рақам = |солҳо1 = 1985–1988 |бошгоҳҳо1 = {{расми парчам|Уругвай}} [[Дефенсор Спортинг]][[:en:Defensor Sporting|^en]] |баромадҳо1 = |голҳо1 = |солҳо2 = 1988–1989 |бошгоҳҳо2 = C.D. O'Higgins[[:en:C.D. O'Higgins|^en]] |баромадҳо2 = |голҳо2 = |солҳо3 = 1989–1995 |бошгоҳҳо3 = {{расми парчам|Уругвай}} [[Дефенсор Спортинг]][[:en:Defensor Sporting|^en]] |баромадҳо3 = |голҳо3 = |солҳо4 = 1995–1996 |бошгоҳҳо4 = Club Atlético Cerro[[:en:Club Atlético Cerro|^en]] |баромадҳо4 = |голҳо4 = |солҳо5 = 1996 |бошгоҳҳо5 = América de Cali[[:en:América de Cali|^en]] |баромадҳо5 = |голҳо5 = |солҳо6 = 1996–1998 |бошгоҳҳо6 = {{расми парчам|Уругвай}} [[Уракан Бусео]][[:en:Huracán Buceo|^en]] |баромадҳо6 = |голҳо6 = |солҳо7 = 1998–1999 |бошгоҳҳо7 = {{расми парчам|Уругвай}} [[Дефенсор Спортинг]][[:en:Defensor Sporting|^en]] |баромадҳо7 = |голҳо7 = |солҳо8 = 1999 |бошгоҳҳо8 = Aurora F.C.[[:en:Aurora F.C.|^en]] |баромадҳо8 = |голҳо8 = |солҳо9 = 1999–2000 |бошгоҳҳо9 = Club Atlético Progreso[[:en:Club Atlético Progreso|^en]] |баромадҳо9 = |голҳо9 = |солҳо10 = 2000–2002 |бошгоҳҳо10 = {{расми парчам|Уругвай}} [[Такуарембо]][[:en:Tacuarembó FC|^en]] |баромадҳо10 = |голҳо10 = |солҳо11 = 2002–2003 |бошгоҳҳо11 = {{расми парчам|Аргентина}} [[Клуб Атлетико Ривер Плате|Ривер Плате]][[:en:Club Atlético River Plate|^en]] |баромадҳо11 = |голҳо11 = |солҳо12 = 2003–2005 |бошгоҳҳо12 = {{расми парчам|Уругвай}} [[Монтевидео Вандерерс (бошгоҳи футбол)|Монтевидео Вандерерс]][[:en:Montevideo Wanderers F.C.|^en]] |баромадҳо12 = |голҳо12 = |солҳо13 = 2005–2006 |бошгоҳҳо13 = {{расми парчам|Уругвай}} [[Такуарембо]][[:en:Tacuarembó FC|^en]] |баромадҳо13 = |голҳо13 = |солҳо14 = 2006 |бошгоҳҳо14 = Centro Atlético Fénix[[:en:Centro Atlético Fénix|^en]] |баромадҳо14 = |голҳо14 = |солҳо15 = 2006–2007 |бошгоҳҳо15 = Racing de Montevideo[[:en:Racing de Montevideo|^en]] |баромадҳо15 = |голҳо15 = |солҳои_умумӣ = |баромадҳои_умумӣ = |голҳои_умумӣ = |солҳои_мураббигарӣ1= 2008 |бошгоҳҳои_мураббигарӣ1 = Club Atlético Progreso[[:en:Club Atlético Progreso|^en]] |солҳои_мураббигарӣ2= 2009–2010 |бошгоҳҳои_мураббигарӣ2 = {{расми парчам|Уругвай}} [[Такуарембо]][[:en:Tacuarembó FC|^en]] |солҳои_мураббигарӣ3= 2011–2015 |бошгоҳҳои_мураббигарӣ3 = {{расми парчам|Аргентина}} [[Клуб Атлетико Ривер Плате|Ривер Плате]][[:en:Club Atlético River Plate|^en]] |солҳои_мураббигарӣ4= 2015–2026 |бошгоҳҳои_мураббигарӣ4 = {{расми парчам|Эквадор}} [[Барселона Спортинг Клуб|Барселона]][[:en:Barcelona Sporting Club|^en]] |шаблонҳои_медал-title = |шаблонҳои_медал = |шаблонҳои_медал-expand = |module = |азнавсозии_бошгоҳ = |азнавсозии_дастаи_миллӣ = }} '''Гилермо Хорхе Алмада Алвес''' ({{lang-es|''Guillermo Jorge Almada Alves''}}; [[18 июн]]и [[1969]], [[Монтевидео]], [[Уругвай]]) — футболбози [[уругвай]]ӣ, маснадашро анҷом додааст.<ref>[[:en:Guillermo Almada|Guillermo Almada]]</ref> == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == {{эзоҳ}} __FORCETOC__ [[Гурӯҳ:Зодагони 18 июн]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1969]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Уругвай]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Дефенсор Спортинг]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ O'Higgins]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Club Atlético Cerro]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ América Cali]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Уракан Бусео]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Aurora F.C.]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Club Atlético Progreso]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Такуарембо]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Атлетико Ривер Плате]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Монтевидео Вандерерс]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Centro Atlético Fénix]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Racing Montevideo]] {{Uruguay-footy-bio-stub}} 7z3egln4fdi7jokylyk3wg4mws5zzgo 0 160751 1475319 1164404 2026-06-09T02:49:40Z ~2026-33945-97 134548 1475319 wikitext text/x-wiki {{Варақаи футболбоз |embed = no |ном = Эфрайн Хуарес |акс = Efrain Juarez cropped.jpg |андозаи_акс = 200 |alt = |шарҳи_акс = Juárez while playing for Celtic |номи_пурра = Эфрайн Хуарес Валдес<br>(Efraín Juárez Valdez) |ном_ҳангоми_таваллуд = |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1988|02|22}} |макони_таваллуд = [[Мекско]], [[Мексика]]<ref group=қайд>[[:en:Mexico|Mexico]], [[:en:|]]</ref> |санаи_вафот = |макони_вафот = |қад = {{қад|m=1.76}} |мавқеъ = {{afp|RB|DM}} |бошгоҳи_кунунӣ = {{расми парчам|Мексика}} [[Монтеррей (бошгоҳи футбол)|Монтеррей]][[:en:C.F. Monterrey|^en]] |рақам = 6 |солҳои_ҷавонӣ1 = 2001–2006 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ1 = {{расми парчам|Мексика}} [[Клуб Универсидад Насионал|Унам]][[:en:Club Universidad Nacional|^en]] |солҳои_ҷавонӣ2 = 2006–2008 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ2 = {{расми парчам|Испания}} [[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]][[:en:FC Barcelona|^en]] |солҳо1 = 2008–2010 |бошгоҳҳо1 = {{расми парчам|Мексика}} [[Клуб Универсидад Насионал|Унам]][[:en:Club Universidad Nacional|^en]] |баромадҳо1 = 66 |голҳо1 = 0 |солҳо2 = 2010–2012 |бошгоҳҳо2 = Celtic F.C.[[:en:Celtic F.C.|^en]] |баромадҳо2 = 13 |голҳо2 = 0 |солҳо3 = 2011 |бошгоҳҳо3 = {{расми парчам|Испания}} [[Реал Зарагоса|Зарагоса]][[:en:Real Zaragoza|^en]] |баромадҳо3 = 15 |голҳо3 = 1 |солҳо4 = 2012–2014 |бошгоҳҳо4 = {{расми парчам|Мексика}} [[Клуб Америка|Америка]][[:en:Club América|^en]] |баромадҳо4 = 6 |голҳо4 = 0 |солҳо5 = 2013–2014 |бошгоҳҳо5 = {{расми парчам|Мексика}} → [[Монтеррей (бошгоҳи футбол)|Монтеррей]] (кироӣ)[[:en:C.F. Monterrey|^en]] |баромадҳо5 = 22 |голҳо5 = 1 |солҳо6 = 2014–2026 |бошгоҳҳо6 = {{расми парчам|Мексика}} [[Монтеррей (бошгоҳи футбол)|Монтеррей]][[:en:C.F. Monterrey|^en]] |баромадҳо6 = 58 |голҳо6 = 2 |солҳои_умумӣ = |баромадҳои_умумӣ = |голҳои_умумӣ = |солҳои_миллӣ1 = 2005 |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол то|17|Mexico}}[[:en:Mexico national under-17 football team|^en]] |баромадҳои_миллӣ1 = 5 |голҳои_миллӣ1 = 1 |солҳои_миллӣ2 = 2007 |дастаи_миллӣ2 = {{Футбол то|20|Mexico}}[[:en:Mexico national under-20 football team|^en]] |баромадҳои_миллӣ2 = 4 |голҳои_миллӣ2 = 1 |солҳои_миллӣ3 = 2009–2011 |дастаи_миллӣ3 = {{Футбол|Mexico}}[[:en:Mexico national football team|^en]] |баромадҳои_миллӣ3 = 39 |голҳои_миллӣ3 = 1 |шаблонҳои_медал-title = |шаблонҳои_медал = {{MedalCountry | {{MEX}} }} {{medalW|[[FIFA U-17 World Championship]]|[[2005 FIFA U-17 World Championship|2005]]}} {{medalW|[[CONCACAF Gold Cup]]|[[2009 CONCACAF Gold Cup|2009]]}} {{medalW|[[CONCACAF Gold Cup]]|[[2011 CONCACAF Gold Cup|2011]]}} |шаблонҳои_медал-expand = |module = |азнавсозии_бошгоҳ = 01:24, 7 March 2017 (UTC) |азнавсозии_дастаи_миллӣ = 29 February 2012 }} '''Эфрайн Хуарес Валдес''' ({{lang-es|''Efraín Juárez Valdez''}}; [[22 феврал]]и [[1988]], [[Мекско]], [[Мексика]]) — футболбози [[мексика]]гӣ, {{afp|rb|dm}}.<ref>[[:en:Efraín Juárez|Efraín Juárez]]</ref> == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == {{эзоҳ}} __FORCETOC__ [[Гурӯҳ:Зодагони 22 феврал]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1988]] [[Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Мексика]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Мексика]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Универсидад Насионал]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Celtic F.C.]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Реал Зарагоса]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Клуб Америка]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Монтеррей]] {{Mexico-footy-bio-stub}} kkf6gbmlpeo78gl476946dmkgh7cps8 10 199634 1475092 1462372 2026-06-08T12:30:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳи воҳиди шумора: «тан» → «нафар» (дар поляи Аҳолӣ ва Зичӣ) 1475092 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Қуттӣ |исм = {{#if: {{{ном|}}} | {{{ном}}} | МА }} |худсарлавҳа = нест |from = {{{from|}}} |сабки_имзоҳо = width:40%; |сабки_матн = width:60%; |болоӣ0 = {{#if: {{{мақом|}}} | {{ucfirst:{{{мақом|}}}}} | Маҳалли аҳолинишин }} |болоӣ = {{Қуттӣ/унвон|{{{номи тоҷикӣ|}}}|from={{{from|}}}}} |болоӣ3 = {{#ifeq: {{{номи аслӣ|}}} | - || {{Қуттӣ/унвони аслӣ|{{Қуттӣ/унвони расмӣ|{{{номи аслӣ|}}}|from={{{from|}}}}}|from={{{from|}}}}} }} |тасвир = {{wikidata|p18|{{{тасвир|}}}|size=290x435px|caption={{{тавсифи тасвир|}}}|from={{{from|}}}}} |матн1 = {{Қуттӣ/парчам ва нишон | парчам = {{{парчам|}}} | бари парчам = {{{бари парчам|}}} | зернависи парчам = {{#if: {{{тавсифи парчам|}}} | [[{{{тавсифи парчам|}}}|{{#if: {{{ба ҷои парчам|}}} | {{{ба ҷои парчам|}}} | Парчам }}]] | {{if-wikidata|p163||{{wikidata|p163|text={{#if: {{{ба ҷои парчам|}}} | {{{ба ҷои парчам|}}} | Парчам }}|from={{{from|}}}}}|{{#if: {{{ба ҷои парчам|}}} | {{{ба ҷои парчам}}} | Парчам }}|from={{{from|}}}}} }} | нишон = {{{герб|}}} | бари нишон = {{{бари нишон|}}} | зернависи нишон = {{#if: {{{тавсифи нишон|}}} | [[{{{тавсифи нишон|}}}|{{#if: {{{ба ҷои нишон|}}} | {{{ба ҷои нишон|}}} | Нишон }}]] | {{if-wikidata|p237||{{wikidata|p237|text={{#if: {{{ба ҷои нишон|}}} | {{{ба ҷои нишон|}}} | Нишон }}|from={{{from|}}}}}|{{#if: {{{ба ҷои нишон|}}} | {{{ба ҷои нишон}}} | Нишон }}|from={{{from|}}}}} }} | from = {{{from|}}} }} |сабки_матн1 = padding:0; |матн2 = {{wikidata-coords|coord|coord |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |coord = {{{координатаҳо|}}} |type = city |region = {{ISO 3166|{{#if: {{{кишвар|}}} | {{{кишвар}}} | {{#property: p17|from={{{from|}}} }} }}}} |scale = {{#if: {{{CoordScale|}}} | {{{CoordScale}}} | 100000 }} |display = {{#if: {{{display|}}} | {{{display}}} | title,inline }} |from = {{{from|}}} }} |сабки_матн2 = text-align: center; padding-bottom:0.25em; |нишонагузорӣ3 = {{#if: {{{шакли сарзамин|}}} | {{{шакли сарзамин}}} | Кишвар }} |матн3 = {{#if: {{{сарзамин дар ҷадвал|}}} | {{{сарзамин дар ҷадвал}}} | {{#ifexist: Шаблон:Парчамбандӣ/{{{кишвар|}}} | {{Парчамбандӣ|{{{кишвар|}}}}} | {{{кишвар|}}} }} }} |викидода3 = p17 |нишонагузорӣ4 = Мақом |матн4 = {{{тобеият|}}} |нишонагузорӣ5 = {{#if: {{{шакли минтақа|}}} | [[{{#ifexist: {{{шакли минтақа}}} ({{wikidata|p17|{{{кишвар|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}) | {{{шакли минтақа}}} ({{wikidata|p17|{{{кишвар|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}){{!}}{{ucfirst:{{{шакли минтақа}}}}} | {{ucfirst:{{{шакли минтақа}}}}} }}]] | минтақа }} |матн5 = {{{минтақа|}}} |нишонагузорӣ6 = {{{шакли воҳиди маъмурӣ|Воҳиди маъмурӣ}}} |матн6 = {{{воҳиди маъмурӣ|}}} |нишонагузорӣ7 = {{#if: {{{шакли ноҳияи нишондодашуда|}}} | {{{шакли ноҳияи нишондодашуда}}} | {{#if: {{{шакли ноҳия|}}} | [[{{#ifexist: {{{шакли ноҳия}}} ({{wikidata|p17|{{{кишвар|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}) | {{{шакли ноҳия}}} ({{wikidata|p17|{{{кишвар|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}){{!}}{{ucfirst:{{{шакли ноҳия}}}}} | {{ucfirst:{{{шакли ноҳия}}}}} }}]] | [[ноҳия]] }} }} |матн7 = {{{ноҳия|}}} |нишонагузорӣ8 = {{#if: {{{ҳавзаи ҷомеа|}}} | [[{{#ifexist: {{{ҳавзаи ҷомеа}}} ({{wikidata|p17|{{{кишвар|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}) | {{{ҳавзаи ҷомеа}}} ({{wikidata|p17|{{{кишвар|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}){{!}}{{ucfirst:{{{ҳавзаи ҷомеа}}}}} | {{ucfirst:{{{ҳавзаи ҷомеа}}}}} }}]] | [[ноҳия]] }} |матн8 = {{#if: {{#if: {{{ҳавзаи ҷомеа дар ҷадвал|}}} | {{{ҳавзаи ҷомеа дар ҷадвал|}}} | {{{ҳавзаи ҷомеа|}}} }} | {{#if: {{{ҳавзаи ҷомеа дар ҷадвал|}}} | [[{{{ҳавзаи ҷомеа дар ҷадвал|}}}]] | [[{{{ҳавзаи ҷомеа|}}}]] }} }} |нишонагузорӣ9 = {{#if: {{{шакли ҷомеаи нишондодашуда|}}} | {{{шакли ҷомеаи нишондодашуда}}} | {{#if: {{{шакли ҷомеа|}}} | [[{{#ifexist: {{{шакли ҷомеа}}} ({{wikidata|p17|{{{кишвар|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}) | {{{шакли ҷомеа}}} ({{wikidata|p17|{{{кишвар|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}){{!}}{{ucfirst:{{{шакли ҷомеа}}}}} | {{ucfirst:{{{шакли ҷомеа}}}}} }}]] | [[Община (административно-территориальная единица)|Ҷомеа]] }} }} |матн9 = {{#if: {{{ҷомеаи нишондодашуда|}}} | {{{ҷомеаи нишондодашуда}}} | {{#if: {{#if: {{{ҷомеа дар ҷадвал|}}} | {{{ҷомеа дар ҷадвал|}}} | {{{ҷомеа|}}} }} | {{#if: {{{ҷомеа дар ҷадвал|}}} | [[{{{ҷомеа дар ҷадвал|}}}]] | [[{{{ҷомеа|}}}]] }} }} }} |нишонагузорӣ10 = Тақсимоти дохилӣ |матн10 = {{{тақсимоти дохилӣ|}}} |нишонагузорӣ11 = {{#if: {{{шакли роҳбарӣ|}}} | {{ucfirst:{{{шакли роҳбарӣ}}}}} | Роҳбар }} |матн11 = {{wikidata|p6[!p582]|{{{роҳбар|}}}|from={{{from|}}}}} |сарлавҳа12 = Таърих ва ҷуғрофиё |нишонагузорӣ13 = Таъсис |матн13 = {{{замони таъсис|}}} |викидода13 = p571 |нишонагузорӣ14 = Аввалин номбарӣ |матн14 = {{#if: {{{аввалин номбарӣ|}}} | {{#ifeq: {{{аввалин номбарӣ|}}} | - | - | {{#ifexist: {{{аввалин номбарӣ}}} | [[{{{аввалин номбарӣ}}}]] | {{{аввалин номбарӣ}}} }} }} }} |викидода14 = p1249 |нишонагузорӣ15 = Номҳои пешина |матн15 = {{{номҳои пешина|}}} |нишонагузорӣ16 = {{#switch: {{ucfirst:{{{мақом|Маҳалли аҳолинишин}}}}} | Шаҳрак | Шаҳрак = [[Шаҳрак]]&nbsp;аз | {{ucfirst:{{{мақом|Маҳалли аҳолинишин}}}}}&nbsp;аз }} |матн16 = {{{мақом аз|}}} |нишонагузорӣ17 = {{{мақом 1}}} аз |матн17 = {{{мақом 1 аз|}}} |нишонагузорӣ18 = {{{мақом 2}}} аз |матн18 = {{{мақом 2 с|}}} |нишонагузорӣ19 = Масоҳат |матн19 = {{#if: {{{масоҳат|}}} | {{#ifeq: {{{масоҳат|}}} | - | - | {{{масоҳат|}}} км²{{#if: {{{примечание к площади|}}} | {{{примечание к площади}}} }} }} }} |викидода19 = p2046 |нишонагузорӣ20 = {{#if: {{{шакли баландӣ|}}} | {{ucfirst:{{{шакли баландӣ}}}}} | [[Баландии сатҳи баҳр|Баландии марказ]] }} |матн20 = {{#if: {{{баландии маркази МА|}}} | {{#ifeq: {{{баландии маркази МА|}}} | - | - | {{{баландии маркази МА}}} м }} }} |викидода20 = p2044 |нишонагузорӣ21 = [[Иқлим|Навъи иқлим]] |матн21 = {{{иқлим|}}} |викидода21 = P2564 |нишонагузорӣ22 = [[Минтақаи замонӣ]] |матн22 = {{#if: {{{вақти минтақавӣ|}}} | {{МА/Қолаби вақт|вақти минтақавӣ={{{вақти минтақавӣ}}}|DST={{{DST|}}}}} }} |викидода22 = P421 |сарлавҳа23 = {{#if: {{wikidata|p1082|{{{аҳолӣ|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} | Аҳолӣ }} |нишонагузорӣ24 = Аҳолӣ |матн24 = {{#if: {{{аҳолӣ|}}} | {{#ifeq: {{{аҳолӣ|}}} | - | - | {{nobr|1={{{аҳолӣ|}}}&nbsp;{{str ≥ len | {{{аҳолӣ|}}} | 10 | {{#iferror: {{plural:{{formatnum:{{#invoke:String|match|{{{аҳолӣ|}}}|>?([%d%s]+)%c}}|R}}|нафар|нафар|нафар}} | нафар }} | {{plural:{{formatnum:{{{аҳолӣ|}}}|R}}|нафар|нафар|нафар}} }} {{#if: {{{соли барӯйхатгирӣ|}}} | (<span data-wikidata-qualifier-id="P585">{{{соли барӯйхатгирӣ}}}</span>) }}}} }} }} |викидода24 = p1082 |нишонагузорӣ25 = Зичӣ |матн25 = {{#if: {{{зичӣ|}}} | {{{зичӣ}}}&nbsp;нафар/км² }} |нишонагузорӣ26 = Агломератсия |матн26 = {{{агломератсия|}}} |нишонагузорӣ27 = Аҳолии агломератсия |матн27 = {{{аҳолии агломератсия|}}} |нишонагузорӣ28 = Миллият |матн28 = {{{ҳайати миллӣ|}}} |нишонагузорӣ29 = Эътиқодот |матн29 = {{{ҳайати динӣ|}}} |нишонагузорӣ30 = [[Номи қавмӣ]] |матн30 = {{{номи қавмӣ|{{{этнохороним|}}}}}} |нишонагузорӣ31 = Забони расмӣ |матн31 = {{#if: {{{забони расмӣ|}}} | {{#ifeq: {{{забони расмӣ|}}} | - | - | {{#ifexist:Забони {{{забони расмӣ}}} | [[забони {{{забони расмӣ}}}{{!}}{{{забони расмӣ}}}]] | [[{{{забони расмӣ}}}]] }} }} }}{{#if: {{{забони расмӣ-ref|}}} | {{anchor|_lang_ref}} [[#_lang_note|'''*''']] }} |викидода31 = P37 |нишонагузорӣ32 = Забони маҳаллӣ |матн32 = {{#if: {{{забони маҳаллӣ|}}} | {{#ifeq: {{{забони маҳаллӣ|}}} | - | - | {{#ifexist:Забони {{{забони маҳаллӣ}}} | [[забони {{{забони маҳаллӣ}}}{{!}}{{{забони маҳаллӣ}}}]] | [[{{{забони маҳаллӣ}}}]] }} }} }}{{#if: {{{забони маҳаллӣ-ref|}}} | {{anchor|_lang_ref}} [[#_lang_note|'''*''']] }} |сарлавҳа32 = {{#if: {{wikidata|p473|{{{телефонный код|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}{{wikidata|p281|{{{нишонаҳои почта|}}}{{{почтовый индекс|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}{{wikidata|p395|{{{автомобильный код|}}}{{{шиносаи ададӣ|}}}{{{шиносаи ададӣ 2|}}}{{{шиносаи ададӣ 3|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}} | Шиносаҳои ададӣ }} |нишонагузорӣ33 = [[Пешшумораи телефон]] |матн33 = {{Коди телефон|{{wikidata|p473|{{{коди телефон|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}|{{wikidata|p17|{{{кишвар|}}}|plain=true|from={{{from|}}}}}}} |нишонагузорӣ34 = {{#if: {{{нишонаҳои почта|}}} | [[Нишонаи почта|Нишонаҳои почта]] | [[Нишонаи почта]] }} |матн34 = {{#if: {{{нишонаҳои почта|}}} | {{{нишонаҳои почта}}} | {{{почтовый индекс|}}} }} |викидода34 = P281 |нишонагузорӣ35 = [[Рақами мошин|Коди мошин]] |матн35 = {{{коди мошин|}}} |викидода35 = P395 |нишонагузорӣ36 = [[{{ucfirst:{{{шакли шиноса}}}}}]] |матн36 = {{{шиносаи ададӣ|}}} |нишонагузорӣ37 = [[{{ucfirst:{{{шакли шиноса 2}}}}}]] |матн37 = {{{шиносаи ададӣ 2|}}} |нишонагузорӣ38 = [[{{ucfirst:{{{шакли шиноса 3}}}}}]] |матн38 = {{{шиносаи ададӣ 3|}}} |сарлавҳа39 = {{#if: {{{add1n|}}}{{{add1|}}}{{{add2n|}}}{{{add2|}}}{{{add3n|}}}{{{add3|}}} | Дигар }} |сарлавҳа40 = {{#if: {{{add1|}}} || {{{add1n|}}} }} |нишонагузорӣ40 = {{{add1n|}}} |матн40 = {{{add1|}}} |сарлавҳа41 = {{#if: {{{add2|}}} || {{{add2n|}}} }} |нишонагузорӣ41 = {{{add2n|}}} |матн41 = {{{add2|}}} |сарлавҳа42 = {{#if: {{{add3|}}} || {{{add3n|}}} }} |нишонагузорӣ42 = {{{add3n|}}} |матн42 = {{{add3|}}} |матн43 = {{#if: {{{сайт|}}} | <hr> }} |синф43 = nomobile |матн44 = {{#if: {{{сайт|}}} | <span style="word-break:break-word;"><!-- Костыль для Хрома, чтобы адрес сайта переносился, а язык — нет -->{{URL|{{{сайт}}}}}</span>{{#if: {{{забони сайт|}}} | {{#if: {{{забони сайт 2|}}} | <br> }}&#32;<span style="margin-left:-0.25em;">{{ref-{{{забони сайт}}}}} }}{{#if: {{{забони сайт 2|}}} | {{ref-{{{забони сайт 2}}}}} }}{{#if: {{{забони сайт 3|}}} | {{ref-{{{забони сайт 3}}}}} }}{{#if: {{{забони сайт 4|}}} | {{ref-{{{забони сайт 4}}}}} }}{{#if: {{{забони сайт 5|}}} | {{ref-{{{забони сайт 5}}}}} }}{{#if: {{{забони сайт|}}} | </span> }} }} |викидода44 = p856 |сарлавҳа45 = {{#if: {{{lat_deg|}}}{{wikidata|p625|plain=true|from={{{from|}}}}} | {{#ifeq: {{{харитаи кишвар|}}}{{{харитаи минтақа|}}}{{{харитаи ноҳия|}}} | 000 || {{#ifexpr: {{REVISIONSIZE}} < 10240 | <span style="border-bottom:1px dotted;">Нишон додан/Пинҳон кардани харита</span> }} }} }} |сабки_сарлавҳа45 = min-width: 297px; font-weight:normal; |синф45 = mw-customtoggle-maps1 nomobile noprint |матн46 = {{#if: {{{lat_deg|}}}{{wikidata|p625|plain=true|from={{{from|}}}}} | {{#ifeq: {{{харитаи кишвар|}}}{{{харитаи минтақа|}}}{{{харитаи ноҳия|}}} | 000 || {{#ifexpr: {{REVISIONSIZE}} < 10240 | <div class="mw-collapsible {{#if: {{{боз кардани харита|}}} || mw-collapsed }}" id="mw-customcollapsible-maps1"> <div class="mw-collapsible-content" style="margin-top: 2px;"> }} }}{{#if: {{{МА асосӣ дар харита|}}} | {{wikidata-coords|МА/ХМ+|coord |номи тоҷикӣ = {{Қуттӣ/унвон|{{{номи тоҷикӣ|}}}|from={{{from|}}}}} |coord = {{{координатаҳо|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |кишвар = {{#if: {{{кишвар|}}} | {{{кишвар}}} | {{#property: p17|from={{{from|}}} }} }} |сарзамин дар ҷадвал = {{{сарзамин дар ҷадвал|}}} |харитаи кишвар = {{{харитаи кишвар|}}} |в страну = {{{в страну|}}} |A в страну = {{{A в страну|}}} |B в страну = {{{B в страну|}}} |C в страну = {{{C в страну|}}} |D в страну = {{{D в страну|}}} |минтақа = {{{минтақа|}}} |минтақа дар ҷадвал = {{{минтақа дар ҷадвал|}}} |харитаи минтақа = {{{харитаи минтақа|}}} |в минтақа = {{{в минтақа|}}} |A в минтақа = {{{A в минтақа|}}} |B в минтақа = {{{B в минтақа|}}} |C в минтақа = {{{C в минтақа|}}} |D в минтақа = {{{D в минтақа|}}} |ноҳия = {{{ноҳия|}}} |ноҳия дар ҷадвал = {{ucfirst: {{{ноҳия дар ҷадвал|}}} }} |карта ноҳия = {{{харитаи ноҳия|}}} |в ноҳия = {{{в ноҳия|}}} |A в ноҳия = {{{A в ноҳия|}}} |B в ноҳия = {{{B в ноҳия|}}} |C в ноҳия = {{{C в ноҳия|}}} |D в ноҳия = {{{D в ноҳия|}}} |нишонагузорӣ A = {{{метка A|}}} |ссылка A = {{{ссылка A|}}} |lat_deg A = {{{lat_deg A|}}} |lat_min A = {{{lat_min A|}}} |lat_sec A = {{{lat_sec A|}}} |lon_deg A = {{{lon_deg A|}}} |lon_min A = {{{lon_min A|}}} |lon_sec A = {{{lon_sec A|}}} |нишонагузорӣ B = {{{метка B|}}} |ссылка B = {{{ссылка B|}}} |lat_deg B = {{{lat_deg B|}}} |lat_min B = {{{lat_min B|}}} |lat_sec B = {{{lat_sec B|}}} |lon_deg B = {{{lon_deg B|}}} |lon_min B = {{{lon_min B|}}} |lon_sec B = {{{lon_sec B|}}} |нишонагузорӣ C = {{{метка C|}}} |ссылка C = {{{ссылка C|}}} |lat_deg C = {{{lat_deg C|}}} |lat_min C = {{{lat_min C|}}} |lat_sec C = {{{lat_sec C|}}} |lon_deg C = {{{lon_deg C|}}} |lon_min C = {{{lon_min C|}}} |lon_sec C = {{{lon_sec C|}}} |нишонагузорӣ D = {{{метка D|}}} |ссылка D = {{{ссылка D|}}} |lat_deg D = {{{lat_deg D|}}} |lat_min D = {{{lat_min D|}}} |lat_sec D = {{{lat_sec D|}}} |lon_deg D = {{{lon_deg D|}}} |lon_min D = {{{lon_min D|}}} |lon_sec D = {{{lon_sec D|}}} |from = {{{from|}}} }} | {{wikidata-coords|НП/ПозКарта|coord |номи тоҷикӣ = {{Қуттӣ/унвон|{{{номи тоҷикӣ|}}}|from={{{from|}}}}} |coord = {{{координаты|}}} |lat_deg = {{{lat_deg|}}} |lat_min = {{{lat_min|}}} |lat_sec = {{{lat_sec|}}} |lat_dir = {{{lat_dir|}}} |lon_deg = {{{lon_deg|}}} |lon_min = {{{lon_min|}}} |lon_sec = {{{lon_sec|}}} |lon_dir = {{{lon_dir|}}} |кишвар = {{#if: {{{кишвар|}}} | {{{кишвар}}} | {{#property: p17|from={{{from|}}} }} }} |кишваркарта = {{{кишваркарта|}}} |название кишваркарта = {{{название кишваркарта|}}} |минтақакарта = {{{минтақакарта|}}} |название минтақакарта = {{{название минтақакарта|}}} |кишваркарта position = {{{кишваркарта position|}}} |минтақакарта position = {{{минтақакарта position|}}} |ноҳиякарта position = {{{ноҳиякарта position|}}} |харитаи кишвар = {{{харитаи кишвар|}}} |минтақа = {{{минтақа|}}} |харитаи минтақа = {{{харитаи минтақа|}}} |ноҳия = {{{ноҳия|}}} |карта ноҳия = {{{харитаи ноҳия|}}} |from = {{{from|}}} }} }}{{#ifeq: {{{харитаи кишвар|}}}{{{харитаи минтақа|}}}{{{харитаи ноҳия|}}} | 000 || {{#ifexpr: {{REVISIONSIZE}} < 10240 | </div></div> }} }} }} |сабки_матн46 = padding: 0 1px 1px 0; |поёнӣ = {{Қуттӣ/Викианбор|{{{гурӯҳ дар Commons|}}}|nocat={{{nocat|}}}|from={{{from|}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{NAMESPACE}}{{{nocat|}}} || <!-- -->[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]<!-- --><!-- -->{{#if:{{{замони таъсис|}}}|{{#invoke:math/tonumber|year|{{{замони таъсис|}}}|cat=Маҳалҳои аҳолинишин таъсисёфта дар }}}}<!-- -->{{#if:{{wikidata|p281|{{{нишонаи почта|}}}{{{нишонаҳои почта|}}}|plain=true}}||[[Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин бе нишонаи почта]]}}<!-- -->{{#if:{{wikidata|p17|{{{кишвар|}}}|plain=true}}||[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин бидуни мушаххас кардани кишвар]]}}<!-- -->{{#if:{{{lat_deg|}}}{{{lon_deg|}}}{{wikidata|p625|plain=true}}||[[Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишине, ки координатаҳои ҷуғрофӣ ёдовар нашудааст]]}}<!-- -->{{#if:{{wikidata|p1082|{{{аҳолӣ|}}}|plain=true}}|{{#ifeq:{{wikidata|p1082|{{{аҳолӣ|}}}|plain=true}}|0|[[Гурӯҳ: Маҳалҳои аҳолинишини беаҳолӣ]]}}|[[Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишине, ки аҳолӣ ёдовар нашудааст]]}}<!-- -->{{#if:{{wikidata|p373|{{{гурӯҳ дар Commons|}}}|plain=true}}||[[Гурӯҳ:Мақолаҳои маҳаллаҳои аҳолинишин, ки дар Викианбор гурӯҳ надоранд]]}}<!-- -->{{#ifexpr:{{#expr:({{REVISIONSIZE}}-1000)/2}}<1000|[[Гурӯҳ:ПРО:Шаҳрҳо:Андозаи мақола: {{#ifexpr:{{#expr:({{REVISIONSIZE}}-1000)/2}}<600|{{#ifexpr:{{#expr:({{REVISIONSIZE}}-1000)/2}}<400|камтар аз 400|камтар аз 600}}|камтар аз 1000}} аломат]]}}[[Гурӯҳ:ПРО:Шаҳрҳо:Вироиши охирин: {{#ifexpr:{{#expr:{{CURRENTYEAR}}-{{REVISIONYEAR}}}}>3|бештар аз се сол|{{#ifexpr:{{#expr:{{CURRENTYEAR}}-{{REVISIONYEAR}}}}=3|дар ду соли гузашта|{{#ifexpr:{{#expr:{{CURRENTYEAR}}-{{REVISIONYEAR}}}}=2|дар ду соли гузашта|{{#ifexpr:{{#expr:{{CURRENTYEAR}}-{{REVISIONYEAR}}}}=1|дар соли гузашта|{{#ifexpr:{{#expr:{{CURRENTMONTH1}}-{{REVISIONMONTH1}}}}=0|дар соли ҷорӣ|дар соли ҷорӣ}}}}}}}}}}]]{{#if:{{{1|}}}|[[Гурӯҳ:ПРО:Шаҳрҳо:Қуттиҳои шикаста]]}}<!-- -->}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> <includeonly>[[Гурӯҳ:Шаблон-қуттиҳо:Воҳидҳои маъмурӣ| ]]</includeonly> 894og2a4w4jv3phaimhnshy79j4b6uj 0 206100 1475784 1468660 2026-06-09T07:13:19Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1475784 wikitext text/x-wiki {{Таксон | тасвир = <imagemap> File:Plantae Diversity.jpg |300px rect 0 0 118 86 [[Echinoderm]] rect 0 86 118 172 [[Cnidaria]] rect 0 172 118 258 [[Tardigrade]] rect 0 258 118 344 [[Flatworm]] rect 118 0 236 86 [[Sponge]] rect 118 86 236 172 [[Arthropod]] rect 118 172 236 258 [[Bryozoa]] rect 118 258 236 344 [[Acanthocephala]]n rect 236 0 354 86 [[Mollusc]] rect 236 86 354 172 [[Annelid]] rect 236 172 354 258 [[Vertebrate]] rect 236 258 354 344 [[Tunicate]] </imagemap> | тавсифи тасвир = Гуногунии рустаниҳо | салтанат = Рустаниҳо | лотинӣ = Plantae | муаллиф = H. F. Copel. | соли муаллифӣ = 1956 | ҳаммаъно = {{Collapsible list|title = '' |{{bt|Viridiplantae|(Cavalier-Smith, 1981)<ref name=CavalierSmith1981>{{cite journal |last=Cavalier-Smith |first=Tom |author-link=Tom Cavalier-Smith |year=1981 |title=Eukaryote kingdoms: Seven or nine? |journal=BioSystems |volume=14 |issue=3–4 |pages=461–481 }}</ref>}} |{{bt|Chlorobionta|(Jeffrey 1982, emend. Bremer 1985, emend. Lewis ва McCourt 2004)<ref name=LewisMcCourt>{{cite journal |last1=Lewis |first1=L.A. |first2=R.M. |last2=McCourt |year=2004 |title=Green algae and the origin of land plants |journal=American Journal of Botany|volume=91 |issue=10 |pages=1535–1556 |doi=10.3732/ajb.91.10.1535}}</ref>}} |{{bt|Chlorobiota|(Kenrick ва Crane, 1997)<ref name=KenrickCrane1997>{{cite book |last1=Kenrick |first1=Paul |last2=Crane |first2=Peter R. |date=1997 |title=The origin and early diversification of land plants: A cladistic study |location=Washington, D.C. |publisher=Smithsonian Institution Press |isbn=978-1-56098-730-7}}</ref>}} |{{bt|Chloroplastida|(Adl et al., 2005)<ref name=Adl>{{cite journal |last=Adl |first=S. M. |year=2005 |title=The new higher level classification of eukaryotes with emphasis on the taxonomy of protists |journal=Journal of Eukaryotic Microbiology |volume=52 |issue=5 |pages=399–451 |doi=10.1111/j.1550-7408.2005.00053.x |display-authors=etal |s2cid=8060916 |doi-access=free}}</ref>}} |{{bt|Phyta|(Barkley 1939 emend. Holt ва Uidica 2007)}} |{{bt|Cormophyta|(Endlicher, 1836)}} |{{bt|Cormobionta|(Rothmaler, 1948)}} |{{bt|Euplanta|(Barkley, 1949)}} |{{bt|Telomobionta|(Takhtajan, 1964)}} |{{bt|Embryobionta|(Cronquist et al., 1966)}} |{{bt|Metaphyta|(Whittaker, 1969)}} }} }} '''Рустаниҳо''' [[Эукариотҳо|эукариотҳо]] мебошанд, ки ба [[Салтанат (таксономия)|салтанат]]и '''''Plantae''''' дохил мешаванд. Аксари онҳо [[Фотосинтез|фотосинтетик]]ӣ буда, энергияро аз [[Нури офтоб|нури офтоб]] мегиранд. Онҳо бо ёрии моддаи сабз — [[Хлорофилл|хлорофилл]], ки дар [[Хлоропластҳо|хлоропластҳо]]яшон ҷойгир ҳастанд, аз гази карбону об қанд (ғизо) месозанд. Баъзеашон паразитӣ буда, аз ба ҷои фотосинтез, энергияро аз рустаниҳои дигар ё занбӯруғҳо мегиранд. Аксари рустаниҳо [[Организми бисёрҳуҷайра|организмҳои бисёрҳуҷайра]] ҳастанд, вале баъзе [[Обсабзҳо|обсабзҳо]] танҳо [[Организми якҳуҷайра|якҳуҷайра]] доранд. Аз рӯи [[Биологияи Арасту|биологияи Арасту]], салтанати рустаниҳо ҳамаи мавҷудоти зиндае, ки ҳайвон набудандро дошт ва обсабзҳову [[Занбӯруғҳо|занбӯруғҳо]]ро низ дар бар мегирифт. Лекин аз рӯи фаҳмиши имрӯза, занбӯруғҳо ва баъзе обсабзон ба салтанати рустаниҳо дохил намешаванд. == Нигаред низ == * [[Сабзавот]] * [[Гиёҳдармонӣ]] == Адабиёт == hqrszwpulucgpnfz1skpsne0xz5w2w8 1475792 1475784 2026-06-09T07:14:54Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Рустаниҳои Тоҷикистон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1475792 wikitext text/x-wiki {{Таксон | тасвир = <imagemap> File:Plantae Diversity.jpg |300px rect 0 0 118 86 [[Echinoderm]] rect 0 86 118 172 [[Cnidaria]] rect 0 172 118 258 [[Tardigrade]] rect 0 258 118 344 [[Flatworm]] rect 118 0 236 86 [[Sponge]] rect 118 86 236 172 [[Arthropod]] rect 118 172 236 258 [[Bryozoa]] rect 118 258 236 344 [[Acanthocephala]]n rect 236 0 354 86 [[Mollusc]] rect 236 86 354 172 [[Annelid]] rect 236 172 354 258 [[Vertebrate]] rect 236 258 354 344 [[Tunicate]] </imagemap> | тавсифи тасвир = Гуногунии рустаниҳо | салтанат = Рустаниҳо | лотинӣ = Plantae | муаллиф = H. F. Copel. | соли муаллифӣ = 1956 | ҳаммаъно = {{Collapsible list|title = '' |{{bt|Viridiplantae|(Cavalier-Smith, 1981)<ref name=CavalierSmith1981>{{cite journal |last=Cavalier-Smith |first=Tom |author-link=Tom Cavalier-Smith |year=1981 |title=Eukaryote kingdoms: Seven or nine? |journal=BioSystems |volume=14 |issue=3–4 |pages=461–481 }}</ref>}} |{{bt|Chlorobionta|(Jeffrey 1982, emend. Bremer 1985, emend. Lewis ва McCourt 2004)<ref name=LewisMcCourt>{{cite journal |last1=Lewis |first1=L.A. |first2=R.M. |last2=McCourt |year=2004 |title=Green algae and the origin of land plants |journal=American Journal of Botany|volume=91 |issue=10 |pages=1535–1556 |doi=10.3732/ajb.91.10.1535}}</ref>}} |{{bt|Chlorobiota|(Kenrick ва Crane, 1997)<ref name=KenrickCrane1997>{{cite book |last1=Kenrick |first1=Paul |last2=Crane |first2=Peter R. |date=1997 |title=The origin and early diversification of land plants: A cladistic study |location=Washington, D.C. |publisher=Smithsonian Institution Press |isbn=978-1-56098-730-7}}</ref>}} |{{bt|Chloroplastida|(Adl et al., 2005)<ref name=Adl>{{cite journal |last=Adl |first=S. M. |year=2005 |title=The new higher level classification of eukaryotes with emphasis on the taxonomy of protists |journal=Journal of Eukaryotic Microbiology |volume=52 |issue=5 |pages=399–451 |doi=10.1111/j.1550-7408.2005.00053.x |display-authors=etal |s2cid=8060916 |doi-access=free}}</ref>}} |{{bt|Phyta|(Barkley 1939 emend. Holt ва Uidica 2007)}} |{{bt|Cormophyta|(Endlicher, 1836)}} |{{bt|Cormobionta|(Rothmaler, 1948)}} |{{bt|Euplanta|(Barkley, 1949)}} |{{bt|Telomobionta|(Takhtajan, 1964)}} |{{bt|Embryobionta|(Cronquist et al., 1966)}} |{{bt|Metaphyta|(Whittaker, 1969)}} }} }} '''Рустаниҳо''' [[Эукариотҳо|эукариотҳо]] мебошанд, ки ба [[Салтанат (таксономия)|салтанат]]и '''''Plantae''''' дохил мешаванд. Аксари онҳо [[Фотосинтез|фотосинтетик]]ӣ буда, энергияро аз [[Нури офтоб|нури офтоб]] мегиранд. Онҳо бо ёрии моддаи сабз — [[Хлорофилл|хлорофилл]], ки дар [[Хлоропластҳо|хлоропластҳо]]яшон ҷойгир ҳастанд, аз гази карбону об қанд (ғизо) месозанд. Баъзеашон паразитӣ буда, аз ба ҷои фотосинтез, энергияро аз рустаниҳои дигар ё занбӯруғҳо мегиранд. Аксари рустаниҳо [[Организми бисёрҳуҷайра|организмҳои бисёрҳуҷайра]] ҳастанд, вале баъзе [[Обсабзҳо|обсабзҳо]] танҳо [[Организми якҳуҷайра|якҳуҷайра]] доранд. Аз рӯи [[Биологияи Арасту|биологияи Арасту]], салтанати рустаниҳо ҳамаи мавҷудоти зиндае, ки ҳайвон набудандро дошт ва обсабзҳову [[Занбӯруғҳо|занбӯруғҳо]]ро низ дар бар мегирифт. Лекин аз рӯи фаҳмиши имрӯза, занбӯруғҳо ва баъзе обсабзон ба салтанати рустаниҳо дохил намешаванд. == Нигаред низ == * [[Сабзавот]] * [[Гиёҳдармонӣ]] == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Рустаниҳои Тоҷикистон]] ka3vgtvvcp8y9hyusmn0a18lfh0kbe3 1475795 1475792 2026-06-09T07:15:24Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Рустаниҳо]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1475795 wikitext text/x-wiki {{Таксон | тасвир = <imagemap> File:Plantae Diversity.jpg |300px rect 0 0 118 86 [[Echinoderm]] rect 0 86 118 172 [[Cnidaria]] rect 0 172 118 258 [[Tardigrade]] rect 0 258 118 344 [[Flatworm]] rect 118 0 236 86 [[Sponge]] rect 118 86 236 172 [[Arthropod]] rect 118 172 236 258 [[Bryozoa]] rect 118 258 236 344 [[Acanthocephala]]n rect 236 0 354 86 [[Mollusc]] rect 236 86 354 172 [[Annelid]] rect 236 172 354 258 [[Vertebrate]] rect 236 258 354 344 [[Tunicate]] </imagemap> | тавсифи тасвир = Гуногунии рустаниҳо | салтанат = Рустаниҳо | лотинӣ = Plantae | муаллиф = H. F. Copel. | соли муаллифӣ = 1956 | ҳаммаъно = {{Collapsible list|title = '' |{{bt|Viridiplantae|(Cavalier-Smith, 1981)<ref name=CavalierSmith1981>{{cite journal |last=Cavalier-Smith |first=Tom |author-link=Tom Cavalier-Smith |year=1981 |title=Eukaryote kingdoms: Seven or nine? |journal=BioSystems |volume=14 |issue=3–4 |pages=461–481 }}</ref>}} |{{bt|Chlorobionta|(Jeffrey 1982, emend. Bremer 1985, emend. Lewis ва McCourt 2004)<ref name=LewisMcCourt>{{cite journal |last1=Lewis |first1=L.A. |first2=R.M. |last2=McCourt |year=2004 |title=Green algae and the origin of land plants |journal=American Journal of Botany|volume=91 |issue=10 |pages=1535–1556 |doi=10.3732/ajb.91.10.1535}}</ref>}} |{{bt|Chlorobiota|(Kenrick ва Crane, 1997)<ref name=KenrickCrane1997>{{cite book |last1=Kenrick |first1=Paul |last2=Crane |first2=Peter R. |date=1997 |title=The origin and early diversification of land plants: A cladistic study |location=Washington, D.C. |publisher=Smithsonian Institution Press |isbn=978-1-56098-730-7}}</ref>}} |{{bt|Chloroplastida|(Adl et al., 2005)<ref name=Adl>{{cite journal |last=Adl |first=S. M. |year=2005 |title=The new higher level classification of eukaryotes with emphasis on the taxonomy of protists |journal=Journal of Eukaryotic Microbiology |volume=52 |issue=5 |pages=399–451 |doi=10.1111/j.1550-7408.2005.00053.x |display-authors=etal |s2cid=8060916 |doi-access=free}}</ref>}} |{{bt|Phyta|(Barkley 1939 emend. Holt ва Uidica 2007)}} |{{bt|Cormophyta|(Endlicher, 1836)}} |{{bt|Cormobionta|(Rothmaler, 1948)}} |{{bt|Euplanta|(Barkley, 1949)}} |{{bt|Telomobionta|(Takhtajan, 1964)}} |{{bt|Embryobionta|(Cronquist et al., 1966)}} |{{bt|Metaphyta|(Whittaker, 1969)}} }} }} '''Рустаниҳо''' [[Эукариотҳо|эукариотҳо]] мебошанд, ки ба [[Салтанат (таксономия)|салтанат]]и '''''Plantae''''' дохил мешаванд. Аксари онҳо [[Фотосинтез|фотосинтетик]]ӣ буда, энергияро аз [[Нури офтоб|нури офтоб]] мегиранд. Онҳо бо ёрии моддаи сабз — [[Хлорофилл|хлорофилл]], ки дар [[Хлоропластҳо|хлоропластҳо]]яшон ҷойгир ҳастанд, аз гази карбону об қанд (ғизо) месозанд. Баъзеашон паразитӣ буда, аз ба ҷои фотосинтез, энергияро аз рустаниҳои дигар ё занбӯруғҳо мегиранд. Аксари рустаниҳо [[Организми бисёрҳуҷайра|организмҳои бисёрҳуҷайра]] ҳастанд, вале баъзе [[Обсабзҳо|обсабзҳо]] танҳо [[Организми якҳуҷайра|якҳуҷайра]] доранд. Аз рӯи [[Биологияи Арасту|биологияи Арасту]], салтанати рустаниҳо ҳамаи мавҷудоти зиндае, ки ҳайвон набудандро дошт ва обсабзҳову [[Занбӯруғҳо|занбӯруғҳо]]ро низ дар бар мегирифт. Лекин аз рӯи фаҳмиши имрӯза, занбӯруғҳо ва баъзе обсабзон ба салтанати рустаниҳо дохил намешаванд. == Нигаред низ == * [[Сабзавот]] * [[Гиёҳдармонӣ]] == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Рустаниҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Рустаниҳо]] qv67p5dg7nyudj1i8l6bbmirrco0pnw 0 208599 1475810 1300484 2026-06-09T07:18:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475810 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Баълабак |номи аслӣ = بعلبك / Baʿlabakk |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 0|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 16 |баландии маркази МА = 1170 |аҳолӣ = 82 608 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Баълабак''' (ба арабӣ: ''بعلبك'', ''Baʿlabakk''; ба юнонӣ-лотинӣ: '''Heliopolis''' — «Шаҳри Офтоб») — шаҳри шарқии [[Лубнон]] дар водии [[Бекаа]], пойтахти вилояти Баълабак-Ҳермел.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Baalbek Baalbek] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо '''маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии ҷаҳон''' машҳур аст; маҷмаа соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> bh3f39wx1h6aydj5v3xufu3wt75i7k5 1475811 1475810 2026-06-09T07:18:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475811 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Баълабак |номи аслӣ = بعلبك / Baʿlabakk |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 0|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 16 |баландии маркази МА = 1170 |аҳолӣ = 82 608 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Баълабак''' (ба арабӣ: ''بعلبك'', ''Baʿlabakk''; ба юнонӣ-лотинӣ: '''Heliopolis''' — «Шаҳри Офтоб») — шаҳри шарқии [[Лубнон]] дар водии [[Бекаа]], пойтахти вилояти Баълабак-Ҳермел.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Baalbek Baalbek] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо '''маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии ҷаҳон''' машҳур аст; маҷмаа соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Баълабак аз ҳазораҳои қадим бахшида ба худои финикии '''Баал''' (Bal — 'Худованд') буд ва номи он маънии 'Худовандонои водии Бекаа' дорад. Дар замони Селевкиён шаҳр номи юнонии '''Heliopolis''' (Шаҳри Офтоб)-ро гирифт — бахшида ба худои офтоби римии Юпитер.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои I–III мелодӣ дар замони императорҳои римии Август, Нерон, Антонин Пий ва Каракалла, римиҳо дар Баълабак маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии тамоми империя сохтанд'''. '''Маъбади Юпитер''' дорои сутунҳои гранитии бузургтарини ҷаҳон (21 метр баландӣ, диаметри 2,2 метр) буд, ки ҳаждаҳ адади онҳо аз 54 сохта шуданд; имрӯз 6-тои онҳо то ҳол боқӣ мондаанд. '''Маъбади Бахус''' (асри II мелодӣ) яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ дар ҷаҳон аст. '''Сангҳои бузурги асосгузории маъбад''' (Trilithon — 'Се санг'), ки 800 тонна вазн доранд, то имрӯз пурра ҳаллу фасл нашудаанд. dopv5up3ly4z73pid4cwoegqkc446y1 1475812 1475811 2026-06-09T07:19:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475812 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Баълабак |номи аслӣ = بعلبك / Baʿlabakk |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 0|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 16 |баландии маркази МА = 1170 |аҳолӣ = 82 608 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Баълабак''' (ба арабӣ: ''بعلبك'', ''Baʿlabakk''; ба юнонӣ-лотинӣ: '''Heliopolis''' — «Шаҳри Офтоб») — шаҳри шарқии [[Лубнон]] дар водии [[Бекаа]], пойтахти вилояти Баълабак-Ҳермел.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Baalbek Baalbek] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо '''маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии ҷаҳон''' машҳур аст; маҷмаа соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Баълабак аз ҳазораҳои қадим бахшида ба худои финикии '''Баал''' (Bal — 'Худованд') буд ва номи он маънии 'Худовандонои водии Бекаа' дорад. Дар замони Селевкиён шаҳр номи юнонии '''Heliopolis''' (Шаҳри Офтоб)-ро гирифт — бахшида ба худои офтоби римии Юпитер.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои I–III мелодӣ дар замони императорҳои римии Август, Нерон, Антонин Пий ва Каракалла, римиҳо дар Баълабак маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии тамоми империя сохтанд'''. '''Маъбади Юпитер''' дорои сутунҳои гранитии бузургтарини ҷаҳон (21 метр баландӣ, диаметри 2,2 метр) буд, ки ҳаждаҳ адади онҳо аз 54 сохта шуданд; имрӯз 6-тои онҳо то ҳол боқӣ мондаанд. '''Маъбади Бахус''' (асри II мелодӣ) яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ дар ҷаҳон аст. '''Сангҳои бузурги асосгузории маъбад''' (Trilithon — 'Се санг'), ки 800 тонна вазн доранд, то имрӯз пурра ҳаллу фасл нашудаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Баълабак дар водии Бекаа, дар байни кӯҳҳои Лубнон ва Антилубнон, дар баландии 1170 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил мебошад. 3ve42pl8mqsslrnrqvcx0p9jga2tjd3 1475813 1475812 2026-06-09T07:19:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475813 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Баълабак |номи аслӣ = بعلبك / Baʿlabakk |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 0|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 16 |баландии маркази МА = 1170 |аҳолӣ = 82 608 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Баълабак''' (ба арабӣ: ''بعلبك'', ''Baʿlabakk''; ба юнонӣ-лотинӣ: '''Heliopolis''' — «Шаҳри Офтоб») — шаҳри шарқии [[Лубнон]] дар водии [[Бекаа]], пойтахти вилояти Баълабак-Ҳермел.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Baalbek Baalbek] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо '''маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии ҷаҳон''' машҳур аст; маҷмаа соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Баълабак аз ҳазораҳои қадим бахшида ба худои финикии '''Баал''' (Bal — 'Худованд') буд ва номи он маънии 'Худовандонои водии Бекаа' дорад. Дар замони Селевкиён шаҳр номи юнонии '''Heliopolis''' (Шаҳри Офтоб)-ро гирифт — бахшида ба худои офтоби римии Юпитер.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои I–III мелодӣ дар замони императорҳои римии Август, Нерон, Антонин Пий ва Каракалла, римиҳо дар Баълабак маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии тамоми империя сохтанд'''. '''Маъбади Юпитер''' дорои сутунҳои гранитии бузургтарини ҷаҳон (21 метр баландӣ, диаметри 2,2 метр) буд, ки ҳаждаҳ адади онҳо аз 54 сохта шуданд; имрӯз 6-тои онҳо то ҳол боқӣ мондаанд. '''Маъбади Бахус''' (асри II мелодӣ) яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ дар ҷаҳон аст. '''Сангҳои бузурги асосгузории маъбад''' (Trilithon — 'Се санг'), ки 800 тонна вазн доранд, то имрӯз пурра ҳаллу фасл нашудаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Баълабак дар водии Бекаа, дар байни кӯҳҳои Лубнон ва Антилубнон, дар баландии 1170 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Баълабак тахминан 80 ҳазор нафар буда, '''аксарият шиаҳои арабӣ-лубнонӣ''' мебошанд. Шаҳр маркази асосии Хизбуллоҳ дар водии Бекаа ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> 3mf03h4ro8dis3myewyzpl7t6a14vzk 1475814 1475813 2026-06-09T07:19:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475814 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Баълабак |номи аслӣ = بعلبك / Baʿlabakk |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 0|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 16 |баландии маркази МА = 1170 |аҳолӣ = 82 608 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Баълабак''' (ба арабӣ: ''بعلبك'', ''Baʿlabakk''; ба юнонӣ-лотинӣ: '''Heliopolis''' — «Шаҳри Офтоб») — шаҳри шарқии [[Лубнон]] дар водии [[Бекаа]], пойтахти вилояти Баълабак-Ҳермел.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Baalbek Baalbek] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо '''маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии ҷаҳон''' машҳур аст; маҷмаа соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Баълабак аз ҳазораҳои қадим бахшида ба худои финикии '''Баал''' (Bal — 'Худованд') буд ва номи он маънии 'Худовандонои водии Бекаа' дорад. Дар замони Селевкиён шаҳр номи юнонии '''Heliopolis''' (Шаҳри Офтоб)-ро гирифт — бахшида ба худои офтоби римии Юпитер.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои I–III мелодӣ дар замони императорҳои римии Август, Нерон, Антонин Пий ва Каракалла, римиҳо дар Баълабак маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии тамоми империя сохтанд'''. '''Маъбади Юпитер''' дорои сутунҳои гранитии бузургтарини ҷаҳон (21 метр баландӣ, диаметри 2,2 метр) буд, ки ҳаждаҳ адади онҳо аз 54 сохта шуданд; имрӯз 6-тои онҳо то ҳол боқӣ мондаанд. '''Маъбади Бахус''' (асри II мелодӣ) яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ дар ҷаҳон аст. '''Сангҳои бузурги асосгузории маъбад''' (Trilithon — 'Се санг'), ки 800 тонна вазн доранд, то имрӯз пурра ҳаллу фасл нашудаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Баълабак дар водии Бекаа, дар байни кӯҳҳои Лубнон ва Антилубнон, дар баландии 1170 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Баълабак тахминан 80 ҳазор нафар буда, '''аксарият шиаҳои арабӣ-лубнонӣ''' мебошанд. Шаҳр маркази асосии Хизбуллоҳ дар водии Бекаа ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Баълабак бар сайёҳии байналмилалӣ (ҳарчанд аз сабаби набардҳо иборат паст афтодааст), кишоварзии Бекаа (ангур-шароб, гандум, бодом, картошка) ва савдо асос меёбад. Дар наздикии шаҳр '''водии Бекаа''' маркази шаробсозии Лубнон аст. s2l2waweqyuub07qalngzu98loo6hy2 1475815 1475814 2026-06-09T07:19:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475815 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Баълабак |номи аслӣ = بعلبك / Baʿlabakk |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 0|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 16 |баландии маркази МА = 1170 |аҳолӣ = 82 608 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Баълабак''' (ба арабӣ: ''بعلبك'', ''Baʿlabakk''; ба юнонӣ-лотинӣ: '''Heliopolis''' — «Шаҳри Офтоб») — шаҳри шарқии [[Лубнон]] дар водии [[Бекаа]], пойтахти вилояти Баълабак-Ҳермел.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Baalbek Baalbek] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо '''маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии ҷаҳон''' машҳур аст; маҷмаа соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Баълабак аз ҳазораҳои қадим бахшида ба худои финикии '''Баал''' (Bal — 'Худованд') буд ва номи он маънии 'Худовандонои водии Бекаа' дорад. Дар замони Селевкиён шаҳр номи юнонии '''Heliopolis''' (Шаҳри Офтоб)-ро гирифт — бахшида ба худои офтоби римии Юпитер.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои I–III мелодӣ дар замони императорҳои римии Август, Нерон, Антонин Пий ва Каракалла, римиҳо дар Баълабак маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии тамоми империя сохтанд'''. '''Маъбади Юпитер''' дорои сутунҳои гранитии бузургтарини ҷаҳон (21 метр баландӣ, диаметри 2,2 метр) буд, ки ҳаждаҳ адади онҳо аз 54 сохта шуданд; имрӯз 6-тои онҳо то ҳол боқӣ мондаанд. '''Маъбади Бахус''' (асри II мелодӣ) яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ дар ҷаҳон аст. '''Сангҳои бузурги асосгузории маъбад''' (Trilithon — 'Се санг'), ки 800 тонна вазн доранд, то имрӯз пурра ҳаллу фасл нашудаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Баълабак дар водии Бекаа, дар байни кӯҳҳои Лубнон ва Антилубнон, дар баландии 1170 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Баълабак тахминан 80 ҳазор нафар буда, '''аксарият шиаҳои арабӣ-лубнонӣ''' мебошанд. Шаҳр маркази асосии Хизбуллоҳ дар водии Бекаа ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Баълабак бар сайёҳии байналмилалӣ (ҳарчанд аз сабаби набардҳо иборат паст афтодааст), кишоварзии Бекаа (ангур-шароб, гандум, бодом, картошка) ва савдо асос меёбад. Дар наздикии шаҳр '''водии Бекаа''' маркази шаробсозии Лубнон аст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Байрут–Баълабак (тариқи Захла) шаҳрро мепайвандад. j86625tqkd4x0flljxtkzcn4rj1gqiu 1475816 1475815 2026-06-09T07:19:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475816 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Баълабак |номи аслӣ = بعلبك / Baʿlabakk |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 0|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 16 |баландии маркази МА = 1170 |аҳолӣ = 82 608 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Баълабак''' (ба арабӣ: ''بعلبك'', ''Baʿlabakk''; ба юнонӣ-лотинӣ: '''Heliopolis''' — «Шаҳри Офтоб») — шаҳри шарқии [[Лубнон]] дар водии [[Бекаа]], пойтахти вилояти Баълабак-Ҳермел.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Baalbek Baalbek] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо '''маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии ҷаҳон''' машҳур аст; маҷмаа соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Баълабак аз ҳазораҳои қадим бахшида ба худои финикии '''Баал''' (Bal — 'Худованд') буд ва номи он маънии 'Худовандонои водии Бекаа' дорад. Дар замони Селевкиён шаҳр номи юнонии '''Heliopolis''' (Шаҳри Офтоб)-ро гирифт — бахшида ба худои офтоби римии Юпитер.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои I–III мелодӣ дар замони императорҳои римии Август, Нерон, Антонин Пий ва Каракалла, римиҳо дар Баълабак маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии тамоми империя сохтанд'''. '''Маъбади Юпитер''' дорои сутунҳои гранитии бузургтарини ҷаҳон (21 метр баландӣ, диаметри 2,2 метр) буд, ки ҳаждаҳ адади онҳо аз 54 сохта шуданд; имрӯз 6-тои онҳо то ҳол боқӣ мондаанд. '''Маъбади Бахус''' (асри II мелодӣ) яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ дар ҷаҳон аст. '''Сангҳои бузурги асосгузории маъбад''' (Trilithon — 'Се санг'), ки 800 тонна вазн доранд, то имрӯз пурра ҳаллу фасл нашудаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Баълабак дар водии Бекаа, дар байни кӯҳҳои Лубнон ва Антилубнон, дар баландии 1170 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Баълабак тахминан 80 ҳазор нафар буда, '''аксарият шиаҳои арабӣ-лубнонӣ''' мебошанд. Шаҳр маркази асосии Хизбуллоҳ дар водии Бекаа ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Баълабак бар сайёҳии байналмилалӣ (ҳарчанд аз сабаби набардҳо иборат паст афтодааст), кишоварзии Бекаа (ангур-шароб, гандум, бодом, картошка) ва савдо асос меёбад. Дар наздикии шаҳр '''водии Бекаа''' маркази шаробсозии Лубнон аст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Байрут–Баълабак (тариқи Захла) шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Баълабак (UNESCO 1984) дорои '''Маъбади Юпитер''' (асри I мелодӣ, бо бузургтарин сутунҳои римии ҷаҳон), '''Маъбади Бахус''' (асри II — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ), '''Маъбади Венера''' (асри III), '''Маъбади Меркурий''', саҳни бузурги шашгўша ва '''Trilithon''' — се блоки санги азим (800 тонна вазни ҳар як, тахмин мешавад қадимтаринашон).<ref name="brit" /> '''Фестивали байналмилалии Баълабак''' (аз 1956) ҳар сол мусиқиёни машҳури ҷаҳонро ҷалб мекунад. 13d6iadbrcaie4ybsmtpg6anith18u4 1475817 1475816 2026-06-09T07:20:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475817 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Баълабак |номи аслӣ = بعلبك / Baʿlabakk |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 0|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 16 |баландии маркази МА = 1170 |аҳолӣ = 82 608 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Баълабак''' (ба арабӣ: ''بعلبك'', ''Baʿlabakk''; ба юнонӣ-лотинӣ: '''Heliopolis''' — «Шаҳри Офтоб») — шаҳри шарқии [[Лубнон]] дар водии [[Бекаа]], пойтахти вилояти Баълабак-Ҳермел.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Baalbek Baalbek] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо '''маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии ҷаҳон''' машҳур аст; маҷмаа соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Баълабак аз ҳазораҳои қадим бахшида ба худои финикии '''Баал''' (Bal — 'Худованд') буд ва номи он маънии 'Худовандонои водии Бекаа' дорад. Дар замони Селевкиён шаҳр номи юнонии '''Heliopolis''' (Шаҳри Офтоб)-ро гирифт — бахшида ба худои офтоби римии Юпитер.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои I–III мелодӣ дар замони императорҳои римии Август, Нерон, Антонин Пий ва Каракалла, римиҳо дар Баълабак маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии тамоми империя сохтанд'''. '''Маъбади Юпитер''' дорои сутунҳои гранитии бузургтарини ҷаҳон (21 метр баландӣ, диаметри 2,2 метр) буд, ки ҳаждаҳ адади онҳо аз 54 сохта шуданд; имрӯз 6-тои онҳо то ҳол боқӣ мондаанд. '''Маъбади Бахус''' (асри II мелодӣ) яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ дар ҷаҳон аст. '''Сангҳои бузурги асосгузории маъбад''' (Trilithon — 'Се санг'), ки 800 тонна вазн доранд, то имрӯз пурра ҳаллу фасл нашудаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Баълабак дар водии Бекаа, дар байни кӯҳҳои Лубнон ва Антилубнон, дар баландии 1170 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Баълабак тахминан 80 ҳазор нафар буда, '''аксарият шиаҳои арабӣ-лубнонӣ''' мебошанд. Шаҳр маркази асосии Хизбуллоҳ дар водии Бекаа ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Баълабак бар сайёҳии байналмилалӣ (ҳарчанд аз сабаби набардҳо иборат паст афтодааст), кишоварзии Бекаа (ангур-шароб, гандум, бодом, картошка) ва савдо асос меёбад. Дар наздикии шаҳр '''водии Бекаа''' маркази шаробсозии Лубнон аст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Байрут–Баълабак (тариқи Захла) шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Баълабак (UNESCO 1984) дорои '''Маъбади Юпитер''' (асри I мелодӣ, бо бузургтарин сутунҳои римии ҷаҳон), '''Маъбади Бахус''' (асри II — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ), '''Маъбади Венера''' (асри III), '''Маъбади Меркурий''', саҳни бузурги шашгўша ва '''Trilithon''' — се блоки санги азим (800 тонна вазни ҳар як, тахмин мешавад қадимтаринашон).<ref name="brit" /> '''Фестивали байналмилалии Баълабак''' (аз 1956) ҳар сол мусиқиёни машҳури ҷаҳонро ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Бекаа]] * [[Империяи Рум]] purhd8jptfuab9057nu1pftspq29t0g 1475818 1475817 2026-06-09T07:20:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475818 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Баълабак |номи аслӣ = بعلبك / Baʿlabakk |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 0|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 16 |баландии маркази МА = 1170 |аҳолӣ = 82 608 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Баълабак''' (ба арабӣ: ''بعلبك'', ''Baʿlabakk''; ба юнонӣ-лотинӣ: '''Heliopolis''' — «Шаҳри Офтоб») — шаҳри шарқии [[Лубнон]] дар водии [[Бекаа]], пойтахти вилояти Баълабак-Ҳермел.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Baalbek Baalbek] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо '''маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии ҷаҳон''' машҳур аст; маҷмаа соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Баълабак аз ҳазораҳои қадим бахшида ба худои финикии '''Баал''' (Bal — 'Худованд') буд ва номи он маънии 'Худовандонои водии Бекаа' дорад. Дар замони Селевкиён шаҳр номи юнонии '''Heliopolis''' (Шаҳри Офтоб)-ро гирифт — бахшида ба худои офтоби римии Юпитер.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои I–III мелодӣ дар замони императорҳои римии Август, Нерон, Антонин Пий ва Каракалла, римиҳо дар Баълабак маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии тамоми империя сохтанд'''. '''Маъбади Юпитер''' дорои сутунҳои гранитии бузургтарини ҷаҳон (21 метр баландӣ, диаметри 2,2 метр) буд, ки ҳаждаҳ адади онҳо аз 54 сохта шуданд; имрӯз 6-тои онҳо то ҳол боқӣ мондаанд. '''Маъбади Бахус''' (асри II мелодӣ) яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ дар ҷаҳон аст. '''Сангҳои бузурги асосгузории маъбад''' (Trilithon — 'Се санг'), ки 800 тонна вазн доранд, то имрӯз пурра ҳаллу фасл нашудаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Баълабак дар водии Бекаа, дар байни кӯҳҳои Лубнон ва Антилубнон, дар баландии 1170 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Баълабак тахминан 80 ҳазор нафар буда, '''аксарият шиаҳои арабӣ-лубнонӣ''' мебошанд. Шаҳр маркази асосии Хизбуллоҳ дар водии Бекаа ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Баълабак бар сайёҳии байналмилалӣ (ҳарчанд аз сабаби набардҳо иборат паст афтодааст), кишоварзии Бекаа (ангур-шароб, гандум, бодом, картошка) ва савдо асос меёбад. Дар наздикии шаҳр '''водии Бекаа''' маркази шаробсозии Лубнон аст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Байрут–Баълабак (тариқи Захла) шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Баълабак (UNESCO 1984) дорои '''Маъбади Юпитер''' (асри I мелодӣ, бо бузургтарин сутунҳои римии ҷаҳон), '''Маъбади Бахус''' (асри II — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ), '''Маъбади Венера''' (асри III), '''Маъбади Меркурий''', саҳни бузурги шашгўша ва '''Trilithon''' — се блоки санги азим (800 тонна вазни ҳар як, тахмин мешавад қадимтаринашон).<ref name="brit" /> '''Фестивали байналмилалии Баълабак''' (аз 1956) ҳар сол мусиқиёни машҳури ҷаҳонро ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Бекаа]] * [[Империяи Рум]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} ht3qjzo792mh0k9tlyhoxi80nf65a4x 1475820 1475818 2026-06-09T07:20:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475820 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Баълабак |номи аслӣ = بعلبك / Baʿlabakk |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 0|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 16 |баландии маркази МА = 1170 |аҳолӣ = 82 608 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Баълабак''' (ба арабӣ: ''بعلبك'', ''Baʿlabakk''; ба юнонӣ-лотинӣ: '''Heliopolis''' — «Шаҳри Офтоб») — шаҳри шарқии [[Лубнон]] дар водии [[Бекаа]], пойтахти вилояти Баълабак-Ҳермел.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Baalbek Baalbek] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо '''маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии ҷаҳон''' машҳур аст; маҷмаа соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Баълабак аз ҳазораҳои қадим бахшида ба худои финикии '''Баал''' (Bal — 'Худованд') буд ва номи он маънии 'Худовандонои водии Бекаа' дорад. Дар замони Селевкиён шаҳр номи юнонии '''Heliopolis''' (Шаҳри Офтоб)-ро гирифт — бахшида ба худои офтоби римии Юпитер.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои I–III мелодӣ дар замони императорҳои римии Август, Нерон, Антонин Пий ва Каракалла, римиҳо дар Баълабак маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии тамоми империя сохтанд'''. '''Маъбади Юпитер''' дорои сутунҳои гранитии бузургтарини ҷаҳон (21 метр баландӣ, диаметри 2,2 метр) буд, ки ҳаждаҳ адади онҳо аз 54 сохта шуданд; имрӯз 6-тои онҳо то ҳол боқӣ мондаанд. '''Маъбади Бахус''' (асри II мелодӣ) яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ дар ҷаҳон аст. '''Сангҳои бузурги асосгузории маъбад''' (Trilithon — 'Се санг'), ки 800 тонна вазн доранд, то имрӯз пурра ҳаллу фасл нашудаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Баълабак дар водии Бекаа, дар байни кӯҳҳои Лубнон ва Антилубнон, дар баландии 1170 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Баълабак тахминан 80 ҳазор нафар буда, '''аксарият шиаҳои арабӣ-лубнонӣ''' мебошанд. Шаҳр маркази асосии Хизбуллоҳ дар водии Бекаа ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Баълабак бар сайёҳии байналмилалӣ (ҳарчанд аз сабаби набардҳо иборат паст афтодааст), кишоварзии Бекаа (ангур-шароб, гандум, бодом, картошка) ва савдо асос меёбад. Дар наздикии шаҳр '''водии Бекаа''' маркази шаробсозии Лубнон аст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Байрут–Баълабак (тариқи Захла) шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Баълабак (UNESCO 1984) дорои '''Маъбади Юпитер''' (асри I мелодӣ, бо бузургтарин сутунҳои римии ҷаҳон), '''Маъбади Бахус''' (асри II — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ), '''Маъбади Венера''' (асри III), '''Маъбади Меркурий''', саҳни бузурги шашгўша ва '''Trilithon''' — се блоки санги азим (800 тонна вазни ҳар як, тахмин мешавад қадимтаринашон).<ref name="brit" /> '''Фестивали байналмилалии Баълабак''' (аз 1956) ҳар сол мусиқиёни машҳури ҷаҳонро ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Бекаа]] * [[Империяи Рум]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Baalbek Баълабак дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/294/ Baalbek — UNESCO] nzm6ii4izofao50ksvmtwjuo69xyove 1475821 1475820 2026-06-09T07:20:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475821 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Баълабак |номи аслӣ = بعلبك / Baʿlabakk |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 0|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 16 |баландии маркази МА = 1170 |аҳолӣ = 82 608 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Баълабак''' (ба арабӣ: ''بعلبك'', ''Baʿlabakk''; ба юнонӣ-лотинӣ: '''Heliopolis''' — «Шаҳри Офтоб») — шаҳри шарқии [[Лубнон]] дар водии [[Бекаа]], пойтахти вилояти Баълабак-Ҳермел.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Baalbek Baalbek] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр бо '''маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии ҷаҳон''' машҳур аст; маҷмаа соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Баълабак аз ҳазораҳои қадим бахшида ба худои финикии '''Баал''' (Bal — 'Худованд') буд ва номи он маънии 'Худовандонои водии Бекаа' дорад. Дар замони Селевкиён шаҳр номи юнонии '''Heliopolis''' (Шаҳри Офтоб)-ро гирифт — бахшида ба худои офтоби римии Юпитер.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои I–III мелодӣ дар замони императорҳои римии Август, Нерон, Антонин Пий ва Каракалла, римиҳо дар Баълабак маҷмааи бузургтарин маъбадҳои римии тамоми империя сохтанд'''. '''Маъбади Юпитер''' дорои сутунҳои гранитии бузургтарини ҷаҳон (21 метр баландӣ, диаметри 2,2 метр) буд, ки ҳаждаҳ адади онҳо аз 54 сохта шуданд; имрӯз 6-тои онҳо то ҳол боқӣ мондаанд. '''Маъбади Бахус''' (асри II мелодӣ) яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ дар ҷаҳон аст. '''Сангҳои бузурги асосгузории маъбад''' (Trilithon — 'Се санг'), ки 800 тонна вазн доранд, то имрӯз пурра ҳаллу фасл нашудаанд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Баълабак дар водии Бекаа, дар байни кӯҳҳои Лубнон ва Антилубнон, дар баландии 1170 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Баълабак тахминан 80 ҳазор нафар буда, '''аксарият шиаҳои арабӣ-лубнонӣ''' мебошанд. Шаҳр маркази асосии Хизбуллоҳ дар водии Бекаа ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Баълабак бар сайёҳии байналмилалӣ (ҳарчанд аз сабаби набардҳо иборат паст афтодааст), кишоварзии Бекаа (ангур-шароб, гандум, бодом, картошка) ва савдо асос меёбад. Дар наздикии шаҳр '''водии Бекаа''' маркази шаробсозии Лубнон аст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Байрут–Баълабак (тариқи Захла) шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Баълабак (UNESCO 1984) дорои '''Маъбади Юпитер''' (асри I мелодӣ, бо бузургтарин сутунҳои римии ҷаҳон), '''Маъбади Бахус''' (асри II — яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаи маъбадҳои римӣ), '''Маъбади Венера''' (асри III), '''Маъбади Меркурий''', саҳни бузурги шашгўша ва '''Trilithon''' — се блоки санги азим (800 тонна вазни ҳар як, тахмин мешавад қадимтаринашон).<ref name="brit" /> '''Фестивали байналмилалии Баълабак''' (аз 1956) ҳар сол мусиқиёни машҳури ҷаҳонро ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Бекаа]] * [[Империяи Рум]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Baalbek Баълабак дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/294/ Baalbek — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Лубнон]] [[Гурӯҳ:Лубнон]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] nwlsr2t2vgdheae1mt2lrxv1q39jy3g 0 213009 1475998 1473331 2026-06-09T10:24:19Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1475998 wikitext text/x-wiki {{Варзишгар}} '''Юрий Иванович''' '''Баранов''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[варзишгар]]и [[тоҷикистон]]ӣ (ҷаҳидан бо парашют). Устоди варзиши дараҷаи байналмилалӣ, Устоди хизматнишондодаи варзиши ҶТ (2002), рекордсмени 49 — каратаи ҷаҳон, чемпиони чандинкаратаи ИҶШС == Зиндагинома == Юрий Баранов 19 майи 1942 дар шаҳри [[Сталинобод]] дар хонаводаи рус ба дунё омадааст<ref>{{Cite web|url=https://cccp.tj/tj/2016-02-23-16-45-52/tarikhi-sssr/item/8283-yri-baranov-%E2%80%93-legendai-varzish-rekordsmen-49-%E2%80%93-karatai-jahon.html|title=ЮРИЙ БАРАНОВ – ЛЕГЕНДАИ ВАРЗИШ РЕКОРДСМЕНИ 49 – КАРАТАИ ҶАҲОН - СССР - Мо метавонем!|website=cccp.tj|accessdate=2026-05-21}}</ref>. Соли 1963 факултети геологияи Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро хатм кардааст. То соли 1997 дар шаҳри Душанбе мезист. Баъд бо аҳли хонавода ба шаҳри Краснодари Россия мекӯчад. Дар мусобиқаҳои умумииттифоқӣ ва ҷаҳонӣ аз тими ДОСААФ — и РСС Тоҷикистон дар ҷаҳидан бо парашют иштирок мекард. == Корнома == Дар дунё ҳеч кас бо парашют аз Юрий Баранов бисёртар наҷаҳидааст<ref>{{Cite web|url=https://www.trud.ru/article/27-05-2000/6756_nikto_ne_prygal_bolshe_chem_baranov.html|title=Труд: НИКТО НЕ ПРЫГАЛ БОЛЬШЕ, ЧЕМ БАРАНОВ|website=www.trud.ru|date=2000-05-27|lang=ru|accessdate=2026-05-21}}</ref>. Ӯ беш аз 17 ҳазор маротиба бо парашют ҷаҳидааст<ref>{{Cite web|url=https://ki-news.ru/news/na-kubani-skonchalsia-parashiutist-popavshii-v-knigu-rekordov-ginnesa/|title=На Кубани скончался парашютист, попавший в Книгу рекордов Гиннеса|date=2022-06-21|publisher=Краснодарские известия}}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Юрий Баранов варзишгари барҷастаи Тоҷикистон оид ба намудҳои ҳарбию техникии варзиш дар садаи XX дониста шудааст. Юрий Баранов садҳо нафар варзишгарон — парашютчиёнро дар шаҳри Душанбе тарбият кардааст. == Ордену мукофтҳо == Бо ордени «Нишони Фахрӣ» сарфароз гардидааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Баранов Юрий Иванович|2|муаллиф=}} sdiy657p9f03l0596s5dd3z6k8lkol8 0 213602 1475999 1022007 2026-06-09T10:25:30Z VASHGIRD 8035 1475999 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Деҳа |номи тоҷикӣ = Миришикор |номи аслӣ = |тасвир = |тавсифи тасвир = |тобеият = |кишвар = Тоҷикистон |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шакли минтақа = Вилоят |минтақа = Вилояти Хатлон |минтақа дар ҷадвал = Вилояти Хатлон{{!}} Хатлон |шакли ноҳия = Ноҳия |ноҳия = ноҳияи Қубодиён |ноҳия дар ҷадвал = ноҳияи Қубодиён {{!}} Қубодиён |шакли ҷомеа = Ҷамоат |ҷомеа = Деҳоти Эшмурод Ниёзов |ҷомеа дар ҷадвал = |тақсимоти дохилӣ = |шакли роҳбарӣ = Раиси маҳалла |роҳбар = |замони таъсис = |аввалин номбарӣ = |номҳои пешина = |мақом аз = |забони расмӣ = тоҷикӣ |аҳолӣ = 1126 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |зичӣ = |агломератсия = |ҳайати миллӣ = [[мардуми тоҷик|тоҷикон]] |ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]] |этнохороним = |вақти минтақавӣ = |DST = |коди телефон = +992 3251 |нишонаи почта = 735140 |нишонаҳои почта = |коди мошинҳо = TJ03 |шакли шиноса = |шиносаи ададӣ = |гурӯҳ дар Commons = |сайт = }} '''Миришикор''' — [[деҳа]] дар [[Ҷамоати деҳот|ҷамоати]] [[Деҳоти Чорбоғ (н. Қубодиён)|деҳоти Чорбоғи]] [[ноҳияи Қубодиён]]. Аз Миришикор то маркази ҷамоат 1 км, то маркази ноҳия 2 км. Аҳолиаш 1126 нафар ([[2017]]), тоҷикон. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2 {{Тоҷикистон-нопурра}} {{ноҳияи Қубодиён}} [[Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Қубодиён]] [[Гурӯҳ:Ҷамоати Эшмурод Ниёзов]] qvoj67a8z62p7udkkp66vj71yjwuwkm 0 218926 1475096 1349171 2026-06-08T12:44:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Васеъ намудан ва такмили мақола 1475096 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бомиён |номи аслӣ = بامیان / Bâmiyân |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 49|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 67|lon_min = 49|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. III пеш аз м. |масоҳат = 51 |баландии маркази МА = 2550 |аҳолӣ = 70 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Бомиён''' (ба форсӣ-дарӣ: ''بامیان''‎) — шаҳр дар маркази [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Бомиён, дар миёни кӯҳҳои [[Ҳиндукуш]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bamiyan-Afghanistan Bamiyan] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр аз ҷиҳати таърихӣ бо ду муҷассамаи бузурги [[Буддо]] (Буддаҳои Бомиён, асрҳои VI–VII) машҳур буд, ки моҳи марти 2001 аз ҷониби [[Толибон]] нобуд карда шуданд. Соли 2003 водии бостоншиносии Бомиён ҳамчун мероси умумиҷаҳонии [[ЮНЕСКО]] эътироф шудааст. == Таърих == Бомиён дар асрҳои қадим ҷузъи давлати [[Кушониён]] ва маркази муҳими дини буддоӣ дар [[Роҳи абрешим]] буд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои IV–VII дар ин ҷо ҳазорон роҳиб дар ғорҳои канораҳои харсангӣ зиндагӣ мекарданд ва ду муҷассамаи азими Буддоро (55 ва 38 метр) тарошида буданд. Дар асри VII роҳбари чинӣ Сюаньцзан аз ин ҷо гузашт ва маросимҳои буддоиро ба тафсил тасвир кардааст. Дар асрҳои миёна минтақа исломӣ шуд; солҳои [[ҷанги Афғонистон (1979–1989)|ҷанги Шӯравӣ]] ва баъдан ҳукмронии Толибон ба зиёда аз ҳама мероси таърихии минтақа зарар расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бомиён дар водии дарёи Бомиён, дар миёни кӯҳҳои Кӯҳи Бобо ва Ҳиндукуш, дар баландии тақрибан 2550 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст ва иқлими сарди континенталии баландкӯҳӣ дорад. Кӯли Банди-Амир, ки яке аз кӯлҳои зебои табиии [[Афғонистон]] ба ҳисоб меравад, дар наздикии шаҳр ҷойгир аст ва соли 2009 ҳамчун аввалин боғи миллии кишвар эълон шудааст. == Аҳолӣ == Аҳолии Бомиён тахминан 70 ҳазор нафар буда, аксаран [[ҳазораҳо]] мебошанд, ки ба забони форсӣ-дарӣ (лаҳҷаи ҳазорагӣ) сухан мегӯянд ва аксаран мусулмонони шиа ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр ба кишоварзӣ (картошка — Бомиён яке аз марказҳои асосии истеҳсоли он дар Афғонистон аст), чорводорӣ ва туризми экологию таърихӣ асос меёбад. Конҳои оҳани Ҳоҷигак — яке аз бузургтарин конҳои Авруосиё — дар ҳамин вилоят ҷойгиранд. == Нақлиёт == Шоҳроҳҳои хокӣ Бомиёнро бо [[Кобул]] (тариқи Шиб) ва [[Мазори Шариф]] пайваст мекунанд; раванди бунёди роҳи асфалт пардохта мешавад. Аэропорти Бомиён парвозҳои дохилӣ дорад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостоншиносии Бомиён — ҷойҳои холии муҷассамаҳои Буддо, ғорҳои нақшидор ва шаҳри Гулғула (ё «шаҳри хомӯш»и Чингизхон) — аз ҷумлаи муҳимтарин ёдгориҳои таърихии [[Афғонистон]] мебошанд. Дар шаҳр Донишгоҳи Бомиён фаъолият дорад. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Буддо]] * [[Роҳи абрешим]] * [[Ҳазораҳо]] * [[Ҳиндукуш]] == Адабиёт == * Бамиан (город) // Ангола — Барзас. — М.: Советская энциклопедия, 1970. — (Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров; т. 2). * Географический энциклопедический словарь / Под ред. А. Ф. Трёшникова. — 2-е изд., доп. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 55. — ISBN 5-85270-057-6. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Bamiyan-Afghanistan Бомиён дар Encyclopædia Britannica] {{Шаҳрҳои Афғонистон}} [[Гурӯҳ:Бомиён| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] qnkctsk4gqjhffk80til8u2symlzicy 0 218934 1475081 1044495 2026-06-08T12:20:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475081 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кундуз |номи аслӣ = کندز / Konduz |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 391 |аҳолӣ = 270 405 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Кундуз''' (ба форсӣ-дарӣ: ''کندز''‎) — шаҳр дар шимоли [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Кундуз, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар, дар наздикии марзи [[Тоҷикистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Konduz Konduz] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр гиреҳи муҳими нақлиётӣ ва маркази савдои минтақаи ҳосилхези водии Кундуз ба ҳисоб меравад. swla82m7i2jyl0i0ky939rpv84yvvpq 1475082 1475081 2026-06-08T12:20:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475082 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кундуз |номи аслӣ = کندز / Konduz |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 391 |аҳолӣ = 270 405 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Кундуз''' (ба форсӣ-дарӣ: ''کندز''‎) — шаҳр дар шимоли [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Кундуз, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар, дар наздикии марзи [[Тоҷикистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Konduz Konduz] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр гиреҳи муҳими нақлиётӣ ва маркази савдои минтақаи ҳосилхези водии Кундуз ба ҳисоб меравад. == Таърих == Минтақа аз асрҳои қадим маскун буда, дар наздикии шаҳри ҳозираи Кундуз харобаҳои қалъаи қадимии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои гуногуни форсу турк қарор дошт; дар асри XX ҳамчун маркази саноати пахта ва истеҳсоли газ рушд кард. Дар замони ҷанги [[Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон|даргириҳо]] ва ҷанги ҳозираи Афғонистон Кундуз чанд бор маркази набардҳои сахт буд. hchph08xxxzr6zdjcwrt0uo8mzmv904 1475083 1475082 2026-06-08T12:20:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475083 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кундуз |номи аслӣ = کندز / Konduz |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 391 |аҳолӣ = 270 405 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Кундуз''' (ба форсӣ-дарӣ: ''کندز''‎) — шаҳр дар шимоли [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Кундуз, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар, дар наздикии марзи [[Тоҷикистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Konduz Konduz] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр гиреҳи муҳими нақлиётӣ ва маркази савдои минтақаи ҳосилхези водии Кундуз ба ҳисоб меравад. == Таърих == Минтақа аз асрҳои қадим маскун буда, дар наздикии шаҳри ҳозираи Кундуз харобаҳои қалъаи қадимии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои гуногуни форсу турк қарор дошт; дар асри XX ҳамчун маркази саноати пахта ва истеҳсоли газ рушд кард. Дар замони ҷанги [[Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон|даргириҳо]] ва ҷанги ҳозираи Афғонистон Кундуз чанд бор маркази набардҳои сахт буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кундуз дар водии дарёи Кундуз (шохоби [[Дарёи Аму]]), дар баландии тақрибан 391 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Иқлими он континенталии гарм — тобистони гарм ва зимистони муътадили хунук — буда, замини он ҳосилхез аст ва обёрӣ бо дарёи Кундуз таъмин мешавад. 9hd15a22qqaio7ehatzqssu9tjza93x 1475084 1475083 2026-06-08T12:21:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475084 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кундуз |номи аслӣ = کندز / Konduz |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 391 |аҳолӣ = 270 405 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Кундуз''' (ба форсӣ-дарӣ: ''کندز''‎) — шаҳр дар шимоли [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Кундуз, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар, дар наздикии марзи [[Тоҷикистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Konduz Konduz] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр гиреҳи муҳими нақлиётӣ ва маркази савдои минтақаи ҳосилхези водии Кундуз ба ҳисоб меравад. == Таърих == Минтақа аз асрҳои қадим маскун буда, дар наздикии шаҳри ҳозираи Кундуз харобаҳои қалъаи қадимии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои гуногуни форсу турк қарор дошт; дар асри XX ҳамчун маркази саноати пахта ва истеҳсоли газ рушд кард. Дар замони ҷанги [[Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон|даргириҳо]] ва ҷанги ҳозираи Афғонистон Кундуз чанд бор маркази набардҳои сахт буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кундуз дар водии дарёи Кундуз (шохоби [[Дарёи Аму]]), дар баландии тақрибан 391 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Иқлими он континенталии гарм — тобистони гарм ва зимистони муътадили хунук — буда, замини он ҳосилхез аст ва обёрӣ бо дарёи Кундуз таъмин мешавад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кундуз тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 270 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои [[тоҷик]]он, паштунҳо, [[ӯзбекҳо]] ва туркманҳо иборат аст. Забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ, паштунӣ ва ӯзбекӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> swb2lecobsduz1yjh5u92b1cypgpf25 1475085 1475084 2026-06-08T12:21:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475085 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кундуз |номи аслӣ = کندز / Konduz |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 391 |аҳолӣ = 270 405 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Кундуз''' (ба форсӣ-дарӣ: ''کندز''‎) — шаҳр дар шимоли [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Кундуз, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар, дар наздикии марзи [[Тоҷикистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Konduz Konduz] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр гиреҳи муҳими нақлиётӣ ва маркази савдои минтақаи ҳосилхези водии Кундуз ба ҳисоб меравад. == Таърих == Минтақа аз асрҳои қадим маскун буда, дар наздикии шаҳри ҳозираи Кундуз харобаҳои қалъаи қадимии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои гуногуни форсу турк қарор дошт; дар асри XX ҳамчун маркази саноати пахта ва истеҳсоли газ рушд кард. Дар замони ҷанги [[Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон|даргириҳо]] ва ҷанги ҳозираи Афғонистон Кундуз чанд бор маркази набардҳои сахт буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кундуз дар водии дарёи Кундуз (шохоби [[Дарёи Аму]]), дар баландии тақрибан 391 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Иқлими он континенталии гарм — тобистони гарм ва зимистони муътадили хунук — буда, замини он ҳосилхез аст ва обёрӣ бо дарёи Кундуз таъмин мешавад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кундуз тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 270 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои [[тоҷик]]он, паштунҳо, [[ӯзбекҳо]] ва туркманҳо иборат аст. Забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ, паштунӣ ва ӯзбекӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кундуз ба кишоварзӣ ва саноати маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази истеҳсоли пахта (заводи Спинзар яке аз бузургтарин дар кишвар буд), биринҷ, гандум, мева ва коркарди равған мебошад. Кундуз инчунин гиреҳи савдо бо [[Тоҷикистон]] (тавассути пули Шер-Хон-Бандар) ба ҳисоб меравад. h1ffh1tnbyjcxgsekhqeriuex6u5g0b 1475086 1475085 2026-06-08T12:21:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475086 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кундуз |номи аслӣ = کندز / Konduz |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 391 |аҳолӣ = 270 405 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Кундуз''' (ба форсӣ-дарӣ: ''کندز''‎) — шаҳр дар шимоли [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Кундуз, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар, дар наздикии марзи [[Тоҷикистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Konduz Konduz] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр гиреҳи муҳими нақлиётӣ ва маркази савдои минтақаи ҳосилхези водии Кундуз ба ҳисоб меравад. == Таърих == Минтақа аз асрҳои қадим маскун буда, дар наздикии шаҳри ҳозираи Кундуз харобаҳои қалъаи қадимии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои гуногуни форсу турк қарор дошт; дар асри XX ҳамчун маркази саноати пахта ва истеҳсоли газ рушд кард. Дар замони ҷанги [[Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон|даргириҳо]] ва ҷанги ҳозираи Афғонистон Кундуз чанд бор маркази набардҳои сахт буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кундуз дар водии дарёи Кундуз (шохоби [[Дарёи Аму]]), дар баландии тақрибан 391 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Иқлими он континенталии гарм — тобистони гарм ва зимистони муътадили хунук — буда, замини он ҳосилхез аст ва обёрӣ бо дарёи Кундуз таъмин мешавад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кундуз тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 270 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои [[тоҷик]]он, паштунҳо, [[ӯзбекҳо]] ва туркманҳо иборат аст. Забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ, паштунӣ ва ӯзбекӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кундуз ба кишоварзӣ ва саноати маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази истеҳсоли пахта (заводи Спинзар яке аз бузургтарин дар кишвар буд), биринҷ, гандум, мева ва коркарди равған мебошад. Кундуз инчунин гиреҳи савдо бо [[Тоҷикистон]] (тавассути пули Шер-Хон-Бандар) ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Шаҳр тавассути пули Шер-Хон-Бандар (соли 2007 сохта шуда) бо шаҳри [[Панҷи Поён]]и [[Тоҷикистон]] ва аз он ҷо ба шабакаи шоҳроҳҳои Осиёи Марказӣ пайваст аст. Аэропорти Кундуз парвозҳои дохилӣ анҷом медиҳад. Шоҳроҳи Кундуз — Тоҳор — Бадахшон аз муҳимтарин роҳҳои шимолу шарқи кишвар аст. 2wa8rnr4k6eopojsclpt1gpcszalvi9 1475087 1475086 2026-06-08T12:21:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475087 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кундуз |номи аслӣ = کندز / Konduz |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 391 |аҳолӣ = 270 405 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Кундуз''' (ба форсӣ-дарӣ: ''کندز''‎) — шаҳр дар шимоли [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Кундуз, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар, дар наздикии марзи [[Тоҷикистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Konduz Konduz] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр гиреҳи муҳими нақлиётӣ ва маркази савдои минтақаи ҳосилхези водии Кундуз ба ҳисоб меравад. == Таърих == Минтақа аз асрҳои қадим маскун буда, дар наздикии шаҳри ҳозираи Кундуз харобаҳои қалъаи қадимии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои гуногуни форсу турк қарор дошт; дар асри XX ҳамчун маркази саноати пахта ва истеҳсоли газ рушд кард. Дар замони ҷанги [[Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон|даргириҳо]] ва ҷанги ҳозираи Афғонистон Кундуз чанд бор маркази набардҳои сахт буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кундуз дар водии дарёи Кундуз (шохоби [[Дарёи Аму]]), дар баландии тақрибан 391 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Иқлими он континенталии гарм — тобистони гарм ва зимистони муътадили хунук — буда, замини он ҳосилхез аст ва обёрӣ бо дарёи Кундуз таъмин мешавад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кундуз тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 270 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои [[тоҷик]]он, паштунҳо, [[ӯзбекҳо]] ва туркманҳо иборат аст. Забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ, паштунӣ ва ӯзбекӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кундуз ба кишоварзӣ ва саноати маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази истеҳсоли пахта (заводи Спинзар яке аз бузургтарин дар кишвар буд), биринҷ, гандум, мева ва коркарди равған мебошад. Кундуз инчунин гиреҳи савдо бо [[Тоҷикистон]] (тавассути пули Шер-Хон-Бандар) ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Шаҳр тавассути пули Шер-Хон-Бандар (соли 2007 сохта шуда) бо шаҳри [[Панҷи Поён]]и [[Тоҷикистон]] ва аз он ҷо ба шабакаи шоҳроҳҳои Осиёи Марказӣ пайваст аст. Аэропорти Кундуз парвозҳои дохилӣ анҷом медиҳад. Шоҳроҳи Кундуз — Тоҳор — Бадахшон аз муҳимтарин роҳҳои шимолу шарқи кишвар аст. == Фарҳанг ва маориф == Кундуз бо иди [[Наврӯз]] ва анъанаҳои таҷлили он машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи Кундуз ва чанд институти омӯзишӣ фаъолият мекунанд. Дар наздикии шаҳр зиёратгоҳҳои Сулаймон ва харобаҳои таърихии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд. p6968m0z3lgwimlg0rbvwux70aswn2w 1475088 1475087 2026-06-08T12:21:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475088 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кундуз |номи аслӣ = کندز / Konduz |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 391 |аҳолӣ = 270 405 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Кундуз''' (ба форсӣ-дарӣ: ''کندز''‎) — шаҳр дар шимоли [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Кундуз, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар, дар наздикии марзи [[Тоҷикистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Konduz Konduz] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр гиреҳи муҳими нақлиётӣ ва маркази савдои минтақаи ҳосилхези водии Кундуз ба ҳисоб меравад. == Таърих == Минтақа аз асрҳои қадим маскун буда, дар наздикии шаҳри ҳозираи Кундуз харобаҳои қалъаи қадимии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои гуногуни форсу турк қарор дошт; дар асри XX ҳамчун маркази саноати пахта ва истеҳсоли газ рушд кард. Дар замони ҷанги [[Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон|даргириҳо]] ва ҷанги ҳозираи Афғонистон Кундуз чанд бор маркази набардҳои сахт буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кундуз дар водии дарёи Кундуз (шохоби [[Дарёи Аму]]), дар баландии тақрибан 391 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Иқлими он континенталии гарм — тобистони гарм ва зимистони муътадили хунук — буда, замини он ҳосилхез аст ва обёрӣ бо дарёи Кундуз таъмин мешавад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кундуз тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 270 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои [[тоҷик]]он, паштунҳо, [[ӯзбекҳо]] ва туркманҳо иборат аст. Забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ, паштунӣ ва ӯзбекӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кундуз ба кишоварзӣ ва саноати маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази истеҳсоли пахта (заводи Спинзар яке аз бузургтарин дар кишвар буд), биринҷ, гандум, мева ва коркарди равған мебошад. Кундуз инчунин гиреҳи савдо бо [[Тоҷикистон]] (тавассути пули Шер-Хон-Бандар) ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Шаҳр тавассути пули Шер-Хон-Бандар (соли 2007 сохта шуда) бо шаҳри [[Панҷи Поён]]и [[Тоҷикистон]] ва аз он ҷо ба шабакаи шоҳроҳҳои Осиёи Марказӣ пайваст аст. Аэропорти Кундуз парвозҳои дохилӣ анҷом медиҳад. Шоҳроҳи Кундуз — Тоҳор — Бадахшон аз муҳимтарин роҳҳои шимолу шарқи кишвар аст. == Фарҳанг ва маориф == Кундуз бо иди [[Наврӯз]] ва анъанаҳои таҷлили он машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи Кундуз ва чанд институти омӯзишӣ фаъолият мекунанд. Дар наздикии шаҳр зиёратгоҳҳои Сулаймон ва харобаҳои таърихии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Тоҷикистон]] * [[Дарёи Аму]] * [[Панҷи Поён]] 8jjhmd28aba9rwcu5r2jpjry6ip8wob 1475089 1475088 2026-06-08T12:22:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475089 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кундуз |номи аслӣ = کندز / Konduz |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 391 |аҳолӣ = 270 405 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Кундуз''' (ба форсӣ-дарӣ: ''کندز''‎) — шаҳр дар шимоли [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Кундуз, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар, дар наздикии марзи [[Тоҷикистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Konduz Konduz] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр гиреҳи муҳими нақлиётӣ ва маркази савдои минтақаи ҳосилхези водии Кундуз ба ҳисоб меравад. == Таърих == Минтақа аз асрҳои қадим маскун буда, дар наздикии шаҳри ҳозираи Кундуз харобаҳои қалъаи қадимии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои гуногуни форсу турк қарор дошт; дар асри XX ҳамчун маркази саноати пахта ва истеҳсоли газ рушд кард. Дар замони ҷанги [[Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон|даргириҳо]] ва ҷанги ҳозираи Афғонистон Кундуз чанд бор маркази набардҳои сахт буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кундуз дар водии дарёи Кундуз (шохоби [[Дарёи Аму]]), дар баландии тақрибан 391 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Иқлими он континенталии гарм — тобистони гарм ва зимистони муътадили хунук — буда, замини он ҳосилхез аст ва обёрӣ бо дарёи Кундуз таъмин мешавад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кундуз тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 270 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои [[тоҷик]]он, паштунҳо, [[ӯзбекҳо]] ва туркманҳо иборат аст. Забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ, паштунӣ ва ӯзбекӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кундуз ба кишоварзӣ ва саноати маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази истеҳсоли пахта (заводи Спинзар яке аз бузургтарин дар кишвар буд), биринҷ, гандум, мева ва коркарди равған мебошад. Кундуз инчунин гиреҳи савдо бо [[Тоҷикистон]] (тавассути пули Шер-Хон-Бандар) ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Шаҳр тавассути пули Шер-Хон-Бандар (соли 2007 сохта шуда) бо шаҳри [[Панҷи Поён]]и [[Тоҷикистон]] ва аз он ҷо ба шабакаи шоҳроҳҳои Осиёи Марказӣ пайваст аст. Аэропорти Кундуз парвозҳои дохилӣ анҷом медиҳад. Шоҳроҳи Кундуз — Тоҳор — Бадахшон аз муҳимтарин роҳҳои шимолу шарқи кишвар аст. == Фарҳанг ва маориф == Кундуз бо иди [[Наврӯз]] ва анъанаҳои таҷлили он машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи Кундуз ва чанд институти омӯзишӣ фаъолият мекунанд. Дар наздикии шаҳр зиёратгоҳҳои Сулаймон ва харобаҳои таърихии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Тоҷикистон]] * [[Дарёи Аму]] * [[Панҷи Поён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 3438bciolufqfhdu9ie7lnafghnb1ks 1475090 1475089 2026-06-08T12:22:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475090 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кундуз |номи аслӣ = کندز / Konduz |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 391 |аҳолӣ = 270 405 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Кундуз''' (ба форсӣ-дарӣ: ''کندز''‎) — шаҳр дар шимоли [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Кундуз, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар, дар наздикии марзи [[Тоҷикистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Konduz Konduz] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр гиреҳи муҳими нақлиётӣ ва маркази савдои минтақаи ҳосилхези водии Кундуз ба ҳисоб меравад. == Таърих == Минтақа аз асрҳои қадим маскун буда, дар наздикии шаҳри ҳозираи Кундуз харобаҳои қалъаи қадимии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои гуногуни форсу турк қарор дошт; дар асри XX ҳамчун маркази саноати пахта ва истеҳсоли газ рушд кард. Дар замони ҷанги [[Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон|даргириҳо]] ва ҷанги ҳозираи Афғонистон Кундуз чанд бор маркази набардҳои сахт буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кундуз дар водии дарёи Кундуз (шохоби [[Дарёи Аму]]), дар баландии тақрибан 391 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Иқлими он континенталии гарм — тобистони гарм ва зимистони муътадили хунук — буда, замини он ҳосилхез аст ва обёрӣ бо дарёи Кундуз таъмин мешавад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кундуз тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 270 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои [[тоҷик]]он, паштунҳо, [[ӯзбекҳо]] ва туркманҳо иборат аст. Забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ, паштунӣ ва ӯзбекӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кундуз ба кишоварзӣ ва саноати маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази истеҳсоли пахта (заводи Спинзар яке аз бузургтарин дар кишвар буд), биринҷ, гандум, мева ва коркарди равған мебошад. Кундуз инчунин гиреҳи савдо бо [[Тоҷикистон]] (тавассути пули Шер-Хон-Бандар) ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Шаҳр тавассути пули Шер-Хон-Бандар (соли 2007 сохта шуда) бо шаҳри [[Панҷи Поён]]и [[Тоҷикистон]] ва аз он ҷо ба шабакаи шоҳроҳҳои Осиёи Марказӣ пайваст аст. Аэропорти Кундуз парвозҳои дохилӣ анҷом медиҳад. Шоҳроҳи Кундуз — Тоҳор — Бадахшон аз муҳимтарин роҳҳои шимолу шарқи кишвар аст. == Фарҳанг ва маориф == Кундуз бо иди [[Наврӯз]] ва анъанаҳои таҷлили он машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи Кундуз ва чанд институти омӯзишӣ фаъолият мекунанд. Дар наздикии шаҳр зиёратгоҳҳои Сулаймон ва харобаҳои таърихии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Тоҷикистон]] * [[Дарёи Аму]] * [[Панҷи Поён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Konduz Кундуз дар Encyclopædia Britannica] 1fjmojpbend7x5o437lcb7cz10bcq4l 1475091 1475090 2026-06-08T12:22:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475091 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кундуз |номи аслӣ = کندز / Konduz |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 43|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 391 |аҳолӣ = 270 405 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Кундуз''' (ба форсӣ-дарӣ: ''کندز''‎) — шаҳр дар шимоли [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Кундуз, яке аз бузургтарин шаҳрҳои шимоли кишвар, дар наздикии марзи [[Тоҷикистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Konduz Konduz] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр гиреҳи муҳими нақлиётӣ ва маркази савдои минтақаи ҳосилхези водии Кундуз ба ҳисоб меравад. == Таърих == Минтақа аз асрҳои қадим маскун буда, дар наздикии шаҳри ҳозираи Кундуз харобаҳои қалъаи қадимии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии давлатҳои гуногуни форсу турк қарор дошт; дар асри XX ҳамчун маркази саноати пахта ва истеҳсоли газ рушд кард. Дар замони ҷанги [[Иттиҳоди Шӯравӣ дар Афғонистон|даргириҳо]] ва ҷанги ҳозираи Афғонистон Кундуз чанд бор маркази набардҳои сахт буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кундуз дар водии дарёи Кундуз (шохоби [[Дарёи Аму]]), дар баландии тақрибан 391 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Иқлими он континенталии гарм — тобистони гарм ва зимистони муътадили хунук — буда, замини он ҳосилхез аст ва обёрӣ бо дарёи Кундуз таъмин мешавад. == Аҳолӣ == Аҳолии Кундуз тибқи баҳои солҳои охир зиёда аз 270 ҳазор нафар буда, аз қавмҳои [[тоҷик]]он, паштунҳо, [[ӯзбекҳо]] ва туркманҳо иборат аст. Забонҳои паҳн форсӣ-дарӣ, паштунӣ ва ӯзбекӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кундуз ба кишоварзӣ ва саноати маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази истеҳсоли пахта (заводи Спинзар яке аз бузургтарин дар кишвар буд), биринҷ, гандум, мева ва коркарди равған мебошад. Кундуз инчунин гиреҳи савдо бо [[Тоҷикистон]] (тавассути пули Шер-Хон-Бандар) ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Шаҳр тавассути пули Шер-Хон-Бандар (соли 2007 сохта шуда) бо шаҳри [[Панҷи Поён]]и [[Тоҷикистон]] ва аз он ҷо ба шабакаи шоҳроҳҳои Осиёи Марказӣ пайваст аст. Аэропорти Кундуз парвозҳои дохилӣ анҷом медиҳад. Шоҳроҳи Кундуз — Тоҳор — Бадахшон аз муҳимтарин роҳҳои шимолу шарқи кишвар аст. == Фарҳанг ва маориф == Кундуз бо иди [[Наврӯз]] ва анъанаҳои таҷлили он машҳур аст; дар шаҳр Донишгоҳи Кундуз ва чанд институти омӯзишӣ фаъолият мекунанд. Дар наздикии шаҳр зиёратгоҳҳои Сулаймон ва харобаҳои таърихии Кӯҳна-Қалъа ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Тоҷикистон]] * [[Дарёи Аму]] * [[Панҷи Поён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Konduz Кундуз дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Кундуз| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] ikrkz2xzqn3dy9nl8v6bwt85btq9ykt 1475094 1475091 2026-06-08T12:44:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Раҳсупорӣ ба [[Қундуз]] (ягонагии номгузорӣ) 1475094 wikitext text/x-wiki #РАҲНАМО [[Қундуз]] 0krqpcx9gru1n4sd509ixp0fokq31rz 0 218935 1475095 1349443 2026-06-08T12:44:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Васеъ намудан ва такмили мақола 1475095 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷалолобод |номи аслӣ = جلال‌آباد / Jalâlâbâd |кишвар = Афғонистон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 70|lon_min = 27|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = а. 1570 |масоҳат = 122 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 206 495 |соли барӯйхатгирӣ = 2015 |вақти минтақавӣ = +4:30 |сайт = }} '''Ҷалолобод''' (ба форсӣ-дарӣ: ''جلال‌آباد''‎; ба паштунӣ: ''جلال آباد''‎) — шаҳри асосии шарқи [[Афғонистон]] ва маркази вилояти Нангархар, дар водии Кобул, дар наздикии марзи [[Покистон]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jalalabad-Afghanistan Jalalabad] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр яке аз гармтарин нуқтаҳои кишвар ва маркази муҳими тиҷорат бо Покистон ба шумор меравад. == Таърих == Ҷалолобод дар асри XVI ҳангоми ҳукмронии императори бобурӣ Ҷалолуддини Акбар Шоҳ ва ё бо номи бобокалонаш Ҷалолуддин (онаш Бобур) бунёд шудааст ва номи ҳамин ҳокимро гирифтааст.<ref name="brit" /> Шаҳр дар замони [[Сикандари Кабир]] ҳамчун гузаргоҳи асосӣ байни Ҳиндустон ва Хуросон қарор дошт. Дар асри XIX Ҷалолобод ҷои ҷангҳои Англию Афғон ба ҳисоб мерафт; шоҳ Ҳабибуллохон ва Омонуллохон ба шаҳр диққати махсус доданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷалолобод дар водии васеи дарёи Кобул, дар маҳалли омезиши онбо дарёи Кунар, дар баландии тақрибан 575 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст. Иқлими он субтропикии хушк — тобистони хеле гарм ва зимистони мулоим — мебошад, ки барои парвариши ситрусиён, найшакар ва зайтун мусоид аст. == Аҳолӣ == Аҳолии Ҷалолобод тибқи маълумоти соли 2015 зиёда аз 200 ҳазор нафар буда, асосан паштунҳои шарқӣ мебошанд; қисми қавми [[тоҷик]]он ва ҳиндустонитаборон низ ҳаст. Забонҳои паҳн паштунӣ ва форсӣ-дарӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Ҷалолобод яке аз марказҳои муҳими кишоварзии кишвар буда, дар атрофи шаҳр боғҳои ситрусӣ, зайтун, найшакар ва шолизорҳо паҳн шудаанд. Шаҳр инчунин дарвозаи савдои Афғонистон бо [[Покистон]] тавассути гузаргоҳи Турхам мебошад. == Нақлиёт == Аэропорти Ҷалолобод (асосан низомӣ-омехта) ва шоҳроҳи Кобул — Ҷалолобод — Турхам — Пешовар аз муҳимтарин роҳҳои нақлиётии минтақа ба ҳисоб мераванд. Шоҳроҳ роҳи кӯтоҳи асосии Кобулро ба Покистон ва баҳри Уқёнуси Ҳинд пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Шаҳр дорои Донишгоҳи Нангархар, чанд боғи таърихӣ (аз ҷумла Боғи Шоҳӣ), мақбараи шоҳ Ҳабибуллохон ва шоҳ Омонуллохон, ва бозори анъанавии серодами Қаъи Маҳсуд аст. Ҷалолобод бо чор фасли худ ва ҳавои гарми зимистонӣ ҳамчун маҳалли истироҳати таърихии амирони Афғонистон шинохта шудааст. == Нигаред низ == * [[Афғонистон]] * [[Кобул]] * [[Покистон]] * [[Дарёи Кобул]] == Адабиёт == * Инструкция по русской передаче географических названий Афганистана. — М., 1984. — С. 47. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Jalalabad-Afghanistan Ҷалолобод дар Encyclopædia Britannica] {{Шаҳрҳои Афғонистон}} [[Гурӯҳ:Ҷалолобод| ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 7xe0colulxgrnh8rgcsazrqldgl35v8 0 219358 1475187 1286579 2026-06-08T13:20:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475187 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лима |номи аслӣ = Lima / Limaq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 77|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 18 январи 1535 |масоҳат = 2672 |баландии маркази МА = 161 |аҳолӣ = 10 092 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2023 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Лима''' (ба испанӣ: ''Lima''; ба кечуа: ''Limaq'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Перу]], маркази сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва молиявии кишвар буда, дар канори биёбонии Уқёнуси Ором, дар маҳалли рехтани се дарёи кӯчак (Чильон, Римак, Лурин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lima Lima] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия — Лимаи Калон — аҳолии шаҳр аз 10 миллион нафар мегузарад ва он сераҳолитарин шаҳри Перу ва се сераҳолии Амрикои Ҷанубӣ ба шумор меравад.<ref name="brit" /> 5x1n7l2c587om1a14zradpsm4u26y87 1475188 1475187 2026-06-08T13:21:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475188 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лима |номи аслӣ = Lima / Limaq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 77|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 18 январи 1535 |масоҳат = 2672 |баландии маркази МА = 161 |аҳолӣ = 10 092 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2023 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Лима''' (ба испанӣ: ''Lima''; ба кечуа: ''Limaq'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Перу]], маркази сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва молиявии кишвар буда, дар канори биёбонии Уқёнуси Ором, дар маҳалли рехтани се дарёи кӯчак (Чильон, Римак, Лурин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lima Lima] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия — Лимаи Калон — аҳолии шаҳр аз 10 миллион нафар мегузарад ва он сераҳолитарин шаҳри Перу ва се сераҳолии Амрикои Ҷанубӣ ба шумор меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Лима 18 январи 1535 аз ҷониби истилогари испонӣ '''Франсиско Писарро''' ҳамчун ''«Сюдад де лос Рейес»'' (''Шаҳри подшоҳон'') ба номи се ҳаким аз Инҷили насронӣ бунёд шуд; маҳалли он мутобиқи иқлими гарм-муътадили соҳилӣ ва наздикии бандари Кальяо интихоб гардид. Дар тӯли 280 сол (1535–1821) Лима маркази [[Виссероятии Перу]] — машҳуртарин ва сарватмандтарин маъмурияти Испания дар Амрикои Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit" /> Соли 1551 дар Лима Донишгоҳи Санта-Маркос — '''қадимтарин донишгоҳи нимкураи ғарбӣ''' — таъсис гардид. Соли 1746 заминҷунбии вайронкунанда қариб тамоми шаҳрро вайрон кард ва он аз нав бо меъмории барокко аз нав бунёд шуд. 28 июли 1821 [[Хосе де Сан Мартин]] аз балкони Кохи ҳукуматии Лима истиқлоли Перуро эълон кард.<ref name="brit" /> Дар асри XX Лима бо муҳоҷирати оммавӣ аз кӯҳсор ба соҳил ба манзилгоҳҳои бузурги ҳудуди шаҳр («пуэблос ҷовенес» — «деҳаҳои ҷавон») аз даҳҳо ҳазор то даҳҳо миллион нафар табдил ёфт ва имрӯз яке аз бузургтарин шаҳрҳои биёбонии ҷаҳон (баъд аз Қоҳира) ба ҳисоб меравад. 06c005kli492es8z9satpianpbveoaw 1475189 1475188 2026-06-08T13:21:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475189 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лима |номи аслӣ = Lima / Limaq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 77|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 18 январи 1535 |масоҳат = 2672 |баландии маркази МА = 161 |аҳолӣ = 10 092 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2023 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Лима''' (ба испанӣ: ''Lima''; ба кечуа: ''Limaq'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Перу]], маркази сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва молиявии кишвар буда, дар канори биёбонии Уқёнуси Ором, дар маҳалли рехтани се дарёи кӯчак (Чильон, Римак, Лурин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lima Lima] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия — Лимаи Калон — аҳолии шаҳр аз 10 миллион нафар мегузарад ва он сераҳолитарин шаҳри Перу ва се сераҳолии Амрикои Ҷанубӣ ба шумор меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Лима 18 январи 1535 аз ҷониби истилогари испонӣ '''Франсиско Писарро''' ҳамчун ''«Сюдад де лос Рейес»'' (''Шаҳри подшоҳон'') ба номи се ҳаким аз Инҷили насронӣ бунёд шуд; маҳалли он мутобиқи иқлими гарм-муътадили соҳилӣ ва наздикии бандари Кальяо интихоб гардид. Дар тӯли 280 сол (1535–1821) Лима маркази [[Виссероятии Перу]] — машҳуртарин ва сарватмандтарин маъмурияти Испания дар Амрикои Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit" /> Соли 1551 дар Лима Донишгоҳи Санта-Маркос — '''қадимтарин донишгоҳи нимкураи ғарбӣ''' — таъсис гардид. Соли 1746 заминҷунбии вайронкунанда қариб тамоми шаҳрро вайрон кард ва он аз нав бо меъмории барокко аз нав бунёд шуд. 28 июли 1821 [[Хосе де Сан Мартин]] аз балкони Кохи ҳукуматии Лима истиқлоли Перуро эълон кард.<ref name="brit" /> Дар асри XX Лима бо муҳоҷирати оммавӣ аз кӯҳсор ба соҳил ба манзилгоҳҳои бузурги ҳудуди шаҳр («пуэблос ҷовенес» — «деҳаҳои ҷавон») аз даҳҳо ҳазор то даҳҳо миллион нафар табдил ёфт ва имрӯз яке аз бузургтарин шаҳрҳои биёбонии ҷаҳон (баъд аз Қоҳира) ба ҳисоб меравад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лима дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии соҳилӣ, дар баландии аз 0 то 1500 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими шаҳр асосан биёбонии муътадил-салқин (бо ҷараёни сарди Ҳумболдт) — гарон камборон ва бо чизи ба номи «гаруа» (тумани намнок аз майи то новемберӣ) фаро гирифта мешавад.<ref name="brit" /> Шаҳр борони кам — қариб 7 миллиметр дар сол — мегирад. 301n26eurz0eezbepsjsbrfawih79ri 1475190 1475189 2026-06-08T13:21:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475190 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лима |номи аслӣ = Lima / Limaq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 77|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 18 январи 1535 |масоҳат = 2672 |баландии маркази МА = 161 |аҳолӣ = 10 092 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2023 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Лима''' (ба испанӣ: ''Lima''; ба кечуа: ''Limaq'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Перу]], маркази сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва молиявии кишвар буда, дар канори биёбонии Уқёнуси Ором, дар маҳалли рехтани се дарёи кӯчак (Чильон, Римак, Лурин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lima Lima] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия — Лимаи Калон — аҳолии шаҳр аз 10 миллион нафар мегузарад ва он сераҳолитарин шаҳри Перу ва се сераҳолии Амрикои Ҷанубӣ ба шумор меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Лима 18 январи 1535 аз ҷониби истилогари испонӣ '''Франсиско Писарро''' ҳамчун ''«Сюдад де лос Рейес»'' (''Шаҳри подшоҳон'') ба номи се ҳаким аз Инҷили насронӣ бунёд шуд; маҳалли он мутобиқи иқлими гарм-муътадили соҳилӣ ва наздикии бандари Кальяо интихоб гардид. Дар тӯли 280 сол (1535–1821) Лима маркази [[Виссероятии Перу]] — машҳуртарин ва сарватмандтарин маъмурияти Испания дар Амрикои Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit" /> Соли 1551 дар Лима Донишгоҳи Санта-Маркос — '''қадимтарин донишгоҳи нимкураи ғарбӣ''' — таъсис гардид. Соли 1746 заминҷунбии вайронкунанда қариб тамоми шаҳрро вайрон кард ва он аз нав бо меъмории барокко аз нав бунёд шуд. 28 июли 1821 [[Хосе де Сан Мартин]] аз балкони Кохи ҳукуматии Лима истиқлоли Перуро эълон кард.<ref name="brit" /> Дар асри XX Лима бо муҳоҷирати оммавӣ аз кӯҳсор ба соҳил ба манзилгоҳҳои бузурги ҳудуди шаҳр («пуэблос ҷовенес» — «деҳаҳои ҷавон») аз даҳҳо ҳазор то даҳҳо миллион нафар табдил ёфт ва имрӯз яке аз бузургтарин шаҳрҳои биёбонии ҷаҳон (баъд аз Қоҳира) ба ҳисоб меравад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лима дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии соҳилӣ, дар баландии аз 0 то 1500 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими шаҳр асосан биёбонии муътадил-салқин (бо ҷараёни сарди Ҳумболдт) — гарон камборон ва бо чизи ба номи «гаруа» (тумани намнок аз майи то новемберӣ) фаро гирифта мешавад.<ref name="brit" /> Шаҳр борони кам — қариб 7 миллиметр дар сол — мегирад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лимаи Калон тахминан 10,1 миллион нафар буда, аз ҷониби минтақаҳои кӯҳии Перу муҳоҷирати оммавиро паёпай мегирад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон испанзабонанд; ҷамоаҳои бузурги кечуа, аймара, Чин ("чино-перуиҳо"), япон ("никкей"), араб ва европуиҳо низ зиндагӣ мекунанд. jy3xfk1wuotakhgi53ijhwdx4596bji 1475191 1475190 2026-06-08T13:21:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475191 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лима |номи аслӣ = Lima / Limaq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 77|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 18 январи 1535 |масоҳат = 2672 |баландии маркази МА = 161 |аҳолӣ = 10 092 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2023 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Лима''' (ба испанӣ: ''Lima''; ба кечуа: ''Limaq'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Перу]], маркази сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва молиявии кишвар буда, дар канори биёбонии Уқёнуси Ором, дар маҳалли рехтани се дарёи кӯчак (Чильон, Римак, Лурин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lima Lima] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия — Лимаи Калон — аҳолии шаҳр аз 10 миллион нафар мегузарад ва он сераҳолитарин шаҳри Перу ва се сераҳолии Амрикои Ҷанубӣ ба шумор меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Лима 18 январи 1535 аз ҷониби истилогари испонӣ '''Франсиско Писарро''' ҳамчун ''«Сюдад де лос Рейес»'' (''Шаҳри подшоҳон'') ба номи се ҳаким аз Инҷили насронӣ бунёд шуд; маҳалли он мутобиқи иқлими гарм-муътадили соҳилӣ ва наздикии бандари Кальяо интихоб гардид. Дар тӯли 280 сол (1535–1821) Лима маркази [[Виссероятии Перу]] — машҳуртарин ва сарватмандтарин маъмурияти Испания дар Амрикои Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit" /> Соли 1551 дар Лима Донишгоҳи Санта-Маркос — '''қадимтарин донишгоҳи нимкураи ғарбӣ''' — таъсис гардид. Соли 1746 заминҷунбии вайронкунанда қариб тамоми шаҳрро вайрон кард ва он аз нав бо меъмории барокко аз нав бунёд шуд. 28 июли 1821 [[Хосе де Сан Мартин]] аз балкони Кохи ҳукуматии Лима истиқлоли Перуро эълон кард.<ref name="brit" /> Дар асри XX Лима бо муҳоҷирати оммавӣ аз кӯҳсор ба соҳил ба манзилгоҳҳои бузурги ҳудуди шаҳр («пуэблос ҷовенес» — «деҳаҳои ҷавон») аз даҳҳо ҳазор то даҳҳо миллион нафар табдил ёфт ва имрӯз яке аз бузургтарин шаҳрҳои биёбонии ҷаҳон (баъд аз Қоҳира) ба ҳисоб меравад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лима дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии соҳилӣ, дар баландии аз 0 то 1500 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими шаҳр асосан биёбонии муътадил-салқин (бо ҷараёни сарди Ҳумболдт) — гарон камборон ва бо чизи ба номи «гаруа» (тумани намнок аз майи то новемберӣ) фаро гирифта мешавад.<ref name="brit" /> Шаҳр борони кам — қариб 7 миллиметр дар сол — мегирад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лимаи Калон тахминан 10,1 миллион нафар буда, аз ҷониби минтақаҳои кӯҳии Перу муҳоҷирати оммавиро паёпай мегирад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон испанзабонанд; ҷамоаҳои бузурги кечуа, аймара, Чин ("чино-перуиҳо"), япон ("никкей"), араб ва европуиҳо низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Лима маркази асосии иқтисодии Перу буда, тақрибан 60% ММД-и кишварро ташкил медиҳад. Хидматрасонӣ (бонкӣ, тиҷорат, мурофиаи давлатӣ), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кимиёвӣ, машинасозӣ), бандари Кальяо (асосии содирот ва воридоти Перу) ва сайёҳӣ соҳаҳои асосианд.<ref name="brit" /> esloo0hklwyde8jfpjuw7ivrj7j3uih 1475192 1475191 2026-06-08T13:21:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475192 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лима |номи аслӣ = Lima / Limaq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 77|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 18 январи 1535 |масоҳат = 2672 |баландии маркази МА = 161 |аҳолӣ = 10 092 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2023 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Лима''' (ба испанӣ: ''Lima''; ба кечуа: ''Limaq'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Перу]], маркази сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва молиявии кишвар буда, дар канори биёбонии Уқёнуси Ором, дар маҳалли рехтани се дарёи кӯчак (Чильон, Римак, Лурин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lima Lima] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия — Лимаи Калон — аҳолии шаҳр аз 10 миллион нафар мегузарад ва он сераҳолитарин шаҳри Перу ва се сераҳолии Амрикои Ҷанубӣ ба шумор меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Лима 18 январи 1535 аз ҷониби истилогари испонӣ '''Франсиско Писарро''' ҳамчун ''«Сюдад де лос Рейес»'' (''Шаҳри подшоҳон'') ба номи се ҳаким аз Инҷили насронӣ бунёд шуд; маҳалли он мутобиқи иқлими гарм-муътадили соҳилӣ ва наздикии бандари Кальяо интихоб гардид. Дар тӯли 280 сол (1535–1821) Лима маркази [[Виссероятии Перу]] — машҳуртарин ва сарватмандтарин маъмурияти Испания дар Амрикои Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit" /> Соли 1551 дар Лима Донишгоҳи Санта-Маркос — '''қадимтарин донишгоҳи нимкураи ғарбӣ''' — таъсис гардид. Соли 1746 заминҷунбии вайронкунанда қариб тамоми шаҳрро вайрон кард ва он аз нав бо меъмории барокко аз нав бунёд шуд. 28 июли 1821 [[Хосе де Сан Мартин]] аз балкони Кохи ҳукуматии Лима истиқлоли Перуро эълон кард.<ref name="brit" /> Дар асри XX Лима бо муҳоҷирати оммавӣ аз кӯҳсор ба соҳил ба манзилгоҳҳои бузурги ҳудуди шаҳр («пуэблос ҷовенес» — «деҳаҳои ҷавон») аз даҳҳо ҳазор то даҳҳо миллион нафар табдил ёфт ва имрӯз яке аз бузургтарин шаҳрҳои биёбонии ҷаҳон (баъд аз Қоҳира) ба ҳисоб меравад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лима дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии соҳилӣ, дар баландии аз 0 то 1500 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими шаҳр асосан биёбонии муътадил-салқин (бо ҷараёни сарди Ҳумболдт) — гарон камборон ва бо чизи ба номи «гаруа» (тумани намнок аз майи то новемберӣ) фаро гирифта мешавад.<ref name="brit" /> Шаҳр борони кам — қариб 7 миллиметр дар сол — мегирад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лимаи Калон тахминан 10,1 миллион нафар буда, аз ҷониби минтақаҳои кӯҳии Перу муҳоҷирати оммавиро паёпай мегирад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон испанзабонанд; ҷамоаҳои бузурги кечуа, аймара, Чин ("чино-перуиҳо"), япон ("никкей"), араб ва европуиҳо низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Лима маркази асосии иқтисодии Перу буда, тақрибан 60% ММД-и кишварро ташкил медиҳад. Хидматрасонӣ (бонкӣ, тиҷорат, мурофиаи давлатӣ), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кимиёвӣ, машинасозӣ), бандари Кальяо (асосии содирот ва воридоти Перу) ва сайёҳӣ соҳаҳои асосианд.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Дар Лима '''Фурудгоҳи байналмилалии Хорхе Чавес''' (бузургтарин фурудгоҳи Перу), системи метробуси роҳравӣ ва хатти ягонаи метро (Лимаи Метро) амал мекунанд; бандари Кальяо муҳимтарин дарвозаи баҳрии Перу буда, тариқи он зиёда аз 75% содиротии кишвар мегузарад. 5ipeweubofufcjbvbwaz8xotgkfes3y 1475193 1475192 2026-06-08T13:22:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475193 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лима |номи аслӣ = Lima / Limaq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 77|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 18 январи 1535 |масоҳат = 2672 |баландии маркази МА = 161 |аҳолӣ = 10 092 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2023 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Лима''' (ба испанӣ: ''Lima''; ба кечуа: ''Limaq'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Перу]], маркази сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва молиявии кишвар буда, дар канори биёбонии Уқёнуси Ором, дар маҳалли рехтани се дарёи кӯчак (Чильон, Римак, Лурин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lima Lima] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия — Лимаи Калон — аҳолии шаҳр аз 10 миллион нафар мегузарад ва он сераҳолитарин шаҳри Перу ва се сераҳолии Амрикои Ҷанубӣ ба шумор меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Лима 18 январи 1535 аз ҷониби истилогари испонӣ '''Франсиско Писарро''' ҳамчун ''«Сюдад де лос Рейес»'' (''Шаҳри подшоҳон'') ба номи се ҳаким аз Инҷили насронӣ бунёд шуд; маҳалли он мутобиқи иқлими гарм-муътадили соҳилӣ ва наздикии бандари Кальяо интихоб гардид. Дар тӯли 280 сол (1535–1821) Лима маркази [[Виссероятии Перу]] — машҳуртарин ва сарватмандтарин маъмурияти Испания дар Амрикои Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit" /> Соли 1551 дар Лима Донишгоҳи Санта-Маркос — '''қадимтарин донишгоҳи нимкураи ғарбӣ''' — таъсис гардид. Соли 1746 заминҷунбии вайронкунанда қариб тамоми шаҳрро вайрон кард ва он аз нав бо меъмории барокко аз нав бунёд шуд. 28 июли 1821 [[Хосе де Сан Мартин]] аз балкони Кохи ҳукуматии Лима истиқлоли Перуро эълон кард.<ref name="brit" /> Дар асри XX Лима бо муҳоҷирати оммавӣ аз кӯҳсор ба соҳил ба манзилгоҳҳои бузурги ҳудуди шаҳр («пуэблос ҷовенес» — «деҳаҳои ҷавон») аз даҳҳо ҳазор то даҳҳо миллион нафар табдил ёфт ва имрӯз яке аз бузургтарин шаҳрҳои биёбонии ҷаҳон (баъд аз Қоҳира) ба ҳисоб меравад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лима дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии соҳилӣ, дар баландии аз 0 то 1500 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими шаҳр асосан биёбонии муътадил-салқин (бо ҷараёни сарди Ҳумболдт) — гарон камборон ва бо чизи ба номи «гаруа» (тумани намнок аз майи то новемберӣ) фаро гирифта мешавад.<ref name="brit" /> Шаҳр борони кам — қариб 7 миллиметр дар сол — мегирад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лимаи Калон тахминан 10,1 миллион нафар буда, аз ҷониби минтақаҳои кӯҳии Перу муҳоҷирати оммавиро паёпай мегирад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон испанзабонанд; ҷамоаҳои бузурги кечуа, аймара, Чин ("чино-перуиҳо"), япон ("никкей"), араб ва европуиҳо низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Лима маркази асосии иқтисодии Перу буда, тақрибан 60% ММД-и кишварро ташкил медиҳад. Хидматрасонӣ (бонкӣ, тиҷорат, мурофиаи давлатӣ), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кимиёвӣ, машинасозӣ), бандари Кальяо (асосии содирот ва воридоти Перу) ва сайёҳӣ соҳаҳои асосианд.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Дар Лима '''Фурудгоҳи байналмилалии Хорхе Чавес''' (бузургтарин фурудгоҳи Перу), системи метробуси роҳравӣ ва хатти ягонаи метро (Лимаи Метро) амал мекунанд; бандари Кальяо муҳимтарин дарвозаи баҳрии Перу буда, тариқи он зиёда аз 75% содиротии кишвар мегузарад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Лима соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд: '''Плаза Майор''', калисои ҷомеаи Лима, '''кохи ҳукуматӣ''', калисои Сан-Франсиско бо катакомбаҳои зеризаминӣ ва маҳаллаи кӯҳнаи испонӣ диққатро ҷалб мекунанд.<ref name="brit" /> Маҳаллаҳои Мирафлорес ва Барранко маркази замонавии санъат, кошонаҳо ва бозорҳои сайёҳӣ мебошанд. Лима ҳамчун «пойтахти гастрономии Амрикои Ҷанубӣ» эътироф шудааст — «Сентрал» ва «Маидо» дар феҳристи «50 ресторани беҳтарини ҷаҳон» зуд-зуд ҷой мегиранд. 6gphv6x4kit0e83otdggk60fxu1guhx 1475194 1475193 2026-06-08T13:22:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475194 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лима |номи аслӣ = Lima / Limaq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 77|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 18 январи 1535 |масоҳат = 2672 |баландии маркази МА = 161 |аҳолӣ = 10 092 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2023 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Лима''' (ба испанӣ: ''Lima''; ба кечуа: ''Limaq'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Перу]], маркази сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва молиявии кишвар буда, дар канори биёбонии Уқёнуси Ором, дар маҳалли рехтани се дарёи кӯчак (Чильон, Римак, Лурин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lima Lima] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия — Лимаи Калон — аҳолии шаҳр аз 10 миллион нафар мегузарад ва он сераҳолитарин шаҳри Перу ва се сераҳолии Амрикои Ҷанубӣ ба шумор меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Лима 18 январи 1535 аз ҷониби истилогари испонӣ '''Франсиско Писарро''' ҳамчун ''«Сюдад де лос Рейес»'' (''Шаҳри подшоҳон'') ба номи се ҳаким аз Инҷили насронӣ бунёд шуд; маҳалли он мутобиқи иқлими гарм-муътадили соҳилӣ ва наздикии бандари Кальяо интихоб гардид. Дар тӯли 280 сол (1535–1821) Лима маркази [[Виссероятии Перу]] — машҳуртарин ва сарватмандтарин маъмурияти Испания дар Амрикои Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit" /> Соли 1551 дар Лима Донишгоҳи Санта-Маркос — '''қадимтарин донишгоҳи нимкураи ғарбӣ''' — таъсис гардид. Соли 1746 заминҷунбии вайронкунанда қариб тамоми шаҳрро вайрон кард ва он аз нав бо меъмории барокко аз нав бунёд шуд. 28 июли 1821 [[Хосе де Сан Мартин]] аз балкони Кохи ҳукуматии Лима истиқлоли Перуро эълон кард.<ref name="brit" /> Дар асри XX Лима бо муҳоҷирати оммавӣ аз кӯҳсор ба соҳил ба манзилгоҳҳои бузурги ҳудуди шаҳр («пуэблос ҷовенес» — «деҳаҳои ҷавон») аз даҳҳо ҳазор то даҳҳо миллион нафар табдил ёфт ва имрӯз яке аз бузургтарин шаҳрҳои биёбонии ҷаҳон (баъд аз Қоҳира) ба ҳисоб меравад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лима дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии соҳилӣ, дар баландии аз 0 то 1500 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими шаҳр асосан биёбонии муътадил-салқин (бо ҷараёни сарди Ҳумболдт) — гарон камборон ва бо чизи ба номи «гаруа» (тумани намнок аз майи то новемберӣ) фаро гирифта мешавад.<ref name="brit" /> Шаҳр борони кам — қариб 7 миллиметр дар сол — мегирад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лимаи Калон тахминан 10,1 миллион нафар буда, аз ҷониби минтақаҳои кӯҳии Перу муҳоҷирати оммавиро паёпай мегирад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон испанзабонанд; ҷамоаҳои бузурги кечуа, аймара, Чин ("чино-перуиҳо"), япон ("никкей"), араб ва европуиҳо низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Лима маркази асосии иқтисодии Перу буда, тақрибан 60% ММД-и кишварро ташкил медиҳад. Хидматрасонӣ (бонкӣ, тиҷорат, мурофиаи давлатӣ), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кимиёвӣ, машинасозӣ), бандари Кальяо (асосии содирот ва воридоти Перу) ва сайёҳӣ соҳаҳои асосианд.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Дар Лима '''Фурудгоҳи байналмилалии Хорхе Чавес''' (бузургтарин фурудгоҳи Перу), системи метробуси роҳравӣ ва хатти ягонаи метро (Лимаи Метро) амал мекунанд; бандари Кальяо муҳимтарин дарвозаи баҳрии Перу буда, тариқи он зиёда аз 75% содиротии кишвар мегузарад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Лима соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд: '''Плаза Майор''', калисои ҷомеаи Лима, '''кохи ҳукуматӣ''', калисои Сан-Франсиско бо катакомбаҳои зеризаминӣ ва маҳаллаи кӯҳнаи испонӣ диққатро ҷалб мекунанд.<ref name="brit" /> Маҳаллаҳои Мирафлорес ва Барранко маркази замонавии санъат, кошонаҳо ва бозорҳои сайёҳӣ мебошанд. Лима ҳамчун «пойтахти гастрономии Амрикои Ҷанубӣ» эътироф шудааст — «Сентрал» ва «Маидо» дар феҳристи «50 ресторани беҳтарини ҷаҳон» зуд-зуд ҷой мегиранд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Кальяо]] * [[Куско]] * [[Мачу-Пикчу]] * [[Уқёнуси Ором]] quwon9ckud1484hw2mjwz05lvzarxme 1475195 1475194 2026-06-08T13:22:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475195 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лима |номи аслӣ = Lima / Limaq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 77|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 18 январи 1535 |масоҳат = 2672 |баландии маркази МА = 161 |аҳолӣ = 10 092 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2023 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Лима''' (ба испанӣ: ''Lima''; ба кечуа: ''Limaq'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Перу]], маркази сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва молиявии кишвар буда, дар канори биёбонии Уқёнуси Ором, дар маҳалли рехтани се дарёи кӯчак (Чильон, Римак, Лурин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lima Lima] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия — Лимаи Калон — аҳолии шаҳр аз 10 миллион нафар мегузарад ва он сераҳолитарин шаҳри Перу ва се сераҳолии Амрикои Ҷанубӣ ба шумор меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Лима 18 январи 1535 аз ҷониби истилогари испонӣ '''Франсиско Писарро''' ҳамчун ''«Сюдад де лос Рейес»'' (''Шаҳри подшоҳон'') ба номи се ҳаким аз Инҷили насронӣ бунёд шуд; маҳалли он мутобиқи иқлими гарм-муътадили соҳилӣ ва наздикии бандари Кальяо интихоб гардид. Дар тӯли 280 сол (1535–1821) Лима маркази [[Виссероятии Перу]] — машҳуртарин ва сарватмандтарин маъмурияти Испания дар Амрикои Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit" /> Соли 1551 дар Лима Донишгоҳи Санта-Маркос — '''қадимтарин донишгоҳи нимкураи ғарбӣ''' — таъсис гардид. Соли 1746 заминҷунбии вайронкунанда қариб тамоми шаҳрро вайрон кард ва он аз нав бо меъмории барокко аз нав бунёд шуд. 28 июли 1821 [[Хосе де Сан Мартин]] аз балкони Кохи ҳукуматии Лима истиқлоли Перуро эълон кард.<ref name="brit" /> Дар асри XX Лима бо муҳоҷирати оммавӣ аз кӯҳсор ба соҳил ба манзилгоҳҳои бузурги ҳудуди шаҳр («пуэблос ҷовенес» — «деҳаҳои ҷавон») аз даҳҳо ҳазор то даҳҳо миллион нафар табдил ёфт ва имрӯз яке аз бузургтарин шаҳрҳои биёбонии ҷаҳон (баъд аз Қоҳира) ба ҳисоб меравад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лима дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии соҳилӣ, дар баландии аз 0 то 1500 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими шаҳр асосан биёбонии муътадил-салқин (бо ҷараёни сарди Ҳумболдт) — гарон камборон ва бо чизи ба номи «гаруа» (тумани намнок аз майи то новемберӣ) фаро гирифта мешавад.<ref name="brit" /> Шаҳр борони кам — қариб 7 миллиметр дар сол — мегирад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лимаи Калон тахминан 10,1 миллион нафар буда, аз ҷониби минтақаҳои кӯҳии Перу муҳоҷирати оммавиро паёпай мегирад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон испанзабонанд; ҷамоаҳои бузурги кечуа, аймара, Чин ("чино-перуиҳо"), япон ("никкей"), араб ва европуиҳо низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Лима маркази асосии иқтисодии Перу буда, тақрибан 60% ММД-и кишварро ташкил медиҳад. Хидматрасонӣ (бонкӣ, тиҷорат, мурофиаи давлатӣ), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кимиёвӣ, машинасозӣ), бандари Кальяо (асосии содирот ва воридоти Перу) ва сайёҳӣ соҳаҳои асосианд.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Дар Лима '''Фурудгоҳи байналмилалии Хорхе Чавес''' (бузургтарин фурудгоҳи Перу), системи метробуси роҳравӣ ва хатти ягонаи метро (Лимаи Метро) амал мекунанд; бандари Кальяо муҳимтарин дарвозаи баҳрии Перу буда, тариқи он зиёда аз 75% содиротии кишвар мегузарад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Лима соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд: '''Плаза Майор''', калисои ҷомеаи Лима, '''кохи ҳукуматӣ''', калисои Сан-Франсиско бо катакомбаҳои зеризаминӣ ва маҳаллаи кӯҳнаи испонӣ диққатро ҷалб мекунанд.<ref name="brit" /> Маҳаллаҳои Мирафлорес ва Барранко маркази замонавии санъат, кошонаҳо ва бозорҳои сайёҳӣ мебошанд. Лима ҳамчун «пойтахти гастрономии Амрикои Ҷанубӣ» эътироф шудааст — «Сентрал» ва «Маидо» дар феҳристи «50 ресторани беҳтарини ҷаҳон» зуд-зуд ҷой мегиранд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Кальяо]] * [[Куско]] * [[Мачу-Пикчу]] * [[Уқёнуси Ором]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 2ltcptqi16be255134kh3wbeud9xgzz 1475196 1475195 2026-06-08T13:22:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475196 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лима |номи аслӣ = Lima / Limaq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 77|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 18 январи 1535 |масоҳат = 2672 |баландии маркази МА = 161 |аҳолӣ = 10 092 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2023 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Лима''' (ба испанӣ: ''Lima''; ба кечуа: ''Limaq'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Перу]], маркази сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва молиявии кишвар буда, дар канори биёбонии Уқёнуси Ором, дар маҳалли рехтани се дарёи кӯчак (Чильон, Римак, Лурин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lima Lima] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия — Лимаи Калон — аҳолии шаҳр аз 10 миллион нафар мегузарад ва он сераҳолитарин шаҳри Перу ва се сераҳолии Амрикои Ҷанубӣ ба шумор меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Лима 18 январи 1535 аз ҷониби истилогари испонӣ '''Франсиско Писарро''' ҳамчун ''«Сюдад де лос Рейес»'' (''Шаҳри подшоҳон'') ба номи се ҳаким аз Инҷили насронӣ бунёд шуд; маҳалли он мутобиқи иқлими гарм-муътадили соҳилӣ ва наздикии бандари Кальяо интихоб гардид. Дар тӯли 280 сол (1535–1821) Лима маркази [[Виссероятии Перу]] — машҳуртарин ва сарватмандтарин маъмурияти Испания дар Амрикои Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit" /> Соли 1551 дар Лима Донишгоҳи Санта-Маркос — '''қадимтарин донишгоҳи нимкураи ғарбӣ''' — таъсис гардид. Соли 1746 заминҷунбии вайронкунанда қариб тамоми шаҳрро вайрон кард ва он аз нав бо меъмории барокко аз нав бунёд шуд. 28 июли 1821 [[Хосе де Сан Мартин]] аз балкони Кохи ҳукуматии Лима истиқлоли Перуро эълон кард.<ref name="brit" /> Дар асри XX Лима бо муҳоҷирати оммавӣ аз кӯҳсор ба соҳил ба манзилгоҳҳои бузурги ҳудуди шаҳр («пуэблос ҷовенес» — «деҳаҳои ҷавон») аз даҳҳо ҳазор то даҳҳо миллион нафар табдил ёфт ва имрӯз яке аз бузургтарин шаҳрҳои биёбонии ҷаҳон (баъд аз Қоҳира) ба ҳисоб меравад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лима дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии соҳилӣ, дар баландии аз 0 то 1500 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими шаҳр асосан биёбонии муътадил-салқин (бо ҷараёни сарди Ҳумболдт) — гарон камборон ва бо чизи ба номи «гаруа» (тумани намнок аз майи то новемберӣ) фаро гирифта мешавад.<ref name="brit" /> Шаҳр борони кам — қариб 7 миллиметр дар сол — мегирад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лимаи Калон тахминан 10,1 миллион нафар буда, аз ҷониби минтақаҳои кӯҳии Перу муҳоҷирати оммавиро паёпай мегирад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон испанзабонанд; ҷамоаҳои бузурги кечуа, аймара, Чин ("чино-перуиҳо"), япон ("никкей"), араб ва европуиҳо низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Лима маркази асосии иқтисодии Перу буда, тақрибан 60% ММД-и кишварро ташкил медиҳад. Хидматрасонӣ (бонкӣ, тиҷорат, мурофиаи давлатӣ), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кимиёвӣ, машинасозӣ), бандари Кальяо (асосии содирот ва воридоти Перу) ва сайёҳӣ соҳаҳои асосианд.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Дар Лима '''Фурудгоҳи байналмилалии Хорхе Чавес''' (бузургтарин фурудгоҳи Перу), системи метробуси роҳравӣ ва хатти ягонаи метро (Лимаи Метро) амал мекунанд; бандари Кальяо муҳимтарин дарвозаи баҳрии Перу буда, тариқи он зиёда аз 75% содиротии кишвар мегузарад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Лима соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд: '''Плаза Майор''', калисои ҷомеаи Лима, '''кохи ҳукуматӣ''', калисои Сан-Франсиско бо катакомбаҳои зеризаминӣ ва маҳаллаи кӯҳнаи испонӣ диққатро ҷалб мекунанд.<ref name="brit" /> Маҳаллаҳои Мирафлорес ва Барранко маркази замонавии санъат, кошонаҳо ва бозорҳои сайёҳӣ мебошанд. Лима ҳамчун «пойтахти гастрономии Амрикои Ҷанубӣ» эътироф шудааст — «Сентрал» ва «Маидо» дар феҳристи «50 ресторани беҳтарини ҷаҳон» зуд-зуд ҷой мегиранд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Кальяо]] * [[Куско]] * [[Мачу-Пикчу]] * [[Уқёнуси Ором]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Lima Лима дар Encyclopædia Britannica] gdmyd4asc0tmwjjzvte9snmclp7ynjg 1475197 1475196 2026-06-08T13:23:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475197 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лима |номи аслӣ = Lima / Limaq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 77|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 18 январи 1535 |масоҳат = 2672 |баландии маркази МА = 161 |аҳолӣ = 10 092 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2023 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Лима''' (ба испанӣ: ''Lima''; ба кечуа: ''Limaq'') — пойтахт ва бузургтарин шаҳри [[Перу]], маркази сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва молиявии кишвар буда, дар канори биёбонии Уқёнуси Ором, дар маҳалли рехтани се дарёи кӯчак (Чильон, Римак, Лурин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Lima Lima] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия — Лимаи Калон — аҳолии шаҳр аз 10 миллион нафар мегузарад ва он сераҳолитарин шаҳри Перу ва се сераҳолии Амрикои Ҷанубӣ ба шумор меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Лима 18 январи 1535 аз ҷониби истилогари испонӣ '''Франсиско Писарро''' ҳамчун ''«Сюдад де лос Рейес»'' (''Шаҳри подшоҳон'') ба номи се ҳаким аз Инҷили насронӣ бунёд шуд; маҳалли он мутобиқи иқлими гарм-муътадили соҳилӣ ва наздикии бандари Кальяо интихоб гардид. Дар тӯли 280 сол (1535–1821) Лима маркази [[Виссероятии Перу]] — машҳуртарин ва сарватмандтарин маъмурияти Испания дар Амрикои Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit" /> Соли 1551 дар Лима Донишгоҳи Санта-Маркос — '''қадимтарин донишгоҳи нимкураи ғарбӣ''' — таъсис гардид. Соли 1746 заминҷунбии вайронкунанда қариб тамоми шаҳрро вайрон кард ва он аз нав бо меъмории барокко аз нав бунёд шуд. 28 июли 1821 [[Хосе де Сан Мартин]] аз балкони Кохи ҳукуматии Лима истиқлоли Перуро эълон кард.<ref name="brit" /> Дар асри XX Лима бо муҳоҷирати оммавӣ аз кӯҳсор ба соҳил ба манзилгоҳҳои бузурги ҳудуди шаҳр («пуэблос ҷовенес» — «деҳаҳои ҷавон») аз даҳҳо ҳазор то даҳҳо миллион нафар табдил ёфт ва имрӯз яке аз бузургтарин шаҳрҳои биёбонии ҷаҳон (баъд аз Қоҳира) ба ҳисоб меравад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лима дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии соҳилӣ, дар баландии аз 0 то 1500 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими шаҳр асосан биёбонии муътадил-салқин (бо ҷараёни сарди Ҳумболдт) — гарон камборон ва бо чизи ба номи «гаруа» (тумани намнок аз майи то новемберӣ) фаро гирифта мешавад.<ref name="brit" /> Шаҳр борони кам — қариб 7 миллиметр дар сол — мегирад. == Аҳолӣ == Аҳолии Лимаи Калон тахминан 10,1 миллион нафар буда, аз ҷониби минтақаҳои кӯҳии Перу муҳоҷирати оммавиро паёпай мегирад.<ref name="brit" /> Аксарияти сокинон испанзабонанд; ҷамоаҳои бузурги кечуа, аймара, Чин ("чино-перуиҳо"), япон ("никкей"), араб ва европуиҳо низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Лима маркази асосии иқтисодии Перу буда, тақрибан 60% ММД-и кишварро ташкил медиҳад. Хидматрасонӣ (бонкӣ, тиҷорат, мурофиаи давлатӣ), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кимиёвӣ, машинасозӣ), бандари Кальяо (асосии содирот ва воридоти Перу) ва сайёҳӣ соҳаҳои асосианд.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Дар Лима '''Фурудгоҳи байналмилалии Хорхе Чавес''' (бузургтарин фурудгоҳи Перу), системи метробуси роҳравӣ ва хатти ягонаи метро (Лимаи Метро) амал мекунанд; бандари Кальяо муҳимтарин дарвозаи баҳрии Перу буда, тариқи он зиёда аз 75% содиротии кишвар мегузарад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Лима соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд: '''Плаза Майор''', калисои ҷомеаи Лима, '''кохи ҳукуматӣ''', калисои Сан-Франсиско бо катакомбаҳои зеризаминӣ ва маҳаллаи кӯҳнаи испонӣ диққатро ҷалб мекунанд.<ref name="brit" /> Маҳаллаҳои Мирафлорес ва Барранко маркази замонавии санъат, кошонаҳо ва бозорҳои сайёҳӣ мебошанд. Лима ҳамчун «пойтахти гастрономии Амрикои Ҷанубӣ» эътироф шудааст — «Сентрал» ва «Маидо» дар феҳристи «50 ресторани беҳтарини ҷаҳон» зуд-зуд ҷой мегиранд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Кальяо]] * [[Куско]] * [[Мачу-Пикчу]] * [[Уқёнуси Ором]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Lima Лима дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Перу]] [[Гурӯҳ:Перу]] [[Гурӯҳ:Пойтахтҳои Амрикои Ҷанубӣ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] bk040ezg7i797wqr5h06ib6b92z48hc 0 219873 1475948 1446807 2026-06-09T08:58:35Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1475948 wikitext text/x-wiki {{Синамогар |ном = Шоҳид Капур |номи аслӣ = {{lang-en|Shahid Kapoor}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = Shahid Kapoor |таърихи таваллуд = 25.02.1981 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Ню-Деҳлӣ}}, [[Ҳиндустон]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{парчам|Ҳиндустон}} |касб = [[ҳунарпеша]] |солҳои фаъолият = 2003-то ҳол |самт = |ҷоизаҳо = [[Filmfare Awards]] }} '''Шоҳид Капур''' ({{lang-en|Shahid Kapoor}}, {{lang-hi|शाहिद कपूर}}; тав. [[25 феврал]]и [[1981]], [[Ню-Деҳлӣ]], [[Ҳиндустон]]) — [[ҳунарпеша]]и [[Болливуд|синамои ҳинд]] аст. Ӯ барандаи ҷоизаи [[Filmfare Awards]] барои беҳтарин нақши мардона аст<ref>{{cite web|url=http://www.filmfare.com/news/the-winners-of-the-60th-britannia-filmfare-awards-8313.html|title=The winners of the 60th Britannia Filmfare Awards|date=2015-01-31 |work=Filmfare |lang=en |accessdate=2015-02-12}}</ref>. == Зиндагинома == Шоҳид Капур дар [[Деҳлӣ]] ([[Ҳиндустон]]) дар хонаводаи ҳунарпеша ва коргардони машҳур [[Панкаҷ Капур]] ва ҳамсараш ҳунарпеша ва раққосаи касбӣ [[Нилима Азим]] зода шудааст<ref>{{cite web|title=Happy Birthday Shahid Kapoor: Simply Shaandaar@35|url=http://movies.ndtv.com/photos/happy-birthday-shahid-kapoor-simply-shaandaar-35-21544#photo-273077|publisher=[[NDTV]]|date=25 February 2016|access-date=7 March 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307162339/http://movies.ndtv.com/photos/happy-birthday-shahid-kapoor-simply-shaandaar-35-21544#photo-273077|archive-date=7 March 2016}}</ref><ref>{{cite web|last=Masand|first=Rajeev|title=Kareena says I oversleep: Shahid|url=http://www.ibnlive.com/videos/india/catch-a-star-251601.html|publisher=[[CNN-IBN]]|date=19 November 2006|access-date=7 March 2016|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011203422/https://www.news18.com/|url-status=live|accessdate=2025-01-28|archivedate=2020-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011203422/https://www.news18.com/}}</ref>. Шоҳид то синфи 4-ум дар мактаби Гян Бҳартии Деҳлӣ таҳсил кардааст. Соли 1984 (он замон Шоҳид 3-сола буд) падару модараш ҷудо шуданд ва падараш ба [[Бомбей|Мумбай]] рафт. Замоне, ки Шоҳид 11-сола шуд, Нилима низ бо ӯ ба Мумбай кӯчид, то бо падараш муошират кунад. Шоҳид таҳсилашро дар он ҷо дар мактаби Раҷҳонс Видялая ба поён бурд. Шоҳид пас аз хатми мактаби Мумбай як сол дар Коллеҷи «Mithibhai» дар бахши ҳунар таҳсил кард<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-stars/20120112.htm#7|title=Just how educated are Bollywood stars|work=[[Rediff.com]]|date=12 January 2012|access-date=17 July 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716113043/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-stars/20120112.htm#7|archive-date=16 July 2015}}</ref>. Вай ду сол дар Донишгоҳи ҳунарҳои намоишии Шиамак Давар (SDIPA) таҳсил кардааст ва аз ин дошэнишгоҳ ӯро барои иҷрои нақши рақсанда дар филми [[Субҳаш Гҳай]] «Ритмҳои ишқ» (Taal, 1999) бо ҳунарнамоии [[Айшвария Рай]], [[Анил Капур]] ва [[Акшай Кҳанна]] дар нақшҳои аслӣ даъват карданд. Баъдан маҷбур шуд аз ҳама чиз даст кашид, зеро ба хориҷа рафт ва аз онҷо дар 18-солагӣ бо нияти қатъии ворид шудан ба [[шоу-бизнес]] баргашт. Аммо Шоҳид гуфт, ки дақиқ намедонад, ки чӣ интихоб кунад: коргардонӣ, ҳунарпешагӣ ё филмсозиро. Тасмим худ ба худ гирифта шуд. Замоне, ки ӯ дар донишгоҳи Шиамак омӯзгори рақс буд (зеро ҷаноби Давар беҳтарин донишомӯхтаҳоро барои омӯзгорӣ интихоб мекард то ба навкорон таълим диҳад), яке аз дӯстонаш ӯро даъват кард, ки бо ӯ ба кастингҳои таблиғотӣ «барои ширкат» равад. == Фаъолият == Яке аз ёварҳои коргардон ин ҷавони зеборо дид ва пас аз 2 рӯз Шоҳид донист, ки ӯ дар як таблиғоти [[PEPSI]] ҳамроҳи [[Шоҳрух Хон]], [[Каҷол]] ва [[Ранӣ Мукерҷӣ]] нақш гирифтааст. Шоҳид роҳи ҳақиқии худро ҳис карда, кори худро дар академияи хореографӣ тарк кард ва ба семинарҳои ҳунарии [[Носируддин Шоҳ]] ва [[Сатядев Дубей]] дохил шуд. Ӯ ҳамчунон дар таблиғҳо муаррифӣ шуд ва чанд клипи мусиқӣ дошт, аз ҷумла «Aankhon mein»-и Aryans ва «Kehna to hai»-и Кумар Сану. Замоне Шаҳид дар силсилафилми телевизионии MOHANDAS B.A. ва L.L.B. ба ҳайси ёвари коргари падараш кор мекард. Вақте ки Шаҳид фаҳмид, ки актёр хоҳад шуд, ба ин масъала ҳаматарафа муносибат кард: мушакҳои худро мустаҳкам кард ва ба агентҳои кастингии Болливуд аксҳои худро пешниҳод кард. Дар натиҷа, ба ӯ нақши асосиро дар комедияи ҷавонии "Ishq Vishk"-и коргардон Кен Гҳош пешниҳод карданд. Шарикони Шаҳид низ духтарони ҷавони ношинос - барандаи телевизион Шеназ Трежаривала ва [[Амрита Рао]] шуданд. Ва филм ба ҳамаи онҳо муваффақият овард! Шаҳид дар [[Filmfare Awards]] беҳтарин дебютанти соли 2003 дониста шуд ва бо TIPS шартномаи чандсола гирифт. Мунаққиди синамо Таран Адарш аз Bollywood Hungama пас аз дебюти Шоҳид навишт: «Шоҳид Капур як ҳунарпешаест, ки мехоҳӣ тамошо куниву тамошо кунӣ. Вай тамоми хислатҳоро дорад, ки ба қуллаҳо бирасад. На танҳо аз он сабаб, ки ӯ хуб ба назар мерасад, балки инчунин барои он ки ӯ иҷрокунандаи аъло аст. Ҳамчун як иҷрокунанда хеле аслӣ, ҷавон лаҳзаҳои драмавӣ ва эҳсосиро олиҷаноб идора мекард. Вай инчунин як раққоси истисноӣ аст. Ба ӯ танҳо лозим аст, ки пешниҳодҳои дар оянда омадаро бодиққат интихоб кунад, то роҳ ба қуллаҳо бе камбудӣ бошад». Соли дигар Шоҳид бори дигар бо коргардон Кен Гҳош дар триллери «Бозии ишқ» дар муқобили [[Карина Капур]] ва [[Фардин Хон]] кор кард. Филм дар иҷора чандон хуб набуд, аммо ба ҳунарнамоии Капур баҳои баланд дода шуд. Рӯзномаи «The Tribune» дар хотима чунин менависад: «...Шоҳид Капур дар нақши худ дурахшон аст. Вай тару тоза менамояд. Мисли як бачаи беғараз, эҳсосотӣ ва бегуноҳ, ки ба далели ин хислатҳо ба ҷиноят даст мезанад, наметавонад ҳамдардии шуморо бедор накунад.” Сипас дар комедияи ошиқонаи "Dil Maange More" бо [[Оиша Токиё]], [[Соҳа Алӣ Хон]] ва Тулип Ҷошӣ бозӣ кардааст. Ин филм низ дар хазина ноком шуд. Ӯ дар соли 2005 дар се филми дигар ширкат кард, аммо муваффақият аз Шаҳид дур мемонд. Бо вуҷуди ин, иҷрои ӯ дар нақши Ҷейдев Вардҳан, марде, ки дар драмаи Ҷон Мэттю Мэттшан "Shikhar", ба ҷаҳони пул ва тамаъ ҷалб шудааст, бо шукӯҳи густурда рӯбарӯ шуд ва ба ӯ аввалин номинатсия дар ҷоизаҳои экрани беҳтарин нақши бозигарро овард. Бино ба Bollywood Hungama, "Шоҳид Капур бо ҳар филм беҳтар мешавад. Вай тақрибан дар ҳар як эпизод ба [[Аҷай Девган]] мувофиқат мекард." Дар соли 2006, Капур аввалин муваффақияти иҷории худро дар филми бисёрситоравии "36 China Town" ба даст овард. Филм бо вуҷуди баррасиҳои мухталифи мунаққидон муваффақияти мӯътадил буд. Нашри дуввуми Капур дар он сол "Chup Chup Ke" буд, ки он низ дар иҷораи мӯътадил буд. Нашри охирини Капур дар соли 2006 драмаи ошиқонаи Сураҷ Р. Барҷатя "Vivah" буд, ки дар он Амрита Рао нақш бозидааст, ки сафари ду нафарро аз издивоҷ то издивоҷ нишон медод. Филм аз ҷониби аксари мунаққидон баррасиҳои мусбӣ ва мусоид гирифт ва яке аз сердаромадтарин филмҳои сол ва инчунин бузургтарин муваффақияти тиҷоратии Капур дар он вақт гардид. Баромади Капурро ҳам тамошобинон ва ҳам мунаққидон як хел баҳои баланд доданд. Таран Адарш навишт: «Шоҳид Капур мисли пештара бозӣ намекунад. Агар вай дар "Муҳаббат ба он монанд астIshq Vishk" хеле олӣ буд ва дар "Бозии Муҳаббат" дурахш нишон медод, пас дар "Vivah" шумо бояд афзоиши ӯро ҳамчун як актёри олӣ бубинед. Вай дар эпизодҳои эҳсосотӣ истисноӣ аст." Дар тобистони соли 2006 Капур ба сафари нахустини ҷаҳонии худ, the Rockstars Concert, ҳамроҳ бо ситораҳои Болливуд: [[Салмон Хон]], [[Карина Капур]], [[Ҷон Абраҳам]], [[Эша Деол]], [[Маллика Шерават]], [[Зойид Хон]] баромад. Дар соли 2007 Капур дар ду филм баромад кард. Нахустин нашри ӯ комедияи фарси Аҳмад Хон "Fool & Final" буд. Филми мазкур посухи манфӣ гирифт ва дар иҷораи ҳунарӣ хуб баромад карда натавонист ва иҷрои Шаҳид баҳои мусбат нагирифт. Нашри навбатии ӯ, комедияи ошиқонаи Имтиёз Алӣ, "Jab We Met", бузургтарин хит дар ҳамон сол гардид. Филм аз ҷониби мунаққидон баҳои баланд гирифт. Намоиши Шоҳид низ баҳои баланд гирифт ва ӯро дар ҷоизаҳои мухталифи синамо, аз ҷумла Filmfare, чандин номинатсияҳои беҳтарин нақши бозигарро дарёфт кард. Дар соли 2008 Шоҳид танҳо як нашрия дошт - «Kismat Konnection» бо [[Видя Балан]]. Филмҳои дигари ӯ дар соли 2009 филми Вишал Бҳардваҷ бо нақши [[Приянка Чопра]] ва мазҳакаи варзишии "Dil Bole Hadippa!". Дар соли 2010 филми "Paathshaala" ба намоиш даромад, ки дар он муаллими забони англисӣ ва мусиқиро бозӣ кардааст, ки мақоми "миёна" гирифтааст. Худи ҳамон сол филмҳои "Chance Pe Dance" бо [[Ҷенелия Де Соуза]], ки дар иҷораҳо ноком шуда буданд ва "Badmaash Company" бо [[Анушка Шарма]], ки муваффақияти тиҷоратӣ доштанд, ба намоиш гузошта шуданд. Соли 2011 дар филми "Mausam" нақши халабони артиши Ҳиндро бозидааст, ки аввалин коргардонии падараш шуд<ref>{{cite web|url=http://www.filmfare.com/news/the-winners-of-the-60th-britannia-filmfare-awards-8313.html|title=The winners of the 60th Britannia Filmfare Awards|date=2015-01-31 |work=Filmfare |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160322133337/http://www.filmfare.com/news/the-winners-of-the-60th-britannia-filmfare-awards-8313.html |archivedate=2016-03-22 |lang=en}}</ref>. Соли 2014 дар асоси асари «Ҳамлет»-и [[Шекспир]] драмаи «Ҳайдар» ба намоиш гузошта шуд, ки дар он актёр образи ҳамон номро бозид, ки ба ӯ аввалин ҷоизаи Filmfare барои беҳтарин бозигари ҳунармандро овард. Соли дигар Шаҳидро ба ҳайси узви ҳакамон дар барномаи телевизионии "Jhalak Dikhhla Jaa Reloaded" даъват карданд. Худи ҳамон сол филми ӯ "Shandaar" бо [[Алия Бҳатт]] ба намоиш баромад ва дар иҷора ноком шуд<ref>{{cite web |title=Shahid Kapoor's 10 BIGGEST Flops |url=http://www.rediff.com/movies/report/shahid-kapoors-10-biggest-flops/20151027.htm |date=2015-10-27 |publisher=Rediff.com |lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161206020452/http://www.rediff.com/movies/report/shahid-kapoors-10-biggest-flops/20151027.htm |archivedate=2016-12-06 }}</ref>. Дар соли 2016 Шоҳид дар филми "Udta Punjab" ситораи рок, муътоди маводи мухаддирро бозӣ кардааст. Соли дигар бо иштироки ӯ танҳо як филм – «Рангун» ба намоиш гузошта шуд, ки дар он нақши сарбозеро бозидааст, ки ба актриса ва каскадёр ошиқ шуда буд<ref>{{cite web |title=Rangoon box office collection: Kangana Ranaut, Shahid Kapoor film is a flop |date=2017-03-03 |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/box-office-collection/rangoon-box-office-collection-kangana-ranaut-shahid-kapoor-film-4552864/ |work=The Indian Express |lang=en |accessdate=2017-06-30 |archive-date=2017-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911070611/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/box-office-collection/rangoon-box-office-collection-kangana-ranaut-shahid-kapoor-film-4552864/ |deadlink=no }}</ref>. Филм дар иҷораи филм ноком шуд ва аз ҷониби мунаққидон баррасиҳои мухталиф гирифт, аммо онҳо қайд карданд, ки ҳунарнамоии Шаҳид намунавӣ буд<ref>{{cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/rangoon/critic-review/ |title=Movie Review: Rangoon |author=Taran Adarsh |date=2017-02-23 |publisher=Bollywood Hungama |lang=en |accessdate=2018-02-01 |archive-date=2018-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128154418/http://www.bollywoodhungama.com/movie/rangoon/critic-review/ |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/review/review-rangoon-an-explosion-by-vishal-bhardwaj/20170223.htm |title=Review: Rangoon, an explosion by Vishal Bhardwaj |author=Raja Sen |date=2017-02-23 |publisher=Rediff.com |lang=en |accessdate=2018-02-01 |archive-date=2018-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180202012443/http://www.rediff.com/movies/review/review-rangoon-an-explosion-by-vishal-bhardwaj/20170223.htm |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-rangoon-review-the-shahid-kangana-saif-starrer-is-sprinkled-with-magical-moments-worthy-of-watching-once-2333545 |title='Rangoon' Review: The Shahid-Kangana-Saif starrer is sprinkled with magical moments, worthy of watching once! |author=Sarita A Tanwar |date=2017-02-24 |publisher=DNA India |lang=en |accessdate=2018-02-01 |archive-date=2018-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180202032605/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-rangoon-review-the-shahid-kangana-saif-starrer-is-sprinkled-with-magical-moments-worthy-of-watching-once-2333545 |deadlink=no }}</ref>. Дар соли 2018 ӯ нақши ҳокими [[Мевар]] Рану Равал Ратан Сингҳро дар драмаи таърихии [[Санҷай Лила Бҳансалӣ]] "Падмаватӣ" бозӣ кардааст. Филм муваффақияти тиҷоратӣ буд ва нақши ӯ баррасиҳои мусбӣ гирифт. == Ҳаёти шахсӣ == Соли 2004 Шоҳид Капур бо [[Карина Капур]] мулоқот кард, аммо пас аз 3 сол онҳо аз ҳам ҷудо шуданд. 7 июли соли 2015 бо Мира Раҷпут издивоҷ кард. 26 августи соли 2016, ҷуфти ҳамсарон соҳиби духтарча шуданд, ки Миша ном гузоштанд, ки номро аз ҳиҷоҳои аввали номи волидон ташкил додаанд<ref>{{cite web|title=Shahid Kapoor, Mira Rajput name daughter Misha Kapoor for an adorable reason|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/have-shahid-kapoor-mira-rajput-named-their-daughter-misha-kapoor-3038769/|date=2016-09-19|work=The Indian Express|accessdate=2016-09-20|lang=en|archive-date=2016-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160919115441/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/have-shahid-kapoor-mira-rajput-named-their-daughter-misha-kapoor-3038769/|deadlink=no}}</ref>. 5 сентябри соли 2018 ҳамсарон соҳиби писар шуданд<ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/shahid-kapoor-mira-rajput-welcome-son/story-K6LeAtAJOWqhbK6hXJQHiK.html |title=Shahid Kapoor, Mira Rajput welcome baby boy |date=2018-09-05 |work=Hindustan Times |lang=en |accessdate=2018-09-06 |archive-date=2018-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180905220443/https://www.hindustantimes.com/bollywood/shahid-kapoor-mira-rajput-welcome-son/story-K6LeAtAJOWqhbK6hXJQHiK.html |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/why-shahid-mira-are-made-for-each-other/Know-why-Shahid-Kapoor-Mira-Rajput-have-still-not-named-their-newborn/photostory/54025322.cms |title=Know why Shahid Kapoor-Mira Rajput have still not named their newborn |work=The Times of India |lang=en |accessdate=2018-09-06 |archive-date=2018-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909183450/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/why-shahid-mira-are-made-for-each-other/Know-why-Shahid-Kapoor-Mira-Rajput-have-still-not-named-their-newborn/photostory/54025322.cms |deadlink=no }}</ref>. == Филмнома == === Синамо === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | Соо ! scope="col" | Номгӯй ! scope="col" | Нақш ! scope="col" class="unsortable" | Шарҳҳо ! scope="col" class="unsortable" | Иқт. |- | 1997 | scope="row" | ''[[Dil To Pagal Hai]]'' | Раққос | |style="text-align: center;"| |- | 1999 | scope="row" | ''[[Taal (film)|Taal]]'' | Раққос | |style="text-align: center;"| |- | 2003 | scope="row" | ''[[Ishq Vishk]]'' | {{sort|Mathur|Rajiv Mathur}} | |style="text-align: center;"| <ref name="bollywoodhungama.com">{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/6781 |title=Shahid Kapoor {{ndash}} Awards |website=Bollywood Hungama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627053536/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/6781 |archive-date=27 June 2015 |access-date=27 June 2015}}</ref> |- | rowspan="2" | 2004 | scope="row" | ''[[Fida]]'' | {{sort|Malhotra|Jai Malhotra}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201740 |title=Fida (2004) |website=Bollywood Hungama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140901220051/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201740 |archive-date=1 September 2014 |access-date=7 June 2014}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Dil Maange More]]'' | {{sort|Mathur|Nikhil Mathur}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54495 |title=Dil Maange More |last=Adarsh |first=Taran |date=31 December 2004 |website=Bollywood Hungama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705234336/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54495 |archive-date=5 July 2015 |access-date=4 July 2015}}</ref> |- | rowspan="3" | 2005 | scope="row" | ''[[Deewane Huye Paagal]]'' | Karan Sharma | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/2005/nov/25dhp.htm |title=Deewane Hue Paagal: Good fun |last=N |first=Patcy |date=25 November 2005 |website=Rediff.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150127105831/http://www.rediff.com/movies/2005/nov/25dhp.htm |archive-date=27 January 2015}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Vaah! Life Ho Toh Aisi!]]'' | Aditya Verma | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/2005/dec/23vaah.htm |title=Vaah! Copy ho to aisi! |last=Mitra |first=Indrani Roy |date=23 December 2005 |website=Rediff.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924143132/http://www.rediff.com/movies/2005/dec/23vaah.htm |archive-date=24 September 2015 |access-date=4 July 2015}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Shikhar (film)|Shikhar]]'' | {{sort|Vardhan|Jaidev Vardhan}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/2005/dec/30shikhar.htm |title=Shikhar is very mediocre |last=Verma |first=Sukanya |date=30 December 2005 |website=Rediff.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924143135/http://www.rediff.com/movies/2005/dec/30shikhar.htm |archive-date=24 September 2015 |access-date=4 July 2015}}</ref> |- | rowspan="3" | 2006 | scope="row" | ''[[36 China Town]]'' | {{sort|Malhotra|Raj Malhotra}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508919 |title=36 China Town (2006) |website=Bollywood Hungama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829015523/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508919 |archive-date=29 August 2013 |access-date=7 June 2014}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Chup Chup Ke]]'' | Jeetu | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54350 |title=Chup Chup Ke (2006) |website=Bollywood Hungama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430033045/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54350 |archive-date=30 April 2014 |access-date=7 June 2014}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Vivah]]'' | Prem Bajpayee | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="2" | 2007 | scope="row" | ''[[Fool & Final]]'' | Raja/Rahul Singhania | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57129 |title=Fool n Final (2007) |website=Bollywood Hungama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705230835/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57129 |archive-date=5 July 2015 |access-date=4 July 2015}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Jab We Met]]'' | {{sort|Kashyap|Aditya Kashyap}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55709 |title=Jab We Met (2007) |website=Bollywood Hungama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714210255/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/55709 |archive-date=14 July 2014 |access-date=7 June 2014}}</ref> |- | 2008 | scope="row" | ''[[Kismat Konnection]]'' | {{sort|Malhotra|Raj Malhotra}} | |style="text-align: center;"|<ref name="kismat">{{Cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-07-18/news/27724571_1_vidya-balan-priya-hero |archive-url=https://web.archive.org/web/20130908175831/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-07-18/news/27724571_1_vidya-balan-priya-hero |url-status=dead |archive-date=8 September 2013 |title=Kismat Konnection: Movie Review |last=Malani |first=Gaurav |date=18 July 2008 |website=[[The Economic Times]] |access-date=12 August 2015 |accessdate=2025-01-28 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305144623/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-07-18/news/27724571_1_vidya-balan-priya-hero }}</ref> |- | rowspan="2" | 2009 | scope="row" | ''[[Kaminey]]'' | Charlie/Guddu Sharma | |style="text-align: center;"|<ref name="kaminey">{{Cite news |url=https://variety.com/2009/film/reviews/kaminey-1200475594/ |title=Review: 'Kaminey' |last=Leydon |first=Joe |date=19 August 2009 |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=4 July 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706002746/http://variety.com/2009/film/reviews/kaminey-1200475594/ |archive-date=6 July 2015}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Dil Bole Hadippa!]]'' | {{sort|Singh|Rohan Singh}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2009/09/19/movies/19dil.html?_r=0 |title=Cross-Dressing to Go to Bat for India and for Love, Too |last=Saltz |first=Rachel |date=18 September 2009 |work=[[The New York Times]] |access-date=4 July 2015}}</ref> |- | rowspan="4" | 2010 | scope="row" | ''[[Chance Pe Dance]]'' | {{sort|Behl|Sameer Behl}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/review/chance-pe-dance-film-review-29111 |title=Chance Pe Dance{{mdash}}Film Review |last=Tsering |first=Lisa |date=14 October 2010 |work=[[The Hollywood Reporter]] |access-date=4 July 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706055941/http://www.hollywoodreporter.com/review/chance-pe-dance-film-review-29111 |archive-date=6 July 2015}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Paathshaala]]'' | {{sort|Udyavar|Rahul Prakash Udyavar}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://movies.rediff.com/review/2010/apr/16/review-paathshaala.htm |title=A school full of stereotypes |date=16 April 2010 |website=Rediff.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705174819/http://movies.rediff.com/review/2010/apr/16/review-paathshaala.htm |archive-date=5 July 2015 |access-date=4 July 2015}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Badmaash Company]]'' | Karan S. Kapoor | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/badmaash_company/ |title=Badmaash Company (2010) |website=[[Rotten Tomatoes]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150819014745/http://www.rottentomatoes.com/m/badmaash_company/ |archive-date=19 August 2015 |access-date=4 July 2015}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Milenge Milenge]]'' | Amit "Immy" Kapoor | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news |url=http://archive.indianexpress.com/news/milenge-milenge/644392/ |title=Milenge Milenge |last=Gupta |first=Shubhra |date=9 July 2010 |work=The Indian Express |access-date=4 July 2015}}</ref> |- | 2011 | scope="row" | ''[[Mausam (2011 film)|Mausam]]'' | {{sort|Singh|Harinder "Harry" Singh}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/review-shahid-sonam-starrer-mausam-is-poetry-in-motion_96935.html |title=Review: Shahid-Sonam starrer 'Mausam' is poetry in motion! |date=23 September 2011 |website=[[Zee News]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713162902/http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/review-shahid-sonam-starrer-mausam-is-poetry-in-motion_96935.html |archive-date=13 July 2015 |access-date=4 July 2015}}</ref> |- | 2012 | scope="row" | ''[[Teri Meri Kahaani (film)|Teri Meri Kahaani]]'' | Krrish Kapoor/Javed Qadri/ Govind | |style="text-align: center;"|<ref name="tmk">{{Cite news |url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-teri-meri-kahaani/article1-877366.aspx |title=Anupama Chopra's review: Teri Meri Kahaani |last=Chopra |first=Anupama |date=23 June 2012 |work=Hindustan Times |access-date=4 July 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708023743/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-teri-meri-kahaani/article1-877366.aspx |archive-date=8 July 2015 |accessdate=2025-01-28 |archivedate=2015-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150708023743/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-teri-meri-kahaani/article1-877366.aspx }}</ref> |- | rowspan="3" | 2013 | scope="row" | ''[[Bombay Talkies (film)|Bombay Talkies]]'' | Худ |Намоиши махсус дар суруди "[[Apna Bombay Talkies]]" |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/sridevi-shah-rukh-aamir-and-a-galaxy-of-stars-in-bombay-talkies-song-632949 |title=Sridevi, Shah Rukh, Aamir and a galaxy of stars in Bombay Talkies song |date=26 April 2013 |website=NDTV |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150114081915/http://movies.ndtv.com/bollywood/sridevi-shah-rukh-aamir-and-a-galaxy-of-stars-in-bombay-talkies-song-632949 |archive-date=14 January 2015 |access-date=10 January 2015}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Phata Poster Nikhla Hero]]'' | {{sort|Rao|Vishwas Rao}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.firstpost.com/bollywood/phata-poster-nikla-hero-review-shahid-ileana-lack-ranbir-katrinas-magic-touch-1121857.html |title=Phata Poster Nikla Hero review: Shahid, Ileana lack Ranbir-Kat's magic touch |last=Dey |first=Simantini |date=20 September 2013 |work=[[Firstpost]] |access-date=4 July 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916024550/http://www.firstpost.com/bollywood/phata-poster-nikla-hero-review-shahid-ileana-lack-ranbir-katrinas-magic-touch-1121857.html |archive-date=16 September 2016}}</ref> |- | scope="row" | ''[[R... Rajkumar]]'' | {{sort|Rajkumar|Romeo Rajkumar}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news |url=https://variety.com/2013/film/reviews/film-review-r-rajkumar-1200934963/ |title=Film Review: 'R... Rajkumar' |last=Chute |first=David |date=8 December 2013 |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=4 July 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706033346/http://variety.com/2013/film/reviews/film-review-r-rajkumar-1200934963/ |archive-date=6 July 2015}}</ref> |- | rowspan="2" | 2014 | scope="row" | ''[[Haider (film)|Haider]]'' | {{sort|Meer|Haider Meer}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/677639 |title=Haider (2014) |website=Bollywood Hungama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408073711/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/677639 |archive-date=8 April 2015 |access-date=30 July 2014}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Action Jackson (2014 film)|Action Jackson]]'' | Худ | Намоиши махсус дар суруди "Punjabi Mast" |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news |url=https://www.deccanchronicle.com/141205/entertainment-bollywood/article/movie-review-action-jackson-prabhudheva-wins-bet-there-can-be |title=Movie review 'Action Jackson': Prabhudheva wins bet that there can be films worse than 'Humshakals' |last=Das, Kusumita |date=5 December 2014 |work=[[Deccan Chronicle]] |access-date=7 December 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141206102931/http://www.deccanchronicle.com/141205/entertainment-bollywood/article/movie-review-action-jackson-prabhudheva-wins-bet-there-can-be |archive-date=6 December 2014}}</ref> |- | 2015 | scope="row" | ''[[Shaandaar (2015 film)|Shaandaar]]'' | {{sort|Joginder|Jagjinder Joginder}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/shaandaar-shoot-wrapped-up-shahid-kapoor-heads-home_1505525.html |title='Shaandaar' shoot wrapped up, Shahid Kapoor heads home! |last=Handoo |first=Ritika |date=27 November 2014 |website=Zee News |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213020319/http://zeenews.india.com/entertainment/movies/shaandaar-shoot-wrapped-up-shahid-kapoor-heads-home_1505525.html |archive-date=13 December 2014 |access-date=12 December 2014}}</ref> |- | 2016 | scope="row" | ''[[Udta Punjab]]'' | {{sort|Singh|Tommy Singh}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-62nd-jio-filmfare-awards-17987.html |title=62nd Jio Filmfare Awards 2017 Nominations |date=9 January 2017 |work=Filmfare |access-date=13 January 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170113122217/http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-62nd-jio-filmfare-awards-17987.html?utm_source=website&utm_medium=desktop&utm_campaign=topfeatured&utm_content=News&utm_term=1 |archive-date=13 January 2017}}</ref> |- |2017 | scope="row" | ''[[Rangoon (2017 Hindi film)|Rangoon]]'' | {{sort|Malik|Nawab Malik}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/report/review-rangoon-is-a-grand-hotchpotch/20170224.htm |title=Rangoon is a grand hotchpotch! |last=Verma |first=Sukanya |date=24 February 2017 |website=Rediff.com |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225024840/http://www.rediff.com/movies/report/review-rangoon-is-a-grand-hotchpotch/20170224.htm |archive-date=25 February 2017 |access-date=25 February 2017}}</ref> |- | rowspan="3" |2018 | scope="row" | ''[[Padmaavat]]'' | {{sort|Singh|[[Ratnasimha|Rawal Ratan Singh]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/entertainment/padmaavat-is-officially-the-title-of-deepika-padukones-film-now-see-changed-name-on-social-media-1798833 |title=Padmaavat Is Officially The Title Of Deepika Padukone's Film Now. See Changed Name On Social Media |last=Shruti |first=Shiksha |date=11 January 2018 |website=NDTV |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111125737/https://www.ndtv.com/entertainment/padmaavat-is-officially-the-title-of-deepika-padukones-film-now-see-changed-name-on-social-media-1798833 |archive-date=11 January 2018 |access-date=11 January 2018}}</ref> |- | scope="row" | ''[[Welcome to New York (2018 film)|Welcome to New York]]'' | Худ | Намоиши махсус |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=https://www.stuff.co.nz/indian-stuff/tarana/101644201/welcome-to-new-york--bollywoods-first-comedy-in-3d-set-for-release |title='Welcome to New York' – Bollywood's first comedy in 3D – set for release |last=Kumar |first=Arvind |date=21 February 2018 |website=[[Stuff.co.nz]] |access-date=26 February 2018 |accessdate=2025-01-28 |archivedate=2018-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180701085015/https://www.stuff.co.nz/indian-stuff/tarana/101644201/welcome-to-new-york--bollywoods-first-comedy-in-3d-set-for-release }}</ref> |- | scope="row" | ''[[Batti Gul Meter Chalu]]'' | {{sort|Pant|Sushil Kumar Pant}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.dnaindia.com/bollywood/report-batti-gul-meter-chalu-shahid-kapoor-shraddha-kapoor-starrer-will-now-release-on-this-date-2638142 |title=Batti Gul Meter Chalu: Shahid Kapoor-Shraddha Kapoor starrer will now release on this date |date=17 July 2018 |work=Daily News and Analysis |access-date=17 July 2018}}</ref> |- | 2019 | scope="row" | ''[[Kabir Singh]]'' | {{sortname|Dr. Kabir Rajdheer|Singh|nolink=1}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shahid-kapoors-hindi-remake-of-arjun-reddy-titled-kabir-singh/articleshow/66371505.cms |title=Shahid Kapoor's Hindi remake of Arjun Reddy titled Kabir Singh |last=Lohana |first=Avinash |date=26 October 2018 |work=[[Mumbai Mirror]] |access-date=26 October 2018}}</ref> |- | 2022 | scope="row" |''[[Jersey (2022 film)|Jersey]]'' | Arjun Talwar | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/shahid-kapoor-pens-a-heartfelt-note-as-he-wraps-his-upcoming-film-jersey-its-nothing-short-of-a-miracle/articleshow/79727760.cms|title=Shahid Kapoor pens a heartfelt note as he wraps his upcoming film 'Jersey': It's nothing short of a miracle |date=15 December 2020 |website=The Times of India |access-date=15 December 2020}}</ref> |- | 2023 | scope="row" |''[[Bloody Daddy]]'' | Sumair Azad | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-shahid-kapoors-next-film-ali-abbas-zafar-gets-title-bloody-daddy/|title=EXCLUSIVE: Shahid Kapoor's next film with Ali Abbas Zafar gets a title – Bloody Daddy|date=27 November 2021|website=Bollywood Hungama |access-date=27 November 2021}}</ref> |- | 2024 | scope="row" |''[[Teri Baaton Mein Aisa Uljha Jiya]]'' | Aryan Agnihotri | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|date=8 April 2023|title=Shahid Kapoor and Kriti Sanon wrap up their upcoming love story, see first look poster|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/shahid-kapoor-kriti-sanon-wrap-upcoming-love-story-see-first-look-poster/|access-date=8 April 2023|website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{cite web|last=Mukherjee|first=Anindita|title=Kriti Sanon, Shahid Kapoor's film titled 'Teri Baaton Mein Aisa Uljha Jiya'|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/kriti-sanon-shahid-kapoor-film-titled-teri-baaton-mein-aisa-uljha-jiya-2486795-2024-01-10|work=India Today|date=10 January 2024 |access-date=10 January 2024}}</ref> |- | rowspan="2" |2025 | scope="row" |''[[Deva (2025 film)|Deva]]'' | Deva Ambre | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |date=24 October 2023 |title=Shahid Kapoor announces the title of his next with Pooja Hegde; to release on October 11| website= Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/shahid-kapoor-announces-title-next-pooja-hegde-release-october-11/ |access-date=24 October 2023}}</ref> |- | scope="row" |''Arjun Ustara'' | | |style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |date=6 January 2025 |title=Shahid Kapoor drops FIRST photo from the sets of Sajid Nadiadwala, Vishal Bhardwaj film| website= Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/shahid-kapoor-drops-first-photo-sets-sajid-nadiadwala-vishal-bhardwaj-film/ |access-date=6 January 2025}}</ref> |} === Телевизион === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: margin;" |- ! scope="col" | Сол ! scope="col" style="width: 17em;" | Номгӯй ! scope="col" style="width: 8em;" | Нақш ! scope="col" style="width: 15em;" class="unsortable"| Шарҳҳо ! scope="col" style="width: 2em;" class="unsortable" | Иқт. |- | 1998 | scope="row" | ''Mohandas B.A.L.L.B'' | | Силсилафилми телевизионӣ; ёрдамчии коргардон |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://indiatoday.intoday.in/story/actor-pankaj-kapur-make-his-directorial-debut-with-mohandas-b.a.l.l.b./1/262890.html |title=Cloak 'n' dagger |date=12 January 1998 |work=[[India Today]] |access-date=4 July 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705180636/http://indiatoday.intoday.in/story/actor-pankaj-kapur-make-his-directorial-debut-with-mohandas-b.a.l.l.b./1/262890.html |archive-date=5 July 2015}}</ref> |- | 2010 | scope="row" | 16th [[Star Screen Awards]] | Муҷрӣ |Махсуси телевизион |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://indianexpress.com/article/cities/pune/gagsters-ball-5/ |title=Gagsters ball |last=Sahani |first=Alaka |date=29 January 2010 |work=The Indian Express |access-date=20 May 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140520220425/http://indianexpress.com/article/cities/pune/gagsters-ball-5/ |archive-date=20 May 2014}}</ref> |- | 2011 | scope="row" | 17th [[Star Screen Awards]] | Муҷрӣ |Махсуси телевизион |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://indianexpress.com/article/cities/lucknow/top-of-the-pack-2/ |title=Top of the Pack |last=Pereira |first=Priyanka |date=14 January 2011 |work=The Indian Express |access-date=20 May 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140520221045/http://indianexpress.com/article/cities/lucknow/top-of-the-pack-2/ |archive-date=20 May 2014}}</ref> |- | 2012 | scope="row" | 18th [[Colors Screen Awards]] | Муҷрӣ |Махсуси телевизион |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/more/news/view/id/1401440 |title=SRK, Shahid, Sajid Khan to host Colors Screen Awards 2012 |date=14 January 2012 |website=[[Bollywood Hungama]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709155057/http://www.bollywoodhungama.com/more/news/view/id/1401440 |archive-date=9 July 2012 |access-date=26 June 2012}}</ref> |- | 2012 | scope="row" | [[13th IIFA Awards|13th International Indian Film Academy Awards]] | Муҷрӣ | Махсуси телевизион | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |url=http://www.ibnlive.com/news/india/farhan-akhtar-to-co-host-iifa-awards-with-shahid-478329.html |title=Farhan Akhtar to co-host IIFA awards with Shahid |date=27 May 2012 |publisher=[[CNN-IBN]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924042038/http://www.ibnlive.com/news/india/farhan-akhtar-to-co-host-iifa-awards-with-shahid-478329.html |archive-date=24 September 2015 |access-date=4 July 2015 |accessdate=2025-01-28 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924042038/http://www.ibnlive.com/news/india/farhan-akhtar-to-co-host-iifa-awards-with-shahid-478329.html }}</ref> |- | 2013 | scope="row" | [[14th IIFA Awards|14th International Indian Film Academy Awards]] | Муҷрӣ | Махсуси телевизион | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.hindustantimes.com/specials/entertainment/iifa-2013/chunk-ht-ui-iifa2013-topstories/shah-rukh-khan-shahid-kapoor-to-co-host-iifa-awards/sp-article10-1081583.aspx |title=Shah Rukh Khan-Shahid Kapoor to co-host IIFA awards |last=Bakshi |first=Dibyojyoti |date=24 June 2013 |work=Hindustan Times |access-date=25 January 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426224826/http://www.hindustantimes.com/specials/entertainment/iifa-2013/chunk-ht-ui-iifa2013-topstories/shah-rukh-khan-shahid-kapoor-to-co-host-iifa-awards/sp-article10-1081583.aspx |archive-date=26 April 2014 |accessdate=2025-01-28 |archivedate=2018-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225193912/https://www.hindustantimes.com/india/shah-rukh-khan-shahid-kapoor-to-co-host-iifa-awards/story-KYXyULIFUPO1F8qKWv9YNJ.html }}</ref> |- | 2014 | scope="row" | [[15th IIFA Awards|15th International Indian Film Academy Awards]] | Муҷрӣ | Махсуси телевизион | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/srk-hrithiks-performances-shahid-farhans-hosting-what-all-to-expect-from-iifa-2014/ |title=SRK, Hrithik's performances, Shahid-Farhan's hosting: What all to expect from IIFA 2014 |last=Goyal |first=Divya |date=23 April 2014 |work=The Indian Express |access-date=4 July 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705163833/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/srk-hrithiks-performances-shahid-farhans-hosting-what-all-to-expect-from-iifa-2014/ |archive-date=5 July 2015}}</ref> |- | 2015 | scope="row" | ''[[Jhalak Dikhhla Jaa Reloaded]]'' | Довар | Реалитӣ-шоу | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shahid-Kapoor-starts-shooting-for-Jhalak-Dikhhla-Jaa-8/articleshow/47921780.cms |title=Shahid Kapoor starts shooting for 'Jhalak Dikhhla Jaa 8' |date=3 July 2015 |work=The Times of India |access-date=4 July 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705184015/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shahid-Kapoor-starts-shooting-for-Jhalak-Dikhhla-Jaa-8/articleshow/47921780.cms |archive-date=5 July 2015}}</ref> |- | 2016 | scope="row" | [[Zee Cine Awards]] | Муҷрӣ | Махсуси телевизион | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-shahid-kapoor-to-host-zee-cine-awards-2174156 |title=Shahid Kapoor and Karan Johar to host Zee Cine Awards! |date=4 February 2016 |work=Daily News and Analysis |access-date=11 February 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207001414/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-shahid-kapoor-to-host-zee-cine-awards-2174156 |archive-date=7 February 2016}}</ref> |- | 2016 | scope="row" | [[17th IIFA Awards|17th International Indian Film Academy Awards]] | Муҷрӣ | Махсуси телевизион | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2016-hosts-farhan-shahid-poke-fun-at-censor-board-award-wapsi/ |title=IIFA 2016: Hosts Farhan, Shahid poke fun at censor board, award wapsi |date=26 June 2016 |work=The Indian Express |access-date=27 June 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160626121240/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2016-hosts-farhan-shahid-poke-fun-at-censor-board-award-wapsi/ |archive-date=26 June 2016}}</ref> |- | 2023 | scope="row" | ''[[Farzi]]'' | Sunny | |<ref>{{cite web|date=28 April 2023|title=First Look: Shahid Kapoor From Web-Series Farzi|url=https://www.ndtv.com/entertainment/shahid-kapoors-first-look-from-raj-and-dks-upcoming-web-series-farzi-2928967|access-date=28 April 2022|website=[[NDTV]]}}</ref> |} == Ҷоизаҳо == ''Инҷо [[:en:List of awards and nominations received by Shahid Kapoor|феҳристи ҷоизаву мукофотҳои ба даст овардаи Шаҳид Капур]] бо забони англисӣ оварда шудааст.'' Капур барандаи се ҷоизаи [[Filmfare Awards]] шудааст: Беҳтарин дебюти мардона барои "Ishq Vishk" (2003), Беҳтарин бозигари мард барои «Ҳайдар» (2014) ва Ҷоизаи мунаққидон барои беҳтарин бозигар барои "Udta Punjab" (2016). Вай инчунин боз чаҳор номинатсияи "Беҳтарин бозигари мард" (2019) барои "Jab We Met" (2007), "Kaminey" (2009), "Udta Punjab" (2016) ва "Kabir Singh" (2019) гирифтааст. == Нигаред низ == *[[Феҳристи ҳунарпешагони Ҳиндустон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Садопешамардони Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои ҳиндӣ]] [[Гурӯҳ:Муделҳои Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Раққосони Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Ғолибони Filmfare Awards]] hba9dj3chf9vihmdyz66imwvzjy9fky 0 283659 1475993 1448525 2026-06-09T10:20:01Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1475993 wikitext text/x-wiki {{Ҷангфирқа |ном = Фронти муттаҳидаи исломии наҷоти Афғонистон |аслӣ = {{lang-fa|‏جبهه متحد اسلامی ملی برای نجات افغانستان}} |нишон = Flag of Afghanistan (1992-1996; 2001).svg |бар = 250px |имзо = парчами Алянси Шимолӣ |другие названия = |часть = |национальность = |дин = [[Ислом]] |идеология =[[исломгароӣ|исломгароии]] мӯътадил, [[Антикоммунизм]] |девиз = |раҳбарон = [[Аҳмадшоҳи Масъуд]] (†), [[Бурҳонуддин Раббанӣ]], [[Абдул-Рашид Дустум]], [[:en:Haji Abdul Qadeer|Ҳоҷӣ Абдулқодир]], [[:en:Asif Mohseni|Асиф Мӯҳсинӣ]], <br>[[Карим Халили]], <br> [[:en:Muhammad Mohaqiq|Муҳақиқ Муҳаммад]] |штаб-квартира = {{Парчам|Афғонистон}}, [[Кабул]] |ташкилёбӣ = соли 1996 |барҳамдиҳӣ = - |пеш = [[Муҷоҳидони афғон]] |стала = |ҳаммаслакон = 1) [[Ҷамъияти исломии Афғонистон]];<br> 2) [[Ҳизби ваҳдати исломии халқи афғон]];<br> 3) [[Ҳаракати миллии исломии Афғонистон]];<br> 4) [[:en:Hezbe Wahdat|Ҳизби ваҳдат]] |душманон = [[Толибон]], [[Ал-Қоида]] |миқдор = номаълум |низоъ = [[Ҷанги шаҳрвандӣ дар Афғонистон (1996—2001)]] |акции = |сайт = |примечания = }} [[Акс:Northern_Alliance_troops_line_a_runway_at_Bagram_Airbase.jpg|мини|300x300пкс| Нерӯҳои Иттиҳоди Шимолӣ дар наздикии гузаргоҳи ҳавоии Багром, 16 декабри соли 2001 саф кашиданд]] '''Фронти Муттаҳидаи Исломии наҷоти Афғонистон,''' кирилликгардонии дарӣ: '''Ҷабҳаи муттаҳиди Исломии миллӣ барои наҷоти Афғонистон''' ({{Lang-fa|‏جبهه متحد اسلامی ملی برای نجات افغانستان}} Jabha-yi Muttahid-i Islāmi-yi Millī barā-yi Nijāt-Afgānistān), инчунин бо номи '''Иттиҳоди Шимолӣ,''' ё '''Алянси Шимолӣ''' ('''Эътилофи Шимолӣ''') машҳур аст '''—''' иттиҳоди як қатор ҷанговарони [[Афғонистон]] мебошад, ки дар соли 1996 ташкил ёфтааст. == Таърихи офариниш == Пас аз забти Кобул дар соли 1996 [[Толибон]] дар Афғонистон ҳукумати нав таъсис доданд. Яке аз раҳбарони афғонҳои ҷанговар, фармондеҳ [[Аҳмадшоҳи Масъуд]], пас аз шикасти дар наздикии Кобул дар [[соли 1996]], роҳбари кишвари (де-факто) мустақил бо аҳолии 5,5 миллионнафарии минтақаи марказии-шимолии [[Афғонистон]] (вилоятҳои [[Вилояти Панҷшер|Панҷшер]], [[Вилояти Парвон|Парвон]], [[Вилояти Кописо|Каписа]], [[Вилояти Бағлон|Бағлон]], [[Вилояти Бадахшон|Бадахшон]], [[Вилояти Тахор|Тахор]], [[Вилояти Балх|Балх]], [[Вилояти Ҷӯзҷон|Ҷузҷон]], [[Вилояти Фориёб|Форёб]], [[Вилояти Кундуз|Қундуз]]) бо пойтахташ дар ш. Бозорак (номи '''«Масъудистон»-ро''' гирифт) шуд, он ки соҳиби ҳукумати худ, пул ва лашкари мусаллаҳ (аз ҷумла танкҳои истеҳсоли Шӯравӣ), ки шумораи онҳо то ба 60 ҳазор нафарро мерасид, буд^{[[Абдурашид Дӯстум|<nowiki>2]</nowiki>]]}. Иттиҳодияи Шимолиро [[Аҳмадшоҳи Масъуд]] пас аз тарси ҷомеаи ҷаҳонӣ аз Толибон эҳё кард. [[Аҳмадшоҳи Масъуд]] тавонист дастгирии [[Русия]] ва инчунин бисёр [[Дунёи Ғарб|кишварҳои ғарбӣ]] ва [[Осиёи Миёна|қудратҳои минтақавиро]] ҷалб кунад, пас аз он, ки силоҳҳои нисбатан нав ба даст овард, тавонист тақрибан 25% қаламрави кишварро дар шимоли Афғонистон, асосан дар қаламрав бо аҳолии [[тоҷикон]]а, ба зери идораи худ дарорад. Аз ҳадди аққал соли 1999, Эътилофи Шимолӣ бо CIA робитаҳои зич барқарор кардааст, зеро директори CIA Ҷорҷ Теннетт дар китоби худ «Дар мобайни тӯфон» навиштааст: «Дар ду соли пеш аз 11 сентябр гурӯҳҳои CIA дар дараи Панҷшер дар шимоли Афғонистон ҷойгир шуданд, панҷ маротиба бо фармондеҳони гуногуни саҳроӣ, пеш аз ҳама Аҳмадшоҳи Масъуд, раҳбари Эътилофи Шимолӣ мулоқот карданд." == Эътилофи Шимолӣ пас аз марги Аҳмадшоҳи Масъуд == 9 сентябри соли 2001, ду маргталаб худро пинҳон карда, бо номи рӯзноманигорони телевизион, ки бо раҳбари Эътилофи Шимолӣ мусоҳиба мекарданд, як маводи таркандаро, ки дар камераи телевизионӣ насб шуда буд, тарконданд. Дар тӯли як ҳафта вазъи корҳо аз ҷомеа бодиққат пинҳон карда шуд, ҳатто хешовандони наздики Масъуд, ашхоси атрофаш, дипломатҳои баландпоя якдилона итминон доданд, ки фармондеҳи афғон ҷароҳат бардоштааст, аммо ҳаёти ӯ дар хатар набуд. Ин маълумот тасдиқ нашуд: Масъуд аз захмҳои бардоштааш фавтид. 16 сентябри соли 2001 дар [[дараи Панҷшер]] дафн карда шуд. Генерал [[Қасими Фаҳим|Муҳаммад Фаҳимхони]] 44-сола ба ҷои Масъуд омад. 13 сентябр генерал дар Душанбе ба мақомоти расмии Эрон, Русия, Ҳиндустон, Тоҷикистон, Ӯзбекистон, ки фавран барои мулоқот оид ба вазъи Афғонистон ҷамъ омада буданд, муаррифӣ шуд. Муҳаммад Фаҳимхонро ҳама мешиносанд. Вай факултаи теологии Донишгоҳи Кобулро хатм карда, бар зидди артиши Шӯравӣ ҷангид, соли 1992 вазири амният таъйин шуд, чанде пеш мушовири Аҳмадшоҳи Масъуд буд. Дере нагузашта, дар натиҷаи ҳамлаи Эътилофи Шимолӣ ва амалиёти зиддитеррористии Иёлоти Муттаҳида ва ҳампаймонҳо, ҳукмронии Толибон дар Афғонистон хотима ёфт ва Масъудистон аз байн рафт. == Эзоҳ == == Пайвандҳо == * [http://www.fas.org/irp/world/para/northern_alliance.htm {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20201122095544/https://fas.org/irp/world/para/northern_alliance.htm |date=2020-11-22 }} Northern Alliance] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20201122095544/https://fas.org/irp/world/para/northern_alliance.htm |date=2020-11-22 }} FAS * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1652187.stm Who are the Northern Alliance?] [[Би-би-сӣ|BBC]] 13 November, 2001 * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1552994.stm Afghanistan’s Northern Alliance] BBC 19 September, 2001, * [https://www.hrw.org/reports/2001/afghan2/Afghan0701-01.htm#P195_43109 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220522230840/https://www.hrw.org/reports/2001/afghan2/Afghan0701-01.htm#P195_43109 |date=2022-05-22 }} Human Rights Watch on the UIF] * [https://web.archive.org/web/20081230162643/http://11.strana.ru/stories/01/09/18/1577/62934.html Справка: Северный альянс — антиталибская коалиция]{{недоступная ссылка|день=25/месяц=02|год=2013}} * [https://web.archive.org/web/20120721131550/http://antiterror.ntvru.com/article/28.html Что такое Северный альянс] [[Гурӯҳ:Таърихи Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Ҷумҳуриҳои эътирофнашудаи собиқ вуҷуддошта]] gsqlbsvvctf2j8tqximgzktv0xfozfx 0 292089 1475774 1264054 2026-06-09T07:11:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475774 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сайдо |номи аслӣ = صيدا / Ṣaydā |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 4000 то милод |масоҳат = 7 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 80 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сайдо''' (ба арабӣ: ''صيدا'', ''Ṣaydā''; ба иброӣ: ''צידוֹן''; маъруф бо номи лотинии '''Сидон''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], сеюм бузургтарин шаҳри кишвар ва маркази вилояти Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidon Sidon] — Encyclopædia Britannica</ref> Сайдо '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин шаҳрҳои финикия''' буда, тахминан '''4000 то милод''' маскун шудааст ва дар Аҳди Қадим борҳо зикр гардидааст. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> pg281tyfrrop5psdaxbsyd0r1i3zu73 1475775 1475774 2026-06-09T07:11:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475775 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сайдо |номи аслӣ = صيدا / Ṣaydā |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 4000 то милод |масоҳат = 7 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 80 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сайдо''' (ба арабӣ: ''صيدا'', ''Ṣaydā''; ба иброӣ: ''צידוֹן''; маъруф бо номи лотинии '''Сидон''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], сеюм бузургтарин шаҳри кишвар ва маркази вилояти Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidon Sidon] — Encyclopædia Britannica</ref> Сайдо '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин шаҳрҳои финикия''' буда, тахминан '''4000 то милод''' маскун шудааст ва дар Аҳди Қадим борҳо зикр гардидааст. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сайдо тахминан '''4000 то милод''' ҳамчун маҳалли финикии моҳигирӣ ва тиҷорат маскун шуд. Дар асрҳои XII–X то милод шаҳр '''пойтахти ҷанубии финикия''' буд ва бо [[Сур]] дар рақобати тиҷоратӣ ва ҳунармандӣ қарор дошт. Сайдо бо '''саноати шиша''' ва '''ранги тирпурпур''' машҳур буд; тибқи ривояти финикӣ, ҷайри финикии Сайдо аввалин нафаре буд, ки шишаро ихтироъ кардааст.<ref name="brit" /> Дар тӯли асрҳо Сайдо паиҳам зери ҳукмронии ассуриҳо (асри VII то милод), бобулиҳо, [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳо]] (асрҳои VI–IV то милод), [[Искандар]] (332 то милод — баръакси Тир, Сайдо ба Искандар таслим шуд ва аз вайрон шудан гурехт), Селевкиён, Птолемейҳо, Румиҳо ва Византияҳо қарор дошт. Соли 636 шаҳрро арабҳо забт карданд; солҳои 1110–1187 ва 1197–1291 қалъаи бузурги салиббардорӣ — Қалъаи Баҳрӣ (Sea Castle) — дар Сайдо буд. Соли 1291 мамлюкҳо шаҳрро забт карданд. Дар асри XVII Сайдо аҳамияти бузурги тиҷоратиро гирифт: соли 1610 амир Фахриддин II тарафи Маъониҳо '''Хони ал-Френҷ''' (Хони Аврупоиён) — мадрасаву бозори бузургеро барои савдогарони фаронсавӣ — сохт. 7onjf9lfw2mz0qwfelg5yro1y3xoqdd 1475776 1475775 2026-06-09T07:11:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475776 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сайдо |номи аслӣ = صيدا / Ṣaydā |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 4000 то милод |масоҳат = 7 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 80 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сайдо''' (ба арабӣ: ''صيدا'', ''Ṣaydā''; ба иброӣ: ''צידוֹן''; маъруф бо номи лотинии '''Сидон''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], сеюм бузургтарин шаҳри кишвар ва маркази вилояти Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidon Sidon] — Encyclopædia Britannica</ref> Сайдо '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин шаҳрҳои финикия''' буда, тахминан '''4000 то милод''' маскун шудааст ва дар Аҳди Қадим борҳо зикр гардидааст. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сайдо тахминан '''4000 то милод''' ҳамчун маҳалли финикии моҳигирӣ ва тиҷорат маскун шуд. Дар асрҳои XII–X то милод шаҳр '''пойтахти ҷанубии финикия''' буд ва бо [[Сур]] дар рақобати тиҷоратӣ ва ҳунармандӣ қарор дошт. Сайдо бо '''саноати шиша''' ва '''ранги тирпурпур''' машҳур буд; тибқи ривояти финикӣ, ҷайри финикии Сайдо аввалин нафаре буд, ки шишаро ихтироъ кардааст.<ref name="brit" /> Дар тӯли асрҳо Сайдо паиҳам зери ҳукмронии ассуриҳо (асри VII то милод), бобулиҳо, [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳо]] (асрҳои VI–IV то милод), [[Искандар]] (332 то милод — баръакси Тир, Сайдо ба Искандар таслим шуд ва аз вайрон шудан гурехт), Селевкиён, Птолемейҳо, Румиҳо ва Византияҳо қарор дошт. Соли 636 шаҳрро арабҳо забт карданд; солҳои 1110–1187 ва 1197–1291 қалъаи бузурги салиббардорӣ — Қалъаи Баҳрӣ (Sea Castle) — дар Сайдо буд. Соли 1291 мамлюкҳо шаҳрро забт карданд. Дар асри XVII Сайдо аҳамияти бузурги тиҷоратиро гирифт: соли 1610 амир Фахриддин II тарафи Маъониҳо '''Хони ал-Френҷ''' (Хони Аврупоиён) — мадрасаву бозори бузургеро барои савдогарони фаронсавӣ — сохт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сайдо дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, тахминан 40 километр ҷанубтари [[Байрут]], воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. m7hrfiypcb5x3252k6yn8agzuikoitq 1475777 1475776 2026-06-09T07:11:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475777 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сайдо |номи аслӣ = صيدا / Ṣaydā |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 4000 то милод |масоҳат = 7 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 80 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сайдо''' (ба арабӣ: ''صيدا'', ''Ṣaydā''; ба иброӣ: ''צידוֹן''; маъруф бо номи лотинии '''Сидон''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], сеюм бузургтарин шаҳри кишвар ва маркази вилояти Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidon Sidon] — Encyclopædia Britannica</ref> Сайдо '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин шаҳрҳои финикия''' буда, тахминан '''4000 то милод''' маскун шудааст ва дар Аҳди Қадим борҳо зикр гардидааст. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сайдо тахминан '''4000 то милод''' ҳамчун маҳалли финикии моҳигирӣ ва тиҷорат маскун шуд. Дар асрҳои XII–X то милод шаҳр '''пойтахти ҷанубии финикия''' буд ва бо [[Сур]] дар рақобати тиҷоратӣ ва ҳунармандӣ қарор дошт. Сайдо бо '''саноати шиша''' ва '''ранги тирпурпур''' машҳур буд; тибқи ривояти финикӣ, ҷайри финикии Сайдо аввалин нафаре буд, ки шишаро ихтироъ кардааст.<ref name="brit" /> Дар тӯли асрҳо Сайдо паиҳам зери ҳукмронии ассуриҳо (асри VII то милод), бобулиҳо, [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳо]] (асрҳои VI–IV то милод), [[Искандар]] (332 то милод — баръакси Тир, Сайдо ба Искандар таслим шуд ва аз вайрон шудан гурехт), Селевкиён, Птолемейҳо, Румиҳо ва Византияҳо қарор дошт. Соли 636 шаҳрро арабҳо забт карданд; солҳои 1110–1187 ва 1197–1291 қалъаи бузурги салиббардорӣ — Қалъаи Баҳрӣ (Sea Castle) — дар Сайдо буд. Соли 1291 мамлюкҳо шаҳрро забт карданд. Дар асри XVII Сайдо аҳамияти бузурги тиҷоратиро гирифт: соли 1610 амир Фахриддин II тарафи Маъониҳо '''Хони ал-Френҷ''' (Хони Аврупоиён) — мадрасаву бозори бузургеро барои савдогарони фаронсавӣ — сохт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сайдо дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, тахминан 40 километр ҷанубтари [[Байрут]], воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сайдо тахминан 80 ҳазор нафар буда, асосан сунниарабҳои лубнонӣ мебошанд; ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> 2g42nu5842mdmzpwk7qo5pd1fafjj3t 1475778 1475777 2026-06-09T07:12:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475778 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сайдо |номи аслӣ = صيدا / Ṣaydā |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 4000 то милод |масоҳат = 7 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 80 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сайдо''' (ба арабӣ: ''صيدا'', ''Ṣaydā''; ба иброӣ: ''צידוֹן''; маъруф бо номи лотинии '''Сидон''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], сеюм бузургтарин шаҳри кишвар ва маркази вилояти Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidon Sidon] — Encyclopædia Britannica</ref> Сайдо '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин шаҳрҳои финикия''' буда, тахминан '''4000 то милод''' маскун шудааст ва дар Аҳди Қадим борҳо зикр гардидааст. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сайдо тахминан '''4000 то милод''' ҳамчун маҳалли финикии моҳигирӣ ва тиҷорат маскун шуд. Дар асрҳои XII–X то милод шаҳр '''пойтахти ҷанубии финикия''' буд ва бо [[Сур]] дар рақобати тиҷоратӣ ва ҳунармандӣ қарор дошт. Сайдо бо '''саноати шиша''' ва '''ранги тирпурпур''' машҳур буд; тибқи ривояти финикӣ, ҷайри финикии Сайдо аввалин нафаре буд, ки шишаро ихтироъ кардааст.<ref name="brit" /> Дар тӯли асрҳо Сайдо паиҳам зери ҳукмронии ассуриҳо (асри VII то милод), бобулиҳо, [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳо]] (асрҳои VI–IV то милод), [[Искандар]] (332 то милод — баръакси Тир, Сайдо ба Искандар таслим шуд ва аз вайрон шудан гурехт), Селевкиён, Птолемейҳо, Румиҳо ва Византияҳо қарор дошт. Соли 636 шаҳрро арабҳо забт карданд; солҳои 1110–1187 ва 1197–1291 қалъаи бузурги салиббардорӣ — Қалъаи Баҳрӣ (Sea Castle) — дар Сайдо буд. Соли 1291 мамлюкҳо шаҳрро забт карданд. Дар асри XVII Сайдо аҳамияти бузурги тиҷоратиро гирифт: соли 1610 амир Фахриддин II тарафи Маъониҳо '''Хони ал-Френҷ''' (Хони Аврупоиён) — мадрасаву бозори бузургеро барои савдогарони фаронсавӣ — сохт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сайдо дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, тахминан 40 километр ҷанубтари [[Байрут]], воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сайдо тахминан 80 ҳазор нафар буда, асосан сунниарабҳои лубнонӣ мебошанд; ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сайдо бар тиҷорати маҳаллӣ, моҳигирӣ, кишоварзии ситруси атрофии (лимӯ, тангрин, банана), нассоҷӣ ва бандари баҳрӣ асос меёбад. dzlv36e6a1yyplsrjszvgyhzf0edfey 1475779 1475778 2026-06-09T07:12:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475779 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сайдо |номи аслӣ = صيدا / Ṣaydā |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 4000 то милод |масоҳат = 7 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 80 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сайдо''' (ба арабӣ: ''صيدا'', ''Ṣaydā''; ба иброӣ: ''צידוֹן''; маъруф бо номи лотинии '''Сидон''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], сеюм бузургтарин шаҳри кишвар ва маркази вилояти Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidon Sidon] — Encyclopædia Britannica</ref> Сайдо '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин шаҳрҳои финикия''' буда, тахминан '''4000 то милод''' маскун шудааст ва дар Аҳди Қадим борҳо зикр гардидааст. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сайдо тахминан '''4000 то милод''' ҳамчун маҳалли финикии моҳигирӣ ва тиҷорат маскун шуд. Дар асрҳои XII–X то милод шаҳр '''пойтахти ҷанубии финикия''' буд ва бо [[Сур]] дар рақобати тиҷоратӣ ва ҳунармандӣ қарор дошт. Сайдо бо '''саноати шиша''' ва '''ранги тирпурпур''' машҳур буд; тибқи ривояти финикӣ, ҷайри финикии Сайдо аввалин нафаре буд, ки шишаро ихтироъ кардааст.<ref name="brit" /> Дар тӯли асрҳо Сайдо паиҳам зери ҳукмронии ассуриҳо (асри VII то милод), бобулиҳо, [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳо]] (асрҳои VI–IV то милод), [[Искандар]] (332 то милод — баръакси Тир, Сайдо ба Искандар таслим шуд ва аз вайрон шудан гурехт), Селевкиён, Птолемейҳо, Румиҳо ва Византияҳо қарор дошт. Соли 636 шаҳрро арабҳо забт карданд; солҳои 1110–1187 ва 1197–1291 қалъаи бузурги салиббардорӣ — Қалъаи Баҳрӣ (Sea Castle) — дар Сайдо буд. Соли 1291 мамлюкҳо шаҳрро забт карданд. Дар асри XVII Сайдо аҳамияти бузурги тиҷоратиро гирифт: соли 1610 амир Фахриддин II тарафи Маъониҳо '''Хони ал-Френҷ''' (Хони Аврупоиён) — мадрасаву бозори бузургеро барои савдогарони фаронсавӣ — сохт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сайдо дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, тахминан 40 километр ҷанубтари [[Байрут]], воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сайдо тахминан 80 ҳазор нафар буда, асосан сунниарабҳои лубнонӣ мебошанд; ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сайдо бар тиҷорати маҳаллӣ, моҳигирӣ, кишоварзии ситруси атрофии (лимӯ, тангрин, банана), нассоҷӣ ва бандари баҳрӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. j6rfok6x4vud42735av5u9lvskerycr 1475780 1475779 2026-06-09T07:12:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475780 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сайдо |номи аслӣ = صيدا / Ṣaydā |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 4000 то милод |масоҳат = 7 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 80 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сайдо''' (ба арабӣ: ''صيدا'', ''Ṣaydā''; ба иброӣ: ''צידוֹן''; маъруф бо номи лотинии '''Сидон''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], сеюм бузургтарин шаҳри кишвар ва маркази вилояти Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidon Sidon] — Encyclopædia Britannica</ref> Сайдо '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин шаҳрҳои финикия''' буда, тахминан '''4000 то милод''' маскун шудааст ва дар Аҳди Қадим борҳо зикр гардидааст. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сайдо тахминан '''4000 то милод''' ҳамчун маҳалли финикии моҳигирӣ ва тиҷорат маскун шуд. Дар асрҳои XII–X то милод шаҳр '''пойтахти ҷанубии финикия''' буд ва бо [[Сур]] дар рақобати тиҷоратӣ ва ҳунармандӣ қарор дошт. Сайдо бо '''саноати шиша''' ва '''ранги тирпурпур''' машҳур буд; тибқи ривояти финикӣ, ҷайри финикии Сайдо аввалин нафаре буд, ки шишаро ихтироъ кардааст.<ref name="brit" /> Дар тӯли асрҳо Сайдо паиҳам зери ҳукмронии ассуриҳо (асри VII то милод), бобулиҳо, [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳо]] (асрҳои VI–IV то милод), [[Искандар]] (332 то милод — баръакси Тир, Сайдо ба Искандар таслим шуд ва аз вайрон шудан гурехт), Селевкиён, Птолемейҳо, Румиҳо ва Византияҳо қарор дошт. Соли 636 шаҳрро арабҳо забт карданд; солҳои 1110–1187 ва 1197–1291 қалъаи бузурги салиббардорӣ — Қалъаи Баҳрӣ (Sea Castle) — дар Сайдо буд. Соли 1291 мамлюкҳо шаҳрро забт карданд. Дар асри XVII Сайдо аҳамияти бузурги тиҷоратиро гирифт: соли 1610 амир Фахриддин II тарафи Маъониҳо '''Хони ал-Френҷ''' (Хони Аврупоиён) — мадрасаву бозори бузургеро барои савдогарони фаронсавӣ — сохт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сайдо дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, тахминан 40 километр ҷанубтари [[Байрут]], воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сайдо тахминан 80 ҳазор нафар буда, асосан сунниарабҳои лубнонӣ мебошанд; ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сайдо бар тиҷорати маҳаллӣ, моҳигирӣ, кишоварзии ситруси атрофии (лимӯ, тангрин, банана), нассоҷӣ ва бандари баҳрӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сайдо '''Қалъаи Баҳрӣ''' (Sea Castle, асри XIII — қалъаи бузурги салиббардории дар об, ки ҳамеша диққатро ҷалб мекунад), '''Хони ал-Френҷ''' (1610), '''масҷиди Бузург''' (асрҳои XIII–XIV — собиқ калисои Сан-Жан-Эспрӣ), бозори анъанавии асрҳои XVII '''Сук-ал-Хан''' ва некрополи финикии Магорат-Табли воқеъанд. Аз ҷумлаи объектҳои ёфтшудаи финикии Сайдо саркофагҳои антропомори машҳур (Аздагул, имрӯз дар Лувр) мебошанд. h579az9ojb43lpmawqqzjhnkxhmocvn 1475781 1475780 2026-06-09T07:12:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475781 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сайдо |номи аслӣ = صيدا / Ṣaydā |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 4000 то милод |масоҳат = 7 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 80 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сайдо''' (ба арабӣ: ''صيدا'', ''Ṣaydā''; ба иброӣ: ''צידוֹן''; маъруф бо номи лотинии '''Сидон''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], сеюм бузургтарин шаҳри кишвар ва маркази вилояти Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidon Sidon] — Encyclopædia Britannica</ref> Сайдо '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин шаҳрҳои финикия''' буда, тахминан '''4000 то милод''' маскун шудааст ва дар Аҳди Қадим борҳо зикр гардидааст. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сайдо тахминан '''4000 то милод''' ҳамчун маҳалли финикии моҳигирӣ ва тиҷорат маскун шуд. Дар асрҳои XII–X то милод шаҳр '''пойтахти ҷанубии финикия''' буд ва бо [[Сур]] дар рақобати тиҷоратӣ ва ҳунармандӣ қарор дошт. Сайдо бо '''саноати шиша''' ва '''ранги тирпурпур''' машҳур буд; тибқи ривояти финикӣ, ҷайри финикии Сайдо аввалин нафаре буд, ки шишаро ихтироъ кардааст.<ref name="brit" /> Дар тӯли асрҳо Сайдо паиҳам зери ҳукмронии ассуриҳо (асри VII то милод), бобулиҳо, [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳо]] (асрҳои VI–IV то милод), [[Искандар]] (332 то милод — баръакси Тир, Сайдо ба Искандар таслим шуд ва аз вайрон шудан гурехт), Селевкиён, Птолемейҳо, Румиҳо ва Византияҳо қарор дошт. Соли 636 шаҳрро арабҳо забт карданд; солҳои 1110–1187 ва 1197–1291 қалъаи бузурги салиббардорӣ — Қалъаи Баҳрӣ (Sea Castle) — дар Сайдо буд. Соли 1291 мамлюкҳо шаҳрро забт карданд. Дар асри XVII Сайдо аҳамияти бузурги тиҷоратиро гирифт: соли 1610 амир Фахриддин II тарафи Маъониҳо '''Хони ал-Френҷ''' (Хони Аврупоиён) — мадрасаву бозори бузургеро барои савдогарони фаронсавӣ — сохт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сайдо дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, тахминан 40 километр ҷанубтари [[Байрут]], воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сайдо тахминан 80 ҳазор нафар буда, асосан сунниарабҳои лубнонӣ мебошанд; ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сайдо бар тиҷорати маҳаллӣ, моҳигирӣ, кишоварзии ситруси атрофии (лимӯ, тангрин, банана), нассоҷӣ ва бандари баҳрӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сайдо '''Қалъаи Баҳрӣ''' (Sea Castle, асри XIII — қалъаи бузурги салиббардории дар об, ки ҳамеша диққатро ҷалб мекунад), '''Хони ал-Френҷ''' (1610), '''масҷиди Бузург''' (асрҳои XIII–XIV — собиқ калисои Сан-Жан-Эспрӣ), бозори анъанавии асрҳои XVII '''Сук-ал-Хан''' ва некрополи финикии Магорат-Табли воқеъанд. Аз ҷумлаи объектҳои ёфтшудаи финикии Сайдо саркофагҳои антропомори машҳур (Аздагул, имрӯз дар Лувр) мебошанд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Сур]] * [[Ҷубайл]] * [[Финикия]] * [[Байрут]] eeyd3tc3xsavxbva86psbmoi97vx2vx 1475782 1475781 2026-06-09T07:13:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475782 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сайдо |номи аслӣ = صيدا / Ṣaydā |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 4000 то милод |масоҳат = 7 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 80 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сайдо''' (ба арабӣ: ''صيدا'', ''Ṣaydā''; ба иброӣ: ''צידוֹן''; маъруф бо номи лотинии '''Сидон''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], сеюм бузургтарин шаҳри кишвар ва маркази вилояти Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidon Sidon] — Encyclopædia Britannica</ref> Сайдо '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин шаҳрҳои финикия''' буда, тахминан '''4000 то милод''' маскун шудааст ва дар Аҳди Қадим борҳо зикр гардидааст. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сайдо тахминан '''4000 то милод''' ҳамчун маҳалли финикии моҳигирӣ ва тиҷорат маскун шуд. Дар асрҳои XII–X то милод шаҳр '''пойтахти ҷанубии финикия''' буд ва бо [[Сур]] дар рақобати тиҷоратӣ ва ҳунармандӣ қарор дошт. Сайдо бо '''саноати шиша''' ва '''ранги тирпурпур''' машҳур буд; тибқи ривояти финикӣ, ҷайри финикии Сайдо аввалин нафаре буд, ки шишаро ихтироъ кардааст.<ref name="brit" /> Дар тӯли асрҳо Сайдо паиҳам зери ҳукмронии ассуриҳо (асри VII то милод), бобулиҳо, [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳо]] (асрҳои VI–IV то милод), [[Искандар]] (332 то милод — баръакси Тир, Сайдо ба Искандар таслим шуд ва аз вайрон шудан гурехт), Селевкиён, Птолемейҳо, Румиҳо ва Византияҳо қарор дошт. Соли 636 шаҳрро арабҳо забт карданд; солҳои 1110–1187 ва 1197–1291 қалъаи бузурги салиббардорӣ — Қалъаи Баҳрӣ (Sea Castle) — дар Сайдо буд. Соли 1291 мамлюкҳо шаҳрро забт карданд. Дар асри XVII Сайдо аҳамияти бузурги тиҷоратиро гирифт: соли 1610 амир Фахриддин II тарафи Маъониҳо '''Хони ал-Френҷ''' (Хони Аврупоиён) — мадрасаву бозори бузургеро барои савдогарони фаронсавӣ — сохт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сайдо дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, тахминан 40 километр ҷанубтари [[Байрут]], воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сайдо тахминан 80 ҳазор нафар буда, асосан сунниарабҳои лубнонӣ мебошанд; ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сайдо бар тиҷорати маҳаллӣ, моҳигирӣ, кишоварзии ситруси атрофии (лимӯ, тангрин, банана), нассоҷӣ ва бандари баҳрӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сайдо '''Қалъаи Баҳрӣ''' (Sea Castle, асри XIII — қалъаи бузурги салиббардории дар об, ки ҳамеша диққатро ҷалб мекунад), '''Хони ал-Френҷ''' (1610), '''масҷиди Бузург''' (асрҳои XIII–XIV — собиқ калисои Сан-Жан-Эспрӣ), бозори анъанавии асрҳои XVII '''Сук-ал-Хан''' ва некрополи финикии Магорат-Табли воқеъанд. Аз ҷумлаи объектҳои ёфтшудаи финикии Сайдо саркофагҳои антропомори машҳур (Аздагул, имрӯз дар Лувр) мебошанд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Сур]] * [[Ҷубайл]] * [[Финикия]] * [[Байрут]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 4l7gaflgsqra03cqv91ctfwpg87ph0y 1475783 1475782 2026-06-09T07:13:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475783 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сайдо |номи аслӣ = صيدا / Ṣaydā |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 4000 то милод |масоҳат = 7 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 80 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сайдо''' (ба арабӣ: ''صيدا'', ''Ṣaydā''; ба иброӣ: ''צידוֹן''; маъруф бо номи лотинии '''Сидон''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], сеюм бузургтарин шаҳри кишвар ва маркази вилояти Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidon Sidon] — Encyclopædia Britannica</ref> Сайдо '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин шаҳрҳои финикия''' буда, тахминан '''4000 то милод''' маскун шудааст ва дар Аҳди Қадим борҳо зикр гардидааст. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сайдо тахминан '''4000 то милод''' ҳамчун маҳалли финикии моҳигирӣ ва тиҷорат маскун шуд. Дар асрҳои XII–X то милод шаҳр '''пойтахти ҷанубии финикия''' буд ва бо [[Сур]] дар рақобати тиҷоратӣ ва ҳунармандӣ қарор дошт. Сайдо бо '''саноати шиша''' ва '''ранги тирпурпур''' машҳур буд; тибқи ривояти финикӣ, ҷайри финикии Сайдо аввалин нафаре буд, ки шишаро ихтироъ кардааст.<ref name="brit" /> Дар тӯли асрҳо Сайдо паиҳам зери ҳукмронии ассуриҳо (асри VII то милод), бобулиҳо, [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳо]] (асрҳои VI–IV то милод), [[Искандар]] (332 то милод — баръакси Тир, Сайдо ба Искандар таслим шуд ва аз вайрон шудан гурехт), Селевкиён, Птолемейҳо, Румиҳо ва Византияҳо қарор дошт. Соли 636 шаҳрро арабҳо забт карданд; солҳои 1110–1187 ва 1197–1291 қалъаи бузурги салиббардорӣ — Қалъаи Баҳрӣ (Sea Castle) — дар Сайдо буд. Соли 1291 мамлюкҳо шаҳрро забт карданд. Дар асри XVII Сайдо аҳамияти бузурги тиҷоратиро гирифт: соли 1610 амир Фахриддин II тарафи Маъониҳо '''Хони ал-Френҷ''' (Хони Аврупоиён) — мадрасаву бозори бузургеро барои савдогарони фаронсавӣ — сохт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сайдо дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, тахминан 40 километр ҷанубтари [[Байрут]], воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сайдо тахминан 80 ҳазор нафар буда, асосан сунниарабҳои лубнонӣ мебошанд; ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сайдо бар тиҷорати маҳаллӣ, моҳигирӣ, кишоварзии ситруси атрофии (лимӯ, тангрин, банана), нассоҷӣ ва бандари баҳрӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сайдо '''Қалъаи Баҳрӣ''' (Sea Castle, асри XIII — қалъаи бузурги салиббардории дар об, ки ҳамеша диққатро ҷалб мекунад), '''Хони ал-Френҷ''' (1610), '''масҷиди Бузург''' (асрҳои XIII–XIV — собиқ калисои Сан-Жан-Эспрӣ), бозори анъанавии асрҳои XVII '''Сук-ал-Хан''' ва некрополи финикии Магорат-Табли воқеъанд. Аз ҷумлаи объектҳои ёфтшудаи финикии Сайдо саркофагҳои антропомори машҳур (Аздагул, имрӯз дар Лувр) мебошанд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Сур]] * [[Ҷубайл]] * [[Финикия]] * [[Байрут]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sidon Сайдо дар Encyclopædia Britannica] 9gj3b28wzo0xqwoz2si21pso2q9lroa 1475785 1475783 2026-06-09T07:13:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475785 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сайдо |номи аслӣ = صيدا / Ṣaydā |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 4000 то милод |масоҳат = 7 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 80 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сайдо''' (ба арабӣ: ''صيدا'', ''Ṣaydā''; ба иброӣ: ''צידוֹן''; маъруф бо номи лотинии '''Сидон''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], сеюм бузургтарин шаҳри кишвар ва маркази вилояти Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidon Sidon] — Encyclopædia Britannica</ref> Сайдо '''яке аз қадимтарин ва машҳуртарин шаҳрҳои финикия''' буда, тахминан '''4000 то милод''' маскун шудааст ва дар Аҳди Қадим борҳо зикр гардидааст. Аҳолии шаҳр тахминан 80 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сайдо тахминан '''4000 то милод''' ҳамчун маҳалли финикии моҳигирӣ ва тиҷорат маскун шуд. Дар асрҳои XII–X то милод шаҳр '''пойтахти ҷанубии финикия''' буд ва бо [[Сур]] дар рақобати тиҷоратӣ ва ҳунармандӣ қарор дошт. Сайдо бо '''саноати шиша''' ва '''ранги тирпурпур''' машҳур буд; тибқи ривояти финикӣ, ҷайри финикии Сайдо аввалин нафаре буд, ки шишаро ихтироъ кардааст.<ref name="brit" /> Дар тӯли асрҳо Сайдо паиҳам зери ҳукмронии ассуриҳо (асри VII то милод), бобулиҳо, [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишиҳо]] (асрҳои VI–IV то милод), [[Искандар]] (332 то милод — баръакси Тир, Сайдо ба Искандар таслим шуд ва аз вайрон шудан гурехт), Селевкиён, Птолемейҳо, Румиҳо ва Византияҳо қарор дошт. Соли 636 шаҳрро арабҳо забт карданд; солҳои 1110–1187 ва 1197–1291 қалъаи бузурги салиббардорӣ — Қалъаи Баҳрӣ (Sea Castle) — дар Сайдо буд. Соли 1291 мамлюкҳо шаҳрро забт карданд. Дар асри XVII Сайдо аҳамияти бузурги тиҷоратиро гирифт: соли 1610 амир Фахриддин II тарафи Маъониҳо '''Хони ал-Френҷ''' (Хони Аврупоиён) — мадрасаву бозори бузургеро барои савдогарони фаронсавӣ — сохт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сайдо дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, тахминан 40 километр ҷанубтари [[Байрут]], воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сайдо тахминан 80 ҳазор нафар буда, асосан сунниарабҳои лубнонӣ мебошанд; ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сайдо бар тиҷорати маҳаллӣ, моҳигирӣ, кишоварзии ситруси атрофии (лимӯ, тангрин, банана), нассоҷӣ ва бандари баҳрӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сайдо '''Қалъаи Баҳрӣ''' (Sea Castle, асри XIII — қалъаи бузурги салиббардории дар об, ки ҳамеша диққатро ҷалб мекунад), '''Хони ал-Френҷ''' (1610), '''масҷиди Бузург''' (асрҳои XIII–XIV — собиқ калисои Сан-Жан-Эспрӣ), бозори анъанавии асрҳои XVII '''Сук-ал-Хан''' ва некрополи финикии Магорат-Табли воқеъанд. Аз ҷумлаи объектҳои ёфтшудаи финикии Сайдо саркофагҳои антропомори машҳур (Аздагул, имрӯз дар Лувр) мебошанд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Сур]] * [[Ҷубайл]] * [[Финикия]] * [[Байрут]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sidon Сайдо дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Лубнон]] [[Гурӯҳ:Лубнон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] dov0pqszxtq6s3hkmoo7b9ojytnke4y 0 292090 1475763 1264055 2026-06-09T07:08:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475763 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сур |номи аслӣ = صور / Ṣūr |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 2750 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 170 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сур''' (ба арабӣ: ''صور'', ''Ṣūr''; ба юнонӣ: ''Τύρος'', ''Týros''; ба иброӣ: ''צוֹר''; маъруф бо номи лотинии '''Тир''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Сур, '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои таърихии ҷаҳон ва пойтахти асосии тамаддуни финикия''' буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Tyre] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1984 харобаҳои бостонии Сур ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 170 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> jxbswiudxpdjubymp5pbk8w9q61q3q1 1475764 1475763 2026-06-09T07:09:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475764 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сур |номи аслӣ = صور / Ṣūr |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 2750 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 170 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сур''' (ба арабӣ: ''صور'', ''Ṣūr''; ба юнонӣ: ''Τύρος'', ''Týros''; ба иброӣ: ''צוֹר''; маъруф бо номи лотинии '''Тир''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Сур, '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои таърихии ҷаҳон ва пойтахти асосии тамаддуни финикия''' буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Tyre] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1984 харобаҳои бостонии Сур ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 170 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сур тахминан '''соли 2750 то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун маҳалли тиҷорат бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин ва тавонотарин шаҳр-давлатҳои финикия табдил ёфт. Шакли беҳамтои шаҳр аз ду қисм иборат буд: '''Тири Қадим''' — дар замини материк — ва '''Тири Нав''' — дар ҷазираи хурди наздики соҳил, ки то ҳамлаи [[Искандар]] ҷузъи ҷудогона буд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XII–IX то милод '''подшоҳи Сур Ҳирам I (969–936 то милод)''' дар авҷи қудраташ буд: тибқи Аҳди Қадим, ӯ бо '''подшоҳи Сулаймон''' (Шоҳ Соломон) дӯсти наздик буд ва кедри Лубнонро барои сохтмони '''маъбади Аввал дар Уршалим''' таҳвил мекард. Тибқи ривояти юнонию финикӣ, маликаи Сур '''Элисса (Дидона)''' дар асри IX то милод аз Сур фирор кард ва дар Африқои Шимолӣ '''[[Карфаген]]''' (814 то милод) бунёд кард — пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард. Сур маркази асосии истеҳсоли '''тирпурпур''' (рангини сурх-арғувонии шоҳона) буд, ки аз мурекси селак гирифта мешуд ва танҳо барои либосҳои шоҳон ва коҳинони бузург истифода мешуд (аз номи 'тирпурпур' номи 'тирӣ' — Tyrian — омад). '''Соли 332 то милод [[Искандар|Александр Мақдунӣ]] Сурро муҳосира кард — '''муҳосираи машҳури Сур''' (7 моҳ давом дошт). Бо сабаби он ки шаҳр дар ҷазира воқеъ буд ва киштиҳои финикии Сур кӯшиш карданд тоб биёваранд, Искандар фармон дод аз харобаҳои Тири Қадим '''гузаргоҳи сангини 800-метраи''' ба ҷазира созанд — ин корро муҳандисони ҳарбии ӯ дар шароити шадиди душман дар муддати 7 моҳ ба анҷом расониданд. Шаҳр пас аз ҳамла фурӯ рехт; аҳолии 30-ҳазораи он ё ҳалок ё ба ғуломӣ фурӯхта шуд. Гузаргоҳи Искандар бо вақт бо рег банд гирифт ва имрӯз Сур аз нимҷазира иборат аст. omfmldlch2uwn2gdbn8cd0z2nx3qxt4 1475765 1475764 2026-06-09T07:09:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475765 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сур |номи аслӣ = صور / Ṣūr |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 2750 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 170 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сур''' (ба арабӣ: ''صور'', ''Ṣūr''; ба юнонӣ: ''Τύρος'', ''Týros''; ба иброӣ: ''צוֹר''; маъруф бо номи лотинии '''Тир''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Сур, '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои таърихии ҷаҳон ва пойтахти асосии тамаддуни финикия''' буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Tyre] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1984 харобаҳои бостонии Сур ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 170 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сур тахминан '''соли 2750 то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун маҳалли тиҷорат бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин ва тавонотарин шаҳр-давлатҳои финикия табдил ёфт. Шакли беҳамтои шаҳр аз ду қисм иборат буд: '''Тири Қадим''' — дар замини материк — ва '''Тири Нав''' — дар ҷазираи хурди наздики соҳил, ки то ҳамлаи [[Искандар]] ҷузъи ҷудогона буд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XII–IX то милод '''подшоҳи Сур Ҳирам I (969–936 то милод)''' дар авҷи қудраташ буд: тибқи Аҳди Қадим, ӯ бо '''подшоҳи Сулаймон''' (Шоҳ Соломон) дӯсти наздик буд ва кедри Лубнонро барои сохтмони '''маъбади Аввал дар Уршалим''' таҳвил мекард. Тибқи ривояти юнонию финикӣ, маликаи Сур '''Элисса (Дидона)''' дар асри IX то милод аз Сур фирор кард ва дар Африқои Шимолӣ '''[[Карфаген]]''' (814 то милод) бунёд кард — пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард. Сур маркази асосии истеҳсоли '''тирпурпур''' (рангини сурх-арғувонии шоҳона) буд, ки аз мурекси селак гирифта мешуд ва танҳо барои либосҳои шоҳон ва коҳинони бузург истифода мешуд (аз номи 'тирпурпур' номи 'тирӣ' — Tyrian — омад). '''Соли 332 то милод [[Искандар|Александр Мақдунӣ]] Сурро муҳосира кард — '''муҳосираи машҳури Сур''' (7 моҳ давом дошт). Бо сабаби он ки шаҳр дар ҷазира воқеъ буд ва киштиҳои финикии Сур кӯшиш карданд тоб биёваранд, Искандар фармон дод аз харобаҳои Тири Қадим '''гузаргоҳи сангини 800-метраи''' ба ҷазира созанд — ин корро муҳандисони ҳарбии ӯ дар шароити шадиди душман дар муддати 7 моҳ ба анҷом расониданд. Шаҳр пас аз ҳамла фурӯ рехт; аҳолии 30-ҳазораи он ё ҳалок ё ба ғуломӣ фурӯхта шуд. Гузаргоҳи Искандар бо вақт бо рег банд гирифт ва имрӯз Сур аз нимҷазира иборат аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сур дар канори Баҳри Миёназамин, дар нимҷазира — ки замоне ҷазираи худмухтор буд — воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. 9ec9djxh4pyuo201k26zaekz7y1ggeb 1475766 1475765 2026-06-09T07:09:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475766 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сур |номи аслӣ = صور / Ṣūr |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 2750 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 170 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сур''' (ба арабӣ: ''صور'', ''Ṣūr''; ба юнонӣ: ''Τύρος'', ''Týros''; ба иброӣ: ''צוֹר''; маъруф бо номи лотинии '''Тир''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Сур, '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои таърихии ҷаҳон ва пойтахти асосии тамаддуни финикия''' буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Tyre] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1984 харобаҳои бостонии Сур ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 170 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сур тахминан '''соли 2750 то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун маҳалли тиҷорат бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин ва тавонотарин шаҳр-давлатҳои финикия табдил ёфт. Шакли беҳамтои шаҳр аз ду қисм иборат буд: '''Тири Қадим''' — дар замини материк — ва '''Тири Нав''' — дар ҷазираи хурди наздики соҳил, ки то ҳамлаи [[Искандар]] ҷузъи ҷудогона буд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XII–IX то милод '''подшоҳи Сур Ҳирам I (969–936 то милод)''' дар авҷи қудраташ буд: тибқи Аҳди Қадим, ӯ бо '''подшоҳи Сулаймон''' (Шоҳ Соломон) дӯсти наздик буд ва кедри Лубнонро барои сохтмони '''маъбади Аввал дар Уршалим''' таҳвил мекард. Тибқи ривояти юнонию финикӣ, маликаи Сур '''Элисса (Дидона)''' дар асри IX то милод аз Сур фирор кард ва дар Африқои Шимолӣ '''[[Карфаген]]''' (814 то милод) бунёд кард — пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард. Сур маркази асосии истеҳсоли '''тирпурпур''' (рангини сурх-арғувонии шоҳона) буд, ки аз мурекси селак гирифта мешуд ва танҳо барои либосҳои шоҳон ва коҳинони бузург истифода мешуд (аз номи 'тирпурпур' номи 'тирӣ' — Tyrian — омад). '''Соли 332 то милод [[Искандар|Александр Мақдунӣ]] Сурро муҳосира кард — '''муҳосираи машҳури Сур''' (7 моҳ давом дошт). Бо сабаби он ки шаҳр дар ҷазира воқеъ буд ва киштиҳои финикии Сур кӯшиш карданд тоб биёваранд, Искандар фармон дод аз харобаҳои Тири Қадим '''гузаргоҳи сангини 800-метраи''' ба ҷазира созанд — ин корро муҳандисони ҳарбии ӯ дар шароити шадиди душман дар муддати 7 моҳ ба анҷом расониданд. Шаҳр пас аз ҳамла фурӯ рехт; аҳолии 30-ҳазораи он ё ҳалок ё ба ғуломӣ фурӯхта шуд. Гузаргоҳи Искандар бо вақт бо рег банд гирифт ва имрӯз Сур аз нимҷазира иборат аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сур дар канори Баҳри Миёназамин, дар нимҷазира — ки замоне ҷазираи худмухтор буд — воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сур тахминан 170 ҳазор нафар буда, асосан шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд; ҷамоаи маронитӣ ва палестинӣ дар лагери паноҳҷӯёни Ал-Босс наздик низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> 1rm0uf7guoqnlxk2r64ny9ngrftgi46 1475767 1475766 2026-06-09T07:09:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475767 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сур |номи аслӣ = صور / Ṣūr |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 2750 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 170 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сур''' (ба арабӣ: ''صور'', ''Ṣūr''; ба юнонӣ: ''Τύρος'', ''Týros''; ба иброӣ: ''צוֹר''; маъруф бо номи лотинии '''Тир''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Сур, '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои таърихии ҷаҳон ва пойтахти асосии тамаддуни финикия''' буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Tyre] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1984 харобаҳои бостонии Сур ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 170 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сур тахминан '''соли 2750 то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун маҳалли тиҷорат бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин ва тавонотарин шаҳр-давлатҳои финикия табдил ёфт. Шакли беҳамтои шаҳр аз ду қисм иборат буд: '''Тири Қадим''' — дар замини материк — ва '''Тири Нав''' — дар ҷазираи хурди наздики соҳил, ки то ҳамлаи [[Искандар]] ҷузъи ҷудогона буд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XII–IX то милод '''подшоҳи Сур Ҳирам I (969–936 то милод)''' дар авҷи қудраташ буд: тибқи Аҳди Қадим, ӯ бо '''подшоҳи Сулаймон''' (Шоҳ Соломон) дӯсти наздик буд ва кедри Лубнонро барои сохтмони '''маъбади Аввал дар Уршалим''' таҳвил мекард. Тибқи ривояти юнонию финикӣ, маликаи Сур '''Элисса (Дидона)''' дар асри IX то милод аз Сур фирор кард ва дар Африқои Шимолӣ '''[[Карфаген]]''' (814 то милод) бунёд кард — пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард. Сур маркази асосии истеҳсоли '''тирпурпур''' (рангини сурх-арғувонии шоҳона) буд, ки аз мурекси селак гирифта мешуд ва танҳо барои либосҳои шоҳон ва коҳинони бузург истифода мешуд (аз номи 'тирпурпур' номи 'тирӣ' — Tyrian — омад). '''Соли 332 то милод [[Искандар|Александр Мақдунӣ]] Сурро муҳосира кард — '''муҳосираи машҳури Сур''' (7 моҳ давом дошт). Бо сабаби он ки шаҳр дар ҷазира воқеъ буд ва киштиҳои финикии Сур кӯшиш карданд тоб биёваранд, Искандар фармон дод аз харобаҳои Тири Қадим '''гузаргоҳи сангини 800-метраи''' ба ҷазира созанд — ин корро муҳандисони ҳарбии ӯ дар шароити шадиди душман дар муддати 7 моҳ ба анҷом расониданд. Шаҳр пас аз ҳамла фурӯ рехт; аҳолии 30-ҳазораи он ё ҳалок ё ба ғуломӣ фурӯхта шуд. Гузаргоҳи Искандар бо вақт бо рег банд гирифт ва имрӯз Сур аз нимҷазира иборат аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сур дар канори Баҳри Миёназамин, дар нимҷазира — ки замоне ҷазираи худмухтор буд — воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сур тахминан 170 ҳазор нафар буда, асосан шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд; ҷамоаи маронитӣ ва палестинӣ дар лагери паноҳҷӯёни Ал-Босс наздик низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сур бар моҳигирӣ (Бандари Сур то ҳол қайиқҳои анъанавии финикиро дар бар мегирад), сайёҳии байналмилалӣ (харобаҳои бостонии ЮНЕСКО) ва кишоварзии ҳосилнок асос меёбад. fhb5i222e1m19emjoh6p9eg7s2fzaf8 1475768 1475767 2026-06-09T07:09:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475768 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сур |номи аслӣ = صور / Ṣūr |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 2750 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 170 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сур''' (ба арабӣ: ''صور'', ''Ṣūr''; ба юнонӣ: ''Τύρος'', ''Týros''; ба иброӣ: ''צוֹר''; маъруф бо номи лотинии '''Тир''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Сур, '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои таърихии ҷаҳон ва пойтахти асосии тамаддуни финикия''' буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Tyre] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1984 харобаҳои бостонии Сур ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 170 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сур тахминан '''соли 2750 то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун маҳалли тиҷорат бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин ва тавонотарин шаҳр-давлатҳои финикия табдил ёфт. Шакли беҳамтои шаҳр аз ду қисм иборат буд: '''Тири Қадим''' — дар замини материк — ва '''Тири Нав''' — дар ҷазираи хурди наздики соҳил, ки то ҳамлаи [[Искандар]] ҷузъи ҷудогона буд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XII–IX то милод '''подшоҳи Сур Ҳирам I (969–936 то милод)''' дар авҷи қудраташ буд: тибқи Аҳди Қадим, ӯ бо '''подшоҳи Сулаймон''' (Шоҳ Соломон) дӯсти наздик буд ва кедри Лубнонро барои сохтмони '''маъбади Аввал дар Уршалим''' таҳвил мекард. Тибқи ривояти юнонию финикӣ, маликаи Сур '''Элисса (Дидона)''' дар асри IX то милод аз Сур фирор кард ва дар Африқои Шимолӣ '''[[Карфаген]]''' (814 то милод) бунёд кард — пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард. Сур маркази асосии истеҳсоли '''тирпурпур''' (рангини сурх-арғувонии шоҳона) буд, ки аз мурекси селак гирифта мешуд ва танҳо барои либосҳои шоҳон ва коҳинони бузург истифода мешуд (аз номи 'тирпурпур' номи 'тирӣ' — Tyrian — омад). '''Соли 332 то милод [[Искандар|Александр Мақдунӣ]] Сурро муҳосира кард — '''муҳосираи машҳури Сур''' (7 моҳ давом дошт). Бо сабаби он ки шаҳр дар ҷазира воқеъ буд ва киштиҳои финикии Сур кӯшиш карданд тоб биёваранд, Искандар фармон дод аз харобаҳои Тири Қадим '''гузаргоҳи сангини 800-метраи''' ба ҷазира созанд — ин корро муҳандисони ҳарбии ӯ дар шароити шадиди душман дар муддати 7 моҳ ба анҷом расониданд. Шаҳр пас аз ҳамла фурӯ рехт; аҳолии 30-ҳазораи он ё ҳалок ё ба ғуломӣ фурӯхта шуд. Гузаргоҳи Искандар бо вақт бо рег банд гирифт ва имрӯз Сур аз нимҷазира иборат аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сур дар канори Баҳри Миёназамин, дар нимҷазира — ки замоне ҷазираи худмухтор буд — воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сур тахминан 170 ҳазор нафар буда, асосан шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд; ҷамоаи маронитӣ ва палестинӣ дар лагери паноҳҷӯёни Ал-Босс наздик низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сур бар моҳигирӣ (Бандари Сур то ҳол қайиқҳои анъанавии финикиро дар бар мегирад), сайёҳии байналмилалӣ (харобаҳои бостонии ЮНЕСКО) ва кишоварзии ҳосилнок асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Байрут. 9k34et6nbmy2l1xtrb6qi0sbuowiovh 1475769 1475768 2026-06-09T07:10:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475769 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сур |номи аслӣ = صور / Ṣūr |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 2750 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 170 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сур''' (ба арабӣ: ''صور'', ''Ṣūr''; ба юнонӣ: ''Τύρος'', ''Týros''; ба иброӣ: ''צוֹר''; маъруф бо номи лотинии '''Тир''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Сур, '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои таърихии ҷаҳон ва пойтахти асосии тамаддуни финикия''' буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Tyre] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1984 харобаҳои бостонии Сур ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 170 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сур тахминан '''соли 2750 то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун маҳалли тиҷорат бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин ва тавонотарин шаҳр-давлатҳои финикия табдил ёфт. Шакли беҳамтои шаҳр аз ду қисм иборат буд: '''Тири Қадим''' — дар замини материк — ва '''Тири Нав''' — дар ҷазираи хурди наздики соҳил, ки то ҳамлаи [[Искандар]] ҷузъи ҷудогона буд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XII–IX то милод '''подшоҳи Сур Ҳирам I (969–936 то милод)''' дар авҷи қудраташ буд: тибқи Аҳди Қадим, ӯ бо '''подшоҳи Сулаймон''' (Шоҳ Соломон) дӯсти наздик буд ва кедри Лубнонро барои сохтмони '''маъбади Аввал дар Уршалим''' таҳвил мекард. Тибқи ривояти юнонию финикӣ, маликаи Сур '''Элисса (Дидона)''' дар асри IX то милод аз Сур фирор кард ва дар Африқои Шимолӣ '''[[Карфаген]]''' (814 то милод) бунёд кард — пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард. Сур маркази асосии истеҳсоли '''тирпурпур''' (рангини сурх-арғувонии шоҳона) буд, ки аз мурекси селак гирифта мешуд ва танҳо барои либосҳои шоҳон ва коҳинони бузург истифода мешуд (аз номи 'тирпурпур' номи 'тирӣ' — Tyrian — омад). '''Соли 332 то милод [[Искандар|Александр Мақдунӣ]] Сурро муҳосира кард — '''муҳосираи машҳури Сур''' (7 моҳ давом дошт). Бо сабаби он ки шаҳр дар ҷазира воқеъ буд ва киштиҳои финикии Сур кӯшиш карданд тоб биёваранд, Искандар фармон дод аз харобаҳои Тири Қадим '''гузаргоҳи сангини 800-метраи''' ба ҷазира созанд — ин корро муҳандисони ҳарбии ӯ дар шароити шадиди душман дар муддати 7 моҳ ба анҷом расониданд. Шаҳр пас аз ҳамла фурӯ рехт; аҳолии 30-ҳазораи он ё ҳалок ё ба ғуломӣ фурӯхта шуд. Гузаргоҳи Искандар бо вақт бо рег банд гирифт ва имрӯз Сур аз нимҷазира иборат аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сур дар канори Баҳри Миёназамин, дар нимҷазира — ки замоне ҷазираи худмухтор буд — воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сур тахминан 170 ҳазор нафар буда, асосан шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд; ҷамоаи маронитӣ ва палестинӣ дар лагери паноҳҷӯёни Ал-Босс наздик низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сур бар моҳигирӣ (Бандари Сур то ҳол қайиқҳои анъанавии финикиро дар бар мегирад), сайёҳии байналмилалӣ (харобаҳои бостонии ЮНЕСКО) ва кишоварзии ҳосилнок асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Байрут. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Сур (UNESCO 1984) дорои '''Ҳиподроми Сур''' (асри II мелодӣ — бузургтарин ҳиподроми давраи римии ҷаҳон, дарозиаш 480 м), '''майдони Ал-Босс''' (бо некрополи бузурги финикӣ-римии асрҳои II–IV), маҳаллаи бостонии 'Сайди шаҳри' (бо термаҳои римӣ, базор ва масҷидҳои салиббардорӣ), '''дарвозаи Қанди''' (Triumphal Arch) ва харобаҳои бандари дугонаи финикии Тир мебошад. 2vveluk7dktpmtyuf7wms9zcua3rjbm 1475770 1475769 2026-06-09T07:10:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475770 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сур |номи аслӣ = صور / Ṣūr |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 2750 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 170 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сур''' (ба арабӣ: ''صور'', ''Ṣūr''; ба юнонӣ: ''Τύρος'', ''Týros''; ба иброӣ: ''צוֹר''; маъруф бо номи лотинии '''Тир''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Сур, '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои таърихии ҷаҳон ва пойтахти асосии тамаддуни финикия''' буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Tyre] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1984 харобаҳои бостонии Сур ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 170 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сур тахминан '''соли 2750 то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун маҳалли тиҷорат бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин ва тавонотарин шаҳр-давлатҳои финикия табдил ёфт. Шакли беҳамтои шаҳр аз ду қисм иборат буд: '''Тири Қадим''' — дар замини материк — ва '''Тири Нав''' — дар ҷазираи хурди наздики соҳил, ки то ҳамлаи [[Искандар]] ҷузъи ҷудогона буд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XII–IX то милод '''подшоҳи Сур Ҳирам I (969–936 то милод)''' дар авҷи қудраташ буд: тибқи Аҳди Қадим, ӯ бо '''подшоҳи Сулаймон''' (Шоҳ Соломон) дӯсти наздик буд ва кедри Лубнонро барои сохтмони '''маъбади Аввал дар Уршалим''' таҳвил мекард. Тибқи ривояти юнонию финикӣ, маликаи Сур '''Элисса (Дидона)''' дар асри IX то милод аз Сур фирор кард ва дар Африқои Шимолӣ '''[[Карфаген]]''' (814 то милод) бунёд кард — пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард. Сур маркази асосии истеҳсоли '''тирпурпур''' (рангини сурх-арғувонии шоҳона) буд, ки аз мурекси селак гирифта мешуд ва танҳо барои либосҳои шоҳон ва коҳинони бузург истифода мешуд (аз номи 'тирпурпур' номи 'тирӣ' — Tyrian — омад). '''Соли 332 то милод [[Искандар|Александр Мақдунӣ]] Сурро муҳосира кард — '''муҳосираи машҳури Сур''' (7 моҳ давом дошт). Бо сабаби он ки шаҳр дар ҷазира воқеъ буд ва киштиҳои финикии Сур кӯшиш карданд тоб биёваранд, Искандар фармон дод аз харобаҳои Тири Қадим '''гузаргоҳи сангини 800-метраи''' ба ҷазира созанд — ин корро муҳандисони ҳарбии ӯ дар шароити шадиди душман дар муддати 7 моҳ ба анҷом расониданд. Шаҳр пас аз ҳамла фурӯ рехт; аҳолии 30-ҳазораи он ё ҳалок ё ба ғуломӣ фурӯхта шуд. Гузаргоҳи Искандар бо вақт бо рег банд гирифт ва имрӯз Сур аз нимҷазира иборат аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сур дар канори Баҳри Миёназамин, дар нимҷазира — ки замоне ҷазираи худмухтор буд — воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сур тахминан 170 ҳазор нафар буда, асосан шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд; ҷамоаи маронитӣ ва палестинӣ дар лагери паноҳҷӯёни Ал-Босс наздик низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сур бар моҳигирӣ (Бандари Сур то ҳол қайиқҳои анъанавии финикиро дар бар мегирад), сайёҳии байналмилалӣ (харобаҳои бостонии ЮНЕСКО) ва кишоварзии ҳосилнок асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Байрут. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Сур (UNESCO 1984) дорои '''Ҳиподроми Сур''' (асри II мелодӣ — бузургтарин ҳиподроми давраи римии ҷаҳон, дарозиаш 480 м), '''майдони Ал-Босс''' (бо некрополи бузурги финикӣ-римии асрҳои II–IV), маҳаллаи бостонии 'Сайди шаҳри' (бо термаҳои римӣ, базор ва масҷидҳои салиббардорӣ), '''дарвозаи Қанди''' (Triumphal Arch) ва харобаҳои бандари дугонаи финикии Тир мебошад. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Финикия]] * [[Карфаген]] * [[Искандар]] * [[Байрут]] * [[Сайдо]] l0ovz6zxupej39z6gck51qoujcdk9ed 1475771 1475770 2026-06-09T07:10:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475771 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сур |номи аслӣ = صور / Ṣūr |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 2750 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 170 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сур''' (ба арабӣ: ''صور'', ''Ṣūr''; ба юнонӣ: ''Τύρος'', ''Týros''; ба иброӣ: ''צוֹר''; маъруф бо номи лотинии '''Тир''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Сур, '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои таърихии ҷаҳон ва пойтахти асосии тамаддуни финикия''' буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Tyre] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1984 харобаҳои бостонии Сур ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 170 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сур тахминан '''соли 2750 то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун маҳалли тиҷорат бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин ва тавонотарин шаҳр-давлатҳои финикия табдил ёфт. Шакли беҳамтои шаҳр аз ду қисм иборат буд: '''Тири Қадим''' — дар замини материк — ва '''Тири Нав''' — дар ҷазираи хурди наздики соҳил, ки то ҳамлаи [[Искандар]] ҷузъи ҷудогона буд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XII–IX то милод '''подшоҳи Сур Ҳирам I (969–936 то милод)''' дар авҷи қудраташ буд: тибқи Аҳди Қадим, ӯ бо '''подшоҳи Сулаймон''' (Шоҳ Соломон) дӯсти наздик буд ва кедри Лубнонро барои сохтмони '''маъбади Аввал дар Уршалим''' таҳвил мекард. Тибқи ривояти юнонию финикӣ, маликаи Сур '''Элисса (Дидона)''' дар асри IX то милод аз Сур фирор кард ва дар Африқои Шимолӣ '''[[Карфаген]]''' (814 то милод) бунёд кард — пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард. Сур маркази асосии истеҳсоли '''тирпурпур''' (рангини сурх-арғувонии шоҳона) буд, ки аз мурекси селак гирифта мешуд ва танҳо барои либосҳои шоҳон ва коҳинони бузург истифода мешуд (аз номи 'тирпурпур' номи 'тирӣ' — Tyrian — омад). '''Соли 332 то милод [[Искандар|Александр Мақдунӣ]] Сурро муҳосира кард — '''муҳосираи машҳури Сур''' (7 моҳ давом дошт). Бо сабаби он ки шаҳр дар ҷазира воқеъ буд ва киштиҳои финикии Сур кӯшиш карданд тоб биёваранд, Искандар фармон дод аз харобаҳои Тири Қадим '''гузаргоҳи сангини 800-метраи''' ба ҷазира созанд — ин корро муҳандисони ҳарбии ӯ дар шароити шадиди душман дар муддати 7 моҳ ба анҷом расониданд. Шаҳр пас аз ҳамла фурӯ рехт; аҳолии 30-ҳазораи он ё ҳалок ё ба ғуломӣ фурӯхта шуд. Гузаргоҳи Искандар бо вақт бо рег банд гирифт ва имрӯз Сур аз нимҷазира иборат аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сур дар канори Баҳри Миёназамин, дар нимҷазира — ки замоне ҷазираи худмухтор буд — воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сур тахминан 170 ҳазор нафар буда, асосан шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд; ҷамоаи маронитӣ ва палестинӣ дар лагери паноҳҷӯёни Ал-Босс наздик низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сур бар моҳигирӣ (Бандари Сур то ҳол қайиқҳои анъанавии финикиро дар бар мегирад), сайёҳии байналмилалӣ (харобаҳои бостонии ЮНЕСКО) ва кишоварзии ҳосилнок асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Байрут. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Сур (UNESCO 1984) дорои '''Ҳиподроми Сур''' (асри II мелодӣ — бузургтарин ҳиподроми давраи римии ҷаҳон, дарозиаш 480 м), '''майдони Ал-Босс''' (бо некрополи бузурги финикӣ-римии асрҳои II–IV), маҳаллаи бостонии 'Сайди шаҳри' (бо термаҳои римӣ, базор ва масҷидҳои салиббардорӣ), '''дарвозаи Қанди''' (Triumphal Arch) ва харобаҳои бандари дугонаи финикии Тир мебошад. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Финикия]] * [[Карфаген]] * [[Искандар]] * [[Байрут]] * [[Сайдо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 70fvkyofmnq8fjzp723do7xx695j3dk 1475772 1475771 2026-06-09T07:10:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475772 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сур |номи аслӣ = صور / Ṣūr |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 2750 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 170 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сур''' (ба арабӣ: ''صور'', ''Ṣūr''; ба юнонӣ: ''Τύρος'', ''Týros''; ба иброӣ: ''צוֹר''; маъруф бо номи лотинии '''Тир''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Сур, '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои таърихии ҷаҳон ва пойтахти асосии тамаддуни финикия''' буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Tyre] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1984 харобаҳои бостонии Сур ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 170 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сур тахминан '''соли 2750 то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун маҳалли тиҷорат бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин ва тавонотарин шаҳр-давлатҳои финикия табдил ёфт. Шакли беҳамтои шаҳр аз ду қисм иборат буд: '''Тири Қадим''' — дар замини материк — ва '''Тири Нав''' — дар ҷазираи хурди наздики соҳил, ки то ҳамлаи [[Искандар]] ҷузъи ҷудогона буд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XII–IX то милод '''подшоҳи Сур Ҳирам I (969–936 то милод)''' дар авҷи қудраташ буд: тибқи Аҳди Қадим, ӯ бо '''подшоҳи Сулаймон''' (Шоҳ Соломон) дӯсти наздик буд ва кедри Лубнонро барои сохтмони '''маъбади Аввал дар Уршалим''' таҳвил мекард. Тибқи ривояти юнонию финикӣ, маликаи Сур '''Элисса (Дидона)''' дар асри IX то милод аз Сур фирор кард ва дар Африқои Шимолӣ '''[[Карфаген]]''' (814 то милод) бунёд кард — пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард. Сур маркази асосии истеҳсоли '''тирпурпур''' (рангини сурх-арғувонии шоҳона) буд, ки аз мурекси селак гирифта мешуд ва танҳо барои либосҳои шоҳон ва коҳинони бузург истифода мешуд (аз номи 'тирпурпур' номи 'тирӣ' — Tyrian — омад). '''Соли 332 то милод [[Искандар|Александр Мақдунӣ]] Сурро муҳосира кард — '''муҳосираи машҳури Сур''' (7 моҳ давом дошт). Бо сабаби он ки шаҳр дар ҷазира воқеъ буд ва киштиҳои финикии Сур кӯшиш карданд тоб биёваранд, Искандар фармон дод аз харобаҳои Тири Қадим '''гузаргоҳи сангини 800-метраи''' ба ҷазира созанд — ин корро муҳандисони ҳарбии ӯ дар шароити шадиди душман дар муддати 7 моҳ ба анҷом расониданд. Шаҳр пас аз ҳамла фурӯ рехт; аҳолии 30-ҳазораи он ё ҳалок ё ба ғуломӣ фурӯхта шуд. Гузаргоҳи Искандар бо вақт бо рег банд гирифт ва имрӯз Сур аз нимҷазира иборат аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сур дар канори Баҳри Миёназамин, дар нимҷазира — ки замоне ҷазираи худмухтор буд — воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сур тахминан 170 ҳазор нафар буда, асосан шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд; ҷамоаи маронитӣ ва палестинӣ дар лагери паноҳҷӯёни Ал-Босс наздик низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сур бар моҳигирӣ (Бандари Сур то ҳол қайиқҳои анъанавии финикиро дар бар мегирад), сайёҳии байналмилалӣ (харобаҳои бостонии ЮНЕСКО) ва кишоварзии ҳосилнок асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Байрут. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Сур (UNESCO 1984) дорои '''Ҳиподроми Сур''' (асри II мелодӣ — бузургтарин ҳиподроми давраи римии ҷаҳон, дарозиаш 480 м), '''майдони Ал-Босс''' (бо некрополи бузурги финикӣ-римии асрҳои II–IV), маҳаллаи бостонии 'Сайди шаҳри' (бо термаҳои римӣ, базор ва масҷидҳои салиббардорӣ), '''дарвозаи Қанди''' (Triumphal Arch) ва харобаҳои бандари дугонаи финикии Тир мебошад. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Финикия]] * [[Карфаген]] * [[Искандар]] * [[Байрут]] * [[Сайдо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Сур дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/299/ Tyre — UNESCO] 0sb7bitfy8s4gxso5hos6z0r7t982gl 1475773 1475772 2026-06-09T07:10:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475773 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сур |номи аслӣ = صور / Ṣūr |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 2750 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 170 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сур''' (ба арабӣ: ''صور'', ''Ṣūr''; ба юнонӣ: ''Τύρος'', ''Týros''; ба иброӣ: ''צוֹר''; маъруф бо номи лотинии '''Тир''') — шаҳри ҷанубии [[Лубнон]] дар канори [[Баҳри Миёназамин]], маркази вилояти Сур, '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои таърихии ҷаҳон ва пойтахти асосии тамаддуни финикия''' буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Tyre] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1984 харобаҳои бостонии Сур ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 170 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сур тахминан '''соли 2750 то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун маҳалли тиҷорат бунёд шуд ва зуд ба яке аз бузургтарин ва тавонотарин шаҳр-давлатҳои финикия табдил ёфт. Шакли беҳамтои шаҳр аз ду қисм иборат буд: '''Тири Қадим''' — дар замини материк — ва '''Тири Нав''' — дар ҷазираи хурди наздики соҳил, ки то ҳамлаи [[Искандар]] ҷузъи ҷудогона буд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XII–IX то милод '''подшоҳи Сур Ҳирам I (969–936 то милод)''' дар авҷи қудраташ буд: тибқи Аҳди Қадим, ӯ бо '''подшоҳи Сулаймон''' (Шоҳ Соломон) дӯсти наздик буд ва кедри Лубнонро барои сохтмони '''маъбади Аввал дар Уршалим''' таҳвил мекард. Тибқи ривояти юнонию финикӣ, маликаи Сур '''Элисса (Дидона)''' дар асри IX то милод аз Сур фирор кард ва дар Африқои Шимолӣ '''[[Карфаген]]''' (814 то милод) бунёд кард — пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард. Сур маркази асосии истеҳсоли '''тирпурпур''' (рангини сурх-арғувонии шоҳона) буд, ки аз мурекси селак гирифта мешуд ва танҳо барои либосҳои шоҳон ва коҳинони бузург истифода мешуд (аз номи 'тирпурпур' номи 'тирӣ' — Tyrian — омад). '''Соли 332 то милод [[Искандар|Александр Мақдунӣ]] Сурро муҳосира кард — '''муҳосираи машҳури Сур''' (7 моҳ давом дошт). Бо сабаби он ки шаҳр дар ҷазира воқеъ буд ва киштиҳои финикии Сур кӯшиш карданд тоб биёваранд, Искандар фармон дод аз харобаҳои Тири Қадим '''гузаргоҳи сангини 800-метраи''' ба ҷазира созанд — ин корро муҳандисони ҳарбии ӯ дар шароити шадиди душман дар муддати 7 моҳ ба анҷом расониданд. Шаҳр пас аз ҳамла фурӯ рехт; аҳолии 30-ҳазораи он ё ҳалок ё ба ғуломӣ фурӯхта шуд. Гузаргоҳи Искандар бо вақт бо рег банд гирифт ва имрӯз Сур аз нимҷазира иборат аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сур дар канори Баҳри Миёназамин, дар нимҷазира — ки замоне ҷазираи худмухтор буд — воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сур тахминан 170 ҳазор нафар буда, асосан шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд; ҷамоаи маронитӣ ва палестинӣ дар лагери паноҳҷӯёни Ал-Босс наздик низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сур бар моҳигирӣ (Бандари Сур то ҳол қайиқҳои анъанавии финикиро дар бар мегирад), сайёҳии байналмилалӣ (харобаҳои бостонии ЮНЕСКО) ва кишоварзии ҳосилнок асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Сайдо–Сур шаҳрро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Байрут. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Сур (UNESCO 1984) дорои '''Ҳиподроми Сур''' (асри II мелодӣ — бузургтарин ҳиподроми давраи римии ҷаҳон, дарозиаш 480 м), '''майдони Ал-Босс''' (бо некрополи бузурги финикӣ-римии асрҳои II–IV), маҳаллаи бостонии 'Сайди шаҳри' (бо термаҳои римӣ, базор ва масҷидҳои салиббардорӣ), '''дарвозаи Қанди''' (Triumphal Arch) ва харобаҳои бандари дугонаи финикии Тир мебошад. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Финикия]] * [[Карфаген]] * [[Искандар]] * [[Байрут]] * [[Сайдо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tyre-Lebanon Сур дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/299/ Tyre — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Лубнон]] [[Гурӯҳ:Лубнон]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] rkncuqwvdjdcztchr5v4x44w46n7thg 0 292091 1475786 1264056 2026-06-09T07:13:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475786 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷубайл |номи аслӣ = جبيل / Ǧubayl |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 5000 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 40 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷубайл''' (ба арабӣ: ''جبيل'', ''Ǧubayl''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Библос''') — шаҳр-бандари соҳилии шимолу ғарбии [[Лубнон]], тахминан 42 километр шимолтари [[Байрут]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Byblos Byblos] — Encyclopædia Britannica</ref> Ҷубайл '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои ҷаҳон бо маскунии бефосила — зиёда аз 7000 сол (аз тахминан 5000 то милод то имрӯз)''' буда, '''зодгоҳи алифбои финикия''' аст. Соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 40 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> pfervyfodrq3qyhe6n70a6oirgwzg0q 1475787 1475786 2026-06-09T07:13:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475787 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷубайл |номи аслӣ = جبيل / Ǧubayl |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 5000 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 40 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷубайл''' (ба арабӣ: ''جبيل'', ''Ǧubayl''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Библос''') — шаҳр-бандари соҳилии шимолу ғарбии [[Лубнон]], тахминан 42 километр шимолтари [[Байрут]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Byblos Byblos] — Encyclopædia Britannica</ref> Ҷубайл '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои ҷаҳон бо маскунии бефосила — зиёда аз 7000 сол (аз тахминан 5000 то милод то имрӯз)''' буда, '''зодгоҳи алифбои финикия''' аст. Соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 40 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷубайл аз '''тахминан 8800 то милод''' маскун шудааст — дар хелвилои қадимтарин маҳалҳои маскунии бефосилаи ҷаҳон ҷой гирифтааст. Дар асрҳои IV–III то милод (Бронзи Кӯҳна) Ҷубайл маҳалли бузурги тиҷорати корвонӣ бо [[Миср]] (баъдан фиръавнҳо аз ҳамин ҷо кедри Лубнонро мегирифтанд барои сохтмони киштиҳо ва саркофагҳо) ва Месопотамия буд.<ref name="brit" /> '''Номи юнонии шаҳр — Βύβλος (Bublos) — омада аст''' аз барги мағзи папируси мисрӣ, ки тариқи ҳамин шаҳр ба ҷаҳони юнонӣ-римӣ содир мешуд; '''аз ҳамин ҷо номи юнонии «китоб» — βίβλος (biblos) ва номи Китоби Муқаддас — Bible''' меояд. '''Дар асрҳои XV то милод''' дар Ҷубайл шакле аз навиштаҷот ба номи '''«хатти Библос»''' (псевдогiероглифи библос) пайдо шуд, ки то ҳол расшифр нашудааст. '''Дар асрҳои XI то милод финикиёни Ҷубайл алифбои финикиро ихтироъ карданд''' — нахустин алифбои фонетикии саҳл (22 ҳарфи безабонӣ), ки заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ, арабӣ ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид. Маъруфтарин ёдгории ин ихтироъ '''саркофаги шоҳ Аҳирам''' (тахм. 1000 то милод) аст, ки бо навиштаҷоти аввалини алифбои финикӣ оро дода шудааст. 39c06mos10ahbvj1jw7u7am0tn6wy6a 1475788 1475787 2026-06-09T07:14:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475788 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷубайл |номи аслӣ = جبيل / Ǧubayl |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 5000 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 40 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷубайл''' (ба арабӣ: ''جبيل'', ''Ǧubayl''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Библос''') — шаҳр-бандари соҳилии шимолу ғарбии [[Лубнон]], тахминан 42 километр шимолтари [[Байрут]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Byblos Byblos] — Encyclopædia Britannica</ref> Ҷубайл '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои ҷаҳон бо маскунии бефосила — зиёда аз 7000 сол (аз тахминан 5000 то милод то имрӯз)''' буда, '''зодгоҳи алифбои финикия''' аст. Соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 40 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷубайл аз '''тахминан 8800 то милод''' маскун шудааст — дар хелвилои қадимтарин маҳалҳои маскунии бефосилаи ҷаҳон ҷой гирифтааст. Дар асрҳои IV–III то милод (Бронзи Кӯҳна) Ҷубайл маҳалли бузурги тиҷорати корвонӣ бо [[Миср]] (баъдан фиръавнҳо аз ҳамин ҷо кедри Лубнонро мегирифтанд барои сохтмони киштиҳо ва саркофагҳо) ва Месопотамия буд.<ref name="brit" /> '''Номи юнонии шаҳр — Βύβλος (Bublos) — омада аст''' аз барги мағзи папируси мисрӣ, ки тариқи ҳамин шаҳр ба ҷаҳони юнонӣ-римӣ содир мешуд; '''аз ҳамин ҷо номи юнонии «китоб» — βίβλος (biblos) ва номи Китоби Муқаддас — Bible''' меояд. '''Дар асрҳои XV то милод''' дар Ҷубайл шакле аз навиштаҷот ба номи '''«хатти Библос»''' (псевдогiероглифи библос) пайдо шуд, ки то ҳол расшифр нашудааст. '''Дар асрҳои XI то милод финикиёни Ҷубайл алифбои финикиро ихтироъ карданд''' — нахустин алифбои фонетикии саҳл (22 ҳарфи безабонӣ), ки заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ, арабӣ ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид. Маъруфтарин ёдгории ин ихтироъ '''саркофаги шоҳ Аҳирам''' (тахм. 1000 то милод) аст, ки бо навиштаҷоти аввалини алифбои финикӣ оро дода шудааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷубайл дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар замини ҳамвори соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. eb9yxvmvvwju1d027ljz6nxkiqhpeh5 1475789 1475788 2026-06-09T07:14:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475789 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷубайл |номи аслӣ = جبيل / Ǧubayl |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 5000 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 40 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷубайл''' (ба арабӣ: ''جبيل'', ''Ǧubayl''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Библос''') — шаҳр-бандари соҳилии шимолу ғарбии [[Лубнон]], тахминан 42 километр шимолтари [[Байрут]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Byblos Byblos] — Encyclopædia Britannica</ref> Ҷубайл '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои ҷаҳон бо маскунии бефосила — зиёда аз 7000 сол (аз тахминан 5000 то милод то имрӯз)''' буда, '''зодгоҳи алифбои финикия''' аст. Соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 40 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷубайл аз '''тахминан 8800 то милод''' маскун шудааст — дар хелвилои қадимтарин маҳалҳои маскунии бефосилаи ҷаҳон ҷой гирифтааст. Дар асрҳои IV–III то милод (Бронзи Кӯҳна) Ҷубайл маҳалли бузурги тиҷорати корвонӣ бо [[Миср]] (баъдан фиръавнҳо аз ҳамин ҷо кедри Лубнонро мегирифтанд барои сохтмони киштиҳо ва саркофагҳо) ва Месопотамия буд.<ref name="brit" /> '''Номи юнонии шаҳр — Βύβλος (Bublos) — омада аст''' аз барги мағзи папируси мисрӣ, ки тариқи ҳамин шаҳр ба ҷаҳони юнонӣ-римӣ содир мешуд; '''аз ҳамин ҷо номи юнонии «китоб» — βίβλος (biblos) ва номи Китоби Муқаддас — Bible''' меояд. '''Дар асрҳои XV то милод''' дар Ҷубайл шакле аз навиштаҷот ба номи '''«хатти Библос»''' (псевдогiероглифи библос) пайдо шуд, ки то ҳол расшифр нашудааст. '''Дар асрҳои XI то милод финикиёни Ҷубайл алифбои финикиро ихтироъ карданд''' — нахустин алифбои фонетикии саҳл (22 ҳарфи безабонӣ), ки заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ, арабӣ ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид. Маъруфтарин ёдгории ин ихтироъ '''саркофаги шоҳ Аҳирам''' (тахм. 1000 то милод) аст, ки бо навиштаҷоти аввалини алифбои финикӣ оро дода шудааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷубайл дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар замини ҳамвори соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷубайл тахминан 40 ҳазор нафар буда, аксарият маронитҳо ва шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> iy665f9v132erjkzmcnx579g4j1xymd 1475790 1475789 2026-06-09T07:14:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475790 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷубайл |номи аслӣ = جبيل / Ǧubayl |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 5000 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 40 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷубайл''' (ба арабӣ: ''جبيل'', ''Ǧubayl''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Библос''') — шаҳр-бандари соҳилии шимолу ғарбии [[Лубнон]], тахминан 42 километр шимолтари [[Байрут]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Byblos Byblos] — Encyclopædia Britannica</ref> Ҷубайл '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои ҷаҳон бо маскунии бефосила — зиёда аз 7000 сол (аз тахминан 5000 то милод то имрӯз)''' буда, '''зодгоҳи алифбои финикия''' аст. Соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 40 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷубайл аз '''тахминан 8800 то милод''' маскун шудааст — дар хелвилои қадимтарин маҳалҳои маскунии бефосилаи ҷаҳон ҷой гирифтааст. Дар асрҳои IV–III то милод (Бронзи Кӯҳна) Ҷубайл маҳалли бузурги тиҷорати корвонӣ бо [[Миср]] (баъдан фиръавнҳо аз ҳамин ҷо кедри Лубнонро мегирифтанд барои сохтмони киштиҳо ва саркофагҳо) ва Месопотамия буд.<ref name="brit" /> '''Номи юнонии шаҳр — Βύβλος (Bublos) — омада аст''' аз барги мағзи папируси мисрӣ, ки тариқи ҳамин шаҳр ба ҷаҳони юнонӣ-римӣ содир мешуд; '''аз ҳамин ҷо номи юнонии «китоб» — βίβλος (biblos) ва номи Китоби Муқаддас — Bible''' меояд. '''Дар асрҳои XV то милод''' дар Ҷубайл шакле аз навиштаҷот ба номи '''«хатти Библос»''' (псевдогiероглифи библос) пайдо шуд, ки то ҳол расшифр нашудааст. '''Дар асрҳои XI то милод финикиёни Ҷубайл алифбои финикиро ихтироъ карданд''' — нахустин алифбои фонетикии саҳл (22 ҳарфи безабонӣ), ки заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ, арабӣ ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид. Маъруфтарин ёдгории ин ихтироъ '''саркофаги шоҳ Аҳирам''' (тахм. 1000 то милод) аст, ки бо навиштаҷоти аввалини алифбои финикӣ оро дода шудааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷубайл дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар замини ҳамвори соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷубайл тахминан 40 ҳазор нафар буда, аксарият маронитҳо ва шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷубайл бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 1 миллион сайёҳ дар сол ба харобаҳои бостонии ЮНЕСКО, бандари кӯҳнаи финикӣ ва маркази асрҳои миёна меоянд), моҳигирӣ, кишоварзӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. ne43tvkka8ihdsozr7h4ix8ucvk7q3e 1475791 1475790 2026-06-09T07:14:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475791 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷубайл |номи аслӣ = جبيل / Ǧubayl |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 5000 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 40 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷубайл''' (ба арабӣ: ''جبيل'', ''Ǧubayl''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Библос''') — шаҳр-бандари соҳилии шимолу ғарбии [[Лубнон]], тахминан 42 километр шимолтари [[Байрут]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Byblos Byblos] — Encyclopædia Britannica</ref> Ҷубайл '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои ҷаҳон бо маскунии бефосила — зиёда аз 7000 сол (аз тахминан 5000 то милод то имрӯз)''' буда, '''зодгоҳи алифбои финикия''' аст. Соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 40 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷубайл аз '''тахминан 8800 то милод''' маскун шудааст — дар хелвилои қадимтарин маҳалҳои маскунии бефосилаи ҷаҳон ҷой гирифтааст. Дар асрҳои IV–III то милод (Бронзи Кӯҳна) Ҷубайл маҳалли бузурги тиҷорати корвонӣ бо [[Миср]] (баъдан фиръавнҳо аз ҳамин ҷо кедри Лубнонро мегирифтанд барои сохтмони киштиҳо ва саркофагҳо) ва Месопотамия буд.<ref name="brit" /> '''Номи юнонии шаҳр — Βύβλος (Bublos) — омада аст''' аз барги мағзи папируси мисрӣ, ки тариқи ҳамин шаҳр ба ҷаҳони юнонӣ-римӣ содир мешуд; '''аз ҳамин ҷо номи юнонии «китоб» — βίβλος (biblos) ва номи Китоби Муқаддас — Bible''' меояд. '''Дар асрҳои XV то милод''' дар Ҷубайл шакле аз навиштаҷот ба номи '''«хатти Библос»''' (псевдогiероглифи библос) пайдо шуд, ки то ҳол расшифр нашудааст. '''Дар асрҳои XI то милод финикиёни Ҷубайл алифбои финикиро ихтироъ карданд''' — нахустин алифбои фонетикии саҳл (22 ҳарфи безабонӣ), ки заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ, арабӣ ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид. Маъруфтарин ёдгории ин ихтироъ '''саркофаги шоҳ Аҳирам''' (тахм. 1000 то милод) аст, ки бо навиштаҷоти аввалини алифбои финикӣ оро дода шудааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷубайл дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар замини ҳамвори соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷубайл тахминан 40 ҳазор нафар буда, аксарият маронитҳо ва шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷубайл бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 1 миллион сайёҳ дар сол ба харобаҳои бостонии ЮНЕСКО, бандари кӯҳнаи финикӣ ва маркази асрҳои миёна меоянд), моҳигирӣ, кишоварзӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Ҷубайл–Триполи шаҳрро мепайвандад. a42atve3ysxwcg8c5gk88js6vn1567v 1475793 1475791 2026-06-09T07:15:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475793 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷубайл |номи аслӣ = جبيل / Ǧubayl |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 5000 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 40 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷубайл''' (ба арабӣ: ''جبيل'', ''Ǧubayl''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Библос''') — шаҳр-бандари соҳилии шимолу ғарбии [[Лубнон]], тахминан 42 километр шимолтари [[Байрут]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Byblos Byblos] — Encyclopædia Britannica</ref> Ҷубайл '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои ҷаҳон бо маскунии бефосила — зиёда аз 7000 сол (аз тахминан 5000 то милод то имрӯз)''' буда, '''зодгоҳи алифбои финикия''' аст. Соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 40 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷубайл аз '''тахминан 8800 то милод''' маскун шудааст — дар хелвилои қадимтарин маҳалҳои маскунии бефосилаи ҷаҳон ҷой гирифтааст. Дар асрҳои IV–III то милод (Бронзи Кӯҳна) Ҷубайл маҳалли бузурги тиҷорати корвонӣ бо [[Миср]] (баъдан фиръавнҳо аз ҳамин ҷо кедри Лубнонро мегирифтанд барои сохтмони киштиҳо ва саркофагҳо) ва Месопотамия буд.<ref name="brit" /> '''Номи юнонии шаҳр — Βύβλος (Bublos) — омада аст''' аз барги мағзи папируси мисрӣ, ки тариқи ҳамин шаҳр ба ҷаҳони юнонӣ-римӣ содир мешуд; '''аз ҳамин ҷо номи юнонии «китоб» — βίβλος (biblos) ва номи Китоби Муқаддас — Bible''' меояд. '''Дар асрҳои XV то милод''' дар Ҷубайл шакле аз навиштаҷот ба номи '''«хатти Библос»''' (псевдогiероглифи библос) пайдо шуд, ки то ҳол расшифр нашудааст. '''Дар асрҳои XI то милод финикиёни Ҷубайл алифбои финикиро ихтироъ карданд''' — нахустин алифбои фонетикии саҳл (22 ҳарфи безабонӣ), ки заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ, арабӣ ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид. Маъруфтарин ёдгории ин ихтироъ '''саркофаги шоҳ Аҳирам''' (тахм. 1000 то милод) аст, ки бо навиштаҷоти аввалини алифбои финикӣ оро дода шудааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷубайл дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар замини ҳамвори соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷубайл тахминан 40 ҳазор нафар буда, аксарият маронитҳо ва шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷубайл бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 1 миллион сайёҳ дар сол ба харобаҳои бостонии ЮНЕСКО, бандари кӯҳнаи финикӣ ва маркази асрҳои миёна меоянд), моҳигирӣ, кишоварзӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Ҷубайл–Триполи шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Ҷубайл (UNESCO 1984) дорои '''Қалъаи салиббардории Ҷубайл''' (асри XII), харобаҳои шаҳри финикӣ (маъбадҳои Обелискҳо, маъбади Баалат-Ҷубайл), '''некрополи шоҳони финикӣ''' (бо саркофаги Аҳирам), театри Рум (асри III мелодӣ) ва бандари кӯҳнаи финикии шакли қайсорӣ мебошад.<ref name="brit" /> Маркази таърихии шаҳри асрҳои миёна бо суки анъанавӣ, '''масҷиди султон Абдулмаҷид''' ва калисои Сан-Жан-Маркси (асри XII) машҳур аст. bafe3g31kvgxa8q7xa4aa78kvwxpqzy 1475794 1475793 2026-06-09T07:15:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475794 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷубайл |номи аслӣ = جبيل / Ǧubayl |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 5000 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 40 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷубайл''' (ба арабӣ: ''جبيل'', ''Ǧubayl''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Библос''') — шаҳр-бандари соҳилии шимолу ғарбии [[Лубнон]], тахминан 42 километр шимолтари [[Байрут]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Byblos Byblos] — Encyclopædia Britannica</ref> Ҷубайл '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои ҷаҳон бо маскунии бефосила — зиёда аз 7000 сол (аз тахминан 5000 то милод то имрӯз)''' буда, '''зодгоҳи алифбои финикия''' аст. Соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 40 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷубайл аз '''тахминан 8800 то милод''' маскун шудааст — дар хелвилои қадимтарин маҳалҳои маскунии бефосилаи ҷаҳон ҷой гирифтааст. Дар асрҳои IV–III то милод (Бронзи Кӯҳна) Ҷубайл маҳалли бузурги тиҷорати корвонӣ бо [[Миср]] (баъдан фиръавнҳо аз ҳамин ҷо кедри Лубнонро мегирифтанд барои сохтмони киштиҳо ва саркофагҳо) ва Месопотамия буд.<ref name="brit" /> '''Номи юнонии шаҳр — Βύβλος (Bublos) — омада аст''' аз барги мағзи папируси мисрӣ, ки тариқи ҳамин шаҳр ба ҷаҳони юнонӣ-римӣ содир мешуд; '''аз ҳамин ҷо номи юнонии «китоб» — βίβλος (biblos) ва номи Китоби Муқаддас — Bible''' меояд. '''Дар асрҳои XV то милод''' дар Ҷубайл шакле аз навиштаҷот ба номи '''«хатти Библос»''' (псевдогiероглифи библос) пайдо шуд, ки то ҳол расшифр нашудааст. '''Дар асрҳои XI то милод финикиёни Ҷубайл алифбои финикиро ихтироъ карданд''' — нахустин алифбои фонетикии саҳл (22 ҳарфи безабонӣ), ки заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ, арабӣ ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид. Маъруфтарин ёдгории ин ихтироъ '''саркофаги шоҳ Аҳирам''' (тахм. 1000 то милод) аст, ки бо навиштаҷоти аввалини алифбои финикӣ оро дода шудааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷубайл дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар замини ҳамвори соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷубайл тахминан 40 ҳазор нафар буда, аксарият маронитҳо ва шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷубайл бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 1 миллион сайёҳ дар сол ба харобаҳои бостонии ЮНЕСКО, бандари кӯҳнаи финикӣ ва маркази асрҳои миёна меоянд), моҳигирӣ, кишоварзӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Ҷубайл–Триполи шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Ҷубайл (UNESCO 1984) дорои '''Қалъаи салиббардории Ҷубайл''' (асри XII), харобаҳои шаҳри финикӣ (маъбадҳои Обелискҳо, маъбади Баалат-Ҷубайл), '''некрополи шоҳони финикӣ''' (бо саркофаги Аҳирам), театри Рум (асри III мелодӣ) ва бандари кӯҳнаи финикии шакли қайсорӣ мебошад.<ref name="brit" /> Маркази таърихии шаҳри асрҳои миёна бо суки анъанавӣ, '''масҷиди султон Абдулмаҷид''' ва калисои Сан-Жан-Маркси (асри XII) машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Алифбои финикӣ]] * [[Финикия]] * [[Сур]] * [[Сайдо]] g2dzczcy32b15uvk4t9oho0suvgf44s 1475796 1475794 2026-06-09T07:15:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475796 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷубайл |номи аслӣ = جبيل / Ǧubayl |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 5000 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 40 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷубайл''' (ба арабӣ: ''جبيل'', ''Ǧubayl''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Библос''') — шаҳр-бандари соҳилии шимолу ғарбии [[Лубнон]], тахминан 42 километр шимолтари [[Байрут]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Byblos Byblos] — Encyclopædia Britannica</ref> Ҷубайл '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои ҷаҳон бо маскунии бефосила — зиёда аз 7000 сол (аз тахминан 5000 то милод то имрӯз)''' буда, '''зодгоҳи алифбои финикия''' аст. Соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 40 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷубайл аз '''тахминан 8800 то милод''' маскун шудааст — дар хелвилои қадимтарин маҳалҳои маскунии бефосилаи ҷаҳон ҷой гирифтааст. Дар асрҳои IV–III то милод (Бронзи Кӯҳна) Ҷубайл маҳалли бузурги тиҷорати корвонӣ бо [[Миср]] (баъдан фиръавнҳо аз ҳамин ҷо кедри Лубнонро мегирифтанд барои сохтмони киштиҳо ва саркофагҳо) ва Месопотамия буд.<ref name="brit" /> '''Номи юнонии шаҳр — Βύβλος (Bublos) — омада аст''' аз барги мағзи папируси мисрӣ, ки тариқи ҳамин шаҳр ба ҷаҳони юнонӣ-римӣ содир мешуд; '''аз ҳамин ҷо номи юнонии «китоб» — βίβλος (biblos) ва номи Китоби Муқаддас — Bible''' меояд. '''Дар асрҳои XV то милод''' дар Ҷубайл шакле аз навиштаҷот ба номи '''«хатти Библос»''' (псевдогiероглифи библос) пайдо шуд, ки то ҳол расшифр нашудааст. '''Дар асрҳои XI то милод финикиёни Ҷубайл алифбои финикиро ихтироъ карданд''' — нахустин алифбои фонетикии саҳл (22 ҳарфи безабонӣ), ки заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ, арабӣ ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид. Маъруфтарин ёдгории ин ихтироъ '''саркофаги шоҳ Аҳирам''' (тахм. 1000 то милод) аст, ки бо навиштаҷоти аввалини алифбои финикӣ оро дода шудааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷубайл дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар замини ҳамвори соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷубайл тахминан 40 ҳазор нафар буда, аксарият маронитҳо ва шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷубайл бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 1 миллион сайёҳ дар сол ба харобаҳои бостонии ЮНЕСКО, бандари кӯҳнаи финикӣ ва маркази асрҳои миёна меоянд), моҳигирӣ, кишоварзӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Ҷубайл–Триполи шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Ҷубайл (UNESCO 1984) дорои '''Қалъаи салиббардории Ҷубайл''' (асри XII), харобаҳои шаҳри финикӣ (маъбадҳои Обелискҳо, маъбади Баалат-Ҷубайл), '''некрополи шоҳони финикӣ''' (бо саркофаги Аҳирам), театри Рум (асри III мелодӣ) ва бандари кӯҳнаи финикии шакли қайсорӣ мебошад.<ref name="brit" /> Маркази таърихии шаҳри асрҳои миёна бо суки анъанавӣ, '''масҷиди султон Абдулмаҷид''' ва калисои Сан-Жан-Маркси (асри XII) машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Алифбои финикӣ]] * [[Финикия]] * [[Сур]] * [[Сайдо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} ey0ib81h6pxkkpe1d12azvk2htj7733 1475797 1475796 2026-06-09T07:15:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475797 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷубайл |номи аслӣ = جبيل / Ǧubayl |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 5000 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 40 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷубайл''' (ба арабӣ: ''جبيل'', ''Ǧubayl''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Библос''') — шаҳр-бандари соҳилии шимолу ғарбии [[Лубнон]], тахминан 42 километр шимолтари [[Байрут]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Byblos Byblos] — Encyclopædia Britannica</ref> Ҷубайл '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои ҷаҳон бо маскунии бефосила — зиёда аз 7000 сол (аз тахминан 5000 то милод то имрӯз)''' буда, '''зодгоҳи алифбои финикия''' аст. Соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 40 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷубайл аз '''тахминан 8800 то милод''' маскун шудааст — дар хелвилои қадимтарин маҳалҳои маскунии бефосилаи ҷаҳон ҷой гирифтааст. Дар асрҳои IV–III то милод (Бронзи Кӯҳна) Ҷубайл маҳалли бузурги тиҷорати корвонӣ бо [[Миср]] (баъдан фиръавнҳо аз ҳамин ҷо кедри Лубнонро мегирифтанд барои сохтмони киштиҳо ва саркофагҳо) ва Месопотамия буд.<ref name="brit" /> '''Номи юнонии шаҳр — Βύβλος (Bublos) — омада аст''' аз барги мағзи папируси мисрӣ, ки тариқи ҳамин шаҳр ба ҷаҳони юнонӣ-римӣ содир мешуд; '''аз ҳамин ҷо номи юнонии «китоб» — βίβλος (biblos) ва номи Китоби Муқаддас — Bible''' меояд. '''Дар асрҳои XV то милод''' дар Ҷубайл шакле аз навиштаҷот ба номи '''«хатти Библос»''' (псевдогiероглифи библос) пайдо шуд, ки то ҳол расшифр нашудааст. '''Дар асрҳои XI то милод финикиёни Ҷубайл алифбои финикиро ихтироъ карданд''' — нахустин алифбои фонетикии саҳл (22 ҳарфи безабонӣ), ки заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ, арабӣ ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид. Маъруфтарин ёдгории ин ихтироъ '''саркофаги шоҳ Аҳирам''' (тахм. 1000 то милод) аст, ки бо навиштаҷоти аввалини алифбои финикӣ оро дода шудааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷубайл дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар замини ҳамвори соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷубайл тахминан 40 ҳазор нафар буда, аксарият маронитҳо ва шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷубайл бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 1 миллион сайёҳ дар сол ба харобаҳои бостонии ЮНЕСКО, бандари кӯҳнаи финикӣ ва маркази асрҳои миёна меоянд), моҳигирӣ, кишоварзӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Ҷубайл–Триполи шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Ҷубайл (UNESCO 1984) дорои '''Қалъаи салиббардории Ҷубайл''' (асри XII), харобаҳои шаҳри финикӣ (маъбадҳои Обелискҳо, маъбади Баалат-Ҷубайл), '''некрополи шоҳони финикӣ''' (бо саркофаги Аҳирам), театри Рум (асри III мелодӣ) ва бандари кӯҳнаи финикии шакли қайсорӣ мебошад.<ref name="brit" /> Маркази таърихии шаҳри асрҳои миёна бо суки анъанавӣ, '''масҷиди султон Абдулмаҷид''' ва калисои Сан-Жан-Маркси (асри XII) машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Алифбои финикӣ]] * [[Финикия]] * [[Сур]] * [[Сайдо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Byblos Ҷубайл дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/295/ Byblos — UNESCO] hv3qf897vwgsd3vavop8vv1aq8rtqsl 1475798 1475797 2026-06-09T07:15:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475798 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷубайл |номи аслӣ = جبيل / Ǧubayl |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 5000 то милод |масоҳат = 5 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 40 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷубайл''' (ба арабӣ: ''جبيل'', ''Ǧubayl''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Библос''') — шаҳр-бандари соҳилии шимолу ғарбии [[Лубнон]], тахминан 42 километр шимолтари [[Байрут]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Byblos Byblos] — Encyclopædia Britannica</ref> Ҷубайл '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои ҷаҳон бо маскунии бефосила — зиёда аз 7000 сол (аз тахминан 5000 то милод то имрӯз)''' буда, '''зодгоҳи алифбои финикия''' аст. Соли 1984 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 40 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Ҷубайл аз '''тахминан 8800 то милод''' маскун шудааст — дар хелвилои қадимтарин маҳалҳои маскунии бефосилаи ҷаҳон ҷой гирифтааст. Дар асрҳои IV–III то милод (Бронзи Кӯҳна) Ҷубайл маҳалли бузурги тиҷорати корвонӣ бо [[Миср]] (баъдан фиръавнҳо аз ҳамин ҷо кедри Лубнонро мегирифтанд барои сохтмони киштиҳо ва саркофагҳо) ва Месопотамия буд.<ref name="brit" /> '''Номи юнонии шаҳр — Βύβλος (Bublos) — омада аст''' аз барги мағзи папируси мисрӣ, ки тариқи ҳамин шаҳр ба ҷаҳони юнонӣ-римӣ содир мешуд; '''аз ҳамин ҷо номи юнонии «китоб» — βίβλος (biblos) ва номи Китоби Муқаддас — Bible''' меояд. '''Дар асрҳои XV то милод''' дар Ҷубайл шакле аз навиштаҷот ба номи '''«хатти Библос»''' (псевдогiероглифи библос) пайдо шуд, ки то ҳол расшифр нашудааст. '''Дар асрҳои XI то милод финикиёни Ҷубайл алифбои финикиро ихтироъ карданд''' — нахустин алифбои фонетикии саҳл (22 ҳарфи безабонӣ), ки заминаи тамоми алифбоҳои аврупоӣ, арабӣ ва аксари алифбоҳои ҷаҳон гардид. Маъруфтарин ёдгории ин ихтироъ '''саркофаги шоҳ Аҳирам''' (тахм. 1000 то милод) аст, ки бо навиштаҷоти аввалини алифбои финикӣ оро дода шудааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷубайл дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар замини ҳамвори соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷубайл тахминан 40 ҳазор нафар буда, аксарият маронитҳо ва шиаҳои арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷубайл бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 1 миллион сайёҳ дар сол ба харобаҳои бостонии ЮНЕСКО, бандари кӯҳнаи финикӣ ва маркази асрҳои миёна меоянд), моҳигирӣ, кишоварзӣ ва хидматрасонӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Байрут–Ҷубайл–Триполи шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Ҷубайл (UNESCO 1984) дорои '''Қалъаи салиббардории Ҷубайл''' (асри XII), харобаҳои шаҳри финикӣ (маъбадҳои Обелискҳо, маъбади Баалат-Ҷубайл), '''некрополи шоҳони финикӣ''' (бо саркофаги Аҳирам), театри Рум (асри III мелодӣ) ва бандари кӯҳнаи финикии шакли қайсорӣ мебошад.<ref name="brit" /> Маркази таърихии шаҳри асрҳои миёна бо суки анъанавӣ, '''масҷиди султон Абдулмаҷид''' ва калисои Сан-Жан-Маркси (асри XII) машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Алифбои финикӣ]] * [[Финикия]] * [[Сур]] * [[Сайдо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Byblos Ҷубайл дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/295/ Byblos — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Лубнон]] [[Гурӯҳ:Лубнон]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] mmfltvcb95mriz8hhq4ddk5y4zumj0b 0 292092 1475799 1264057 2026-06-09T07:16:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475799 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таробулус-аш-Шом |номи аслӣ = طرابلس الشام / Ṭarābulus aš-Šām |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод (нав асри XIII) |масоҳат = 20 |баландии маркази МА = 15 |аҳолӣ = 229 398 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Таробулус-аш-Шом''' (ба арабӣ: ''طرابلس الشام'', ''Ṭarābulus aš-Šām''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Триполӣ''') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Лубнон]]''' пас аз пойтахт, маркази вилояти Шимол, дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 230 ҳазор нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳри Триполӣ дорои дуюм бузургтарин маҷмааи меъмории мамлюкӣ дар ҷаҳон (пас аз Қоҳира) аст''' — зиёда аз 30 ёдгории асри XIV–XV нигоҳ дошта шудааст.<ref name="brit" /> c6uk2qlkbdaxbts16e7noo7qxduvxax 1475800 1475799 2026-06-09T07:16:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475800 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таробулус-аш-Шом |номи аслӣ = طرابلس الشام / Ṭarābulus aš-Šām |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод (нав асри XIII) |масоҳат = 20 |баландии маркази МА = 15 |аҳолӣ = 229 398 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Таробулус-аш-Шом''' (ба арабӣ: ''طرابلس الشام'', ''Ṭarābulus aš-Šām''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Триполӣ''') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Лубнон]]''' пас аз пойтахт, маркази вилояти Шимол, дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 230 ҳазор нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳри Триполӣ дорои дуюм бузургтарин маҷмааи меъмории мамлюкӣ дар ҷаҳон (пас аз Қоҳира) аст''' — зиёда аз 30 ёдгории асри XIV–XV нигоҳ дошта шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Триполи дар асри VIII то милод аз тарафи финикиён бунёд шуд ҳамчун '''маркази муттаҳидаи се шаҳри финикия (Сур, Сайдо, Арад)''' — аз ҳамин ҷо номи юнонӣ '''Tripolis''' ('се шаҳр') меояд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери Селевкиён, Румиҳо ва баъдан арабҳо ва Византияҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XII–XIII Триполи маркази Гонти Триполи''' — давлати салиббардорӣ (1102–1289) буд. Соли 1289 султони мамлюкҳо Қалъун шаҳрро забт кард ва дар замини материк дар наздикии маҳалли қалъаи салиббардорӣ '''Триполи Нав''' (имрӯзаи Таробулус-аш-Шом)-ро сохт. Дар тӯли асрҳои XIV–XV мамлюкҳо шаҳрро бо мадрасаҳо, масҷидҳо, ҳаммомҳо, '''хонҳо''' (карвонсаройҳои таърихӣ) ва базорҳои бузург ороиш доданд — натиҷа: '''маҷмааи беҳамтои меъмории мамлюкӣ''' дар Триполи. tsf6i5b7h1amsr2t2s7sejn5lfqwgdo 1475801 1475800 2026-06-09T07:16:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475801 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таробулус-аш-Шом |номи аслӣ = طرابلس الشام / Ṭarābulus aš-Šām |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод (нав асри XIII) |масоҳат = 20 |баландии маркази МА = 15 |аҳолӣ = 229 398 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Таробулус-аш-Шом''' (ба арабӣ: ''طرابلس الشام'', ''Ṭarābulus aš-Šām''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Триполӣ''') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Лубнон]]''' пас аз пойтахт, маркази вилояти Шимол, дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 230 ҳазор нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳри Триполӣ дорои дуюм бузургтарин маҷмааи меъмории мамлюкӣ дар ҷаҳон (пас аз Қоҳира) аст''' — зиёда аз 30 ёдгории асри XIV–XV нигоҳ дошта шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Триполи дар асри VIII то милод аз тарафи финикиён бунёд шуд ҳамчун '''маркази муттаҳидаи се шаҳри финикия (Сур, Сайдо, Арад)''' — аз ҳамин ҷо номи юнонӣ '''Tripolis''' ('се шаҳр') меояд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери Селевкиён, Румиҳо ва баъдан арабҳо ва Византияҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XII–XIII Триполи маркази Гонти Триполи''' — давлати салиббардорӣ (1102–1289) буд. Соли 1289 султони мамлюкҳо Қалъун шаҳрро забт кард ва дар замини материк дар наздикии маҳалли қалъаи салиббардорӣ '''Триполи Нав''' (имрӯзаи Таробулус-аш-Шом)-ро сохт. Дар тӯли асрҳои XIV–XV мамлюкҳо шаҳрро бо мадрасаҳо, масҷидҳо, ҳаммомҳо, '''хонҳо''' (карвонсаройҳои таърихӣ) ва базорҳои бузург ороиш доданд — натиҷа: '''маҷмааи беҳамтои меъмории мамлюкӣ''' дар Триполи. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполӣ дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли рехтани дарёи Абу Алӣ, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. soy9nqe3lqv06k8mxxhbdairkjofxlh 1475802 1475801 2026-06-09T07:16:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475802 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таробулус-аш-Шом |номи аслӣ = طرابلس الشام / Ṭarābulus aš-Šām |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод (нав асри XIII) |масоҳат = 20 |баландии маркази МА = 15 |аҳолӣ = 229 398 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Таробулус-аш-Шом''' (ба арабӣ: ''طرابلس الشام'', ''Ṭarābulus aš-Šām''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Триполӣ''') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Лубнон]]''' пас аз пойтахт, маркази вилояти Шимол, дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 230 ҳазор нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳри Триполӣ дорои дуюм бузургтарин маҷмааи меъмории мамлюкӣ дар ҷаҳон (пас аз Қоҳира) аст''' — зиёда аз 30 ёдгории асри XIV–XV нигоҳ дошта шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Триполи дар асри VIII то милод аз тарафи финикиён бунёд шуд ҳамчун '''маркази муттаҳидаи се шаҳри финикия (Сур, Сайдо, Арад)''' — аз ҳамин ҷо номи юнонӣ '''Tripolis''' ('се шаҳр') меояд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери Селевкиён, Румиҳо ва баъдан арабҳо ва Византияҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XII–XIII Триполи маркази Гонти Триполи''' — давлати салиббардорӣ (1102–1289) буд. Соли 1289 султони мамлюкҳо Қалъун шаҳрро забт кард ва дар замини материк дар наздикии маҳалли қалъаи салиббардорӣ '''Триполи Нав''' (имрӯзаи Таробулус-аш-Шом)-ро сохт. Дар тӯли асрҳои XIV–XV мамлюкҳо шаҳрро бо мадрасаҳо, масҷидҳо, ҳаммомҳо, '''хонҳо''' (карвонсаройҳои таърихӣ) ва базорҳои бузург ороиш доданд — натиҷа: '''маҷмааи беҳамтои меъмории мамлюкӣ''' дар Триполи. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполӣ дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли рехтани дарёи Абу Алӣ, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполӣ аз 230 ҳазор нафар буда, '''дуюм бузургтарин маркази суннитарабҳои Лубнон''' пас аз Байрут аст. Дар шаҳр инчунин ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> 8zhu1af0eyedl64hno2lmv6wlavv2sz 1475803 1475802 2026-06-09T07:17:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475803 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таробулус-аш-Шом |номи аслӣ = طرابلس الشام / Ṭarābulus aš-Šām |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод (нав асри XIII) |масоҳат = 20 |баландии маркази МА = 15 |аҳолӣ = 229 398 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Таробулус-аш-Шом''' (ба арабӣ: ''طرابلس الشام'', ''Ṭarābulus aš-Šām''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Триполӣ''') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Лубнон]]''' пас аз пойтахт, маркази вилояти Шимол, дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 230 ҳазор нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳри Триполӣ дорои дуюм бузургтарин маҷмааи меъмории мамлюкӣ дар ҷаҳон (пас аз Қоҳира) аст''' — зиёда аз 30 ёдгории асри XIV–XV нигоҳ дошта шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Триполи дар асри VIII то милод аз тарафи финикиён бунёд шуд ҳамчун '''маркази муттаҳидаи се шаҳри финикия (Сур, Сайдо, Арад)''' — аз ҳамин ҷо номи юнонӣ '''Tripolis''' ('се шаҳр') меояд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери Селевкиён, Румиҳо ва баъдан арабҳо ва Византияҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XII–XIII Триполи маркази Гонти Триполи''' — давлати салиббардорӣ (1102–1289) буд. Соли 1289 султони мамлюкҳо Қалъун шаҳрро забт кард ва дар замини материк дар наздикии маҳалли қалъаи салиббардорӣ '''Триполи Нав''' (имрӯзаи Таробулус-аш-Шом)-ро сохт. Дар тӯли асрҳои XIV–XV мамлюкҳо шаҳрро бо мадрасаҳо, масҷидҳо, ҳаммомҳо, '''хонҳо''' (карвонсаройҳои таърихӣ) ва базорҳои бузург ороиш доданд — натиҷа: '''маҷмааи беҳамтои меъмории мамлюкӣ''' дар Триполи. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполӣ дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли рехтани дарёи Абу Алӣ, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполӣ аз 230 ҳазор нафар буда, '''дуюм бузургтарин маркази суннитарабҳои Лубнон''' пас аз Байрут аст. Дар шаҳр инчунин ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Триполӣ бар нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ, тиҷорати маҳаллӣ, бандари баҳрии Эл-Мина (дувуми Лубнон пас аз Байрут) ва сайёҳӣ асос меёбад. cjhpl0i93twkax7oyuvtll73d1ly2ha 1475804 1475803 2026-06-09T07:17:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475804 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таробулус-аш-Шом |номи аслӣ = طرابلس الشام / Ṭarābulus aš-Šām |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод (нав асри XIII) |масоҳат = 20 |баландии маркази МА = 15 |аҳолӣ = 229 398 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Таробулус-аш-Шом''' (ба арабӣ: ''طرابلس الشام'', ''Ṭarābulus aš-Šām''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Триполӣ''') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Лубнон]]''' пас аз пойтахт, маркази вилояти Шимол, дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 230 ҳазор нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳри Триполӣ дорои дуюм бузургтарин маҷмааи меъмории мамлюкӣ дар ҷаҳон (пас аз Қоҳира) аст''' — зиёда аз 30 ёдгории асри XIV–XV нигоҳ дошта шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Триполи дар асри VIII то милод аз тарафи финикиён бунёд шуд ҳамчун '''маркази муттаҳидаи се шаҳри финикия (Сур, Сайдо, Арад)''' — аз ҳамин ҷо номи юнонӣ '''Tripolis''' ('се шаҳр') меояд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери Селевкиён, Румиҳо ва баъдан арабҳо ва Византияҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XII–XIII Триполи маркази Гонти Триполи''' — давлати салиббардорӣ (1102–1289) буд. Соли 1289 султони мамлюкҳо Қалъун шаҳрро забт кард ва дар замини материк дар наздикии маҳалли қалъаи салиббардорӣ '''Триполи Нав''' (имрӯзаи Таробулус-аш-Шом)-ро сохт. Дар тӯли асрҳои XIV–XV мамлюкҳо шаҳрро бо мадрасаҳо, масҷидҳо, ҳаммомҳо, '''хонҳо''' (карвонсаройҳои таърихӣ) ва базорҳои бузург ороиш доданд — натиҷа: '''маҷмааи беҳамтои меъмории мамлюкӣ''' дар Триполи. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполӣ дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли рехтани дарёи Абу Алӣ, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполӣ аз 230 ҳазор нафар буда, '''дуюм бузургтарин маркази суннитарабҳои Лубнон''' пас аз Байрут аст. Дар шаҳр инчунин ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Триполӣ бар нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ, тиҷорати маҳаллӣ, бандари баҳрии Эл-Мина (дувуми Лубнон пас аз Байрут) ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Триполӣ '''Фурудгоҳи Раене Муавад''' (Қлеайатӣ, тахминан 80 км шимолу шарқтар), '''бандари Эл-Мина''' ва шоҳроҳи соҳилии Байрут–Триполи амал мекунанд. 61j07vwpoo4ey2vkp4xd41enyvrmwqq 1475805 1475804 2026-06-09T07:17:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475805 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таробулус-аш-Шом |номи аслӣ = طرابلس الشام / Ṭarābulus aš-Šām |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод (нав асри XIII) |масоҳат = 20 |баландии маркази МА = 15 |аҳолӣ = 229 398 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Таробулус-аш-Шом''' (ба арабӣ: ''طرابلس الشام'', ''Ṭarābulus aš-Šām''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Триполӣ''') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Лубнон]]''' пас аз пойтахт, маркази вилояти Шимол, дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 230 ҳазор нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳри Триполӣ дорои дуюм бузургтарин маҷмааи меъмории мамлюкӣ дар ҷаҳон (пас аз Қоҳира) аст''' — зиёда аз 30 ёдгории асри XIV–XV нигоҳ дошта шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Триполи дар асри VIII то милод аз тарафи финикиён бунёд шуд ҳамчун '''маркази муттаҳидаи се шаҳри финикия (Сур, Сайдо, Арад)''' — аз ҳамин ҷо номи юнонӣ '''Tripolis''' ('се шаҳр') меояд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери Селевкиён, Румиҳо ва баъдан арабҳо ва Византияҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XII–XIII Триполи маркази Гонти Триполи''' — давлати салиббардорӣ (1102–1289) буд. Соли 1289 султони мамлюкҳо Қалъун шаҳрро забт кард ва дар замини материк дар наздикии маҳалли қалъаи салиббардорӣ '''Триполи Нав''' (имрӯзаи Таробулус-аш-Шом)-ро сохт. Дар тӯли асрҳои XIV–XV мамлюкҳо шаҳрро бо мадрасаҳо, масҷидҳо, ҳаммомҳо, '''хонҳо''' (карвонсаройҳои таърихӣ) ва базорҳои бузург ороиш доданд — натиҷа: '''маҷмааи беҳамтои меъмории мамлюкӣ''' дар Триполи. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполӣ дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли рехтани дарёи Абу Алӣ, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполӣ аз 230 ҳазор нафар буда, '''дуюм бузургтарин маркази суннитарабҳои Лубнон''' пас аз Байрут аст. Дар шаҳр инчунин ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Триполӣ бар нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ, тиҷорати маҳаллӣ, бандари баҳрии Эл-Мина (дувуми Лубнон пас аз Байрут) ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Триполӣ '''Фурудгоҳи Раене Муавад''' (Қлеайатӣ, тахминан 80 км шимолу шарқтар), '''бандари Эл-Мина''' ва шоҳроҳи соҳилии Байрут–Триполи амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Триполӣ дорои '''Қалъаи Раймонди Сен-Жиль''' (асри XII, бузургтарин қалъаи салиббардорӣ дар Лубнон), '''Масҷиди Мансурӣ ал-Кабир''' (1294), '''Мадрасаи Қарториён''' (1316 — бо михроби санги мармарии беҳамто), '''Хони ал-Хайатин''' (Карвонсарои Хайётон, асри XIV) ва зиёда аз 25 ёдгории дигари мамлюкӣ мебошад. Базори Сук-ал-Кмех (бозори ҳабубот) ва шаҳриҳои мамлюкӣ диққатро ҷалб мекунанд. llcyxfeh7uam8tr61egagg4annvniwj 1475806 1475805 2026-06-09T07:17:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475806 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таробулус-аш-Шом |номи аслӣ = طرابلس الشام / Ṭarābulus aš-Šām |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод (нав асри XIII) |масоҳат = 20 |баландии маркази МА = 15 |аҳолӣ = 229 398 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Таробулус-аш-Шом''' (ба арабӣ: ''طرابلس الشام'', ''Ṭarābulus aš-Šām''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Триполӣ''') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Лубнон]]''' пас аз пойтахт, маркази вилояти Шимол, дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 230 ҳазор нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳри Триполӣ дорои дуюм бузургтарин маҷмааи меъмории мамлюкӣ дар ҷаҳон (пас аз Қоҳира) аст''' — зиёда аз 30 ёдгории асри XIV–XV нигоҳ дошта шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Триполи дар асри VIII то милод аз тарафи финикиён бунёд шуд ҳамчун '''маркази муттаҳидаи се шаҳри финикия (Сур, Сайдо, Арад)''' — аз ҳамин ҷо номи юнонӣ '''Tripolis''' ('се шаҳр') меояд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери Селевкиён, Румиҳо ва баъдан арабҳо ва Византияҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XII–XIII Триполи маркази Гонти Триполи''' — давлати салиббардорӣ (1102–1289) буд. Соли 1289 султони мамлюкҳо Қалъун шаҳрро забт кард ва дар замини материк дар наздикии маҳалли қалъаи салиббардорӣ '''Триполи Нав''' (имрӯзаи Таробулус-аш-Шом)-ро сохт. Дар тӯли асрҳои XIV–XV мамлюкҳо шаҳрро бо мадрасаҳо, масҷидҳо, ҳаммомҳо, '''хонҳо''' (карвонсаройҳои таърихӣ) ва базорҳои бузург ороиш доданд — натиҷа: '''маҷмааи беҳамтои меъмории мамлюкӣ''' дар Триполи. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполӣ дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли рехтани дарёи Абу Алӣ, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполӣ аз 230 ҳазор нафар буда, '''дуюм бузургтарин маркази суннитарабҳои Лубнон''' пас аз Байрут аст. Дар шаҳр инчунин ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Триполӣ бар нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ, тиҷорати маҳаллӣ, бандари баҳрии Эл-Мина (дувуми Лубнон пас аз Байрут) ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Триполӣ '''Фурудгоҳи Раене Муавад''' (Қлеайатӣ, тахминан 80 км шимолу шарқтар), '''бандари Эл-Мина''' ва шоҳроҳи соҳилии Байрут–Триполи амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Триполӣ дорои '''Қалъаи Раймонди Сен-Жиль''' (асри XII, бузургтарин қалъаи салиббардорӣ дар Лубнон), '''Масҷиди Мансурӣ ал-Кабир''' (1294), '''Мадрасаи Қарториён''' (1316 — бо михроби санги мармарии беҳамто), '''Хони ал-Хайатин''' (Карвонсарои Хайётон, асри XIV) ва зиёда аз 25 ёдгории дигари мамлюкӣ мебошад. Базори Сук-ал-Кмех (бозори ҳабубот) ва шаҳриҳои мамлюкӣ диққатро ҷалб мекунанд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Сур]] * [[Сайдо]] * [[Триполи]] s1a4vzkgncrwdbdnzs0z1q1wxs25psf 1475807 1475806 2026-06-09T07:17:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475807 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таробулус-аш-Шом |номи аслӣ = طرابلس الشام / Ṭarābulus aš-Šām |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод (нав асри XIII) |масоҳат = 20 |баландии маркази МА = 15 |аҳолӣ = 229 398 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Таробулус-аш-Шом''' (ба арабӣ: ''طرابلس الشام'', ''Ṭarābulus aš-Šām''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Триполӣ''') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Лубнон]]''' пас аз пойтахт, маркази вилояти Шимол, дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 230 ҳазор нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳри Триполӣ дорои дуюм бузургтарин маҷмааи меъмории мамлюкӣ дар ҷаҳон (пас аз Қоҳира) аст''' — зиёда аз 30 ёдгории асри XIV–XV нигоҳ дошта шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Триполи дар асри VIII то милод аз тарафи финикиён бунёд шуд ҳамчун '''маркази муттаҳидаи се шаҳри финикия (Сур, Сайдо, Арад)''' — аз ҳамин ҷо номи юнонӣ '''Tripolis''' ('се шаҳр') меояд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери Селевкиён, Румиҳо ва баъдан арабҳо ва Византияҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XII–XIII Триполи маркази Гонти Триполи''' — давлати салиббардорӣ (1102–1289) буд. Соли 1289 султони мамлюкҳо Қалъун шаҳрро забт кард ва дар замини материк дар наздикии маҳалли қалъаи салиббардорӣ '''Триполи Нав''' (имрӯзаи Таробулус-аш-Шом)-ро сохт. Дар тӯли асрҳои XIV–XV мамлюкҳо шаҳрро бо мадрасаҳо, масҷидҳо, ҳаммомҳо, '''хонҳо''' (карвонсаройҳои таърихӣ) ва базорҳои бузург ороиш доданд — натиҷа: '''маҷмааи беҳамтои меъмории мамлюкӣ''' дар Триполи. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполӣ дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли рехтани дарёи Абу Алӣ, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполӣ аз 230 ҳазор нафар буда, '''дуюм бузургтарин маркази суннитарабҳои Лубнон''' пас аз Байрут аст. Дар шаҳр инчунин ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Триполӣ бар нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ, тиҷорати маҳаллӣ, бандари баҳрии Эл-Мина (дувуми Лубнон пас аз Байрут) ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Триполӣ '''Фурудгоҳи Раене Муавад''' (Қлеайатӣ, тахминан 80 км шимолу шарқтар), '''бандари Эл-Мина''' ва шоҳроҳи соҳилии Байрут–Триполи амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Триполӣ дорои '''Қалъаи Раймонди Сен-Жиль''' (асри XII, бузургтарин қалъаи салиббардорӣ дар Лубнон), '''Масҷиди Мансурӣ ал-Кабир''' (1294), '''Мадрасаи Қарториён''' (1316 — бо михроби санги мармарии беҳамто), '''Хони ал-Хайатин''' (Карвонсарои Хайётон, асри XIV) ва зиёда аз 25 ёдгории дигари мамлюкӣ мебошад. Базори Сук-ал-Кмех (бозори ҳабубот) ва шаҳриҳои мамлюкӣ диққатро ҷалб мекунанд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Сур]] * [[Сайдо]] * [[Триполи]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 6wz4uiqab85blugv4abo55kwr2orerq 1475808 1475807 2026-06-09T07:18:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475808 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таробулус-аш-Шом |номи аслӣ = طرابلس الشام / Ṭarābulus aš-Šām |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод (нав асри XIII) |масоҳат = 20 |баландии маркази МА = 15 |аҳолӣ = 229 398 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Таробулус-аш-Шом''' (ба арабӣ: ''طرابلس الشام'', ''Ṭarābulus aš-Šām''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Триполӣ''') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Лубнон]]''' пас аз пойтахт, маркази вилояти Шимол, дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 230 ҳазор нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳри Триполӣ дорои дуюм бузургтарин маҷмааи меъмории мамлюкӣ дар ҷаҳон (пас аз Қоҳира) аст''' — зиёда аз 30 ёдгории асри XIV–XV нигоҳ дошта шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Триполи дар асри VIII то милод аз тарафи финикиён бунёд шуд ҳамчун '''маркази муттаҳидаи се шаҳри финикия (Сур, Сайдо, Арад)''' — аз ҳамин ҷо номи юнонӣ '''Tripolis''' ('се шаҳр') меояд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери Селевкиён, Румиҳо ва баъдан арабҳо ва Византияҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XII–XIII Триполи маркази Гонти Триполи''' — давлати салиббардорӣ (1102–1289) буд. Соли 1289 султони мамлюкҳо Қалъун шаҳрро забт кард ва дар замини материк дар наздикии маҳалли қалъаи салиббардорӣ '''Триполи Нав''' (имрӯзаи Таробулус-аш-Шом)-ро сохт. Дар тӯли асрҳои XIV–XV мамлюкҳо шаҳрро бо мадрасаҳо, масҷидҳо, ҳаммомҳо, '''хонҳо''' (карвонсаройҳои таърихӣ) ва базорҳои бузург ороиш доданд — натиҷа: '''маҷмааи беҳамтои меъмории мамлюкӣ''' дар Триполи. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполӣ дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли рехтани дарёи Абу Алӣ, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполӣ аз 230 ҳазор нафар буда, '''дуюм бузургтарин маркази суннитарабҳои Лубнон''' пас аз Байрут аст. Дар шаҳр инчунин ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Триполӣ бар нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ, тиҷорати маҳаллӣ, бандари баҳрии Эл-Мина (дувуми Лубнон пас аз Байрут) ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Триполӣ '''Фурудгоҳи Раене Муавад''' (Қлеайатӣ, тахминан 80 км шимолу шарқтар), '''бандари Эл-Мина''' ва шоҳроҳи соҳилии Байрут–Триполи амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Триполӣ дорои '''Қалъаи Раймонди Сен-Жиль''' (асри XII, бузургтарин қалъаи салиббардорӣ дар Лубнон), '''Масҷиди Мансурӣ ал-Кабир''' (1294), '''Мадрасаи Қарториён''' (1316 — бо михроби санги мармарии беҳамто), '''Хони ал-Хайатин''' (Карвонсарои Хайётон, асри XIV) ва зиёда аз 25 ёдгории дигари мамлюкӣ мебошад. Базори Сук-ал-Кмех (бозори ҳабубот) ва шаҳриҳои мамлюкӣ диққатро ҷалб мекунанд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Сур]] * [[Сайдо]] * [[Триполи]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Триполи дар Encyclopædia Britannica] 40sh9q1vpvewni66ffxt264453mw78x 1475809 1475808 2026-06-09T07:18:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475809 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таробулус-аш-Шом |номи аслӣ = طرابلس الشام / Ṭarābulus aš-Šām |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 26|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод (нав асри XIII) |масоҳат = 20 |баландии маркази МА = 15 |аҳолӣ = 229 398 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Таробулус-аш-Шом''' (ба арабӣ: ''طرابلس الشام'', ''Ṭarābulus aš-Šām''; маъруф бо номи юнонӣ-лотинии '''Триполӣ''') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Лубнон]]''' пас аз пойтахт, маркази вилояти Шимол, дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Tripoli] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 230 ҳазор нафар мегузарад. '''Маркази таърихии шаҳри Триполӣ дорои дуюм бузургтарин маҷмааи меъмории мамлюкӣ дар ҷаҳон (пас аз Қоҳира) аст''' — зиёда аз 30 ёдгории асри XIV–XV нигоҳ дошта шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Триполи дар асри VIII то милод аз тарафи финикиён бунёд шуд ҳамчун '''маркази муттаҳидаи се шаҳри финикия (Сур, Сайдо, Арад)''' — аз ҳамин ҷо номи юнонӣ '''Tripolis''' ('се шаҳр') меояд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери Селевкиён, Румиҳо ва баъдан арабҳо ва Византияҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XII–XIII Триполи маркази Гонти Триполи''' — давлати салиббардорӣ (1102–1289) буд. Соли 1289 султони мамлюкҳо Қалъун шаҳрро забт кард ва дар замини материк дар наздикии маҳалли қалъаи салиббардорӣ '''Триполи Нав''' (имрӯзаи Таробулус-аш-Шом)-ро сохт. Дар тӯли асрҳои XIV–XV мамлюкҳо шаҳрро бо мадрасаҳо, масҷидҳо, ҳаммомҳо, '''хонҳо''' (карвонсаройҳои таърихӣ) ва базорҳои бузург ороиш доданд — натиҷа: '''маҷмааи беҳамтои меъмории мамлюкӣ''' дар Триполи. == Ҷуғрофия ва иқлим == Триполӣ дар канори шарқии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли рехтани дарёи Абу Алӣ, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Триполӣ аз 230 ҳазор нафар буда, '''дуюм бузургтарин маркази суннитарабҳои Лубнон''' пас аз Байрут аст. Дар шаҳр инчунин ҷамоаҳои масеҳии маронитӣ ва католики юнонӣ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Триполӣ бар нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ, тиҷорати маҳаллӣ, бандари баҳрии Эл-Мина (дувуми Лубнон пас аз Байрут) ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Триполӣ '''Фурудгоҳи Раене Муавад''' (Қлеайатӣ, тахминан 80 км шимолу шарқтар), '''бандари Эл-Мина''' ва шоҳроҳи соҳилии Байрут–Триполи амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Триполӣ дорои '''Қалъаи Раймонди Сен-Жиль''' (асри XII, бузургтарин қалъаи салиббардорӣ дар Лубнон), '''Масҷиди Мансурӣ ал-Кабир''' (1294), '''Мадрасаи Қарториён''' (1316 — бо михроби санги мармарии беҳамто), '''Хони ал-Хайатин''' (Карвонсарои Хайётон, асри XIV) ва зиёда аз 25 ёдгории дигари мамлюкӣ мебошад. Базори Сук-ал-Кмех (бозори ҳабубот) ва шаҳриҳои мамлюкӣ диққатро ҷалб мекунанд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Сур]] * [[Сайдо]] * [[Триполи]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tripoli-Lebanon Триполи дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Лубнон]] [[Гурӯҳ:Лубнон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] g2ep02n01vv36z4ul8i4wbypdqsa76o 0 292131 1475834 1264226 2026-06-09T07:23:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475834 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Заҳла |номи аслӣ = زحلة / Zaḥla |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1000 |аҳолӣ = 200 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Заҳла''' (ба арабӣ: ''زحلة'', ''Zaḥla'') — шаҳри маркази [[Лубнон]], пойтахти вилояти [[Бекаа]] ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои католики юнонии Шарқи Миёна'''.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zahle Zahle] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии ҷаҳони араб''' ба ҳисоб меравад. Заҳла бо '''шаробсозӣ''' ва '''арак''' (мусиқии анъанавии лубнонӣ) машҳур аст.<ref name="brit" /> azb13lf18mv0pglak23k1anjrmg0idq 1475835 1475834 2026-06-09T07:23:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475835 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Заҳла |номи аслӣ = زحلة / Zaḥla |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1000 |аҳолӣ = 200 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Заҳла''' (ба арабӣ: ''زحلة'', ''Zaḥla'') — шаҳри маркази [[Лубнон]], пойтахти вилояти [[Бекаа]] ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои католики юнонии Шарқи Миёна'''.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zahle Zahle] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии ҷаҳони араб''' ба ҳисоб меравад. Заҳла бо '''шаробсозӣ''' ва '''арак''' (мусиқии анъанавии лубнонӣ) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Заҳла дар асрҳои XVII–XVIII ҳамчун маҳалли хурди ҷамоаи католики юнонӣ дар водии Бекаа инкишоф ёфт; зеро шаҳр дар маҳалли стратегикии байни Байрут ва Димишқ воқеъ буд, он зуд ба маркази муҳими тиҷорати корвонии Шом табдил ёфт. Дар асри XIX Заҳла ба '''яке аз мутасаррифоти Кӯҳи Лубнон''' табдил ёфт ва аз муҳоҷирати муҳим аз кишвари аввалин гум кардаст.<ref name="brit" /> Соли 1860 шаҳри Заҳла дар муҷодилаи ҷамоавии маронитӣ-друзии Кӯҳи Лубнон сӯзонида шуд, аммо баъдан бо кӯмаки султонҳои усмонӣ ва давлатҳои аврупоӣ аз нав сохта шуд. Дар асри XX Заҳла маркази саноати шароб ва арак гардид: '''Шароби Ксара''' (Château Ksara) — '''кӯҳнатарин ва бузургтарин корхонаи шаробсозии Лубнон''' (соли 1857 аз тарафи иезуитҳои фаронсавӣ кушода шуд) — дар наздикии шаҳр ҷой гирифтааст. j66gwqvey9j2wkx5tud9cnrus3uqmhp 1475836 1475835 2026-06-09T07:23:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475836 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Заҳла |номи аслӣ = زحلة / Zaḥla |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1000 |аҳолӣ = 200 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Заҳла''' (ба арабӣ: ''زحلة'', ''Zaḥla'') — шаҳри маркази [[Лубнон]], пойтахти вилояти [[Бекаа]] ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои католики юнонии Шарқи Миёна'''.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zahle Zahle] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии ҷаҳони араб''' ба ҳисоб меравад. Заҳла бо '''шаробсозӣ''' ва '''арак''' (мусиқии анъанавии лубнонӣ) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Заҳла дар асрҳои XVII–XVIII ҳамчун маҳалли хурди ҷамоаи католики юнонӣ дар водии Бекаа инкишоф ёфт; зеро шаҳр дар маҳалли стратегикии байни Байрут ва Димишқ воқеъ буд, он зуд ба маркази муҳими тиҷорати корвонии Шом табдил ёфт. Дар асри XIX Заҳла ба '''яке аз мутасаррифоти Кӯҳи Лубнон''' табдил ёфт ва аз муҳоҷирати муҳим аз кишвари аввалин гум кардаст.<ref name="brit" /> Соли 1860 шаҳри Заҳла дар муҷодилаи ҷамоавии маронитӣ-друзии Кӯҳи Лубнон сӯзонида шуд, аммо баъдан бо кӯмаки султонҳои усмонӣ ва давлатҳои аврупоӣ аз нав сохта шуд. Дар асри XX Заҳла маркази саноати шароб ва арак гардид: '''Шароби Ксара''' (Château Ksara) — '''кӯҳнатарин ва бузургтарин корхонаи шаробсозии Лубнон''' (соли 1857 аз тарафи иезуитҳои фаронсавӣ кушода шуд) — дар наздикии шаҳр ҷой гирифтааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Заҳла дар водии Бекаа, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар баландии тахминан 1000 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёчаи мавсимии Бирдавнӣ (Bardawni) воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил — тобистон гарм-хушк ва зимистон сард-намӣ — мебошад. k5qvurlytytx0dkijvo5edio3jvy6ax 1475837 1475836 2026-06-09T07:24:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475837 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Заҳла |номи аслӣ = زحلة / Zaḥla |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1000 |аҳолӣ = 200 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Заҳла''' (ба арабӣ: ''زحلة'', ''Zaḥla'') — шаҳри маркази [[Лубнон]], пойтахти вилояти [[Бекаа]] ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои католики юнонии Шарқи Миёна'''.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zahle Zahle] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии ҷаҳони араб''' ба ҳисоб меравад. Заҳла бо '''шаробсозӣ''' ва '''арак''' (мусиқии анъанавии лубнонӣ) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Заҳла дар асрҳои XVII–XVIII ҳамчун маҳалли хурди ҷамоаи католики юнонӣ дар водии Бекаа инкишоф ёфт; зеро шаҳр дар маҳалли стратегикии байни Байрут ва Димишқ воқеъ буд, он зуд ба маркази муҳими тиҷорати корвонии Шом табдил ёфт. Дар асри XIX Заҳла ба '''яке аз мутасаррифоти Кӯҳи Лубнон''' табдил ёфт ва аз муҳоҷирати муҳим аз кишвари аввалин гум кардаст.<ref name="brit" /> Соли 1860 шаҳри Заҳла дар муҷодилаи ҷамоавии маронитӣ-друзии Кӯҳи Лубнон сӯзонида шуд, аммо баъдан бо кӯмаки султонҳои усмонӣ ва давлатҳои аврупоӣ аз нав сохта шуд. Дар асри XX Заҳла маркази саноати шароб ва арак гардид: '''Шароби Ксара''' (Château Ksara) — '''кӯҳнатарин ва бузургтарин корхонаи шаробсозии Лубнон''' (соли 1857 аз тарафи иезуитҳои фаронсавӣ кушода шуд) — дар наздикии шаҳр ҷой гирифтааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Заҳла дар водии Бекаа, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар баландии тахминан 1000 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёчаи мавсимии Бирдавнӣ (Bardawni) воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил — тобистон гарм-хушк ва зимистон сард-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''аксарият католиҳои юнонии (мелкитӣ) арабӣ-лубнонӣ''' (зиёда аз 80%) мебошанд.<ref name="brit" /> Заҳла '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии тамоми ҷаҳон араб ва Шарқи Миёна''' ба ҳисоб меравад. cm61iepreg69lb2oz6s0eldnqqplpdh 1475838 1475837 2026-06-09T07:24:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475838 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Заҳла |номи аслӣ = زحلة / Zaḥla |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1000 |аҳолӣ = 200 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Заҳла''' (ба арабӣ: ''زحلة'', ''Zaḥla'') — шаҳри маркази [[Лубнон]], пойтахти вилояти [[Бекаа]] ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои католики юнонии Шарқи Миёна'''.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zahle Zahle] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии ҷаҳони араб''' ба ҳисоб меравад. Заҳла бо '''шаробсозӣ''' ва '''арак''' (мусиқии анъанавии лубнонӣ) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Заҳла дар асрҳои XVII–XVIII ҳамчун маҳалли хурди ҷамоаи католики юнонӣ дар водии Бекаа инкишоф ёфт; зеро шаҳр дар маҳалли стратегикии байни Байрут ва Димишқ воқеъ буд, он зуд ба маркази муҳими тиҷорати корвонии Шом табдил ёфт. Дар асри XIX Заҳла ба '''яке аз мутасаррифоти Кӯҳи Лубнон''' табдил ёфт ва аз муҳоҷирати муҳим аз кишвари аввалин гум кардаст.<ref name="brit" /> Соли 1860 шаҳри Заҳла дар муҷодилаи ҷамоавии маронитӣ-друзии Кӯҳи Лубнон сӯзонида шуд, аммо баъдан бо кӯмаки султонҳои усмонӣ ва давлатҳои аврупоӣ аз нав сохта шуд. Дар асри XX Заҳла маркази саноати шароб ва арак гардид: '''Шароби Ксара''' (Château Ksara) — '''кӯҳнатарин ва бузургтарин корхонаи шаробсозии Лубнон''' (соли 1857 аз тарафи иезуитҳои фаронсавӣ кушода шуд) — дар наздикии шаҳр ҷой гирифтааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Заҳла дар водии Бекаа, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар баландии тахминан 1000 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёчаи мавсимии Бирдавнӣ (Bardawni) воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил — тобистон гарм-хушк ва зимистон сард-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''аксарият католиҳои юнонии (мелкитӣ) арабӣ-лубнонӣ''' (зиёда аз 80%) мебошанд.<ref name="brit" /> Заҳла '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии тамоми ҷаҳон араб ва Шарқи Миёна''' ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Заҳла бар '''шаробсозӣ''' (Ксара, Музар, Кефрая, Уади) ва '''истеҳсоли арак''', кишоварзии бекаа (мева, сабзавот, гандум), тиҷорат ва сайёҳии гастрономӣ асос меёбад. Заҳла ҳамчун '''пойтахти шароби Лубнон''' ва маркази тиҷорати ширу шакар-картошкаи Бекаа машҳур аст. p3ly4565fqjrm99wkxz4ajrxn6pdmto 1475839 1475838 2026-06-09T07:24:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475839 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Заҳла |номи аслӣ = زحلة / Zaḥla |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1000 |аҳолӣ = 200 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Заҳла''' (ба арабӣ: ''زحلة'', ''Zaḥla'') — шаҳри маркази [[Лубнон]], пойтахти вилояти [[Бекаа]] ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои католики юнонии Шарқи Миёна'''.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zahle Zahle] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии ҷаҳони араб''' ба ҳисоб меравад. Заҳла бо '''шаробсозӣ''' ва '''арак''' (мусиқии анъанавии лубнонӣ) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Заҳла дар асрҳои XVII–XVIII ҳамчун маҳалли хурди ҷамоаи католики юнонӣ дар водии Бекаа инкишоф ёфт; зеро шаҳр дар маҳалли стратегикии байни Байрут ва Димишқ воқеъ буд, он зуд ба маркази муҳими тиҷорати корвонии Шом табдил ёфт. Дар асри XIX Заҳла ба '''яке аз мутасаррифоти Кӯҳи Лубнон''' табдил ёфт ва аз муҳоҷирати муҳим аз кишвари аввалин гум кардаст.<ref name="brit" /> Соли 1860 шаҳри Заҳла дар муҷодилаи ҷамоавии маронитӣ-друзии Кӯҳи Лубнон сӯзонида шуд, аммо баъдан бо кӯмаки султонҳои усмонӣ ва давлатҳои аврупоӣ аз нав сохта шуд. Дар асри XX Заҳла маркази саноати шароб ва арак гардид: '''Шароби Ксара''' (Château Ksara) — '''кӯҳнатарин ва бузургтарин корхонаи шаробсозии Лубнон''' (соли 1857 аз тарафи иезуитҳои фаронсавӣ кушода шуд) — дар наздикии шаҳр ҷой гирифтааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Заҳла дар водии Бекаа, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар баландии тахминан 1000 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёчаи мавсимии Бирдавнӣ (Bardawni) воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил — тобистон гарм-хушк ва зимистон сард-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''аксарият католиҳои юнонии (мелкитӣ) арабӣ-лубнонӣ''' (зиёда аз 80%) мебошанд.<ref name="brit" /> Заҳла '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии тамоми ҷаҳон араб ва Шарқи Миёна''' ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Заҳла бар '''шаробсозӣ''' (Ксара, Музар, Кефрая, Уади) ва '''истеҳсоли арак''', кишоварзии бекаа (мева, сабзавот, гандум), тиҷорат ва сайёҳии гастрономӣ асос меёбад. Заҳла ҳамчун '''пойтахти шароби Лубнон''' ва маркази тиҷорати ширу шакар-картошкаи Бекаа машҳур аст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Байрут–Дамишқ (тариқи Захла) шаҳрро мепайвандад. 32mk6knncggyj6ux8wss29wtofm4tne 1475840 1475839 2026-06-09T07:24:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475840 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Заҳла |номи аслӣ = زحلة / Zaḥla |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1000 |аҳолӣ = 200 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Заҳла''' (ба арабӣ: ''زحلة'', ''Zaḥla'') — шаҳри маркази [[Лубнон]], пойтахти вилояти [[Бекаа]] ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои католики юнонии Шарқи Миёна'''.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zahle Zahle] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии ҷаҳони араб''' ба ҳисоб меравад. Заҳла бо '''шаробсозӣ''' ва '''арак''' (мусиқии анъанавии лубнонӣ) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Заҳла дар асрҳои XVII–XVIII ҳамчун маҳалли хурди ҷамоаи католики юнонӣ дар водии Бекаа инкишоф ёфт; зеро шаҳр дар маҳалли стратегикии байни Байрут ва Димишқ воқеъ буд, он зуд ба маркази муҳими тиҷорати корвонии Шом табдил ёфт. Дар асри XIX Заҳла ба '''яке аз мутасаррифоти Кӯҳи Лубнон''' табдил ёфт ва аз муҳоҷирати муҳим аз кишвари аввалин гум кардаст.<ref name="brit" /> Соли 1860 шаҳри Заҳла дар муҷодилаи ҷамоавии маронитӣ-друзии Кӯҳи Лубнон сӯзонида шуд, аммо баъдан бо кӯмаки султонҳои усмонӣ ва давлатҳои аврупоӣ аз нав сохта шуд. Дар асри XX Заҳла маркази саноати шароб ва арак гардид: '''Шароби Ксара''' (Château Ksara) — '''кӯҳнатарин ва бузургтарин корхонаи шаробсозии Лубнон''' (соли 1857 аз тарафи иезуитҳои фаронсавӣ кушода шуд) — дар наздикии шаҳр ҷой гирифтааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Заҳла дар водии Бекаа, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар баландии тахминан 1000 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёчаи мавсимии Бирдавнӣ (Bardawni) воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил — тобистон гарм-хушк ва зимистон сард-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''аксарият католиҳои юнонии (мелкитӣ) арабӣ-лубнонӣ''' (зиёда аз 80%) мебошанд.<ref name="brit" /> Заҳла '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии тамоми ҷаҳон араб ва Шарқи Миёна''' ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Заҳла бар '''шаробсозӣ''' (Ксара, Музар, Кефрая, Уади) ва '''истеҳсоли арак''', кишоварзии бекаа (мева, сабзавот, гандум), тиҷорат ва сайёҳии гастрономӣ асос меёбад. Заҳла ҳамчун '''пойтахти шароби Лубнон''' ва маркази тиҷорати ширу шакар-картошкаи Бекаа машҳур аст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Байрут–Дамишқ (тариқи Захла) шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Заҳла дар канори дарёчаи Бирдавнӣ '''кӯчаи ресторанҳои анъанавии лубнонӣ''' (Bardawni riverbank restaurants) машҳур аст, ки бо ошхонаи лубнонии анъанавӣ (меззе, кибба, табуле, арак) шуҳратёр аст. Шаҳр бо '''Ҷашни Шароб''' (август), калисои Сидӣ Алӣ ва осорхонаи Маликати ал-Бика ёдгории сайёҳианд. 5ln2rig9d3oquyjle696py1sbysfy6q 1475841 1475840 2026-06-09T07:24:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475841 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Заҳла |номи аслӣ = زحلة / Zaḥla |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1000 |аҳолӣ = 200 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Заҳла''' (ба арабӣ: ''زحلة'', ''Zaḥla'') — шаҳри маркази [[Лубнон]], пойтахти вилояти [[Бекаа]] ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои католики юнонии Шарқи Миёна'''.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zahle Zahle] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии ҷаҳони араб''' ба ҳисоб меравад. Заҳла бо '''шаробсозӣ''' ва '''арак''' (мусиқии анъанавии лубнонӣ) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Заҳла дар асрҳои XVII–XVIII ҳамчун маҳалли хурди ҷамоаи католики юнонӣ дар водии Бекаа инкишоф ёфт; зеро шаҳр дар маҳалли стратегикии байни Байрут ва Димишқ воқеъ буд, он зуд ба маркази муҳими тиҷорати корвонии Шом табдил ёфт. Дар асри XIX Заҳла ба '''яке аз мутасаррифоти Кӯҳи Лубнон''' табдил ёфт ва аз муҳоҷирати муҳим аз кишвари аввалин гум кардаст.<ref name="brit" /> Соли 1860 шаҳри Заҳла дар муҷодилаи ҷамоавии маронитӣ-друзии Кӯҳи Лубнон сӯзонида шуд, аммо баъдан бо кӯмаки султонҳои усмонӣ ва давлатҳои аврупоӣ аз нав сохта шуд. Дар асри XX Заҳла маркази саноати шароб ва арак гардид: '''Шароби Ксара''' (Château Ksara) — '''кӯҳнатарин ва бузургтарин корхонаи шаробсозии Лубнон''' (соли 1857 аз тарафи иезуитҳои фаронсавӣ кушода шуд) — дар наздикии шаҳр ҷой гирифтааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Заҳла дар водии Бекаа, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар баландии тахминан 1000 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёчаи мавсимии Бирдавнӣ (Bardawni) воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил — тобистон гарм-хушк ва зимистон сард-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''аксарият католиҳои юнонии (мелкитӣ) арабӣ-лубнонӣ''' (зиёда аз 80%) мебошанд.<ref name="brit" /> Заҳла '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии тамоми ҷаҳон араб ва Шарқи Миёна''' ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Заҳла бар '''шаробсозӣ''' (Ксара, Музар, Кефрая, Уади) ва '''истеҳсоли арак''', кишоварзии бекаа (мева, сабзавот, гандум), тиҷорат ва сайёҳии гастрономӣ асос меёбад. Заҳла ҳамчун '''пойтахти шароби Лубнон''' ва маркази тиҷорати ширу шакар-картошкаи Бекаа машҳур аст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Байрут–Дамишқ (тариқи Захла) шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Заҳла дар канори дарёчаи Бирдавнӣ '''кӯчаи ресторанҳои анъанавии лубнонӣ''' (Bardawni riverbank restaurants) машҳур аст, ки бо ошхонаи лубнонии анъанавӣ (меззе, кибба, табуле, арак) шуҳратёр аст. Шаҳр бо '''Ҷашни Шароб''' (август), калисои Сидӣ Алӣ ва осорхонаи Маликати ал-Бика ёдгории сайёҳианд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Бекаа]] * [[Баълабак]] dhdnbfn3bsbqqdk9nlv1bkneo4f47ny 1475842 1475841 2026-06-09T07:25:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475842 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Заҳла |номи аслӣ = زحلة / Zaḥla |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1000 |аҳолӣ = 200 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Заҳла''' (ба арабӣ: ''زحلة'', ''Zaḥla'') — шаҳри маркази [[Лубнон]], пойтахти вилояти [[Бекаа]] ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои католики юнонии Шарқи Миёна'''.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zahle Zahle] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии ҷаҳони араб''' ба ҳисоб меравад. Заҳла бо '''шаробсозӣ''' ва '''арак''' (мусиқии анъанавии лубнонӣ) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Заҳла дар асрҳои XVII–XVIII ҳамчун маҳалли хурди ҷамоаи католики юнонӣ дар водии Бекаа инкишоф ёфт; зеро шаҳр дар маҳалли стратегикии байни Байрут ва Димишқ воқеъ буд, он зуд ба маркази муҳими тиҷорати корвонии Шом табдил ёфт. Дар асри XIX Заҳла ба '''яке аз мутасаррифоти Кӯҳи Лубнон''' табдил ёфт ва аз муҳоҷирати муҳим аз кишвари аввалин гум кардаст.<ref name="brit" /> Соли 1860 шаҳри Заҳла дар муҷодилаи ҷамоавии маронитӣ-друзии Кӯҳи Лубнон сӯзонида шуд, аммо баъдан бо кӯмаки султонҳои усмонӣ ва давлатҳои аврупоӣ аз нав сохта шуд. Дар асри XX Заҳла маркази саноати шароб ва арак гардид: '''Шароби Ксара''' (Château Ksara) — '''кӯҳнатарин ва бузургтарин корхонаи шаробсозии Лубнон''' (соли 1857 аз тарафи иезуитҳои фаронсавӣ кушода шуд) — дар наздикии шаҳр ҷой гирифтааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Заҳла дар водии Бекаа, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар баландии тахминан 1000 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёчаи мавсимии Бирдавнӣ (Bardawni) воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил — тобистон гарм-хушк ва зимистон сард-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''аксарият католиҳои юнонии (мелкитӣ) арабӣ-лубнонӣ''' (зиёда аз 80%) мебошанд.<ref name="brit" /> Заҳла '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии тамоми ҷаҳон араб ва Шарқи Миёна''' ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Заҳла бар '''шаробсозӣ''' (Ксара, Музар, Кефрая, Уади) ва '''истеҳсоли арак''', кишоварзии бекаа (мева, сабзавот, гандум), тиҷорат ва сайёҳии гастрономӣ асос меёбад. Заҳла ҳамчун '''пойтахти шароби Лубнон''' ва маркази тиҷорати ширу шакар-картошкаи Бекаа машҳур аст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Байрут–Дамишқ (тариқи Захла) шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Заҳла дар канори дарёчаи Бирдавнӣ '''кӯчаи ресторанҳои анъанавии лубнонӣ''' (Bardawni riverbank restaurants) машҳур аст, ки бо ошхонаи лубнонии анъанавӣ (меззе, кибба, табуле, арак) шуҳратёр аст. Шаҳр бо '''Ҷашни Шароб''' (август), калисои Сидӣ Алӣ ва осорхонаи Маликати ал-Бика ёдгории сайёҳианд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Бекаа]] * [[Баълабак]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} r3vt3p2qgkd8v41q5raauk098d67phl 1475843 1475842 2026-06-09T07:25:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475843 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Заҳла |номи аслӣ = زحلة / Zaḥla |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1000 |аҳолӣ = 200 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Заҳла''' (ба арабӣ: ''زحلة'', ''Zaḥla'') — шаҳри маркази [[Лубнон]], пойтахти вилояти [[Бекаа]] ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои католики юнонии Шарқи Миёна'''.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zahle Zahle] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии ҷаҳони араб''' ба ҳисоб меравад. Заҳла бо '''шаробсозӣ''' ва '''арак''' (мусиқии анъанавии лубнонӣ) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Заҳла дар асрҳои XVII–XVIII ҳамчун маҳалли хурди ҷамоаи католики юнонӣ дар водии Бекаа инкишоф ёфт; зеро шаҳр дар маҳалли стратегикии байни Байрут ва Димишқ воқеъ буд, он зуд ба маркази муҳими тиҷорати корвонии Шом табдил ёфт. Дар асри XIX Заҳла ба '''яке аз мутасаррифоти Кӯҳи Лубнон''' табдил ёфт ва аз муҳоҷирати муҳим аз кишвари аввалин гум кардаст.<ref name="brit" /> Соли 1860 шаҳри Заҳла дар муҷодилаи ҷамоавии маронитӣ-друзии Кӯҳи Лубнон сӯзонида шуд, аммо баъдан бо кӯмаки султонҳои усмонӣ ва давлатҳои аврупоӣ аз нав сохта шуд. Дар асри XX Заҳла маркази саноати шароб ва арак гардид: '''Шароби Ксара''' (Château Ksara) — '''кӯҳнатарин ва бузургтарин корхонаи шаробсозии Лубнон''' (соли 1857 аз тарафи иезуитҳои фаронсавӣ кушода шуд) — дар наздикии шаҳр ҷой гирифтааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Заҳла дар водии Бекаа, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар баландии тахминан 1000 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёчаи мавсимии Бирдавнӣ (Bardawni) воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил — тобистон гарм-хушк ва зимистон сард-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''аксарият католиҳои юнонии (мелкитӣ) арабӣ-лубнонӣ''' (зиёда аз 80%) мебошанд.<ref name="brit" /> Заҳла '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии тамоми ҷаҳон араб ва Шарқи Миёна''' ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Заҳла бар '''шаробсозӣ''' (Ксара, Музар, Кефрая, Уади) ва '''истеҳсоли арак''', кишоварзии бекаа (мева, сабзавот, гандум), тиҷорат ва сайёҳии гастрономӣ асос меёбад. Заҳла ҳамчун '''пойтахти шароби Лубнон''' ва маркази тиҷорати ширу шакар-картошкаи Бекаа машҳур аст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Байрут–Дамишқ (тариқи Захла) шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Заҳла дар канори дарёчаи Бирдавнӣ '''кӯчаи ресторанҳои анъанавии лубнонӣ''' (Bardawni riverbank restaurants) машҳур аст, ки бо ошхонаи лубнонии анъанавӣ (меззе, кибба, табуле, арак) шуҳратёр аст. Шаҳр бо '''Ҷашни Шароб''' (август), калисои Сидӣ Алӣ ва осорхонаи Маликати ал-Бика ёдгории сайёҳианд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Бекаа]] * [[Баълабак]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Zahle Заҳла дар Encyclopædia Britannica] 3bz9928osi4nn12t8cis50jqkjx3pf9 1475844 1475843 2026-06-09T07:25:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475844 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Заҳла |номи аслӣ = زحلة / Zaḥla |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVIII |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1000 |аҳолӣ = 200 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Заҳла''' (ба арабӣ: ''زحلة'', ''Zaḥla'') — шаҳри маркази [[Лубнон]], пойтахти вилояти [[Бекаа]] ва '''яке аз бузургтарин шаҳрҳои католики юнонии Шарқи Миёна'''.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zahle Zahle] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии ҷаҳони араб''' ба ҳисоб меравад. Заҳла бо '''шаробсозӣ''' ва '''арак''' (мусиқии анъанавии лубнонӣ) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Заҳла дар асрҳои XVII–XVIII ҳамчун маҳалли хурди ҷамоаи католики юнонӣ дар водии Бекаа инкишоф ёфт; зеро шаҳр дар маҳалли стратегикии байни Байрут ва Димишқ воқеъ буд, он зуд ба маркази муҳими тиҷорати корвонии Шом табдил ёфт. Дар асри XIX Заҳла ба '''яке аз мутасаррифоти Кӯҳи Лубнон''' табдил ёфт ва аз муҳоҷирати муҳим аз кишвари аввалин гум кардаст.<ref name="brit" /> Соли 1860 шаҳри Заҳла дар муҷодилаи ҷамоавии маронитӣ-друзии Кӯҳи Лубнон сӯзонида шуд, аммо баъдан бо кӯмаки султонҳои усмонӣ ва давлатҳои аврупоӣ аз нав сохта шуд. Дар асри XX Заҳла маркази саноати шароб ва арак гардид: '''Шароби Ксара''' (Château Ksara) — '''кӯҳнатарин ва бузургтарин корхонаи шаробсозии Лубнон''' (соли 1857 аз тарафи иезуитҳои фаронсавӣ кушода шуд) — дар наздикии шаҳр ҷой гирифтааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Заҳла дар водии Бекаа, дар домани кӯҳҳои Лубнон, дар баландии тахминан 1000 метр аз сатҳи баҳр, дар канори дарёчаи мавсимии Бирдавнӣ (Bardawni) воқеъ аст; иқлими он континенталии муътадил — тобистон гарм-хушк ва зимистон сард-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Заҳла тахминан 200 ҳазор нафар буда, '''аксарият католиҳои юнонии (мелкитӣ) арабӣ-лубнонӣ''' (зиёда аз 80%) мебошанд.<ref name="brit" /> Заҳла '''яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои католики юнонии тамоми ҷаҳон араб ва Шарқи Миёна''' ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Заҳла бар '''шаробсозӣ''' (Ксара, Музар, Кефрая, Уади) ва '''истеҳсоли арак''', кишоварзии бекаа (мева, сабзавот, гандум), тиҷорат ва сайёҳии гастрономӣ асос меёбад. Заҳла ҳамчун '''пойтахти шароби Лубнон''' ва маркази тиҷорати ширу шакар-картошкаи Бекаа машҳур аст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Байрут–Дамишқ (тариқи Захла) шаҳрро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Заҳла дар канори дарёчаи Бирдавнӣ '''кӯчаи ресторанҳои анъанавии лубнонӣ''' (Bardawni riverbank restaurants) машҳур аст, ки бо ошхонаи лубнонии анъанавӣ (меззе, кибба, табуле, арак) шуҳратёр аст. Шаҳр бо '''Ҷашни Шароб''' (август), калисои Сидӣ Алӣ ва осорхонаи Маликати ал-Бика ёдгории сайёҳианд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Бекаа]] * [[Баълабак]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Zahle Заҳла дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Лубнон]] [[Гурӯҳ:Лубнон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] ml48t4wq3ch1mzjodkgfyi6mer1m0qt 0 292133 1475822 1264228 2026-06-09T07:21:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Навсозӣ 1475822 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷуния |номи аслӣ = جونيه / Ǧūniya |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 100 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷуния''' (ба арабӣ: ''جونيه'', ''Ǧūniya'') — шаҳри соҳилии Маронитии шимолу шарқии [[Байрут]], маркази муҳими сайёҳӣ ва тиҷоратии Лубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jounieh Jounieh] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''яке аз бузургтарин марказҳои масеҳии маронитии Лубнон''' ба ҳисоб меравад. Бо тахаллуси '''«Монте-Карлои Шарқи Миёна»''' — аз сабаби '''Казинои Лубнон''' (соли 1959 кушода шуд) — машҳур аст.<ref name="brit" /> ekz2l8ifwskd0c0f9ivs1pp00tx58kk 1475823 1475822 2026-06-09T07:21:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475823 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷуния |номи аслӣ = جونيه / Ǧūniya |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 100 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷуния''' (ба арабӣ: ''جونيه'', ''Ǧūniya'') — шаҳри соҳилии Маронитии шимолу шарқии [[Байрут]], маркази муҳими сайёҳӣ ва тиҷоратии Лубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jounieh Jounieh] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''яке аз бузургтарин марказҳои масеҳии маронитии Лубнон''' ба ҳисоб меравад. Бо тахаллуси '''«Монте-Карлои Шарқи Миёна»''' — аз сабаби '''Казинои Лубнон''' (соли 1959 кушода шуд) — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҷуния дар асрҳои миёна ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ инкишоф ёфт. Дар асри XX, бахусус пас аз ҷанги шаҳрвандии Лубнон (1975–1990), Ҷуния ҳамчун '''панаҳгоҳи Маронитии шарқи Байрут''' аҳамият пайдо кард ва шумораи аҳолиаш бо муҳоҷирон аз минтақаҳои ҷангии Бейрут зиёд гардид.<ref name="brit" /> Соли 1965 дар домани кӯҳи Ҳариса дар наздикии Ҷуния '''ҳайкали Бузурги Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — ҳайкали бузурги маликаи маронитӣ-католикии Лубнон — насб гардид; телефириқи бузурги Ҳариса (Téléphérique du Liban) Ҷунияро бо ҳайкал ва зиёратгоҳ мепайвандад. 7382wmzyzi7w0x4tdvawn5pcbtpextb 1475825 1475823 2026-06-09T07:21:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475825 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷуния |номи аслӣ = جونيه / Ǧūniya |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 100 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷуния''' (ба арабӣ: ''جونيه'', ''Ǧūniya'') — шаҳри соҳилии Маронитии шимолу шарқии [[Байрут]], маркази муҳими сайёҳӣ ва тиҷоратии Лубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jounieh Jounieh] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''яке аз бузургтарин марказҳои масеҳии маронитии Лубнон''' ба ҳисоб меравад. Бо тахаллуси '''«Монте-Карлои Шарқи Миёна»''' — аз сабаби '''Казинои Лубнон''' (соли 1959 кушода шуд) — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҷуния дар асрҳои миёна ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ инкишоф ёфт. Дар асри XX, бахусус пас аз ҷанги шаҳрвандии Лубнон (1975–1990), Ҷуния ҳамчун '''панаҳгоҳи Маронитии шарқи Байрут''' аҳамият пайдо кард ва шумораи аҳолиаш бо муҳоҷирон аз минтақаҳои ҷангии Бейрут зиёд гардид.<ref name="brit" /> Соли 1965 дар домани кӯҳи Ҳариса дар наздикии Ҷуния '''ҳайкали Бузурги Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — ҳайкали бузурги маликаи маронитӣ-католикии Лубнон — насб гардид; телефириқи бузурги Ҳариса (Téléphérique du Liban) Ҷунияро бо ҳайкал ва зиёратгоҳ мепайвандад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷуния дар нимҷазираи Каҷ-Ҷуния, дар канори халиҷи Ҷуния (Баҳри Миёназамин), дар маҳалли замини ҳамвори танги соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. brkebn6q0xbjm39e8bz51bzp4g7vcuy 1475826 1475825 2026-06-09T07:21:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475826 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷуния |номи аслӣ = جونيه / Ǧūniya |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 100 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷуния''' (ба арабӣ: ''جونيه'', ''Ǧūniya'') — шаҳри соҳилии Маронитии шимолу шарқии [[Байрут]], маркази муҳими сайёҳӣ ва тиҷоратии Лубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jounieh Jounieh] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''яке аз бузургтарин марказҳои масеҳии маронитии Лубнон''' ба ҳисоб меравад. Бо тахаллуси '''«Монте-Карлои Шарқи Миёна»''' — аз сабаби '''Казинои Лубнон''' (соли 1959 кушода шуд) — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҷуния дар асрҳои миёна ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ инкишоф ёфт. Дар асри XX, бахусус пас аз ҷанги шаҳрвандии Лубнон (1975–1990), Ҷуния ҳамчун '''панаҳгоҳи Маронитии шарқи Байрут''' аҳамият пайдо кард ва шумораи аҳолиаш бо муҳоҷирон аз минтақаҳои ҷангии Бейрут зиёд гардид.<ref name="brit" /> Соли 1965 дар домани кӯҳи Ҳариса дар наздикии Ҷуния '''ҳайкали Бузурги Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — ҳайкали бузурги маликаи маронитӣ-католикии Лубнон — насб гардид; телефириқи бузурги Ҳариса (Téléphérique du Liban) Ҷунияро бо ҳайкал ва зиёратгоҳ мепайвандад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷуния дар нимҷазираи Каҷ-Ҷуния, дар канори халиҷи Ҷуния (Баҳри Миёназамин), дар маҳалли замини ҳамвори танги соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''аксарият маронитҳо''' (католиҳои шарқии католики)-и арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> 3h2wjh96wngrnuk0xp5zx1u3aszfqnh 1475827 1475826 2026-06-09T07:21:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475827 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷуния |номи аслӣ = جونيه / Ǧūniya |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 100 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷуния''' (ба арабӣ: ''جونيه'', ''Ǧūniya'') — шаҳри соҳилии Маронитии шимолу шарқии [[Байрут]], маркази муҳими сайёҳӣ ва тиҷоратии Лубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jounieh Jounieh] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''яке аз бузургтарин марказҳои масеҳии маронитии Лубнон''' ба ҳисоб меравад. Бо тахаллуси '''«Монте-Карлои Шарқи Миёна»''' — аз сабаби '''Казинои Лубнон''' (соли 1959 кушода шуд) — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҷуния дар асрҳои миёна ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ инкишоф ёфт. Дар асри XX, бахусус пас аз ҷанги шаҳрвандии Лубнон (1975–1990), Ҷуния ҳамчун '''панаҳгоҳи Маронитии шарқи Байрут''' аҳамият пайдо кард ва шумораи аҳолиаш бо муҳоҷирон аз минтақаҳои ҷангии Бейрут зиёд гардид.<ref name="brit" /> Соли 1965 дар домани кӯҳи Ҳариса дар наздикии Ҷуния '''ҳайкали Бузурги Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — ҳайкали бузурги маликаи маронитӣ-католикии Лубнон — насб гардид; телефириқи бузурги Ҳариса (Téléphérique du Liban) Ҷунияро бо ҳайкал ва зиёратгоҳ мепайвандад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷуния дар нимҷазираи Каҷ-Ҷуния, дар канори халиҷи Ҷуния (Баҳри Миёназамин), дар маҳалли замини ҳамвори танги соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''аксарият маронитҳо''' (католиҳои шарқии католики)-и арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷуния бар сайёҳии байналмилалӣ, '''Казинои Лубнон''' (яке аз бузургтарин казиноҳои Шарқи Миёна), бандар ва тиҷорати соҳилӣ асос меёбад. 2mp58y3zrrw62j4lbyj5tp2abgrkocv 1475828 1475827 2026-06-09T07:22:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475828 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷуния |номи аслӣ = جونيه / Ǧūniya |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 100 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷуния''' (ба арабӣ: ''جونيه'', ''Ǧūniya'') — шаҳри соҳилии Маронитии шимолу шарқии [[Байрут]], маркази муҳими сайёҳӣ ва тиҷоратии Лубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jounieh Jounieh] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''яке аз бузургтарин марказҳои масеҳии маронитии Лубнон''' ба ҳисоб меравад. Бо тахаллуси '''«Монте-Карлои Шарқи Миёна»''' — аз сабаби '''Казинои Лубнон''' (соли 1959 кушода шуд) — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҷуния дар асрҳои миёна ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ инкишоф ёфт. Дар асри XX, бахусус пас аз ҷанги шаҳрвандии Лубнон (1975–1990), Ҷуния ҳамчун '''панаҳгоҳи Маронитии шарқи Байрут''' аҳамият пайдо кард ва шумораи аҳолиаш бо муҳоҷирон аз минтақаҳои ҷангии Бейрут зиёд гардид.<ref name="brit" /> Соли 1965 дар домани кӯҳи Ҳариса дар наздикии Ҷуния '''ҳайкали Бузурги Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — ҳайкали бузурги маликаи маронитӣ-католикии Лубнон — насб гардид; телефириқи бузурги Ҳариса (Téléphérique du Liban) Ҷунияро бо ҳайкал ва зиёратгоҳ мепайвандад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷуния дар нимҷазираи Каҷ-Ҷуния, дар канори халиҷи Ҷуния (Баҳри Миёназамин), дар маҳалли замини ҳамвори танги соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''аксарият маронитҳо''' (католиҳои шарқии католики)-и арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷуния бар сайёҳии байналмилалӣ, '''Казинои Лубнон''' (яке аз бузургтарин казиноҳои Шарқи Миёна), бандар ва тиҷорати соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ҷуния бандари мусофирӣ (раис ба Кипр ва Юнон), истгоҳи телефириқи бузурги Ҳариса ва шоҳроҳи Байрут–Ҷуния–Триполи амал мекунанд. qsuyczr1k2gc3ueygd2nbu6ymcbu9d5 1475829 1475828 2026-06-09T07:22:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475829 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷуния |номи аслӣ = جونيه / Ǧūniya |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 100 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷуния''' (ба арабӣ: ''جونيه'', ''Ǧūniya'') — шаҳри соҳилии Маронитии шимолу шарқии [[Байрут]], маркази муҳими сайёҳӣ ва тиҷоратии Лубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jounieh Jounieh] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''яке аз бузургтарин марказҳои масеҳии маронитии Лубнон''' ба ҳисоб меравад. Бо тахаллуси '''«Монте-Карлои Шарқи Миёна»''' — аз сабаби '''Казинои Лубнон''' (соли 1959 кушода шуд) — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҷуния дар асрҳои миёна ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ инкишоф ёфт. Дар асри XX, бахусус пас аз ҷанги шаҳрвандии Лубнон (1975–1990), Ҷуния ҳамчун '''панаҳгоҳи Маронитии шарқи Байрут''' аҳамият пайдо кард ва шумораи аҳолиаш бо муҳоҷирон аз минтақаҳои ҷангии Бейрут зиёд гардид.<ref name="brit" /> Соли 1965 дар домани кӯҳи Ҳариса дар наздикии Ҷуния '''ҳайкали Бузурги Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — ҳайкали бузурги маликаи маронитӣ-католикии Лубнон — насб гардид; телефириқи бузурги Ҳариса (Téléphérique du Liban) Ҷунияро бо ҳайкал ва зиёратгоҳ мепайвандад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷуния дар нимҷазираи Каҷ-Ҷуния, дар канори халиҷи Ҷуния (Баҳри Миёназамин), дар маҳалли замини ҳамвори танги соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''аксарият маронитҳо''' (католиҳои шарқии католики)-и арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷуния бар сайёҳии байналмилалӣ, '''Казинои Лубнон''' (яке аз бузургтарин казиноҳои Шарқи Миёна), бандар ва тиҷорати соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ҷуния бандари мусофирӣ (раис ба Кипр ва Юнон), истгоҳи телефириқи бузурги Ҳариса ва шоҳроҳи Байрут–Ҷуния–Триполи амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҷуния '''Зиёратгоҳи Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — яке аз муҳимтарин зиёратгоҳҳои маронитӣ-католикии Лубнон, '''Казинои Лубнон''' (соли 1959), мадраи Антонин (асри XIII) ва маркази таърихии шаҳри Ҷуния воқеъанд. 74j0cgcbzoxc6d7x3tswjwjn2je92p7 1475830 1475829 2026-06-09T07:22:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475830 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷуния |номи аслӣ = جونيه / Ǧūniya |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 100 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷуния''' (ба арабӣ: ''جونيه'', ''Ǧūniya'') — шаҳри соҳилии Маронитии шимолу шарқии [[Байрут]], маркази муҳими сайёҳӣ ва тиҷоратии Лубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jounieh Jounieh] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''яке аз бузургтарин марказҳои масеҳии маронитии Лубнон''' ба ҳисоб меравад. Бо тахаллуси '''«Монте-Карлои Шарқи Миёна»''' — аз сабаби '''Казинои Лубнон''' (соли 1959 кушода шуд) — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҷуния дар асрҳои миёна ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ инкишоф ёфт. Дар асри XX, бахусус пас аз ҷанги шаҳрвандии Лубнон (1975–1990), Ҷуния ҳамчун '''панаҳгоҳи Маронитии шарқи Байрут''' аҳамият пайдо кард ва шумораи аҳолиаш бо муҳоҷирон аз минтақаҳои ҷангии Бейрут зиёд гардид.<ref name="brit" /> Соли 1965 дар домани кӯҳи Ҳариса дар наздикии Ҷуния '''ҳайкали Бузурги Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — ҳайкали бузурги маликаи маронитӣ-католикии Лубнон — насб гардид; телефириқи бузурги Ҳариса (Téléphérique du Liban) Ҷунияро бо ҳайкал ва зиёратгоҳ мепайвандад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷуния дар нимҷазираи Каҷ-Ҷуния, дар канори халиҷи Ҷуния (Баҳри Миёназамин), дар маҳалли замини ҳамвори танги соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''аксарият маронитҳо''' (католиҳои шарқии католики)-и арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷуния бар сайёҳии байналмилалӣ, '''Казинои Лубнон''' (яке аз бузургтарин казиноҳои Шарқи Миёна), бандар ва тиҷорати соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ҷуния бандари мусофирӣ (раис ба Кипр ва Юнон), истгоҳи телефириқи бузурги Ҳариса ва шоҳроҳи Байрут–Ҷуния–Триполи амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҷуния '''Зиёратгоҳи Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — яке аз муҳимтарин зиёратгоҳҳои маронитӣ-католикии Лубнон, '''Казинои Лубнон''' (соли 1959), мадраи Антонин (асри XIII) ва маркази таърихии шаҳри Ҷуния воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Маронитҳо]] 50s1a8kmlj6ep345u4mazmximw4qrrt 1475831 1475830 2026-06-09T07:22:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475831 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷуния |номи аслӣ = جونيه / Ǧūniya |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 100 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷуния''' (ба арабӣ: ''جونيه'', ''Ǧūniya'') — шаҳри соҳилии Маронитии шимолу шарқии [[Байрут]], маркази муҳими сайёҳӣ ва тиҷоратии Лубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jounieh Jounieh] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''яке аз бузургтарин марказҳои масеҳии маронитии Лубнон''' ба ҳисоб меравад. Бо тахаллуси '''«Монте-Карлои Шарқи Миёна»''' — аз сабаби '''Казинои Лубнон''' (соли 1959 кушода шуд) — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҷуния дар асрҳои миёна ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ инкишоф ёфт. Дар асри XX, бахусус пас аз ҷанги шаҳрвандии Лубнон (1975–1990), Ҷуния ҳамчун '''панаҳгоҳи Маронитии шарқи Байрут''' аҳамият пайдо кард ва шумораи аҳолиаш бо муҳоҷирон аз минтақаҳои ҷангии Бейрут зиёд гардид.<ref name="brit" /> Соли 1965 дар домани кӯҳи Ҳариса дар наздикии Ҷуния '''ҳайкали Бузурги Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — ҳайкали бузурги маликаи маронитӣ-католикии Лубнон — насб гардид; телефириқи бузурги Ҳариса (Téléphérique du Liban) Ҷунияро бо ҳайкал ва зиёратгоҳ мепайвандад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷуния дар нимҷазираи Каҷ-Ҷуния, дар канори халиҷи Ҷуния (Баҳри Миёназамин), дар маҳалли замини ҳамвори танги соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''аксарият маронитҳо''' (католиҳои шарқии католики)-и арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷуния бар сайёҳии байналмилалӣ, '''Казинои Лубнон''' (яке аз бузургтарин казиноҳои Шарқи Миёна), бандар ва тиҷорати соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ҷуния бандари мусофирӣ (раис ба Кипр ва Юнон), истгоҳи телефириқи бузурги Ҳариса ва шоҳроҳи Байрут–Ҷуния–Триполи амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҷуния '''Зиёратгоҳи Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — яке аз муҳимтарин зиёратгоҳҳои маронитӣ-католикии Лубнон, '''Казинои Лубнон''' (соли 1959), мадраи Антонин (асри XIII) ва маркази таърихии шаҳри Ҷуния воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Маронитҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} tfmayrr4b1ld1ml761869jtptat2ytc 1475832 1475831 2026-06-09T07:22:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475832 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷуния |номи аслӣ = جونيه / Ǧūniya |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 100 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷуния''' (ба арабӣ: ''جونيه'', ''Ǧūniya'') — шаҳри соҳилии Маронитии шимолу шарқии [[Байрут]], маркази муҳими сайёҳӣ ва тиҷоратии Лубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jounieh Jounieh] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''яке аз бузургтарин марказҳои масеҳии маронитии Лубнон''' ба ҳисоб меравад. Бо тахаллуси '''«Монте-Карлои Шарқи Миёна»''' — аз сабаби '''Казинои Лубнон''' (соли 1959 кушода шуд) — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҷуния дар асрҳои миёна ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ инкишоф ёфт. Дар асри XX, бахусус пас аз ҷанги шаҳрвандии Лубнон (1975–1990), Ҷуния ҳамчун '''панаҳгоҳи Маронитии шарқи Байрут''' аҳамият пайдо кард ва шумораи аҳолиаш бо муҳоҷирон аз минтақаҳои ҷангии Бейрут зиёд гардид.<ref name="brit" /> Соли 1965 дар домани кӯҳи Ҳариса дар наздикии Ҷуния '''ҳайкали Бузурги Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — ҳайкали бузурги маликаи маронитӣ-католикии Лубнон — насб гардид; телефириқи бузурги Ҳариса (Téléphérique du Liban) Ҷунияро бо ҳайкал ва зиёратгоҳ мепайвандад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷуния дар нимҷазираи Каҷ-Ҷуния, дар канори халиҷи Ҷуния (Баҳри Миёназамин), дар маҳалли замини ҳамвори танги соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''аксарият маронитҳо''' (католиҳои шарқии католики)-и арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷуния бар сайёҳии байналмилалӣ, '''Казинои Лубнон''' (яке аз бузургтарин казиноҳои Шарқи Миёна), бандар ва тиҷорати соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ҷуния бандари мусофирӣ (раис ба Кипр ва Юнон), истгоҳи телефириқи бузурги Ҳариса ва шоҳроҳи Байрут–Ҷуния–Триполи амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҷуния '''Зиёратгоҳи Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — яке аз муҳимтарин зиёратгоҳҳои маронитӣ-католикии Лубнон, '''Казинои Лубнон''' (соли 1959), мадраи Антонин (асри XIII) ва маркази таърихии шаҳри Ҷуния воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Маронитҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Jounieh Ҷуния дар Encyclopædia Britannica] 7cebcj26i36pgwdcbx6lfx9zboezes9 1475833 1475832 2026-06-09T07:23:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475833 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҷуния |номи аслӣ = جونيه / Ǧūniya |кишвар = Лубнон |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 35|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 6 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 100 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2016 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ҷуния''' (ба арабӣ: ''جونيه'', ''Ǧūniya'') — шаҳри соҳилии Маронитии шимолу шарқии [[Байрут]], маркази муҳими сайёҳӣ ва тиҷоратии Лубнон.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Jounieh Jounieh] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''яке аз бузургтарин марказҳои масеҳии маронитии Лубнон''' ба ҳисоб меравад. Бо тахаллуси '''«Монте-Карлои Шарқи Миёна»''' — аз сабаби '''Казинои Лубнон''' (соли 1959 кушода шуд) — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҷуния дар асрҳои миёна ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ инкишоф ёфт. Дар асри XX, бахусус пас аз ҷанги шаҳрвандии Лубнон (1975–1990), Ҷуния ҳамчун '''панаҳгоҳи Маронитии шарқи Байрут''' аҳамият пайдо кард ва шумораи аҳолиаш бо муҳоҷирон аз минтақаҳои ҷангии Бейрут зиёд гардид.<ref name="brit" /> Соли 1965 дар домани кӯҳи Ҳариса дар наздикии Ҷуния '''ҳайкали Бузурги Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — ҳайкали бузурги маликаи маронитӣ-католикии Лубнон — насб гардид; телефириқи бузурги Ҳариса (Téléphérique du Liban) Ҷунияро бо ҳайкал ва зиёратгоҳ мепайвандад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҷуния дар нимҷазираи Каҷ-Ҷуния, дар канори халиҷи Ҷуния (Баҳри Миёназамин), дар маҳалли замини ҳамвори танги соҳилӣ воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҷуния тахминан 100 ҳазор нафар буда, '''аксарият маронитҳо''' (католиҳои шарқии католики)-и арабӣ-лубнонӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Ҷуния бар сайёҳии байналмилалӣ, '''Казинои Лубнон''' (яке аз бузургтарин казиноҳои Шарқи Миёна), бандар ва тиҷорати соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ҷуния бандари мусофирӣ (раис ба Кипр ва Юнон), истгоҳи телефириқи бузурги Ҳариса ва шоҳроҳи Байрут–Ҷуния–Триполи амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Ҷуния '''Зиёратгоҳи Биби Ҳариса''' (Notre Dame du Liban) — яке аз муҳимтарин зиёратгоҳҳои маронитӣ-католикии Лубнон, '''Казинои Лубнон''' (соли 1959), мадраи Антонин (асри XIII) ва маркази таърихии шаҳри Ҷуния воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Лубнон]] * [[Байрут]] * [[Маронитҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Jounieh Ҷуния дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Лубнон]] [[Гурӯҳ:Лубнон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] eag5fds0ycpaos897vimfl8w9no2prc 0 296977 1475994 1460657 2026-06-09T10:20:30Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1475994 wikitext text/x-wiki {{Даргирии шаҳрвандӣ|=}} '''Эътирозҳо дар [[Эрон]]''' — як силсила эътирозҳои шаҳрвандӣ буданд, ки дар чанд шаҳри саросари Эрон баргузор шуданд. Дар моҳи декабри соли 2017, дар тамоми соли 2018 ва нимаи аввали соли 2019 дар Эрон эътирозҳо ва корпартоиҳои сершумор баргузор шуданд. Сабабҳои эътироз аз болоравии нархҳо то ҳуқуқи омӯзгорон ва ҳуқуқи коргарони роҳи оҳан <ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-44602189 Iran economic protests shut Tehran's Grand Bazaar]</ref><ref>[https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2018/07/01/Four-protesters-killed-in-southwestern-Iran-after-security-forces-open-fire.html Four protesters killed in southwestern Iran after security forces open fire]</ref><ref>[https://www.bbc.com/persian/iran-46225416 اعتصاب معلمان؛ معترضان بازداشت و احضار شدند]</ref><ref>[https://www.radiozamaneh.com/435424 #اعتراضات: کارگران راه‌آهن اندیمشک مانع حرکت قطار مشهد- اهواز شدند]</ref>. Сабаби ибтидоии эътироз 50-200% боло рафтани нархи сӯзишворӣ буд <ref>{{Cite web |url=https://uk.reuters.com/article/us-iran-gasoline-rationing/iran-gasoline-rationing-price-hikes-draw-street-protests-idUKKBN1XO2ZE |title=Iran gasoline rationing, price hikes draw street protests |accessdate=2022-02-20 |archivedate=2019-12-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209040233/https://uk.reuters.com/article/us-iran-gasoline-rationing/iran-gasoline-rationing-price-hikes-draw-street-protests-idUKKBN1XO2ZE }}</ref><ref>[https://www.iranwatch.org/news-brief/iran-abruptly-raises-fuel-prices-protests-erupt Iran Abruptly Raises Fuel Prices, and Protests Erupt]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.presstv.com/Detail/2019/11/15/611285/gasoline-rationing-Iran- |title=Iran begins gasoline rationing, raises prices |accessdate=2022-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191127040222/https://www.presstv.com/Detail/2019/11/15/611285/gasoline-rationing-Iran- |archivedate=2019-11-27 }}</ref><ref>[http://www.iranoilgas.com/news/details?id=20992 Iran starts gasoline rationing, price hikes]</ref>. Баъдан, эътироз ба амалҳои зидди режими сиёсии Эрон ва раҳбари олӣ [[Сайид Алӣ Хоманаӣ|Алии Хоманаӣ]] табдил ёфт <ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF |title=گسترش اعتراض‌ها به افزایش قیمت بنزین: یک معترض در سیرجان با شلیک ماموران کشته شد |accessdate=2022-02-20 |archivedate=2019-11-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191120102218/https://iranintl.com/%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF }}</ref><ref name="автоссылка2">[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50444429 Iran petrol price hike: Protesters warned that security forces may intervene]</ref>. Эътирозҳо шоми [[15 ноябр]]и [[соли 2019]] оғоз ёфта, дар тӯли чанд соат ба 21 шаҳр паҳн шуданд, зеро наворҳои эътирозӣ дар интернет паҳн шуданд <ref>{{Cite web |url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/amnesty-international-over-100-killed-in-21-cities-in-iran-protests-1.8153333 |title=Amnesty International: Over 100 Killed in 21 Cities in Iran Protests |accessdate=2022-02-20 |archivedate=2019-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191125001205/https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/amnesty-international-over-100-killed-in-21-cities-in-iran-protests-1.8153333 }}</ref><ref name="автоссылка3">[https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2019/11/17/hikes-in-the-cost-of-petrol-are-fuelling-unrest-in-iran Hikes in the cost of petrol are fuelling unrest in Iran]</ref><ref name="автоссылка4">[https://www.radiofarda.com/a/iran-protests-fuel-price-hike/30274328.html افزایش قیمت بنزین؛ شهرهای مختلف ایران صحنه اعتراضات شد]</ref>. Тасвири тазоҳуроти хушунатомез ба зудӣ дар Интернет паҳн шуд ва эътирозҳо ба сатҳи байналмилалӣ расиданд <ref>[https://www.nytimes.com/2019/11/19/world/middleeast/iran-protests.html Iran’s ‘Iron Fist’: Rights Group Says More Than 100 Protesters Are Dead]</ref>. Ҳарчанд тазоҳурот ҳамчун гирдиҳамоии осоишта оғоз шуда бошад ҳам, ба зудӣ ба ошӯбҳои хушунатомез ва шӯриши зидди ҳукумати Эрон табдил ёфт <ref>[https://www.nytimes.com/2019/11/21/world/middleeast/iran-protests-internet.html Iran Declares Protests Are Over, but the Evidence Suggests Otherwise]</ref>. Тактикае, ки ҳукумати Эрон барои боздоштани тазоҳурот истифода кардааст, бастани интернет дар саросари кишвар ва тирандозии тазоҳуркунандагон аз бомҳо, чархболҳо ва аз масофаи наздик бо пулемётҳо буд. Ба гуфтаи сокинони шаҳр, гӯё нирӯҳои ҳукуматӣ баъдан ҷасади тазоҳургарони кушташударо мусодира карда, онҳоро берун овардаанд, то шумори воқеии қурбониён ва шиддати тазоҳуротро пинҳон кунанд. Amnesty International навишт, ки ҳукумат ба оилаҳои тазоҳургарони кушташуда таҳдид мекунад, ки агар онҳо бо ВАО суҳбат кунанд ё маросими дафн баргузор кунанд <ref>[https://www.nytimes.com/2019/12/01/world/middleeast/iran-protests-deaths.html With Brutal Crackdown, Iran Is Convulsed by Worst Unrest in 40 Years]</ref><ref>[https://www.aljazeera.com/news/2019/11/amnesty-208-killed-iran-protests-191130151227593.html Amnesty says at least 208 killed in Iran protests]</ref>. Тибқи иттилои манобеъи ғарбӣ, ҳукумат 1500 шаҳрванди Эронро куштааст <ref>[https://www.nbcnews.com/news/world/u-s-says-iran-may-have-killed-1-000-protesters-n1096666 U.S. says Iran may have killed up to 1,000 protesters]</ref><ref>[https://edition.cnn.com/2019/12/03/middleeast/iran-protests-violent-crackdown-information-intl/index.html One of the worst crackdowns in decades is happening in Iran. Here’s what we know]</ref> ва саркӯбкунии эътирозгарон вокуниши шадиди эътирозгаронро ба бор овард, ки 731 бонки давлатӣ, аз ҷумла Бонки марказии Эрон, 9 маркази динии исломиро таҳриб карданд ва лавҳаҳои таблиғотии зиддиамрикоиро пора карданд. инчунин шиорҳо ва муҷассамаҳои раҳбари олӣ [[Сайид Алӣ Хоманаӣ|Алии Хоманаӣ]]. Ба 50 пойгоҳҳои низомии ҳукумат низ тазоҳургарон ҳамла карданд. Ин силсила тазоҳурот ба унвони яке аз хушунаттарин эътирозҳо пас аз болоравии [[Ҷумҳурии Исломии Эрон]] дар соли 1979 тасниф шудааст <ref>[https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/11/iran-more-than-100-protesters-believed-to-be-killed-as-top-officials-give-green-light-to-crush-protests/ Iran: More than 100 protesters believed to be killed as top officials give green light to crush protests]</ref><ref>[https://thehill.com/opinion/international/472359-iranian-protests-were-not-about-the-price-of-gas Iranian protests were not about the price of gas]</ref>. Ба хотири манъи табодули иттилоот дар бораи тазоҳурот ва марги эътирозгарон дар платформаҳои шабакаҳои иҷтимоӣ, ҳукумат интернетро дар саросари кишвар масдуд кард, ки дар натиҷа тақрибан шаш рӯз интернет қариб пурра қатъ шуд <ref>{{Cite web |url=https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b |title=Internet disrupted in Iran amid fuel protests in multiple cities |accessdate=2022-03-17 |archivedate=2019-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191116232625/https://netblocks.org/reports/internet-disrupted-in-iran-amid-fuel-protests-in-multiple-cities-pA25L18b }}</ref><ref>[https://twitter.com/netblocks/status/1198215946286055424 Confirmed: Internet access is being restored in #Iran after a weeklong internet shutdown amid widespread protests]</ref><ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/2019/11/23/iranian-masks-spiraling-protest-death-toll-stealing-bodies-morgues/ Iranian officials 'stealing bodies' from morgues to hide true scale of government crackdown]</ref><ref>[https://www.albawaba.com/node/mysterious-disappearances-iran-stealing-bodies-morgues-disguise-crackdown-protesters Mysterious Disappearances: Is Iran Stealing Bodies From Morgues to Disguise Crackdown on Protesters?]</ref>. == Замина == Таҳримҳои [[Иёлоти Муттаҳида]] ва [[Иттиҳоди Аврупо]] дар якҷоягӣ бо идоракунии нодурусти иқтисодӣ, омилҳои марбут ба бӯҳрони шадиди иқтисодӣ дар Эрон дар солҳои 2010 буданд <ref name="автоссылка5">[https://www.nytimes.com/2019/11/15/world/middleeast/iran-gasoline-prices-rations.html Iran Abruptly Raises Fuel Prices, and Protests Erupt]</ref>. [[Раисҷумҳури Эрон|Раисиҷумҳури Эрон]] [[Ҳасан Рӯҳонӣ|Ҳасани Рӯҳонӣ]] дар пешорӯи гирдиҳамоии ошӯбҳои моҳи ноябри соли 2019 гуфт, ки "Эрон яке аз душвортарин давраҳоро пас [[Инқилоби исломӣ дар Эрон|аз инқилоби исломии соли 1979]] паси сар мекунад" <ref name="автоссылка3"/>. ==Нигаред== *[[Эътирозҳо дар Эрон (2022)]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Эътирозҳои соли 2020]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] 4v5ncdo1u32ikqynsslxwj1j5i7u2f4 0 297061 1476012 1470071 2026-06-09T11:06:05Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1476012 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Кайс Саид''' ( {{Lang-ar|قيس سعيد}}   [[22 феврал]]и [[Соли 1958|1958]], [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] )&nbsp;— ҳуқуқшинос, сиёсатмадор ва омӯзгори Тунис. [[Президенти Тунис]] аз октябри соли 2019. Президенти Ассотсиатсияи Конститутсионии Тунис аз [[соли 1995]] то [[Соли 2019|2019]]. Вай дар интихоботи президентии соли 2019 ҳамчун номзади мустақил ширкат карда, дар даври дуввум ғолиб омад. == Зиндагинома == Кайс Саид&nbsp;- писари Монсеф Саид ва Закия Белла аст. Модараш гарчанде маълумотнок бошад ҳам <ref name=":0">{{Cite news|title="Robocop", "M. Propre"... qui est Kaïs Saïed, le nouveau président tunisien ?'|url=https://www.ledauphine.com/france-monde/2019/10/14/robocop-m-propre-qui-est-kais-saied-le-nouveau-president-de-la-tunisie|accessdate=26 липня 2021|language=французькою}}</ref> хонашин буд. Хонаводаи Саид хеле хоксор буд ва ба табақаи миёна тааллуқ дошт. Амаки падараш Ҳичим Саид аввалин ҷарроҳи кӯдакона дар Тунис буд, ки дар солҳои 1970-ум дар саросари ҷаҳон маъруф буд. ду дугоникҳои сиамиро ҷудо карда буд <ref name="ldr">{{Cite news|title=Qui est Kais Saied, l'infatigable marcheur, qui a emporté le premier tour de la présidentielle en Tunisie (Album photos)|url=https://www.leaders.com.tn/article/27968-qui-est-kais-saied-l-infatigable-marcheur-qui-a-emporte-le-premier-tour-de-la-presidentielle-en-tunisie-album-photos|accessdate=26 липня 2021|language=французькою}}</ref>. Коллеҷи Сидиқиро хатм кардааст <ref name=":0"/> == Фаъолият == === Касб === Ҳамчун ҳуқуқшинос аз рӯи маълумот, ӯ дар соҳаи ҳуқуқи конститутсионӣ тахассус дорад. Аз соли 1990 то соли 1995 дар вазифаи котиби генералии Ассотсиатсияи ҳуқуқи конститутсионии Тунис кор кардааст, ноиби президент&nbsp;- аз соли 1995 то 2019. Ӯ аз соли 1989 то соли 1990 узви гурӯҳи коршиносони Котиботи Лигаи кишварҳои араб, аз соли 1993 то 1995 коршиноси Пажӯҳишгоҳи ҳуқуқи башари араб ва узви Кумитаи коршиносони масъули ислоҳи тарҳи Қонуни асосии Тунис буд 2014 <ref name="diwan2">{{Cite web|url=http://www.arabesque.tn/ar/actualite/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%B3-%D8%B3%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%B4%D8%AD-%D9%84%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9?id=7666|title=Kaïs Saïed|website=arabesque.tn|date=29 листопада 2013|lang=арабською|accessdate=26 липня 2021|archivedate=2014-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301161418/http://www.arabesque.tn/ar/actualite/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%B3-%D8%B3%D8%B9%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%B4%D8%AD-%D9%84%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9?id=7666}}</ref>. === Фаълоияти сиёсй === [[Акс:Kaïs_Saïed_2019.jpg|рост|мини|258x258пкс| Дар маъракаи интихоботи президентии соли 2019]] Аз соли 2013 то соли 2014 дар чанд маҳфилу вохӯриҳои сиёсӣ, ки ҷавононро муттаҳид мекарданд, ширкат кардааст. Саид яке аз аввалин номзадҳои ба қайд гирифташуда дар интихоботи президентӣ шуд <ref>{{Cite web|url=https://directinfo.webmanagercenter.com/2018/12/03/tunisie-kais-said-candidat-aux-elections-presidentielles-de-2019/|title=Kais Saïd, candidat à la présidentielle de 2019|website=webmanagercenter.com|date=3 грудня 2018|lang=французькою|accessdate=26 липня 2021}}</ref>. Ҳамчун номзади мустақили иҷтимоӣ-консерваторӣ ширкат карда, ӯ ба интихобкунандагони ҷавон тамаркуз кард <ref name="lepoint">{{Cite news|author=Delmas|first=Benoit|title=Tunisie : Kaïs Saïed, un Robespierre en campagne|url=https://www.lepoint.fr/afrique/tunisie-kais-saied-un-robespierre-en-campagne-11-09-2019-2335234_3826.php|accessdate=26 липня 2021|work=Le Point|language=французькою}}</ref>. Ӯ дар даври аввали интихоботи президентӣ 620 000 овоз гирифта, мақоми аввалро касб кард. Дар даври дуюм ӯ Набил Каруиро шикаст дода, 72,71 % имтиёз ба даст овард&nbsp;<ref name="NewRevolution">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-tunisia-election/hailing-new-revolution-political-outsider-saied-elected-tunisias-president-idUSKBN1WT1GO|title=Hailing 'new revolution', political outsider Saied elected Tunisia's president|author=Amara|first=Tarek|website=[[Reuters]]|date=14 жовтня 2019|lang=англійською|accessdate=26 липня 2021}}</ref>. Рӯзи 14 октябр ӯ [[Президенти Тунис|президенти нави Тунис]] эълон шуд. Ӯ 23 октябри соли 2019 савганд ёд кард <ref>{{Cite web|url=https://www.apnews.com/8797010575744c6897d5b0df07ba1c28|title=Tunisia's new president sworn in, vows to fight corruption|website=[[Associated Press]]|date=23 жовтня 2019|lang=англійською|accessdate=26 липня 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-tunisia-politics/political-outsider-saied-sworn-in-as-tunisias-president-idUSKBN1X215C|title=Political outsider Saied sworn in as Tunisia's president|author=Amara|first=Tarek|website=[[Reuters]]|date=23 жовтня 2019|lang=англійською|accessdate=26 липня 2021}}</ref> Вай аввалин президентест, ки пас аз истиқлоли кишвар аз [[Фаронса]] сарвари кишвар шудааст. Сарвазир барои ташкили эътилоф ду моҳ <ref name="NewRevolution"/> дошт. 25 июли соли 2021, дар натиҷаи эътирозҳои зиддиҳукуматӣ, ки бар асари норозигии мардум аз мухолифати ҳукумат ба коронавирус ба вуҷуд омадааст, сарвазир Ҳишам Машиша истеъфо дод, президент порлумонро баст ва дахлнопазирии <ref name="опоненти">{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/07/26/7301687/|title=Президент Тунісу відправив прем’єра у відставку і заморозив роботу парламенту|website=[[Українська правда]]|date=26 липня 2021|lang=українською|accessdate=26 липня 2021}}</ref> аъзоёнро лағв кард <ref>{{Cite web|url=https://dw.com/uk/pislia-protestiv-prezydent-tunisu-oholosyv-pro-vidstavku-premiera/a-58639441|title=Після протестів: президент Тунісу оголосив про відставку прем'єра|website=[[Deutsche Welle]]|date=26 липня 2021|lang=українською|accessdate=26 липня 2021}}</ref> Мухолифони президент ин амалҳоро "табадулоти зидди инқилоб ва Қонуни асосӣ"<ref name="опоненти" /> унвон карданд. == Ҳаёти шахсӣ == Вай бо судя Ичраф Шебил издивоҷ кардааст, ки бо ӯ ҳангоми донишҷӯи факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Сус шинос шуда буд ва дар он ҷо аз соли 1994 то 1999 мудири шуъбаи ҳуқуқи ҷамъиятӣ буд. Онҳо се фарзанд доранд: як духтараш Соро ва Мун ва як писари Амр <ref>{{Cite web|url=http://www.webdo.tn/2019/09/16/presidentielle-2019-biographie-de-kais-saied-vainqueur-du-premier-tour/|title=Présidentielle 2019 : Biographie de Kais Saied, vainqueur du premier tour|website=Webdo|date=17 вересня 2019|lang=французькою|accessdate=26 липня 2021|archivedate=2021-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210727062901/https://www.webdo.tn/2019/09/16/presidentielle-2019-biographie-de-kais-saied-vainqueur-du-premier-tour/}}</ref> == Нигаред низ == * [[Президенти Тунис]] * [[Сарвазири Тунис]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Президентҳои Тунис}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Президентҳои Тунис]] [[Гурӯҳ:Сарварони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо]] [[Гурӯҳ:Википедия:Мақолаҳои бо сарчашма аз Викидода]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1958]] [[Гурӯҳ:Зодагони 22 феврал]] igz9z67t4o0fidfla53qc9od7xcv4uw 0 298559 1475988 1447184 2026-06-09T10:12:35Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1475988 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Эрих Эрнст Пол Ҳонеккер''' ({{IPA-de|ˈeːʁɪç ˈhɔnɛkɐ|lang}}; 25 августи 1912 — 29 майи 1994) <ref>[https://books.google.com/books?id=rMKHCOW9aIYC&pg=PT679&dq=Erich+Honecker+29+may+1994&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjrwM3ivIXWAhWmCJoKHe8eAtoQ6AEIKDAC#v=onepage&q=Erich%20Honecker%2029%20may%201994&f=false Profile of Erich Honecker]</ref> — [[сиёсатмадор]]и коммунисти олмонӣ буд, ки [[Ҷумҳурии Демократии Олмон]]ро (Олмони Шарқӣ) аз соли 1971 то чанде пеш аз суқути девори Берлин дар октябри 1989 роҳбарӣ мекард. Ӯ дар вазифаҳои котиби генералии Ҳизбии ягонаи сотсиалистии Олмон (ҲСЯО) ва раиси Шӯрои мудофиаи миллӣ; дар соли 1976 ӯ Вилли Стопро ба вазифаи Раиси Шӯрои Давлатӣ, сардори расмии давлат иваз кард. Ҳонеккер ҳамчун раҳбари Олмони Шарқӣ бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], ки дар ин кишвар артиши бузургро нигоҳ дошта буд, робитаи зич дошт. == Роҳбари Олмони Шарқӣ == [[Акс:Bundesarchiv_Bild_183-R0518-182,_Erich_Honecker.jpg|мини|Ҳонекер соли 1976]] Улбрихт иктисодиёти фармондихии давлатиро дар навбати аввал ба « Системаи нави иктисодй », баъд системаи иктисодии сотсиализмро иваз карда буд, вакте ки вай барои беҳтар намудани иктисодиёти шикастхурдаи мамлакат кушиш мекард, Ҳонеккер вазифаи асосиро дар ҳакикат «ягонагии иктисодиёт ва сиёсати ичтимой», аслан ба воситаи он дарачаи зиндагонй (бо афзудани молҳои истеъмолй) ба ивази садокати сиёсй баланд мешавад.<ref>{{Cite web|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=930|title=Erich Honecker on the 'Unity of Economic and Social Policy' (June 15–19, 1971)|publisher=German History in Documents and Images (GHDI)|accessdate=2022-04-26|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304051707/http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=930}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Allison|first=Mark|title=More from Less: Ideological Gambling with the Unity of Economic and Social Policy in Honecker's GDR|journal=Central European History|publisher=Central European History Journal (45)|url=http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FCCC%2FCCC45_01%2FS0008938911001002a.pdf&code=7d2420e61d96601179829c68c457666d|year=2012|volume=45|pages=102–127|doi=10.1017/S0008938911001002}}{{Пайванди мурда|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Танишҳо аллакай боиси он шуда буданд, ки устоди яквақтаи ӯ Улбрихт дар моҳи июли соли 1970 Ҳонеккёрро аз вазифаи котиби дуюм барканор кард, танҳо барои он ки роҳбарияти шӯравӣ ӯро зуд барқарор кунад.<ref name="Winkler">{{Cite book|last=Winkler|first=Heinrich August|title=Germany: The Long Road West, Vol. 2: 1933–1990|pages=266–268|year=2007|publisher=Oxford University Press}}</ref> Хонеккер муносибатҳои рафъшудаистодаи Олмонии Шарқӣ ва Ғарбиро ҳамчун стратегияи Улбрихт барои ба даст овардани дастгирии роҳбарияти советй бо сардории [[Леонид Илич Брежнев|Леонид Брежнев]] нишон дод.<ref name="Winkler" /> Бо ин кафолат Ҳонеккер 3 майи соли 1971 баъд аз он ки роҳбарияти Шӯравӣ Улбрихтро маҷбур кард, ки «бо сабабҳои саломатӣ» ба канор равад, котиби якуми КМ (аз соли 1976 котиби генералӣ буд) таъйин шуд.<ref name="Winkler" /><ref>{{Cite book|last=Klenke|first=Olaf|title=Betriebliche Konflikte in der DDR 1970/71 und der Machtwechsel von Ulbricht auf Honecker|language=de|year=2004}}</ref> Пас аз он ки Улбрихт низ дар соли 1971 раиси Шӯрои мудофиаи миллӣ шуд,<ref>{{Cite news|title=Overview 1971|url=http://www.chronik-der-mauer.de/index.php/de/Start/Index/id/1403656|publisher=chronik-der-mauer.de}}</ref> Ҳонеккер дар ниҳоят дар 29 октябри соли 1976 раиси Шӯрои давлатӣ (мақоме, ки ба мансаби президент баробар аст) интихоб шуд <ref>{{Cite book|last=Staar|first=Richard F.|title=Communist Regimes in Eastern Europe|publisher=Hoover Press|year=1984|page=105}}</ref> Бо ин, Хонеккер ба баландии қудрат дар Олмони Шарқӣ расид. Аз он чо вай хамрохи котиби иктисоди Гюнтер Миттаг ва вазири бехатарии давлатй Эрих Миелке хамаи карорҳои асосии хукуматро кабул кард. То соли 1989 «кликаи хурди стратегӣ», ки аз ин се нафар иборат буд, ҳамчун сатҳи болоии синфи ҳукмронии Олмони Шарқӣ беэътиноӣ буд.<ref>{{Cite book|last=Wehler|first=Hans-Ulrich|title=Deutsche Gesellschaftsgeschichte, Bd. 5: Bundesrepublik und DDR 1949–1950|language=de|year=2008|page=218}}</ref> Наздиктарин ҳамкори Ҳонеккёр Иоаҳим Ҳеррман буд. Дар баробари у Ҳонеккер дар бораи намояндагии матбуоти ҳизб маҷлисҳои ҳаррӯза мегузаронд, ки дар онҳо нақшаи рӯзномаи « ''Нейес Дойчланд'' », инчунин пайдарҳамии хабарҳо дар бюллетени миллии « ''Актуэлле камера'' » муайян карда шуданд. Дар таҳти роҳбарии Ҳонеккер Олмони Шарқӣ барномаи «сотсиализми истеъмолкунанда»-ро қабул кард, ки дар натиҷа дараҷаи зиндагонй хеле беҳтар гардид, ки дар байни давлатҳои блоки Шаркӣ аллакай аз хама баландтарин буд. Хонеккер ваъда дод, ки ба масъалаи бо молҳои сермасриф мавчуд будани ахолй бештар диққат дода, сохтмони манзилгох тезонда шуд, ки «проблемаи манзилро ҳамчун масъалаи мухими социалй хал мекунад».<ref>{{Cite web|url=http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/erich1.htm|title=The GDR: A State of Peace and Socialism|author=Honecker|first=Erich|website=Calvin College German Propaganda Archive|year=1984|accessdate=2022-04-26|archivedate=2014-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140816151817/http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/erich1.htm}}</ref> Сиёсати ӯ дар ибтидо бо либерализатсияи фарҳанг ва санъат қайд карда шуд, гарчанде ки ин камтар дар бораи иваз кардани Улбрихт аз ҷониби Хонеккер буд ва бештар барои мақсадҳои таблиғотӣ. Ҳангоме ки соли 1973 Фестивали умумиҷаҳонии ҷавонон ва донишҷӯёнро ба Берлини Шарқӣ овард, дере нагузашта рассомони диссидент, аз қабили Вулф Биерман ихроҷ карда шуданд ва Вазорати Амнияти Давлатӣ кӯшишҳои худро барои саркӯб кардани муқовимати сиёсӣ баланд бардошт. Хонеккер ба васеъ кардани сархадди дохилии Германия ва сиёсати « фармони оташфишонй » дар баробари он содик буд.<ref name="Schießbefehl">{{Cite news|title=Protokoll der 45. Sitzung des Nationalen Verteidigungsrates der DDR (3 May 1974)|url=http://www.chronik-der-mauer.de/index.php/de/Common/Document/field/file/id/46359|publisher=chronik-der-mauer.de|language=de}}</ref> Дар замони раҳбарии ӯ тақрибан 125 шаҳрванди Олмони Шарқӣ ҳангоми кӯшиши расидан ба Ғарб кушта шуданд.<ref>{{Cite web|url=http://www.chronik-der-mauer.de/index.php/de/Start/Index/id/593792|title=Todesopfer an der Berliner Mauer|website=chronik-der-mauer.de|lang=de}}</ref> Баъд аз он ки Ҷумҳурии Федеративӣ бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] дар бораи хамкорӣ ва сиёсати яроқпартоӣ созиш ба даст овард, бо ҶДО хамин гуна созиш ҳосил кардан мумкин шуд. Шартномаи асосии байни Олмони Шаркй ва Ғарбй дар соли 1972 ба муътадил гардондани алоқаи байни ду ҳукумат кушиш мекард. == Мурофиаи ҷиноӣ ва марг == Ҳонеккер тавассути Бразилия ба [[Сантяго]]и Чили парвоз кард, то бо занаш ва духтараш Соня, ки дар он ҷо бо писараш Роберто зиндагӣ мекард, дубора вохӯрд. Баробари омадан уро рохбарони партияҳои коммунистй ва социалистии Чили пешвоз гирифтанд.<ref>{{Cite news|title=Frail Honecker arrives in Santiago|work=[[Los Angeles Times]]|date=15 January 1993|url=http://articles.latimes.com/1993-01-15/news/mn-1460_1_erich-honecker}}</ref> Баръакс, муттаҳамони ӯ Ҳайнтс Кесслер, Фритс Стрелетс ва Ҳанс Албрехт 16 сентябри соли 1993 ба мӯҳлати аз чаҳор то ҳафтуним сол зиндон маҳкум шуданд.<ref name="Trial research paper">{{Cite news|title=The Honecker trial: The East German past and the German future|publisher=Helen Kellogg Institute for International Studies|date=January 1996|url=http://kellogg.nd.edu/publications/workingpapers/WPS/216.pdf}}</ref> 13 апрели соли 1993 кӯшиши ниҳоӣ барои ҷудо кардан ва идома додани мурофиаи зидди Хонеккер дар ғайби ӯ қатъ карда шуд.<ref>{{Cite news|title=Mielke und Honecker: Konspirationsgewohnt|work=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]|language=de|url=https://www.faz.net/aktuell/politik/autokraten-mielke-und-honecker-konspirationsgewohnt-121537.html|accessdate=2022-04-26|archivedate=2022-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220426175204/https://www.faz.net/aktuell/politik/autokraten-mielke-und-honecker-konspirationsgewohnt-121537.html}}</ref> Пас аз чор руз, дар рузи 66-солагии рузи таваллуди занаш Марго, вай нутки охирини оммавй эрод карда, бо чунин суханон хотима ёфт: «Социализм ба он чи ки ҳозир дар Германия дорем, мухолиф аст. Барои хамин гуфтаниам, ки хотираҳои зебои мо дар бораи Ҷумҳурии Демократии Олмон шаҳодати ҷамъияти нави одилона мебошанд. Ва мо мехоҳем ҳамеша ба ин чизҳо содиқ бошем.” <ref name="Das Ende">{{Cite news|title=Das Ende der Honecker-Ära|publisher=[[Mitteldeutscher Rundfunk|MDR]]|language=de|url=http://www.mdr.de/damals/archiv/artikel92582.html|date=5 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160604001537/http://www.mdr.de/damals/archiv/artikel92582.html|archivedate=4 June 2016}}</ref> 29 майи соли 1994 Ҳонеккер дар синни 81-солагӣ аз бемории саратони ҷигар дар як хонаи террассавӣ дар ноҳияи Ла Рейнаи Сантяго даргузашт. Маросими дафни ӯ, ки онро Ҳизби коммунисти Чили ташкил кардааст, рӯзи дигар дар қабристони марказии Сантяго баргузор шуд.<ref>{{Cite news|title=Wo Honecker heimlich begraben wurde|url=http://www.bild.de/politik/inland/erich-honecker/wo-honecker-heimlich-begraben-wurde-25858452.bild.html|work=Bild|language=de|date=25 August 2012}}</ref> == Ҷоизаҳо ва мукофотҳо == * {{Парчам|East Germany}} : ** [[File:Held_der_DDR.png|42x42пкс]] Қаҳрамони Республикаи Демократии Германия (ду маротиба) ** [[File:Held_der_Arbeit.png|42x42пкс]] Кахрамони Мехнат ** [[File:Ehrenspange.png|50x50пкс]] Ордени «Нишони фахрӣ», бо тило) ** Ордени Карл Маркс (панҷ маротиба) ** [[File:GDR_Order_of_Banner_of_Labor_(1954-1974)_BAR.png|70x70пкс]] Ордени Байраки Мехнат * {{Парчам|ИҶШС}}: ** [[File:Hero_of_the_USSR_Gold_Star.png|59x59пкс]] Кахрамони Иттифоки Советй ** [[File:Order_of_Lenin_ribbon_bar.png|70x70пкс]] [[Ордени Ленин]] (се маротиба) ** [[File:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|70x70пкс]] [[Ордени Инқилоби Октябр|Ордени Революциям Октябрь]] ** [[File:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|70x70пкс]] Медали юбилеии «Ба муносибати 100-солагии рузи таваллуди Владимир Ильич Ленин» * '''Дигар кишварҳо''' : ** [[File:AUT_Honour_for_Services_to_the_Republic_of_Austria_-_1st_Class_BAR.png|70x70пкс]]</img> [[Нишони фахрӣ «Барои хидматҳо ба Ҷумҳурии Утриш»|Ситораи калони ордени «Нишони фахрӣ барои хидматҳо дар назди Ҷумҳурии Австрия]] ( [[Утриш|Австрия]] ) ** [[File:Пластина на орден „Георги Димитров“.gif|70x70пкс]] Ордени Георгий Димитров ( Булғористон ) ** [[File:Ribbon_jose_marti.png|70x70пкс]] [[Ордени «Хосе Мартӣ»|Ордени Хосе Марти]] ( [[Куба]] ) ** [[File:Order_of_Playa_Girón_(ribbon_bar).png|70x70пкс]] Ордени Плайя Гирон (Куба) ** [[File:Cs2okg.png|70x70пкс]] Ордени Клемент Готвальд ( [[Чехословакия]] ) ** [[File:FIN_Order_of_the_White_Rose_Grand_Cross_BAR.png|70x70пкс]] Салиби бузурги садбарги сафеди Финляндия ( [[Финланд]]ия ) ** [[File:Orden_Sandino_1.svg|70x70пкс]] Ордени Аугусто Сезар Сандино, дараҷаи 1 ( [[Никарагуа]] ) ** [[File:Order_Victoria_Socialismului_rib.png|70x70пкс]] Ордени «Галабаи социализм» ( [[Ҷумҳурии Сотсиалистии Руминия|Румыния]] ) ** [[File:Vietnam_Hochiminh_Order_ribbon.png|70x70пкс]] Ордени Хо Ши Мин ( [[Вйетнам|Вьетнам]] ) ** [[File:Olympic Order gold ribbon.svg|70x70пкс]] Ордени олимпӣ ( Кумитаи байналмилалии олимпӣ ) == Адабиёт == * Брайсон, Филлип Ҷ., ва Манфред Мелзер таҳрир. ''Анҷоми иқтисоди Олмони Шарқӣ: аз Хонеккер то муттаҳидшавӣ'' (Палграв Макмиллан, 1991). * Чайлдс, Дэвид, ред. ''Олмони Хонеккер'' (Лондон: Taylor & Francis, 1985). * Коллиер, Ирвин Л. «Сиёсати иктисодии РДГ дар давраи хонекёр». ''Иқтисоди Аврупои Шарқӣ'' 29.1 (1990): 5–29. * Денис, Майк. ''Модернизатсияи иҷтимоӣ ва иқтисодӣ дар Олмони Шарқӣ аз Хонеккер то Кол'' (Бернс ва Оатс, 1993). * Денис, Майк. «Вазорати бехатарии давлатии Германияи Шаркй ва чамъияти Германияи Шаркй дар давраи Хонеккер, 1971—1989». дар ''Нависандагони Олмон ва сиёсати фарҳанг'' (Палграв Макмиллан, Лондон, 200)3. 3-24 дар STASI * Фулбрук, Мэри. (2008) ''Давлати мардумӣ: Ҷомеаи Олмони Шарқӣ аз Гитлер то Хонеккер''. Матбуоти Донишгоҳи Йел. * Грикс, Ҷонатан. "Равишҳои рақобат ба суқути ГДР: "аз боло ба поён" ва "аз поён ба боло"," ''Маҷаллаи тадқиқоти минтақавӣ'' 6 # 13: 121–142, DOI: 10.1080/02613539808455836, Таърихнигорӣ. * Липпман, Хайнц. ''Хонеккер ва сиёсати нави Аврупо'' (Нью-Йорк: Макмиллан, 1972). * МакАдамс, А. Ҷеймс. «Мурофнаи Хонеккер: гузаштаи Германияи Шаркй ва ояндаи Германия». ''Баррасии сиёсат'' 58.1 (1996): 53–80. [https://kellogg.nd.edu/sites/default/files/old_files/documents/216_0.pdf онлайн] * Вайтс, Эрик Д. ''Эҷоди коммунизми Олмон, 1890–1990: Аз эътирозҳои мардумӣ ба давлати сотсиалистӣ'' (Princeton UP, 1997). * Вилсфорд, Дэвид, ред. ''Пешвоёни сиёсии муосири Аврупои Ғарбӣ: Луғати биографӣ'' (Гринвуд, 1995) саҳ.&nbsp;195–201. === Сарчашмаҳо === * Ҳонеккер, Эрих. (1981) ''Аз ҳаёти ман''. Ню Йорк: Пергамон, 1981.{{ISBN|0-08-024532-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-08-024532-3|0-08-024532-3]]. == Пайвандҳо == * CNN Cold War – Profile: Erich Honecker * [https://web.archive.org/web/20051124065508/http://www.honecker-im-internet.de/ Honecker im Internet] (бо забони олмонӣ) * [http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=2158 www.warheroes.ru – Эрих Хонеккер] (ба забони русӣ) * [[iarchive:WelcomingAddressto1979SessionoftheWorldPeaceCouncil|''Сухани табрикй ба сессияи Совети Умумичахонии Сулх соли 1979'' Нутки Эрих Хонеккёр ба РХБ]] * [[iarchive:ASuccessfulPolicySearedtotheNeedsofthePeople|''Сиёсати бомуваффақият, ки ба эҳтиёҷоти мардум нигаронида'' шудааст, рисолаи Волкскамер, аз ҷумла маводи Хонеккер]] {{Хурд}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Сарварони Аврупо асри XX]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони ҶДО]] [[Гурӯҳ:Сарварони асри XX]] [[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Ленин]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1994]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1912]] oauw9gcay8axsifjt4y6eiz7q760f5z 0 304489 1476000 1432059 2026-06-09T10:35:21Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1476000 wikitext text/x-wiki {{Ширкат | company_logo = | foundation = [[26 октября]] [[2011 год]]а<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://habr.com/ru/company/yandex/blog/131261/ |title=Яндекс.Таксӣ вызывали? |accessdate=2023-01-18 |archivedate=2021-11-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120054240/https://habr.com/ru/company/yandex/blog/131261/ }}</ref> | defunct = | fate = | successor = | location = {{RUS}}, [[Москва]], ул. Садовническая, д. 82с2, помещение 916 | key_people = Александр Аникин (генеральный директор)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/russia/804672|title=Российское юрлицо "Яндекс.Такси" сменило гендиректора|website=Interfax.ru|access-date=2022-06-07}}</ref> | industry = [[пассажирские перевозки]] | products = [[информационные услуги]] | revenue = 567,7 млн $ (2021) <ref name="автоссылка2">[https://company-docs.s3.yandex.net/prospectus/annual_2019.pdf Годовой отчёт Яндекс за 2019]</ref>. | num_employees = | parent = MLU B.V. — совместное предприятие «[[Яндекс]]» и [[Uber]] | subsid = [[Яндекс.Еда]], [[Яндекс.Шеф]], [[Яндекс.Лавка]], [[Yango]], [[Яндекс Беспилотные автомобили]] }} [[Акс:Yandex.Taxi_on_Moscow_streets.jpg|мини|220x220пкс| Худрави <nowiki>Яндекс.</nowiki> Таксӣ, Москав]] [[Акс:Taxi_in_Israel_Gett_and_Yango.jpg|мини|220x220пкс| Таксии Яндекс ва Gett дар Исроил]] '''Яндекс.Таксӣ''' — яке аз воҳидҳои мустақили тиҷории [[Яндекс]], ки хадамоти танзимгари таксӣ ва таҳвили ғизову хӯрокворӣ ва ҳуҷҷатҳову бастаҳоро ба сомон мерасонад. Яндекс. Таксӣ дорои корафзори мобилист, ки хадамоти фавриву ҳамзамонро ба муштраиёнаш пешниҳод мекунад. Дафтари асосии ширкат дар шаҳри [[Маскав]] ҷойгир аст. == Таърих == Соли 2011 сервиси нави Яндекс дар Маскав Яндекс .Таксӣ ба кор оғоз кард. Дар марҳилаи аввал 11 ширкати таксиронӣ дар Маскав ва тақрибан 1000 ронанда ба кор пайваст шуданд<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20111026/471333222.html|title="Яндекс" представил сервис по поиску такси в Москве|website=РИА Новости|date=20111026T1306|lang=ru|accessdate=2021-07-21}}</ref> . Дар аввал, хадамот танҳо ҳамчун корафзори мобилӣ дар платформаҳои iOS ва Android муаррифӣ карда шуд, аммо дар моҳи июни соли 2012 веб-версияи хадамоти мазкур рӯнамоӣ шуд.<ref>{{Cite web|url=https://yandex.ru/company/press_releases/2012/0628|title=Компания Яндекс — Главные новости — Яндекс открывает taxi.yandex.ru|website=Компания Яндекс|lang=ru|accessdate=2021-07-21}}</ref> <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">&#x5B; ''[[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар|<span style="" title="утверждение основано на неавторитетном источнике (22 сентября 2021)">манбаи номуътамад?</span>]]''</sup> <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">&#x5D;</sup> . Роҳбари аввали Яндекс.Таксӣ соли 2011 писари калонии ҳаммуассиси «Яндекс» [[Аркадий Волож]] Лев Волож таъйин шуд. Дар соли 2012, хадамот ба гирифтани комиссия аз фармоишҳоро оғоз кард<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/technology/articles/2012/09/11/yandeks_vklyuchil_schetchik|title=«Яндекс» решил заработать на своем сервисе такси|website=Ведомости|lang=ru|accessdate=2021-07-21}}</ref> . Дар соли 2013 имкони пардохт бо корти бонкӣ фароҳам карда шуд<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20130618/944047963.html|title="Яндекс.Такси" запустил безналичную оплату поездок с Android-устройств|website=РИА Новости|date=20130618T1153|lang=ru|accessdate=2021-07-21}}</ref> . Дар моҳи январи соли 2015 Яндекс «Ros. Таксиро харид, ки ба ширкатҳои таксӣ имкон дод, то фармоишҳоро гирифтаву ва тақсим кунанд<ref>{{Cite web|url=https://rb.ru/news/yandex-rostaxi/|title=Яндекс приобрел «Рос.Такси»|author=Кристина Манжула|website=Rusbase|lang=ru|accessdate=2021-07-21}}</ref> . Соли 2016 Яндекс ба бозори таксиҳои корпоративӣ ворид шуд<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20160406/1403298482.html|title=Яндекс.Такси выходит на корпоративный рынок Москвы|website=РИА Новости|date=20160406T0800|lang=ru|accessdate=2021-07-21}}</ref> . Моҳи июли соли 2017 Яндекс ва Uber созишномаеро имзо карданд, ки тиҷорат ва хидматҳоро барои фармоиши таксиҳои онлайн дар Русия ва кишварҳои ИДМ муттаҳид мекунанд. Дар ин муддат, Яндекс 100 миллион доллар ва технологияи хидматрасонию харитасозии онро сармоягузорӣ кард, дар ҳоле ки Uber 225 миллион доллар ва таҷрибаи ҷаҳонии Uber ҳамчун хидмати пешбари ҳамлу нақли онлайн дар ҷаҳон сармоягузорӣ кард. Ширкати муштарак ҳуқуқи истифодаи тамғаҳои ҳам Uber ва ҳам Яндексро ба даст овард. Тибқи шартҳои ин қарордод, ширкатҳои муттаҳидшуда 3,7 миллиард доллар баҳогузорӣ шуда буд. Аз он ҷумла саҳмияҳои онро Яндекс 59,3 % ширкати нав, 36,6 % ба Uber ва 4,1 % ба кормандони ширкати нав ба даст оварда буданд<ref>[https://www.forbes.ru/biznes/354799-sliyanie-yandekstaksi-i-uber-sdelka-goda-po-versii-forbes Слияние „Яндекс. Такси“ и Uber — сделка года по версии Forbes]</ref> . 6-уми августи соли 2018 Яндекс.Таксӣ Opteum, як таҳиягари хидматҳои онлайн барои идоракунии паркҳои таксиро ба даст меорад. Ин хадамот ба шумо имкон медиҳад, ки кор дар ширкатҳои таксиро беҳина кунед<ref>{{Cite web|url=https://vc.ru/transport/43241-yandeks-taksi-kupila-servis-dlya-upravleniya-taksoparkami-opteum|title=«Яндекс.Такси» купила сервис для управления таксопарками «Оптеум» — Транспорт на vc.ru|author=Андрей Фролов|website=vc.ru|date=2018-08-06|accessdate=2021-03-23}}</ref> . Аз тобистони соли 2019 Яндекс.Таксӣ нақша дошт, ки нармафзор ва марказҳои тамосро, ки ба гурӯҳи ширкатҳои Vezet тааллуқ доранд, харидорӣ кунад. Моҳи апрели соли 2020 фаъолияташ дар ин самт боздошта шуд<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/business/31/03/2020/5e8348ef9a79475b1ef14ccd|title=«Яндекс.Такси» отозвало ходатайство о покупке компании «Везёт»|publisher=РБК|lang=ru|accessdate=2020-04-27}}</ref><ref>[https://www.interfax.ru/russia/701792 „Яндекс. Такси“ отозвал из ФАС ходатайство о покупке активов ГК „Везет“]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/business/news/2020/03/31/826722-yandekstaksi-vezet|title=«Яндекс.Такси» отозвало ходатайство о сделке с группой «Везет»|publisher=Ведомости|lang=ru|accessdate=2020-04-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4309497|title=«Яндекс.Такси» отозвала ходатайство о покупке активов ГК «Везет»|date=2020-03-31|publisher=[[Коммерсантъ]]|lang=ru|accessdate=2020-04-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/newsroom/biznes/396569-yandekstaksi-otozvalo-iz-fas-hodataystvo-o-pokupke-aktivov-vezet|title=«Яндекс.Такси» отозвало из ФАС ходатайство о покупке активов «Везет»|publisher=www.forbes.ru|lang=ru|accessdate=2020-04-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnews.ru/news/top/2020-04-01_yandekstaksi_ne_stala_pokupat|title=«Яндекс.Такси» не стала покупать конкурента: Лучше поддержать своих водителей|publisher=CNews.ru|accessdate=2020-04-27}}</ref> . 19-уми августи соли 2020 дар асоси Яндекс.Таксӣ» корафзори"Yandex Go" ба кор андохта шуд,<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2020/08/19/yandeks-ob-edinil-gorodskie-servisy-v-odno-prilozhenie-go-ono-zamenit-yandeks-taksi|title=«Яндекс» объединил городские сервисы в одно приложение Go. Оно заменит «Яндекс.Такси»|publisher=meduza.io|accessdate=2020-08-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/9233853|title="Яндекс" запустил суперапп Go, в котором объединил свои сервисы для поездок и заказа еды|publisher=[[ТАСС]]|lang=ru|accessdate=2020-08-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/newsroom/tehnologii/407315-yandeks-obedinil-gorodskie-servisy-v-superapp|title=«Яндекс» объединил городские сервисы в суперапп|publisher=forbes.ru|accessdate=2020-08-19}}</ref> . Илова ба фармоиши бархати таксӣ, ин барнома фарогири хадамоти мубодилаи мошинҳо, фармоиши ғизо, таҳвили экспресси маҳсулот, пайгирии нақлиёти ҷамъиятӣ ва ҳамлу нақли бор мебошад<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4458950|title=«Яндекс» объединил такси и каршеринг в одном приложении|publisher=[[Коммерсантъ]]|accessdate=2020-08-19}}</ref> . Дар айни замон, ҳамаи ин хадамот ба истиснои «Яндекс. Таксӣ» ҳамчун корафзорҳои алоҳида амал мекунад. [[Акс:Яндекс_Go,_Литва.jpg|алт=Автомобиль Яндекс Go в Лентварисе, Литва|мини| Мошини «Яндекс Go» дар Лентворис, Литва]] Моҳи феврали соли 2021 маълум шуд, ки Яндекс.Таксӣ" марказҳои тамос ва тиҷоратро барои фармоиш додани боркашонии гурӯҳи ширкатҳои «Везет» мехарад. Шартнома 178 миллион доллар арзиш дошта, як қисми маблағ пас аз ҳамгироӣ дар семоҳаи дуюми соли 2021 пардохт мешавад. Дар натиҷаи тарокуниш корбарони «Везёт» имкон пайдо мекунанд, ки таксиро тавассути телефон зазнг зада фармоиш диҳанд ва аз корбарони барномаи «Везёт» пешниҳод карда шуд, ки аз корафзори «Яндекс Go» истифода баранд<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4672406|title=«Яндекс.Такси» покупает часть активов группы «Везет» за $178 млн|website=[[Коммерсантъ]]|date=2021-02-02|lang=ru|accessdate=2021-02-02}}</ref> . Моҳи ноябри соли 2022 «Яндекс Go» сафарҳои муштаракро барои корбарон аз Маскав ва Санкт-Петербург оғоз кард. Агар шумо дар корафзори «Яндекс Go» гузинаи «Бо ҳам»-ро интихоб кунед, имкон доред сафарро бо ҳамсафари худ мубодила кунед<ref>{{Cite news|title=«Яндекс Go» запустил совместные поездки для пользователей из Москвы и Петербурга|author=Милена Костерева|url=https://www.kommersant.ru/doc/5693233|work=Коммерсантъ|date=2022-11-28}}</ref>. == Ҷуғрофиё == [[Акс:Yandex_Taxi_available_countries.png|мини|336x336пкс|<center> Харитаи дастрасии Яндекс. Таксӣ дар кишварҳои ҷаҳон</center>]] {| class="wikitable" !Кишвар ! Санаи пайдоиш ! Шарҳ |- |{{Flagicon|Russia}}</img> Русия | 2011<ref>Каплун Д. Е [http://xn--80aa3afkgvdfe5he.xn--p1ai/ES-17_originalmaket_N.pdf#page=240 Аналитическое исследование таксомоторных компаний, осуществляющих работу через онлайн платформы в Москве] // «EurasiaScience». Сборник Международной научно-практической конференции. Москва: «Актуальность. РФ», 2018. ISBN 978-5-604-16794-6 С. 240.</ref> | Октябри 2011<ref>[http://www.venture-news.ru/30791-yandex-has-begun-to-make-a-profit-on-its-taxi-service.html Yandex has begun to make a profit on its taxi service]</ref> |- |{{Flagicon|Белоруссия}}</img> Белорус | 25-уми феврали 2016<ref name="belorus">[https://vc.ru/n/ya-taxi-minsk «Яндекс. Такси» вышел за пределы России и начал работу в Минске — Офтоп на vc.ru]{{Пайванди мурда|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |{{Flagicon|Армения}}</img> Арманистон | 1-уми июли 2016<ref name="armenia">[http://www.forbes.ru/news/324057-yandekstaksi-nachal-rabotu-v-armenii «Яндекс. Такси» начал работу в Армении | Forbes.ru]</ref> |- |{{Flagicon|Казахстан}}</img> Қазоқистон | 28-уми июли 2016<ref>[https://vc.ru/17196-ya-taxi-kz «Яндекс. Такси» запустился в Казахстане вслед за Uber — Офтоп на vc.ru]</ref> |- |{{Flagicon|Грузия}}</img> Гурҷистон | 26-уми августи 2016<ref name="belorus" /> |- |{{Flagicon|Украина}}</img> Укройин | 25-уми октябри соли 2016<ref name="ukraina">{{Cite web |url=https://vc.ru/n/ya-taxi-kiev |title=«Яндекс. Такси» запустился в Киеве через несколько месяцев после Uber — Офтоп на vc.ru |accessdate=2023-01-18 |archivedate=2018-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180815200733/https://vc.ru/19467-ya-taxi-kiev }}</ref> | Фаъолияти хадамот аз соли 2019 манъ аст</img><ref name="glob2019">[https://www.president.gov.ua/documents/822019-26290 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 82/2019]</ref> |- |{{Flagicon|Молдавия}}</img> Молдова | 25-уми июли 2017<ref name="moldova">{{Cite news|title=«<nowiki>Яндекс.Такси</nowiki>» запустили в Молдавии — Meduza|url=https://meduza.io/news/2017/07/25/yandeks-taksi-zapustilsya-v-moldavii|work=Meduza|accessdate=2017-07-25|language=ru}}</ref> | |- |{{Flagicon|Киргизия}}</img> Қирғизистон | 9-уми ноябри соли 2017<ref name="автоссылка5">{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/11286489|title=В "Яндекс.Такси" подтвердили интерес к запуску в Норвегии|website=ТАСС|accessdate=2021-06-10}}</ref> | |- |{{Flagicon|Латвия}}</img> Латвия | 15-уми марти 2018<ref name="автоссылка5" /> | Ин хадамот аз соли 2022 фаъолияташ боз дошта шудааст<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2022/03/21/yandex/|title=Латвия аннулирует регистрацию «Яндекс.Такси»|website=Lenta.RU|lang=ru|accessdate=2022-05-27}}</ref> |- |{{Flagicon|Узбекистан}}</img> Узбекистон | 4-уми апрели соли 2018<ref name=":0">{{Cite news|title=«<nowiki>Яндекс.Такси</nowiki>» начал работу в Узбекистане|url=https://www.gazeta.uz/ru/2018/04/04/yandex-taxi/|work=Газета.uz|date=2018-04-04|accessdate=2018-04-04|language=ru}}</ref> | |- |{{Flagicon|Эстония}}</img> Эстония | 1 -уми майи соли 2018<ref>[https://rus.err.ee/850861/kapo-sobrannaja-jandeks-taksi-informacija-idet-v-rossiju КаПо: собранная «Яндекс. Такси» информация идет в Россию | Эстония | ERR]</ref> | Ин хадамот аз соли 2022 фаъолияташ боз дошта шудааст<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20220411/yandex-1782873616.html|title=В Эстонии запретили "Яндекс.Такси"|author=Р. И. А. Новости|website=РИА Новости|date=20220411T1152|lang=ru|accessdate=2022-05-27}}</ref> |- |{{Flagicon|Сербия}}</img> Сербия | 5- уми июни соли 2018<ref>{{Cite web |url=https://serbialife.ru/serbskie-novosti/yandeks-taksi-v-serbii |title=Яндекс.Такси в Сербии |accessdate=2023-01-18 |archivedate=2018-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809183924/https://serbialife.ru/serbskie-novosti/yandeks-taksi-v-serbii }}</ref> | |- |{{Flagicon|Литва}}</img> Литва | 26-уми июли 2018<ref>[https://www.lrytas.lt/verslas/rinkos-pulsas/2018/07/26/news/lietuvoje-su-trenksmu-startuoja-rusijos-yandex-taxi-zada-zemas-kainas-7070093/ Lietuvoje su trenksmu startuoja Rusijos «Yandex.Taxi»: žada žemas kainas]</ref> |- |{{Flagicon|Кот-д’Ивуар}}</img> Кот-д’Ивуар | 4-уми октябри соли 2018<ref>{{Cite web |url=https://news.abidjan.net/h/645798.html |title=Запуск международной службы заказа такси в Абиджане с помощью мобильного приложения Yango |accessdate=2023-01-18 |archivedate=2018-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181005171627/https://news.abidjan.net/h/645798.html }}</ref> | rowspan="7" | бренди Янго |- |{{Flagicon|Финляндия}}</img> Финляндия | 9-уми ноябри соли 2018<ref>[https://tass.ru/ekonomika/5770229 Сервис «Яндекс. Такси» выходит на рынок Финляндии]</ref> |- |{{Flagicon|Израиль}}</img> Исроил | 10-уми декабри соли 2018<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/5799906|title=«<nowiki>Яндекс.Такси</nowiki>» выйдет на рынок Израиля под брендом Yango|website=[[ТАСС]]|date=2018-11-16}}</ref> |- |{{Flagicon|Гана}}</img> Гана | 6-уми июни соли 2019<ref name="автоссылка3">[https://tass.ru/ekonomika/6599780 Сервис «Яндекс. Такси» под брендом Yango запустился в Румынии и Гане]</ref> |- |{{Flagicon|Norway}}</img> Норвеж | 23-уми июли 2021<ref>{{Cite web|url=https://www.nettavisen.no/12-95-3424157886|title=Yango lanserer taxitjeneste i Norge: Vil konkurrere på pris|author=Helle Lyng Svendsen|website=Nettavisen|date=2021-07-23|lang=no|accessdate=2021-11-17}}</ref> |- |{{Flagicon|Senegal}}</img> Сенегал | 9-уми декабри соли 2021<ref>{{Cite web|url=https://www.socialnetlink.org/2021/12/10/transport-yango-le-taxi-en-ligne-debarque-au-senegal|title=Transport : Yango, le taxi en ligne débarque au Sénégal|website=Socialnetlink|date=2021-12-10|lang=fr|accessdate=2022-03-30}}</ref> |- |{{Flagicon|Cameroon}}</img> Камерун | 13-уми декабри соли 2021<ref>[https://www.vedomosti.ru/business/news/2021/12/13/900434-yandeks-zapustit-servis-taksi-yango-v-kamerune «Яндекс» запустил сервис такси Yango в Камеруне ]</ref> |} [[:en:Yango (ride sharing)|Янго]] шакли кӯтоҳи Yandex Go аст, бренди байналмилалӣ, ки дар саросари ҷаҳон хадамоти таксиро пешниҳод мекунад. {{Лангар|Украина}} Моҳи майи соли 2017 Яндекс ба рӯйхати таҳримҳои Украина шомил шуд<ref name="glob2017">[https://www.president.gov.ua/documents/1332017-21850 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 133/2017] </ref>. Моҳи марти соли 2019 таҳримҳо алайҳи Яндекс тамдид ва таҳримҳои нав ба муҳлати се сол ҷорӣ карда шуданд.<ref name="glob2019"/>; фаъолияти ширкат ва дастрасӣ ба сомонаҳои он дар қаламрави Укройин масдуд шуд. Моҳи июли соли 2019 манъи истифодаи хадамоти Яндекс дар Укройин қисман лағв шуд<ref>[https://slavinfo.dn.ua/novosti/novosti-ukrainy/v-ukraine-snyali-zapret-na-ispolzovanie-yandeks-vkontakte-i-odnoklassniki В Украине сняли запрет на использование Яндекс, ВКонтакте и Одноклассники]</ref>. == Натиҷаҳои молиявӣ == {| class="wikitable" | | 2013<ref name="annual2015">{{Cite web |url=http://cache-mskstoredata08.cdn.yandex.net/download.cdn.yandex.net/company/annual_2015.pdf |title=Годовой отчёт Yandex N.V. за 2015г |accessdate=2023-01-18 |archivedate=2020-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125013236/http://cache-mskstoredata08.cdn.yandex.net/download.cdn.yandex.net/company/annual_2015.pdf }}</ref> | 2014<ref name="annual2015" /><ref name="annual2016" /> | 2015<ref name="annual2015" /><ref name="annual2016" /><ref name="annual2017" /> | 2016<ref name="annual2016">{{Cite web |url=http://cache-mskstoredata12.cdn.yandex.net/download.cdn.yandex.net/company/annual_2016.pdf |title=Годовой отчёт Yandex N.V. за 2016г |accessdate=2023-01-18 |archivedate=2020-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201123225611/http://cache-mskstoredata12.cdn.yandex.net/download.cdn.yandex.net/company/annual_2016.pdf }}</ref><ref name="annual2017" /><ref name="annual2018" /> | 2017<ref name="annual2017">{{Cite web |url=https://cache-mskstoredata02.cdn.yandex.net/download.cdn.yandex.net/company/annual_2017.pdf |title=Годовой отчёт Yandex N.V. за 2017г |accessdate=2023-01-18 |archivedate=2020-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201126043146/https://cache-mskstoredata02.cdn.yandex.net/download.cdn.yandex.net/company/annual_2017.pdf }}</ref><ref name="annual2018" /><ref name="annual">{{Cite web |url=https://cache-mskstoredata02.cdn.yandex.net/download.cdn.yandex.net/company/annual_2018.pdf |title=Годовой отчёт Yandex N.V. за 2020г |accessdate=2023-01-18 |archivedate=2020-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201126032139/https://cache-mskstoredata02.cdn.yandex.net/download.cdn.yandex.net/company/annual_2018.pdf }}</ref> | 2018<ref name="annual2018">{{Cite web |url=https://cache-mskstoredata02.cdn.yandex.net/download.cdn.yandex.net/company/annual_2018.pdf |title=Годовой отчёт Yandex N.V. за 2018г |accessdate=2023-01-18 |archivedate=2020-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201126032139/https://cache-mskstoredata02.cdn.yandex.net/download.cdn.yandex.net/company/annual_2018.pdf }}</ref><ref name="annual" /> | 2019<ref name=":1">{{Cite web|url=https://vc.ru/finance/209517-godovoy-otchet-yandeksa-vyruchka-vyrosla-na-24-tret-ee-prines-segment-taksi|title=Годовой отчёт «Яндекса»: выручка выросла на 24%, треть её принёс сегмент «Такси» — Финансы на vc.ru|author=Евгения Евсеева|website=vc.ru|date=2021-02-16|accessdate=2021-10-25}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://ir-docs.s3.yandex.net/financials/2020/yndx_Current_Folio_6K_Ex99_1_FINAL%20with%20LOGO.pdf|title=yndx_Current_Folio_6K_Ex99_1_FINAL with LOGO.pdf|author=Yandex|website=ir.yandex|lang=en}}</ref> | 2020<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://yandex.ru/company/press_releases/2022/2022-02-15|title=Компания Яндекс — Главные новости — Яндекс объявляет финансовые результаты за IV квартал 2021 года и 2021 год|website=Компания Яндекс|lang=ru|accessdate=2022-05-24}}</ref> | 2021<ref name=":3" /> |- | Даромад, миллион рубл | ↑ 112 | ↑ 327 | ↑ 984 | ↑ 2313 | ↑ 4891 | ↑ 19213 | ↑ 38043 | ↑ 67955 | ↑ 131571 |- | EBITDA тасҳеҳшуда, миллион рубл | ↑ 57 | ↑ 217 | ↓ 136 | ↓ <span style="color:#f00;">-2125</span> | ↓ <span style="color:#f00;">-8009</span> | ↑ <span style="color:#f00;">-4530</span> | ↑ 2253 | ↑ 3437 | ↑ 11972 |} Афзоиши босуръати даромади ширкат бо васеъ шудани доираи хадамот ва таблиғи фаъоли онҳо дар Интернет бастагӣ дорад<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/rynok-transportnyh-onlayn-uslug-rossii-v-usloviyah-razvitiya-tsifrovoy-ekonomiki/viewer М. Д. Симонова И. П. Мамий Рынок транспортных онлайн-услуг России в условиях развития цифровой экономики. Управленец, 2019, том 10, № 3]</ref> . == Муносибат бо ронандагон ва мусофирон == === Муносибат бо ронандагон === Дар сурати шикояти мусофирон, «Яндекс.Таксӣ» ба рӯи ронанда дастрасиро ба фармоишҳо то ба охир расидани бозрасӣ баста, дар ҳолатҳои истисноӣ ҳисоби ронанда метавонад ба муддати номуайян баста шавад<ref name="dark">[https://mbk-news.appspot.com/suzhet/darknet-dlya-taksistov/ Даркнет для таксистов: зачем водители покупают чужие аккаунты]</ref> . Дар робита ба ин, фурӯши ҳисобҳои «қалбакӣ» аз ҷониби шахсони сеюм барои «Яндекс . Хизматрасонии такси» низ пайдо шудааст<ref name="dark" /> . Тадқиқоти ҳамлу нақли таксӣ дар Маскав дар соли 2018<ref>Блудян Норайр Оганесович, Мороз Дмитрий Геннадьевич. [https://mirtr.elpub.ru/jour/article/download/1551/1827 Опасные для людей тарифы такси] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200716192221/https://mirtr.elpub.ru/jour/article/download/1551/1827 |date=2020-07-16 }} // Мир Транспорта, том 16, № 6, С. 76-87 (2018)</ref> нишон дод, ки «дараҷаи кунунии таърифаҳо ва таносуби музди кории яксоата имкон намедиҳад, ки бо риояи режимҳои кор ва истироҳат музди миёнаи муқарраршудаи ронандагон дар Маскав таъмин карда шавад». Сарфи назар аз таҷрибаи танзими давлатӣ дар кишварҳои дигар, дар Русия, кӯшишҳои танзими ширкатҳои платформавӣ самараи зиёд намедиҳанд, онҳо муттаҳид ва мустаҳкам карда мешаванд<ref> [https://cyberleninka.ru/article/n/osnovnye-tendentsii-i-osobennosti-innovatsionnogo-razvitiya-rossiyskoy-ekonomiki Земенецкий Ю. В., Михайлова А. Е., Немелинцев Е. К. ОСНОВНЫЕ ТЕНДЕНЦИИ И ОСОБЕННОСТИ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ РОССИЙСКОЙ ЭКОНОМИКИ] </ref> . Барои ҳифзи манфиатҳои худ, ронандагони Яндекс.Таксӣ" корпартоӣ ташкил мекунанд. Корпартоиҳо ба олигополия ба агрегаторҳо ба ҳеҷ ваҷҳ таъсир намерасонанд, зеро рақобати нархҳо дар платформаҳо маҳдуд аст<ref name="khal">Халилова, Гульдар Рустамовна, Дарья Вячеславовна Кузнецова, Татьяна Альбертовна Гилева. [http://bcugatu.ru/wp-content/uploads/2019/01/RNKSHM-2018-22.01.18.pdf#page=76 Цифровые платформы: модели монетизации // Инновационная экономика : материалы Региональной научной конференции-школы для молодежи / Уфимск. гос. авиац. техн. ун-т. — Уфа : РИК УГАТУ, 2018. — 385 с. С. 79] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210629160731/http://bcugatu.ru/wp-content/uploads/2019/01/RNKSHM-2018-22.01.18.pdf#page=76 |date=2021-06-29 }}</ref> ва агрегаторҳо роҳҳои асимметрии таъсиррасониро ба ронандагон доранд. Дар байни усулҳои эътироз ба ғайр аз корпартоӣ сохтани фармоишҳои қалбакии бемузд низ ба кор бурда мешавад, ки ин боиси бекористии зиёди ронандагон мегардад.<ref>{{Cite web|url=https://gazeta.ru/auto/2018/04/10_a_11712271.shtml|title=Такси не везет: водители устроили бойкот|author=Алина Распопова|website=gazeta.ru|date=2018-04-10}}</ref> . Дар соли 2018 агрегаторҳо андозаи комиссияро якбора зиёд карданд (аз 18 % то 30 %), ки боиси корпартоии ронандагони Яндекс. Таксӣ", Uber ва Gett шуд<ref name="khal"/> . Дар соли 2019, корпартоии нави Яндекс. Таксӣ" боз ба қайд гирифта шуд<ref>Земенцкий Юрий Владимирович, Михайлова Анна Евгеньевна, Немиленцев Михаил Константинович. [https://cyberleninka.ru/article/n/osnovnye-tendentsii-i-osobennosti-innovatsionnogo-razvitiya-rossiyskoy-ekonomiki Основные тенденции и особенности инновационного развития российской экономики] // Петербургский экономический журнал. 2020. № 1.</ref> . Аз охири соли 2018 Яндекс. Таксӣ барои ҷорӣ намудани даромади кафолатнок барои ронандагон таҷриба мегузаронад. Якчанд механизмҳои ҳисоб кардани пардохтҳо баррасӣ карда мешаванд: даромад дар як рӯз, бо шарти иҷрои шумораи муайяни фармоишҳо ё пардохти кафолатнок барои як соати корӣ. Таҷриба дар якчанд минтақа гузаронида мешавад<ref>{{Статья|издание=Коммерсантъ|заглавие=Счетчик на гарантии|ссылка=https://www.kommersant.ru/doc/3908747}}</ref> . Бо ҷорӣ намудани кори хешфармоӣ дар баъзе минтақаҳои Русия, Яндекс.Таксӣ ронандагонро фаъолона ташвиқ мекунад, ки ҳамчун шахси хешфармо сабти ном шаванд. Ба гуфтаи ронандагон ва иттифоқи ронандагони таксӣ, ин ба манфиати худи ронандагон намебошад<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/3930727|title=Водителей такси переквалифицируют в самозанятых|website=[[Коммерсантъ]]|accessdate=2020-08-24}}</ref> . Ба ғайр аз маош ронандагону мусофирони дучори низоъу нофаҳмӣ низ мешаванд. Дар доираи омӯзиши бозори таксӣ Маскав бо истифода аз усули мусоҳиба RBC аз корбарони Яндекс .Таксӣ" пурсидааст, аз рӯи шумораи ҳолатҳои низоъҳои рухдода он дар ҷои аввал аст: зиёда аз 70 % низоъҳо дар байни корбарони таксиҳои пурсидашуда ба ин хадамот марбутанд<ref name="smirbc">[https://marketing.rbc.ru/research/issue/63531/full_free_download/ Исследование пользовательского опыта ведущих агрегаторов такси в Москве 2019 //РБК]</ref> . Ҳангоми истифода аз хадамоти таксӣ, аксар вақт муноқишаҳо бо омилҳои гуногун ба вуҷуд меоянд. Худи роҳ як манбаи истересс аст ва ронандагони таксӣ, ки вақти зиёдро паси чамбарак мегузаронанд, аксар вақт ба сар задани муноқишаҳо роҳ медиҳанд<ref name="smirbc"/> . Аз декабри соли 2018 Яндекс .Таксӣ бо гурӯҳи ҷустуҷӯ ва наҷотдиҳии Lisa Alert ҳамкорӣ мекунад. Ронандагони хадамот метавонанд барои гирифтани ориентацияи шахсони гумшуда дар барномаи Яндекс Pro (собиқ таксиметр) ризоият диҳанд. .<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/642849|title="������.�����" ����� �������� "���� �����" ������ ��������� �����|website=Interfax.ru|lang=ru|accessdate=2021-11-16}}</ref> Шумораи зиёди ронандагони таксӣ аз қонун дар бораи хешфармоён, ки соли 2019 дар Федератсияи Русия эътибор пайдо кардааст, истифода карданд<ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/852842/aleksandr-volobuev/shashechnyi-razbor-taksisty-perekhodiat-na-samozaniatost|title=Шашечный разбор: таксисты переходят на самозанятость|author=Александр Волобуев|website=Известия|date=2019-03-20|lang=ru|accessdate=2021-02-16}}</ref> . Дар моҳи сентябри соли 2020, Яндекс. Таксӣ дар ҳамкорӣ бо [[Бонк|бонкҳо]] барои ронандагони хадамоти барномаи қарзи мошинро роҳандозӣ кард. Ин хадамотро соҳибкорони инфиродӣ ё хешфармоён, ки дар тӯли ду моҳ ва бештар аз он бо ширкат ҳамкорӣ мекунанд, дар тӯли давраи гузашта ҳадди аққал 100 сафар кардаанд ва аз Яндекс Таксӣ блок нагирифтаанд, метавонанд истифода баранд<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/business/articles/2020/10/01/841894-yandekstaksi-zapustilo|title=«Яндекс.Такси» запустило программу автокредитования для водителей|website=Ведомости|lang=ru|accessdate=2021-04-12}}</ref>. Дар тирамоҳи соли 2021, шарикони ронандагони Яндекс.Таксӣ" имкони гирифтани сертификат барои омӯзиши касбҳои IT дар «Яндекс . Практикум». Барои гирифтани шаҳодатнома ронандагӣ бояд ариза пешниҳод кунад ва интихоб шавад. Яндекс барои сертификатҳо барои ронандагон 20 миллион рубл ҷудо кард<ref>{{Cite web|url=https://incrussia.ru/news/taxidrivers-budut-it/|title=«Яндекс» потратит 20 млн руб. на обучение водителей такси IT-профессиям|author=Арина Барабанова|lang=ru-RU|accessdate=2021-11-16}}</ref> . Аз моҳи апрели соли 2017 ронандагон нархи сафарашонро пешакӣ медонанд. Нарх ҳатто агар ронанда дар трафик монад ва ё роҳи гардишро пеш гирад ҳам, тағйир намеёбад. Ин хусусият қариб дар ҳама кишварҳое мавҷуд аст, ки хадамот амал мекунад. Дар кишварҳое, ки ин тавр нест, барнома нархи тахминиро ҳисоб мекунад, ки метавонад аз нархи ниҳоӣ фарқ кунад. "Яндекс . Такси бо шариконе кор мекунад, ки барои расонидани хадамоти нақлиёт ваколатдор шудаанд. Вобаста ба қонунгузории кишвар инҳо метавонанд ширкатҳои таксӣ, истгоҳҳои таксӣ, интиқолдиҳандаҳои иҷозатномадор, соҳибкорони инфиродӣ ё дигар шахсони ҳуқуқӣ бошанд, ки иҷозатномаҳои дахлдор доранд.{{Сарчашма нест|24|12|2021}} . Ин ширкат ронандагонро барои истифода аз барномаи мобилии Taximeter ва муоширати дуруст бо мусофирон меомӯзонад. Касоне, ки барномаи таълимиро бомуваффақият хатм мекунанд, баҳои баландтар мегиранд, ки ин барои гирифтани фармоишҳо бартарӣ дорад. === Муносибат бо мусофирон === Хадамоти «Яндекс.Таксӣ, як ҳарф бо шумора, ба полис дар бораи сафарҳои корбар, ки маълум шуд, рӯзноманигор Иван Голунов буд, па мақомот пешниҳод кард. Парвандаи мазкур масъалаҳои амнияти додаҳои корбаронро ҳангоми сафар дучори чолиш кард<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4275469|title=«Яндекс.Такси» объяснил, почему передает силовикам историю поездок пассажиров|date=2020-03-02|publisher=[[Коммерсантъ]]|lang=ru|accessdate=2020-04-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thebell.io/dazhe-sorm-ne-nuzhen-kak-politsiya-i-fsb-poluchayut-lyubye-dannye-polzovatelej/|title=Даже СОРМ не нужен: как полиция и ФСБ получают любые данные пользователей|date=2020-03-08|publisher=The Bell|lang=ru|accessdate=2020-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.novayagazeta.ru/news/2020/03/02/159471-podchas-pomogaet-spasti-chyu-to-zhizn-yandeks-taksi-o-peredache-istoriy-poezdok-polzovateley-silovikam|title=«Подчас помогает спасти чью-то жизнь»: «Яндекс.Такси» — о передаче истории поездок пользователей силовикам|publisher=Новая газета - Novayagazeta.ru|lang=ru|accessdate=2020-04-27|archivedate=2020-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201124124715/https://novayagazeta.ru/news/2020/03/02/159471-podchas-pomogaet-spasti-chyu-to-zhizn-yandeks-taksi-o-peredache-istoriy-poezdok-polzovateley-silovikam}}</ref>. 1 -уми марти соли 2020 дар Яндекс .Таксӣ рейтинги мусофирон пайдо шуд<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/technology_and_media/01/03/2020/5e5a99a09a794749e61c1e7c|title=В «Яндекс.Такси» появился рейтинг пассажиров|website=РБК|lang=ru|accessdate=2021-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2020/03/02/69005692/|title=В «Яндекс.Такси» появился рейтинг пассажиров. Не всем клиентам понравилось|website=www.fontanka.ru|date=2020-03-02|lang=ru|accessdate=2021-04-20}}</ref> . 7-уми августи соли 2020 Яндекс.Таксӣ ба озмоиши нишон додани рейтинги мусофирон ба ронандагон оғоз кард<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/9148803|title=«Яндекс.Такси» начал показывать рейтинг пассажиров водителям в тестовом режиме|website=ТАСС|accessdate=2021-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ura.news/news/1052444114|title=В Екатеринбурге водителям такси позволили выбирать пассажиров|website=ura.news|accessdate=2021-04-20}}</ref> . Барои ҳисоб кардани вақти омадани мошин ва арзиши сафар, Яндекс.Таксӣ ду технологияро истифода мебарад, ки аз ҷониби ширкати Яндекс таҳия шудааст: Яндекс . Харитаҳо» ва «Яндекс . Навигатор»<ref>{{Статья|ссылка=http://dx.doi.org/10.28995/2075-7182-2021-20-8-15|автор=Daniil Anastasyev|заглавие=Annotated Span Normalization as a Sequence Labelling Task|год=2021-06-19|издание=Computational Linguistics and Intellectual Technologies|издательство=Russian State University for the Humanities|DOI=10.28995/2075-7182-2021-20-8-15}}</ref> . Ин технология масирҳоро дар асоси шароити воқеӣ ва пешгӯии ҳараркат дар роҳ ҳисоб мекунад. адамот метавонад нуқтаи ҷамъоварӣ дар наздикии макони корбарро тавсия диҳад. Масалан, аз кӯча гузаштан метавонад вақту маблағро дар сафар сарфа кунад.{{Сарчашма нест|24|12|2021}} . Вобаста аз кишвар, арзиши сафар метавонад бо иловапулии автоматӣ ҳисоб карда шавад. Ин меъёр вақте татбиқ мешавад, ки шумораи одамон дар як минтақаи муайян аз шумораи мошинҳои мавҷуда зиёд бошад. === Амният ва бима === Як гурӯҳи алоҳидаи даъвоҳо аз масъалаҳои ба хисорот дар натиҷаи садама бо ширкати Яндекс.Таксӣ, ки дар ВАО васеъ инъикос ёфтаанд, марбут мебошанд<ref name="smirbc"/> . Хадамоти ҳуқуқии ширкат дар даъвоҳо барои ҷуброн ба ҷабрдидагон мавқеъе доранд, ки Яндекс.Таксӣ танҳо як хадамоти иттилоотист<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/auto/2018/06/15_a_11802055.shtml|title=Покалечили и забыли: клиентка такси осталась без денег|publisher=[[Газета.Ru]]|lang=ru|accessdate=2020-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2019/12/02/163/|title=«Яндекс-такси» уличили в обмане погибших пассажиров|date=2019-12-02|publisher=www.fontanka.ru|lang=ru|accessdate=2020-04-06}}</ref> . То декабри соли 2017 ҳаёт ва саломатии мусофирон аз ҷониби Яндекс Таксӣ бима нашуда буд. Намояндагони Яндекс иддаъо дорвнд, ки дар садама масъул нестанд, зеро онҳо танҳо корафзорро барои ҳамкории ширкатҳои таксӣ ва муштариён таъмин мекунанд. Соли 2016 бо айби ронанда бо як мусофири маҷрӯҳ садамае рух дод, ки барои он додгоҳ бори аввал на танҳо ба дӯши ронанда ва ширкати таксӣ, балки ширкати Яндекс Таксӣ низ масъулиятро вогузор кард<ref name="автоссылка4">{{Статья|название=Суд возложил ответственность за ДТП на «Яндекс{{точка}}Такси»}}</ref> . Дар тирамоҳи соли 2021 барои ронандагони агрегатор аз беморӣ ва садамаҳо як созишномаи бузурги бима баста шуд (мукофоти бима 1 миллиард рублро ташкил дод) (полиси бима инчунин хадамоти телемедициниро барои ронандагон пешбинӣ мекунад). Маблағи ниҳоии пардохти бима барои ҳар як ронанда 2 миллион рублро ташкил медиҳад, пардохти мукофоти бима қисман аз ҷониби ширкат, қисман аз ҷониби ронанда / шарик, тақсимоти саҳмияҳо аз мақоми шарик вобаста аст. Ширкати суғуртаи «Манго бима» дар доираи ин барнома ҳамчун бимагар баромад кард. Қабл аз ин созишнома лоиҳаҳои озмоишии Яндекс. Таксӣ барои бимаи ронандагон дар Санкт-Петербург, Екатеринбург, Қазон, Краснодар, Нижний Новгород, Новосибирск, Ростови лаби Дон, Сочи ва Самара ба фаъолият оғоз кард. Дар онҳо, Яндекс 50 % арзиши полиси бимаро ҷуброн кард ва боқимондаи маблағ аз ҷониби шарик ҷуброн карда шуд . Дар моҳи ноябри соли 2018, Яндекс. Таксӣ лоиҳаи назорати суръатро эълон кард, ки ҳоло дар Русия, Беларус ва Қазоқистон амалӣ карда мешавад<ref>{{Cite web|url=http://dx.doi.org/10.1163/9789004346185.usao-09_064|title=CIA, (extract) Post Mortem ::The Role of Cambodia in Supplying VC/NVA Forces in South Vietnam, November 1970, Secret Spoke, FRUS.|website=U.S. Intelligence on Asia, 1945-1991|accessdate=2021-12-24}}</ref> . Система суръати мошинҳоро назорат мекунад ва ба ронандагоне, ки аз меъёри суръат зиёд ронандагӣ мекунанд, огоҳӣ медиҳад. Гуфта мешавад, ки пас аз ба кор даромадани ин система суръат дар байни ронандагони Яндекс 12 маротиба кам шудааст . Ба монанди Uber, Яндекс маълумотҳои телематикиро барои назорат кардани рафтори ронандагон дар роҳҳо истифода мебарад ва метавонад ронандаҳое, ки рафтори номунтазам ё хашмгинонаро нишон медиҳанд, боздошта бошад.{{Сарчашма нест|24|12|2021}} . Барои таъмини бехатарии мусофирон ва ронандагон, Яндекс.Таксӣ миқдори вақтеро, ки ронандагон барои кор сарф мекунанд, назорат мекунад. Пас аз чанд соати кории пай дар пай онҳо бидуни гирифтани истироҳати кофӣ наметавонанд фармоишро қабул кунанд<ref>{{Статья|ссылка=http://dx.doi.org/10.14515/monitoring.2021.3.1934|автор=Андрей Вячеславович Шевчук, Дарья Александровна Чижова, Дарья Евгеньевна Демина, Виктория Александровна Чугункова|заглавие=Труд водителей такси в условиях алгоритмического управления|год=2021-07-07|издание=The monitoring of public opinion economic&social changes|выпуск=3|issn=2219-5467|DOI=10.14515/monitoring.2021.3.1934}}</ref> . Ширкат системаи мониторинги диққатро барои кам кардани шумораи садамаҳои нақлиётӣ, ки бо иштибоҳи инсон ба вуҷуд омадаанд, таҳия мекунад. Системаи ҳӯши маснӯъӣ омилҳое, аз қабили чашмак задан ва хамёза кашиданро ба назар гирифта, муайян мекунад, ки ронанда кай хаста шудааст ё хотирпарешон шудааст.{{Сарчашма нест|24|12|2021}} . "Яндекс . Таксб то ҳол ягона хидмати онлайни брон кардани мошинҳо бо чунин система мебошад.{{Сарчашма нест|24|12|2021}} . Илова бар ин, Яндекс системаи шинохти чеҳраро таҳия мекунад, то аз қаллобӣ бо роҳи муайян кардани ронандаи кӣ пешгирӣ кунад<ref>{{Статья|ссылка=http://dx.doi.org/10.26616/nioshpub2020100revised112019|заглавие=NIOSH fast facts: taxi drivers - how to prevent robbery and violence.|год=2019-11-21}}</ref> . == Худрави худрон == [[Акс:Self-Driving_Car_Yandex.Taxi.jpg|мини| Худрав дар намоишгоҳи CES 2019.]] [[Акс:Yandex_taxi_and_Yandex_self-driving_car_during_January_2021.jpg|мини| Як худрави худрони ширкати Яндекс дар Маскав дар ҳоли озмоиш.]] Моҳи августи соли 2018 Яндекс дар шаҳри Иннополис<ref>{{Cite web|url=https://vc.ru/transport/44499-yandeks-zapustil-testirovanie-besplatnogo-taksi-na-bespilotnyh-mashinah-v-innopolise|title=«Яндекс» запустил тестирование бесплатного такси на беспилотных машинах в Иннополисе — Транспорт на vc.ru|author=Андрей Фролов|date=2018-08-28|publisher=vc.ru|accessdate=2020-03-19}}</ref> хадамоти роботҳои таксиро дар реҷаи санҷишӣ ба кор бурд. Ин хадамот барои сокинони шаҳр дастрас аст: таксии худронро тавассути коравзори Яндекс. Таксӣ даъват кардан мумкин аст . Сафарҳо бо курсии холии ронанда сурат мегиранд, муҳандиси озмоишгар курсии мусофиронро мегирад. То феврали соли 2020 аллакай зиёда аз 5 ҳазор сафар анҷом дода шуд<ref>{{Cite web|url=https://inkazan.ru/news/society/12-02-2020/net-zakona-i-interneta-pochemu-po-dorogam-tatarstana-ne-ezdyat-bespilotniki|title=Нет закона и интернета: почему по дорогам Татарстана не ездят беспилотники? {{!}} Inkazan|publisher=inkazan.ru|lang=ru|accessdate=2020-03-19|archivedate=2020-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200307035516/https://inkazan.ru/news/society/12-02-2020/net-zakona-i-interneta-pochemu-po-dorogam-tatarstana-ne-ezdyat-bespilotniki}}</ref> . Дар моҳи сентябри соли 2019 масофаи умумии мошинҳои худрони Яндекс 1 миллион километрро ташкил дод (аз он 900 ҳазораш дар соли 2019 анҷом шуда будааст)<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/tehnologii/383177-bespilotnye-avtomobili-yandeksa-proehali-million-kilometrov|title=Беспилотные автомобили «Яндекса» проехали миллион километров|publisher=www.forbes.ru|lang=ru|accessdate=2020-04-08}}</ref> . Дар моҳи сентябри соли 2020, Яндекс як шӯъбаи таҳияи мошинҳои худронро ба як ширкати алоҳидаи Yandex Self-Driving Group (Yandex SDG) ҷудо кард<ref>{{Cite web|url=https://www.cnews.ru/news/top/2020-09-04_yandeks_vydelyaet_bespilotniki|title=«Яндекс» выделяет беспилотники в отдельный бизнес и выдает ему $150 млн|website=CNews.ru|lang=ru|accessdate=2021-08-02}}</ref> . == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Нармафзорҳои Андроид]] [[Гурӯҳ:Таксӣ]] 9raa4w9ak62lskb3sjronor356bp5pz 14 304768 1475870 1333889 2026-06-09T07:30:48Z Шухрат Саъдиев 5132 ҳазфи [[Гурӯҳ:Меваҳои хӯрокӣ]]; иловаи [[Гурӯҳ:Меваҳои ситрусӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1475870 wikitext text/x-wiki {{wiktionary|лимӯ}} {{commonscat|Lemon}} {{wikibooks|Cookbook:Lemon}} {{Cat main|Лимӯ}} [[Гурӯҳ:Меваҳои ситрусӣ]] gryr1q2lx7p4faxkzkr86cgryif12al 0 313323 1475979 1427254 2026-06-09T09:51:50Z VASHGIRD 8035 /* Сарчашмаҳо */ 1475979 wikitext text/x-wiki {{Давлати таърихӣ|p1=Государство Сельджукидов|flag_p1=Flag of the Seljuk.png|s1=Монгольская империя|flag_s1=Flag of the Mongol Empire.svg}} '''Давлати Хоразмшоҳиён''' (ҳамчунин: '''Давлати Хоразмшоҳиён-Ануштегениён'''<ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.tm/books/about/%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_%D0%A5%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BC%D1%88%D0%B0.html?id=8iVuAAAAMAAJ&redir_esc=y|автор=Зия М. Буниятов|заглавие=Государство Хорезмшахов-Ануштегинидов: 1097-1231|год=1986|место=Москва|издательство=Наука|страниц=256}}</ref>''';''' {{lang-fa|خوارزم}} — '''Khwārazm'''; {{Lang-uz|Xorazmshoxlar davlati}}; {{lang-tk|Horezmşalar döwleti}}) — давлат дар [[Ховаршиносӣ|шарқшиносӣ]] ҳамчун номи давлати [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёнаи]] асримиёнагии [[Хоразм]] дар замони ҳукмронии сулолаи Ануштегиниҳо дар солҳои 1097—1221 пазируфта шудааст. Маркази давлат дар поёноби [[Омударё|Амударё]] воқеъ буд<ref>Гулямов, Я. Г. История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. Ташкент, 1957.</ref><ref>Маньковская, Л. Памятники зодчества Хорезма. Ташкент: Изд-во лит-ры и искусства им. Гафура Гуляма, 1978, с.44</ref>. Хоразмшоҳи Ануштегиниҳо дар қисми зиёди [[Фарорӯд|Мовароуннаҳр]] ва Хуросон ҳукмронӣ карда, аввал ба сифати тобеи Салҷуқиён<ref>[[Груссе, Рене|Rene Grousset]], ''[[Империя степей: Аттила, Чингисхан, Тамерлан|The Empire of the Steppes: A History of Central Asia]]'', Transl. Naomi Walford, ([[Rutgers University Press]], 1991), 159.</ref> ва Қарахитойҳо<ref>Biran, Michel, ''The Empire of the Qara Khitai in Eurasian history'', ([[Cambridge University Press]], 2005), 44.</ref> ва баъдан то ҳуҷуми Чингизхони муғул дар асри XIII ба Хоразм ҳамчун ҳукмрони мустақил ҳукмронӣ мекарданд. Давлате, ки пойтахти он [[Куҳнаурганҷ|Гурганҷ]] дар қаламрави [[Туркманистон]]и муосир ҷойгир буд, инчунин қаламравҳои [[Ӯзбекистон|Узбекистони]] ҳозира, [[Эрон]], қисмате аз қаламравҳои [[Озарбойҷон]]и муосир, [[Қазоқистон]], [[Афғонистон]], [[Тоҷикистон]] ва[[Қирғизистон]]ро (дар маҷмӯъ ҳудуди 3,6 миллион километри мураббаъ) ишғол кардааст<ref>{{Статья|ссылка=http://www.escholarship.org/uc/item/3cn68807|автор=[[Таагепера, Рейн|Rein Taagepera]]|заглавие=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|год=1997|язык=en|издание={{Нп4|International Studies Quarterly}}|тип=journal|месяц=9|том=41|номер=3|страницы=497|DOI=10.1111/0020-8833.00053|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181119114740/https://escholarship.org/uc/item/3cn68807|archivedate=2018-11-19}}</ref>). == Пайдоиши сулолаи Ануштегиниҳо == Аввалин далели пайдоиши Аншутегиниён дар осори Шиҳоб-ад-дин Муҳаммад Ан-Насавӣ (вафот 1249), муаррих ва котиби шахсии Султон [[Ҷалолуддин Мангубердӣ|Ҷалолуддини Манкбурна]] мавҷуд аст, ки қайд кардааст, ки Султон [[Алоуддин Муҳаммади Хоразмшоҳ|Алоуиддин Муҳаммад II]] худро [[Туркҳо|турк]] медонист, аз ҷумла гуфтааст: «Ҳарчанд турк ҳастам, аз забони арабӣ кам маълумот дорам»<ref>Шихаб ад-Дин Мухаммад ибн Ахмад ан-Насави. Сират ас-султан Джалал ад-Дин Манкбурны: (Жизнеописание султана Джалал ад-Дина Манкбурны). Критич. текст, пер. с араб., предисл., коммент., примеч. и указатели З. М. Буниятова. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1996, с.51</ref>. Ан-Насавӣ худи Султон Ҷалолуддинро чунин тавсиф кардааст: «Ӯ сиёҳпӯст, қоматаш кӯтоҳ, гуфтор ва баён туркзабон буд»<ref>Шихаб ад-Дин Мухаммад ибн Ахмад ан-Насави. Сират ас-султан Джалал ад-Дин Манкбурны: (Жизнеописание султана Джалал ад-Дина Манкбурны). Критич. текст, пер. с араб., предисл., коммент., примеч. и указатели З. М. Буниятова. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1996, с.288</ref> . == Тарзи пайдоиши оғузӣ == Аввалин зикри мансубияти қабилавии Ануштегениён дар муаррихи давлати Ҳулагиён Рашид-аддин (1247—1318) мавҷуд аст, ки ба гуфтаи ӯ асосгузори сулолаи Ануштегин яке аз 24 қабилаҳои қадимии [[оғузҳо]] (туркманҳо) будааст — қабилаи Бегдилӣ:<blockquote>«… ''Ҳар [қисмат]… мисли оғузҳо ном ва лақаби худро мегирифт, ки ҳоло мардум онҳоро туркман меноманд'' … ''Ба ҳамин монанд, дуртарин аҷдоди Султон Муҳаммади Хоразмшоҳ Ауштегини Ғарча буд, ки аз авлоди ӯ буд. аз қабилаи бегдилӣ аз қабилаи оғузҳо''»<ref>{{Cite web|url=http://www.vostlit.info/haupt-Dateien/index-Dateien/R.phtml?id=2057|title=Джами ат-Таварих (Сборник летописей)|author=Фазлаллах Рашид ад-Дин|date=1946-1952|location=Москва, Ленинград|publisher=АН СССР|deadlink=no|accessdate=2021-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120502131734/http://www.vostlit.info/haupt-Dateien/index-Dateien/R.phtml?id=2057|archivedate=2012-05-02}}</ref> . ''Оғуз ба се бародари калонсол Бозоқ ном гузоштааст.'' ''Фарзандони писари сеюми Юлдузхон… Бегдилӣ, яъне ҳамеша азиз, чун сухани пирон''<ref>{{Cite web|url=http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Rasiddaddin/frametext3.htm|title=ФАЗЛЛАЛЛАХ РАШИД АД-ДИН->ОГУЗ-НАМЕ->ЧАСТЬ 3|website=www.vostlit.info|deadlink=no|accessdate=2021-07-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502205330/http://www.vostlit.info/Texts/rus2/Rasiddaddin/frametext3.htm|archivedate=2021-05-02}}</ref>.</blockquote>Муаррихи [[темуриён]]и асри XV низ таъкид мекунад, ки асосгузори сулола [[Анӯштегин Ғарча|Ануш-Тегин]] ба кабилаи ''бегдилиён'' мансуб аст. [[Ҳофизи Абрӯ|Ҳофизи Абру]]<ref name=":3">{{Cite web|url=https://horezm.info/books/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D1%85%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2-%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2-%D0%B7%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2|title=Государство Хорезмшахов-ануштегинидов, 1097-1231|author=Буниятов З. М.|website=|date=1986|publisher=М.: «Наука», Главная редакция восточной литературы|deadlink=no|accessdate=2021-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211106170435/https://horezm.info/books/%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE-%D1%85%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2-%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2-%D0%B7%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2|archivedate=2021-11-06}}</ref> . Муаррихони дигари асримиёнагӣ ва [[Иттиҳоди Шӯравӣ|шӯравӣ]] низ навиштаанд, ки қабилаи ''бегдилӣ'' туркман (оғуз)<ref>Языжы-оглы. Огуз бойлары (Таблица названий 24 огузских племен, их значений, онгонов и тамг)//{{Бе тарҷума 5|Сюмер|Sümer|tr|Faruk Sümer}}, 1972. — С. 211. </ref><ref>''Салар Баба Гулалы, Салар оглы-Хырыдары''. История Огуза, его сыновей и его сторонников, а также и других турок//Построчн. пер. со стар. чагатайск.—Ашхабад, ЦНБ АН ТССР. Рукопись.</ref><ref>{{Cite web|url=https://horezm.info/books/%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD-shajare-i-tarakime-%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%BB-%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B8|title=Родословная туркмен|author=Абу-л-Гази|website=|quote=Об именах сыновей и внуков Огуз-хана...Имя старшего сына Йулдуз-хана— Авшар, второй [сын] — Кызык, третий — Бекдели, четвертый — Каркын.|date=1958|publisher=М. АН СССР.|deadlink=no|accessdate=2018-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211108044426/https://horezm.info/books/%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD-shajare-i-tarakime-%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%BB-%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B8|archivedate=2021-11-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.tm/books/about/%D0%95%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D0%B5.html?id=8JTfAAAAMAAJ&redir_esc=y|title=Этническая история северо-западной Туркмении в средние века|author=С.П.Поляков|quote=Бектили — средневековое туркменское племя.|date=1973|location=Москва|publisher=Издательство Московского Университета|deadlink=no|accessdate=2021-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211228041955/https://books.google.tm/books/about/%D0%95%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D0%B5.html?id=8JTfAAAAMAAJ&redir_esc=y|archivedate=2021-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://taryhturkmen.blogspot.com/2018/06/blog-post.html|title=Огузо-туркменское племя бекдили|author=С.Атаниязов|website=|quote=БЕКДИЛИ – средневековое огузско-туркменское племя, тире племени гёкленг. Видимо от бекдили (бек «крепкий», дил «язык», -ли – аффикс обладания) – «нераскрывающий тайну». Рашид-ад-Дин, Салар-Баба, Абулгази считают бекдили именем третьего сына Йылдыз-хана, внуком Огуз-хана и объясняют значение антропонима различно: Рашид-ад-Дин «подобно речам старших почтенным будет» (МИТТ (Материалы по истории Туркменистана и туркмен) – Т.1 – с 501); Салар Баба «да будет ласковый в соответствии слов старейших» (Салар Баба («Всеобщая история»), с. 51); Абулгази «его речь уважаема» (Кононов «Родословная туркмен», с.53) и «обильный благами» (Абулгази, 1906, с.25-26 г.). У Языджы-оглы другое толкование: «слова беков почитаемы» (Языджы-оглы).|date=1988|publisher=Ашхабад, изд.Ылым|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2018-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190719163447/https://taryhturkmen.blogspot.com/2018/06/blog-post.html|archivedate=2019-07-19}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://turkmen-horezm.blogspot.com/2018/07/blog-post_9.html|title=Ануштегин Гарча – основатель династии хорезмских правителей|author=А.Язбердыев|website=|quote=У Решидеддина: «Ануштегин Гарча был потомком племени огузов – бегдили; Хафиз-и Абру писал: «Нуштегин Гарча – родоначальник султанов Хорезма, он потомок племени огузов – бегдили»|date=|publisher=|lang=ru|deadlink=no|accessdate=2018-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604181352/http://turkmen-horezm.blogspot.com/2018/07/blog-post_9.html|archivedate=2020-06-04}}</ref> буд. Туркологи советӣ Е. Наширвонов нишон медиҳад, ки Давлати Хоразмшоҳиён давлати оғузу туркманҳо буд:<blockquote>''«…Давлати оғу'' ''уз-турк''ҳ''анхо, яъне давлати хораз''ҳҳо''ххо, ки пеш'' ҳ''з''ҷ''хучуми''ғулҳо ''хо ба Хоразм ташкил шуда буд, кушиш мекард,'' қ''и каб''ҳ''лахо''ғ ''огуз-туркманро дар атрофи х''ҷ''д чамъ карда,''ҳо''нхоро сар''ӣ''арй кунад.[1''<ref>{{Cite web|url=http://www.library.chersonesos.org/showtome.php?tome_code=290&section_code=9|title=Предварительные заметки о племенном составе тюркских народностей, пребывавших на юге Руси и в Крыму|author=З.Ш. Навширванов|website=|quote=|date=1929|publisher=Симферополь|deadlink=no|accessdate=2022-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171005162614/http://www.library.chersonesos.org/showtome.php?tome_code=290&section_code=9|archivedate=2017-10-05}}</ref> .</blockquote> == Таърих == Унвони Хоразмшох дар соли 305-и мелодӣ аз тарафи асосгузори сулолаи Афригидиёнҷорӣ карда шуда, то соли 995 давом кард. Баъди якчанд вақти таваққуф унвон барқарор гардид. Дар ҷараёни шӯриши соли 1017 шӯришиёни Хоразмӣ Абул-Аббоси Маъмун ва зани ӯ Хурроҷӣ, хоҳари султони турк Маҳмуди Ғазниро куштанд<ref>C.E. Bosworth, ''The Ghaznavids:994-1040'', (Edinburgh University Press, 1963), 237.</ref> . Дар ҷавоб Маҳмуд ба минтақаи Хоразм, ки Носа ва ''риботи'' Фараваро дар бар мегирифт, ҳамла кард ва ишғол кард<ref>C.E. Bosworth, ''The Ghaznavids:994-1040'', 237. </ref>. Дар натиҷа, аз соли 1017 то 1034 Хоразм ба вилояти [[Давлати Ғазнавиён|Ғазнавии]] турк табдил ёфт. Соли 1077 волии вилоят, ки аз соли 1042 то соли 1043 ба туркҳои Салҷуқӣ тааллуқ дошт, ба дасти Ануштегин, собиқ ғуломи туркҳои султони Салҷуқиён гузашт<ref>Biran, Michel, ''The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History'', (Cambridge University Press, 2005), 44.</ref>. Соли 1097 волии [[Хоразм]], ки аслан турк буд, Экинҷи ибни Қӯчқор аз [[салҷуқ]]иён истиқлол эълон кард ва худро шоҳи [[Хоразм]] эълон кард<ref>З.Буниятов „Государство Хорезмшахов-Ануштегинидов. 1097—1231“ М., 1986</ref> . Дар ҳамон сол ӯ кушта шуд. Салчукиён [[Хоразм]]ро забт намуда, Кутбиддин Мухаммади I-ро Хоразмшоҳ таъин карданд. Дар тӯли ҳукмронии худ ӯ тобеи султони Салҷуқӣ [[Аҳмади Санҷар|Санҷар]] буд ва садоқаташро ба ӯ нигоҳ дошт. Ин сулоларо пешвои низомии [[Анӯштегин Ғарча|Ануш-Тегин]], ғуломи собиқи туркҳои султонҳои Салҷуқӣ, ки аз вилояти Ғарчистони шимолии Афғонистон буд, таъсис додааст. Уро волии Хоразм таъин карданд. Писари ӯ Қутбиддин Муҳаммади I аввалин шоҳи меросии Хоразм шуд<ref name="Britannica">[[Донишномаи Бритоннико|Encyclopædia Britannica]], „Khwarezm-Shah-Dynasty“, ([http://www.britannica.com/eb/article-9045365/Khwarezm-Shah-Dynasty#87942.hook LINK] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080508012315/http://www.britannica.com/eb/article-9045365/Khwarezm-Shah-Dynasty#87942.hook |date=2008-05-08 }})</ref> . Он ба шукуфоии бузургтарини худ дар ибтидои [[Садаи XIII|асри XIII]] дар замони [[Алоуддин Муҳаммади Хоразмшоҳ|Алоуд-дин Муҳаммади II]] расид. Ҳокимони Хоразм унвони Хоразмшоҳро доштанд. === Пойтахти Хоразм === Шаҳри асосии Давлати Хоразмшоҳиён [[Куҳнаурганҷ|Гурганҷ]] (шаҳри ҳозираи Конеургенчи Туркманистон) буд. Ин як шаҳри сераҳолӣ ва бозорҳои зиёде буд. Донишманд ва нависандаи араб [[Закариёи Қазвинӣ|Закариё ал-Қазвинӣ]] қайд мекунад, ки Гургонҷ „шаҳри азим дар соҳили Ҷайҳун буда, аҳолии зиёде дорад…“ ва дар иҳотаи „таваҷҷуҳи фариштагон, ки мисли арӯс шаҳрро дар биҳишт намояндагӣ мекунанд“ иҳота шудааст, дар хонаи домод». Ал-Казвинӣ инчунин хабар медиҳад, ки сокинони пойтахт «ҳунармандони моҳир», бахусус челонгар, дуредгар ва ғайра буданд. Кандакорон бо кори аз устухони фил ва қараб шуҳрат пайдо кардаанд. Муаррих ва ҷуғрофиёи асримиёнагии Сурия [[Ёқути Ҳамавӣ|Ёқут ал-Ҳамавӣ]], ки соли 1219 ба Гурганҷ сафар карда буд, навиштааст: «Ман шаҳре аз Гурганҷ бузургтар, бойтар ва зеботар аз мавқеъ надидам». Дар шаҳр ҷамъияти косибон истеҳсоли абрешими табиӣ кор мекарданд.<ref>Буниятов З. М. Избранные сочинения в трех томах, т. 3. Баку, 1999, с.65</ref> == Хоразмшоҳҳо == <center> {| class="wikitable" border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" width="90%" align="center" |----- ! colspan="3" bgcolor="silver" | Хоразмшоҳҳо |----- ! Ном ! Солҳои ҳукмронӣ ! Унвонҳо |----- | [[Экинчи ибн Кочкар]] | align="center" | [[1097]] | хоразмшоҳ |----- | colspan="3" bgcolor="silver" | <center>'''[[Ануштегиниҳо|Сулолаи Ануштегиниён]]'''</center> |----- | [[Кутб ад-Дин Мухаммед I]]<!--Кутб ад-Дунийа ва-д-Дин Абу-л-Фатх Мухаммад Айбек Арслан-тегин ибн Икинджи Ануш-тегин--> | align="center" | [[1097]]—[[1127]] | хоразмшоҳ |----- | [[Ала ад-Дин Атсыз]]<!--Ала ад-Дин Абу-л-Музаффар Атсыз Кылыч Арслан ибн Мухаммад--> | align="center" | [[1127]]—[[1138]],<br>[[1139]] — [[1156]] | хорезмшах, добился независимости, покорил туркмен, кипчаков, низовья Сырдарьи и мандышлак |----- | [[Сулейман-шах (хорезмский шах)|Сулейман-шах]] | align="center" | [[1138]]—[[1139]] | хоразмшоҳ |----- | [[Тадж ад-Дин Ил-Арслан]]<!--Тадж ад-Дунийа ва-д-Дин Абу-л-Фатх Иль Арслан ибн Атсыз--> | align="center" | [[1156]]—[[1172]] | хоразмшоҳ |----- | [[Джелал ад-Дин Султан-шах]]<!--Джалал ад-Дин Абу-л-Касим Махмуд Султан-шах ибн Иль Арслан--> | align="center" | [[1172]] | хоразмшоҳ |----- | [[Ала ад-Дин Текеш]]<!--Ала ад-Дунийа ва-д-Дин Абу-л-Музаффар Текеш ибн Иль Арслан--> | align="center" | [[1172]]—[[1200]] | хоразмшоҳ |----- | [[Алоуддин Муҳаммади Хоразмшоҳ]]<!--Ало уд-Дунийа ва-д-Дин Абу-л-Фатҳ Муҳаммад ибн Текеш--> | align="center" | [[1200]]—[[1220]] | хоразмшоҳ |----- | [[Ҷалолуддин Мангубердӣ]]<!--Джалал ад-Дунийа ва-д-Дин Абу-л-Музаффар Манкбурны ибн Мухаммад--> | align="center" | [[1217]]—[[1220]]<br>[[1220]] — [[1231]] | султони [[Ғазнӣ]], [[вилояти Бомиён|Бомиён]] ва [[вилояти Ғур|Ғур]] <br> хорезмшах |} </center> == Нигаред низ == * [[Хоразм]] * 16 Империяи бузурги туркҳо == Пайвандҳо == [https://horezm.info/ Туркманистон: таърихи Хоразм] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20231205051653/https://horezm.info/ |date=2023-12-05 }} == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Сарчашмаҳо == * {{Книга|автор=[[Буниятов, Зия Мусаевич|Буниятов З. М.]]|заглавие=Государство Хорезмшахов-Ануштегинидов. 1097-1231|место=М.|издательство=Наука, Глав. ред. восточной лит-ры|год=1986|страниц=251|isbn=}} * {{Cite encyclopedia|first=Clifford Edmund|last=Bosworth|authorlink=|title=Anuštigin Ĝarčāī|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. II, Fasc. 2|year=1986|url=http://www.iranicaonline.org/articles/anustigin-garcai-slave-commander|page=140}} * Khwarazmshahs i. Descendants of the line of Anuštigin // Encyclopædia Iranica : [англ.] / ed. by E. Yarshater. — 1985—. [[Гурӯҳ:Давлатдориҳо дар таърихи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳиҳои Осиё]] s4dckfjhl7u3dm2zpr9vfscc7oe8727 14 315152 1475977 1392295 2026-06-09T09:51:11Z VASHGIRD 8035 1475977 wikitext text/x-wiki {{Catmain}} [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳиҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихии асрҳои миёна]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои таърихии Шарқи Наздик]] [[Гурӯҳ:Подшоҳиҳои гузаштаи Аврупо]] [[Гурӯҳ:Подшоҳиҳои гузаштаи Африқо]] [[Гурӯҳ:Тамаддунҳо]] jo8m0m3rtw1zwm1snk0ia7stnl0lgbx 0 316776 1475980 1452083 2026-06-09T09:52:16Z VASHGIRD 8035 /* Пайвандҳо */ 1475980 wikitext text/x-wiki {{Давлати таърихӣ|p1=|flag_p1=12-р зууны Монгол ханлиг аймгууд.gif|p2=|s1=Ордаи тиллоӣ|flag_s1=Golden Horde 1389-ru.svg|s2=Улуси Чағатой|flag_s2=Chagatai Khanate map en.svg|s3=Давлати Ҳулагуиён|flag_s3=Государство Хулагуидов 1256–1335.png|s4=Империя Юань|flag_s4=Yuan Dynasty 1294.png|п2=Золотая Орда|п3=|п4=Чагатайский улус|п5=Государство Хулагуидов}} [[Акс:Mongol_Empire_c.1207.png|мини| Имперотурии Муғул, тақрибан 1207]] [[Акс:Mongol_Empire_(greatest_extent).svg|мини|Имперотурии Муғул дар 1279]] '''Имперотурии Муғул''' ({{Lang-mn|Монголын эзэнт гүрэн|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠨ <br>ᠡᠵᠡᠨᠲᠦ <br>ᠭᠦᠷᠦᠨ}}; {{lang-mn2|Их Монгол улс|ᠶᠡᠺᠡ <br>ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ <br>ᠤᠯᠤᠰ}}; ''Yeke Mongɣol ulus'' — «Империяи бузурги Муғул») — давлате, ки дар асри XIII дар натиҷаи истилоҳои [[Чингизхон]] ва ворисони ӯ ба вуҷуд омада, давлати Муғул аз Аврупои Шарқӣ то баҳри Ҷопон ва аз Новгород то Осиёи Ҷанубу Шарқӣ, бузургтарин давлати забтшуда дар таърихи ҷаҳон бешумор мерафт. Масоҳати давлат тақрибан 24 миллион км² ё 33 миллион км²). Дар авҷи худ он минтақаҳои васеи [[Осиёи Марказӣ]], Сибири Ҷанубӣ, [[Аврупои Шарқӣ]], [[Шарқи Наздик]], [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва Тибетро дар бар мегирифт. Дар нимаи дуюми садаи XIII пошхӯрии империя оғоз шуда ва соли 1269 ба охир расид <ref name="Почекаев">{{Cite web|url=http://www.kyrgyz.ru/?page=36|title=Правовое положение Улуса Джучи в Монгольской империи 1224—1269 гг.|author=Почекаев Р. Ю.|description=Библиотека «Центральноазиатского исторического сервера»|lang=ru|deadlink=yes|accessdate=2010-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110808002117/http://www.kyrgyz.ru/?page=36|archivedate=2011-08-08}}</ref>, вақте ки ҳар як хони ҳар улус (ба истиснои Хубилайхон, ки дар маркази империя ҳукмронӣ мекард) худро мустақил эълон карданд ва ҳама якдигарро хони мустақили улусҳои алоҳида шинохтанд, ки ба онҳо Чингизиён сарварӣ мекарданд. Бузургтарин порчаҳои Муғулистони Кабир императории Юан, Ҷоҷи Улус (Урдаи Заррин), Давлати Ҳулагуиён (Илхонӣ) ва [[Улуси Чағатой]] буданд. Хони бузург Хубилайхон, ки (1271) унвони император Юанро ба даст оварда, пойтахтро ба Хонбалик ([[Пекин]]и ҳозира) кучонда буд, бар тамоми улусҳо бартарият дошт. Дар ибтидои асри XIV ягонагии расмии империя дар шакли конфедератсияи давлатҳои амалан мустақил барқарор гардид. Дар соли 1368 империяи Юан аз байн рафт ва бо ҳамин империяи Муғулҳо низ ниҳоят аз байн рафт. == Ном == Империяи Муғулистон худро бо забони Муғулии ҳозира. — ''Yeke Mongɣol ulus;'' бо хати муғулии қадим. —''{{MongolUnicode|ᠶᠡᠬᠡ<br>ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ<br />ᠤᠯᠤᠰ}}''. Бо забони туркӣ — ''Kür uluγ ulus'' <ref name="philology">{{Cite book|title=Introduction to Altaic Philology: Turkic, Mongolian, Manchu|year=2010|page=169|last=Igor de Rachewiltz, Volker Rybatzki}}</ref> меномиданд. Муғулҳо давлати худро “Монго/Мунгу” – «Нуқра» номида, бо шабеҳи сулолаи «оҳанин» [[Мардуми Хитон|Хитон]] Ляо ва сулолаи Ҷурчен Ҷин “заррин” <ref>{{Книга|автор=Кычанов Е. И.|заглавие=Жизнь Темучжина, думавшего покорить мир: Чингис-хан. Личность и эпоха|ответственный=|издание=2-е изд., перераб. и доп|место=Москва|издательство=Издательская фирма «Восточная литература» РАН; Школа-Пpecc|год=1995|страницы=10|страниц=272|isbn=5-02-017390-8}}</ref> . Дар матнхои хитоии «Хей-да ши-люэ»-и соли 1237 гуфта мешавад, ки аҳолии Муғулистони Кабир давлати худро «Сулолаи бузурги нуқра» номидаанд <ref>{{Cite web|url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/China/XIII/1220-1240/Pen_Da_ja_Suj_Tin/frametext.htm|title=Краткие сведения о черных татарах|author=Пэн Да-я / пер. Линь Кюн-и и Н. Ц. Мункуева|website=Восточная литература|date=|publisher=www.vostlit.info|deadlink=no|accessdate=2018-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181122195558/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/China/XIII/1220-1240/Pen_Da_ja_Suj_Tin/frametext.htm|archivedate=2018-11-22}}</ref> . == Ташкили давлат == Темучин ([[Чингизхон]]) бар тоторҳо ва кереитҳо пирӯз шуда, ба ташкили халқи худ — лашкар шурӯъ кард. Дар зимистони солҳои 1203 — 1204 як қатор ислоҳот тайёр карда шуд, ки асоси давлати Муғулистонро гузоштанд. ==== Маъракаи Ҷебе ва Субедей ==== [[Акс:Mort_de_Muhammad_Hwârazmshâh.jpeg|чап|мини|Вафоти Хоразмшоҳ Муҳаммад. Миниётура аз дастнависи ''Ҷоми ат-таворих'']] == Фурӯпошӣ (1259–1304) == Муғулҳо дар давраи императорӣ бо мушкилоти зиёди маъмурӣ рӯ ба рӯ шуданд. Ин бузургтарин империя буд, ки бузургтарин қаламрави ҳамсоя дар таърихи ҷаҳонро дар бар мегирад. Он аз [[Лаҳистон|Полшаи]] муосир дар ғарб то [[Куриё|Корея]] дар шарқ ва аз Сибир дар шимол то халиҷи Уммон ва [[Вйетнам|Ветнам]] дар ҷануб тӯл кашида, тақрибан 33 миллион километрро ташкил медиҳад. <math>^2</math>, (22 фоизи масоҳати умумии Замин) ва 1/4 ахолии Замин (110 миллион нафар, гарчанде ки дар он вақт дар ҷаҳон қариб 480 миллион нафар одамон мавҷуд буданд). === Фурӯпошӣ === Дар соли 1368 империяи Юани Муғулистон дар натиҷаи шӯриши саллаи сурх дар Чин пош хӯрд. Дар соли 1380 ҷанги Куликово ба амал омад, ки таъсири Урдаи зарринро дар қаламрави Князии Маскав суст кард. Истгоҳи дарёи Угра дар соли 1480 боиси бардошта шудани юғи муғул-тоторҳо гардид. Давраи парокандагии феодалӣ ва ҷангҳои байниҳамдигарии Осиёи Миёна боиси дар миёнаҳои асри XIV сарнагун шудани [[улуси Чағатой]] гардид. Ба гуфтаи [[Лев Гумилёв]], гарчанде ки хунҳо, [[туркҳо]] ва муғулҳо аз ҳамдигар хеле фарқ мекарданд, ҳамаашон дар як вақт монеае шуданд, ки ҳамлаи Чинро дар сарҳади даштҳо боздорад<ref>{{Cite web|url=http://gumilevica.kulichki.net/articles/Article16.htm|title=ЛЮДИ И ПРИРОДА ВЕЛИКОЙ СТЕПИ|deadlink=no|accessdate=2013-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130407040942/http://gumilevica.kulichki.net/articles/Article16.htm|archivedate=2013-04-07}}</ref>. == Мерос == [[Акс:Mongols-map.png|алт=Map of Asia|мини|316x316пкс| Дар ин харита сарҳадҳои императории Муғулистон дар асри 13 дар муқоиса бо сукунати ҳозираи муғулҳо дар Муғулистон, Русия, Осиёи Марказӣ ва Чин нишон дода шудаанд.]] [[Акс:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|чап|мини| Тӯхтамиш ва лашкари Орди тиллоӣ ба муҳосираи Маскав шурӯъ карданд (1382)]] [[Акс:Humayun (left) with his father Babur (right), painted circa 1640 (Late Shah Jahan Album).jpg|мини| Аввалин [[Бобур|Бобури]] Бузурги Мугул ва вориси у Хумоюн]] Империяи Муғулистон, ки дар авҷи худ бузургтарин империяи таърих буд, ба муттаҳидшавии минтақаҳои калон таъсири назаррас расонд, ки баъзеи онҳо (аз қабили Русия ва Чин) то имрӯз, ҳарчанд дар зери шаклҳои гуногуни ҳукумат муттаҳид боқӣ мемонанд . Муғулҳо, ба ғайр аз аҳолии асосӣ, пас аз фурӯпошии империя, эҳтимолан аз ҷониби аҳолии маҳаллӣ ассимилятсия шуданд ва баъзе аз ин наслҳо динҳои маҳаллиро қабул карданд, масалан, сокинони хониҳои шарқӣ асосан [[Буддоия|дини буддизмро]] қабул карданд ва сокинон аз се хонии ғарбӣ[[Ислом|исломро]] қабул карданд, асосан аз ҷараёни тасаввуф<ref>Foltz. pp. 105—106.</ref>. Тибқи баъзе маъхазҳо, истилоҳои Чингизхон боиси харобии бесобиқаи қаламравҳои минтақаҳои ҷуғрофии таҳти тасарруфи ӯ ва аз ин рӯ, ба баъзе тағйирот дар вазъи демографии Осиё, аз қабили муҳоҷирати оммавии қабилаҳои эронии Осиёи Марказӣ дар Эрони муосир оварда расониданд. Ҷаҳони ислом низ дар натиҷаи ҳамлаи муғулҳо ба таври назаррас тағйир ёфт. Аҳолии куҳи Эрон ба касалӣ ва гуруснагии васеъ дучор омад, ки аз чор се хиссаи ахолй (10—15 миллион кас) кушта шуд. Муаррих Стивен Уорд бар ин назар аст, ки аҳолии Эрон то нимаи асри 20 натавонистаанд сатҳи то муғулҳоро барқарор кунанд <ref name="Steve Ward">{{Книга|заглавие=Бессмертный: Военная история Ирана и его вооруженных сил|ссылка=https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC&pg=PA39&dq#v=onepage&q=&f=false|издательство={{Нп3|Georgetown University Press}}|год=2009|страницы=39|isbn=1-58901-258-5|ref=R. Ward|автор=R. Ward, Steven}}</ref> . == Ҳокимон == {| class="wikitable" !№. ! Хон ! Тасвир ! Оғози ҳукмронӣ ! Охири ҳукмронӣ ! Пайдоиш |- | 1 | [[Чингизхон]] |[[Акс:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|марказ|бе_чаҳорчӯба|180x180пкс]] | 1206 | 1227 | |- | 2 | Уктойхон |[[Акс:YuanEmperorAlbumOgedeiPortrait.jpg|марказ|бе_чаҳорчӯба|180x180пкс]] | 1229 | 1241 | писари сеюми Чингизхон |- | 3 | Гуюк |[[Акс:Guyuk_khan_from_Persian_miniature.jpg|алт=без рамки|марказ|180x180пкс| бе чорчуба]] | 1246 | 1248 | писари Уктой |- | 4 | Мунке |[[Акс:Möngke_Khan.jpg|алт=без рамки|марказ|180x180пкс| бе чорчуба]] | 1251 | 1259 | писари Толуй |- | 5 | Хубилай |[[Акс:YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg|марказ|бе_чаҳорчӯба|180x180пкс]] | 1260 | 1271 | писари Толуй |- ! colspan="7" | Аз соли 1271 унвони хони бузург ба ҳокимони давлати Юан мерос мондааст <ref>Правители Мира. В. Эрлихман. 2009.</ref> . |} Аз соли 1259 то 1264 бародари хурдии ӯ ва рақиби Ариғ Буғо ҳамзамон бо Ҳубилай ҳукмронӣ мекард. === Регентҳо === * Толуй писари хурдии Чингизхон (регенти 1227-1229) мебошад. * Дорегене (Туракина) — бевазани Огедей (регент 1242—1246). * Огул-Гаймиш — бевазани Гуюк (регенти 1248—1251). == Ҳамчунин нигаред == * Таърихи Муғулистон * Асри бераҳм == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Адабиёт == {{Refbegin|2}} ;Основная * [[Карпини, Джованни Плано|Карпини]], [[Гийом де Рубрук]], [https://runivers.ru/lib/detail.php?ID=140714 История Монголов / Путешествие в восточные страны, СПб.: 1911.]{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Книга|заглавие=Армянские источники о монголах (Извлечения из рукописей XIII—XIV вв.)|ответственный=|ссылка=|место=М.|издательство=|год=1962|страниц=|страницы=}} * {{Книга|автор=[[Джувейни, Ата Малик|Ата-Мелик Джувейни.]]|заглавие=Чингисхан. История Завоевателя Мира|оригинал=|ответственный=Перевод с текста Мирзы Мухаммеда Казвини на английский язык Дж. Э. Бойла, с предисловием и библиографией Д. О. Моргана. Перевод текста с английского на русский язык Е. Е. Харитоновой|место=М.|издательство=«Издательский Дом МАГИСТР-ПРЕСС»|год=2004|страницы=|страниц=690|isbn=5-89317-201-9|тираж=2000}} * {{Статья}} * {{Книга|автор=[[Ибн аль-Асир|Ибн ал-Асир]]|заглавие=Ал-Камил фи- та’рих. «Полный свод истории»|оригинал=|ответственный=Пер. и комм. П. Г. Булгакова; Доп. к пер., введ. и указ. Ш. С. Камолиддина|место=Ташкент|издательство=Узбекистан|год=2006|страницы=|страниц=560|isbn=5-640-02794-0|тираж=3000|ref=Ибн аль-Асир}} * {{Статья}} * {{Статья}} * {{Статья}} * {{Книга|автор=[[Киракос Гандзакеци]].|заглавие=История Армении|ответственный=Перевод с древнеармянского, предисловие и комментарий Л. А. Ханларян|ссылка=http://www.vostlit.info/haupt-Dateien/index-Dateien/G.phtml?id=2044|место=М.|издательство=Наука|год=1976|страницы=}} * {{Статья}} * {{Статья}} — В этой публикации дан перевод только части текста памятника (примерно 45% от всего текста). Полный перевод сочинения Пэн Да—я и Сюй Тина "Хэйда шилюэ (Краткие известия о чёрных татарах)" осуществлён Р.П. Храпачевским и опубликован в книге "Золотая Орда в источниках. Том третий. Китайские и монгольские источники", М. 2009. * {{Статья|страницы 79—199}} * {{Книга|заглавие=Мэн-да бэй-лу («Полное описание монголо-татар»)|ответственный=Пер. Н. Ц. Мункуева|ссылка=http://kitap.net.ru/archive/21-text.php|место=М.|издательство=Наука|год=1975|страницы=}} * {{Статья}} * {{Книга|автор=[[Рашид ад-Дин]].|заглавие=Сборник летописей|ответственный=Перевод с персидского Л. А. Хетагурова, редакция и примечания профессора А. А. Семёнова|ссылка=http://www.vostlit.info/haupt-Dateien/index-Dateien/R.phtml?id=2057|место=М., Л.|издательство=Издательство АН СССР|год=1952|том=1, кн. 1|страницы=}} * {{Книга|автор=Рашид ад-Дин.|заглавие=Сборник летописей|ответственный=Перевод с персидского О. И. Смирновой, редакция профессора А. А. Семёнова|ссылка=|место=М., Л.|издательство=Издательство АН СССР|год=1952|том=1, кн. 2|страницы=}} * {{Книга|автор=Рашид ад-Дин.|заглавие=Сборник летописей|ответственный=Перевод с персидского Ю. П. Верховского, редакция профессора И. П. Петрушевского|ссылка=|место=М., Л.|издательство=Издательство АН СССР|год=1960|том=2|страницы=}} * {{Книга|автор=Рашид ад-Дин.|заглавие=Сборник летописей|ссылка=|ответственный=Перевод А. К. Арендса|место=М., Л.|издательство=Издательство АН СССР|год=1946|том=3|страницы=}} * {{Статья}} * {{Книга|автор=|заглавие=«[[Хэй-да ши-люэ]]»: источник по истории монголов XIII в.|оригинал=|ответственный=Отв. ред. А. Ш. Кадырбаев|ссылка=|место=М|издательство=Восточная литература|год=2016|страницы=|страниц=254|серия=|isbn=978-5-02-039770-5|тираж=|ref=Хэй да ши люэ}} ;Дополнительная * {{Статья}} * {{Книга|автор=[[Вернадский, Георгий Владимирович|Вернадский Г. В.]]|заглавие=Монголы и Русь|оригинал=The Mongols and Russia|ответственный=Пер с англ. Е. П. Беренштейна, Б. Л. Губмана, О. В. Строгановой|ссылка=http://gumilevica.kulichki.net/VGV/vgv3.htm|место=Тверь, М.|издательство=ЛЕАН, АГРАФ|год=1997|страницы=|страниц=480|isbn=5-85929-004-6|тираж=7000}} * {{Книга|автор=[[Греков, Борис Дмитриевич|Греков Б. Д.]], [[Якубовский, Александр Юрьевич|Якубовский А. Ю.]]|заглавие=Золотая Орда и её падение|ссылка=http://www.krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm|место=М., Л.|издательство=Издательство АН СССР|год=1950|страницы=}} * {{Книга|автор=[[Гумилёв, Лев Николаевич|Гумилёв Л. Н.]]|заглавие=Поиски вымышленного царства (Легенда о «государстве пресвитера Иоанна»)|ссылка=http://gumilevica.kulichki.net/SIK/index.html|место=М.|издательство=Айрис-пресс|год=2002|страниц=432|серия=Библиотека истории и культуры|isbn=5-8112-0021-8}} * {{Книга|автор=Далай Ч.|заглавие=Монголия в XIII—XIV веках|ответственный=Отв. редактор Б. П. Гуревич|место=М.|издательство=Наука|год=1983|страницы=}} * {{Книга|автор=Закиров С.|заглавие=Дипломатические отношения Золотой Орды с Египтом (XIII—XIV вв.)|место=М.|издательство=Наука|год=1966|страницы=|страниц=160}} * {{Книга|автор=[[Крадин, Николай Николаевич|Крадин Н. Н.]], [[Скрынникова, Татьяна Дмитриевна|Скрынникова Т. Д.]]|заглавие=Империя Чингис-хана|ссылка=http://www.vostlit.ru/KartNotSerial/kart153.htm|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Издательская фирма «Восточная литература» РАН|год=2006|страницы=|страниц=558|isbn=5-02-018521-3|тираж=1200|ref=}} {{Wayback}} * {{Статья}} * {{Статья}} * {{Статья}} * {{Книга|автор=Россаби Морис|заглавие=Золотой век империи монголов. Жизнь и эпоха|место=СПб.|издательство=Евразия|год=2009|страниц=480|серия=Историческая библиотека|isbn=978-5-8071-0335-2|ref=Россаби|тираж=1500}} * {{Статья}} * {{Статья}} * {{Книга|автор=Хафизов Г. Г|заглавие=Распад Монгольской империи и образование улуса Джучи|место=Казань|издательство=Татарское книжное издательство|год=2000|страниц=94|серия=|isbn=5-298-00990-5|ref=Хафизов}} * {{Книга|автор=[[Храпачевский, Роман Петрович|Храпачевский Р. П.]]|заглавие=Военная держава Чингисхана|место=М.|издательство=[[АСТ (издательство)|АСТ]]: ЛЮКС|год=2005|страниц=557, [3]|серия=Военно-историческая библиотека|isbn=5-17-027916-7|тираж=5000}} * {{Статья}} * {{Книга|автор=Жан-Поль Ру.|заглавие=История империи монголов|оригинал=History of Mongol Empire|ссылка=|ответственный=Пер с фр. З. З. Сажиновой. науч. ред. П. Б. Коновалов, [[Чагдуров, Сергей Шагжиевич|С.Ш. Чагдуров]]|место=Улан-Удэ|издательство=Изд-во Бурятского госуниверситета|год=2006|страницы=|страниц=672|isbn=5-85213-906-8|тираж=500}} {{Refend}} == Пайвандҳо == * {{Cite web|url=http://www.wirade.ru/history/history_atlas_mong_imperii.html|title=Атлас Монгольской империи онлайн|description=Удел Могултая|deadlink=no|accessdate=2010-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120127115719/http://www.wirade.ru/history/history_atlas_mong_imperii.html|archivedate=2012-01-27}} * Монгольская феодальная империя // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. * Монгольские завоевания // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. * ''Уэзерфорд Дж.'' {{Cite web|url=http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/text/weatherford_genghis_khan.pdf|title=Чингисхан и рождение современного мира|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140716143321/http://www.legendtour.ru/rus/mongolia/text/weatherford_genghis_khan.pdf|archivedate=2014-07-16}} = Genghis Khan and the Making of the Modern World. / [Пер. с англ. Е. Лихтенштейна]. — М. : АСТ ; Владимир : ВКТ, 2008. — 493, [2] с. : ил. ISBN 978-5-17-031548-2 * [http://www.tomovl.ru/century13.html Завоевание Руси татаро-монголами. Интерактивная карта] [[Гурӯҳ:Подшоҳиҳои гузаштаи Аврупо]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳиҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Подшоҳиҳои гузашта дар Аврупо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои таърихии Осиё]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] [[Гурӯҳ:Императории муғул| ]] p6badzvg4uimmgdkeqtiegmzjonw2dd 14 321932 1475976 1419980 2026-06-09T09:51:03Z VASHGIRD 8035 1475976 wikitext text/x-wiki {{Catmain|Императории Муғул}} [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳиҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо дар таърихи Осиёи Марказӣ]] hphltwgbv83fq55iqr9fho5u8sdh2z7 0 328049 1475288 1473891 2026-06-08T15:50:29Z IvanScrooge98 14120 /* */ IPA fix 1475288 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи БФ |замина = #FFFFF0 |матн = #000000 |ном = {{Парчами Италия}} Ҷеноа |мавсими ҷорӣ = 2025/2026 |логотип = |номи пурра = Бошгоҳи крикет ва футболи «Ҷеноа» <br> ({{lang-it|Genoa Cricket and Football Club SpA}}) |лақаб = «Грифон» ({{lang-it|il Grifone}}) <br> «Сурху кабудҳо» ({{lang-it|Rossoblù}}) |таъсис = 07.09.1893 |барҳам = |майдон = «[[Луиҷи Феррарис (варзишгоҳ)|Луиҷи Феррарис]]», [[Генуя]] |ғунҷоиш = 36 598 |молик = {{Парчами ИМА}} 777 Partners |президент = {{Парчами Руминия}} Ден Суку |мудир = |мудири кул = |мураббӣ = {{Парчами Италия}} [[Даниеле Де Росси]] |капитан = {{Парчами Италия}} [[Маттиа Бани]] |рейтинг = |буҷет = |сарпараст = «Pulsee» |мусобиқа = [[Чемпионати футболи Итолиё|Силсилаи А]] |мавсим = [[Чемпионати футболи Итолиё 2025/2026|2025/26]] |мавқеъ = '''ҷойи 16-ум''' |сайт = https://genoacfc.it/ |pattern_la1 = _genoa2526h |pattern_b1 = _genoa2526h |pattern_ra1 = _genoa2526h |pattern_sh1 = _genoa2526h |pattern_so1 = _genoa2526hl |leftarm1 = FFFFFF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = FFFFFF |shorts1 = 000040 |socks1 = 000040 |pattern_la2 = _genoa2526a |pattern_b2 = _genoa2526a |pattern_ra2 = _genoa2526a |pattern_sh2 = _genoa2526a |pattern_so2 = _genoa2526al |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = |socks2 = |pattern_la3 = _genoa2526t |pattern_b3 = _genoa2526t |pattern_ra3 = _genoa2526t |pattern_sh3 = _genoa2526t |pattern_so3 = |leftarm3 = 1F3246 |body3 = 1F3246 |rightarm3 = 1F3246 |shorts3 = F2002E |socks3 = 1F3246 }} '''«Ҷе́ноа»''' (номи пурра — '''Бошгоҳи крикет ва футболи «Ҷе́ноа»''', {{lang-it|Genoa Cricket and Football Club}}; {{IPA-it|ˈdʒɛːnoa}}) — бошгоҳи ҳирфаии итолиёвӣ аз шаҳри [[Генуя]], ки дар [[Чемпионати футболи Итолиё|Силсилаи А]] ҳузур дорад. == Таърих == == Варзишгоҳ == [[Акс:Stadio Luigi Ferraris di Genova.jpg|мини|240px|Варзишгоҳи «Луиҷи Феррарис»]] == Ҷоизаҳо == === Миллӣ === * [[Акс:Scudetto.svg|15px]] '''[[Чемпионати футболи Итолиё|Чемпионати Итолиё]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Қаҳрамон (9):''' 1898, 1899, 1900, 1902, 1903, 1904, 1914/15, 1922/23, 1923/24 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Ноиби қаҳрамон (4):''' 1901, 1905, 1927/28, 1929/30 * [[Акс:Coccarda Coppa Italia.svg|15px]] '''[[Ҷоми футболи Итолиё|Ҷоми Итолиё]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб:''' 1936/37 ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1939/40 * [[Акс:Serie B icon.svg|15px]] '''[[Чемпионати футболи Итолиё|Чемпионати Итолиё, Силсилаи B]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Қаҳрамон (6):''' 1934/35, 1952/53, 1961/62, 1972/73, 1975/76, 1988/89 * '''[[Чемпионати футболи Итолиё|Чемпионати Итолиё, Силсилаи С]]:''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Қаҳрамон:''' 1970/71 === Байналмилалӣ === [[Акс:1962 Cup of the Alps - Genoa CFC.jpg|мини|240px|«Ҷеноа» ғолибиятро дар Ҷоми Алп ҷашн мегирад]] * '''[[Ҷоми Алп]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб (2):''' 1961/62, 1963/64 * '''[[Ҷоми ингло-итолиёвӣ]]''' ** [[Акс:Gold medal icon.svg|15px]] '''Ғолиб''': 1994/95 * '''[[Ҷоми Митропа]]''' ** [[Акс:Silver medal icon.svg|15px]] '''Финалист:''' 1989/90 * [[Акс:Coppauefa.png|15px]] '''[[Ҷоми УЕФА]] / [[Лигаи Урупо УЕФА]]''' ** '''Нимниҳоӣ:''' 1991/92 == Ҳайати ҳозира == == Гузаришҳо == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.genoacfc.it/ Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Ҷеноа»] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Итолиё]] r6n4pfxidfyhwbaq0wx9os3e9echktd 0 328661 1475987 1469678 2026-06-09T10:10:10Z Rabboni Hakimzoda 123692 Тағйири масир ба [[Импичмент]] 1475987 wikitext text/x-wiki #равона [[Импичмент]] n5hq61ophaf6wmbx0co3oz8udr9tftb 1475989 1475987 2026-06-09T10:13:21Z Rabboni Hakimzoda 123692 Removed redirect to [[Импичмент]] 1475989 wikitext text/x-wiki '''Истизоҳ'''(({{lang-en|impeachment}} — нобоварӣ, от {{lang-lat|impedivi}} — «монеъ шуд, пешгирӣ кард),тартиби махсуси амалигардонии ҷавобгарии шахсони мансабдор; гунаҳкоркунии судии шахсони мансабдор то сардори давлат, бо оқибати аз вазифа озод кардани онҳо барои кирдори ҷиноӣ. Айбдоркунӣ дар ҷараёни Импичмент, чун қоида, дар ҳолате сурат мегирад, ки шахс сарфи назар аз риоя кардан ё накардани ҳадди ваколатҳои хидматии худ, амали ғайриқонунӣ содир кардааст. Ҳангоми баррасии парванда мақоми поинии парламент нақши камераи судиро иҷро намуда, айбномаро ба мақоми мансабдори дахлдор пешниҳод мекунад. Парвандаи баррасишуда ба палатаи болоии парламент пешниҳод ва дар коллегияи судӣ муҳокима мешавад. Ҳукми баровардаи палатаи болоӣ, маъмулан, бо овоздиҳии аксарияти вакилон (масалан, дар ИМА – 2/3 овозҳо) қабул мешавад. == Мафҳум == Мафҳуми Импичмент дар Англия (асри 14) ҳамчун воситаи мубориза ба муқобили шиканҷаи маҳбусони подшоҳӣ пайдо шудааст. Дар таърихи Британия Импичмент бори охир соли 1806 татбиқ шудааст. Мафҳуми Импичмент аз қонунгузории англисҳо ба конститутсияи ИМА гузашта, пешбарии айбдоркунӣ дар назди Сенат аз тарафи палатаи поинӣ ба муқобили шахсони мансабдори федералӣ, то судяҳо ва президентро ифода мекард. Чунин меъёр дар ҳар иёлат барои губернатор ва дигар шахсони мансабдор муқаррар шудааст. Палатаи болоӣ зинаи судӣ буда, президент ҳуқуқ надорад аз рӯи ҳукми Сенат бахшиши ҷазо эълон намояд. Импичмент ба маънои қаблиаш танҳо давраи аввали марҳалаи барканорӣ аз мансаб бино бар содир кардани ҷиноят буд, аммо дар замони муосир (ҳатто дар мамлакатҳои низоми ҳуқуқиашон англосаксонӣ) Импичмент тамоми марҳалаи барканорӣ аз мансабро фаро мегирад. Дар ИМА се ҳолати Импичменти сардори давлат маълум аст: Импичменти Э. Ҷонсон – бо сабаби ғайриқонунӣ аз вазифа озод кардани вазири ҳарбӣ (1868), Импичменти Р. Никсон – барои барангехтани моҷарои сиёсӣ (1974) ва Б. Клинтон – бино бар нишондоди бардурӯғ ва монеъшавӣ ба татбиқи адолати судӣ (1998–99). Ҷонсон ва Клинтонро Сенат сафед кард, аммо Никсон то баррасии парванда аз тарафи Сенат истеъфо дод. Дар як қатор кишварҳои дорои шакли идораи ҷумҳуриявӣ Импичмент пеш аз ҳама ба сарвари давлат (президент), дар ҳолати хиёнат ба ватан ва вайрон кардани конститутсия татбиқ мешавад. Дар ИМА Импичмент метавонад нисбат ба ҳамаи ходимони давлатӣ расман истифода шавад. Дар Федератсияи Руссия Импичмент ба маънои озод кардани Президенти Федератсияи Руссия аз вазифа аст, ки аз тарафи Маҷлиси Федералӣ тибқи меъёри Конститутсияи Федератсияи Руссия татбиқ мешавад. Дар як қатор давлатҳо Импичментро мақомоти олии судӣ, масалан, Суди конститутсионӣ (Олмон, Италия, Булғория), Суди Олӣ (Португалия, Финляндия, Руминия), палатаи болоии адолат (Фаронса) татбиқ мекунанд. Дар қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон расмиёти Импичмент танҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дахл дорад. «Президент ҳуқуқи дахлнопазирӣ дорад. Дахлнопазирии Президент дар сурати аз тарафи ӯ содир шудани хиёнат ба давлат дар асоси хулосаи Суди конститутсионӣ ва бо тарафдории аз се ду ҳиссаи шумораи умумии аъзои Маҷлиси миллӣ ва вакилони Маҷлиси намояндагон, ки ҳар яке аз онҳо дар алоҳидагӣ овоз медиҳанд, бекор карда мешавад» (Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 72). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импичмент |8|муаллиф= Ф. Ҷабборов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҳуқуқи асосӣ]] [[Гурӯҳ:Парлумон]] fw2rkmdlrph07isrfgw11pxizzfx38x 0 330472 1475819 1469274 2026-06-09T07:20:27Z Шухрат Саъдиев 5132 1475819 wikitext text/x-wiki '''Пӯшидатухмон''' [[Рустаниҳо|рустаниҳое]] мебошанд, ки [[гул]] ва [[мева]] медиҳанд ва шохаи '''Angiospermae''' ташкил медиҳанд.<ref>{{Cite book|last=Lindley|first=J.|year=1830|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/31944#page/21/mode/1up|title=Introduction to the Natural System of Botany|location=London|publisher=Longman, Rees, Orme, Brown, and Green|page=xxxvi|nopp=true|access-date=29 January 2018|archive-date=27 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171755/http://www.biodiversitylibrary.org/item/31944#page/21/mode/1up}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Cantino|first=Philip D.|year=2007|title=Towards a phylogenetic nomenclature of ''Tracheophyta''|journal=[[Taxon (journal)|Taxon]]|volume=56|issue=3|pages=E1–E44|doi=10.2307/25065865}}</ref> Истилоҳи '''ангиосперм''' аз калимаҳои [[Забони юнонии бостон|юнонии]] {{Lang|grc|ἀγγεῖον}} гирифта шудааст. ( {{Lang|grc-Latn|angeion}} ; 'контейнер, зарф') ва {{Lang|grc|σπέρμα}} ( {{Lang|grc-Latn|sperma}} ; 'тухмӣ'), яъне тухмҳо дар дохили [[мева]] ҷойгиранд. Пештар ин гурӯҳро '''Magnoliophyta''' меномиданд.{{Sfn|Takhtajan|1980}} == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Рустаниҳо]] h8rip5igq3n1lbvs226u9z4jyf5vriw 0 331122 1475585 1471362 2026-06-09T06:29:21Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1475585 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | ном = Фурудгоҳи байналмилалии Қоҳира | nativename = مطار القاهرة الدولي | IATA = CAI | ICAO = HECA | type = Ҷамъиятӣ | operator = Egyptian Holding Company for Airports and Air Navigation | city-served = [[Қоҳира]] | location = [[Қоҳира]], [[Миср]] | elevation-m = 116 | coordinates = {{coord|30|07|17|N|31|24|20|E|type:airport}} | website = {{URL|cairo-airport.com}} | metric-elev = Y | metric-rwy = Y | r1-number = 05L/23R | r1-length-m = 4000 | r1-surface = Бетон | r2-number = 05R/23L | r2-length-m = 4000 | r2-surface = Бетон | r3-number = 05C/23C | r3-length-m = 3300 | r3-surface = Бетон }} '''Фурудгоҳи байналмилалии Қоҳира''' — фурудгоҳи асосии байналмилалии [[Қоҳира]] — пойтахти [[Миср]] мебошад.<ref>[https://www.cairo-airport.com/about Дар бораи фурудгоҳ]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Egyptian Holding Company.</ref> Фурудгоҳ серодамтарин фурудгоҳи [[Африқо]] ва дуюмин фурудгоҳи серодами Шарқи Миёна буда, дар соли [[2023]] зиёда аз 28 миллион мусофир хизмат расонд.<ref>[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.</ref> Фурудгоҳ маркази асосии ширкати [[EgyptAir]] мебошад. == Таърих == === Солҳои аввал === Фурудгоҳ дар соли [[1942]] ҳамчун пойгоҳи ҳавоии Артиши ИМА бо номи Payne Field таъсис ёфт. Пас аз [[Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]] ба истифодаи ғайринизомӣ дода шуд. === Тараққиёт === Терминали 1 дар соли [[1963]] кушода шуд. Терминали 2 дар соли [[1986]] ва терминали 3 — терминали асосии EgyptAir — дар соли [[2009]] ба истифода дода шуд.<ref>[https://www.reuters.com/article/ Cairo airport terminal 3 opens]. Reuters, 2009.</ref> Дар соли [[2021]] терминали 2 пас аз навсозии васеъ боз кушода шуд. === Замони муосир === Фурудгоҳ маркази асосии EgyptAir ва аъзои Star Alliance мебошад. Парвозҳои мунтазам ба зиёда аз 80 шаҳри ҷаҳон, аз ҷумла шаҳрҳои [[Аврупо]], [[Осиё]], [[Африқо]] ва [[Амрикои Шимолӣ]] иҷро мешаванд. Хатти метрои Қоҳира то соли [[2025]] ба фурудгоҳ мерасад. == Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:70%;" ! Ширкат !! Хатҳои асосӣ |- | [[EgyptAir]] || Лондон, Париж, Ню-Йорк, Дубай, Истанбул |- | [[Lufthansa]] || Франкфурт, Мюнхен |- | [[Turkish Airlines]] || Истанбул |- | [[Emirates]] || Дубай |- | [[Saudia]] || Ҷидда, Риёз |- | [[Air France]] || Париж |} == Зерсохтор == === Рохҳои парвоз === {| class="wikitable" ! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш |- | 05L/23R || 4 000 || Бетон |- | 05R/23L || 4 000 || Бетон |- | 05C/23C || 3 300 || Бетон |} === Терминалҳо === Фурудгоҳ се терминал дорад: T1 (парвозҳои дохилӣ ва баъзе байналмилалӣ), T2 (Star Alliance) ва T3 (EgyptAir ва шарикон). Терминалҳоро автобуси шаттл пайваст мекунад. == Оморҳо == {| class="wikitable" |+ Шумораи мусофирон ! Сол !! Мусофирон (млн) |- | [[2019]] || 25,5 |- | [[2020]] || 9,4 |- | [[2021]] || 13,1 |- | [[2023]] || 28,0 |} == Нигаред низ == * [[Қоҳира]] * [[Миср]] * [[EgyptAir]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.cairo-airport.com Сайти расмии фурудгоҳ] {{Бойгонишуда|url=http://archive.wikiwix.com/cache/20110223143534/https://www.cairo-airport.com/ |date=2011-02-23 }} * [https://www.flightradar24.com/airport/CAI Парвозҳо дар FlightRadar24] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Миср]] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]] [[Гурӯҳ:Қоҳира]] 5krzt4zc6zvp2nzdxd4qa5r9q9fpa3e 0 331278 1475542 1474408 2026-06-09T05:00:35Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1475542 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Феҳристи ёдгориҳои миллии вилояти Форс''' ҳамаи ёдгориҳои миллии бақайдгирифташударо (2985 ёдгорӣ то 1400) дар ин устон (вилоят) аз ибтидо то имрӯз дар бар мегирад. [[Устони Форс|Форс]] аз рӯи шумораи ёдгориҳои бақайдгирифташуда дар кишвар дар ҷои аввал қарор дорад. [[Устони Форс]] дорои бойтарин ва гуногунтарин [[Мамнӯъгоҳ|мамнӯъгоҳҳои]] таърихӣ дар давраҳои гуногун дар байни [[устон]] (вилоятҳои) кишвар мебошад ва мавҷудияти [[ҷойҳои тамошобоб]]<nowiki/>и табиӣ ва сайёҳӣ аҳамияти ин масъаларо афзун мекунад. Ин устон 10% ёдгориҳои миллии Эронро дар бар мегирад. Аксари [[Ёдгориҳои таъриху фарҳанг|ёдгориҳои таърихии]] Форс мутаносибан дар шаҳрҳои [[Шероз]], [[Марвдашт]], Казерун ва Лористон ба қайд гирифта шудаанд. Шаҳри [[Шероз]] бо масоҳати беш аз 360 гектар, яке аз ин сохторҳои мувофиқтарин ба ҳисоб меравад. [[Устони Форс]] яке аз вилоятҳои ҷанубӣ буда, масоҳати он беш аз 122 000 километри мураббаъро ташкил медиҳад ва дар ҷануби Эрон ҷойгир аст. Он таърихи қадима дорад, ки ба давраи [[Ҳахоманишӣ]] рост меояд. Шаҳри Шероз аз асри сеюми ҳиҷрӣ тадриҷан шаҳри Истахрро ҳамчун маркази устон иваз кард ва дар давраҳои гуногуни таърихӣ, аз ҷумла сулолаҳои Отабаконӣ, Дайламиён, Ал-Инҷо, Ал-Музаффар ва [[Зандия]], пойтахти Эрон буд. 30 фоизи ёдгориҳои таърихии кишвар ва 12 осор, аз ҷумла [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]], Боғҳои Посоргод ва [[Посоргод]], [[Боғи Ирам]], шаҳри таърихии Бишопур, Танг Чоган, Ғор ва муҷассамаи [[Шопур]], Қасри Сосониёни Сарвистон, Қалъаи Духтар, Қасри [[Ардашери Бобакон|Ардашер]] ва релефҳои шаҳри таърихии Гур ва Тангоб, ба Феҳристи таърихии ҷаҳонӣ илова карда шудаанд. Асарҳои дурахшони даврони исломӣ, ки ба таври хос беназиранд ва авҷи санъати меъмории ин сарзаминро инъикос мекунанд, аз ҷумла масҷиди Носир-ул-Мулк, масҷиди Атиқ Ҷоме, масҷиди Вакил ва масҷиди Нейриз Ҷоме, дар ин сарзамин ва гаҳвораи таърих, фарҳанг ва санъати Эрон ҷойгиранд. [[Устони Форс]] бо 2985 осори бақайдгирифташудаи миллӣ ва 400 макони беназири табиӣ, ба монанди шаршараи Маргун, ҳар сол дӯстдорони бешумори табиатро истиқбол мекунад. [[Устони Форс|Форс]] яке аз муҳимтарин минтақаҳои кӯчманчии кишвар ба ҳисоб меравад ва ҳузури қабилаҳои кӯчманчӣ дар ин устон ҷозибаи беназир барои сайёҳони дохилӣ ва хориҷӣ мебошад. Ин устони фарҳангдӯст ва санъатдӯст муддати тӯлонӣ гаҳвораи парвариши устодон, рассомон ва ҳунармандон будааст, аз ин рӯ, илова бар сабти санъати кандакорӣ дар [[шаҳристони Обода]] дар Шӯрои ҷаҳонии ҳунарҳо, 4 асари Шероз Хотам, килими кӯчманчӣ ва 2 намунаи қолинҳои кӯчманчӣ аз ин устон Мӯҳри аслии ЮНЕСКО-ро гирифтаанд. == Пешина == Дар соли 2019 ба ҷуз аз Қалат, Масҷиди Сайф Гараш, Хонаи Баракат [[Шероз]], Хонаи Одел Яздии Шероз, Корхонаи нассоҷӣ (Галереяи қатрон ва бофандагӣ)-и Шероз, Масҷиди Ҷомеи Марвдашт, Мавқафи Мадал-ул-Молки Шероз, Панҷ Баркаҳ Гараш, Хондалеҳхони Қаҳрамон. Хонҷ, мақбараи Ғолии Хонҷ, хонаи Ҳоҷӣ Боғир Оғо Ғафури Лористон, Хонаи Шакерии Шероз, Қабристони Ҷамосеб Ҳакими Ҷаҳром, Қалъаи Габари Ҷаҳром, Қабристонҳои сангини Шероз, обанборҳои Саъида Гараш, Қурбонғоли теппаи Пасаргади Ҳоҷӣ, Лаҳраҷаи Иҷ, Хонаи Истахбон, Хонаи Хошхо аз Шероз, Хонаи Мотамеди Нейриз, Қалъаи Кхезел Арсалан Шероз, Баша Шабанкареҳ-Миршекори Қаноати Майманд-Фирӯзобод, қабристони Ҷаводие дар Шероз, масҷиди аз-Заҳраи Нейриз, қалъаи Кӯҳна ва қабристони Фишур Лористон, Ашкафти Фаруқи Марвдашт, Донишгоҳи Фаруқи Марвдашт, пули Асадии Марвдашт ва хонаи Аҳмад Алӣ Пакбоз Истаҳбон низ дар Феҳристи мероси миллӣ сабти ном шудаанд. Бо сабти номи ин 30 [[ёдгорӣ]] ва деҳаи Қалот, шумораи ёдгориҳои таърихии Форс дар Феҳристи мероси миллии кишвар ба 2985 [[ёдгорӣ]] расидааст, ки ин то ҳол [[Устони Форс|Форс]]<nowiki/>ро аз рӯи шумораи ёдгориҳои бақайдгирифташуда дар [[Эрон]] дар ҷои аввал мегузорад. Дар моҳи августи соли 1401, вазири мероси фарҳангӣ, сайёҳӣ ва ҳунарҳои дастӣ ба қолии Форс дар бораи бақайдгирии миллии шаш ёдгории фарҳангӣ ва таърихии зерин дар номаҳои алоҳида хабар дод. * Хонаи Сулаймонпур воқеъ дар [[Устони Форс]], шаҳристони Фасо, ноҳияи марказии шаҳри Фасо, кӯчаи Шаҳиди Талиғонӣ, хиёбони Шаҳиди Халқатӣ, рақами 33407. * Хонаи Солеҳӣ дар [[шаҳристони Фасо]], ноҳияи Нобандеган, шаҳри Нобандеган, маҳаллаи Қалъа Бала, кӯчаи Ибни Сино, рӯ ба рӯи хиёбони Клиника, Се роҳи ишқ, дар рақами 33401 ҷойгир аст. * Навиштаи паҳлавӣ дар дарвозаи Зарриндашт, ки дар қисмати марказии [[шаҳристони Зарриндашт]], ноҳияи деҳоти Хасуя, ду километр дуртар аз деҳаи Дарво, рақами 33403 ҷойгир аст. * Маҷмӯаи ҳунарҳои дастии Хорамӣ, ки дар [[Шаҳристони Хуррамбед|шаҳристони Хуррамбед]], ноҳияи марказӣ, шаҳри Сафашар, маҳаллаи Хоррамӣ рақами 33404 ҷойгир аст. * Хонаи Гол Таҷ Синай дар [[Шаҳристони Фасо]], ноҳияи Нобандеган, шаҳри Нобандеган, маҳаллаи Қалъа Пайин, кӯчаи Шоҳада, дар паҳлӯи масҷиди Имом Ҳусайн, рақами 33405 ҷойгир аст. * Хонаи Ғозиёнӣ дар шаҳри [[Шероз]], ноҳияи марказӣ, шаҳри Шероз, кӯчаи Каримхон Занд, хиёбони 13, № 35, № 33406 ҷойгир аст. * 23 октябри соли 1400 кони гази Шероз дар феҳристи ёдгориҳои дорои арзиши таърихӣ ва фарҳангии Эрон сабти ном шуд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Ёдгориҳои миллии Эрон]] ** Рӯихати ёдгориҳои миллии вилояти Форс * Ҷойҳои сайёҳии Эрон ** Ҷойҳои сайёҳӣ дар Устони Форс *** Ҷойҳои сайёҳии Устони Форс аз рӯи шаҳрҳо *** Ҷойҳои сайёҳии Устони Форс аз рӯи намудҳо == Манобеъ == {{Эзоҳ|۲}} == Пайванди беруна == * [https://fars.mcth.ir/ Раёсати умумии мероси фарҳангӣ, сайёҳӣ ва ҳунарҳои дастӣ дар вилояти Форс]{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.visitiran.ir/ Дастури расмии сафари Эронро боздид кунед] [[Гурӯҳ:Феҳристҳои осори миллӣ бар пояи устон]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Мероси бақайдгирифташуда]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] 3ogjxcu9yjsvgwodpzwuuwn4s6u4pk1 0 331331 1475547 1473746 2026-06-09T06:09:00Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1475547 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | ном = Фурудгоҳи байналмилалии Кинг Шака | nativename = King Shaka International Airport | IATA = DUR | ICAO = FALE | type = Ҷамъиятӣ | operator = Airports Company South Africa | city-served = [[Дурбан]] | location = [[Ла-Меркӣ]], наздикии [[Дурбан]], [[КваЗулу-Натал]], [[Африқои Ҷанубӣ]] | elevation-m = 90 | coordinates = {{coord|29|36|52|S|31|07|10|E|type:airport}} | website = {{URL|kingshakainternational.co.za}} | metric-elev = Y | metric-rwy = Y | r1-number = 06/24 | r1-length-m = 3700 | r1-surface = Бетон }} '''Фурудгоҳи байналмилалии Кинг Шака''' — фурудгоҳи асосии [[Дурбан]] дар музофоти [[КваЗулу-Натал]]и [[Африқои Ҷанубӣ]] мебошад.<ref>[https://www.kingshakainternational.co.za Дар бораи фурудгоҳ]{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ACSA.</ref> Фурудгоҳ ба номи [[Шака|Шакаи Зулу]] — подшоҳи машҳури зулуҳо номгузорӣ шудааст ва дар соли [[2023]] зиёда аз 5,5 миллион мусофир хизмат расонд.<ref>[https://www.aci.aero/data-centre/annual-traffic-data/ Омори мусофирони ҷаҳон]. ACI World.</ref> Фурудгоҳ дар соли [[2010]] ҷойгузини Фурудгоҳи кӯҳнаи Дурбан шуд. == Таърих == === Солҳои аввал === Фурудгоҳи кӯҳнаи байналмилалии Дурбан то соли [[2010]] кор мекард, аммо иқтидори он маҳдуд буд. Сохтмони фурудгоҳи нав дар Ла-Меркӣ, тақрибан 35 км шимолтар аз маркази Дурбан, оғоз ёфт. === Тараққиёт === Фурудгоҳи нав дар моҳи майи соли [[2010]], каме пеш аз [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2010]], кушода шуд.<ref>[https://www.bbc.com/news/10122077 King Shaka airport opens]{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. BBC, 2010.</ref> Терминали нав иқтидори зиёда аз 7,5 миллион мусофир дар як сол дорад ва имкони тавсеа ба 45 миллионро дорад. === Замони муосир === Фурудгоҳ парвозҳои дохилӣ ба [[Йоханнесбург]], [[Кейптаун]] ва дигар шаҳрҳои Африқои Ҷанубӣ, инчунин парвозҳои байналмилалӣ ба [[Дубай]], [[Доҳа]] ва шаҳрҳои минтақаро қабул мекунад. Фурудгоҳ инчунин минтақаи озоди иқтисодии Dube TradePort-ро дар бар мегирад. == Авиакомпанияҳо ва хатҳои парвоз == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:70%;" ! Ширкат !! Хатҳои асосӣ |- | [[FlySafair]] || Йоханнесбург, Кейптаун, Порт-Элизабет |- | [[South African Airways]] || Йоханнесбург |- | [[Airlink (ширкати ҳавоӣ)|Airlink]] || Йоханнесбург, Кейптаун |- | [[Emirates]] || Дубай |- | [[Qatar Airways]] || Доҳа |- | [[Lift (ширкати ҳавоӣ)|Lift]] || Йоханнесбург, Кейптаун |} == Зерсохтор == === Рохҳои парвоз === {| class="wikitable" ! Рақам !! Дарозӣ (м) !! Рӯйпӯш |- | 06/24 || 3 700 || Бетон |} === Терминалҳо === Фурудгоҳ як терминали бузург дорад, ки дар соли [[2010]] кушода шудааст. Терминал бо тарҳи муосир сохта шудааст ва қисми лоиҳаи бузурги Dube TradePort — минтақаи логистикӣ ва саноатӣ — мебошад. == Оморҳо == {| class="wikitable" |+ Шумораи мусофирон ! Сол !! Мусофирон (млн) |- | [[2019]] || 6,4 |- | [[2020]] || 2,5 |- | [[2021]] || 3,5 |- | [[2023]] || 5,6 |} == Нигаред низ == * [[Дурбан]] * [[КваЗулу-Натал]] * [[Африқои Ҷанубӣ]] * [[Шака]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.kingshakainternational.co.za Сайти расмии фурудгоҳ]{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.flightradar24.com/airport/DUR Парвозҳо дар FlightRadar24] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Африқои Ҷанубӣ]] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои байналмилалӣ]] [[Гурӯҳ:Дурбан]] 7onzw486rpsuc2jzxvu72cglli3k88u 0 331559 1475543 1473304 2026-06-09T05:20:34Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1475543 wikitext text/x-wiki {{Шоҳмотбоз | акс = Alireza Firouzja in 2024 (cropped).jpg | навиштаҷоти акс = соли 2024 | Рутба = {{шахматные звания| гм = 2018 | мм = 2016}} | рейтинг = 2804 <small>(декабрь 2021)</small> | Рақам ФИДЕ = 12573981 }} '''Алиреза Фирузҷо''' (варианти маъмул — '''Фирудҷо'''<ref>{{Cite web|url=https://ruchess.ru/persons_of_day/alireza_firudja_pd/|title=АЛИРЕЗА ФИРУДЖА|lang=ru|website=ruchess.ru|access-date=2024-08-07|url-status=live|archive-date=2024-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807143510/https://ruchess.ru/persons_of_day/alireza_firudja_pd/}}</ref>; {{lang-fa|علیرضا فیروزجاه}}, {{Lang-en|Alireza Firouzja}}) — [[Фаронса|франсавӣ]] (қаблан — [[Эрон|эронӣ]]) [[шоҳмот]]боз, [[гроссмейстер]] (2018). Ду карат [[чемпионати Эрон оид ба шоҳмот|чемпиони Эрон]] (2016, 2019). Барандаи чандинкаратаи мусобиқаҳои байналмилалӣ: [[Grand Chess Tour 2022]], [[Большая швейцарка ФИДЕ 2021|Чемпионати Гранд-Швейтсарии ФИДЕ 2021]], [[Сент-Луис 2022 (шоҳмот)|Ҷоми Синкфилд 2022]], ҷойи 2-юм дар Чемпионати ҷаҳон оид ба рапид 2019, ҷойи 3-юм дар чемпионати ҷаҳон оид ба блитс 2021. Иштирокчии мусобиқаҳои номзадҳо: 2022, 2024. Дар ҳайати тими Эрон — иштирокчии ду олимпиада ([[Шахматная олимпиада 2016|2016]], [[Шахматная олимпиада 2018|2018]]), чемпионати ҷаҳон байни дастаҳо 2019, [[Чемпионати даставии Осиё оид ба шоҳмот|чемпионати даставии Осиё]] (2016, 2018, ғолиби ҳисоби даставӣ<ref>[http://chess-results.com/tnr366602.aspx?lan=1&art=1&flag=30 Asian Nations Cup 2018 — Open Standard] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211104123912/http://chess-results.com/tnr366602.aspx?lan=1&art=1&flag=30 |date=2021-11-04 }} // chess-results.com</ref>). Соли 2018 инчунин дар чемпионатҳои даставии Осиё оид ба рапид ва блиц ғолиб шуд. Дар ноябри 2021 бо рейтинги 2804 дувумин шоҳмотбози ҷаҳон шуд<ref>{{Cite web|url=https://chessforsharks.co/alireza-firouzja-breaks-2800/|title=Alireza Firouzja Breaks 2800, Becomes World No 2|lang=en-us|website=chessforsharks.co|date=2021-11-21|access-date=2024-06-28|url-status=live|archive-date=2024-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628061825/https://chessforsharks.co/alireza-firouzja-breaks-2800/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chess.com/news/view/alireza-firouzja-youngest-chess-player-ever-to-break-2800|title=Alireza Firouzja Youngest Chess Player Ever To Break 2800|lang=en-us|author=Anthony Levin|website=chess.com|date=2021-11-21|access-date=2024-06-28|url-status=live|archive-date=2021-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121225612/https://www.chess.com/news/view/alireza-firouzja-youngest-chess-player-ever-to-break-2800}}</ref>. Ҷавонтарин дар таърих, ки рейтинги 2800-ро убур кардааст<ref>{{Cite web|url=https://www.fide.com/news/1457|title=Alireza Firouzja surpasses 2800-mark in December rating list|lang=en|website=fide.com|date=2021-12-01|access-date=2024-06-28|url-status=live}}</ref>. Дар мусобиқаи [[Бухарест 2023 (шоҳмот)|Бухарест 2023]] аввалин пирӯзии худро бар қаҳрамони ҷаҳон [[Дин Лижэн]] ба даст овард. == Тарҷумаи ҳол == [[акс:Alireza Firouzja - Tasnimnews 01.jpg|мини|слева|Дар соли 2018]] Дар Бабол таваллуд шудааст<ref>{{cite web|url =https://de.chessbase.com/post/im-fokus-alireza-firouzja|title =Im Fokus: Alireza Firouzja|publisher =ChessBase|first =Thorsten|last =Cmiel|date=2018-06-12|language =de|access-date =2018-12-28|archive-date =2020-01-31|archive-url =https://web.archive.org/web/20200131214426/https://de.chessbase.com/post/im-fokus-alireza-firouzja|url-status =live}}</ref>, шоҳмотро дар 9-солагӣ оғоз кардааст<ref>{{Cite web|url=https://chessforsharks.co/alireza-firouzja/|title=A Biography Of Alireza Firouzja|lang=en-us|website=chessforsharks.co|date=2021-12-16|access-date=2024-06-28|url-status=live}}</ref>. Соли 2016 қаҳрамони Эрон шуд<ref>{{cite web|url =https://en.chessbase.com/post/12-year-old-alireza-firouzja-is-iranian-champion|title =12-year-old Alireza Firouzja is Iranian Champion|first =Albert|last =Silver|publisher =ChessBase|date=2016-01-28|access-date =2018-12-28|archive-date =2017-01-03|archive-url =https://web.archive.org/web/20170103003526/https://en.chessbase.com/post/12-year-old-alireza-firouzja-is-iranian-champion|url-status =live}}</ref> ва унвони устоди байналмилалӣ-ро гирифт<ref>[https://ratings.fide.com/title_applications.phtml?details=1&id=12573981&title=IM&pb=46 FIDE Congress 2016, 1–14 September, Baku, Azerbaijan] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190328043512/https://ratings.fide.com/title_applications.phtml?details=1&id=12573981&title=IM&pb=46 |date=2019-03-28 }} FIDE</ref>. Соли 2018 дар Аэрофлот Опен иштирок кард<ref>{{cite web|url =http://www.chess-results.com/tnr322070.aspx?lan=1&art=1&rd=9|title =Aeroflot Open 2018 A|author =Staff writer(s)|publisher =Chess Results|date=2018-02-28|access-date =2018-12-28|archive-date =2019-03-28|archive-url =https://web.archive.org/web/20190328043248/http://chess-results.com/tnr322070.aspx?lan=1&art=1&rd=9|url-status =live}}</ref>, меъёри гроссмейстериро иҷро кард<ref>{{cite web|url =https://www.bostonglobe.com/metro/2018/03/04/chess-notes/mNRmClOI8vnmge2tccQVoK/story.html|title =Chess notes|first =Chris|last =Chase|website =The Boston Globe|date=2018-03-04|access-date =2018-12-28|archive-date =2018-03-23|archive-url =https://web.archive.org/web/20180323155235/https://www.bostonglobe.com/metro/2018/03/04/chess-notes/mNRmClOI8vnmge2tccQVoK/story.html|url-status =live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ratings.fide.com/title_applications.phtml?details=1&id=12573981&title=GM&pb=51 |title=FIDE |accessdate=2026-05-20 |archivedate=2019-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328065458/https://ratings.fide.com/title_applications.phtml?details=1&id=12573981&title=GM&pb=51 }}</ref>. Дар сентябри 2019 дар ҷойи 1-уми рейтинги ФИДЕ байни шоҳмотбозони Эрон қарор дошт<ref>{{cite web|url=https://ratings.fide.com/topfed.phtml?ina=1&country=IRI|title=Federations Ranking – Iran|lang=en|date=2019-09|access-date=2018-12-28|url-status=live|accessdate=2026-05-20|archivedate=2020-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200505153541/https://ratings.fide.com/topfed.phtml?ina=1&country=IRI}}</ref>. Дар декабри 2019 аз баромад кардан зери парчами Эрон даст кашид. Эрон ба шоҳмотбозони худ иштирок дар чемпионати ҷаҳон оид ба рапид ва блиц 2019-ро манъ кард<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/dec/27/chess-iran-alireza-firouzja-ban-israel|title=Chess: Iran’s Alireza Firouzja, 16, bypasses ban on playing Israelis|lang=en|author=Leonard Barden|website=theguardian.com/|date=27 декабри 2019|url-status=live|access-date=2024-06-28|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228203940/https://www.theguardian.com/sport/2019/dec/27/chess-iran-alireza-firouzja-ban-israel}}</ref>. То июли 2021 зери парчами ФИДЕ баромад мекард, ҳоло бошад зери парчами Фаронса<ref>{{Cite web|url=http://www.echecs.asso.fr/Actu.aspx?Ref=13464|title=Alireza Firouzja est désormais français !|lang=fr|website=echecs.asso.fr|date=2021-07-08|access-date=2024-06-28|url-status=live|archive-date=2021-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210708095841/http://www.echecs.asso.fr/Actu.aspx?Ref=13464}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://chess24.com/en/read/news/alireza-firouzja-is-now-the-french-no-1|title=Alireza Firouzja is now the French no. 1 {{!}}|lang=en|website=chess24.com|date=2021-07-10|access-date=2024-06-28|url-status=bot: unknown|archive-date=2024-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104223135/https://chess24.com/en/read/news/alireza-firouzja-is-now-the-french-no-1}}</ref>. Соли 2020 дар Прага мусобиқаи «Мастерс»-ро бурд<ref>{{Cite web|url=https://archive.chess-results.com/tnr515248.aspx?lan=1&art=4&turdet=YES&flag=30&transfer=J|title=Prague International Chess Festival - Masters|lang=en|website=archive.chess-results.com/|date=2020-02-21|access-date=2020-02-21|url-status=live|accessdate=2026-05-20|archivedate=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217044125/http://chess-results.com/tnr515248.aspx?lan=1&art=4&turdet=YES&flag=30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ruchess.ru/news/all/alireza_firudzha_vyigral_masterskiy_turnir_na_festivale_v_prage/|title=Алиреза Фируджа выиграл мастерский турнир на фестивале в Праге|website=ruchess.ru|date=2020-02-21|access-date=2020-02-21|url-status=live}}</ref>. Дар ноябри 2021 ба [[Мусобиқаи номзадҳо оид ба шоҳмот 2022|мусобиқаи номзадҳо 2022]] роҳ ёфт. Дар ноябри 2021 пас аз анҷоми [[Чемпионати даставии Аврупо оид ба шоҳмот]], дар синни 18 солу 5 моҳ, аз 2800 рейтинги Эло гузашт ва ҷавонтарин шахсе шуд, ки ба ин дастовард расидааст<ref>{{Cite web |url=https://www.chess.com/news/view/alireza-firouzja-youngest-chess-player-ever-to-break-2800 |title=Alireza Firouzja Youngest Chess Player Ever To Break 2800 - Chess.com |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121225612/https://www.chess.com/news/view/alireza-firouzja-youngest-chess-player-ever-to-break-2800 |url-status=live }}</ref>. Ӯ бародари худ Моҳаммадреза дорад (тав. 1998), ки рейтинги зиёда аз 2100 дорад<ref>{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/profile/12573990/chart|title=Firouzja, Mohammadreza|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2024-06-28|url-status=live|archive-date=2024-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240628061824/https://ratings.fide.com/profile/12573990/chart}}</ref>. == Натиҷаҳои варзишӣ == === Шоҳмоти классикӣ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Сол ||Шаҳр ||Мусобиқа ||+ || − ||= ||Натиҷа ||Ҷой !Манбаъ |- |2013 |[[Эл-Айн]] | Чемпионати ҷаҳон то 10 сол |8 |3 |0 |8 аз 11 |8 |<ref>{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/report.phtml?event=90861&t=0|title=World Youth Chess Championship 2013. Open U10 January|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2021-05-31}}</ref> |- |2015 |[[Ҳалкидики]] | Чемпионати ҷаҳон то 12 сол |6 |1 |4 |8 аз 11 |6–9 |<ref>{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/report.phtml?event=122980&t=0|title=FIDE World Youth - Cadets Chess Championships - open U12|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2021-05-31}}</ref> |- |2015 |[[Сувон]] | Чемпионати Осиё то 12 сол |7 |0 |2 |8 аз 9 |1 |<ref>{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/report.phtml?event=118907&t=0|title=2015 Asian Youth Chess Championships U12 September|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2021-05-31}}</ref> |- |2015 |[[Решт]] | Чемпионати Эрон то 12 сол |8 |1 |0 |8 аз 9 |1 |<ref>{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/report.phtml?event=109904&t=0|title=Iran U-12 Boys Championship 2015|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2021-05-31}}</ref> |- |2016 |[[Теҳрон]] | 51-ум чемпионати Эрон || 5 || 0 || 6 || 8 аз 11 || 1 |<ref>{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/report.phtml?event=129733&t=0|title=Iran Men Final Chess Championship 2015|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2021-05-31}}</ref> |- |2017 |[[Гуҷарот]] | Чемпионати ҷаҳон то 16 сол |8 |1 |0 |8 аз 9 |3 | |- |2017 |[[Шероз]] | Чемпионати Осиё то 20 сол |6 |1 |2 |7 аз 9 |2 |<ref>{{Cite web|url=https://ratings.fide.com/report.phtml?event=161580&t=0|title=Asian Juniors U20 Championships 2017|lang=en|website=ratings.fide.com|access-date=2021-05-31}}</ref> |} === Шоҳмоти рапид ва блиц === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Сол ||Шаҳр ||Мусобиқа ||+ || − ||= ||Натиҷа ||Ҷой !Манбаъ |- |2018 || [[Санкт-Петербург]] || Чемпионати ҷаҳон оид ба рапид || 8 || 3 || 4 || 10 аз 15 || 6–17 |<ref>{{Cite web|url=https://archive.chess-results.com/tnr399595.aspx?lan=1&art=9&fed=IRI&flag=30&snr=169|title=King Salman World Rapid Championship 2018|lang=en|website=archive.chess-results.com|date=2018-12-28|access-date=2024-06-28|url-status=live|accessdate=2026-05-20|archivedate=2024-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240628061823/https://archive.chess-results.com/tnr399595.aspx?lan=1&art=9&fed=IRI&flag=30&snr=169}}</ref> |- |2019 || [[Москва]] || Чемпионати ҷаҳон оид ба рапид ва блиц || 8 || 2 || 5 || 10 аз 15 || 2–4 |<ref>{{Cite web|url=https://archive.chess-results.com/tnr499127.aspx?lan=11&art=4&flag=30&transfer=J|title=2019 King Salman World Rapid & Blitz Championship|lang=en|website=archive.chess-results.com|date=2019-12-28|access-date=2024-06-28|url-status=live|accessdate=2026-05-20|archivedate=2024-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240628061824/https://archive.chess-results.com/tnr499127.aspx?lan=11&art=4&flag=30&transfer=J}}</ref> |} == Ёддоштҳо == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://ratings.fide.com/profile/12573981 Профили ФИДЕ — Алиреза Фирузджа] * [https://www.chess.com/players/alireza-firouzja Chess.com profile] {{ВС}} [[гурӯҳ:Шоҳмотбозони Фаронса]] [[гурӯҳ:Иштирокчиёни чемпионатҳои даставии ҷаҳон оид ба шоҳмот]] kix7vnu857ura2zq0t4p6pcjf8c21mk 0 331741 1476013 1474235 2026-06-09T11:33:36Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1476013 wikitext text/x-wiki {{Short description|Навъи қолини форсӣ}} [[акс: persian rug.jpg|thumb|Қолини Шероз]] '''Қолини Шероз''' ({{lang|fa|قالی شیراز}}) як навъи қолини форсӣ мебошад, ки дар деҳаҳои атрофи шаҳри [[Шероз]], дар вилояти Форси Эрон истеҳсол мешавад. Тарҳҳои он одатан аз бофандагони муқимии қабилавӣ сарчашма мегиранд, бинобар ин онҳо ба тарҳҳои қашқай, Khamseh (бассерӣ ва арабҳои хамсе), афшор, ободеҳ ва лурӣ монандӣ доранд. Азбаски бофандагон аз дастгоҳҳои собит истифода мебаранд, қолинҳо одатан калонтар ва нисбат ба ҳамтоёни қабилавии худ дурушттар мебошанд. Қолинҳои Шероз одатан хеле зич гиреҳбандӣ нашудаанд; ҳам қолинҳои қашқай ва ҳам ободеҳ гиреҳҳои нозуктар доранд. Дар Шероз гиреҳи форсӣ (носимметрӣ) истифода мешавад. Баъзе намунаҳо аспи сафеди Курушро тасвир мекунанд. Қолини Шероз ягона қолинест, ки булбулҳоро инъикос мекунад; онҳо ҳамчун паррандаҳои кунҷдор тасвир мешаванд. Гуфта мешавад, ки ин паррандаҳо рамзи қаноатмандӣ ва хушбахтӣ мебошанд.<ref>Oriental rugs: a complete guide – Charles W. Jacobsen, C. E. Tuttle Co. 1962</ref> Қолинҳои қабилаи Бассерӣ, яке аз қабилаҳои эронии форсӣ дар вилояти Форс, бо тарҳҳои рангоранги худ машҳуранд. Ранги афлесун ранги хоси қолинҳои бассерӣ мебошад.<ref>{{Cite web|url = http://www.marvdashtonline.ir/728.ir/show.asp?id=2739|title = Basseri tribe history|access-date = Oct 11, 2015|website = Marvdashtnama (Persian)|accessdate = 2026-05-30|archivedate = 2016-03-04|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304041401/http://www.marvdashtonline.ir/728.ir/show.asp?id=2739}}</ref> == Таърих == [[Устони Форс|Вилояти Форс]] дар санъати қолинбофӣ решаҳои хеле қадим дорад, ки ба давраҳои хеле пеш аз омадани қабилаҳои кӯчманчӣ ба ин минтақа мерасад. Бозёфтҳои бостоншиносӣ ва боқимондаҳои меъмории минтақа собит мекунанд, ки сокинони бостонии фалакаи Эрон, яъне [[форсҳо]], ҳанӯз дар он замонҳо қолин мебофтанд. Ин анъана дар тӯли асрҳо ғанӣ гардида, махсусан тавассути мубодила бо халқҳои дигар дар роҳҳои кӯч ва омезиши нақшҳои меросӣ бо маҳорати бофандагии занони қашқай рушд кардааст.<ref name=":1">Bassam, S. J., Farjou, M.-H., & Z. S. A. (2004). ''Le rêve du paradis : L’art du tissage de tapis en Iran'' (Vols. 1 & 2). Téhéran : Ta.</ref> Қадимтарин намунаҳои боқимондаи қолинҳои Шероз, ки то имрӯз расидаанд, камтар аз се аср син доранд, аммо манбаъҳои хаттии таърихӣ тасдиқ мекунанд, ки анъанаи бофандагӣ дар ин минтақа беш аз дувоздаҳ аср таърих дорад. Қадимтарин санади зикркунандаи қолинҳои Шероз ин рӯйхати ганҷинаест, ки пас аз вафоти халифаи [[Хилофати Аббосиён|Аббосиён]] [[Ҳорунаррашид|Ҳорун ар-Рашид]] дар соли 809 (193 ҳиҷрӣ) тартиб дода шудааст. Дар ин санад, дар баробари дигар минтақаҳо, аз ҳазор қолин аз шаҳри Доробгарди вилояти Форс низ ёд шудааст.<ref>Stone, P. (2012). ''Encyclopédie du tapis d’Orient'' (trad. B. Arbabî). Téhéran : Jamâl-e Honar.</ref> Дар охири асри X, соли 982, дар асари форсӣ бо номи «Ҳудуд-ул-олам» низ дар бораи навъҳои гуногуни қолинҳои истеҳсолшаванда дар вилояти Форс маълумот дода шудааст. Муаллиф фарқиятҳои техникӣ ва сифати маҳсулоти бофандагиро таъкид намуда, қолинҳои гиреҳдорро аз бофтаҳои бекирда мисли зилӣ ва килим равшан ҷудо кардааст.<ref>Eshanbrener, E. (1995). ''Tapis urbains et ruraux d’Iran'' (trad. M. Toulâ’î & M.R. Nasirî). Téhéran : Farhangsarâ.</ref> Дар асрҳои XVIII ва XIX (хусусан солҳои 1780–1790), гузоришҳои мунтазами тоҷирони [[Ширкати Ост-Индия]] дар [[Бушеҳр]] аз афзоиши тиҷорати байналмилалии қолинҳои Шероз хабар медиҳанд. Тақрибан дар давоми ду аср, асосии содироти ин қолинҳо бандари Бушеҳр будааст.<ref name=":2">Parham, S. (1985). ''Tissus et tapis tribaux et ruraux du Fars (Vol. 1)''. Téhéran : Amirkabir.</ref> == Техника == Дар миёни аҳолии кӯчманчии вилояти Форс, махсусан қабилаҳои қашқай, бофандагӣ то ҳол як ҳунари муҳими суннатӣ мебошад. Ин қабилаҳо аз воҳиди анъанавии ченак бо номи «қол» (قل) истифода мекарданд, ки масофаи аз нӯги ангушт то оринҷро ташкил медиҳад — тақрибан 50 сантиметр. Масалан, қолини «шаш қол» тақрибан 1,5 × 3 метр андоза дорад. Чунин қолинҳо асосан барои фурӯш истеҳсол шуда, махсусан дар минтақаҳои гарми ҷануби Эрон паҳн гардидаанд.<ref>Parham, S. (1996). ''Chefs-d’œuvre du tissage de tapis du Fars''. Téhéran : Soroush.</ref> Қолинҳои Шероз, мувофиқи тарзи ҳаёти кӯчманчӣ, одатан дар дастгоҳҳои уфуқӣ дастӣ бофта мешаванд. Дар раванди бофандагӣ ду навъи гиреҳ истифода мешавад: гиреҳи асимметрии форсӣ, ки дар минтақа бештар паҳн аст, ва гиреҳи симметрии туркӣ. Асбобҳои анъанавии истифодашаванда дӯф (чӯбчаи зарб), қайчӣ ва корд мебошанд. Баръакси дастгоҳҳои амудӣ, дар ин ҷо ба ҷои қумоқ (чангак) истифодаи корд хос аст.<ref>Parham, C. (1992). ''Tissages tribaux et villageois du Fars'' (Vols. 1 & 2). Téhéran : Amirkabir.</ref> Қолинҳои Шероз бо нақшҳои гуногуни ҳандасӣ (геометрӣ) тавсиф мешаванд. Дар онҳо аксаран медалёни марказӣ ё нақшҳои кунҷӣ дида намешавад. Сохтори композитсия асосан бар такрори нақшҳо ё тарҳҳои марказонидашуда асос ёфтааст. Бисёр вақт тарҳҳое дида мешаванд, ки аз се ё шаш медалён дар як хат иборатанд, инчунин ҳошияҳои се ё ҳафт рахдор маъмуланд. Рангҳо одатан равшананд, вале истифодаи онҳо байни қавмҳо ва деҳот фарқ мекунад. Бар хилофи тасаввури нодуруст, қолинҳои Шероз танҳо аз қолинҳои соддакардашуда бо нақшҳои минималӣ иборат нестанд; «қабба» танҳо яке аз шаклҳои ин санъат аст ва тамоми анъанаро ифода намекунад.<ref>Zholeh, T. (2002). ''Études sur le tapis d’Iran''. Téhéran : Yassavoli.</ref> Нақшҳо аксаран ба таври хаттӣ сабт намешуданд, балки ба таври шифоҳӣ ё визуалӣ аз насл ба насл мегузаштанд. Баръакси баъзе андешаҳои нодуруст, соддагии асбобҳо маънои беқоида иҷро шудани корро надошт. Бофандагон барои сохтани композитсия аз намунаҳои дар хотир нигоҳдошташуда ё дастурҳои дақиқи шифоҳӣ истифода мекарданд.<ref>Niknafas, Sh. (2013). ''Guide méthodologique de l’histoire orale''. Téhéran : Organisation des archives et de la bibliothèque nationale de la République islamique d’Iran, Direction des archives.</ref> Қабба, ки бо соддагӣ, камии зичии нақш ва истифодаи васеи рангҳо тавсиф мешавад, яке аз паҳншудатарин навъҳои бофандагии қабилавии вилояти Форс аст. Муваффақияти тиҷоратии байналмилалии он мақоми онро дар хотираи ҷамъиятӣ тақвият додааст. Дар баъзе ҳолатҳо, мафҳуми «қолини эронӣ» бо қабба омехта мешавад. Бо вуҷуди ин, эстетикаи минималистии он дар асри XX таваҷҷуҳро ба он афзоиш дод, гарчанде ки аз нигоҳи таърихӣ қабба навъи соддатар ва хоксортари бофандагӣ ҳисоб мешавад.<ref name=":3">Hajivand, B. (2003). Les raisons de la persistance des motifs anciens dans les tapis tribaux d’Iran. ''Actes du premier séminaire national sur la recherche sur le tapis fait main'', Centre de recherche sur le tapis fait main d’Iran, Téhéran.</ref> ==Иқтибосҳо== {{Reflist}} {{stub}} [[Гурӯҳ:Қолинбофӣ]] [[Гурӯҳ:Матоъҳо]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Осиё]] s7li3cuw8xokm41pvvfu3c609krm36h 0 331794 1475544 1474599 2026-06-09T05:29:57Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1475544 wikitext text/x-wiki {{олим}} '''Франс Карл Негеле''' ({{lang-de|Franz Karl Naegele}}; 7 декабря [[1778]] — 21 января [[1851]]) — [[Германия|акушери олмонӣ]]<ref>{{cite web |url=http://www.kugener.com/abfrage.php?id=0152&show=1 |title=Архивированная копия |access-date=2012-05-26 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130127062419/http://www.kugener.com/abfrage.php?id=0152&show=1 |archive-date=2013-01-27 |accessdate=2026-06-01 |archivedate=2013-01-27 |archiveurl=https://archive.today/20130127062419/http://www.kugener.com/abfrage.php?id=0152&show=1 }} Medical History Museum Ancient instruments and equipment</ref>. Дар Донишгоҳи Отто Фридрихи Бамберг тиб омӯхта, баъдан ҳамчун табиб дар Вуппертал фаъолият кардааст. Соли 1807 профессори Донишгоҳи Рупрехт-Карли Ҳайделберг гардид. Аз ҷумлаи шогирдони маъруфи ӯ [[Эдуард Арнолд Мартин]] буд. Қоидаеро барои муайян кардани санаи эҳтимолии таваллуд таҳия намуд, ки имрӯз ба шарафи ӯ [[қоидаи Негеле]] номида мешавад. Ҳамчунин, асинклитизми пешӣ ба номи ӯ [[асинклитизми Негеле]] номгузорӣ шудааст. == Осори илмӣ == *Саҳме дар тавсифи табиатшинохтии падидаҳои бемории ҷисми ҳайвонот, ки онро илтиҳоб меноманд, ва оқибатҳои он. Нашриёти Dänzer, Дюсселдорф, 1804. (Нашри рақамии Китобхонаи донишгоҳӣ ва давлатии Дюсселдорф). *Таҷрибаҳо ва рисолаҳо аз соҳаи бемориҳои ҷинси занона. Нашриёти Tobias Loeffler, Маннгейм, 1812. (Матни пурра дар ҷустуҷӯи китобҳои Google дастрас аст). *Тавсифи таби кӯдакзоӣ (табби пас аз таваллуд), ки аз моҳи июни соли 1811 то моҳи апрели соли 1812 дар муассисаи бузурги таваллудхонаи герсогии бузурги Ҳайделберг ҳукмфармо буд. Нашриёти Mohr und Zimmer, Ҳайделберг, 1812. *Дар бораи механизми таваллуд. Ҳайделберг, 1822. (Матни пурра дар ҷустуҷӯи китобҳои Google дастрас аст). *Коси занона: баррасишуда аз нуқтаи назари ҷойгиршавӣ ва самти ковокии он, ҳамроҳ бо саҳмҳо ба таърихи таълимот оид ба меҳварҳои кос. Нашриёти Chr. Fr. Müller, Карлсруэ, 1825. (Матни пурра дар ҷустуҷӯи китобҳои Google дастрас аст). *Катехизиси санъати момодоягӣ: ҳамчун замима ба китоби дарсии ӯ оид ба ёрии таваллуд барои момодояҳо; барои омӯзгорон ва омӯзандагон. Нашри сеюм. Нашриёти J.C.B. Mohr, Ҳайделберг, 1836. (Матни пурра дар ҷустуҷӯи китобҳои Google дастрас аст). *Joseph Alexis Stoltz ва Franz Karl Naegele. «Мукотиба байни Жозеф Алексис Штолтс ва Франц Карл Негеле, ба муносибати истиқболи иштирокчиёни Ҷаласаи XIII-и Ҷамъияти Олмонии Гинекология (2–5 июни соли 1909) аз ҷониби Клиникаи донишгоҳии занонаи Страсбург бахшида шудааст». German Society for Gynecology. Нашриёти J.H. Heitz. 1909<ref>[http://yufind.library.yale.edu/yufind/Author/Home?author=Naegele%2C%20Franz%20Karl%2C%201778-1851.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120522050929/http://yufind.library.yale.edu/yufind/Author/Home?author=Naegele%2C%20Franz%20Karl%2C%201778-1851. |date=2012-05-22 }} Yufind library, Yale University</ref> == Ҳамчунин нигаред == * [[Қоидаи Негеле]] * [[Асинклитизм Негеле|Асинклитизми Негеле]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Манбаъҳо == * Klinkhammer, Gisela: Ärztetags-Sonderstempel: Zu Ehren von Franz Karl Naegele. Dtsch Arztebl 2001; 98(22): [84] / [84] / [84] * Stefan Büttner: Naegele, Franz Carl Joseph. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 18, Duncker & Humblot, Berlin 1997, ISBN 3-428-00199-0, S. 699 f. (Digitalisat). * Heinrich Schipperges: Ärzte in Heidelberg. Eine Chronik vom „Homo Heidelbergensis“ bis zur „Medizin in Bewegung“, Edition Braus Heidelberg 1995, S. 146+147. Schipperges: Ärzte in Heidelberg. * Joseph Alexis Stoltz und Franz Carl Naegele: Ein Briefwechsel. Der XIII Versammlung der Deutschen Gesellschaft für Gynäkologie 1909 gewidmet von der Univ. Frauenklinik Strassburg i. Els., Heitz Strassburg 1909. Briefwechsel Stoltz und Naegele. * Franz von Winckel: Nägele, Franz Karl. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 23, Duncker & Humblot, Leipzig 1886, S. 218 f. * Wigand's Conversations-Lexikon, S.684, Digitalisat * KlinikTicker, das Online-Mitarbeitermagazin des Universitätsklinikums Heidelberg: „Ein Zimmer, 21 1/2 Schuh lang und 18 Schuh breit.“ Ein Streifzug durch die 250-jährige Geschichte der Hebammenschule in Heidelberg, 16. Dezember 2016, Streifzug 250 Jahre Hebammenschule, abgerufen am 29. Dezember 2016. [[гурӯҳ:Табибони Олмон]] [[Гурӯҳ:Табибони акушерӣ]] [[Гурӯҳ:Зодагони Олмон]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1851]] rtvoxinwmyt85103wtb80qlyr1tkr8q 0 331880 1475957 1475009 2026-06-09T09:18:04Z VASHGIRD 8035 1475957 wikitext text/x-wiki {{Давлат}} '''Империяи мустамликавии Фаронса''' ({{lang-fr|L’Empire colonial français}}) — мулкҳои вобаста ба [[Фаронса]] (асрҳои XVI–XX). == Таърих == Дар Фаронса ду империяи мустамликавӣ вуҷуд дошт: империяи нахустин дар раванди Кашфиётҳои бузурги ҷуғрофиёӣ ташкил ёфта, дар натиҷаи рақобати тӯлонӣ бо [[Британияи Кабир]] ва дигар кишварҳои мустамликавӣ пароканда гардид; империяи дуввум соли 1815 ташкил шуда, баъдан ба Иттифоқи Фаронса (1946) ва Иттиҳоди Фаронса (1958) табдил ёфт. Фаронсавиҳо дар асри XVI минтақаҳои соҳилии Амрикои Шимолиро кашф карданд, ки баъдан ин сарзамин бо номи Канада машҳур шуд. Дар давраи муборизаи гугенотҳо раванди ишғоли мулкҳои мустамликавӣ коҳиш ёфта, ин падида дар аҳди ҳукмронии Ҳенрихи IV ва Людовики XIII эҳё гардид. == Тавсеаи мустамликаҳо == Аз асри XVII дар [[Амрикои Шимолӣ]] мулкҳои нави мустамликавӣ ташкил шуданд: Акадия (1603), Квебек (1608), ш-ҳои Труа-Ривер (1634) ва Вил-Мари (ҳоло Монреал, 1642). Солҳои 1648–97 ҷазираҳои Сен-Мартен, [[Гваделупа]], Мартиника, [[Гренада]], Тобаго, [[Санто Доминго|Сан-Доминго]] ба ҳайати Империяи мустамликавии Фаронса дохил шуданд. Соли 1637 фаронсавиҳо халиҷи [[Гвинея|Гвинеяро]] ишғол карда, ба минтақаҳои марказии [[Африқо]] роҳ ёфтанд. Онҳо баъди забти ҷазираҳои Реюнион ва Ил-де-Франс кӯшиш карданд, ки мавқеи худро дар мулкҳои соҳилии [[Ҳиндустон|Ҳинд]] устувор намоянд. == Иқтисод == Империализми Фаронса моҳияти тиҷоратӣ дошт. Шоҳ ширкатҳои тиҷоратиро пуштибонӣ мекард ва онҳо дар соҳаи фурӯшу содироти амвол имтиёзи инҳисорӣ доштанд. Мустамликаҳоро губернатор ва интендантҳо идора мекарданд. Асоси иқтисодиёти мулкҳои мустамликавиро кишоварзӣ ва ғуломфурӯшӣ ташкил медод. Аз мустамликаҳо ба Фаронса ашёи хом (каучук, антратсит, ангиштсанг, тахта, пахта) ва маҳсулоти хӯрокворӣ ворид мешуд. Соли 1791 зери таъсири Инқилоби бузурги Фаронса дар [[Санто Доминго|Сан-Доминго]] шӯриши ғуломон сар зад ва ин минтақа аз тобеияти фаронсавиҳо хориҷ шуд (1794). Аз феврали соли 1794 ғуломдорӣ дар Империяи мустамликавии Фаронса. барҳам дода шуд. Мувофиқи конститутсияи соли 1795, мулкҳои мустамликавӣ ҷузъи баробарҳуқуқи Фаронса эълон шуданд. Ҳамзамон ба [[Гваделупа]], Мартиника ва [[Гвианаи Фаронса|Гвиана]] мақоми департамент дода шуд. Соли 1802 Наполеон Бонапарт ғуломдориро барқарор кард ва баъзе мулкҳои мустамликавӣ аз мақоми департамент маҳрум шуданд. Аз 1.1.1804 Гаити (собиқ Сан-Доминго) ҷумҳурии мустақил гардид. Мувофиқи Созишномаи сулҳи Порис (1763) тамоми мулкҳои мустамликавии Фаронса дар Амрикои Шимолӣ, Доминика, Сент-Винсент, Гренада ва Тобаго (то соли 1783) ба ихтиёри Британияи Кабир гузаштанд. Тибқи муқаррароти Созишномаҳои сулҳи Порис (1814, 1815), санадҳои Конгресси Вена (1814–15) тақсими нави мустамликаҳо сурат гирифт ва фаронсавиҳо аз империяи якуми мустамликавиашон маҳрум шуданд. Фаронсавиҳо солҳои 1830–47 қисми зиёди сарзамини Алҷазоир, [[Марокаш]] ва Соҳили Оҷ ([[Кот-д’Ивуар]])-ро ишғол карданд, ки барои ташкил ёфтани империяи дуввуми мустамликавӣ замина гузошт. Солҳои 1830–47 ҷазираҳои Таити, Уоллис ва Футуна зери нуфуз ва ҳимояи Фаронса қарор гирифтанд. Фаронсавиҳо соли 1858 ба Ҳиндухитой роҳ ёфта, мустамликаи Кохинхинро ташкил карданд (соли 1867). Солҳои 1861–67 амалиёти фаронсавиҳо барои ишғоли [[Мексика]] бебарор анҷом ёфт. Дар давраи мавҷудияти Ҷумҳурии севуми Фаронса (1870–1940) қаламрави мулкҳои мустамликавӣ дар [[Мадагаскар]], [[Африқо]] ва [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]] васеъ гардида, мустамликаҳои [[Тунис]] (1881), [[Ниҷер|Нигер]] (1883) ва [[Судон]] (1890) ташкил ёфтанд. Дар асоси конвенсияи франко-британӣ (14.6.1898) марзи мустамликаҳои Фаронса ва Британия дар соҳилҳои шарқии дарёи Нигера муайян гардид. Солҳои 1896–90 бахше аз мулкҳои [[Сомали]], [[Лаос]] ва [[Ветнам]] ба ҳайати Империяи мустамликавии Фаронса ҳамроҳ шуданд. Соли 1934 [[Марокаш]] расман мустамликаи Фаронса эълон гардид. Баъди хотима ёфтани [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] баъзе мулкҳои мустамликавии [[Олмон]] ва Империяи Усмонӣ ба ҳайати Империяи мустамликавии Фаронса ҳамроҳ шуданд. Дар давраи [[Ҷанги дувуми ҷаҳонӣ|Ҷанги дуввуми ҷаҳонӣ]] мустамликаҳои Фаронса муваққатан ба ихтиёри «Виши» (низоми фашистӣ дар Фаронса) гузаштанд. Ҳамзамон дар баъзе мулкҳои мустамликавӣ Ҳаракати муқовимат фаъол гардид. Соли 1946 [[Сурия]], [[Лубнон]], [[Ветнам]], [[Лаос]] ва [[Камбоҷа]] мустақил шуданд. Баъдан ба Мартиника, [[Гваделупа]], [[Гвианаи Биритониё|Гвиана]] ва Реюнион мақоми департамент ва ба аҳолии мустамликаҳо шаҳрвандии Фаронса дода шуд. 27 октябри 1946 Иттифоқи Фаронса (1946) ташкил ёфт, ки он аз чанд департамент (Гваделупа, Мартиника, Гвианаи Фаронса, Реюнион) ва музофотҳои хориҷи кишвар (Африқои Ғарбӣ, Мадагаскар, Каледонияи Нав ва ғайра) иборат буд. Тунис ва Марокаш ба ҳайати Иттифоқи Фаронса дохил нашуда, солҳои 50 асри XX соҳибихтиёр гардиданд. Солҳои 1946–56 Ветнам, Лаос ва Камбоҷа мустақил шуданд ва музофотҳои вобастаи фаронсавиҳо дар Ҳинд ба ихтиёри ҳукумати Ҳиндустон гузаштанд. == Фурӯпошии империя == Баъди шикаст хӯрдани фаронсавиҳо дар ҷанги зидди мардуми [[Алҷазоир]] ва мустақил шудани ин кишвар (3.7.1962) империяи дуввуми мустамликавии Фаронса таназзул ёфт. Баъдан мустамликаҳои африқоӣ (1960), минтақаҳои Афарҳо ва Исса (ҳоло Ҷумҳурии Ҷибути, 1977) ва Ҷумҳурии Вануату (1980) мустақил шуданд. Аз мулкҳои мустамликавии собиқи Империяи мустамликавии Фаронса департаментҳои Гваделупа, Гвиана, Мартиника, Майотта, Реюнион; иттиҳодҳои музофотҳои хориҷи Фаронса – Сен-Бартелми, Сен-Мартен, Сен-Пер, Микелон, [[Полинезия]], Уоллис ва Фатуна, Каледонияи Нав, сарзаминҳои ҷанубӣ ва антарктикии Фаронса мақоми махсуси маъмурӣ-ҳудудӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Империяи мустамликавии Фаронса |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Империяҳо]] [[Гурӯҳ:Таърихи Фаронса]] [[Гурӯҳ:Мустамликадорӣ]] [[Гурӯҳ:давлатҳои пешин]] [[Гурӯҳ:Фаронса]] l19fleho6o2am6d5bkqc6m5f7r853me 1475958 1475957 2026-06-09T09:18:22Z VASHGIRD 8035 1475958 wikitext text/x-wiki {{Давлати таърихӣ}} '''Империяи мустамликавии Фаронса''' ({{lang-fr|L’Empire colonial français}}) — мулкҳои вобаста ба [[Фаронса]] (асрҳои XVI–XX). == Таърих == Дар Фаронса ду империяи мустамликавӣ вуҷуд дошт: империяи нахустин дар раванди Кашфиётҳои бузурги ҷуғрофиёӣ ташкил ёфта, дар натиҷаи рақобати тӯлонӣ бо [[Британияи Кабир]] ва дигар кишварҳои мустамликавӣ пароканда гардид; империяи дуввум соли 1815 ташкил шуда, баъдан ба Иттифоқи Фаронса (1946) ва Иттиҳоди Фаронса (1958) табдил ёфт. Фаронсавиҳо дар асри XVI минтақаҳои соҳилии Амрикои Шимолиро кашф карданд, ки баъдан ин сарзамин бо номи Канада машҳур шуд. Дар давраи муборизаи гугенотҳо раванди ишғоли мулкҳои мустамликавӣ коҳиш ёфта, ин падида дар аҳди ҳукмронии Ҳенрихи IV ва Людовики XIII эҳё гардид. == Тавсеаи мустамликаҳо == Аз асри XVII дар [[Амрикои Шимолӣ]] мулкҳои нави мустамликавӣ ташкил шуданд: Акадия (1603), Квебек (1608), ш-ҳои Труа-Ривер (1634) ва Вил-Мари (ҳоло Монреал, 1642). Солҳои 1648–97 ҷазираҳои Сен-Мартен, [[Гваделупа]], Мартиника, [[Гренада]], Тобаго, [[Санто Доминго|Сан-Доминго]] ба ҳайати Империяи мустамликавии Фаронса дохил шуданд. Соли 1637 фаронсавиҳо халиҷи [[Гвинея|Гвинеяро]] ишғол карда, ба минтақаҳои марказии [[Африқо]] роҳ ёфтанд. Онҳо баъди забти ҷазираҳои Реюнион ва Ил-де-Франс кӯшиш карданд, ки мавқеи худро дар мулкҳои соҳилии [[Ҳиндустон|Ҳинд]] устувор намоянд. == Иқтисод == Империализми Фаронса моҳияти тиҷоратӣ дошт. Шоҳ ширкатҳои тиҷоратиро пуштибонӣ мекард ва онҳо дар соҳаи фурӯшу содироти амвол имтиёзи инҳисорӣ доштанд. Мустамликаҳоро губернатор ва интендантҳо идора мекарданд. Асоси иқтисодиёти мулкҳои мустамликавиро кишоварзӣ ва ғуломфурӯшӣ ташкил медод. Аз мустамликаҳо ба Фаронса ашёи хом (каучук, антратсит, ангиштсанг, тахта, пахта) ва маҳсулоти хӯрокворӣ ворид мешуд. Соли 1791 зери таъсири Инқилоби бузурги Фаронса дар [[Санто Доминго|Сан-Доминго]] шӯриши ғуломон сар зад ва ин минтақа аз тобеияти фаронсавиҳо хориҷ шуд (1794). Аз феврали соли 1794 ғуломдорӣ дар Империяи мустамликавии Фаронса. барҳам дода шуд. Мувофиқи конститутсияи соли 1795, мулкҳои мустамликавӣ ҷузъи баробарҳуқуқи Фаронса эълон шуданд. Ҳамзамон ба [[Гваделупа]], Мартиника ва [[Гвианаи Фаронса|Гвиана]] мақоми департамент дода шуд. Соли 1802 Наполеон Бонапарт ғуломдориро барқарор кард ва баъзе мулкҳои мустамликавӣ аз мақоми департамент маҳрум шуданд. Аз 1.1.1804 Гаити (собиқ Сан-Доминго) ҷумҳурии мустақил гардид. Мувофиқи Созишномаи сулҳи Порис (1763) тамоми мулкҳои мустамликавии Фаронса дар Амрикои Шимолӣ, Доминика, Сент-Винсент, Гренада ва Тобаго (то соли 1783) ба ихтиёри Британияи Кабир гузаштанд. Тибқи муқаррароти Созишномаҳои сулҳи Порис (1814, 1815), санадҳои Конгресси Вена (1814–15) тақсими нави мустамликаҳо сурат гирифт ва фаронсавиҳо аз империяи якуми мустамликавиашон маҳрум шуданд. Фаронсавиҳо солҳои 1830–47 қисми зиёди сарзамини Алҷазоир, [[Марокаш]] ва Соҳили Оҷ ([[Кот-д’Ивуар]])-ро ишғол карданд, ки барои ташкил ёфтани империяи дуввуми мустамликавӣ замина гузошт. Солҳои 1830–47 ҷазираҳои Таити, Уоллис ва Футуна зери нуфуз ва ҳимояи Фаронса қарор гирифтанд. Фаронсавиҳо соли 1858 ба Ҳиндухитой роҳ ёфта, мустамликаи Кохинхинро ташкил карданд (соли 1867). Солҳои 1861–67 амалиёти фаронсавиҳо барои ишғоли [[Мексика]] бебарор анҷом ёфт. Дар давраи мавҷудияти Ҷумҳурии севуми Фаронса (1870–1940) қаламрави мулкҳои мустамликавӣ дар [[Мадагаскар]], [[Африқо]] ва [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]] васеъ гардида, мустамликаҳои [[Тунис]] (1881), [[Ниҷер|Нигер]] (1883) ва [[Судон]] (1890) ташкил ёфтанд. Дар асоси конвенсияи франко-британӣ (14.6.1898) марзи мустамликаҳои Фаронса ва Британия дар соҳилҳои шарқии дарёи Нигера муайян гардид. Солҳои 1896–90 бахше аз мулкҳои [[Сомали]], [[Лаос]] ва [[Ветнам]] ба ҳайати Империяи мустамликавии Фаронса ҳамроҳ шуданд. Соли 1934 [[Марокаш]] расман мустамликаи Фаронса эълон гардид. Баъди хотима ёфтани [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] баъзе мулкҳои мустамликавии [[Олмон]] ва Империяи Усмонӣ ба ҳайати Империяи мустамликавии Фаронса ҳамроҳ шуданд. Дар давраи [[Ҷанги дувуми ҷаҳонӣ|Ҷанги дуввуми ҷаҳонӣ]] мустамликаҳои Фаронса муваққатан ба ихтиёри «Виши» (низоми фашистӣ дар Фаронса) гузаштанд. Ҳамзамон дар баъзе мулкҳои мустамликавӣ Ҳаракати муқовимат фаъол гардид. Соли 1946 [[Сурия]], [[Лубнон]], [[Ветнам]], [[Лаос]] ва [[Камбоҷа]] мустақил шуданд. Баъдан ба Мартиника, [[Гваделупа]], [[Гвианаи Биритониё|Гвиана]] ва Реюнион мақоми департамент ва ба аҳолии мустамликаҳо шаҳрвандии Фаронса дода шуд. 27 октябри 1946 Иттифоқи Фаронса (1946) ташкил ёфт, ки он аз чанд департамент (Гваделупа, Мартиника, Гвианаи Фаронса, Реюнион) ва музофотҳои хориҷи кишвар (Африқои Ғарбӣ, Мадагаскар, Каледонияи Нав ва ғайра) иборат буд. Тунис ва Марокаш ба ҳайати Иттифоқи Фаронса дохил нашуда, солҳои 50 асри XX соҳибихтиёр гардиданд. Солҳои 1946–56 Ветнам, Лаос ва Камбоҷа мустақил шуданд ва музофотҳои вобастаи фаронсавиҳо дар Ҳинд ба ихтиёри ҳукумати Ҳиндустон гузаштанд. == Фурӯпошии империя == Баъди шикаст хӯрдани фаронсавиҳо дар ҷанги зидди мардуми [[Алҷазоир]] ва мустақил шудани ин кишвар (3.7.1962) империяи дуввуми мустамликавии Фаронса таназзул ёфт. Баъдан мустамликаҳои африқоӣ (1960), минтақаҳои Афарҳо ва Исса (ҳоло Ҷумҳурии Ҷибути, 1977) ва Ҷумҳурии Вануату (1980) мустақил шуданд. Аз мулкҳои мустамликавии собиқи Империяи мустамликавии Фаронса департаментҳои Гваделупа, Гвиана, Мартиника, Майотта, Реюнион; иттиҳодҳои музофотҳои хориҷи Фаронса – Сен-Бартелми, Сен-Мартен, Сен-Пер, Микелон, [[Полинезия]], Уоллис ва Фатуна, Каледонияи Нав, сарзаминҳои ҷанубӣ ва антарктикии Фаронса мақоми махсуси маъмурӣ-ҳудудӣ доранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Империяи мустамликавии Фаронса |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Империяҳо]] [[Гурӯҳ:Таърихи Фаронса]] [[Гурӯҳ:Мустамликадорӣ]] [[Гурӯҳ:давлатҳои пешин]] [[Гурӯҳ:Фаронса]] 57rdrbaslxewplypzbk34fyk9egn1bx 0 331881 1475959 1475016 2026-06-09T09:20:49Z VASHGIRD 8035 1475959 wikitext text/x-wiki {{Давлати таърихӣ}} '''Империяи Никей''', Империяи Ниқия, давлати [[Юнони Бостон|юнонӣ]] (1204-61), ки соли 1204 пас аз заволи Византия дар Вифиния таъсис ёфт. Империяи Никей аз ҷониби падарарӯси императори Византия Алексеи III Ангел Комнин — Феодори I Ласкарис таъсис дода шуд. Музаффарият дар мубориза бо салибдорон ва динатҳо (заминдорон)-и юнонӣ, ки барои ҳукумат дар [[Осиёи Хурд]] даъво доштанд, ба ӯ имкон дод, ки шаҳрҳои Нимфей, Прус, Никей (ҳоло Изник)-ро забт ва худро император (тирамоҳ — зимистони 1204-05) эълон кунад. Империяи Никей дар ибтидо «Империяи Ромейҳо» ном дошта, барои мероси тахту тоҷи Византия ва муттаҳидкунии юнониён дар мубориза бар зидди «лотиниён» иддио мекард. Феодори I Ласкарис дар заминаи сарватҳои иқтисодӣ [заминҳои ҳосилхези хазина (фиск)-и императорӣ ва дайрҳо, даромад аз шаҳрҳои осудаҳоли Вифиния] ва дастгирии Патриархи ҷаҳонӣ аз соли 1208 қароргоҳаш дар Никей қудрати дифоии Империяи Никейро устувор кард ва лашкари Империяи Лотиниро якчанд бор шикаст дод. == Таърих == Солҳои 1207 ва 1214 Империяи Трапезундро, ки даъвогари тоҷу тахти Византия буд, мағлуб кард ва Пафлагонияи Ғарбиро аз дасти Комнинҳои Бузург гирифт. Соли 1211 Феодори I Ласкарис дар муҳорибаи назди Антиохияи лаби Меандр салҷуқиёнро мағлуб кард. Солҳои 1214 ва 1219 бо Империяи Лотинӣ ва Венетсия, соли 1216 бо Салҷуқиён шартномаҳо баст; сарҳадҳои Империяи Никейро мустаҳкам кард, истеҳкомҳои мудофиавӣ сохт, ки акритҳо (ҳарбиёни муҳоҷир, ки аксар деҳқонони осудаҳол буданд) ва гарнизонҳои аскарони кирояро ҳифз мекарданд. Империяи Никей дар замони ҳукмронии домоди Феодори I — Иоанн III Дука Вататзес ба авҷи қудрат расид. Ӯ шӯриши феодалони мухолифро пахш кард ва нисбат ба пешгузашта (салаф)-и худ бештар заминҳои фискро ҳамчун подоши хидмат ба ихтиёри сипоҳиён гузошт, кишти мулкҳои императориро вусъат бахшид. Давлат дар сиёсати дохилӣ аз касбу ҳунар ва тиҷорат пуштибонӣ кард, флоти хурде ташкил ва андози дайрҳоро сабук намуд. Иоанни III бо пуштибонии деҳқонони озод ва дигар табақаҳои ҷомеа (прониарҳо, акритҳо, ҳарбиёни шартномавии Аврупои Ғарбӣ ва кипчоқҳо) такя намуда, ба Империяи Лотинӣ (ба ин даромади зиёди хазина мусоидат кард) ҳуҷум ва то соли 1225 қариб тамоми Осиёи Хурдро озод кард. Пас аз ғалабаи Булғория бар Эпир (минтақаи ҷуғрофиёӣ ва таърихӣ дар Аврупои Ҷанубу Шарқӣ дар байни [[Юнон]]у [[Албания]]) дар муҳорибаи назди [[Колоколнитса (ноҳияи Собин)|Клокотнитса]] (1230) ҳудудҳои зиёди Фракия ва [[Мақдунияи Шимолӣ|Македонияро]] забт кард ва бидуни муҳориба ба Фессалоника (1246) ворид шуд. Соли 1254 пас аз ғалаба бар ҳокими Эпир Михаили II Ангел ва ишғоли шаҳрҳои Воден, Кастория ва Девол то сарҳадҳои Империяи Никей дар Балкан ба Адриатика расиданд. Иоанни III шаҳрҳои Лесбос, Хиос ва дигар ҷаз-ҳои Эгеидаро соҳиб шуд. Иоанни III солҳои 1253-54 бо мақсади таъмини амният дар мулкҳояш, ки аллакай Қустантания (Константинопол)-ро муҳосира карда буданд, бо папа Инокентийи IV доир ба иттифоқ (уния) гуфтушунидҳо анҷом дод. Пас аз марги Иоанни III ҷонишини ӯ Феодори II Ласкарис самти сиёсаташро тамоман дигар кард ва аз наздикшавӣ бо калисои католикӣ даст кашид. Феодори II муборизаро бар зидди динатҳо пурзӯр намуда, имтиёзи хазинаи императориро барҳам дод. Ин боиси иттиҳоди динатҳои норозӣ шуд ва пас аз фавти Феодори II ба тахти Империяи Никей намояндаи онҳо — сарпарасти писари 8-солааш Иоанни IV Ласкарис дукаи бузург Михаил Палеолог нишаст. Ӯ дар аввали соли 1259 (Михаил VIII Палеолог) дар Нимфей тоҷ ба сар ниҳода, Иоанни IV Ласкариси хурдсолро кӯр ва аз тахт дур кард. Мухолифин бо сарварии патриарх Арсений шикаст дода шуданд, худи архипастир аз патриархӣ даст кашид. Михаил ба динатҳо имтиёзҳои аздастдодаашонро баргардонд. == Ҷангҳо ва тавсеаи қаламрав == Дар ин замон дар Балкан иттифоқи зиддиникейӣ ба вуҷуд омад, ки ба он ҳокими Эпир — Михаили II Ангел Дука Комнин, князи Морея Гийом II Виллардуэн, императори Империяи Лотинӣ Балдуини II ва шоҳи Ситсилия Манфред дохил шуданд. Соли 1259 лашкари никейиҳо дар муҳорибаи назди Пелагония иттифоқчиёнро шикаст дод. Гийоми II Виллардуэн ва баҳодурони машҳури фаронсавӣ, ки дар муҳориба иштирок карда буданд, асир афтоданд. Марти 1261 Михаили VIII бо Генуя шартномаи иттифоқӣ баст ва Генуя ваъда дод, ки бар ивази савдои бебоҷ дар ҳудуди Империяи Никей бар зидди венетсиягиҳо (қувваи асосии баҳрии Империяи Лотинӣ) флоти худро мефиристад. Кумак лозим нашуд. Шаби 24-25 июли 1261 сарлашкари никейӣ Алексей Стратигопул бо дастгирии аҳолии юнонӣ, ки дарвозаҳоро барои ӯ кушоданд, бе муҳориба ба Қустантания ворид шуд. Лотиниҳо аз шаҳр гурехтанд. 15 август Михаили VIII ботантана ба Қустантания ворид шуда, Империяи Византияро барқарор кард. == Фарҳанг == Маданияти Империяи Никей идомаи бевоситаи маданияти Византия буд. Ласкарисҳо, ки мактабҳо ва скрипторияҳо (корхонаҳои аз нав навиштани дастхатҳо)-ро таъсис доданд, пайравон ва муҳофизони маданияти эллинӣ буданд. Дар дарбори императорони никейӣ нависандагону олимони номдор аз Қустантания, аз ҷумла Никита Хониат, Николай Месарит, донишноманавис, илоҳидон ва файласуф Никифор Влеммид, муаррих, дипломат ва ходими дарборӣ Георгий Акрополит фаъолият доштанд. Иоанни III ҳомии илму санъат буд. Феодори II Ласкарис донишманд ва нависандаи бузург буд, ки пайваста бо ширкати ӯ маҳфилҳои донишмандони юнонӣ баргузор мешуданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Империяи Никей |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Империя]] [[Гурӯҳ:Мустамликадорӣ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои пешини Юнонӣ]] evt38bfjm1jfjvey9o2nfxnq3t65o0i 1475960 1475959 2026-06-09T09:24:54Z VASHGIRD 8035 1475960 wikitext text/x-wiki {{Давлати таърихӣ}} '''Империяи Никей''' ({{lang-el|Αὐτοκρατορία τῆς Νίκαιας}}), '''Империяи Ниқия''' ({{lang-el|Βασίλειον τῆς Νίκαιας}}) — давлати [[Юнони Бостон|юнонӣ]] (1204—1261), ки соли 1204 пас аз заволи [[Имперотурии Бизонс|Византия]] дар [[Вифиния]] таъсис ёфт. Империяи Никей аз ҷониби падарарӯси императори Византия Алексеи III Ангел Комнин — Феодори I Ласкарис таъсис дода шуд. Музаффарият дар мубориза бо салибдорон ва динатҳо (заминдорон)-и юнонӣ, ки барои ҳукумат дар [[Осиёи Хурд]] даъво доштанд, ба ӯ имкон дод, ки шаҳрҳои Нимфей, Прус, Никей (ҳоло Изник)-ро забт ва худро император (тирамоҳ — зимистони 1204—1205) эълон кунад. Империяи Никей дар ибтидо «Империяи Ромейҳо» ном дошта, барои мероси тахту тоҷи Византия ва муттаҳидкунии юнониён дар мубориза бар зидди «лотиниён» иддио мекард. Феодори I Ласкарис дар заминаи сарватҳои иқтисодӣ [заминҳои ҳосилхези хазина (фиск)-и императорӣ ва дайрҳо, даромад аз шаҳрҳои осудаҳоли Вифиния] ва дастгирии Патриархи ҷаҳонӣ аз соли 1208 қароргоҳаш дар Никей қудрати дифоии Империяи Никейро устувор кард ва лашкари Империяи Лотиниро якчанд бор шикаст дод. == Таърих == Солҳои 1207 ва 1214 Империяи Трапезундро, ки даъвогари тоҷу тахти Византия буд, мағлуб кард ва Пафлагонияи Ғарбиро аз дасти Комнинҳои Бузург гирифт. Соли 1211 Феодори I Ласкарис дар муҳорибаи назди Антиохияи лаби Меандр салҷуқиёнро мағлуб кард. Солҳои 1214 ва 1219 бо Империяи Лотинӣ ва Венетсия, соли 1216 бо Салҷуқиён шартномаҳо баст; сарҳадҳои Империяи Никейро мустаҳкам кард, истеҳкомҳои мудофиавӣ сохт, ки акритҳо (ҳарбиёни муҳоҷир, ки аксар деҳқонони осудаҳол буданд) ва гарнизонҳои аскарони кирояро ҳифз мекарданд. Империяи Никей дар замони ҳукмронии домоди Феодори I — Иоанн III Дука Вататзес ба авҷи қудрат расид. Ӯ шӯриши феодалони мухолифро пахш кард ва нисбат ба пешгузашта (салаф)-и худ бештар заминҳои фискро ҳамчун подоши хидмат ба ихтиёри сипоҳиён гузошт, кишти мулкҳои императориро вусъат бахшид. Давлат дар сиёсати дохилӣ аз касбу ҳунар ва тиҷорат пуштибонӣ кард, флоти хурде ташкил ва андози дайрҳоро сабук намуд. Иоанни III бо пуштибонии деҳқонони озод ва дигар табақаҳои ҷомеа (прониарҳо, акритҳо, ҳарбиёни шартномавии Аврупои Ғарбӣ ва кипчоқҳо) такя намуда, ба Империяи Лотинӣ (ба ин даромади зиёди хазина мусоидат кард) ҳуҷум ва то соли 1225 қариб тамоми Осиёи Хурдро озод кард. Пас аз ғалабаи Булғория бар Эпир (минтақаи ҷуғрофиёӣ ва таърихӣ дар Аврупои Ҷанубу Шарқӣ дар байни [[Юнон]]у [[Албания]]) дар муҳорибаи назди [[Колоколнитса (ноҳияи Собин)|Клокотнитса]] (1230) ҳудудҳои зиёди Фракия ва [[Мақдунияи Шимолӣ|Македонияро]] забт кард ва бидуни муҳориба ба Фессалоника (1246) ворид шуд. Соли 1254 пас аз ғалаба бар ҳокими Эпир Михаили II Ангел ва ишғоли шаҳрҳои Воден, Кастория ва Девол то сарҳадҳои Империяи Никей дар Балкан ба Адриатика расиданд. Иоанни III шаҳрҳои Лесбос, Хиос ва дигар ҷаз-ҳои Эгеидаро соҳиб шуд. Иоанни III солҳои 1253—1254 бо мақсади таъмини амният дар мулкҳояш, ки аллакай Қустантания (Константинопол)-ро муҳосира карда буданд, бо папа Инокентийи IV доир ба иттифоқ (уния) гуфтушунидҳо анҷом дод. Пас аз марги Иоанни III ҷонишини ӯ Феодори II Ласкарис самти сиёсаташро тамоман дигар кард ва аз наздикшавӣ бо калисои католикӣ даст кашид. Феодори II муборизаро бар зидди динатҳо пурзӯр намуда, имтиёзи хазинаи императориро барҳам дод. Ин боиси иттиҳоди динатҳои норозӣ шуд ва пас аз фавти Феодори II ба тахти Империяи Никей намояндаи онҳо — сарпарасти писари 8-солааш Иоанни IV Ласкарис дукаи бузург Михаил Палеолог нишаст. Ӯ дар аввали соли 1259 (Михаил VIII Палеолог) дар Нимфей тоҷ ба сар ниҳода, Иоанни IV Ласкариси хурдсолро кӯр ва аз тахт дур кард. Мухолифин бо сарварии патриарх Арсений шикаст дода шуданд, худи архипастир аз патриархӣ даст кашид. Михаил ба динатҳо имтиёзҳои аздастдодаашонро баргардонд. == Ҷангҳо ва тавсеаи қаламрав == Дар ин замон дар Балкан иттифоқи зиддиникейӣ ба вуҷуд омад, ки ба он ҳокими Эпир — Михаили II Ангел Дука Комнин, князи Морея Гийом II Виллардуэн, императори Империяи Лотинӣ Балдуини II ва шоҳи Ситсилия Манфред дохил шуданд. Соли 1259 лашкари никейиҳо дар муҳорибаи назди Пелагония иттифоқчиёнро шикаст дод. Гийоми II Виллардуэн ва баҳодурони машҳури фаронсавӣ, ки дар муҳориба иштирок карда буданд, асир афтоданд. Марти 1261 Михаили VIII бо Генуя шартномаи иттифоқӣ баст ва Генуя ваъда дод, ки бар ивази савдои бебоҷ дар ҳудуди Империяи Никей бар зидди венетсиягиҳо (қувваи асосии баҳрии Империяи Лотинӣ) флоти худро мефиристад. Кумак лозим нашуд. Шаби 24-25 июли 1261 сарлашкари никейӣ Алексей Стратигопул бо дастгирии аҳолии юнонӣ, ки дарвозаҳоро барои ӯ кушоданд, бе муҳориба ба Қустантания ворид шуд. Лотиниҳо аз шаҳр гурехтанд. 15 август Михаили VIII ботантана ба Қустантания ворид шуда, Империяи Византияро барқарор кард. == Фарҳанг == Маданияти Империяи Никей идомаи бевоситаи маданияти Византия буд. Ласкарисҳо, ки мактабҳо ва скрипторияҳо (корхонаҳои аз нав навиштани дастхатҳо)-ро таъсис доданд, пайравон ва муҳофизони маданияти эллинӣ буданд. Дар дарбори императорони никейӣ нависандагону олимони номдор аз Қустантания, аз ҷумла Никита Хониат, Николай Месарит, донишноманавис, илоҳидон ва файласуф Никифор Влеммид, муаррих, дипломат ва ходими дарборӣ Георгий Акрополит фаъолият доштанд. Иоанни III ҳомии илму санъат буд. Феодори II Ласкарис донишманд ва нависандаи бузург буд, ки пайваста бо ширкати ӯ маҳфилҳои донишмандони юнонӣ баргузор мешуданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Империяи Никей |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Империя]] [[Гурӯҳ:Мустамликадорӣ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои пешини Юнонӣ]] 0rl69w0f0ukf6lc50gciae4suuoq430 0 331882 1475955 1475022 2026-06-09T09:11:10Z VASHGIRD 8035 1475955 wikitext text/x-wiki {{Давлат}} '''Империяи Руми Муқаддас''', '''Империяи Руми Муқаддаси олмониҳо''' (лот. Sacrum Imperium Romanum Nationis Germanicae; олм. Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) — давлат дар [[Аврупои Ғарбӣ]] ва Марказӣ (962—1806). Асосгузораш император Оттони I (аз 962) буд, ки онро мероси империяи Карли I Кабир ва Руми Ғарбӣ медонист. Империя аз чандин ҳукумати мустақили шоҳӣ ва герсогӣ иборат буд. Императорони он ашрофи олмонӣ буданд. Таъсиси империя бояд барои устувор шудани нуфузи сиёсии Оттони I дар Лотарингия ва қаламрави собиқ давлати Каролингҳо мусоидат мекард. Империяи Руми Муқаддас дар асрҳои X—XIII ба авҷи қудрат расида, ба ҳайати он [[Олмон]], [[Австрия]], [[Словения]], [[Суэд|Шветсия]], [[Лихтенштайн|Лихтенштейн]], [[Белгия]], [[Ҳоланд|Ҳолландия]], [[Люксембург]], [[Чехия]], Фаронсаи Шарқӣ, Италияи Шимолӣ ва Полшаи Ғарбӣ дохил мешуданд. Аз асри XI муборизаи императорон бо папаи Рум шиддат ёфта, дар натиҷаи он сарзамини Италия аз ҳайати империя хориҷ карда шуд (нимаи дуввуми асри XIII) ва нуфузи ҳукуматҳои мустақил устувор гардид. Аз асри XIII императорро коллегияи курфюрстҳо интихоб мекарданд. Соли 1438 дар империя сулолаи Габсбургҳо ба сари қудрат омад. Дар асрҳои XV—XVI парокандагии сиёсии Империяи Руми Муқаддас авҷ гирифт: кӯшишҳои анҷом додани ислоҳот барои мутамарказ кардани ҳокимияти марказӣ ва ҷорӣ намудани боҷи императорӣ чандон натиҷа надоданд. Баъди Ҷанги сисола (1618-48) ва сулҳи Вестфал (1648) ҳукумати император бо ном боқӣ монда, Империяи Руми Муқаддас дар рафти ҷангҳои Наполеон барҳам хӯрд. Соли 1806 охирин императори Империяи Руми Муқаддас Франси II (1792—1806) аз ҳукумат даст кашида, расман тоҷу тахти империяи Австрияро соҳиб гардид. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Империяи Руми Муқаддас |8|муаллиф= }} {{ПБ}} {{Таърихи Аврупо|давлат=шукуфта}} {{Таърихи Олмон}} {{Мақолаи хуб|Таърих}} jkcl7pw1xb2rpu07rz9x5j4hflbsi4j 1475956 1475955 2026-06-09T09:15:42Z VASHGIRD 8035 1475956 wikitext text/x-wiki {{Давлати таърихӣ}} '''Империяи Руми Муқаддас''' (аз соли 1512 — '''Империяи Руми Муқаддаси олмониҳо''', {{lang-la|Sacrum Imperium Romanum Nationis Germanicae}} / {{lang-la2|Sacrum Imperium Romanum Nationis Teutonicae}}, {{lang-de|Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation}}) — давлат дар [[Аврупои Ғарбӣ]] ва Марказӣ (962—1806). Асосгузораш император [[Оттони I]] (аз 962) буд, ки онро мероси империяи Карли I Кабир ва Руми Ғарбӣ медонист. == Таърих == Империя аз чандин ҳукумати мустақили шоҳӣ ва герсогӣ иборат буд. Императорони он ашрофи олмонӣ буданд. Таъсиси империя бояд барои устувор шудани нуфузи сиёсии Оттони I дар Лотарингия ва қаламрави собиқ давлати Каролингҳо мусоидат мекард. Империяи Руми Муқаддас дар асрҳои X—XIII ба авҷи қудрат расида, ба ҳайати он [[Олмон]], [[Австрия]], [[Словения]], [[Суэд|Шветсия]], [[Лихтенштайн|Лихтенштейн]], [[Белгия]], [[Ҳоланд|Ҳолландия]], [[Люксембург]], [[Чехия]], Фаронсаи Шарқӣ, Италияи Шимолӣ ва Полшаи Ғарбӣ дохил мешуданд. Аз асри XI муборизаи императорон бо папаи Рум шиддат ёфта, дар натиҷаи он сарзамини Италия аз ҳайати империя хориҷ карда шуд (нимаи дуввуми асри XIII) ва нуфузи ҳукуматҳои мустақил устувор гардид. Аз асри XIII императорро коллегияи курфюрстҳо интихоб мекарданд. Соли 1438 дар империя сулолаи Габсбургҳо ба сари қудрат омад. Дар асрҳои XV—XVI парокандагии сиёсии Империяи Руми Муқаддас авҷ гирифт: кӯшишҳои анҷом додани ислоҳот барои мутамарказ кардани ҳокимияти марказӣ ва ҷорӣ намудани боҷи императорӣ чандон натиҷа надоданд. Баъди Ҷанги сисола (1618-48) ва сулҳи Вестфал (1648) ҳукумати император бо ном боқӣ монда, Империяи Руми Муқаддас дар рафти ҷангҳои Наполеон барҳам хӯрд. Соли 1806 охирин императори Империяи Руми Муқаддас Франси II (1792—1806) аз ҳукумат даст кашида, расман тоҷу тахти империяи Австрияро соҳиб гардид. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Империяи Руми Муқаддас |8|муаллиф= }} {{ПБ}} {{Таърихи Аврупо|давлат=шукуфта}} {{Таърихи Олмон}} {{Мақолаи хуб|Таърих}} jb940aq761ygbfoi3avxdiv0lk965g4 0 331883 1475967 1475023 2026-06-09T09:42:39Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475967 wikitext text/x-wiki {{давлати таърихӣ}} '''Империяи Трапезунд ({{lang-old-ru|Империяи Трапезунд}}, {{lang-gkm|Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας}})''' — давлати асримиёнагии юнонӣ (1204–1461) дар соҳилҳои анатолии баҳри Сиёҳ дар қисми шимолу шарқии Осиёи Хурд. Пойтахташ – шаҳри Трапезунд (ҳоло Трабзон). Империяи Трапезунд пас аз забти Қустантания (Константинопол) аз ҷониби салибдорон – иштирокдорони ҷанги 4-уми салибӣ, ҳангоми заволи Империяи Византия таъсис ёфта буд. Бо ёрии лашкари маликаи гурҷӣ Тамара набераҳои императори византиягӣ Андроники I Алексей ва Довуд (Давид) Комнинҳо апрели 1204 аввал Трапезунд, баъд ноҳияҳои наздисоҳилиро бо шаҳрҳои Синоп, Амастрида ва Ираклия забт карданд. Тамоми соҳили баҳри Сиёҳ аз Гераклей то Қафқоз, ба ғайр аз Амиса (Самсун), ки дар дасти Салҷуқиён буд, ба Комнинҳои Бузург тобеъ шуд. Алексей император (ҳукмронӣ 1204–22) эълон шуд, ки дар асл қисми шарқии империя (бо Трапезунд) зери ҳокимияти ӯ ва қисми ғарбӣ зери итоати Довуд буд. Сулолаи Комнинҳои Бузург тӯли дуним аср ҳукмронӣ карданд. Соли 1214 Ираклия ва Амастридаро Империяи Никей ва Синопро салҷуқиён забт карданд. Қаламрави Империяи Трапезунд ба ҷониби хатти наздисоҳилӣ танг ва аз дигар ҳудудҳояш ҷудо шуд, ки дар он юнониҳо, гурҷиҳо ва арманиҳо сокин шуданд. Империяи Трапезунд бо Гурҷистон муносибати хуб дошт. Иқтисодиёти Империяи Трапезунд ба ангурпарварӣ, ғаллакорӣ ва миёнаравӣ дар тиҷорат бо қисми шимолии назди баҳри Сиёҳ, Қафқоз, Байнаннаҳрайн, Осиёи Миёна асос ёфта буд. Феодалҳо мустақил буданд: онҳо деҳқонони тобеи худро суд мекарданд ва дружинаҳо таъсис медоданд. Империяи Трапезунд аз соли 1243 ба муғулҳо ва аз соли 1456 ба туркҳои усмонӣ боҷ медод. Дар ибтидои асри 14 бо Оқ-Қоюнлу ҷангидааст. Соли 1461 Империяи Трапезундро султон Муҳаммади II забт карда, ба музофоти Империяи Усмонӣ табдил дод. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Империяи Трапезунд |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:давлат]] [[Гурӯҳ:Империя]] tsx7d5791vjw6xjray29vmn6cv9ikea 1475968 1475967 2026-06-09T09:46:00Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475968 wikitext text/x-wiki {{давлати таърихӣ}} '''Империяи Трапезунд''' ({{lang-gkm|Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας}})— давлати асримиёнагии юнонӣ (1204–1461) дар соҳилҳои анатолии баҳри Сиёҳ дар қисми шимолу шарқии Осиёи Хурд. Пойтахташ – шаҳри Трапезунд (ҳоло Трабзон). Империяи Трапезунд пас аз забти Қустантания (Константинопол) аз ҷониби салибдорон – иштирокдорони ҷанги 4-уми салибӣ, ҳангоми заволи Империяи Византия таъсис ёфта буд. Бо ёрии лашкари маликаи гурҷӣ Тамара набераҳои императори византиягӣ Андроники I Алексей ва Довуд (Давид) Комнинҳо апрели 1204 аввал Трапезунд, баъд ноҳияҳои наздисоҳилиро бо шаҳрҳои Синоп, Амастрида ва Ираклия забт карданд. Тамоми соҳили баҳри Сиёҳ аз Гераклей то Қафқоз, ба ғайр аз Амиса (Самсун), ки дар дасти Салҷуқиён буд, ба Комнинҳои Бузург тобеъ шуд. Алексей император (ҳукмронӣ 1204–22) эълон шуд, ки дар асл қисми шарқии империя (бо Трапезунд) зери ҳокимияти ӯ ва қисми ғарбӣ зери итоати Довуд буд. Сулолаи Комнинҳои Бузург тӯли дуним аср ҳукмронӣ карданд. Соли 1214 Ираклия ва Амастридаро Империяи Никей ва Синопро салҷуқиён забт карданд. Қаламрави Империяи Трапезунд ба ҷониби хатти наздисоҳилӣ танг ва аз дигар ҳудудҳояш ҷудо шуд, ки дар он юнониҳо, гурҷиҳо ва арманиҳо сокин шуданд. Империяи Трапезунд бо Гурҷистон муносибати хуб дошт. Иқтисодиёти Империяи Трапезунд ба ангурпарварӣ, ғаллакорӣ ва миёнаравӣ дар тиҷорат бо қисми шимолии назди баҳри Сиёҳ, Қафқоз, Байнаннаҳрайн, Осиёи Миёна асос ёфта буд. Феодалҳо мустақил буданд: онҳо деҳқонони тобеи худро суд мекарданд ва дружинаҳо таъсис медоданд. Империяи Трапезунд аз соли 1243 ба муғулҳо ва аз соли 1456 ба туркҳои усмонӣ боҷ медод. Дар ибтидои асри 14 бо Оқ-Қоюнлу ҷангидааст. Соли 1461 Империяи Трапезундро султон Муҳаммади II забт карда, ба музофоти Империяи Усмонӣ табдил дод. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Империяи Трапезунд |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:давлат]] [[Гурӯҳ:Империя]] leqe22dbe4s865rf3t5jujkal0g7ahm 1475969 1475968 2026-06-09T09:46:43Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475969 wikitext text/x-wiki {{давлати таърихӣ}} '''Империяи Трапезунд''' ({{lang-gkm|Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας}}) — давлати асримиёнагии юнонӣ (1204–1461) дар соҳилҳои анатолии баҳри Сиёҳ дар қисми шимолу шарқии Осиёи Хурд. Пойтахташ – шаҳри Трапезунд (ҳоло Трабзон). Империяи Трапезунд пас аз забти Қустантания (Константинопол) аз ҷониби салибдорон – иштирокдорони ҷанги 4-уми салибӣ, ҳангоми заволи Империяи Византия таъсис ёфта буд. Бо ёрии лашкари маликаи гурҷӣ Тамара набераҳои императори византиягӣ Андроники I Алексей ва Довуд (Давид) Комнинҳо апрели 1204 аввал Трапезунд, баъд ноҳияҳои наздисоҳилиро бо шаҳрҳои Синоп, Амастрида ва Ираклия забт карданд. Тамоми соҳили баҳри Сиёҳ аз Гераклей то Қафқоз, ба ғайр аз Амиса (Самсун), ки дар дасти Салҷуқиён буд, ба Комнинҳои Бузург тобеъ шуд. Алексей император (ҳукмронӣ 1204–22) эълон шуд, ки дар асл қисми шарқии империя (бо Трапезунд) зери ҳокимияти ӯ ва қисми ғарбӣ зери итоати Довуд буд. Сулолаи Комнинҳои Бузург тӯли дуним аср ҳукмронӣ карданд. Соли 1214 Ираклия ва Амастридаро Империяи Никей ва Синопро салҷуқиён забт карданд. Қаламрави Империяи Трапезунд ба ҷониби хатти наздисоҳилӣ танг ва аз дигар ҳудудҳояш ҷудо шуд, ки дар он юнониҳо, гурҷиҳо ва арманиҳо сокин шуданд. Империяи Трапезунд бо Гурҷистон муносибати хуб дошт. Иқтисодиёти Империяи Трапезунд ба ангурпарварӣ, ғаллакорӣ ва миёнаравӣ дар тиҷорат бо қисми шимолии назди баҳри Сиёҳ, Қафқоз, Байнаннаҳрайн, Осиёи Миёна асос ёфта буд. Феодалҳо мустақил буданд: онҳо деҳқонони тобеи худро суд мекарданд ва дружинаҳо таъсис медоданд. Империяи Трапезунд аз соли 1243 ба муғулҳо ва аз соли 1456 ба туркҳои усмонӣ боҷ медод. Дар ибтидои асри 14 бо Оқ-Қоюнлу ҷангидааст. Соли 1461 Империяи Трапезундро султон Муҳаммади II забт карда, ба музофоти Империяи Усмонӣ табдил дод. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Империяи Трапезунд |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:давлат]] [[Гурӯҳ:Империя]] ehvnle1o53rit9qlrx4pbncyzigswq5 1475972 1475969 2026-06-09T09:48:18Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475972 wikitext text/x-wiki {{давлати таърихӣ}} '''Империяи Трапезунд''' ({{lang-gkm|Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας}}) — давлати асримиёнагии юнонӣ (1204–1461) дар соҳилҳои анатолии баҳри Сиёҳ дар қисми шимолу шарқии Осиёи Хурд. Пойтахташ – шаҳри Трапезунд (ҳоло Трабзон). Империяи Трапезунд пас аз забти Қустантания (Константинопол) аз ҷониби салибдорон – иштирокдорони ҷанги 4-уми салибӣ, ҳангоми заволи Империяи Византия таъсис ёфта буд. Бо ёрии лашкари маликаи гурҷӣ Тамара набераҳои императори византиягӣ Андроники I Алексей ва Довуд (Давид) Комнинҳо апрели 1204 аввал Трапезунд, баъд ноҳияҳои наздисоҳилиро бо шаҳрҳои Синоп, Амастрида ва Ираклия забт карданд. Тамоми соҳили баҳри Сиёҳ аз Гераклей то Қафқоз, ба ғайр аз Амиса (Самсун), ки дар дасти Салҷуқиён буд, ба Комнинҳои Бузург тобеъ шуд. Алексей император (ҳукмронӣ 1204–1222) эълон шуд, ки дар асл қисми шарқии империя (бо Трапезунд) зери ҳокимияти ӯ ва қисми ғарбӣ зери итоати Довуд буд. Сулолаи Комнинҳои Бузург тӯли дуним аср ҳукмронӣ карданд. Соли 1214 Ираклия ва Амастридаро Империяи Никей ва Синопро салҷуқиён забт карданд. Қаламрави Империяи Трапезунд ба ҷониби хатти наздисоҳилӣ танг ва аз дигар ҳудудҳояш ҷудо шуд, ки дар он юнониҳо, гурҷиҳо ва арманиҳо сокин шуданд. Империяи Трапезунд бо Гурҷистон муносибати хуб дошт. Иқтисодиёти Империяи Трапезунд ба ангурпарварӣ, ғаллакорӣ ва миёнаравӣ дар тиҷорат бо қисми шимолии назди баҳри Сиёҳ, Қафқоз, Байнаннаҳрайн, Осиёи Миёна асос ёфта буд. Феодалҳо мустақил буданд: онҳо деҳқонони тобеи худро суд мекарданд ва дружинаҳо таъсис медоданд. Империяи Трапезунд аз соли 1243 ба муғулҳо ва аз соли 1456 ба туркҳои усмонӣ боҷ медод. Дар ибтидои асри XIV бо Оқ-Қоюнлу ҷангидааст. Соли 1461 Империяи Трапезундро султон Муҳаммади II забт карда, ба музофоти Империяи Усмонӣ табдил дод. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Империяи Трапезунд |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:давлат]] [[Гурӯҳ:Империя]] ts17z62lth8bd4tzznjiht0zggm1tdc 1475975 1475972 2026-06-09T09:50:47Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475975 wikitext text/x-wiki {{давлати таърихӣ}} '''Империяи Трапезунд''' ({{lang-gkm|Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας}}) — давлати асримиёнагии юнонӣ (1204–1461) дар соҳилҳои анатолии баҳри Сиёҳ дар қисми шимолу шарқии Осиёи Хурд. == Таърих == Пойтахташ – шаҳри Трапезунд (ҳоло Трабзон). Империяи Трапезунд пас аз забти Қустантания (Константинопол) аз ҷониби салибдорон – иштирокдорони ҷанги 4-уми салибӣ, ҳангоми заволи Империяи Византия таъсис ёфта буд. Бо ёрии лашкари маликаи гурҷӣ Тамара набераҳои императори византиягӣ Андроники I Алексей ва Довуд (Давид) Комнинҳо апрели 1204 аввал Трапезунд, баъд ноҳияҳои наздисоҳилиро бо шаҳрҳои Синоп, Амастрида ва Ираклия забт карданд. Тамоми соҳили баҳри Сиёҳ аз Гераклей то Қафқоз, ба ғайр аз Амиса (Самсун), ки дар дасти Салҷуқиён буд, ба Комнинҳои Бузург тобеъ шуд. Алексей император (ҳукмронӣ 1204–1222) эълон шуд, ки дар асл қисми шарқии империя (бо Трапезунд) зери ҳокимияти ӯ ва қисми ғарбӣ зери итоати Довуд буд. Сулолаи Комнинҳои Бузург тӯли дуним аср ҳукмронӣ карданд. Соли 1214 Ираклия ва Амастридаро Империяи Никей ва Синопро салҷуқиён забт карданд. Қаламрави Империяи Трапезунд ба ҷониби хатти наздисоҳилӣ танг ва аз дигар ҳудудҳояш ҷудо шуд, ки дар он юнониҳо, гурҷиҳо ва арманиҳо сокин шуданд. Империяи Трапезунд бо Гурҷистон муносибати хуб дошт. Иқтисодиёти Империяи Трапезунд ба ангурпарварӣ, ғаллакорӣ ва миёнаравӣ дар тиҷорат бо қисми шимолии назди баҳри Сиёҳ, Қафқоз, Байнаннаҳрайн, Осиёи Миёна асос ёфта буд. Феодалҳо мустақил буданд: онҳо деҳқонони тобеи худро суд мекарданд ва дружинаҳо таъсис медоданд. Империяи Трапезунд аз соли 1243 ба муғулҳо ва аз соли 1456 ба туркҳои усмонӣ боҷ медод. Дар ибтидои асри XIV бо Оқ-Қоюнлу ҷангидааст. Соли 1461 Империяи Трапезундро султон Муҳаммади II забт карда, ба музофоти Империяи Усмонӣ табдил дод. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Империяи Трапезунд |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:давлат]] [[Гурӯҳ:Империя]] 702b0guwcfr28799vmg3viwor0yvu15 1475981 1475975 2026-06-09T09:53:09Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475981 wikitext text/x-wiki {{давлати таърихӣ}} '''Империяи Трапезунд''' ({{lang-gkm|Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας}}) — давлати асримиёнагии юнонӣ (1204–1461) дар соҳилҳои анатолии баҳри Сиёҳ дар қисми шимолу шарқии Осиёи Хурд. == Таърих == Пойтахташ – шаҳри Трапезунд (ҳоло Трабзон). Империяи Трапезунд пас аз забти Қустантания (Константинопол) аз ҷониби салибдорон – иштирокдорони ҷанги 4-уми салибӣ, ҳангоми заволи Империяи Византия таъсис ёфта буд. Бо ёрии лашкари маликаи гурҷӣ Тамара набераҳои императори византиягӣ Андроники I Алексей ва Довуд (Давид) Комнинҳо апрели 1204 аввал Трапезунд, баъд ноҳияҳои наздисоҳилиро бо шаҳрҳои Синоп, Амастрида ва Ираклия забт карданд. Тамоми соҳили баҳри Сиёҳ аз Гераклей то Қафқоз, ба ғайр аз Амиса (Самсун), ки дар дасти Салҷуқиён буд, ба Комнинҳои Бузург тобеъ шуд. Алексей император (ҳукмронӣ 1204–1222) эълон шуд, ки дар асл қисми шарқии империя (бо Трапезунд) зери ҳокимияти ӯ ва қисми ғарбӣ зери итоати Довуд буд. Сулолаи Комнинҳои Бузург тӯли дуним аср ҳукмронӣ карданд. Соли 1214 Ираклия ва Амастридаро Империяи Никей ва Синопро салҷуқиён забт карданд. Қаламрави Империяи Трапезунд ба ҷониби хатти наздисоҳилӣ танг ва аз дигар ҳудудҳояш ҷудо шуд, ки дар он юнониҳо, гурҷиҳо ва арманиҳо сокин шуданд. Империяи Трапезунд бо Гурҷистон муносибати хуб дошт. Иқтисодиёти Империяи Трапезунд ба ангурпарварӣ, ғаллакорӣ ва миёнаравӣ дар тиҷорат бо қисми шимолии назди баҳри Сиёҳ, Қафқоз, Байнаннаҳрайн, Осиёи Миёна асос ёфта буд. Феодалҳо мустақил буданд: онҳо деҳқонони тобеи худро суд мекарданд ва дружинаҳо таъсис медоданд. Империяи Трапезунд аз соли 1243 ба муғулҳо ва аз соли 1456 ба туркҳои усмонӣ боҷ медод. Дар ибтидои асри XIV бо Оқ-Қоюнлу ҷангидааст. Соли 1461 Империяи Трапезундро султон Муҳаммади II забт карда, ба музофоти Империяи Усмонӣ табдил дод. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Империяи Трапезунд |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:давлат]] [[Гурӯҳ:Империя]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳиҳои Осиё]] 65u7c09voeavfz3n68y97vh27aaamt8 1475982 1475981 2026-06-09T09:53:55Z VASHGIRD 8035 1475982 wikitext text/x-wiki {{давлати таърихӣ}} '''Империяи Трапезунд''' ({{lang-gkm|Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας}}) — давлати асримиёнагии юнонӣ (1204—1461) дар соҳилҳои анатолии баҳри Сиёҳ дар қисми шимолу шарқии Осиёи Хурд. == Таърих == Пойтахташ — шаҳри Трапезунд (ҳоло Трабзон). Империяи Трапезунд пас аз забти Қустантания (Константинопол) аз ҷониби салибдорон — иштирокдорони ҷанги 4-уми салибӣ, ҳангоми заволи Империяи Византия таъсис ёфта буд. Бо ёрии лашкари маликаи гурҷӣ Тамара набераҳои императори византиягӣ Андроники I Алексей ва Довуд (Давид) Комнинҳо апрели 1204 аввал Трапезунд, баъд ноҳияҳои наздисоҳилиро бо шаҳрҳои Синоп, Амастрида ва Ираклия забт карданд. Тамоми соҳили баҳри Сиёҳ аз Гераклей то Қафқоз, ба ғайр аз Амиса (Самсун), ки дар дасти Салҷуқиён буд, ба Комнинҳои Бузург тобеъ шуд. Алексей император (ҳукмронӣ 1204—1222) эълон шуд, ки дар асл қисми шарқии империя (бо Трапезунд) зери ҳокимияти ӯ ва қисми ғарбӣ зери итоати Довуд буд. Сулолаи Комнинҳои Бузург тӯли дуним аср ҳукмронӣ карданд. Соли 1214 Ираклия ва Амастридаро Империяи Никей ва Синопро салҷуқиён забт карданд. Қаламрави Империяи Трапезунд ба ҷониби хатти наздисоҳилӣ танг ва аз дигар ҳудудҳояш ҷудо шуд, ки дар он юнониҳо, гурҷиҳо ва арманиҳо сокин шуданд. Империяи Трапезунд бо Гурҷистон муносибати хуб дошт. Иқтисодиёти Империяи Трапезунд ба ангурпарварӣ, ғаллакорӣ ва миёнаравӣ дар тиҷорат бо қисми шимолии назди баҳри Сиёҳ, Қафқоз, Байнаннаҳрайн, Осиёи Миёна асос ёфта буд. Феодалҳо мустақил буданд: онҳо деҳқонони тобеи худро суд мекарданд ва дружинаҳо таъсис медоданд. Империяи Трапезунд аз соли 1243 ба муғулҳо ва аз соли 1456 ба туркҳои усмонӣ боҷ медод. Дар ибтидои асри XIV бо Оқ-Қоюнлу ҷангидааст. Соли 1461 Империяи Трапезундро султон Муҳаммади II забт карда, ба музофоти Империяи Усмонӣ табдил дод. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Империяи Трапезунд |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Подшоҳиҳои гузаштаи Аврупо]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳиҳои Осиё]] r00q70cv06fn407i228yalbac77twke 1475983 1475982 2026-06-09T09:54:35Z VASHGIRD 8035 1475983 wikitext text/x-wiki {{давлати таърихӣ}} '''Империяи Трапезунд''' ({{lang-gkm|Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας}}) — давлати асримиёнагии юнонӣ (1204—1461) дар соҳилҳои анатолии [[баҳри Сиёҳ]] дар қисми шимолу шарқии [[Осиёи Хурд]]. == Таърих == Пойтахташ — шаҳри Трапезунд (ҳоло Трабзон). Империяи Трапезунд пас аз забти Қустантания (Константинопол) аз ҷониби салибдорон — иштирокдорони ҷанги 4-уми салибӣ, ҳангоми заволи Империяи Византия таъсис ёфта буд. Бо ёрии лашкари маликаи гурҷӣ Тамара набераҳои императори византиягӣ Андроники I Алексей ва Довуд (Давид) Комнинҳо апрели 1204 аввал Трапезунд, баъд ноҳияҳои наздисоҳилиро бо шаҳрҳои Синоп, Амастрида ва Ираклия забт карданд. Тамоми соҳили баҳри Сиёҳ аз Гераклей то Қафқоз, ба ғайр аз Амиса (Самсун), ки дар дасти Салҷуқиён буд, ба Комнинҳои Бузург тобеъ шуд. Алексей император (ҳукмронӣ 1204—1222) эълон шуд, ки дар асл қисми шарқии империя (бо Трапезунд) зери ҳокимияти ӯ ва қисми ғарбӣ зери итоати Довуд буд. Сулолаи Комнинҳои Бузург тӯли дуним аср ҳукмронӣ карданд. Соли 1214 Ираклия ва Амастридаро Империяи Никей ва Синопро салҷуқиён забт карданд. Қаламрави Империяи Трапезунд ба ҷониби хатти наздисоҳилӣ танг ва аз дигар ҳудудҳояш ҷудо шуд, ки дар он юнониҳо, гурҷиҳо ва арманиҳо сокин шуданд. Империяи Трапезунд бо Гурҷистон муносибати хуб дошт. Иқтисодиёти Империяи Трапезунд ба ангурпарварӣ, ғаллакорӣ ва миёнаравӣ дар тиҷорат бо қисми шимолии назди баҳри Сиёҳ, Қафқоз, Байнаннаҳрайн, Осиёи Миёна асос ёфта буд. Феодалҳо мустақил буданд: онҳо деҳқонони тобеи худро суд мекарданд ва дружинаҳо таъсис медоданд. Империяи Трапезунд аз соли 1243 ба муғулҳо ва аз соли 1456 ба туркҳои усмонӣ боҷ медод. Дар ибтидои асри XIV бо Оқ-Қоюнлу ҷангидааст. Соли 1461 Империяи Трапезундро султон Муҳаммади II забт карда, ба музофоти Империяи Усмонӣ табдил дод. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Империяи Трапезунд |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Подшоҳиҳои гузаштаи Аврупо]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳиҳои Осиё]] e8z4qfbawlf2k3lrdo0fb893me8xrq9 0 331884 1475961 1475027 2026-06-09T09:28:56Z VASHGIRD 8035 Тағйири масир ба [[Имперотурии Усмонӣ]] 1475961 wikitext text/x-wiki #равона [[Имперотурии Усмонӣ]] pf5ejaregut7a6awcw83wftz73a3q7q 0 331885 1475984 1475028 2026-06-09T09:59:15Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475984 wikitext text/x-wiki '''Имперфект''' ({{lang-la|imperfectum}} —ба охир нарасида, қатъ нагардида, номукаммал, нотамом), шакли феъл, ки амали дар замони гузашта бавуқӯъомада ё ҳолати ба амал омадан ва ё такрор шудани онро бе ишора ба лаҳзаи анҷомрасӣ ё қатъ гардиданаш ифода мекунад. Имперфект дар шакли замони гузаштаи ҳикоягии феъли забони тоҷикӣ ба назар мерасад: мехондам, мерафтам, мебурдам ва ғайра Дар забонҳои ҳиндуаврупоӣ, забонҳои славянӣ ва ғайра хеле маъмул аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имперфект |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Забоншиноси]] [[Гурӯҳ:Грамматика]] [[Гурӯҳ:Феъл]] [[Гурӯҳ:Замонҳои феъл]] ti4qvae897qlr3mnqh6p4sa6664sn31 0 331886 1475985 1475031 2026-06-09T10:02:08Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475985 wikitext text/x-wiki {{Беморӣ}} '''Импетиго''' (лот. Impetigo, аз impeto – ҳамла, зарар расондан), рихинак, бемории сироятии пӯст, ки ангезандааш стрептококкҳо ва стафилококкҳо мебошанд. Ба пайдоиши Импетиго осебҳои хурд ва риоя накардани тозагии пӯст, заиф будани масуният, ихтилоли мубодилаи моддаҳо (масалан диабети қанд) ва ғайра мусоидат менамоянд. Импетиго ду навъ – стрептококкӣ ва стрептостафилококкӣ мешавад. Импетигои стрептоккокӣ бештар дар кӯдакон ба назар мерасад. Дар пӯсти рӯй ва дасту по рихинакҳои қутрашон то 10 мм (обияти тирагун доранд) пайдо мешаванд. Онҳо зуд кафида, баъди шифо ёфтанашон изҳои даргузар боқӣ мегузоранд. Импетигои стрептостафилококкӣ рихинакҳои иборат аз обияти сабзи зардча ва карахши зардобӣ мебошанд. Импетиго бо табу тасфи андак, дар кӯдакон бо нишонаҳои нефрити музмин падид меояд. == Муолиҷа == маҳлули сабзи бриллиантӣ (зеленка), фукорсин ва генсианвиолет, марҳамҳои зиддибактериявӣ, хамираҳо, афканишоти фаробунафш, антибиотикҳо; ба гирди рихинакҳо молидани маҳлули 2%-и спирти салитсилат. Пешгирӣ: риояи беҳдошти пӯст, ҷудо нигоҳ доштани бемор. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импетиго |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Педиатрия]] [[Гурӯҳ:беморӣ]] p1l35ie2tc9aghb6zc24q7lcy9734zr 0 331887 1475986 1475032 2026-06-09T10:08:05Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475986 wikitext text/x-wiki '''Импичмент''' (({{lang-en|impeachment}} — нобоварӣ, от {{lang-lat|impedivi}} — «монеъ шуд, пешгирӣ кард),тартиби махсуси амалигардонии ҷавобгарии шахсони мансабдор; гунаҳкоркунии судии шахсони мансабдор то сардори давлат, бо оқибати аз вазифа озод кардани онҳо барои кирдори ҷиноӣ. Айбдоркунӣ дар ҷараёни Импичмент, чун қоида, дар ҳолате сурат мегирад, ки шахс сарфи назар аз риоя кардан ё накардани ҳадди ваколатҳои хидматии худ, амали ғайриқонунӣ содир кардааст. Ҳангоми баррасии парванда мақоми поинии парламент нақши камераи судиро иҷро намуда, айбномаро ба мақоми мансабдори дахлдор пешниҳод мекунад. Парвандаи баррасишуда ба палатаи болоии парламент пешниҳод ва дар коллегияи судӣ муҳокима мешавад. Ҳукми баровардаи палатаи болоӣ, маъмулан, бо овоздиҳии аксарияти вакилон (масалан, дар ИМА – 2/3 овозҳо) қабул мешавад. == Мафҳум == Мафҳуми Импичмент дар Англия (асри 14) ҳамчун воситаи мубориза ба муқобили шиканҷаи маҳбусони подшоҳӣ пайдо шудааст. Дар таърихи Британия Импичмент бори охир соли 1806 татбиқ шудааст. Мафҳуми Импичмент аз қонунгузории англисҳо ба конститутсияи ИМА гузашта, пешбарии айбдоркунӣ дар назди Сенат аз тарафи палатаи поинӣ ба муқобили шахсони мансабдори федералӣ, то судяҳо ва президентро ифода мекард. Чунин меъёр дар ҳар иёлат барои губернатор ва дигар шахсони мансабдор муқаррар шудааст. Палатаи болоӣ зинаи судӣ буда, президент ҳуқуқ надорад аз рӯи ҳукми Сенат бахшиши ҷазо эълон намояд. Импичмент ба маънои қаблиаш танҳо давраи аввали марҳалаи барканорӣ аз мансаб бино бар содир кардани ҷиноят буд, аммо дар замони муосир (ҳатто дар мамлакатҳои низоми ҳуқуқиашон англосаксонӣ) Импичмент тамоми марҳалаи барканорӣ аз мансабро фаро мегирад. Дар ИМА се ҳолати Импичменти сардори давлат маълум аст: Импичменти Э. Ҷонсон – бо сабаби ғайриқонунӣ аз вазифа озод кардани вазири ҳарбӣ (1868), Импичменти Р. Никсон – барои барангехтани моҷарои сиёсӣ (1974) ва Б. Клинтон – бино бар нишондоди бардурӯғ ва монеъшавӣ ба татбиқи адолати судӣ (1998–99). Ҷонсон ва Клинтонро Сенат сафед кард, аммо Никсон то баррасии парванда аз тарафи Сенат истеъфо дод. Дар як қатор кишварҳои дорои шакли идораи ҷумҳуриявӣ Импичмент пеш аз ҳама ба сарвари давлат (президент), дар ҳолати хиёнат ба ватан ва вайрон кардани конститутсия татбиқ мешавад. Дар ИМА Импичмент метавонад нисбат ба ҳамаи ходимони давлатӣ расман истифода шавад. Дар Федератсияи Руссия Импичмент ба маънои озод кардани Президенти Федератсияи Руссия аз вазифа аст, ки аз тарафи Маҷлиси Федералӣ тибқи меъёри Конститутсияи Федератсияи Руссия татбиқ мешавад. Дар як қатор давлатҳо Импичментро мақомоти олии судӣ, масалан, Суди конститутсионӣ (Олмон, Италия, Булғория), Суди Олӣ (Португалия, Финляндия, Руминия), палатаи болоии адолат (Фаронса) татбиқ мекунанд. Дар қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон расмиёти Импичмент танҳо ба мансаби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дахл дорад. «Президент ҳуқуқи дахлнопазирӣ дорад. Дахлнопазирии Президент дар сурати аз тарафи ӯ содир шудани хиёнат ба давлат дар асоси хулосаи Суди конститутсионӣ ва бо тарафдории аз се ду ҳиссаи шумораи умумии аъзои Маҷлиси миллӣ ва вакилони Маҷлиси намояндагон, ки ҳар яке аз онҳо дар алоҳидагӣ овоз медиҳанд, бекор карда мешавад» (Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаи 72). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импичмент |8|муаллиф= Ф. Ҷабборов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҳуқуқи асосӣ]] [[Гурӯҳ:Парлумон]] fpusq3hg3txhujiq4sjigs2bvcnw9vp 1475990 1475986 2026-06-09T10:13:58Z Rabboni Hakimzoda 123692 Тағйири масир ба [[Истизоҳ]] 1475990 wikitext text/x-wiki #равона [[Истизоҳ]] 39uyd7plvarc35k1vx1u8qlkwhb5i40 0 331888 1475995 1475036 2026-06-09T10:21:08Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475995 wikitext text/x-wiki '''Импликатсия''' (лот. implicate – бофт, печиш), амали мантиқие, ки ду гуфторро тавассути бандакҳои мантиқии «агар …, он гоҳ…» («Агар Р бошад, он гоҳ Q аст») пайваст карда, маънии мураккаб ҳосил менамояд. Импликатсияро дар мантиқ бо тариқи рамзӣ тавассути формулаи pq ё p>q ифода менамоянд, ки ин ҷо ҳарфи р антеседент (муқаддам), q – консеквент (толӣ) ва ё > маънои «бармеояд»-ро дорад, яъне аз гуфтори р гуфтори q бармеояд. Дар Импликатсия ифодае, ки пас аз калимаи «агар» меояд, антеседент ва ифодаи пас аз ҳиссачаи «он гоҳ» ё «пас» омадаро консеквент гӯянд. Барои ошкор кардани моҳияти импликатсия лозим меояд, ки фарқи байни қазияҳои шартӣ дар мантиқи анъанавӣ ва Импликатсия ё гуфтори шартӣ дар мантиқи риёзӣ ошкор карда шавад. Дар фаъолияти ҳаррӯзаи одамон, ки мувофиқи қоидаву қонунҳои анъанавӣ сурат мегирад, бандакҳои «агар…, он гоҳ…» вобастагии ин ё он зуҳуротро ба зуҳуроти дигар инъикос менамоянд. Масалан, «Агар борон борад, он гоҳ замин тар мешавад» ё «Агар ҷисм гарм карда шавад, он гоҳ ҳаҷми вай васеъ мешавад». Дар қисми аввал (асос)-и қазияҳои мазкур шарте гуфта шудааст, ки ҳангоми риоя шудани он қисми дуввум (натиҷа)-и қазияҳои шартӣ ҳақ ё дуруст мебошанд. Ин ҷо ҳар ду қисм (ҷузъ)-и қазияҳо ҳам аз рӯи шакл ва ҳам аз рӯи мазмун ё маъно бо якдигар алоқаманданд. Ҳақ ё дурӯғ будани қазияи шартӣ ба мазмуни қазияҳои содаи таркибӣ вобаста мебошад. Яъне ҳангоми ҳақ будани асос натиҷа низ ҳақ аст; ҳангоми дурӯғ будани асос на ҳама вақт гуфтан мумкин аст, ки натиҷа дурӯғ мебошад; агар натиҷа ҳақ бошад, гуфтан мумкин нест, ки асос ҳақ аст; агар натиҷа дурӯғ бошад, пас асос низ дурӯғ аст. Мантиқи риёзӣ истифодаи Импликатсияи гуфторро хеле осон намуд. Фарқи байни Импликатсия дар мантиқи анъанавӣ ва муосир аз он иборат аст, ки дар мантиқи анъанавӣ бо ифодаҳои «агар…, он гоҳ…» робитаи сабабӣ байни зуҳурот ба эътибор гирифта мешавад. Дар мантиқи муосир, хусусан дар алгебраи гуфтор, Импликатсия чунин тавсиф меёбад: Импликатсия дар се ҳолат, яъне ҳангоми ҳақ будани ҳам асосу ҳам натиҷа, ҳангоми дурӯғ будани ҳам асосу ҳам натиҷа доимо ҳақ буда, танҳо ҳангоми ҳақ будани асос ва дурӯғ будани натиҷа дурӯғ мебошад. Ҳангоми дурӯғ будани антеседент – «консеквент» – «калима бо ҳарфи калон навишта шудааст» метавонад бо ҳарфи калон навишта шавад, чунки калима метавонад исми хос бошад, бино бар ин, қазияи шартӣ ҳақ мешавад; ҳангоми дурӯғ будани антеседент – «калима дар аввали ҷумла наомадааст» ва дурӯғ будани консеквент – «калима бо ҳарфи калон навишта шудааст», қазияи шартӣ ҳамеша ҳақ мешавад, зеро аз фикри дурӯғ бояд фикри дурӯғ барояд. Ниҳоят, ҳангоми ҳақ будани антеседент ва дурӯғ будани консеквент қазияи шартӣ дурӯғ мешавад. Масалан, «Калима дар аввали ҷумла омадааст», лекин «вай бо ҳарфи калон навишта нашудааст», дар чунин ҳолат бо қоидаҳои сарфу наҳви забони тоҷикӣ зид мебошад. Мутафаккирони асримиёнагии форс-тоҷик ба монанди [[Абунасри Форобӣ|Абунасри Форобӣ,]] [[Абуалӣ ибни Сино]], [[Насируддини Тӯсӣ]], [[Котибии Қазвинӣ]], [[Фахруддини Розӣ]], [[Қутбуддини Розӣ]] ва дигарон ҳангоми баррасии қазияҳои шартӣ ва дар ҳамин асос қиёсоти шартӣ, Импликатсияро хеле нозукбинона истифода карда, мавриди баррасӣ қарор доданд. Онҳо дар кадом ҳолат ҳақ ва дар кадом ҳолат дурӯғ шудани Импликатсияро таҳлилу таҳқиқ карда, онро «лузум» номиданд. Мафҳуми «лузум» яке аз мафҳумҳои бунёдии таълимоти онҳо нисбат ба қазияҳои шартӣ ва назарияи қиёсот ба шумор меравад. Дар мантиқи муосир, пеш аз ҳама, се навъи Импликатсияро фарқ мекунанд: Импликатсияи моддӣ, шаклӣ ва қатъӣ. Дар ҳар навъи Импликатсия ҳангоми муайян кардани онҳо ғояи Импликатсияи моддӣ бартарӣ дорад, чунки новобаста ба таърифоти гуногуни Импликатсия, дар ниҳояти кор тамоми онҳо ба Импликатсияи моддӣ анҷом меёбанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импликатсия |8|муаллиф= Н. Сайфуллоев}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ]] or9n83df2mo200c71ny18pg33dp9gw3 1475996 1475995 2026-06-09T10:22:59Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475996 wikitext text/x-wiki '''Импликатсия''' (лот. implicate – бофт, печиш), амали мантиқие, ки ду гуфторро тавассути бандакҳои мантиқии «агар …, он гоҳ…» («Агар Р бошад, он гоҳ Q аст») пайваст карда, маънии мураккаб ҳосил менамояд. Импликатсияро дар мантиқ бо тариқи рамзӣ тавассути формулаи pq ё p>q ифода менамоянд, ки ин ҷо ҳарфи р антеседент (муқаддам), q – консеквент (толӣ) ва ё > маънои «бармеояд»-ро дорад, яъне аз гуфтори р гуфтори q бармеояд. Дар Импликатсия ифодае, ки пас аз калимаи «агар» меояд, антеседент ва ифодаи пас аз ҳиссачаи «он гоҳ» ё «пас» омадаро консеквент гӯянд. Барои ошкор кардани моҳияти импликатсия лозим меояд, ки фарқи байни қазияҳои шартӣ дар мантиқи анъанавӣ ва Импликатсия ё гуфтори шартӣ дар мантиқи риёзӣ ошкор карда шавад. Дар фаъолияти ҳаррӯзаи одамон, ки мувофиқи қоидаву қонунҳои анъанавӣ сурат мегирад, бандакҳои «агар…, он гоҳ…» вобастагии ин ё он зуҳуротро ба зуҳуроти дигар инъикос менамоянд. Масалан, «Агар борон борад, он гоҳ замин тар мешавад» ё «Агар ҷисм гарм карда шавад, он гоҳ ҳаҷми вай васеъ мешавад». Дар қисми аввал (асос)-и қазияҳои мазкур шарте гуфта шудааст, ки ҳангоми риоя шудани он қисми дуввум (натиҷа)-и қазияҳои шартӣ ҳақ ё дуруст мебошанд. Ин ҷо ҳар ду қисм (ҷузъ)-и қазияҳо ҳам аз рӯи шакл ва ҳам аз рӯи мазмун ё маъно бо якдигар алоқаманданд. Ҳақ ё дурӯғ будани қазияи шартӣ ба мазмуни қазияҳои содаи таркибӣ вобаста мебошад. Яъне ҳангоми ҳақ будани асос натиҷа низ ҳақ аст; ҳангоми дурӯғ будани асос на ҳама вақт гуфтан мумкин аст, ки натиҷа дурӯғ мебошад; агар натиҷа ҳақ бошад, гуфтан мумкин нест, ки асос ҳақ аст; агар натиҷа дурӯғ бошад, пас асос низ дурӯғ аст. Мантиқи риёзӣ истифодаи Импликатсияи гуфторро хеле осон намуд. Фарқи байни Импликатсия дар мантиқи анъанавӣ ва муосир аз он иборат аст, ки дар мантиқи анъанавӣ бо ифодаҳои «агар…, он гоҳ…» робитаи сабабӣ байни зуҳурот ба эътибор гирифта мешавад. Дар мантиқи муосир, хусусан дар алгебраи гуфтор, Импликатсия чунин тавсиф меёбад: Импликатсия дар се ҳолат, яъне ҳангоми ҳақ будани ҳам асосу ҳам натиҷа, ҳангоми дурӯғ будани ҳам асосу ҳам натиҷа доимо ҳақ буда, танҳо ҳангоми ҳақ будани асос ва дурӯғ будани натиҷа дурӯғ мебошад. Ҳангоми дурӯғ будани антеседент – «консеквент» – «калима бо ҳарфи калон навишта шудааст» метавонад бо ҳарфи калон навишта шавад, чунки калима метавонад исми хос бошад, бино бар ин, қазияи шартӣ ҳақ мешавад; ҳангоми дурӯғ будани антеседент – «калима дар аввали ҷумла наомадааст» ва дурӯғ будани консеквент – «калима бо ҳарфи калон навишта шудааст», қазияи шартӣ ҳамеша ҳақ мешавад, зеро аз фикри дурӯғ бояд фикри дурӯғ барояд. Ниҳоят, ҳангоми ҳақ будани антеседент ва дурӯғ будани консеквент қазияи шартӣ дурӯғ мешавад. Масалан, «Калима дар аввали ҷумла омадааст», лекин «вай бо ҳарфи калон навишта нашудааст», дар чунин ҳолат бо қоидаҳои сарфу наҳви забони тоҷикӣ зид мебошад. Мутафаккирони асримиёнагии форс-тоҷик ба монанди [[Абунасри Форобӣ|Абунасри Форобӣ,]] [[Абуалӣ ибни Сино]], [[Насируддини Тӯсӣ]], [[Котибии Қазвинӣ]], [[Фахруддини Розӣ]], [[Қутбуддини Розӣ]] ва дигарон ҳангоми баррасии қазияҳои шартӣ ва дар ҳамин асос қиёсоти шартӣ, Импликатсияро хеле нозукбинона истифода карда, мавриди баррасӣ қарор доданд. Онҳо дар кадом ҳолат ҳақ ва дар кадом ҳолат дурӯғ шудани Импликатсияро таҳлилу таҳқиқ карда, онро «лузум» номиданд. Мафҳуми «лузум» яке аз мафҳумҳои бунёдии таълимоти онҳо нисбат ба қазияҳои шартӣ ва назарияи қиёсот ба шумор меравад. Дар мантиқи муосир, пеш аз ҳама, се навъи Импликатсияро фарқ мекунанд: Импликатсияи моддӣ, шаклӣ ва қатъӣ. Дар ҳар навъи Импликатсия ҳангоми муайян кардани онҳо ғояи Импликатсияи моддӣ бартарӣ дорад, чунки новобаста ба таърифоти гуногуни Импликатсия, дар ниҳояти кор тамоми онҳо ба Импликатсияи моддӣ анҷом меёбанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импликатсия |8|муаллиф= Н. Сайфуллоев}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ]] 2gk91nqn7z14vtfmozngbgsvhxruuc0 1475997 1475996 2026-06-09T10:23:56Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475997 wikitext text/x-wiki '''Импликатсия''' (лот. implicate – бофт, печиш) '''—''' амали мантиқие, ки ду гуфторро тавассути бандакҳои мантиқии «агар …, он гоҳ…» («Агар Р бошад, он гоҳ Q аст») пайваст карда, маънии мураккаб ҳосил менамояд. Импликатсияро дар мантиқ бо тариқи рамзӣ тавассути формулаи pq ё p>q ифода менамоянд, ки ин ҷо ҳарфи р антеседент (муқаддам), q – консеквент (толӣ) ва ё > маънои «бармеояд»-ро дорад, яъне аз гуфтори р гуфтори q бармеояд. Дар Импликатсия ифодае, ки пас аз калимаи «агар» меояд, антеседент ва ифодаи пас аз ҳиссачаи «он гоҳ» ё «пас» омадаро консеквент гӯянд. Барои ошкор кардани моҳияти импликатсия лозим меояд, ки фарқи байни қазияҳои шартӣ дар мантиқи анъанавӣ ва Импликатсия ё гуфтори шартӣ дар мантиқи риёзӣ ошкор карда шавад. Дар фаъолияти ҳаррӯзаи одамон, ки мувофиқи қоидаву қонунҳои анъанавӣ сурат мегирад, бандакҳои «агар…, он гоҳ…» вобастагии ин ё он зуҳуротро ба зуҳуроти дигар инъикос менамоянд. Масалан, «Агар борон борад, он гоҳ замин тар мешавад» ё «Агар ҷисм гарм карда шавад, он гоҳ ҳаҷми вай васеъ мешавад». Дар қисми аввал (асос)-и қазияҳои мазкур шарте гуфта шудааст, ки ҳангоми риоя шудани он қисми дуввум (натиҷа)-и қазияҳои шартӣ ҳақ ё дуруст мебошанд. Ин ҷо ҳар ду қисм (ҷузъ)-и қазияҳо ҳам аз рӯи шакл ва ҳам аз рӯи мазмун ё маъно бо якдигар алоқаманданд. Ҳақ ё дурӯғ будани қазияи шартӣ ба мазмуни қазияҳои содаи таркибӣ вобаста мебошад. Яъне ҳангоми ҳақ будани асос натиҷа низ ҳақ аст; ҳангоми дурӯғ будани асос на ҳама вақт гуфтан мумкин аст, ки натиҷа дурӯғ мебошад; агар натиҷа ҳақ бошад, гуфтан мумкин нест, ки асос ҳақ аст; агар натиҷа дурӯғ бошад, пас асос низ дурӯғ аст. Мантиқи риёзӣ истифодаи Импликатсияи гуфторро хеле осон намуд. Фарқи байни Импликатсия дар мантиқи анъанавӣ ва муосир аз он иборат аст, ки дар мантиқи анъанавӣ бо ифодаҳои «агар…, он гоҳ…» робитаи сабабӣ байни зуҳурот ба эътибор гирифта мешавад. Дар мантиқи муосир, хусусан дар алгебраи гуфтор, Импликатсия чунин тавсиф меёбад: Импликатсия дар се ҳолат, яъне ҳангоми ҳақ будани ҳам асосу ҳам натиҷа, ҳангоми дурӯғ будани ҳам асосу ҳам натиҷа доимо ҳақ буда, танҳо ҳангоми ҳақ будани асос ва дурӯғ будани натиҷа дурӯғ мебошад. Ҳангоми дурӯғ будани антеседент – «консеквент» – «калима бо ҳарфи калон навишта шудааст» метавонад бо ҳарфи калон навишта шавад, чунки калима метавонад исми хос бошад, бино бар ин, қазияи шартӣ ҳақ мешавад; ҳангоми дурӯғ будани антеседент – «калима дар аввали ҷумла наомадааст» ва дурӯғ будани консеквент – «калима бо ҳарфи калон навишта шудааст», қазияи шартӣ ҳамеша ҳақ мешавад, зеро аз фикри дурӯғ бояд фикри дурӯғ барояд. Ниҳоят, ҳангоми ҳақ будани антеседент ва дурӯғ будани консеквент қазияи шартӣ дурӯғ мешавад. Масалан, «Калима дар аввали ҷумла омадааст», лекин «вай бо ҳарфи калон навишта нашудааст», дар чунин ҳолат бо қоидаҳои сарфу наҳви забони тоҷикӣ зид мебошад. Мутафаккирони асримиёнагии форс-тоҷик ба монанди [[Абунасри Форобӣ|Абунасри Форобӣ,]] [[Абуалӣ ибни Сино]], [[Насируддини Тӯсӣ]], [[Котибии Қазвинӣ]], [[Фахруддини Розӣ]], [[Қутбуддини Розӣ]] ва дигарон ҳангоми баррасии қазияҳои шартӣ ва дар ҳамин асос қиёсоти шартӣ, Импликатсияро хеле нозукбинона истифода карда, мавриди баррасӣ қарор доданд. Онҳо дар кадом ҳолат ҳақ ва дар кадом ҳолат дурӯғ шудани Импликатсияро таҳлилу таҳқиқ карда, онро «лузум» номиданд. Мафҳуми «лузум» яке аз мафҳумҳои бунёдии таълимоти онҳо нисбат ба қазияҳои шартӣ ва назарияи қиёсот ба шумор меравад. Дар мантиқи муосир, пеш аз ҳама, се навъи Импликатсияро фарқ мекунанд: Импликатсияи моддӣ, шаклӣ ва қатъӣ. Дар ҳар навъи Импликатсия ҳангоми муайян кардани онҳо ғояи Импликатсияи моддӣ бартарӣ дорад, чунки новобаста ба таърифоти гуногуни Импликатсия, дар ниҳояти кор тамоми онҳо ба Импликатсияи моддӣ анҷом меёбанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импликатсия |8|муаллиф= Н. Сайфуллоев}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ]] 9aiwsngyn2m30cpfgs4hw6z6z002eht 0 331890 1476002 1475040 2026-06-09T10:37:46Z Rabboni Hakimzoda 123692 1476002 wikitext text/x-wiki '''Импресарио''' (итал. impresario, аз impren-dere – иқдом кардан, ташкил кардан, барпо кардан), дар баъзе кишварҳо соҳибкори хусусӣ, муассис, намояндаи ин ё он ҳунарманд, ки аз номи ӯ дар бастани шартномаҳо иштирок мекунад. Ба уҳдаи Импресарио ташкили барномаҳои ҳунарӣ ва намоишҳо, бастани шартномаҳо бо интиқолдиҳандагони таҷҳизот, ташкили ҷои хоби муваққатӣ ё фармоиши пешакии меҳмонхонаҳо ва таъмини хӯроки ҳунармандон дар давраи сафарҳои ҳунарӣ, ҷамъоварии маълумот доир ба манфиатбахш будан ё набудани ин ё он иқдом ва ғайра дохил мешаванд. Дар ҳолатҳои махсус вазифаҳои Импресариоро метавонад метсенат, таъсисдиҳандаи намоиши хайриявии фарҳангӣ иҷро кунад. Дар [[Итолиё|Италия]] асрҳои XVI–XVIII Импресарио ташаббускорон, соҳибони гурӯҳҳои хусусӣ ва мудирони театрҳо ба шумор мерафтанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импресарио |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:пешаҳо]] 70bpve28tvwttojo9vg2z785nha2zz8 4 331893 1475056 1475052 2026-06-08T12:03:27Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 /* Тарафдор */ вироишоти сабкӣ, аломатҳои китобат 1475056 wikitext text/x-wiki == [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] == === Маълумот дар бораи корбар === {| class="wikitable" style="font-size:85%" | style="background:#DDF" | | style="background:#ECECEC" | |- ! style="text-align:left" | Шумораи вироиш | ≈6531 вироиши ҳамагӣ дар фазои мақолаҳо |- ! style="text-align:left" | Таҷриба (санаи вироиши аввал) | 12 ноябри 2021 |- ! style="text-align:left" | Шумораи миёнаи вироишот дар як рӯз | ≈3,9 |- ! style="text-align:left" | Овоздиҳӣ гузаронида мешавад | аз 2026-06-08 то 2026-06-22, 19:00 [[UTC]] |} {{дархост ба унвон |унвон = |корбар = Зинҳор Насрӣ |баҳс = Ман [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] хоҳиш мекунам, ки дархостамро ба унвони мудир қабул кунед. Дар тӯли беш аз чор соли фаъолият дар Википедиаи тоҷикӣ садҳо мақолаи нав эҷод ва ислоҳ кардаам — аз ҷумла мақолаҳои ширкатҳои технологӣ ([[Oracle]], [[Meta Platforms|Meta]], [[Intel]], [[OpenAI]], [[Microsoft]] ва ғ.), мақолаҳо дар бораи фурудгоҳҳои ҷаҳон (зиёда аз 300 мақола), мақолаҳо дар бораи автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ ва дигар мавзӯъҳои донишномавӣ. Ҳамзамон бо [[Викидода]] кор карда, sitelinkҳои тоҷикиро ба садҳо унсур илова намудам. Ҳамчун мудир мехоҳам корҳои зеринро иҷро намоям: # Ҳимояи Википедиа аз [[Википедиа:Вандализм|вандализм]] ва нобуд кардани мақолаҳои бемаъно ё реклама-спам. # Бастани корбарони вайронкор ва нишонаҳои IP-и онҳо. # Ҳимояи саҳифаҳои муҳим аз вироиши ношоям. # Дарёфти мақолаҳои такрорӣ (дубль) ва якҷоя кардани онҳо. # Гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва нобудсозии гурӯҳҳо ва саҳифаҳои холӣ. # Назорати ҳамарӯзаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]] ва ислоҳи вироишҳои ношоям. # Роҳнамоии корбарони нав ва кӯмак ба онҳо дар мутобиқшавӣ ба қоидаҳои Википедиа. :Эзоҳ: Ин дархост бо мақсади беҳбудии фаъолияти корбарӣ ва нигоҳдории сифати маводи Википедиаи тоҷикӣ пешниҳод шудааст. Бо эҳтиром, --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) }} === Шарҳ === === Тарафдор === #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба ----[[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 10:34, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} === Муқобил === # === Худдорӣ === # === Саволҳо ба номзад === ==== Одатӣ ==== * '''Кадом аз [[Википедиа:Мудирон|вазифаҳои мудиронро]] шумо иҷро мекунед?''' *: Асосан мубориза бар зидди вандализм ва спам, ҳимояи саҳифаҳои муҳим, бастани корбарони вайронкор, ислоҳи мақолаҳои такрорӣ, гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва назорати рӯзонаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]]. Ҳамчунин ба корбарони нав ёрӣ хоҳам расонд. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Чи хел шумо [[Вижа:Contributions/Зинҳор Насрӣ|ҳиссагузориатонро]] ба Википедиа баҳо медиҳед?''' *: Дар тӯли беш аз 4 сол ≈6500 вироиш дар фазои мақолаҳо иҷро кардам. Самтҳои асосии кор: ширкатҳои технологӣ ва AI, фурудгоҳҳои ҷаҳон (≈340 мақола), автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ. Дар Wikidata 600+ sitelinki тоҷикӣ илова намудам. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Бо дигар корбарони Википедиа муқобилият буд? Агар буд, шумо чӣ тавр вайро ҳал кардед ва дар оянда чӣ тавр дар ҳамин хел ҳолатҳо роҳи ҳалро меёбед?''' *: Бо дигар корбарон ягон муқобилияти ҷиддӣ набуд. Дар оянда агар ҳолати баҳсбарангез ба миён ояд, аввал кӯшиш мекунам тавассути муҳокима дар саҳифаи баҳс ба ҳаллу фасл расам, бо такя ба қоидаҳои Википедиа ва манбаъҳои боэътимод. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шумо ҳисоби корбарии иловагӣ доред?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Ягон бор баста шуда будед?''' *: Не, ҳеҷ гоҳ. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шахсан бо ягон корбари Википедиа шинос ҳастед?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Таҷрибаи мудириро дар дигар манбаҳо доред? Ҳамчун модератори қаҳвахона ё мудири вики-лоиҳа.''' *: Дар лоиҳаҳои технологии худам таҷрибаи маъмурияти серверҳо ва сайтҳо дорам, аммо махсусан дар лоиҳаҳои вики не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) === Натиҷа === r5didjau1djkx1gncd7c7dqelt3p2ft 1475057 1475056 2026-06-08T12:06:49Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 /* Тарафдор */ ороиш, аломатҳои китобат, савол, вироишоти сабкӣ 1475057 wikitext text/x-wiki == [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] == === Маълумот дар бораи корбар === {| class="wikitable" style="font-size:85%" | style="background:#DDF" | | style="background:#ECECEC" | |- ! style="text-align:left" | Шумораи вироиш | ≈6531 вироиши ҳамагӣ дар фазои мақолаҳо |- ! style="text-align:left" | Таҷриба (санаи вироиши аввал) | 12 ноябри 2021 |- ! style="text-align:left" | Шумораи миёнаи вироишот дар як рӯз | ≈3,9 |- ! style="text-align:left" | Овоздиҳӣ гузаронида мешавад | аз 2026-06-08 то 2026-06-22, 19:00 [[UTC]] |} {{дархост ба унвон |унвон = |корбар = Зинҳор Насрӣ |баҳс = Ман [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] хоҳиш мекунам, ки дархостамро ба унвони мудир қабул кунед. Дар тӯли беш аз чор соли фаъолият дар Википедиаи тоҷикӣ садҳо мақолаи нав эҷод ва ислоҳ кардаам — аз ҷумла мақолаҳои ширкатҳои технологӣ ([[Oracle]], [[Meta Platforms|Meta]], [[Intel]], [[OpenAI]], [[Microsoft]] ва ғ.), мақолаҳо дар бораи фурудгоҳҳои ҷаҳон (зиёда аз 300 мақола), мақолаҳо дар бораи автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ ва дигар мавзӯъҳои донишномавӣ. Ҳамзамон бо [[Викидода]] кор карда, sitelinkҳои тоҷикиро ба садҳо унсур илова намудам. Ҳамчун мудир мехоҳам корҳои зеринро иҷро намоям: # Ҳимояи Википедиа аз [[Википедиа:Вандализм|вандализм]] ва нобуд кардани мақолаҳои бемаъно ё реклама-спам. # Бастани корбарони вайронкор ва нишонаҳои IP-и онҳо. # Ҳимояи саҳифаҳои муҳим аз вироиши ношоям. # Дарёфти мақолаҳои такрорӣ (дубль) ва якҷоя кардани онҳо. # Гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва нобудсозии гурӯҳҳо ва саҳифаҳои холӣ. # Назорати ҳамарӯзаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]] ва ислоҳи вироишҳои ношоям. # Роҳнамоии корбарони нав ва кӯмак ба онҳо дар мутобиқшавӣ ба қоидаҳои Википедиа. :Эзоҳ: Ин дархост бо мақсади беҳбудии фаъолияти корбарӣ ва нигоҳдории сифати маводи Википедиаи тоҷикӣ пешниҳод шудааст. Бо эҳтиром, --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) }} === Шарҳ === === Тарафдор === #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба ----[[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 10:34, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}}корҳои хубе дар рушди Википедияи тоҷикӣ анҷом дода ва хоҳад дод ----[[User:Zolfeqar Fatihzadeh| Zolfeqar Fatihzadeh]] ([[Баҳси User:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 13:06, 8 июни 2026 (UTC) === Муқобил === # === Худдорӣ === # === Саволҳо ба номзад === ==== Одатӣ ==== * '''Кадом аз [[Википедиа:Мудирон|вазифаҳои мудиронро]] шумо иҷро мекунед?''' *: Асосан мубориза бар зидди вандализм ва спам, ҳимояи саҳифаҳои муҳим, бастани корбарони вайронкор, ислоҳи мақолаҳои такрорӣ, гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва назорати рӯзонаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]]. Ҳамчунин ба корбарони нав ёрӣ хоҳам расонд. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Чи хел шумо [[Вижа:Contributions/Зинҳор Насрӣ|ҳиссагузориатонро]] ба Википедиа баҳо медиҳед?''' *: Дар тӯли беш аз 4 сол ≈6500 вироиш дар фазои мақолаҳо иҷро кардам. Самтҳои асосии кор: ширкатҳои технологӣ ва AI, фурудгоҳҳои ҷаҳон (≈340 мақола), автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ. Дар Wikidata 600+ sitelinki тоҷикӣ илова намудам. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Бо дигар корбарони Википедиа муқобилият буд? Агар буд, шумо чӣ тавр вайро ҳал кардед ва дар оянда чӣ тавр дар ҳамин хел ҳолатҳо роҳи ҳалро меёбед?''' *: Бо дигар корбарон ягон муқобилияти ҷиддӣ набуд. Дар оянда агар ҳолати баҳсбарангез ба миён ояд, аввал кӯшиш мекунам тавассути муҳокима дар саҳифаи баҳс ба ҳаллу фасл расам, бо такя ба қоидаҳои Википедиа ва манбаъҳои боэътимод. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шумо ҳисоби корбарии иловагӣ доред?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Ягон бор баста шуда будед?''' *: Не, ҳеҷ гоҳ. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шахсан бо ягон корбари Википедиа шинос ҳастед?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Таҷрибаи мудириро дар дигар манбаҳо доред? Ҳамчун модератори қаҳвахона ё мудири вики-лоиҳа.''' *: Дар лоиҳаҳои технологии худам таҷрибаи маъмурияти серверҳо ва сайтҳо дорам, аммо махсусан дар лоиҳаҳои вики не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) === Натиҷа === 9nfwc3ol2pyvn6owhdtr9dv6rydjhvi 1475058 1475057 2026-06-08T12:07:32Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 /* Тарафдор */ илова, вироишоти сабкӣ 1475058 wikitext text/x-wiki == [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] == === Маълумот дар бораи корбар === {| class="wikitable" style="font-size:85%" | style="background:#DDF" | | style="background:#ECECEC" | |- ! style="text-align:left" | Шумораи вироиш | ≈6531 вироиши ҳамагӣ дар фазои мақолаҳо |- ! style="text-align:left" | Таҷриба (санаи вироиши аввал) | 12 ноябри 2021 |- ! style="text-align:left" | Шумораи миёнаи вироишот дар як рӯз | ≈3,9 |- ! style="text-align:left" | Овоздиҳӣ гузаронида мешавад | аз 2026-06-08 то 2026-06-22, 19:00 [[UTC]] |} {{дархост ба унвон |унвон = |корбар = Зинҳор Насрӣ |баҳс = Ман [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] хоҳиш мекунам, ки дархостамро ба унвони мудир қабул кунед. Дар тӯли беш аз чор соли фаъолият дар Википедиаи тоҷикӣ садҳо мақолаи нав эҷод ва ислоҳ кардаам — аз ҷумла мақолаҳои ширкатҳои технологӣ ([[Oracle]], [[Meta Platforms|Meta]], [[Intel]], [[OpenAI]], [[Microsoft]] ва ғ.), мақолаҳо дар бораи фурудгоҳҳои ҷаҳон (зиёда аз 300 мақола), мақолаҳо дар бораи автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ ва дигар мавзӯъҳои донишномавӣ. Ҳамзамон бо [[Викидода]] кор карда, sitelinkҳои тоҷикиро ба садҳо унсур илова намудам. Ҳамчун мудир мехоҳам корҳои зеринро иҷро намоям: # Ҳимояи Википедиа аз [[Википедиа:Вандализм|вандализм]] ва нобуд кардани мақолаҳои бемаъно ё реклама-спам. # Бастани корбарони вайронкор ва нишонаҳои IP-и онҳо. # Ҳимояи саҳифаҳои муҳим аз вироиши ношоям. # Дарёфти мақолаҳои такрорӣ (дубль) ва якҷоя кардани онҳо. # Гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва нобудсозии гурӯҳҳо ва саҳифаҳои холӣ. # Назорати ҳамарӯзаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]] ва ислоҳи вироишҳои ношоям. # Роҳнамоии корбарони нав ва кӯмак ба онҳо дар мутобиқшавӣ ба қоидаҳои Википедиа. :Эзоҳ: Ин дархост бо мақсади беҳбудии фаъолияти корбарӣ ва нигоҳдории сифати маводи Википедиаи тоҷикӣ пешниҳод шудааст. Бо эҳтиром, --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) }} === Шарҳ === === Тарафдор === #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба ----[[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 10:34, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} корҳои хубе дар рушди Википедияи тоҷикӣ анҷом дода ва хоҳад дод ----[[User:Zolfeqar Fatihzadeh| Zolfeqar Fatihzadeh]] ([[Баҳси User:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 13:06, 8 июни 2026 (UTC) === Муқобил === # === Худдорӣ === # === Саволҳо ба номзад === ==== Одатӣ ==== * '''Кадом аз [[Википедиа:Мудирон|вазифаҳои мудиронро]] шумо иҷро мекунед?''' *: Асосан мубориза бар зидди вандализм ва спам, ҳимояи саҳифаҳои муҳим, бастани корбарони вайронкор, ислоҳи мақолаҳои такрорӣ, гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва назорати рӯзонаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]]. Ҳамчунин ба корбарони нав ёрӣ хоҳам расонд. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Чи хел шумо [[Вижа:Contributions/Зинҳор Насрӣ|ҳиссагузориатонро]] ба Википедиа баҳо медиҳед?''' *: Дар тӯли беш аз 4 сол ≈6500 вироиш дар фазои мақолаҳо иҷро кардам. Самтҳои асосии кор: ширкатҳои технологӣ ва AI, фурудгоҳҳои ҷаҳон (≈340 мақола), автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ. Дар Wikidata 600+ sitelinki тоҷикӣ илова намудам. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Бо дигар корбарони Википедиа муқобилият буд? Агар буд, шумо чӣ тавр вайро ҳал кардед ва дар оянда чӣ тавр дар ҳамин хел ҳолатҳо роҳи ҳалро меёбед?''' *: Бо дигар корбарон ягон муқобилияти ҷиддӣ набуд. Дар оянда агар ҳолати баҳсбарангез ба миён ояд, аввал кӯшиш мекунам тавассути муҳокима дар саҳифаи баҳс ба ҳаллу фасл расам, бо такя ба қоидаҳои Википедиа ва манбаъҳои боэътимод. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шумо ҳисоби корбарии иловагӣ доред?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Ягон бор баста шуда будед?''' *: Не, ҳеҷ гоҳ. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шахсан бо ягон корбари Википедиа шинос ҳастед?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Таҷрибаи мудириро дар дигар манбаҳо доред? Ҳамчун модератори қаҳвахона ё мудири вики-лоиҳа.''' *: Дар лоиҳаҳои технологии худам таҷрибаи маъмурияти серверҳо ва сайтҳо дорам, аммо махсусан дар лоиҳаҳои вики не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) === Натиҷа === 4tkmr4m5lon4c4x6uaa9q46slirbsu8 1475286 1475058 2026-06-08T13:47:05Z Navruzov Abdulmalik 57291 1475286 wikitext text/x-wiki == [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] == === Маълумот дар бораи корбар === {| class="wikitable" style="font-size:85%" | style="background:#DDF" | | style="background:#ECECEC" | |- ! style="text-align:left" | Шумораи вироиш | ≈6531 вироиши ҳамагӣ дар фазои мақолаҳо |- ! style="text-align:left" | Таҷриба (санаи вироиши аввал) | 12 ноябри 2021 |- ! style="text-align:left" | Шумораи миёнаи вироишот дар як рӯз | ≈3,9 |- ! style="text-align:left" | Овоздиҳӣ гузаронида мешавад | аз 2026-06-08 то 2026-06-22, 19:00 [[UTC]] |} {{дархост ба унвон |унвон = |корбар = Зинҳор Насрӣ |баҳс = Ман [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] хоҳиш мекунам, ки дархостамро ба унвони мудир қабул кунед. Дар тӯли беш аз чор соли фаъолият дар Википедиаи тоҷикӣ садҳо мақолаи нав эҷод ва ислоҳ кардаам — аз ҷумла мақолаҳои ширкатҳои технологӣ ([[Oracle]], [[Meta Platforms|Meta]], [[Intel]], [[OpenAI]], [[Microsoft]] ва ғ.), мақолаҳо дар бораи фурудгоҳҳои ҷаҳон (зиёда аз 300 мақола), мақолаҳо дар бораи автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ ва дигар мавзӯъҳои донишномавӣ. Ҳамзамон бо [[Викидода]] кор карда, sitelinkҳои тоҷикиро ба садҳо унсур илова намудам. Ҳамчун мудир мехоҳам корҳои зеринро иҷро намоям: # Ҳимояи Википедиа аз [[Википедиа:Вандализм|вандализм]] ва нобуд кардани мақолаҳои бемаъно ё реклама-спам. # Бастани корбарони вайронкор ва нишонаҳои IP-и онҳо. # Ҳимояи саҳифаҳои муҳим аз вироиши ношоям. # Дарёфти мақолаҳои такрорӣ (дубль) ва якҷоя кардани онҳо. # Гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва нобудсозии гурӯҳҳо ва саҳифаҳои холӣ. # Назорати ҳамарӯзаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]] ва ислоҳи вироишҳои ношоям. # Роҳнамоии корбарони нав ва кӯмак ба онҳо дар мутобиқшавӣ ба қоидаҳои Википедиа. :Эзоҳ: Ин дархост бо мақсади беҳбудии фаъолияти корбарӣ ва нигоҳдории сифати маводи Википедиаи тоҷикӣ пешниҳод шудааст. Бо эҳтиром, --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) }} === Шарҳ === === Тарафдор === #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба ----[[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 10:34, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} корҳои хубе дар рушди Википедияи тоҷикӣ анҷом дода ва хоҳад дод ----[[User:Zolfeqar Fatihzadeh| Zolfeqar Fatihzadeh]] ([[Баҳси User:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 13:06, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба ва умедбахш ----[[Корбар:Navruzov Abdulmalik|Navruzov Abdulmalik]] ([[Баҳси корбар:Navruzov Abdulmalik|баҳс]]) 10:34, 8 июни 2026 (UTC) === Муқобил === # === Худдорӣ === # === Саволҳо ба номзад === ==== Одатӣ ==== * '''Кадом аз [[Википедиа:Мудирон|вазифаҳои мудиронро]] шумо иҷро мекунед?''' *: Асосан мубориза бар зидди вандализм ва спам, ҳимояи саҳифаҳои муҳим, бастани корбарони вайронкор, ислоҳи мақолаҳои такрорӣ, гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва назорати рӯзонаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]]. Ҳамчунин ба корбарони нав ёрӣ хоҳам расонд. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Чи хел шумо [[Вижа:Contributions/Зинҳор Насрӣ|ҳиссагузориатонро]] ба Википедиа баҳо медиҳед?''' *: Дар тӯли беш аз 4 сол ≈6500 вироиш дар фазои мақолаҳо иҷро кардам. Самтҳои асосии кор: ширкатҳои технологӣ ва AI, фурудгоҳҳои ҷаҳон (≈340 мақола), автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ. Дар Wikidata 600+ sitelinki тоҷикӣ илова намудам. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Бо дигар корбарони Википедиа муқобилият буд? Агар буд, шумо чӣ тавр вайро ҳал кардед ва дар оянда чӣ тавр дар ҳамин хел ҳолатҳо роҳи ҳалро меёбед?''' *: Бо дигар корбарон ягон муқобилияти ҷиддӣ набуд. Дар оянда агар ҳолати баҳсбарангез ба миён ояд, аввал кӯшиш мекунам тавассути муҳокима дар саҳифаи баҳс ба ҳаллу фасл расам, бо такя ба қоидаҳои Википедиа ва манбаъҳои боэътимод. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шумо ҳисоби корбарии иловагӣ доред?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Ягон бор баста шуда будед?''' *: Не, ҳеҷ гоҳ. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шахсан бо ягон корбари Википедиа шинос ҳастед?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Таҷрибаи мудириро дар дигар манбаҳо доред? Ҳамчун модератори қаҳвахона ё мудири вики-лоиҳа.''' *: Дар лоиҳаҳои технологии худам таҷрибаи маъмурияти серверҳо ва сайтҳо дорам, аммо махсусан дар лоиҳаҳои вики не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) === Натиҷа === o8sve2wpyv4ifpmuir0f7iyj04tvc33 1475289 1475286 2026-06-08T16:51:53Z Umarxon III 11844 /* Тарафдор */ 1475289 wikitext text/x-wiki == [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] == === Маълумот дар бораи корбар === {| class="wikitable" style="font-size:85%" | style="background:#DDF" | | style="background:#ECECEC" | |- ! style="text-align:left" | Шумораи вироиш | ≈6531 вироиши ҳамагӣ дар фазои мақолаҳо |- ! style="text-align:left" | Таҷриба (санаи вироиши аввал) | 12 ноябри 2021 |- ! style="text-align:left" | Шумораи миёнаи вироишот дар як рӯз | ≈3,9 |- ! style="text-align:left" | Овоздиҳӣ гузаронида мешавад | аз 2026-06-08 то 2026-06-22, 19:00 [[UTC]] |} {{дархост ба унвон |унвон = |корбар = Зинҳор Насрӣ |баҳс = Ман [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] хоҳиш мекунам, ки дархостамро ба унвони мудир қабул кунед. Дар тӯли беш аз чор соли фаъолият дар Википедиаи тоҷикӣ садҳо мақолаи нав эҷод ва ислоҳ кардаам — аз ҷумла мақолаҳои ширкатҳои технологӣ ([[Oracle]], [[Meta Platforms|Meta]], [[Intel]], [[OpenAI]], [[Microsoft]] ва ғ.), мақолаҳо дар бораи фурудгоҳҳои ҷаҳон (зиёда аз 300 мақола), мақолаҳо дар бораи автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ ва дигар мавзӯъҳои донишномавӣ. Ҳамзамон бо [[Викидода]] кор карда, sitelinkҳои тоҷикиро ба садҳо унсур илова намудам. Ҳамчун мудир мехоҳам корҳои зеринро иҷро намоям: # Ҳимояи Википедиа аз [[Википедиа:Вандализм|вандализм]] ва нобуд кардани мақолаҳои бемаъно ё реклама-спам. # Бастани корбарони вайронкор ва нишонаҳои IP-и онҳо. # Ҳимояи саҳифаҳои муҳим аз вироиши ношоям. # Дарёфти мақолаҳои такрорӣ (дубль) ва якҷоя кардани онҳо. # Гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва нобудсозии гурӯҳҳо ва саҳифаҳои холӣ. # Назорати ҳамарӯзаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]] ва ислоҳи вироишҳои ношоям. # Роҳнамоии корбарони нав ва кӯмак ба онҳо дар мутобиқшавӣ ба қоидаҳои Википедиа. :Эзоҳ: Ин дархост бо мақсади беҳбудии фаъолияти корбарӣ ва нигоҳдории сифати маводи Википедиаи тоҷикӣ пешниҳод шудааст. Бо эҳтиром, --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) }} === Шарҳ === === Тарафдор === #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба ----[[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 10:34, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} корҳои хубе дар рушди Википедияи тоҷикӣ анҷом дода ва хоҳад дод ----[[User:Zolfeqar Fatihzadeh| Zolfeqar Fatihzadeh]] ([[Баҳси User:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 13:06, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба ва умедбахш ----[[Корбар:Navruzov Abdulmalik|Navruzov Abdulmalik]] ([[Баҳси корбар:Navruzov Abdulmalik|баҳс]]) 10:34, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба -- [[Корбар:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Баҳси корбар:Umarxon III|баҳс]]) 16:51, 8 июни 2026 (UTC) === Муқобил === # === Худдорӣ === # === Саволҳо ба номзад === ==== Одатӣ ==== * '''Кадом аз [[Википедиа:Мудирон|вазифаҳои мудиронро]] шумо иҷро мекунед?''' *: Асосан мубориза бар зидди вандализм ва спам, ҳимояи саҳифаҳои муҳим, бастани корбарони вайронкор, ислоҳи мақолаҳои такрорӣ, гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва назорати рӯзонаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]]. Ҳамчунин ба корбарони нав ёрӣ хоҳам расонд. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Чи хел шумо [[Вижа:Contributions/Зинҳор Насрӣ|ҳиссагузориатонро]] ба Википедиа баҳо медиҳед?''' *: Дар тӯли беш аз 4 сол ≈6500 вироиш дар фазои мақолаҳо иҷро кардам. Самтҳои асосии кор: ширкатҳои технологӣ ва AI, фурудгоҳҳои ҷаҳон (≈340 мақола), автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ. Дар Wikidata 600+ sitelinki тоҷикӣ илова намудам. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Бо дигар корбарони Википедиа муқобилият буд? Агар буд, шумо чӣ тавр вайро ҳал кардед ва дар оянда чӣ тавр дар ҳамин хел ҳолатҳо роҳи ҳалро меёбед?''' *: Бо дигар корбарон ягон муқобилияти ҷиддӣ набуд. Дар оянда агар ҳолати баҳсбарангез ба миён ояд, аввал кӯшиш мекунам тавассути муҳокима дар саҳифаи баҳс ба ҳаллу фасл расам, бо такя ба қоидаҳои Википедиа ва манбаъҳои боэътимод. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шумо ҳисоби корбарии иловагӣ доред?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Ягон бор баста шуда будед?''' *: Не, ҳеҷ гоҳ. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шахсан бо ягон корбари Википедиа шинос ҳастед?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Таҷрибаи мудириро дар дигар манбаҳо доред? Ҳамчун модератори қаҳвахона ё мудири вики-лоиҳа.''' *: Дар лоиҳаҳои технологии худам таҷрибаи маъмурияти серверҳо ва сайтҳо дорам, аммо махсусан дар лоиҳаҳои вики не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) === Натиҷа === qq6x9s7weml572finddsj2j8uxq3ob2 1475290 1475289 2026-06-08T17:09:45Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Тарафдор */ тарафдор 1475290 wikitext text/x-wiki == [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] == === Маълумот дар бораи корбар === {| class="wikitable" style="font-size:85%" | style="background:#DDF" | | style="background:#ECECEC" | |- ! style="text-align:left" | Шумораи вироиш | ≈6531 вироиши ҳамагӣ дар фазои мақолаҳо |- ! style="text-align:left" | Таҷриба (санаи вироиши аввал) | 12 ноябри 2021 |- ! style="text-align:left" | Шумораи миёнаи вироишот дар як рӯз | ≈3,9 |- ! style="text-align:left" | Овоздиҳӣ гузаронида мешавад | аз 2026-06-08 то 2026-06-22, 19:00 [[UTC]] |} {{дархост ба унвон |унвон = |корбар = Зинҳор Насрӣ |баҳс = Ман [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] хоҳиш мекунам, ки дархостамро ба унвони мудир қабул кунед. Дар тӯли беш аз чор соли фаъолият дар Википедиаи тоҷикӣ садҳо мақолаи нав эҷод ва ислоҳ кардаам — аз ҷумла мақолаҳои ширкатҳои технологӣ ([[Oracle]], [[Meta Platforms|Meta]], [[Intel]], [[OpenAI]], [[Microsoft]] ва ғ.), мақолаҳо дар бораи фурудгоҳҳои ҷаҳон (зиёда аз 300 мақола), мақолаҳо дар бораи автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ ва дигар мавзӯъҳои донишномавӣ. Ҳамзамон бо [[Викидода]] кор карда, sitelinkҳои тоҷикиро ба садҳо унсур илова намудам. Ҳамчун мудир мехоҳам корҳои зеринро иҷро намоям: # Ҳимояи Википедиа аз [[Википедиа:Вандализм|вандализм]] ва нобуд кардани мақолаҳои бемаъно ё реклама-спам. # Бастани корбарони вайронкор ва нишонаҳои IP-и онҳо. # Ҳимояи саҳифаҳои муҳим аз вироиши ношоям. # Дарёфти мақолаҳои такрорӣ (дубль) ва якҷоя кардани онҳо. # Гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва нобудсозии гурӯҳҳо ва саҳифаҳои холӣ. # Назорати ҳамарӯзаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]] ва ислоҳи вироишҳои ношоям. # Роҳнамоии корбарони нав ва кӯмак ба онҳо дар мутобиқшавӣ ба қоидаҳои Википедиа. :Эзоҳ: Ин дархост бо мақсади беҳбудии фаъолияти корбарӣ ва нигоҳдории сифати маводи Википедиаи тоҷикӣ пешниҳод шудааст. Бо эҳтиром, --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) }} === Шарҳ === === Тарафдор === #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба ----[[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 10:34, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} корҳои хубе дар рушди Википедияи тоҷикӣ анҷом дода ва хоҳад дод ----[[User:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] ([[Баҳси User:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 13:06, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба ва умедбахш ----[[Корбар:Navruzov Abdulmalik|Navruzov Abdulmalik]] ([[Баҳси корбар:Navruzov Abdulmalik|баҳс]]) 10:34, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба -- [[Корбар:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Баҳси корбар:Umarxon III|баҳс]]) 16:51, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} дар лоиаҳои [[w:en:meta.wikimedia.org]] таҷриба дорад.--[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 17:09, 8 июни 2026 (UTC) === Муқобил === # === Худдорӣ === # === Саволҳо ба номзад === ==== Одатӣ ==== * '''Кадом аз [[Википедиа:Мудирон|вазифаҳои мудиронро]] шумо иҷро мекунед?''' *: Асосан мубориза бар зидди вандализм ва спам, ҳимояи саҳифаҳои муҳим, бастани корбарони вайронкор, ислоҳи мақолаҳои такрорӣ, гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва назорати рӯзонаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]]. Ҳамчунин ба корбарони нав ёрӣ хоҳам расонд. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Чи хел шумо [[Вижа:Contributions/Зинҳор Насрӣ|ҳиссагузориатонро]] ба Википедиа баҳо медиҳед?''' *: Дар тӯли беш аз 4 сол ≈6500 вироиш дар фазои мақолаҳо иҷро кардам. Самтҳои асосии кор: ширкатҳои технологӣ ва AI, фурудгоҳҳои ҷаҳон (≈340 мақола), автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ. Дар Wikidata 600+ sitelinki тоҷикӣ илова намудам. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Бо дигар корбарони Википедиа муқобилият буд? Агар буд, шумо чӣ тавр вайро ҳал кардед ва дар оянда чӣ тавр дар ҳамин хел ҳолатҳо роҳи ҳалро меёбед?''' *: Бо дигар корбарон ягон муқобилияти ҷиддӣ набуд. Дар оянда агар ҳолати баҳсбарангез ба миён ояд, аввал кӯшиш мекунам тавассути муҳокима дар саҳифаи баҳс ба ҳаллу фасл расам, бо такя ба қоидаҳои Википедиа ва манбаъҳои боэътимод. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шумо ҳисоби корбарии иловагӣ доред?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Ягон бор баста шуда будед?''' *: Не, ҳеҷ гоҳ. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шахсан бо ягон корбари Википедиа шинос ҳастед?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Таҷрибаи мудириро дар дигар манбаҳо доред? Ҳамчун модератори қаҳвахона ё мудири вики-лоиҳа.''' *: Дар лоиҳаҳои технологии худам таҷрибаи маъмурияти серверҳо ва сайтҳо дорам, аммо махсусан дар лоиҳаҳои вики не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) === Натиҷа === i2ahxkx2kqgccwahkuneexwvs4n88ty 1475935 1475290 2026-06-09T08:22:25Z VASHGIRD 8035 /* Тарафдор */ 1475935 wikitext text/x-wiki == [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] == === Маълумот дар бораи корбар === {| class="wikitable" style="font-size:85%" | style="background:#DDF" | | style="background:#ECECEC" | |- ! style="text-align:left" | Шумораи вироиш | ≈6531 вироиши ҳамагӣ дар фазои мақолаҳо |- ! style="text-align:left" | Таҷриба (санаи вироиши аввал) | 12 ноябри 2021 |- ! style="text-align:left" | Шумораи миёнаи вироишот дар як рӯз | ≈3,9 |- ! style="text-align:left" | Овоздиҳӣ гузаронида мешавад | аз 2026-06-08 то 2026-06-22, 19:00 [[UTC]] |} {{дархост ба унвон |унвон = |корбар = Зинҳор Насрӣ |баҳс = Ман [[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Зинҳор Насрӣ]] хоҳиш мекунам, ки дархостамро ба унвони мудир қабул кунед. Дар тӯли беш аз чор соли фаъолият дар Википедиаи тоҷикӣ садҳо мақолаи нав эҷод ва ислоҳ кардаам — аз ҷумла мақолаҳои ширкатҳои технологӣ ([[Oracle]], [[Meta Platforms|Meta]], [[Intel]], [[OpenAI]], [[Microsoft]] ва ғ.), мақолаҳо дар бораи фурудгоҳҳои ҷаҳон (зиёда аз 300 мақола), мақолаҳо дар бораи автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ ва дигар мавзӯъҳои донишномавӣ. Ҳамзамон бо [[Викидода]] кор карда, sitelinkҳои тоҷикиро ба садҳо унсур илова намудам. Ҳамчун мудир мехоҳам корҳои зеринро иҷро намоям: # Ҳимояи Википедиа аз [[Википедиа:Вандализм|вандализм]] ва нобуд кардани мақолаҳои бемаъно ё реклама-спам. # Бастани корбарони вайронкор ва нишонаҳои IP-и онҳо. # Ҳимояи саҳифаҳои муҳим аз вироиши ношоям. # Дарёфти мақолаҳои такрорӣ (дубль) ва якҷоя кардани онҳо. # Гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва нобудсозии гурӯҳҳо ва саҳифаҳои холӣ. # Назорати ҳамарӯзаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]] ва ислоҳи вироишҳои ношоям. # Роҳнамоии корбарони нав ва кӯмак ба онҳо дар мутобиқшавӣ ба қоидаҳои Википедиа. :Эзоҳ: Ин дархост бо мақсади беҳбудии фаъолияти корбарӣ ва нигоҳдории сифати маводи Википедиаи тоҷикӣ пешниҳод шудааст. Бо эҳтиром, --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) }} === Шарҳ === === Тарафдор === #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба ----[[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 10:34, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} корҳои хубе дар рушди Википедияи тоҷикӣ анҷом дода ва хоҳад дод ----[[User:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] ([[Баҳси User:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 13:06, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба ва умедбахш ----[[Корбар:Navruzov Abdulmalik|Navruzov Abdulmalik]] ([[Баҳси корбар:Navruzov Abdulmalik|баҳс]]) 10:34, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} корбари бисёр ботаҷриба -- [[Корбар:Umarxon III|Umarxon III]] ([[Баҳси корбар:Umarxon III|баҳс]]) 16:51, 8 июни 2026 (UTC) #{{тарафдор}} дар лоиаҳои [[w:en:meta.wikimedia.org]] таҷриба дорад.--[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 17:09, 8 июни 2026 (UTC) # {{тарафдор}}, корбари таҷрибадор ва муҷаҳҳаз бо фанновариҳои навин, ки ҷойгоҳаш ҳаминҷост! --[[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 08:22, 9 июни 2026 (UTC) === Муқобил === # === Худдорӣ === # === Саволҳо ба номзад === ==== Одатӣ ==== * '''Кадом аз [[Википедиа:Мудирон|вазифаҳои мудиронро]] шумо иҷро мекунед?''' *: Асосан мубориза бар зидди вандализм ва спам, ҳимояи саҳифаҳои муҳим, бастани корбарони вайронкор, ислоҳи мақолаҳои такрорӣ, гурӯҳбандии дурусти мақолаҳо ва назорати рӯзонаи [[Вижа:RecentChanges|охирин тағйирот]]. Ҳамчунин ба корбарони нав ёрӣ хоҳам расонд. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Чи хел шумо [[Вижа:Contributions/Зинҳор Насрӣ|ҳиссагузориатонро]] ба Википедиа баҳо медиҳед?''' *: Дар тӯли беш аз 4 сол ≈6500 вироиш дар фазои мақолаҳо иҷро кардам. Самтҳои асосии кор: ширкатҳои технологӣ ва AI, фурудгоҳҳои ҷаҳон (≈340 мақола), автомобилҳо, шахсиятҳои таърихӣ. Дар Wikidata 600+ sitelinki тоҷикӣ илова намудам. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Бо дигар корбарони Википедиа муқобилият буд? Агар буд, шумо чӣ тавр вайро ҳал кардед ва дар оянда чӣ тавр дар ҳамин хел ҳолатҳо роҳи ҳалро меёбед?''' *: Бо дигар корбарон ягон муқобилияти ҷиддӣ набуд. Дар оянда агар ҳолати баҳсбарангез ба миён ояд, аввал кӯшиш мекунам тавассути муҳокима дар саҳифаи баҳс ба ҳаллу фасл расам, бо такя ба қоидаҳои Википедиа ва манбаъҳои боэътимод. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шумо ҳисоби корбарии иловагӣ доред?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Ягон бор баста шуда будед?''' *: Не, ҳеҷ гоҳ. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Шахсан бо ягон корбари Википедиа шинос ҳастед?''' *: Не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) * '''Таҷрибаи мудириро дар дигар манбаҳо доред? Ҳамчун модератори қаҳвахона ё мудири вики-лоиҳа.''' *: Дар лоиҳаҳои технологии худам таҷрибаи маъмурияти серверҳо ва сайтҳо дорам, аммо махсусан дар лоиҳаҳои вики не. --[[Корбар:Зинҳор Насрӣ|Zinhor Nasri]] ([[Баҳси корбар:Зинҳор Насрӣ|баҳс]]) 09:46, 8 июни 2026 (UTC) === Натиҷа === rbiz6bdzfmzn3ftpc9c874dze7bg8da 0 331895 1475120 2026-06-08T13:05:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475120 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Киркук |номи аслӣ = كركوك / Kerkûk |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XX (шаҳри муосир) |масоҳат = 227 |баландии маркази МА = 350 |аҳолӣ = 975 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Киркук''' (ба арабӣ: ''كركوك''; ба курдӣ: ''Kerkûk'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Киркук буда, яке аз марказҳои асосии саноати нафти кишвар ва шаҳри гуногунмиллат — маҳалли якҷояи курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳо — ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kirkuk Kirkuk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 975 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> 02klxug64z2ywudyx96nj1y1qu5dlnh 1475121 1475120 2026-06-08T13:05:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475121 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Киркук |номи аслӣ = كركوك / Kerkûk |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XX (шаҳри муосир) |масоҳат = 227 |баландии маркази МА = 350 |аҳолӣ = 975 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Киркук''' (ба арабӣ: ''كركوك''; ба курдӣ: ''Kerkûk'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Киркук буда, яке аз марказҳои асосии саноати нафти кишвар ва шаҳри гуногунмиллат — маҳалли якҷояи курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳо — ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kirkuk Kirkuk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 975 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар маҳалли Киркук замоне шаҳри қадимаи Аррафа (Арбха) — пойтахти давлати ҳуррӣ — воқеъ буд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии хилофати исломӣ, баъдан [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Кашфи нафт дар назди Киркук соли 1927 (кони Боба-Гургур) онро ба маркази асосии саноати нафти Ироқ табдил дод.<ref name="brit" /> kyrgh667mq4mpv2e92om6z6z0axhs50 1475122 1475121 2026-06-08T13:05:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475122 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Киркук |номи аслӣ = كركوك / Kerkûk |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XX (шаҳри муосир) |масоҳат = 227 |баландии маркази МА = 350 |аҳолӣ = 975 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Киркук''' (ба арабӣ: ''كركوك''; ба курдӣ: ''Kerkûk'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Киркук буда, яке аз марказҳои асосии саноати нафти кишвар ва шаҳри гуногунмиллат — маҳалли якҷояи курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳо — ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kirkuk Kirkuk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 975 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар маҳалли Киркук замоне шаҳри қадимаи Аррафа (Арбха) — пойтахти давлати ҳуррӣ — воқеъ буд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии хилофати исломӣ, баъдан [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Кашфи нафт дар назди Киркук соли 1927 (кони Боба-Гургур) онро ба маркази асосии саноати нафти Ироқ табдил дод.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Киркук дар домани кӯҳҳои Загрос, дар канори дарёчаи Хосо, дар баландии тақрибан 350 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил буда, тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин дорад. jd5u3him1rnxhih05w884w2326jf6ma 1475123 1475122 2026-06-08T13:05:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475123 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Киркук |номи аслӣ = كركوك / Kerkûk |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XX (шаҳри муосир) |масоҳат = 227 |баландии маркази МА = 350 |аҳолӣ = 975 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Киркук''' (ба арабӣ: ''كركوك''; ба курдӣ: ''Kerkûk'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Киркук буда, яке аз марказҳои асосии саноати нафти кишвар ва шаҳри гуногунмиллат — маҳалли якҷояи курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳо — ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kirkuk Kirkuk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 975 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар маҳалли Киркук замоне шаҳри қадимаи Аррафа (Арбха) — пойтахти давлати ҳуррӣ — воқеъ буд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии хилофати исломӣ, баъдан [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Кашфи нафт дар назди Киркук соли 1927 (кони Боба-Гургур) онро ба маркази асосии саноати нафти Ироқ табдил дод.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Киркук дар домани кӯҳҳои Загрос, дар канори дарёчаи Хосо, дар баландии тақрибан 350 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил буда, тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Киркук гуногунмиллат аст — курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳои масеҳӣ дар он зиндагӣ мекунанд; забонҳои паҳн — курдӣ, арабӣ ва туркманӣ.<ref name="brit" /> Шаҳр аз нигоҳи маъмурӣ байни Минтақаи Курдистон ва ҳукумати марказии Ироқ мавриди баҳс мебошад. gw1q6972c1rqmnh2ac27darn6jahscv 1475124 1475123 2026-06-08T13:06:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475124 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Киркук |номи аслӣ = كركوك / Kerkûk |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XX (шаҳри муосир) |масоҳат = 227 |баландии маркази МА = 350 |аҳолӣ = 975 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Киркук''' (ба арабӣ: ''كركوك''; ба курдӣ: ''Kerkûk'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Киркук буда, яке аз марказҳои асосии саноати нафти кишвар ва шаҳри гуногунмиллат — маҳалли якҷояи курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳо — ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kirkuk Kirkuk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 975 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар маҳалли Киркук замоне шаҳри қадимаи Аррафа (Арбха) — пойтахти давлати ҳуррӣ — воқеъ буд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии хилофати исломӣ, баъдан [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Кашфи нафт дар назди Киркук соли 1927 (кони Боба-Гургур) онро ба маркази асосии саноати нафти Ироқ табдил дод.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Киркук дар домани кӯҳҳои Загрос, дар канори дарёчаи Хосо, дар баландии тақрибан 350 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил буда, тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Киркук гуногунмиллат аст — курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳои масеҳӣ дар он зиндагӣ мекунанд; забонҳои паҳн — курдӣ, арабӣ ва туркманӣ.<ref name="brit" /> Шаҳр аз нигоҳи маъмурӣ байни Минтақаи Курдистон ва ҳукумати марказии Ироқ мавриди баҳс мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Киркук бар саноати нафту газ асос меёбад: кони бузурги нафтии Киркук яке аз маҳсулноктарин конҳои ҷаҳон буда, тариқи қубури Киркук–Ҷайҳон ба бандари [[Туркия]] содир мешавад.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ (галла) ва тиҷорати маҳаллӣ низ рушд кардаанд. 8sm6l814oo3f4xxhzfa1bstdf8mjvoc 1475125 1475124 2026-06-08T13:06:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475125 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Киркук |номи аслӣ = كركوك / Kerkûk |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XX (шаҳри муосир) |масоҳат = 227 |баландии маркази МА = 350 |аҳолӣ = 975 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Киркук''' (ба арабӣ: ''كركوك''; ба курдӣ: ''Kerkûk'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Киркук буда, яке аз марказҳои асосии саноати нафти кишвар ва шаҳри гуногунмиллат — маҳалли якҷояи курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳо — ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kirkuk Kirkuk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 975 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар маҳалли Киркук замоне шаҳри қадимаи Аррафа (Арбха) — пойтахти давлати ҳуррӣ — воқеъ буд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии хилофати исломӣ, баъдан [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Кашфи нафт дар назди Киркук соли 1927 (кони Боба-Гургур) онро ба маркази асосии саноати нафти Ироқ табдил дод.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Киркук дар домани кӯҳҳои Загрос, дар канори дарёчаи Хосо, дар баландии тақрибан 350 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил буда, тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Киркук гуногунмиллат аст — курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳои масеҳӣ дар он зиндагӣ мекунанд; забонҳои паҳн — курдӣ, арабӣ ва туркманӣ.<ref name="brit" /> Шаҳр аз нигоҳи маъмурӣ байни Минтақаи Курдистон ва ҳукумати марказии Ироқ мавриди баҳс мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Киркук бар саноати нафту газ асос меёбад: кони бузурги нафтии Киркук яке аз маҳсулноктарин конҳои ҷаҳон буда, тариқи қубури Киркук–Ҷайҳон ба бандари [[Туркия]] содир мешавад.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ (галла) ва тиҷорати маҳаллӣ низ рушд кардаанд. == Нақлиёт == Дар Киркук фурудгоҳи маҳаллӣ, истгоҳи роҳи оҳан ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд; қубури нафтии Киркук–Ҷайҳон шаҳрро бо соҳили Баҳри Миёназамин пайваст мекунад. g2057gtw9c0pa1memkw8pvf4x1ve6ul 1475126 1475125 2026-06-08T13:06:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475126 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Киркук |номи аслӣ = كركوك / Kerkûk |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XX (шаҳри муосир) |масоҳат = 227 |баландии маркази МА = 350 |аҳолӣ = 975 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Киркук''' (ба арабӣ: ''كركوك''; ба курдӣ: ''Kerkûk'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Киркук буда, яке аз марказҳои асосии саноати нафти кишвар ва шаҳри гуногунмиллат — маҳалли якҷояи курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳо — ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kirkuk Kirkuk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 975 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар маҳалли Киркук замоне шаҳри қадимаи Аррафа (Арбха) — пойтахти давлати ҳуррӣ — воқеъ буд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии хилофати исломӣ, баъдан [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Кашфи нафт дар назди Киркук соли 1927 (кони Боба-Гургур) онро ба маркази асосии саноати нафти Ироқ табдил дод.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Киркук дар домани кӯҳҳои Загрос, дар канори дарёчаи Хосо, дар баландии тақрибан 350 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил буда, тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Киркук гуногунмиллат аст — курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳои масеҳӣ дар он зиндагӣ мекунанд; забонҳои паҳн — курдӣ, арабӣ ва туркманӣ.<ref name="brit" /> Шаҳр аз нигоҳи маъмурӣ байни Минтақаи Курдистон ва ҳукумати марказии Ироқ мавриди баҳс мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Киркук бар саноати нафту газ асос меёбад: кони бузурги нафтии Киркук яке аз маҳсулноктарин конҳои ҷаҳон буда, тариқи қубури Киркук–Ҷайҳон ба бандари [[Туркия]] содир мешавад.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ (галла) ва тиҷорати маҳаллӣ низ рушд кардаанд. == Нақлиёт == Дар Киркук фурудгоҳи маҳаллӣ, истгоҳи роҳи оҳан ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд; қубури нафтии Киркук–Ҷайҳон шаҳрро бо соҳили Баҳри Миёназамин пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Қалъаи таърихии Киркук (Қаласаи Киркук), ки дар теппаи марказии шаҳр воқеъ аст ва тӯли ҳазорсолаҳо маҳалли зист буд, муҳимтарин ёдгории шаҳр мебошад; масҷидҳо, калисоҳои ассурӣ ва бозорҳои анъанавӣ дар маркази таърихӣ ҷойгиранд. gldmnvswj4ev8tl4vr2fej9lv95zl8j 1475127 1475126 2026-06-08T13:06:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475127 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Киркук |номи аслӣ = كركوك / Kerkûk |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XX (шаҳри муосир) |масоҳат = 227 |баландии маркази МА = 350 |аҳолӣ = 975 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Киркук''' (ба арабӣ: ''كركوك''; ба курдӣ: ''Kerkûk'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Киркук буда, яке аз марказҳои асосии саноати нафти кишвар ва шаҳри гуногунмиллат — маҳалли якҷояи курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳо — ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kirkuk Kirkuk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 975 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар маҳалли Киркук замоне шаҳри қадимаи Аррафа (Арбха) — пойтахти давлати ҳуррӣ — воқеъ буд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии хилофати исломӣ, баъдан [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Кашфи нафт дар назди Киркук соли 1927 (кони Боба-Гургур) онро ба маркази асосии саноати нафти Ироқ табдил дод.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Киркук дар домани кӯҳҳои Загрос, дар канори дарёчаи Хосо, дар баландии тақрибан 350 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил буда, тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Киркук гуногунмиллат аст — курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳои масеҳӣ дар он зиндагӣ мекунанд; забонҳои паҳн — курдӣ, арабӣ ва туркманӣ.<ref name="brit" /> Шаҳр аз нигоҳи маъмурӣ байни Минтақаи Курдистон ва ҳукумати марказии Ироқ мавриди баҳс мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Киркук бар саноати нафту газ асос меёбад: кони бузурги нафтии Киркук яке аз маҳсулноктарин конҳои ҷаҳон буда, тариқи қубури Киркук–Ҷайҳон ба бандари [[Туркия]] содир мешавад.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ (галла) ва тиҷорати маҳаллӣ низ рушд кардаанд. == Нақлиёт == Дар Киркук фурудгоҳи маҳаллӣ, истгоҳи роҳи оҳан ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд; қубури нафтии Киркук–Ҷайҳон шаҳрро бо соҳили Баҳри Миёназамин пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Қалъаи таърихии Киркук (Қаласаи Киркук), ки дар теппаи марказии шаҳр воқеъ аст ва тӯли ҳазорсолаҳо маҳалли зист буд, муҳимтарин ёдгории шаҳр мебошад; масҷидҳо, калисоҳои ассурӣ ва бозорҳои анъанавӣ дар маркази таърихӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Курдистон]] * [[Бағдод]] * [[Мавсил]] * [[Эрбил]] 3s7bhun4fo7gqlmx0bnk6v3g803lthw 1475128 1475127 2026-06-08T13:06:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475128 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Киркук |номи аслӣ = كركوك / Kerkûk |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XX (шаҳри муосир) |масоҳат = 227 |баландии маркази МА = 350 |аҳолӣ = 975 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Киркук''' (ба арабӣ: ''كركوك''; ба курдӣ: ''Kerkûk'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Киркук буда, яке аз марказҳои асосии саноати нафти кишвар ва шаҳри гуногунмиллат — маҳалли якҷояи курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳо — ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kirkuk Kirkuk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 975 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар маҳалли Киркук замоне шаҳри қадимаи Аррафа (Арбха) — пойтахти давлати ҳуррӣ — воқеъ буд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии хилофати исломӣ, баъдан [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Кашфи нафт дар назди Киркук соли 1927 (кони Боба-Гургур) онро ба маркази асосии саноати нафти Ироқ табдил дод.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Киркук дар домани кӯҳҳои Загрос, дар канори дарёчаи Хосо, дар баландии тақрибан 350 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил буда, тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Киркук гуногунмиллат аст — курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳои масеҳӣ дар он зиндагӣ мекунанд; забонҳои паҳн — курдӣ, арабӣ ва туркманӣ.<ref name="brit" /> Шаҳр аз нигоҳи маъмурӣ байни Минтақаи Курдистон ва ҳукумати марказии Ироқ мавриди баҳс мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Киркук бар саноати нафту газ асос меёбад: кони бузурги нафтии Киркук яке аз маҳсулноктарин конҳои ҷаҳон буда, тариқи қубури Киркук–Ҷайҳон ба бандари [[Туркия]] содир мешавад.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ (галла) ва тиҷорати маҳаллӣ низ рушд кардаанд. == Нақлиёт == Дар Киркук фурудгоҳи маҳаллӣ, истгоҳи роҳи оҳан ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд; қубури нафтии Киркук–Ҷайҳон шаҳрро бо соҳили Баҳри Миёназамин пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Қалъаи таърихии Киркук (Қаласаи Киркук), ки дар теппаи марказии шаҳр воқеъ аст ва тӯли ҳазорсолаҳо маҳалли зист буд, муҳимтарин ёдгории шаҳр мебошад; масҷидҳо, калисоҳои ассурӣ ва бозорҳои анъанавӣ дар маркази таърихӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Курдистон]] * [[Бағдод]] * [[Мавсил]] * [[Эрбил]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} f22rot5mrfmtr8qqt4774u5qzoxlxp8 1475129 1475128 2026-06-08T13:07:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475129 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Киркук |номи аслӣ = كركوك / Kerkûk |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XX (шаҳри муосир) |масоҳат = 227 |баландии маркази МА = 350 |аҳолӣ = 975 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Киркук''' (ба арабӣ: ''كركوك''; ба курдӣ: ''Kerkûk'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Киркук буда, яке аз марказҳои асосии саноати нафти кишвар ва шаҳри гуногунмиллат — маҳалли якҷояи курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳо — ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kirkuk Kirkuk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 975 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар маҳалли Киркук замоне шаҳри қадимаи Аррафа (Арбха) — пойтахти давлати ҳуррӣ — воқеъ буд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии хилофати исломӣ, баъдан [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Кашфи нафт дар назди Киркук соли 1927 (кони Боба-Гургур) онро ба маркази асосии саноати нафти Ироқ табдил дод.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Киркук дар домани кӯҳҳои Загрос, дар канори дарёчаи Хосо, дар баландии тақрибан 350 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил буда, тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Киркук гуногунмиллат аст — курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳои масеҳӣ дар он зиндагӣ мекунанд; забонҳои паҳн — курдӣ, арабӣ ва туркманӣ.<ref name="brit" /> Шаҳр аз нигоҳи маъмурӣ байни Минтақаи Курдистон ва ҳукумати марказии Ироқ мавриди баҳс мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Киркук бар саноати нафту газ асос меёбад: кони бузурги нафтии Киркук яке аз маҳсулноктарин конҳои ҷаҳон буда, тариқи қубури Киркук–Ҷайҳон ба бандари [[Туркия]] содир мешавад.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ (галла) ва тиҷорати маҳаллӣ низ рушд кардаанд. == Нақлиёт == Дар Киркук фурудгоҳи маҳаллӣ, истгоҳи роҳи оҳан ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд; қубури нафтии Киркук–Ҷайҳон шаҳрро бо соҳили Баҳри Миёназамин пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Қалъаи таърихии Киркук (Қаласаи Киркук), ки дар теппаи марказии шаҳр воқеъ аст ва тӯли ҳазорсолаҳо маҳалли зист буд, муҳимтарин ёдгории шаҳр мебошад; масҷидҳо, калисоҳои ассурӣ ва бозорҳои анъанавӣ дар маркази таърихӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Курдистон]] * [[Бағдод]] * [[Мавсил]] * [[Эрбил]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Kirkuk Киркук дар Encyclopædia Britannica] k9ftu9xqhy69fqmxvtkbdbdt72of8d7 1475130 1475129 2026-06-08T13:07:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475130 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Киркук |номи аслӣ = كركوك / Kerkûk |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 23|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XX (шаҳри муосир) |масоҳат = 227 |баландии маркази МА = 350 |аҳолӣ = 975 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Киркук''' (ба арабӣ: ''كركوك''; ба курдӣ: ''Kerkûk'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Киркук буда, яке аз марказҳои асосии саноати нафти кишвар ва шаҳри гуногунмиллат — маҳалли якҷояи курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳо — ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kirkuk Kirkuk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 975 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар маҳалли Киркук замоне шаҳри қадимаи Аррафа (Арбха) — пойтахти давлати ҳуррӣ — воқеъ буд. Дар асрҳои миёна шаҳр зери ҳукмронии хилофати исломӣ, баъдан [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Кашфи нафт дар назди Киркук соли 1927 (кони Боба-Гургур) онро ба маркази асосии саноати нафти Ироқ табдил дод.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Киркук дар домани кӯҳҳои Загрос, дар канори дарёчаи Хосо, дар баландии тақрибан 350 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил буда, тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Киркук гуногунмиллат аст — курдҳо, арабҳо, туркманҳо ва ассуриҳои масеҳӣ дар он зиндагӣ мекунанд; забонҳои паҳн — курдӣ, арабӣ ва туркманӣ.<ref name="brit" /> Шаҳр аз нигоҳи маъмурӣ байни Минтақаи Курдистон ва ҳукумати марказии Ироқ мавриди баҳс мебошад. == Иқтисод == Иқтисоди Киркук бар саноати нафту газ асос меёбад: кони бузурги нафтии Киркук яке аз маҳсулноктарин конҳои ҷаҳон буда, тариқи қубури Киркук–Ҷайҳон ба бандари [[Туркия]] содир мешавад.<ref name="brit" /> Кишоварзӣ (галла) ва тиҷорати маҳаллӣ низ рушд кардаанд. == Нақлиёт == Дар Киркук фурудгоҳи маҳаллӣ, истгоҳи роҳи оҳан ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд; қубури нафтии Киркук–Ҷайҳон шаҳрро бо соҳили Баҳри Миёназамин пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Қалъаи таърихии Киркук (Қаласаи Киркук), ки дар теппаи марказии шаҳр воқеъ аст ва тӯли ҳазорсолаҳо маҳалли зист буд, муҳимтарин ёдгории шаҳр мебошад; масҷидҳо, калисоҳои ассурӣ ва бозорҳои анъанавӣ дар маркази таърихӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Курдистон]] * [[Бағдод]] * [[Мавсил]] * [[Эрбил]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Kirkuk Киркук дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ироқ]] [[Гурӯҳ:Ироқ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] jowdzzxqn7szbrbmb9a1stop9teyngj 0 331896 1475131 2026-06-08T13:07:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475131 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сулаймония |номи аслӣ = السليمانية / Silêmanî |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1784 |масоҳат = 63 |баландии маркази МА = 853 |аҳолӣ = 878 146 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Сулаймония''' (ба курдӣ: ''Silêmanî''; ба арабӣ: ''السليمانية'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Сулаймония дар [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] буда, аз марказҳои асосии фарҳангии курдҳои Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Sulaymaniyah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 880 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> 7lna2879va9t0mzcn4i9ar7r6d88bkx 1475132 1475131 2026-06-08T13:08:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475132 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сулаймония |номи аслӣ = السليمانية / Silêmanî |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1784 |масоҳат = 63 |баландии маркази МА = 853 |аҳолӣ = 878 146 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Сулаймония''' (ба курдӣ: ''Silêmanî''; ба арабӣ: ''السليمانية'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Сулаймония дар [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] буда, аз марказҳои асосии фарҳангии курдҳои Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Sulaymaniyah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 880 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сулаймония соли 1784 аз ҷониби Иброҳимпошои Бабан, амири амиратнишини курдии Бабан, бунёд шуд ва ба ифтихори падари ӯ Сулаймонпошо ном гирифт. Шаҳр зуд ба маркази илмию адабии курдҳои минтақа табдил ёфт; шоиру файласуфи маъруфи курд Маҳви аз ҳамин шаҳр буд.<ref name="brit" /> r0tnkhh3ok4ru0vtdyjjuimm08alvmm 1475133 1475132 2026-06-08T13:08:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475133 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сулаймония |номи аслӣ = السليمانية / Silêmanî |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1784 |масоҳат = 63 |баландии маркази МА = 853 |аҳолӣ = 878 146 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Сулаймония''' (ба курдӣ: ''Silêmanî''; ба арабӣ: ''السليمانية'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Сулаймония дар [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] буда, аз марказҳои асосии фарҳангии курдҳои Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Sulaymaniyah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 880 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сулаймония соли 1784 аз ҷониби Иброҳимпошои Бабан, амири амиратнишини курдии Бабан, бунёд шуд ва ба ифтихори падари ӯ Сулаймонпошо ном гирифт. Шаҳр зуд ба маркази илмию адабии курдҳои минтақа табдил ёфт; шоиру файласуфи маъруфи курд Маҳви аз ҳамин шаҳр буд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сулаймония дар домани кӯҳҳои Загрос, дар водии байни кӯҳҳои Азмар ва Гойжа, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баландкӯҳӣ — зимистони сарду барфдор ва тобистони муътадил — мебошад. pek620dtp3ixgjojii2shqslg7ldj3q 1475134 1475133 2026-06-08T13:08:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475134 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сулаймония |номи аслӣ = السليمانية / Silêmanî |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1784 |масоҳат = 63 |баландии маркази МА = 853 |аҳолӣ = 878 146 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Сулаймония''' (ба курдӣ: ''Silêmanî''; ба арабӣ: ''السليمانية'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Сулаймония дар [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] буда, аз марказҳои асосии фарҳангии курдҳои Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Sulaymaniyah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 880 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сулаймония соли 1784 аз ҷониби Иброҳимпошои Бабан, амири амиратнишини курдии Бабан, бунёд шуд ва ба ифтихори падари ӯ Сулаймонпошо ном гирифт. Шаҳр зуд ба маркази илмию адабии курдҳои минтақа табдил ёфт; шоиру файласуфи маъруфи курд Маҳви аз ҳамин шаҳр буд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сулаймония дар домани кӯҳҳои Загрос, дар водии байни кӯҳҳои Азмар ва Гойжа, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баландкӯҳӣ — зимистони сарду барфдор ва тобистони муътадил — мебошад. == Аҳолӣ == Қариб ҳамаи сокинон курдҳо мебошанд; забони асосӣ курдии сорании (хатти арабӣ) аст ва аксарияти мардум суннимазҳабанд.<ref name="brit" /> rou6hfx52sl6ykhg39jmz0ztfks1yly 1475135 1475134 2026-06-08T13:08:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475135 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сулаймония |номи аслӣ = السليمانية / Silêmanî |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1784 |масоҳат = 63 |баландии маркази МА = 853 |аҳолӣ = 878 146 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Сулаймония''' (ба курдӣ: ''Silêmanî''; ба арабӣ: ''السليمانية'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Сулаймония дар [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] буда, аз марказҳои асосии фарҳангии курдҳои Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Sulaymaniyah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 880 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сулаймония соли 1784 аз ҷониби Иброҳимпошои Бабан, амири амиратнишини курдии Бабан, бунёд шуд ва ба ифтихори падари ӯ Сулаймонпошо ном гирифт. Шаҳр зуд ба маркази илмию адабии курдҳои минтақа табдил ёфт; шоиру файласуфи маъруфи курд Маҳви аз ҳамин шаҳр буд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сулаймония дар домани кӯҳҳои Загрос, дар водии байни кӯҳҳои Азмар ва Гойжа, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баландкӯҳӣ — зимистони сарду барфдор ва тобистони муътадил — мебошад. == Аҳолӣ == Қариб ҳамаи сокинон курдҳо мебошанд; забони асосӣ курдии сорании (хатти арабӣ) аст ва аксарияти мардум суннимазҳабанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сулаймония бар хидматрасонӣ, савдо, сайёҳӣ, сохтмон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад; шаҳр гиреҳи муҳими тиҷоратӣ бо [[Эрон]] аст ва конҳои нафти атрофаш аҳамият доранд. rvumbeejj6tof8a8zawx9vxhouh4ec2 1475136 1475135 2026-06-08T13:08:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475136 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сулаймония |номи аслӣ = السليمانية / Silêmanî |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1784 |масоҳат = 63 |баландии маркази МА = 853 |аҳолӣ = 878 146 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Сулаймония''' (ба курдӣ: ''Silêmanî''; ба арабӣ: ''السليمانية'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Сулаймония дар [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] буда, аз марказҳои асосии фарҳангии курдҳои Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Sulaymaniyah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 880 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сулаймония соли 1784 аз ҷониби Иброҳимпошои Бабан, амири амиратнишини курдии Бабан, бунёд шуд ва ба ифтихори падари ӯ Сулаймонпошо ном гирифт. Шаҳр зуд ба маркази илмию адабии курдҳои минтақа табдил ёфт; шоиру файласуфи маъруфи курд Маҳви аз ҳамин шаҳр буд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сулаймония дар домани кӯҳҳои Загрос, дар водии байни кӯҳҳои Азмар ва Гойжа, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баландкӯҳӣ — зимистони сарду барфдор ва тобистони муътадил — мебошад. == Аҳолӣ == Қариб ҳамаи сокинон курдҳо мебошанд; забони асосӣ курдии сорании (хатти арабӣ) аст ва аксарияти мардум суннимазҳабанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сулаймония бар хидматрасонӣ, савдо, сайёҳӣ, сохтмон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад; шаҳр гиреҳи муҳими тиҷоратӣ бо [[Эрон]] аст ва конҳои нафти атрофаш аҳамият доранд. == Нақлиёт == Дар Сулаймония Фурудгоҳи байналмилалии Сулаймония ва шоҳроҳҳои калоне, ки шаҳрро бо [[Эрбил]] ва марзи [[Эрон]] мепайвандад, амал мекунанд. jqmea946c31a3zttx4bsu15j5jp0oe6 1475137 1475136 2026-06-08T13:09:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475137 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сулаймония |номи аслӣ = السليمانية / Silêmanî |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1784 |масоҳат = 63 |баландии маркази МА = 853 |аҳолӣ = 878 146 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Сулаймония''' (ба курдӣ: ''Silêmanî''; ба арабӣ: ''السليمانية'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Сулаймония дар [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] буда, аз марказҳои асосии фарҳангии курдҳои Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Sulaymaniyah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 880 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сулаймония соли 1784 аз ҷониби Иброҳимпошои Бабан, амири амиратнишини курдии Бабан, бунёд шуд ва ба ифтихори падари ӯ Сулаймонпошо ном гирифт. Шаҳр зуд ба маркази илмию адабии курдҳои минтақа табдил ёфт; шоиру файласуфи маъруфи курд Маҳви аз ҳамин шаҳр буд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сулаймония дар домани кӯҳҳои Загрос, дар водии байни кӯҳҳои Азмар ва Гойжа, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баландкӯҳӣ — зимистони сарду барфдор ва тобистони муътадил — мебошад. == Аҳолӣ == Қариб ҳамаи сокинон курдҳо мебошанд; забони асосӣ курдии сорании (хатти арабӣ) аст ва аксарияти мардум суннимазҳабанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сулаймония бар хидматрасонӣ, савдо, сайёҳӣ, сохтмон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад; шаҳр гиреҳи муҳими тиҷоратӣ бо [[Эрон]] аст ва конҳои нафти атрофаш аҳамият доранд. == Нақлиёт == Дар Сулаймония Фурудгоҳи байналмилалии Сулаймония ва шоҳроҳҳои калоне, ки шаҳрро бо [[Эрбил]] ва марзи [[Эрон]] мепайвандад, амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Сулаймонияро «пойтахти фарҳангии курдҳои Ироқ» меноманд: дар он Донишгоҳи Сулаймония, осорхонаи Слемани (бо коллексияи бойи бостоншиносӣ), осорхонаи Амна-Сурака ва театру толорҳои мусиқӣ фаъолият мекунанд. Дар наздикии шаҳр ғори палеолитии Шанидар (бо боқимондаҳои инсони неандертал) ҷойгир аст. 0tnh1wfs6ricek90qrmqccjyphck2kt 1475138 1475137 2026-06-08T13:09:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475138 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сулаймония |номи аслӣ = السليمانية / Silêmanî |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1784 |масоҳат = 63 |баландии маркази МА = 853 |аҳолӣ = 878 146 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Сулаймония''' (ба курдӣ: ''Silêmanî''; ба арабӣ: ''السليمانية'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Сулаймония дар [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] буда, аз марказҳои асосии фарҳангии курдҳои Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Sulaymaniyah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 880 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сулаймония соли 1784 аз ҷониби Иброҳимпошои Бабан, амири амиратнишини курдии Бабан, бунёд шуд ва ба ифтихори падари ӯ Сулаймонпошо ном гирифт. Шаҳр зуд ба маркази илмию адабии курдҳои минтақа табдил ёфт; шоиру файласуфи маъруфи курд Маҳви аз ҳамин шаҳр буд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сулаймония дар домани кӯҳҳои Загрос, дар водии байни кӯҳҳои Азмар ва Гойжа, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баландкӯҳӣ — зимистони сарду барфдор ва тобистони муътадил — мебошад. == Аҳолӣ == Қариб ҳамаи сокинон курдҳо мебошанд; забони асосӣ курдии сорании (хатти арабӣ) аст ва аксарияти мардум суннимазҳабанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сулаймония бар хидматрасонӣ, савдо, сайёҳӣ, сохтмон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад; шаҳр гиреҳи муҳими тиҷоратӣ бо [[Эрон]] аст ва конҳои нафти атрофаш аҳамият доранд. == Нақлиёт == Дар Сулаймония Фурудгоҳи байналмилалии Сулаймония ва шоҳроҳҳои калоне, ки шаҳрро бо [[Эрбил]] ва марзи [[Эрон]] мепайвандад, амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Сулаймонияро «пойтахти фарҳангии курдҳои Ироқ» меноманд: дар он Донишгоҳи Сулаймония, осорхонаи Слемани (бо коллексияи бойи бостоншиносӣ), осорхонаи Амна-Сурака ва театру толорҳои мусиқӣ фаъолият мекунанд. Дар наздикии шаҳр ғори палеолитии Шанидар (бо боқимондаҳои инсони неандертал) ҷойгир аст. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Курдистон]] * [[Эрбил]] * [[Эрон]] bq6wkqlr9jpwzfr9j2hegd2unik0vl9 1475139 1475138 2026-06-08T13:09:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475139 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сулаймония |номи аслӣ = السليمانية / Silêmanî |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1784 |масоҳат = 63 |баландии маркази МА = 853 |аҳолӣ = 878 146 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Сулаймония''' (ба курдӣ: ''Silêmanî''; ба арабӣ: ''السليمانية'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Сулаймония дар [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] буда, аз марказҳои асосии фарҳангии курдҳои Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Sulaymaniyah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 880 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сулаймония соли 1784 аз ҷониби Иброҳимпошои Бабан, амири амиратнишини курдии Бабан, бунёд шуд ва ба ифтихори падари ӯ Сулаймонпошо ном гирифт. Шаҳр зуд ба маркази илмию адабии курдҳои минтақа табдил ёфт; шоиру файласуфи маъруфи курд Маҳви аз ҳамин шаҳр буд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сулаймония дар домани кӯҳҳои Загрос, дар водии байни кӯҳҳои Азмар ва Гойжа, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баландкӯҳӣ — зимистони сарду барфдор ва тобистони муътадил — мебошад. == Аҳолӣ == Қариб ҳамаи сокинон курдҳо мебошанд; забони асосӣ курдии сорании (хатти арабӣ) аст ва аксарияти мардум суннимазҳабанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сулаймония бар хидматрасонӣ, савдо, сайёҳӣ, сохтмон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад; шаҳр гиреҳи муҳими тиҷоратӣ бо [[Эрон]] аст ва конҳои нафти атрофаш аҳамият доранд. == Нақлиёт == Дар Сулаймония Фурудгоҳи байналмилалии Сулаймония ва шоҳроҳҳои калоне, ки шаҳрро бо [[Эрбил]] ва марзи [[Эрон]] мепайвандад, амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Сулаймонияро «пойтахти фарҳангии курдҳои Ироқ» меноманд: дар он Донишгоҳи Сулаймония, осорхонаи Слемани (бо коллексияи бойи бостоншиносӣ), осорхонаи Амна-Сурака ва театру толорҳои мусиқӣ фаъолият мекунанд. Дар наздикии шаҳр ғори палеолитии Шанидар (бо боқимондаҳои инсони неандертал) ҷойгир аст. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Курдистон]] * [[Эрбил]] * [[Эрон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} p3gbpbpwms8nak5prcylos75luxzqcn 1475140 1475139 2026-06-08T13:09:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475140 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сулаймония |номи аслӣ = السليمانية / Silêmanî |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1784 |масоҳат = 63 |баландии маркази МА = 853 |аҳолӣ = 878 146 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Сулаймония''' (ба курдӣ: ''Silêmanî''; ба арабӣ: ''السليمانية'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Сулаймония дар [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] буда, аз марказҳои асосии фарҳангии курдҳои Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Sulaymaniyah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 880 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сулаймония соли 1784 аз ҷониби Иброҳимпошои Бабан, амири амиратнишини курдии Бабан, бунёд шуд ва ба ифтихори падари ӯ Сулаймонпошо ном гирифт. Шаҳр зуд ба маркази илмию адабии курдҳои минтақа табдил ёфт; шоиру файласуфи маъруфи курд Маҳви аз ҳамин шаҳр буд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сулаймония дар домани кӯҳҳои Загрос, дар водии байни кӯҳҳои Азмар ва Гойжа, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баландкӯҳӣ — зимистони сарду барфдор ва тобистони муътадил — мебошад. == Аҳолӣ == Қариб ҳамаи сокинон курдҳо мебошанд; забони асосӣ курдии сорании (хатти арабӣ) аст ва аксарияти мардум суннимазҳабанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сулаймония бар хидматрасонӣ, савдо, сайёҳӣ, сохтмон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад; шаҳр гиреҳи муҳими тиҷоратӣ бо [[Эрон]] аст ва конҳои нафти атрофаш аҳамият доранд. == Нақлиёт == Дар Сулаймония Фурудгоҳи байналмилалии Сулаймония ва шоҳроҳҳои калоне, ки шаҳрро бо [[Эрбил]] ва марзи [[Эрон]] мепайвандад, амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Сулаймонияро «пойтахти фарҳангии курдҳои Ироқ» меноманд: дар он Донишгоҳи Сулаймония, осорхонаи Слемани (бо коллексияи бойи бостоншиносӣ), осорхонаи Амна-Сурака ва театру толорҳои мусиқӣ фаъолият мекунанд. Дар наздикии шаҳр ғори палеолитии Шанидар (бо боқимондаҳои инсони неандертал) ҷойгир аст. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Курдистон]] * [[Эрбил]] * [[Эрон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Сулаймония дар Encyclopædia Britannica] tozbppakumfnmdo8bpg5wl3v77wany3 1475141 1475140 2026-06-08T13:10:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475141 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сулаймония |номи аслӣ = السليمانية / Silêmanî |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1784 |масоҳат = 63 |баландии маркази МА = 853 |аҳолӣ = 878 146 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Сулаймония''' (ба курдӣ: ''Silêmanî''; ба арабӣ: ''السليمانية'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Ироқ]] ва маркази муҳофазаи Сулаймония дар [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] буда, аз марказҳои асосии фарҳангии курдҳои Ироқ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Sulaymaniyah] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии он тахминан 880 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сулаймония соли 1784 аз ҷониби Иброҳимпошои Бабан, амири амиратнишини курдии Бабан, бунёд шуд ва ба ифтихори падари ӯ Сулаймонпошо ном гирифт. Шаҳр зуд ба маркази илмию адабии курдҳои минтақа табдил ёфт; шоиру файласуфи маъруфи курд Маҳви аз ҳамин шаҳр буд.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Сулаймония дар домани кӯҳҳои Загрос, дар водии байни кӯҳҳои Азмар ва Гойжа, дар баландии тақрибан 850 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он муътадили баландкӯҳӣ — зимистони сарду барфдор ва тобистони муътадил — мебошад. == Аҳолӣ == Қариб ҳамаи сокинон курдҳо мебошанд; забони асосӣ курдии сорании (хатти арабӣ) аст ва аксарияти мардум суннимазҳабанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сулаймония бар хидматрасонӣ, савдо, сайёҳӣ, сохтмон ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад; шаҳр гиреҳи муҳими тиҷоратӣ бо [[Эрон]] аст ва конҳои нафти атрофаш аҳамият доранд. == Нақлиёт == Дар Сулаймония Фурудгоҳи байналмилалии Сулаймония ва шоҳроҳҳои калоне, ки шаҳрро бо [[Эрбил]] ва марзи [[Эрон]] мепайвандад, амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Сулаймонияро «пойтахти фарҳангии курдҳои Ироқ» меноманд: дар он Донишгоҳи Сулаймония, осорхонаи Слемани (бо коллексияи бойи бостоншиносӣ), осорхонаи Амна-Сурака ва театру толорҳои мусиқӣ фаъолият мекунанд. Дар наздикии шаҳр ғори палеолитии Шанидар (бо боқимондаҳои инсони неандертал) ҷойгир аст. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Курдистон]] * [[Эрбил]] * [[Эрон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/As-Sulaymaniyyah Сулаймония дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ироқ]] [[Гурӯҳ:Ироқ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] brhwpclx0u46lz2j4h835zoqbxjspso 0 331897 1475142 2026-06-08T13:10:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475142 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эрбил |номи аслӣ = أربيل / Hewlêr |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = зиёда аз 6000 сол пеш |масоҳат = 115 |баландии маркази МА = 415 |аҳолӣ = 846 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Эрбил''' (ба курдӣ: ''Hewlêr''; ба арабӣ: ''أربيل'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]], пойтахти [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] ва маркази муҳофазаи Эрбил мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Erbil Erbil] — Encyclopædia Britannica</ref> Қалъаи Эрбил, ки дар маркази шаҳр дар теппаи сунъӣ воқеъ аст, яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон (ба тахмин зиёда аз 6000 сол) ба ҳисоб меравад ва соли 2014 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар аст. jzq9o4302ht8owtakgfl1pisj5qsxed 1475143 1475142 2026-06-08T13:10:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475143 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эрбил |номи аслӣ = أربيل / Hewlêr |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = зиёда аз 6000 сол пеш |масоҳат = 115 |баландии маркази МА = 415 |аҳолӣ = 846 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Эрбил''' (ба курдӣ: ''Hewlêr''; ба арабӣ: ''أربيل'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]], пойтахти [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] ва маркази муҳофазаи Эрбил мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Erbil Erbil] — Encyclopædia Britannica</ref> Қалъаи Эрбил, ки дар маркази шаҳр дар теппаи сунъӣ воқеъ аст, яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон (ба тахмин зиёда аз 6000 сол) ба ҳисоб меравад ва соли 2014 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар аст. == Таърих == Эрбил дар манбаъҳои қадимӣ ҳамчун Арбила/Урбилум — шаҳри ҳуррӣ ва ашшурӣ — ёд шудааст; дар наздикии он соли 331 то милод ҷанги машҳури Гавгамела рух дод, ки [[Искандар]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Доройи III]]-ро шикаст дод.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр маркази Атобакони Эрбил буд, баъдан зери ҳукмронии муғулҳо, Сафавиён ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Аз соли 1991 пас аз барқарории мухторияти курдҳо Эрбил пойтахти Минтақаи Курдистон гардид. k3oy213ihhgue8ix1ily1adaamn8z0p 1475144 1475143 2026-06-08T13:10:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475144 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эрбил |номи аслӣ = أربيل / Hewlêr |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = зиёда аз 6000 сол пеш |масоҳат = 115 |баландии маркази МА = 415 |аҳолӣ = 846 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Эрбил''' (ба курдӣ: ''Hewlêr''; ба арабӣ: ''أربيل'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]], пойтахти [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] ва маркази муҳофазаи Эрбил мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Erbil Erbil] — Encyclopædia Britannica</ref> Қалъаи Эрбил, ки дар маркази шаҳр дар теппаи сунъӣ воқеъ аст, яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон (ба тахмин зиёда аз 6000 сол) ба ҳисоб меравад ва соли 2014 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар аст. == Таърих == Эрбил дар манбаъҳои қадимӣ ҳамчун Арбила/Урбилум — шаҳри ҳуррӣ ва ашшурӣ — ёд шудааст; дар наздикии он соли 331 то милод ҷанги машҳури Гавгамела рух дод, ки [[Искандар]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Доройи III]]-ро шикаст дод.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр маркази Атобакони Эрбил буд, баъдан зери ҳукмронии муғулҳо, Сафавиён ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Аз соли 1991 пас аз барқарории мухторияти курдҳо Эрбил пойтахти Минтақаи Курдистон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эрбил дар ҳамворӣ дар атрофи теппаи қалъа, дар баландии тақрибан 415 метр аз сатҳи баҳр, дар домани кӯҳҳои Загрос воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил бо тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин мебошад. o9rky71tmg7966306lybr0ylt87ultd 1475145 1475144 2026-06-08T13:10:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475145 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эрбил |номи аслӣ = أربيل / Hewlêr |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = зиёда аз 6000 сол пеш |масоҳат = 115 |баландии маркази МА = 415 |аҳолӣ = 846 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Эрбил''' (ба курдӣ: ''Hewlêr''; ба арабӣ: ''أربيل'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]], пойтахти [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] ва маркази муҳофазаи Эрбил мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Erbil Erbil] — Encyclopædia Britannica</ref> Қалъаи Эрбил, ки дар маркази шаҳр дар теппаи сунъӣ воқеъ аст, яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон (ба тахмин зиёда аз 6000 сол) ба ҳисоб меравад ва соли 2014 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар аст. == Таърих == Эрбил дар манбаъҳои қадимӣ ҳамчун Арбила/Урбилум — шаҳри ҳуррӣ ва ашшурӣ — ёд шудааст; дар наздикии он соли 331 то милод ҷанги машҳури Гавгамела рух дод, ки [[Искандар]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Доройи III]]-ро шикаст дод.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр маркази Атобакони Эрбил буд, баъдан зери ҳукмронии муғулҳо, Сафавиён ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Аз соли 1991 пас аз барқарории мухторияти курдҳо Эрбил пойтахти Минтақаи Курдистон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эрбил дар ҳамворӣ дар атрофи теппаи қалъа, дар баландии тақрибан 415 метр аз сатҳи баҳр, дар домани кӯҳҳои Загрос воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил бо тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин мебошад. == Аҳолӣ == Қариб тамоми аҳолии шаҳр курдҳо мебошанд; ҷамоаҳои арабҳо, туркманҳо, ассуриҳои масеҳӣ ва армании хурд низ зиндагӣ мекунанд. Забони расмии Минтақаи Курдистон курдӣ аст.<ref name="brit" /> 3m20dke2iq5d975glunmy693tpjwnow 1475146 1475145 2026-06-08T13:11:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475146 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эрбил |номи аслӣ = أربيل / Hewlêr |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = зиёда аз 6000 сол пеш |масоҳат = 115 |баландии маркази МА = 415 |аҳолӣ = 846 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Эрбил''' (ба курдӣ: ''Hewlêr''; ба арабӣ: ''أربيل'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]], пойтахти [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] ва маркази муҳофазаи Эрбил мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Erbil Erbil] — Encyclopædia Britannica</ref> Қалъаи Эрбил, ки дар маркази шаҳр дар теппаи сунъӣ воқеъ аст, яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон (ба тахмин зиёда аз 6000 сол) ба ҳисоб меравад ва соли 2014 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар аст. == Таърих == Эрбил дар манбаъҳои қадимӣ ҳамчун Арбила/Урбилум — шаҳри ҳуррӣ ва ашшурӣ — ёд шудааст; дар наздикии он соли 331 то милод ҷанги машҳури Гавгамела рух дод, ки [[Искандар]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Доройи III]]-ро шикаст дод.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр маркази Атобакони Эрбил буд, баъдан зери ҳукмронии муғулҳо, Сафавиён ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Аз соли 1991 пас аз барқарории мухторияти курдҳо Эрбил пойтахти Минтақаи Курдистон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эрбил дар ҳамворӣ дар атрофи теппаи қалъа, дар баландии тақрибан 415 метр аз сатҳи баҳр, дар домани кӯҳҳои Загрос воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил бо тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин мебошад. == Аҳолӣ == Қариб тамоми аҳолии шаҳр курдҳо мебошанд; ҷамоаҳои арабҳо, туркманҳо, ассуриҳои масеҳӣ ва армании хурд низ зиндагӣ мекунанд. Забони расмии Минтақаи Курдистон курдӣ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Эрбил маркази иқтисодии Минтақаи Курдистон аст: дар он идораҳои нафту газ, бонкҳо, маҷмааҳои бузурги тиҷоратӣ ва меҳмонхонаҳои байналмилалӣ ҷойгиранд; сайёҳии таърихӣ низ рушд карда истодааст.<ref name="brit" /> c4w7pr0q2etvt3yswmocz6wvbmb85cs 1475147 1475146 2026-06-08T13:11:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475147 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эрбил |номи аслӣ = أربيل / Hewlêr |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = зиёда аз 6000 сол пеш |масоҳат = 115 |баландии маркази МА = 415 |аҳолӣ = 846 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Эрбил''' (ба курдӣ: ''Hewlêr''; ба арабӣ: ''أربيل'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]], пойтахти [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] ва маркази муҳофазаи Эрбил мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Erbil Erbil] — Encyclopædia Britannica</ref> Қалъаи Эрбил, ки дар маркази шаҳр дар теппаи сунъӣ воқеъ аст, яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон (ба тахмин зиёда аз 6000 сол) ба ҳисоб меравад ва соли 2014 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар аст. == Таърих == Эрбил дар манбаъҳои қадимӣ ҳамчун Арбила/Урбилум — шаҳри ҳуррӣ ва ашшурӣ — ёд шудааст; дар наздикии он соли 331 то милод ҷанги машҳури Гавгамела рух дод, ки [[Искандар]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Доройи III]]-ро шикаст дод.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр маркази Атобакони Эрбил буд, баъдан зери ҳукмронии муғулҳо, Сафавиён ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Аз соли 1991 пас аз барқарории мухторияти курдҳо Эрбил пойтахти Минтақаи Курдистон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эрбил дар ҳамворӣ дар атрофи теппаи қалъа, дар баландии тақрибан 415 метр аз сатҳи баҳр, дар домани кӯҳҳои Загрос воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил бо тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин мебошад. == Аҳолӣ == Қариб тамоми аҳолии шаҳр курдҳо мебошанд; ҷамоаҳои арабҳо, туркманҳо, ассуриҳои масеҳӣ ва армании хурд низ зиндагӣ мекунанд. Забони расмии Минтақаи Курдистон курдӣ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Эрбил маркази иқтисодии Минтақаи Курдистон аст: дар он идораҳои нафту газ, бонкҳо, маҷмааҳои бузурги тиҷоратӣ ва меҳмонхонаҳои байналмилалӣ ҷойгиранд; сайёҳии таърихӣ низ рушд карда истодааст.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Фурудгоҳи байналмилалии Эрбил — яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Ироқ]] — шаҳрро бо аксари кишварҳои минтақа мепайвандад; шоҳроҳҳои калон робитаро бо [[Туркия]] ва [[Бағдод]] таъмин мекунанд. c9i0g8stipn57vzimkkjqd5iy5uw3s2 1475148 1475147 2026-06-08T13:11:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475148 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эрбил |номи аслӣ = أربيل / Hewlêr |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = зиёда аз 6000 сол пеш |масоҳат = 115 |баландии маркази МА = 415 |аҳолӣ = 846 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Эрбил''' (ба курдӣ: ''Hewlêr''; ба арабӣ: ''أربيل'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]], пойтахти [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] ва маркази муҳофазаи Эрбил мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Erbil Erbil] — Encyclopædia Britannica</ref> Қалъаи Эрбил, ки дар маркази шаҳр дар теппаи сунъӣ воқеъ аст, яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон (ба тахмин зиёда аз 6000 сол) ба ҳисоб меравад ва соли 2014 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар аст. == Таърих == Эрбил дар манбаъҳои қадимӣ ҳамчун Арбила/Урбилум — шаҳри ҳуррӣ ва ашшурӣ — ёд шудааст; дар наздикии он соли 331 то милод ҷанги машҳури Гавгамела рух дод, ки [[Искандар]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Доройи III]]-ро шикаст дод.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр маркази Атобакони Эрбил буд, баъдан зери ҳукмронии муғулҳо, Сафавиён ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Аз соли 1991 пас аз барқарории мухторияти курдҳо Эрбил пойтахти Минтақаи Курдистон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эрбил дар ҳамворӣ дар атрофи теппаи қалъа, дар баландии тақрибан 415 метр аз сатҳи баҳр, дар домани кӯҳҳои Загрос воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил бо тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин мебошад. == Аҳолӣ == Қариб тамоми аҳолии шаҳр курдҳо мебошанд; ҷамоаҳои арабҳо, туркманҳо, ассуриҳои масеҳӣ ва армании хурд низ зиндагӣ мекунанд. Забони расмии Минтақаи Курдистон курдӣ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Эрбил маркази иқтисодии Минтақаи Курдистон аст: дар он идораҳои нафту газ, бонкҳо, маҷмааҳои бузурги тиҷоратӣ ва меҳмонхонаҳои байналмилалӣ ҷойгиранд; сайёҳии таърихӣ низ рушд карда истодааст.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Фурудгоҳи байналмилалии Эрбил — яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Ироқ]] — шаҳрро бо аксари кишварҳои минтақа мепайвандад; шоҳроҳҳои калон робитаро бо [[Туркия]] ва [[Бағдод]] таъмин мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Қалъаи Эрбил бо хонаҳои таърихии хом ва бозори Қайсарӣ ёдгории асосии шаҳр аст; дар назди девори қалъа майдони хотиравӣ ва фаввораҳои Минора (минораи асри XII) ҷойгир мебошанд. Дар шаҳр Донишгоҳи Салоҳаддин ва осорхонаи тамаддуни курд фаъолият мекунанд. fh1jm8g9e55wry50a3d8z83f5p244r8 1475149 1475148 2026-06-08T13:11:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475149 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эрбил |номи аслӣ = أربيل / Hewlêr |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = зиёда аз 6000 сол пеш |масоҳат = 115 |баландии маркази МА = 415 |аҳолӣ = 846 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Эрбил''' (ба курдӣ: ''Hewlêr''; ба арабӣ: ''أربيل'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]], пойтахти [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] ва маркази муҳофазаи Эрбил мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Erbil Erbil] — Encyclopædia Britannica</ref> Қалъаи Эрбил, ки дар маркази шаҳр дар теппаи сунъӣ воқеъ аст, яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон (ба тахмин зиёда аз 6000 сол) ба ҳисоб меравад ва соли 2014 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар аст. == Таърих == Эрбил дар манбаъҳои қадимӣ ҳамчун Арбила/Урбилум — шаҳри ҳуррӣ ва ашшурӣ — ёд шудааст; дар наздикии он соли 331 то милод ҷанги машҳури Гавгамела рух дод, ки [[Искандар]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Доройи III]]-ро шикаст дод.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр маркази Атобакони Эрбил буд, баъдан зери ҳукмронии муғулҳо, Сафавиён ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Аз соли 1991 пас аз барқарории мухторияти курдҳо Эрбил пойтахти Минтақаи Курдистон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эрбил дар ҳамворӣ дар атрофи теппаи қалъа, дар баландии тақрибан 415 метр аз сатҳи баҳр, дар домани кӯҳҳои Загрос воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил бо тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин мебошад. == Аҳолӣ == Қариб тамоми аҳолии шаҳр курдҳо мебошанд; ҷамоаҳои арабҳо, туркманҳо, ассуриҳои масеҳӣ ва армании хурд низ зиндагӣ мекунанд. Забони расмии Минтақаи Курдистон курдӣ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Эрбил маркази иқтисодии Минтақаи Курдистон аст: дар он идораҳои нафту газ, бонкҳо, маҷмааҳои бузурги тиҷоратӣ ва меҳмонхонаҳои байналмилалӣ ҷойгиранд; сайёҳии таърихӣ низ рушд карда истодааст.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Фурудгоҳи байналмилалии Эрбил — яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Ироқ]] — шаҳрро бо аксари кишварҳои минтақа мепайвандад; шоҳроҳҳои калон робитаро бо [[Туркия]] ва [[Бағдод]] таъмин мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Қалъаи Эрбил бо хонаҳои таърихии хом ва бозори Қайсарӣ ёдгории асосии шаҳр аст; дар назди девори қалъа майдони хотиравӣ ва фаввораҳои Минора (минораи асри XII) ҷойгир мебошанд. Дар шаҳр Донишгоҳи Салоҳаддин ва осорхонаи тамаддуни курд фаъолият мекунанд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Курдистон]] * [[Сулаймония]] * [[Бағдод]] * [[Мавсил]] 3ov8m08ywft3jft6wlb3t4iye8eqr6p 1475150 1475149 2026-06-08T13:12:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475150 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эрбил |номи аслӣ = أربيل / Hewlêr |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = зиёда аз 6000 сол пеш |масоҳат = 115 |баландии маркази МА = 415 |аҳолӣ = 846 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Эрбил''' (ба курдӣ: ''Hewlêr''; ба арабӣ: ''أربيل'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]], пойтахти [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] ва маркази муҳофазаи Эрбил мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Erbil Erbil] — Encyclopædia Britannica</ref> Қалъаи Эрбил, ки дар маркази шаҳр дар теппаи сунъӣ воқеъ аст, яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон (ба тахмин зиёда аз 6000 сол) ба ҳисоб меравад ва соли 2014 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар аст. == Таърих == Эрбил дар манбаъҳои қадимӣ ҳамчун Арбила/Урбилум — шаҳри ҳуррӣ ва ашшурӣ — ёд шудааст; дар наздикии он соли 331 то милод ҷанги машҳури Гавгамела рух дод, ки [[Искандар]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Доройи III]]-ро шикаст дод.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр маркази Атобакони Эрбил буд, баъдан зери ҳукмронии муғулҳо, Сафавиён ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Аз соли 1991 пас аз барқарории мухторияти курдҳо Эрбил пойтахти Минтақаи Курдистон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эрбил дар ҳамворӣ дар атрофи теппаи қалъа, дар баландии тақрибан 415 метр аз сатҳи баҳр, дар домани кӯҳҳои Загрос воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил бо тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин мебошад. == Аҳолӣ == Қариб тамоми аҳолии шаҳр курдҳо мебошанд; ҷамоаҳои арабҳо, туркманҳо, ассуриҳои масеҳӣ ва армании хурд низ зиндагӣ мекунанд. Забони расмии Минтақаи Курдистон курдӣ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Эрбил маркази иқтисодии Минтақаи Курдистон аст: дар он идораҳои нафту газ, бонкҳо, маҷмааҳои бузурги тиҷоратӣ ва меҳмонхонаҳои байналмилалӣ ҷойгиранд; сайёҳии таърихӣ низ рушд карда истодааст.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Фурудгоҳи байналмилалии Эрбил — яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Ироқ]] — шаҳрро бо аксари кишварҳои минтақа мепайвандад; шоҳроҳҳои калон робитаро бо [[Туркия]] ва [[Бағдод]] таъмин мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Қалъаи Эрбил бо хонаҳои таърихии хом ва бозори Қайсарӣ ёдгории асосии шаҳр аст; дар назди девори қалъа майдони хотиравӣ ва фаввораҳои Минора (минораи асри XII) ҷойгир мебошанд. Дар шаҳр Донишгоҳи Салоҳаддин ва осорхонаи тамаддуни курд фаъолият мекунанд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Курдистон]] * [[Сулаймония]] * [[Бағдод]] * [[Мавсил]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 04sq1ekme5uyw26h7jbvocqeqtk213f 1475151 1475150 2026-06-08T13:12:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475151 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эрбил |номи аслӣ = أربيل / Hewlêr |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = зиёда аз 6000 сол пеш |масоҳат = 115 |баландии маркази МА = 415 |аҳолӣ = 846 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Эрбил''' (ба курдӣ: ''Hewlêr''; ба арабӣ: ''أربيل'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]], пойтахти [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] ва маркази муҳофазаи Эрбил мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Erbil Erbil] — Encyclopædia Britannica</ref> Қалъаи Эрбил, ки дар маркази шаҳр дар теппаи сунъӣ воқеъ аст, яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон (ба тахмин зиёда аз 6000 сол) ба ҳисоб меравад ва соли 2014 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар аст. == Таърих == Эрбил дар манбаъҳои қадимӣ ҳамчун Арбила/Урбилум — шаҳри ҳуррӣ ва ашшурӣ — ёд шудааст; дар наздикии он соли 331 то милод ҷанги машҳури Гавгамела рух дод, ки [[Искандар]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Доройи III]]-ро шикаст дод.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр маркази Атобакони Эрбил буд, баъдан зери ҳукмронии муғулҳо, Сафавиён ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Аз соли 1991 пас аз барқарории мухторияти курдҳо Эрбил пойтахти Минтақаи Курдистон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эрбил дар ҳамворӣ дар атрофи теппаи қалъа, дар баландии тақрибан 415 метр аз сатҳи баҳр, дар домани кӯҳҳои Загрос воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил бо тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин мебошад. == Аҳолӣ == Қариб тамоми аҳолии шаҳр курдҳо мебошанд; ҷамоаҳои арабҳо, туркманҳо, ассуриҳои масеҳӣ ва армании хурд низ зиндагӣ мекунанд. Забони расмии Минтақаи Курдистон курдӣ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Эрбил маркази иқтисодии Минтақаи Курдистон аст: дар он идораҳои нафту газ, бонкҳо, маҷмааҳои бузурги тиҷоратӣ ва меҳмонхонаҳои байналмилалӣ ҷойгиранд; сайёҳии таърихӣ низ рушд карда истодааст.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Фурудгоҳи байналмилалии Эрбил — яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Ироқ]] — шаҳрро бо аксари кишварҳои минтақа мепайвандад; шоҳроҳҳои калон робитаро бо [[Туркия]] ва [[Бағдод]] таъмин мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Қалъаи Эрбил бо хонаҳои таърихии хом ва бозори Қайсарӣ ёдгории асосии шаҳр аст; дар назди девори қалъа майдони хотиравӣ ва фаввораҳои Минора (минораи асри XII) ҷойгир мебошанд. Дар шаҳр Донишгоҳи Салоҳаддин ва осорхонаи тамаддуни курд фаъолият мекунанд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Курдистон]] * [[Сулаймония]] * [[Бағдод]] * [[Мавсил]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Erbil Эрбил дар Encyclopædia Britannica] 2w4znu1dg5v0vihpqdnk0k38khyejgs 1475152 1475151 2026-06-08T13:12:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475152 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эрбил |номи аслӣ = أربيل / Hewlêr |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = зиёда аз 6000 сол пеш |масоҳат = 115 |баландии маркази МА = 415 |аҳолӣ = 846 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Эрбил''' (ба курдӣ: ''Hewlêr''; ба арабӣ: ''أربيل'') — шаҳр дар шимоли [[Ироқ]], пойтахти [[Курдистон|Минтақаи Курдистон]] ва маркази муҳофазаи Эрбил мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Erbil Erbil] — Encyclopædia Britannica</ref> Қалъаи Эрбил, ки дар маркази шаҳр дар теппаи сунъӣ воқеъ аст, яке аз қадимтарин маҳалҳои бефосила маскунии ҷаҳон (ба тахмин зиёда аз 6000 сол) ба ҳисоб меравад ва соли 2014 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр тахминан 850 ҳазор нафар аст. == Таърих == Эрбил дар манбаъҳои қадимӣ ҳамчун Арбила/Урбилум — шаҳри ҳуррӣ ва ашшурӣ — ёд шудааст; дар наздикии он соли 331 то милод ҷанги машҳури Гавгамела рух дод, ки [[Искандар]] [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Доройи III]]-ро шикаст дод.<ref name="brit" /> Дар асрҳои миёна шаҳр маркази Атобакони Эрбил буд, баъдан зери ҳукмронии муғулҳо, Сафавиён ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт. Аз соли 1991 пас аз барқарории мухторияти курдҳо Эрбил пойтахти Минтақаи Курдистон гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эрбил дар ҳамворӣ дар атрофи теппаи қалъа, дар баландии тақрибан 415 метр аз сатҳи баҳр, дар домани кӯҳҳои Загрос воқеъ аст; иқлими он биёбонии муътадил бо тобистонҳои гарм ва зимистонҳои салқин мебошад. == Аҳолӣ == Қариб тамоми аҳолии шаҳр курдҳо мебошанд; ҷамоаҳои арабҳо, туркманҳо, ассуриҳои масеҳӣ ва армании хурд низ зиндагӣ мекунанд. Забони расмии Минтақаи Курдистон курдӣ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Эрбил маркази иқтисодии Минтақаи Курдистон аст: дар он идораҳои нафту газ, бонкҳо, маҷмааҳои бузурги тиҷоратӣ ва меҳмонхонаҳои байналмилалӣ ҷойгиранд; сайёҳии таърихӣ низ рушд карда истодааст.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Фурудгоҳи байналмилалии Эрбил — яке аз серодамтарин фурудгоҳҳои [[Ироқ]] — шаҳрро бо аксари кишварҳои минтақа мепайвандад; шоҳроҳҳои калон робитаро бо [[Туркия]] ва [[Бағдод]] таъмин мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Қалъаи Эрбил бо хонаҳои таърихии хом ва бозори Қайсарӣ ёдгории асосии шаҳр аст; дар назди девори қалъа майдони хотиравӣ ва фаввораҳои Минора (минораи асри XII) ҷойгир мебошанд. Дар шаҳр Донишгоҳи Салоҳаддин ва осорхонаи тамаддуни курд фаъолият мекунанд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Курдистон]] * [[Сулаймония]] * [[Бағдод]] * [[Мавсил]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Erbil Эрбил дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ироқ]] [[Гурӯҳ:Ироқ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] ejyge2kk3ra0paesrhzo42xkacvc61t 0 331898 1475153 2026-06-08T13:12:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475153 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Наҷаф |номи аслӣ = النجف |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ≈791 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 55 |аҳолӣ = 1 048 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Наҷаф''' (ба арабӣ: ''النجف'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 160 километр ҷанубтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] ба ҳисоб меравад: дар он мадфани [[Алӣ ибни Абутолиб|Имом Алӣ]] (а), халифаи чорум ва имоми якуми шиаён, ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Najaf] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз як миллион нафар буда, маркази муҳими таълимоти илмҳои динии шиа — ҳавзаи илмияи Наҷаф — мебошад.<ref name="brit" /> fn022c6jr6rmmtwd6c916nefg6bau4o 1475154 1475153 2026-06-08T13:13:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475154 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Наҷаф |номи аслӣ = النجف |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ≈791 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 55 |аҳолӣ = 1 048 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Наҷаф''' (ба арабӣ: ''النجف'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 160 километр ҷанубтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] ба ҳисоб меравад: дар он мадфани [[Алӣ ибни Абутолиб|Имом Алӣ]] (а), халифаи чорум ва имоми якуми шиаён, ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Najaf] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз як миллион нафар буда, маркази муҳими таълимоти илмҳои динии шиа — ҳавзаи илмияи Наҷаф — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳр тахминан соли 791 (175 ҳ.қ.) дар замони халифаи аббосӣ [[Ҳорун ар-Рашид]] дар атрофи мадфани Имом Алӣ бунёд шуд. Аз асри XI Наҷаф ба бузургтарин маркази илмҳои динии шиа табдил ёфт — мадрасаҳои он олимони барҷастае чун Шайхи Тӯсӣ ва Алломаи Ҳиллӣ-ро парвариш доданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX ва XXI ҳавзаи Наҷаф (бо роҳбарии оятуллоҳҳои Хӯӣ, Систонӣ ва дигарон) яке аз ду маркази бузурги маъноии шиаи имомия (дар баробари [[Қум]]) боқӣ мондааст. p9jtgf9oc9939t5aowmk9by9he89bp2 1475155 1475154 2026-06-08T13:13:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475155 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Наҷаф |номи аслӣ = النجف |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ≈791 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 55 |аҳолӣ = 1 048 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Наҷаф''' (ба арабӣ: ''النجف'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 160 километр ҷанубтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] ба ҳисоб меравад: дар он мадфани [[Алӣ ибни Абутолиб|Имом Алӣ]] (а), халифаи чорум ва имоми якуми шиаён, ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Najaf] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз як миллион нафар буда, маркази муҳими таълимоти илмҳои динии шиа — ҳавзаи илмияи Наҷаф — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳр тахминан соли 791 (175 ҳ.қ.) дар замони халифаи аббосӣ [[Ҳорун ар-Рашид]] дар атрофи мадфани Имом Алӣ бунёд шуд. Аз асри XI Наҷаф ба бузургтарин маркази илмҳои динии шиа табдил ёфт — мадрасаҳои он олимони барҷастае чун Шайхи Тӯсӣ ва Алломаи Ҳиллӣ-ро парвариш доданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX ва XXI ҳавзаи Наҷаф (бо роҳбарии оятуллоҳҳои Хӯӣ, Систонӣ ва дигарон) яке аз ду маркази бузурги маъноии шиаи имомия (дар баробари [[Қум]]) боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Наҷаф дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар канори биёбони Сурия-Ҷазира, дар баландии тақрибан 55 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои сахт гарм ва зимистони муътадил дорад. h6kgmeolt0g60v3k0qzcgf6e8x2yq3j 1475156 1475155 2026-06-08T13:13:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475156 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Наҷаф |номи аслӣ = النجف |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ≈791 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 55 |аҳолӣ = 1 048 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Наҷаф''' (ба арабӣ: ''النجف'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 160 километр ҷанубтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] ба ҳисоб меравад: дар он мадфани [[Алӣ ибни Абутолиб|Имом Алӣ]] (а), халифаи чорум ва имоми якуми шиаён, ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Najaf] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз як миллион нафар буда, маркази муҳими таълимоти илмҳои динии шиа — ҳавзаи илмияи Наҷаф — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳр тахминан соли 791 (175 ҳ.қ.) дар замони халифаи аббосӣ [[Ҳорун ар-Рашид]] дар атрофи мадфани Имом Алӣ бунёд шуд. Аз асри XI Наҷаф ба бузургтарин маркази илмҳои динии шиа табдил ёфт — мадрасаҳои он олимони барҷастае чун Шайхи Тӯсӣ ва Алломаи Ҳиллӣ-ро парвариш доданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX ва XXI ҳавзаи Наҷаф (бо роҳбарии оятуллоҳҳои Хӯӣ, Систонӣ ва дигарон) яке аз ду маркази бузурги маъноии шиаи имомия (дар баробари [[Қум]]) боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Наҷаф дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар канори биёбони Сурия-Ҷазира, дар баландии тақрибан 55 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои сахт гарм ва зимистони муътадил дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Наҷаф зиёда аз як миллион нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Шаҳр ҳамасола миллионҳо зоири шиаро аз тамоми ҷаҳон — бахусус аз [[Эрон]], Покистон, Афғонистон ва нимҷазираи Арабистон — қабул мекунад. bxj3easn1czh0thih02pmtxq0rs6rq7 1475157 1475156 2026-06-08T13:13:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475157 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Наҷаф |номи аслӣ = النجف |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ≈791 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 55 |аҳолӣ = 1 048 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Наҷаф''' (ба арабӣ: ''النجف'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 160 километр ҷанубтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] ба ҳисоб меравад: дар он мадфани [[Алӣ ибни Абутолиб|Имом Алӣ]] (а), халифаи чорум ва имоми якуми шиаён, ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Najaf] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз як миллион нафар буда, маркази муҳими таълимоти илмҳои динии шиа — ҳавзаи илмияи Наҷаф — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳр тахминан соли 791 (175 ҳ.қ.) дар замони халифаи аббосӣ [[Ҳорун ар-Рашид]] дар атрофи мадфани Имом Алӣ бунёд шуд. Аз асри XI Наҷаф ба бузургтарин маркази илмҳои динии шиа табдил ёфт — мадрасаҳои он олимони барҷастае чун Шайхи Тӯсӣ ва Алломаи Ҳиллӣ-ро парвариш доданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX ва XXI ҳавзаи Наҷаф (бо роҳбарии оятуллоҳҳои Хӯӣ, Систонӣ ва дигарон) яке аз ду маркази бузурги маъноии шиаи имомия (дар баробари [[Қум]]) боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Наҷаф дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар канори биёбони Сурия-Ҷазира, дар баландии тақрибан 55 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои сахт гарм ва зимистони муътадил дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Наҷаф зиёда аз як миллион нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Шаҳр ҳамасола миллионҳо зоири шиаро аз тамоми ҷаҳон — бахусус аз [[Эрон]], Покистон, Афғонистон ва нимҷазираи Арабистон — қабул мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, тарабхонаҳо, ҳаммомҳои зиёрат) асос меёбад; ҳунармандии анъанавӣ — сохтани зеварҳои нуқра ва кошикорӣ — низ паҳн шудааст. 6hs4nurj0inzcwnxpffo8dz82r876tr 1475158 1475157 2026-06-08T13:13:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475158 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Наҷаф |номи аслӣ = النجف |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ≈791 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 55 |аҳолӣ = 1 048 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Наҷаф''' (ба арабӣ: ''النجف'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 160 километр ҷанубтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] ба ҳисоб меравад: дар он мадфани [[Алӣ ибни Абутолиб|Имом Алӣ]] (а), халифаи чорум ва имоми якуми шиаён, ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Najaf] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз як миллион нафар буда, маркази муҳими таълимоти илмҳои динии шиа — ҳавзаи илмияи Наҷаф — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳр тахминан соли 791 (175 ҳ.қ.) дар замони халифаи аббосӣ [[Ҳорун ар-Рашид]] дар атрофи мадфани Имом Алӣ бунёд шуд. Аз асри XI Наҷаф ба бузургтарин маркази илмҳои динии шиа табдил ёфт — мадрасаҳои он олимони барҷастае чун Шайхи Тӯсӣ ва Алломаи Ҳиллӣ-ро парвариш доданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX ва XXI ҳавзаи Наҷаф (бо роҳбарии оятуллоҳҳои Хӯӣ, Систонӣ ва дигарон) яке аз ду маркази бузурги маъноии шиаи имомия (дар баробари [[Қум]]) боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Наҷаф дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар канори биёбони Сурия-Ҷазира, дар баландии тақрибан 55 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои сахт гарм ва зимистони муътадил дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Наҷаф зиёда аз як миллион нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Шаҳр ҳамасола миллионҳо зоири шиаро аз тамоми ҷаҳон — бахусус аз [[Эрон]], Покистон, Афғонистон ва нимҷазираи Арабистон — қабул мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, тарабхонаҳо, ҳаммомҳои зиёрат) асос меёбад; ҳунармандии анъанавӣ — сохтани зеварҳои нуқра ва кошикорӣ — низ паҳн шудааст. == Нақлиёт == Фурудгоҳи байналмилалии Наҷаф (соли 2008 ифтитоҳ ёфт) даромадгоҳи асосии зоирони хориҷӣ аст; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо [[Бағдод]] ва [[Карбало]] мепайвандад. l87447wqgb8k74kxmtxa4uf6tqgr80y 1475159 1475158 2026-06-08T13:14:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475159 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Наҷаф |номи аслӣ = النجف |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ≈791 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 55 |аҳолӣ = 1 048 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Наҷаф''' (ба арабӣ: ''النجف'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 160 километр ҷанубтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] ба ҳисоб меравад: дар он мадфани [[Алӣ ибни Абутолиб|Имом Алӣ]] (а), халифаи чорум ва имоми якуми шиаён, ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Najaf] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз як миллион нафар буда, маркази муҳими таълимоти илмҳои динии шиа — ҳавзаи илмияи Наҷаф — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳр тахминан соли 791 (175 ҳ.қ.) дар замони халифаи аббосӣ [[Ҳорун ар-Рашид]] дар атрофи мадфани Имом Алӣ бунёд шуд. Аз асри XI Наҷаф ба бузургтарин маркази илмҳои динии шиа табдил ёфт — мадрасаҳои он олимони барҷастае чун Шайхи Тӯсӣ ва Алломаи Ҳиллӣ-ро парвариш доданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX ва XXI ҳавзаи Наҷаф (бо роҳбарии оятуллоҳҳои Хӯӣ, Систонӣ ва дигарон) яке аз ду маркази бузурги маъноии шиаи имомия (дар баробари [[Қум]]) боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Наҷаф дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар канори биёбони Сурия-Ҷазира, дар баландии тақрибан 55 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои сахт гарм ва зимистони муътадил дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Наҷаф зиёда аз як миллион нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Шаҳр ҳамасола миллионҳо зоири шиаро аз тамоми ҷаҳон — бахусус аз [[Эрон]], Покистон, Афғонистон ва нимҷазираи Арабистон — қабул мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, тарабхонаҳо, ҳаммомҳои зиёрат) асос меёбад; ҳунармандии анъанавӣ — сохтани зеварҳои нуқра ва кошикорӣ — низ паҳн шудааст. == Нақлиёт == Фурудгоҳи байналмилалии Наҷаф (соли 2008 ифтитоҳ ёфт) даромадгоҳи асосии зоирони хориҷӣ аст; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо [[Бағдод]] ва [[Карбало]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази асосии шаҳр Ҳарами муқаддаси Имом Алӣ бо гунбази заррини мавриди эҳтироми милионҳо шиа мебошад. Дар Водии-Салом — қабристони таърихии шаҳр — миллионҳо қабр воқеъ аст, ки яке аз калонтарин қабристонҳои ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Ҳавзаи илмияи Наҷаф — донишгоҳи мадрасавӣ — шоҳасари маъноии Ироқ боқӣ мондааст. b8yvht6hlj3gq902x7190l61g0c1fvf 1475160 1475159 2026-06-08T13:14:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475160 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Наҷаф |номи аслӣ = النجف |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ≈791 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 55 |аҳолӣ = 1 048 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Наҷаф''' (ба арабӣ: ''النجف'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 160 километр ҷанубтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] ба ҳисоб меравад: дар он мадфани [[Алӣ ибни Абутолиб|Имом Алӣ]] (а), халифаи чорум ва имоми якуми шиаён, ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Najaf] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз як миллион нафар буда, маркази муҳими таълимоти илмҳои динии шиа — ҳавзаи илмияи Наҷаф — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳр тахминан соли 791 (175 ҳ.қ.) дар замони халифаи аббосӣ [[Ҳорун ар-Рашид]] дар атрофи мадфани Имом Алӣ бунёд шуд. Аз асри XI Наҷаф ба бузургтарин маркази илмҳои динии шиа табдил ёфт — мадрасаҳои он олимони барҷастае чун Шайхи Тӯсӣ ва Алломаи Ҳиллӣ-ро парвариш доданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX ва XXI ҳавзаи Наҷаф (бо роҳбарии оятуллоҳҳои Хӯӣ, Систонӣ ва дигарон) яке аз ду маркази бузурги маъноии шиаи имомия (дар баробари [[Қум]]) боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Наҷаф дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар канори биёбони Сурия-Ҷазира, дар баландии тақрибан 55 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои сахт гарм ва зимистони муътадил дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Наҷаф зиёда аз як миллион нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Шаҳр ҳамасола миллионҳо зоири шиаро аз тамоми ҷаҳон — бахусус аз [[Эрон]], Покистон, Афғонистон ва нимҷазираи Арабистон — қабул мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, тарабхонаҳо, ҳаммомҳои зиёрат) асос меёбад; ҳунармандии анъанавӣ — сохтани зеварҳои нуқра ва кошикорӣ — низ паҳн шудааст. == Нақлиёт == Фурудгоҳи байналмилалии Наҷаф (соли 2008 ифтитоҳ ёфт) даромадгоҳи асосии зоирони хориҷӣ аст; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо [[Бағдод]] ва [[Карбало]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази асосии шаҳр Ҳарами муқаддаси Имом Алӣ бо гунбази заррини мавриди эҳтироми милионҳо шиа мебошад. Дар Водии-Салом — қабристони таърихии шаҳр — миллионҳо қабр воқеъ аст, ки яке аз калонтарин қабристонҳои ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Ҳавзаи илмияи Наҷаф — донишгоҳи мадрасавӣ — шоҳасари маъноии Ироқ боқӣ мондааст. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Карбало]] * [[Алӣ ибни Абутолиб]] * [[Шиъа]] * [[Бағдод]] cvk6qkg56znhnigwe577jdgf12yw22q 1475161 1475160 2026-06-08T13:14:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475161 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Наҷаф |номи аслӣ = النجف |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ≈791 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 55 |аҳолӣ = 1 048 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Наҷаф''' (ба арабӣ: ''النجف'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 160 километр ҷанубтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] ба ҳисоб меравад: дар он мадфани [[Алӣ ибни Абутолиб|Имом Алӣ]] (а), халифаи чорум ва имоми якуми шиаён, ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Najaf] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз як миллион нафар буда, маркази муҳими таълимоти илмҳои динии шиа — ҳавзаи илмияи Наҷаф — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳр тахминан соли 791 (175 ҳ.қ.) дар замони халифаи аббосӣ [[Ҳорун ар-Рашид]] дар атрофи мадфани Имом Алӣ бунёд шуд. Аз асри XI Наҷаф ба бузургтарин маркази илмҳои динии шиа табдил ёфт — мадрасаҳои он олимони барҷастае чун Шайхи Тӯсӣ ва Алломаи Ҳиллӣ-ро парвариш доданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX ва XXI ҳавзаи Наҷаф (бо роҳбарии оятуллоҳҳои Хӯӣ, Систонӣ ва дигарон) яке аз ду маркази бузурги маъноии шиаи имомия (дар баробари [[Қум]]) боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Наҷаф дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар канори биёбони Сурия-Ҷазира, дар баландии тақрибан 55 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои сахт гарм ва зимистони муътадил дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Наҷаф зиёда аз як миллион нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Шаҳр ҳамасола миллионҳо зоири шиаро аз тамоми ҷаҳон — бахусус аз [[Эрон]], Покистон, Афғонистон ва нимҷазираи Арабистон — қабул мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, тарабхонаҳо, ҳаммомҳои зиёрат) асос меёбад; ҳунармандии анъанавӣ — сохтани зеварҳои нуқра ва кошикорӣ — низ паҳн шудааст. == Нақлиёт == Фурудгоҳи байналмилалии Наҷаф (соли 2008 ифтитоҳ ёфт) даромадгоҳи асосии зоирони хориҷӣ аст; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо [[Бағдод]] ва [[Карбало]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази асосии шаҳр Ҳарами муқаддаси Имом Алӣ бо гунбази заррини мавриди эҳтироми милионҳо шиа мебошад. Дар Водии-Салом — қабристони таърихии шаҳр — миллионҳо қабр воқеъ аст, ки яке аз калонтарин қабристонҳои ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Ҳавзаи илмияи Наҷаф — донишгоҳи мадрасавӣ — шоҳасари маъноии Ироқ боқӣ мондааст. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Карбало]] * [[Алӣ ибни Абутолиб]] * [[Шиъа]] * [[Бағдод]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 2gu7hxziaqn6hvtndb4fa88xxavryhx 1475162 1475161 2026-06-08T13:14:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475162 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Наҷаф |номи аслӣ = النجف |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ≈791 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 55 |аҳолӣ = 1 048 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Наҷаф''' (ба арабӣ: ''النجف'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 160 километр ҷанубтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] ба ҳисоб меравад: дар он мадфани [[Алӣ ибни Абутолиб|Имом Алӣ]] (а), халифаи чорум ва имоми якуми шиаён, ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Najaf] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз як миллион нафар буда, маркази муҳими таълимоти илмҳои динии шиа — ҳавзаи илмияи Наҷаф — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳр тахминан соли 791 (175 ҳ.қ.) дар замони халифаи аббосӣ [[Ҳорун ар-Рашид]] дар атрофи мадфани Имом Алӣ бунёд шуд. Аз асри XI Наҷаф ба бузургтарин маркази илмҳои динии шиа табдил ёфт — мадрасаҳои он олимони барҷастае чун Шайхи Тӯсӣ ва Алломаи Ҳиллӣ-ро парвариш доданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX ва XXI ҳавзаи Наҷаф (бо роҳбарии оятуллоҳҳои Хӯӣ, Систонӣ ва дигарон) яке аз ду маркази бузурги маъноии шиаи имомия (дар баробари [[Қум]]) боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Наҷаф дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар канори биёбони Сурия-Ҷазира, дар баландии тақрибан 55 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои сахт гарм ва зимистони муътадил дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Наҷаф зиёда аз як миллион нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Шаҳр ҳамасола миллионҳо зоири шиаро аз тамоми ҷаҳон — бахусус аз [[Эрон]], Покистон, Афғонистон ва нимҷазираи Арабистон — қабул мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, тарабхонаҳо, ҳаммомҳои зиёрат) асос меёбад; ҳунармандии анъанавӣ — сохтани зеварҳои нуқра ва кошикорӣ — низ паҳн шудааст. == Нақлиёт == Фурудгоҳи байналмилалии Наҷаф (соли 2008 ифтитоҳ ёфт) даромадгоҳи асосии зоирони хориҷӣ аст; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо [[Бағдод]] ва [[Карбало]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази асосии шаҳр Ҳарами муқаддаси Имом Алӣ бо гунбази заррини мавриди эҳтироми милионҳо шиа мебошад. Дар Водии-Салом — қабристони таърихии шаҳр — миллионҳо қабр воқеъ аст, ки яке аз калонтарин қабристонҳои ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Ҳавзаи илмияи Наҷаф — донишгоҳи мадрасавӣ — шоҳасари маъноии Ироқ боқӣ мондааст. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Карбало]] * [[Алӣ ибни Абутолиб]] * [[Шиъа]] * [[Бағдод]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Наҷаф дар Encyclopædia Britannica] 4u4390yuib8k95q7fcr8obnp47c6kbn 1475163 1475162 2026-06-08T13:14:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475163 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Наҷаф |номи аслӣ = النجف |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 59|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ≈791 |масоҳат = 60 |баландии маркази МА = 55 |аҳолӣ = 1 048 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Наҷаф''' (ба арабӣ: ''النجف'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 160 километр ҷанубтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] ба ҳисоб меравад: дар он мадфани [[Алӣ ибни Абутолиб|Имом Алӣ]] (а), халифаи чорум ва имоми якуми шиаён, ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Najaf] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз як миллион нафар буда, маркази муҳими таълимоти илмҳои динии шиа — ҳавзаи илмияи Наҷаф — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳр тахминан соли 791 (175 ҳ.қ.) дар замони халифаи аббосӣ [[Ҳорун ар-Рашид]] дар атрофи мадфани Имом Алӣ бунёд шуд. Аз асри XI Наҷаф ба бузургтарин маркази илмҳои динии шиа табдил ёфт — мадрасаҳои он олимони барҷастае чун Шайхи Тӯсӣ ва Алломаи Ҳиллӣ-ро парвариш доданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX ва XXI ҳавзаи Наҷаф (бо роҳбарии оятуллоҳҳои Хӯӣ, Систонӣ ва дигарон) яке аз ду маркази бузурги маъноии шиаи имомия (дар баробари [[Қум]]) боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Наҷаф дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар канори биёбони Сурия-Ҷазира, дар баландии тақрибан 55 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм буда, тобистонҳои сахт гарм ва зимистони муътадил дорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Наҷаф зиёда аз як миллион нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Шаҳр ҳамасола миллионҳо зоири шиаро аз тамоми ҷаҳон — бахусус аз [[Эрон]], Покистон, Афғонистон ва нимҷазираи Арабистон — қабул мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди шаҳр бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, тарабхонаҳо, ҳаммомҳои зиёрат) асос меёбад; ҳунармандии анъанавӣ — сохтани зеварҳои нуқра ва кошикорӣ — низ паҳн шудааст. == Нақлиёт == Фурудгоҳи байналмилалии Наҷаф (соли 2008 ифтитоҳ ёфт) даромадгоҳи асосии зоирони хориҷӣ аст; шоҳроҳҳои калон шаҳрро бо [[Бағдод]] ва [[Карбало]] мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази асосии шаҳр Ҳарами муқаддаси Имом Алӣ бо гунбази заррини мавриди эҳтироми милионҳо шиа мебошад. Дар Водии-Салом — қабристони таърихии шаҳр — миллионҳо қабр воқеъ аст, ки яке аз калонтарин қабристонҳои ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Ҳавзаи илмияи Наҷаф — донишгоҳи мадрасавӣ — шоҳасари маъноии Ироқ боқӣ мондааст. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Карбало]] * [[Алӣ ибни Абутолиб]] * [[Шиъа]] * [[Бағдод]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Al-Najaf Наҷаф дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ироқ]] [[Гурӯҳ:Ироқ]] [[Гурӯҳ:Шиъа]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] kkrhrobpmx793u3zyup1joxllmxq37m 0 331899 1475164 2026-06-08T13:15:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475164 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карбало |номи аслӣ = كربلاء |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII |масоҳат = 52 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 711 530 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карбало''' (ба арабӣ: ''كربلاء'', ''Karbalāʾ'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 100 километр ҷанубу ғарбтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] мебошад: дар он мадфани [[Ҳусайн ибни Алӣ|Имом Ҳусайн]] (а) — набераи [[Муҳаммад|Паёмбар]] ва шаҳиди ҷанги Карбало (соли 680) — ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Karbala Karbala] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 700 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> hbhdvhj9yy5v07j1mc5sk45uspye33j 1475165 1475164 2026-06-08T13:15:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475165 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карбало |номи аслӣ = كربلاء |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII |масоҳат = 52 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 711 530 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карбало''' (ба арабӣ: ''كربلاء'', ''Karbalāʾ'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 100 километр ҷанубу ғарбтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] мебошад: дар он мадфани [[Ҳусайн ибни Алӣ|Имом Ҳусайн]] (а) — набераи [[Муҳаммад|Паёмбар]] ва шаҳиди ҷанги Карбало (соли 680) — ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Karbala Karbala] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 700 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар майдони наздики шаҳри имрӯза 10 муҳаррами соли 61 ҳиҷрӣ (10 октябри 680 мелодӣ) ҷанги Карбало рӯй дод: имом Ҳусайн ибни Алӣ ҳамроҳ бо хонадон ва ҳамроҳони ками худ ба муқобили артиши хилофати Уммавиён бо роҳбарии Язид бархост ва дар майдон ҳалок шуд.<ref name="brit" /> Қатли имом Ҳусайн ҳодисаи марказии таърихи шиа ҳисобида мешавад ва маросими сӯгвории моҳи муҳаррам аз ҳамин воқеа сарчашма мегирад. Шаҳр дар атрофи мадфани имом ва бародараш Аббос рушд кард. qx8sefjw8p1q2elkz89y6537s1wu41t 1475166 1475165 2026-06-08T13:15:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475166 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карбало |номи аслӣ = كربلاء |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII |масоҳат = 52 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 711 530 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карбало''' (ба арабӣ: ''كربلاء'', ''Karbalāʾ'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 100 километр ҷанубу ғарбтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] мебошад: дар он мадфани [[Ҳусайн ибни Алӣ|Имом Ҳусайн]] (а) — набераи [[Муҳаммад|Паёмбар]] ва шаҳиди ҷанги Карбало (соли 680) — ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Karbala Karbala] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 700 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар майдони наздики шаҳри имрӯза 10 муҳаррами соли 61 ҳиҷрӣ (10 октябри 680 мелодӣ) ҷанги Карбало рӯй дод: имом Ҳусайн ибни Алӣ ҳамроҳ бо хонадон ва ҳамроҳони ками худ ба муқобили артиши хилофати Уммавиён бо роҳбарии Язид бархост ва дар майдон ҳалок шуд.<ref name="brit" /> Қатли имом Ҳусайн ҳодисаи марказии таърихи шиа ҳисобида мешавад ва маросими сӯгвории моҳи муҳаррам аз ҳамин воқеа сарчашма мегирад. Шаҳр дар атрофи мадфани имом ва бародараш Аббос рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карбало дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар маҳалли пайвасти заминҳои сабзу биёбон, дар баландии тақрибан 30 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. r03xgbtsvg5un9oplvojfzv92j50ffh 1475167 1475166 2026-06-08T13:15:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475167 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карбало |номи аслӣ = كربلاء |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII |масоҳат = 52 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 711 530 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карбало''' (ба арабӣ: ''كربلاء'', ''Karbalāʾ'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 100 километр ҷанубу ғарбтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] мебошад: дар он мадфани [[Ҳусайн ибни Алӣ|Имом Ҳусайн]] (а) — набераи [[Муҳаммад|Паёмбар]] ва шаҳиди ҷанги Карбало (соли 680) — ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Karbala Karbala] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 700 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар майдони наздики шаҳри имрӯза 10 муҳаррами соли 61 ҳиҷрӣ (10 октябри 680 мелодӣ) ҷанги Карбало рӯй дод: имом Ҳусайн ибни Алӣ ҳамроҳ бо хонадон ва ҳамроҳони ками худ ба муқобили артиши хилофати Уммавиён бо роҳбарии Язид бархост ва дар майдон ҳалок шуд.<ref name="brit" /> Қатли имом Ҳусайн ҳодисаи марказии таърихи шиа ҳисобида мешавад ва маросими сӯгвории моҳи муҳаррам аз ҳамин воқеа сарчашма мегирад. Шаҳр дар атрофи мадфани имом ва бародараш Аббос рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карбало дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар маҳалли пайвасти заминҳои сабзу биёбон, дар баландии тақрибан 30 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Карбало зиёда аз 700 ҳазор нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Ҳар сол дар маросими Арбаъин — чиҳилум пас аз шаҳодати имом Ҳусайн — даҳҳо миллион зоир (одатан 15–25 миллион) пиёда аз [[Наҷаф]] ба Карбало меоянд, ки яке аз бузургтарин ҷамъомадҳои сайёрсайр дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. 84919nz63mns02rzt2ui6arm96o20pv 1475168 1475167 2026-06-08T13:16:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475168 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карбало |номи аслӣ = كربلاء |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII |масоҳат = 52 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 711 530 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карбало''' (ба арабӣ: ''كربلاء'', ''Karbalāʾ'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 100 километр ҷанубу ғарбтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] мебошад: дар он мадфани [[Ҳусайн ибни Алӣ|Имом Ҳусайн]] (а) — набераи [[Муҳаммад|Паёмбар]] ва шаҳиди ҷанги Карбало (соли 680) — ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Karbala Karbala] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 700 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар майдони наздики шаҳри имрӯза 10 муҳаррами соли 61 ҳиҷрӣ (10 октябри 680 мелодӣ) ҷанги Карбало рӯй дод: имом Ҳусайн ибни Алӣ ҳамроҳ бо хонадон ва ҳамроҳони ками худ ба муқобили артиши хилофати Уммавиён бо роҳбарии Язид бархост ва дар майдон ҳалок шуд.<ref name="brit" /> Қатли имом Ҳусайн ҳодисаи марказии таърихи шиа ҳисобида мешавад ва маросими сӯгвории моҳи муҳаррам аз ҳамин воқеа сарчашма мегирад. Шаҳр дар атрофи мадфани имом ва бародараш Аббос рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карбало дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар маҳалли пайвасти заминҳои сабзу биёбон, дар баландии тақрибан 30 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Карбало зиёда аз 700 ҳазор нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Ҳар сол дар маросими Арбаъин — чиҳилум пас аз шаҳодати имом Ҳусайн — даҳҳо миллион зоир (одатан 15–25 миллион) пиёда аз [[Наҷаф]] ба Карбало меоянд, ки яке аз бузургтарин ҷамъомадҳои сайёрсайр дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Карбало қариб пурра бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, ҳаммомҳо, ҳунармандии динӣ) асос меёбад. 1hdtm5bzvd6gygy5ghcu5zqei1k3pwf 1475169 1475168 2026-06-08T13:16:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475169 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карбало |номи аслӣ = كربلاء |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII |масоҳат = 52 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 711 530 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карбало''' (ба арабӣ: ''كربلاء'', ''Karbalāʾ'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 100 километр ҷанубу ғарбтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] мебошад: дар он мадфани [[Ҳусайн ибни Алӣ|Имом Ҳусайн]] (а) — набераи [[Муҳаммад|Паёмбар]] ва шаҳиди ҷанги Карбало (соли 680) — ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Karbala Karbala] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 700 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар майдони наздики шаҳри имрӯза 10 муҳаррами соли 61 ҳиҷрӣ (10 октябри 680 мелодӣ) ҷанги Карбало рӯй дод: имом Ҳусайн ибни Алӣ ҳамроҳ бо хонадон ва ҳамроҳони ками худ ба муқобили артиши хилофати Уммавиён бо роҳбарии Язид бархост ва дар майдон ҳалок шуд.<ref name="brit" /> Қатли имом Ҳусайн ҳодисаи марказии таърихи шиа ҳисобида мешавад ва маросими сӯгвории моҳи муҳаррам аз ҳамин воқеа сарчашма мегирад. Шаҳр дар атрофи мадфани имом ва бародараш Аббос рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карбало дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар маҳалли пайвасти заминҳои сабзу биёбон, дар баландии тақрибан 30 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Карбало зиёда аз 700 ҳазор нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Ҳар сол дар маросими Арбаъин — чиҳилум пас аз шаҳодати имом Ҳусайн — даҳҳо миллион зоир (одатан 15–25 миллион) пиёда аз [[Наҷаф]] ба Карбало меоянд, ки яке аз бузургтарин ҷамъомадҳои сайёрсайр дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Карбало қариб пурра бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, ҳаммомҳо, ҳунармандии динӣ) асос меёбад. == Нақлиёт == Шаҳрро шоҳроҳҳои калон бо [[Бағдод]], [[Наҷаф]] ва ҷануби [[Ироқ]] пайваст мекунанд; истгоҳи роҳи оҳан ва қаторҳои зоирӣ амал мекунанд, нақшаи фурудгоҳи байналмилалии Карбало низ дар даст аст. pimepmckyo6wxspcvo7snsek9ccojg1 1475170 1475169 2026-06-08T13:16:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475170 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карбало |номи аслӣ = كربلاء |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII |масоҳат = 52 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 711 530 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карбало''' (ба арабӣ: ''كربلاء'', ''Karbalāʾ'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 100 километр ҷанубу ғарбтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] мебошад: дар он мадфани [[Ҳусайн ибни Алӣ|Имом Ҳусайн]] (а) — набераи [[Муҳаммад|Паёмбар]] ва шаҳиди ҷанги Карбало (соли 680) — ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Karbala Karbala] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 700 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар майдони наздики шаҳри имрӯза 10 муҳаррами соли 61 ҳиҷрӣ (10 октябри 680 мелодӣ) ҷанги Карбало рӯй дод: имом Ҳусайн ибни Алӣ ҳамроҳ бо хонадон ва ҳамроҳони ками худ ба муқобили артиши хилофати Уммавиён бо роҳбарии Язид бархост ва дар майдон ҳалок шуд.<ref name="brit" /> Қатли имом Ҳусайн ҳодисаи марказии таърихи шиа ҳисобида мешавад ва маросими сӯгвории моҳи муҳаррам аз ҳамин воқеа сарчашма мегирад. Шаҳр дар атрофи мадфани имом ва бародараш Аббос рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карбало дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар маҳалли пайвасти заминҳои сабзу биёбон, дар баландии тақрибан 30 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Карбало зиёда аз 700 ҳазор нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Ҳар сол дар маросими Арбаъин — чиҳилум пас аз шаҳодати имом Ҳусайн — даҳҳо миллион зоир (одатан 15–25 миллион) пиёда аз [[Наҷаф]] ба Карбало меоянд, ки яке аз бузургтарин ҷамъомадҳои сайёрсайр дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Карбало қариб пурра бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, ҳаммомҳо, ҳунармандии динӣ) асос меёбад. == Нақлиёт == Шаҳрро шоҳроҳҳои калон бо [[Бағдод]], [[Наҷаф]] ва ҷануби [[Ироқ]] пайваст мекунанд; истгоҳи роҳи оҳан ва қаторҳои зоирӣ амал мекунанд, нақшаи фурудгоҳи байналмилалии Карбало низ дар даст аст. == Фарҳанг ва маориф == Маркази муқаддаси шаҳр — Ҳарами Имом Ҳусайн (бо гунбази тиллоранг) ва Ҳарами Ҳазрати Аббос — моҳона миллионҳо зоирро ҷалб мекунанд. Маросимҳои Ашуро (даҳаи аввали моҳи муҳаррам) ва Арбаъин аз муҳимтарин маросими динии ҷаҳони шиа мебошанд; адабиёти марсия ва нақши таъзия дар ҳамин фарҳанг ташаккул ёфтаанд. qiwd8ch3xe1cngyvx20nf90282378dv 1475171 1475170 2026-06-08T13:16:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475171 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карбало |номи аслӣ = كربلاء |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII |масоҳат = 52 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 711 530 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карбало''' (ба арабӣ: ''كربلاء'', ''Karbalāʾ'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 100 километр ҷанубу ғарбтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] мебошад: дар он мадфани [[Ҳусайн ибни Алӣ|Имом Ҳусайн]] (а) — набераи [[Муҳаммад|Паёмбар]] ва шаҳиди ҷанги Карбало (соли 680) — ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Karbala Karbala] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 700 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар майдони наздики шаҳри имрӯза 10 муҳаррами соли 61 ҳиҷрӣ (10 октябри 680 мелодӣ) ҷанги Карбало рӯй дод: имом Ҳусайн ибни Алӣ ҳамроҳ бо хонадон ва ҳамроҳони ками худ ба муқобили артиши хилофати Уммавиён бо роҳбарии Язид бархост ва дар майдон ҳалок шуд.<ref name="brit" /> Қатли имом Ҳусайн ҳодисаи марказии таърихи шиа ҳисобида мешавад ва маросими сӯгвории моҳи муҳаррам аз ҳамин воқеа сарчашма мегирад. Шаҳр дар атрофи мадфани имом ва бародараш Аббос рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карбало дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар маҳалли пайвасти заминҳои сабзу биёбон, дар баландии тақрибан 30 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Карбало зиёда аз 700 ҳазор нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Ҳар сол дар маросими Арбаъин — чиҳилум пас аз шаҳодати имом Ҳусайн — даҳҳо миллион зоир (одатан 15–25 миллион) пиёда аз [[Наҷаф]] ба Карбало меоянд, ки яке аз бузургтарин ҷамъомадҳои сайёрсайр дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Карбало қариб пурра бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, ҳаммомҳо, ҳунармандии динӣ) асос меёбад. == Нақлиёт == Шаҳрро шоҳроҳҳои калон бо [[Бағдод]], [[Наҷаф]] ва ҷануби [[Ироқ]] пайваст мекунанд; истгоҳи роҳи оҳан ва қаторҳои зоирӣ амал мекунанд, нақшаи фурудгоҳи байналмилалии Карбало низ дар даст аст. == Фарҳанг ва маориф == Маркази муқаддаси шаҳр — Ҳарами Имом Ҳусайн (бо гунбази тиллоранг) ва Ҳарами Ҳазрати Аббос — моҳона миллионҳо зоирро ҷалб мекунанд. Маросимҳои Ашуро (даҳаи аввали моҳи муҳаррам) ва Арбаъин аз муҳимтарин маросими динии ҷаҳони шиа мебошанд; адабиёти марсия ва нақши таъзия дар ҳамин фарҳанг ташаккул ёфтаанд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Наҷаф]] * [[Ҳусайн ибни Алӣ]] * [[Шиъа]] * [[Бағдод]] 0j0u5ja3ani4ir8924m3x3phkijnr5p 1475172 1475171 2026-06-08T13:16:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475172 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карбало |номи аслӣ = كربلاء |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII |масоҳат = 52 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 711 530 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карбало''' (ба арабӣ: ''كربلاء'', ''Karbalāʾ'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 100 километр ҷанубу ғарбтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] мебошад: дар он мадфани [[Ҳусайн ибни Алӣ|Имом Ҳусайн]] (а) — набераи [[Муҳаммад|Паёмбар]] ва шаҳиди ҷанги Карбало (соли 680) — ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Karbala Karbala] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 700 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар майдони наздики шаҳри имрӯза 10 муҳаррами соли 61 ҳиҷрӣ (10 октябри 680 мелодӣ) ҷанги Карбало рӯй дод: имом Ҳусайн ибни Алӣ ҳамроҳ бо хонадон ва ҳамроҳони ками худ ба муқобили артиши хилофати Уммавиён бо роҳбарии Язид бархост ва дар майдон ҳалок шуд.<ref name="brit" /> Қатли имом Ҳусайн ҳодисаи марказии таърихи шиа ҳисобида мешавад ва маросими сӯгвории моҳи муҳаррам аз ҳамин воқеа сарчашма мегирад. Шаҳр дар атрофи мадфани имом ва бародараш Аббос рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карбало дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар маҳалли пайвасти заминҳои сабзу биёбон, дар баландии тақрибан 30 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Карбало зиёда аз 700 ҳазор нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Ҳар сол дар маросими Арбаъин — чиҳилум пас аз шаҳодати имом Ҳусайн — даҳҳо миллион зоир (одатан 15–25 миллион) пиёда аз [[Наҷаф]] ба Карбало меоянд, ки яке аз бузургтарин ҷамъомадҳои сайёрсайр дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Карбало қариб пурра бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, ҳаммомҳо, ҳунармандии динӣ) асос меёбад. == Нақлиёт == Шаҳрро шоҳроҳҳои калон бо [[Бағдод]], [[Наҷаф]] ва ҷануби [[Ироқ]] пайваст мекунанд; истгоҳи роҳи оҳан ва қаторҳои зоирӣ амал мекунанд, нақшаи фурудгоҳи байналмилалии Карбало низ дар даст аст. == Фарҳанг ва маориф == Маркази муқаддаси шаҳр — Ҳарами Имом Ҳусайн (бо гунбази тиллоранг) ва Ҳарами Ҳазрати Аббос — моҳона миллионҳо зоирро ҷалб мекунанд. Маросимҳои Ашуро (даҳаи аввали моҳи муҳаррам) ва Арбаъин аз муҳимтарин маросими динии ҷаҳони шиа мебошанд; адабиёти марсия ва нақши таъзия дар ҳамин фарҳанг ташаккул ёфтаанд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Наҷаф]] * [[Ҳусайн ибни Алӣ]] * [[Шиъа]] * [[Бағдод]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} oecs35kxxq30ejviq4pbvnxo1oq15c6 1475173 1475172 2026-06-08T13:17:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475173 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карбало |номи аслӣ = كربلاء |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII |масоҳат = 52 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 711 530 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карбало''' (ба арабӣ: ''كربلاء'', ''Karbalāʾ'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 100 километр ҷанубу ғарбтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] мебошад: дар он мадфани [[Ҳусайн ибни Алӣ|Имом Ҳусайн]] (а) — набераи [[Муҳаммад|Паёмбар]] ва шаҳиди ҷанги Карбало (соли 680) — ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Karbala Karbala] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 700 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар майдони наздики шаҳри имрӯза 10 муҳаррами соли 61 ҳиҷрӣ (10 октябри 680 мелодӣ) ҷанги Карбало рӯй дод: имом Ҳусайн ибни Алӣ ҳамроҳ бо хонадон ва ҳамроҳони ками худ ба муқобили артиши хилофати Уммавиён бо роҳбарии Язид бархост ва дар майдон ҳалок шуд.<ref name="brit" /> Қатли имом Ҳусайн ҳодисаи марказии таърихи шиа ҳисобида мешавад ва маросими сӯгвории моҳи муҳаррам аз ҳамин воқеа сарчашма мегирад. Шаҳр дар атрофи мадфани имом ва бародараш Аббос рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карбало дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар маҳалли пайвасти заминҳои сабзу биёбон, дар баландии тақрибан 30 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Карбало зиёда аз 700 ҳазор нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Ҳар сол дар маросими Арбаъин — чиҳилум пас аз шаҳодати имом Ҳусайн — даҳҳо миллион зоир (одатан 15–25 миллион) пиёда аз [[Наҷаф]] ба Карбало меоянд, ки яке аз бузургтарин ҷамъомадҳои сайёрсайр дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Карбало қариб пурра бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, ҳаммомҳо, ҳунармандии динӣ) асос меёбад. == Нақлиёт == Шаҳрро шоҳроҳҳои калон бо [[Бағдод]], [[Наҷаф]] ва ҷануби [[Ироқ]] пайваст мекунанд; истгоҳи роҳи оҳан ва қаторҳои зоирӣ амал мекунанд, нақшаи фурудгоҳи байналмилалии Карбало низ дар даст аст. == Фарҳанг ва маориф == Маркази муқаддаси шаҳр — Ҳарами Имом Ҳусайн (бо гунбази тиллоранг) ва Ҳарами Ҳазрати Аббос — моҳона миллионҳо зоирро ҷалб мекунанд. Маросимҳои Ашуро (даҳаи аввали моҳи муҳаррам) ва Арбаъин аз муҳимтарин маросими динии ҷаҳони шиа мебошанд; адабиёти марсия ва нақши таъзия дар ҳамин фарҳанг ташаккул ёфтаанд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Наҷаф]] * [[Ҳусайн ибни Алӣ]] * [[Шиъа]] * [[Бағдод]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Karbala Карбало дар Encyclopædia Britannica] i27tcvcdk1159308ur9uke8h9q4bqlu 1475174 1475173 2026-06-08T13:17:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475174 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карбало |номи аслӣ = كربلاء |кишвар = Ироқ |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII |масоҳат = 52 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 711 530 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Карбало''' (ба арабӣ: ''كربلاء'', ''Karbalāʾ'') — шаҳр дар маркази [[Ироқ]], тақрибан 100 километр ҷанубу ғарбтар аз [[Бағдод]] воқеъ буда, яке аз муқаддастарин шаҳрҳои [[Шиъа|шиаён]] мебошад: дар он мадфани [[Ҳусайн ибни Алӣ|Имом Ҳусайн]] (а) — набераи [[Муҳаммад|Паёмбар]] ва шаҳиди ҷанги Карбало (соли 680) — ҷой гирифтааст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Karbala Karbala] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр зиёда аз 700 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Дар майдони наздики шаҳри имрӯза 10 муҳаррами соли 61 ҳиҷрӣ (10 октябри 680 мелодӣ) ҷанги Карбало рӯй дод: имом Ҳусайн ибни Алӣ ҳамроҳ бо хонадон ва ҳамроҳони ками худ ба муқобили артиши хилофати Уммавиён бо роҳбарии Язид бархост ва дар майдон ҳалок шуд.<ref name="brit" /> Қатли имом Ҳусайн ҳодисаи марказии таърихи шиа ҳисобида мешавад ва маросими сӯгвории моҳи муҳаррам аз ҳамин воқеа сарчашма мегирад. Шаҳр дар атрофи мадфани имом ва бародараш Аббос рушд кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карбало дар канори ғарбии водии [[Фурот]], дар маҳалли пайвасти заминҳои сабзу биёбон, дар баландии тақрибан 30 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии Карбало зиёда аз 700 ҳазор нафар буда, қариб ҳамагӣ арабҳои шиа мебошанд.<ref name="brit" /> Ҳар сол дар маросими Арбаъин — чиҳилум пас аз шаҳодати имом Ҳусайн — даҳҳо миллион зоир (одатан 15–25 миллион) пиёда аз [[Наҷаф]] ба Карбало меоянд, ки яке аз бузургтарин ҷамъомадҳои сайёрсайр дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. == Иқтисод == Иқтисоди Карбало қариб пурра бар сайёҳии зиёратӣ ва хидматрасонии марбут ба он (меҳмонхонаҳо, ҳаммомҳо, ҳунармандии динӣ) асос меёбад. == Нақлиёт == Шаҳрро шоҳроҳҳои калон бо [[Бағдод]], [[Наҷаф]] ва ҷануби [[Ироқ]] пайваст мекунанд; истгоҳи роҳи оҳан ва қаторҳои зоирӣ амал мекунанд, нақшаи фурудгоҳи байналмилалии Карбало низ дар даст аст. == Фарҳанг ва маориф == Маркази муқаддаси шаҳр — Ҳарами Имом Ҳусайн (бо гунбази тиллоранг) ва Ҳарами Ҳазрати Аббос — моҳона миллионҳо зоирро ҷалб мекунанд. Маросимҳои Ашуро (даҳаи аввали моҳи муҳаррам) ва Арбаъин аз муҳимтарин маросими динии ҷаҳони шиа мебошанд; адабиёти марсия ва нақши таъзия дар ҳамин фарҳанг ташаккул ёфтаанд. == Нигаред низ == * [[Ироқ]] * [[Наҷаф]] * [[Ҳусайн ибни Алӣ]] * [[Шиъа]] * [[Бағдод]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Karbala Карбало дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ироқ]] [[Гурӯҳ:Ироқ]] [[Гурӯҳ:Шиъа]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] dcncpmugeesaqxeslu21tklyyg3hm28 0 331900 1475198 2026-06-08T13:23:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475198 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куско |номи аслӣ = Cusco / Qusqu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 58|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (тахм.) |масоҳат = 385 |баландии маркази МА = 3399 |аҳолӣ = 428 450 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Куско''' (ба испанӣ: ''Cusco''; ба кечуа: ''Qusqu'' — «нофи ҷаҳон») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Перу]], дар Андҳои Перу, дар баландии тақрибан 3400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, '''пойтахти таърихии империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]''' ва имрӯз маркази муҳофазаи Куско мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Cuzco Cuzco] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 430 ҳазор нафар аст; маркази таърихии он соли 1983 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст ва Куско '''дарвозаи асосии сайёҳӣ ба [[Мачу-Пикчу]]''' мебошад.<ref name="brit" /> 0tm4qjnkug5hi0xv9lzcpa2fecavt1k 1475199 1475198 2026-06-08T13:23:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475199 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куско |номи аслӣ = Cusco / Qusqu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 58|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (тахм.) |масоҳат = 385 |баландии маркази МА = 3399 |аҳолӣ = 428 450 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Куско''' (ба испанӣ: ''Cusco''; ба кечуа: ''Qusqu'' — «нофи ҷаҳон») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Перу]], дар Андҳои Перу, дар баландии тақрибан 3400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, '''пойтахти таърихии империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]''' ва имрӯз маркази муҳофазаи Куско мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Cuzco Cuzco] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 430 ҳазор нафар аст; маркази таърихии он соли 1983 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст ва Куско '''дарвозаи асосии сайёҳӣ ба [[Мачу-Пикчу]]''' мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривоят, Куско тахминан соли 1100 мелодӣ аз ҷониби Манко Капак — нахустин Сапа Инко — бунёд шуд ва зуд ба маркази империяи Тауантинсую («чор тарафи ҷаҳон» — кечуа) табдил ёфт. Дар асри XV император Пачакутек шаҳрро ба шакли пума (ҳайвони муқаддас) аз нав бунёд кард ва маҷмааи Сахсайуаман — деворе аз сангҳои бузурги бе оҳаки шиновар — сохт.<ref name="brit" /> 15 ноябри 1533 истилогари испонӣ Франсиско Писарро Кускоро забт кард ва дар болои поягоҳҳои инкоҳо калисоҳо ва кошонаҳои испонӣ сохт. Аз он замон шаҳр омезиши беҳамтои меъмории инко ва барокко гардид. Соли 1572 охирин Сапа Инко — Тупак Амару I — дар майдони марказии Куско ба қатл расонида шуд; соли 1780 шӯриши машҳури зидди мустамликадорӣ бо номи Тупак Амару II аз ҳамин минтақа сар зад.<ref name="brit" /> neogv0bc6dhdlsourga6p035qj7lusy 1475200 1475199 2026-06-08T13:23:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475200 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куско |номи аслӣ = Cusco / Qusqu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 58|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (тахм.) |масоҳат = 385 |баландии маркази МА = 3399 |аҳолӣ = 428 450 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Куско''' (ба испанӣ: ''Cusco''; ба кечуа: ''Qusqu'' — «нофи ҷаҳон») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Перу]], дар Андҳои Перу, дар баландии тақрибан 3400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, '''пойтахти таърихии империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]''' ва имрӯз маркази муҳофазаи Куско мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Cuzco Cuzco] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 430 ҳазор нафар аст; маркази таърихии он соли 1983 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст ва Куско '''дарвозаи асосии сайёҳӣ ба [[Мачу-Пикчу]]''' мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривоят, Куско тахминан соли 1100 мелодӣ аз ҷониби Манко Капак — нахустин Сапа Инко — бунёд шуд ва зуд ба маркази империяи Тауантинсую («чор тарафи ҷаҳон» — кечуа) табдил ёфт. Дар асри XV император Пачакутек шаҳрро ба шакли пума (ҳайвони муқаддас) аз нав бунёд кард ва маҷмааи Сахсайуаман — деворе аз сангҳои бузурги бе оҳаки шиновар — сохт.<ref name="brit" /> 15 ноябри 1533 истилогари испонӣ Франсиско Писарро Кускоро забт кард ва дар болои поягоҳҳои инкоҳо калисоҳо ва кошонаҳои испонӣ сохт. Аз он замон шаҳр омезиши беҳамтои меъмории инко ва барокко гардид. Соли 1572 охирин Сапа Инко — Тупак Амару I — дар майдони марказии Куско ба қатл расонида шуд; соли 1780 шӯриши машҳури зидди мустамликадорӣ бо номи Тупак Амару II аз ҳамин минтақа сар зад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Куско дар водии байни кӯҳҳои Сальканти ва Аусангат, дар канори дарёи Уатанай (ҷузъи ҳавзаи Амазон), дар баландии 3399 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушк аст. Дар ин баландӣ имкони нафас тангтар аст. 5lj2rra605v1jac0xoo76a1xjc2rlh0 1475201 1475200 2026-06-08T13:23:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475201 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куско |номи аслӣ = Cusco / Qusqu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 58|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (тахм.) |масоҳат = 385 |баландии маркази МА = 3399 |аҳолӣ = 428 450 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Куско''' (ба испанӣ: ''Cusco''; ба кечуа: ''Qusqu'' — «нофи ҷаҳон») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Перу]], дар Андҳои Перу, дар баландии тақрибан 3400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, '''пойтахти таърихии империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]''' ва имрӯз маркази муҳофазаи Куско мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Cuzco Cuzco] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 430 ҳазор нафар аст; маркази таърихии он соли 1983 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст ва Куско '''дарвозаи асосии сайёҳӣ ба [[Мачу-Пикчу]]''' мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривоят, Куско тахминан соли 1100 мелодӣ аз ҷониби Манко Капак — нахустин Сапа Инко — бунёд шуд ва зуд ба маркази империяи Тауантинсую («чор тарафи ҷаҳон» — кечуа) табдил ёфт. Дар асри XV император Пачакутек шаҳрро ба шакли пума (ҳайвони муқаддас) аз нав бунёд кард ва маҷмааи Сахсайуаман — деворе аз сангҳои бузурги бе оҳаки шиновар — сохт.<ref name="brit" /> 15 ноябри 1533 истилогари испонӣ Франсиско Писарро Кускоро забт кард ва дар болои поягоҳҳои инкоҳо калисоҳо ва кошонаҳои испонӣ сохт. Аз он замон шаҳр омезиши беҳамтои меъмории инко ва барокко гардид. Соли 1572 охирин Сапа Инко — Тупак Амару I — дар майдони марказии Куско ба қатл расонида шуд; соли 1780 шӯриши машҳури зидди мустамликадорӣ бо номи Тупак Амару II аз ҳамин минтақа сар зад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Куско дар водии байни кӯҳҳои Сальканти ва Аусангат, дар канори дарёи Уатанай (ҷузъи ҳавзаи Амазон), дар баландии 3399 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушк аст. Дар ин баландӣ имкони нафас тангтар аст. == Аҳолӣ == Аксарияти сокинон [[Забони кечуа|кечуа]]забонҳо ҳастанд; забонҳои испанӣ ва кечуа ҳарду расмианд. Шаҳр маркази муҳими шинохти ҳувияти кечуа дар Перу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> 4weawpeawnm2mexakzxcxgpzr8vtpzb 1475202 1475201 2026-06-08T13:24:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475202 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куско |номи аслӣ = Cusco / Qusqu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 58|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (тахм.) |масоҳат = 385 |баландии маркази МА = 3399 |аҳолӣ = 428 450 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Куско''' (ба испанӣ: ''Cusco''; ба кечуа: ''Qusqu'' — «нофи ҷаҳон») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Перу]], дар Андҳои Перу, дар баландии тақрибан 3400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, '''пойтахти таърихии империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]''' ва имрӯз маркази муҳофазаи Куско мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Cuzco Cuzco] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 430 ҳазор нафар аст; маркази таърихии он соли 1983 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст ва Куско '''дарвозаи асосии сайёҳӣ ба [[Мачу-Пикчу]]''' мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривоят, Куско тахминан соли 1100 мелодӣ аз ҷониби Манко Капак — нахустин Сапа Инко — бунёд шуд ва зуд ба маркази империяи Тауантинсую («чор тарафи ҷаҳон» — кечуа) табдил ёфт. Дар асри XV император Пачакутек шаҳрро ба шакли пума (ҳайвони муқаддас) аз нав бунёд кард ва маҷмааи Сахсайуаман — деворе аз сангҳои бузурги бе оҳаки шиновар — сохт.<ref name="brit" /> 15 ноябри 1533 истилогари испонӣ Франсиско Писарро Кускоро забт кард ва дар болои поягоҳҳои инкоҳо калисоҳо ва кошонаҳои испонӣ сохт. Аз он замон шаҳр омезиши беҳамтои меъмории инко ва барокко гардид. Соли 1572 охирин Сапа Инко — Тупак Амару I — дар майдони марказии Куско ба қатл расонида шуд; соли 1780 шӯриши машҳури зидди мустамликадорӣ бо номи Тупак Амару II аз ҳамин минтақа сар зад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Куско дар водии байни кӯҳҳои Сальканти ва Аусангат, дар канори дарёи Уатанай (ҷузъи ҳавзаи Амазон), дар баландии 3399 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушк аст. Дар ин баландӣ имкони нафас тангтар аст. == Аҳолӣ == Аксарияти сокинон [[Забони кечуа|кечуа]]забонҳо ҳастанд; забонҳои испанӣ ва кечуа ҳарду расмианд. Шаҳр маркази муҳими шинохти ҳувияти кечуа дар Перу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Сайёҳӣ '''такягоҳи асосии иқтисоди''' Куско аст: ҳар сол беш аз 2 миллион сайёҳон шаҳрро ҳамчун нуқтаи рафтан ба [[Мачу-Пикчу]] ва Водии Муқаддаси Инкоҳо боздид мекунанд. Косибии нассоҷии анъанавӣ (бо нахи алпака ва викунха), кишоварзӣ (картошка — Перу дорои зиёда аз 4000 навъи картошка) ва маъдан низ нақш доранд. 8rmy8hjh4heda8l4r6iitrmtnluw23e 1475203 1475202 2026-06-08T13:24:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475203 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куско |номи аслӣ = Cusco / Qusqu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 58|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (тахм.) |масоҳат = 385 |баландии маркази МА = 3399 |аҳолӣ = 428 450 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Куско''' (ба испанӣ: ''Cusco''; ба кечуа: ''Qusqu'' — «нофи ҷаҳон») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Перу]], дар Андҳои Перу, дар баландии тақрибан 3400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, '''пойтахти таърихии империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]''' ва имрӯз маркази муҳофазаи Куско мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Cuzco Cuzco] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 430 ҳазор нафар аст; маркази таърихии он соли 1983 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст ва Куско '''дарвозаи асосии сайёҳӣ ба [[Мачу-Пикчу]]''' мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривоят, Куско тахминан соли 1100 мелодӣ аз ҷониби Манко Капак — нахустин Сапа Инко — бунёд шуд ва зуд ба маркази империяи Тауантинсую («чор тарафи ҷаҳон» — кечуа) табдил ёфт. Дар асри XV император Пачакутек шаҳрро ба шакли пума (ҳайвони муқаддас) аз нав бунёд кард ва маҷмааи Сахсайуаман — деворе аз сангҳои бузурги бе оҳаки шиновар — сохт.<ref name="brit" /> 15 ноябри 1533 истилогари испонӣ Франсиско Писарро Кускоро забт кард ва дар болои поягоҳҳои инкоҳо калисоҳо ва кошонаҳои испонӣ сохт. Аз он замон шаҳр омезиши беҳамтои меъмории инко ва барокко гардид. Соли 1572 охирин Сапа Инко — Тупак Амару I — дар майдони марказии Куско ба қатл расонида шуд; соли 1780 шӯриши машҳури зидди мустамликадорӣ бо номи Тупак Амару II аз ҳамин минтақа сар зад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Куско дар водии байни кӯҳҳои Сальканти ва Аусангат, дар канори дарёи Уатанай (ҷузъи ҳавзаи Амазон), дар баландии 3399 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушк аст. Дар ин баландӣ имкони нафас тангтар аст. == Аҳолӣ == Аксарияти сокинон [[Забони кечуа|кечуа]]забонҳо ҳастанд; забонҳои испанӣ ва кечуа ҳарду расмианд. Шаҳр маркази муҳими шинохти ҳувияти кечуа дар Перу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Сайёҳӣ '''такягоҳи асосии иқтисоди''' Куско аст: ҳар сол беш аз 2 миллион сайёҳон шаҳрро ҳамчун нуқтаи рафтан ба [[Мачу-Пикчу]] ва Водии Муқаддаси Инкоҳо боздид мекунанд. Косибии нассоҷии анъанавӣ (бо нахи алпака ва викунха), кишоварзӣ (картошка — Перу дорои зиёда аз 4000 навъи картошка) ва маъдан низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Куско '''Фурудгоҳи байналмилалии Александр Веласко Астете''' (рейсҳои мунтазам аз Лима ва Арекипа) фаъолият мекунад; роҳи оҳани машҳури PeruRail Кускоро бо Агуас-Калиентес дар поёни Мачу-Пикчу мепайвандад. Соли 2025 фурудгоҳи нави байналмилалии Чинчеро ба истифода дода шавад. hsa54uiigzr15rwsx3oyr3ospq0k9on 1475204 1475203 2026-06-08T13:24:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475204 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куско |номи аслӣ = Cusco / Qusqu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 58|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (тахм.) |масоҳат = 385 |баландии маркази МА = 3399 |аҳолӣ = 428 450 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Куско''' (ба испанӣ: ''Cusco''; ба кечуа: ''Qusqu'' — «нофи ҷаҳон») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Перу]], дар Андҳои Перу, дар баландии тақрибан 3400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, '''пойтахти таърихии империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]''' ва имрӯз маркази муҳофазаи Куско мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Cuzco Cuzco] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 430 ҳазор нафар аст; маркази таърихии он соли 1983 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст ва Куско '''дарвозаи асосии сайёҳӣ ба [[Мачу-Пикчу]]''' мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривоят, Куско тахминан соли 1100 мелодӣ аз ҷониби Манко Капак — нахустин Сапа Инко — бунёд шуд ва зуд ба маркази империяи Тауантинсую («чор тарафи ҷаҳон» — кечуа) табдил ёфт. Дар асри XV император Пачакутек шаҳрро ба шакли пума (ҳайвони муқаддас) аз нав бунёд кард ва маҷмааи Сахсайуаман — деворе аз сангҳои бузурги бе оҳаки шиновар — сохт.<ref name="brit" /> 15 ноябри 1533 истилогари испонӣ Франсиско Писарро Кускоро забт кард ва дар болои поягоҳҳои инкоҳо калисоҳо ва кошонаҳои испонӣ сохт. Аз он замон шаҳр омезиши беҳамтои меъмории инко ва барокко гардид. Соли 1572 охирин Сапа Инко — Тупак Амару I — дар майдони марказии Куско ба қатл расонида шуд; соли 1780 шӯриши машҳури зидди мустамликадорӣ бо номи Тупак Амару II аз ҳамин минтақа сар зад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Куско дар водии байни кӯҳҳои Сальканти ва Аусангат, дар канори дарёи Уатанай (ҷузъи ҳавзаи Амазон), дар баландии 3399 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушк аст. Дар ин баландӣ имкони нафас тангтар аст. == Аҳолӣ == Аксарияти сокинон [[Забони кечуа|кечуа]]забонҳо ҳастанд; забонҳои испанӣ ва кечуа ҳарду расмианд. Шаҳр маркази муҳими шинохти ҳувияти кечуа дар Перу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Сайёҳӣ '''такягоҳи асосии иқтисоди''' Куско аст: ҳар сол беш аз 2 миллион сайёҳон шаҳрро ҳамчун нуқтаи рафтан ба [[Мачу-Пикчу]] ва Водии Муқаддаси Инкоҳо боздид мекунанд. Косибии нассоҷии анъанавӣ (бо нахи алпака ва викунха), кишоварзӣ (картошка — Перу дорои зиёда аз 4000 навъи картошка) ва маъдан низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Куско '''Фурудгоҳи байналмилалии Александр Веласко Астете''' (рейсҳои мунтазам аз Лима ва Арекипа) фаъолият мекунад; роҳи оҳани машҳури PeruRail Кускоро бо Агуас-Калиентес дар поёни Мачу-Пикчу мепайвандад. Соли 2025 фурудгоҳи нави байналмилалии Чинчеро ба истифода дода шавад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Куско яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои меъмории ҷаҳон аст: '''Кориканча''' («Маъбади тилло»и инкоҳо, ки калисои Санто-Доминго дар болои он сохта шуда), '''Сахсайуаман''' (маҷмааи дифоъии инкоҳо), Плаза-де-Армас бо калисои ҷомеа, маҳаллаи Сан-Блас бо устохонаҳои ҳунармандон. Дар наздикии Куско — '''[[Мачу-Пикчу]]''' (1450, ба Феҳристи ЮНЕСКО шомил), маҷмаъаи Олянтайтамбо ва Писак воқеъанд. Идии Инти-Райми (Идгоҳи Офтоб, 24 июн) ҳар сол ҳазорон сайёҳро ҷалб мекунад. rpjinlgpywganelmsg7z5ik5dpshcwg 1475205 1475204 2026-06-08T13:24:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475205 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куско |номи аслӣ = Cusco / Qusqu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 58|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (тахм.) |масоҳат = 385 |баландии маркази МА = 3399 |аҳолӣ = 428 450 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Куско''' (ба испанӣ: ''Cusco''; ба кечуа: ''Qusqu'' — «нофи ҷаҳон») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Перу]], дар Андҳои Перу, дар баландии тақрибан 3400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, '''пойтахти таърихии империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]''' ва имрӯз маркази муҳофазаи Куско мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Cuzco Cuzco] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 430 ҳазор нафар аст; маркази таърихии он соли 1983 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст ва Куско '''дарвозаи асосии сайёҳӣ ба [[Мачу-Пикчу]]''' мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривоят, Куско тахминан соли 1100 мелодӣ аз ҷониби Манко Капак — нахустин Сапа Инко — бунёд шуд ва зуд ба маркази империяи Тауантинсую («чор тарафи ҷаҳон» — кечуа) табдил ёфт. Дар асри XV император Пачакутек шаҳрро ба шакли пума (ҳайвони муқаддас) аз нав бунёд кард ва маҷмааи Сахсайуаман — деворе аз сангҳои бузурги бе оҳаки шиновар — сохт.<ref name="brit" /> 15 ноябри 1533 истилогари испонӣ Франсиско Писарро Кускоро забт кард ва дар болои поягоҳҳои инкоҳо калисоҳо ва кошонаҳои испонӣ сохт. Аз он замон шаҳр омезиши беҳамтои меъмории инко ва барокко гардид. Соли 1572 охирин Сапа Инко — Тупак Амару I — дар майдони марказии Куско ба қатл расонида шуд; соли 1780 шӯриши машҳури зидди мустамликадорӣ бо номи Тупак Амару II аз ҳамин минтақа сар зад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Куско дар водии байни кӯҳҳои Сальканти ва Аусангат, дар канори дарёи Уатанай (ҷузъи ҳавзаи Амазон), дар баландии 3399 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушк аст. Дар ин баландӣ имкони нафас тангтар аст. == Аҳолӣ == Аксарияти сокинон [[Забони кечуа|кечуа]]забонҳо ҳастанд; забонҳои испанӣ ва кечуа ҳарду расмианд. Шаҳр маркази муҳими шинохти ҳувияти кечуа дар Перу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Сайёҳӣ '''такягоҳи асосии иқтисоди''' Куско аст: ҳар сол беш аз 2 миллион сайёҳон шаҳрро ҳамчун нуқтаи рафтан ба [[Мачу-Пикчу]] ва Водии Муқаддаси Инкоҳо боздид мекунанд. Косибии нассоҷии анъанавӣ (бо нахи алпака ва викунха), кишоварзӣ (картошка — Перу дорои зиёда аз 4000 навъи картошка) ва маъдан низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Куско '''Фурудгоҳи байналмилалии Александр Веласко Астете''' (рейсҳои мунтазам аз Лима ва Арекипа) фаъолият мекунад; роҳи оҳани машҳури PeruRail Кускоро бо Агуас-Калиентес дар поёни Мачу-Пикчу мепайвандад. Соли 2025 фурудгоҳи нави байналмилалии Чинчеро ба истифода дода шавад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Куско яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои меъмории ҷаҳон аст: '''Кориканча''' («Маъбади тилло»и инкоҳо, ки калисои Санто-Доминго дар болои он сохта шуда), '''Сахсайуаман''' (маҷмааи дифоъии инкоҳо), Плаза-де-Армас бо калисои ҷомеа, маҳаллаи Сан-Блас бо устохонаҳои ҳунармандон. Дар наздикии Куско — '''[[Мачу-Пикчу]]''' (1450, ба Феҳристи ЮНЕСКО шомил), маҷмаъаи Олянтайтамбо ва Писак воқеъанд. Идии Инти-Райми (Идгоҳи Офтоб, 24 июн) ҳар сол ҳазорон сайёҳро ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Мачу-Пикчу]] * [[Инкоҳо]] * [[Андҳо]] suts2g8a6klox3puzqja1ep8ggbhqtq 1475206 1475205 2026-06-08T13:25:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475206 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куско |номи аслӣ = Cusco / Qusqu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 58|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (тахм.) |масоҳат = 385 |баландии маркази МА = 3399 |аҳолӣ = 428 450 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Куско''' (ба испанӣ: ''Cusco''; ба кечуа: ''Qusqu'' — «нофи ҷаҳон») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Перу]], дар Андҳои Перу, дар баландии тақрибан 3400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, '''пойтахти таърихии империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]''' ва имрӯз маркази муҳофазаи Куско мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Cuzco Cuzco] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 430 ҳазор нафар аст; маркази таърихии он соли 1983 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст ва Куско '''дарвозаи асосии сайёҳӣ ба [[Мачу-Пикчу]]''' мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривоят, Куско тахминан соли 1100 мелодӣ аз ҷониби Манко Капак — нахустин Сапа Инко — бунёд шуд ва зуд ба маркази империяи Тауантинсую («чор тарафи ҷаҳон» — кечуа) табдил ёфт. Дар асри XV император Пачакутек шаҳрро ба шакли пума (ҳайвони муқаддас) аз нав бунёд кард ва маҷмааи Сахсайуаман — деворе аз сангҳои бузурги бе оҳаки шиновар — сохт.<ref name="brit" /> 15 ноябри 1533 истилогари испонӣ Франсиско Писарро Кускоро забт кард ва дар болои поягоҳҳои инкоҳо калисоҳо ва кошонаҳои испонӣ сохт. Аз он замон шаҳр омезиши беҳамтои меъмории инко ва барокко гардид. Соли 1572 охирин Сапа Инко — Тупак Амару I — дар майдони марказии Куско ба қатл расонида шуд; соли 1780 шӯриши машҳури зидди мустамликадорӣ бо номи Тупак Амару II аз ҳамин минтақа сар зад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Куско дар водии байни кӯҳҳои Сальканти ва Аусангат, дар канори дарёи Уатанай (ҷузъи ҳавзаи Амазон), дар баландии 3399 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушк аст. Дар ин баландӣ имкони нафас тангтар аст. == Аҳолӣ == Аксарияти сокинон [[Забони кечуа|кечуа]]забонҳо ҳастанд; забонҳои испанӣ ва кечуа ҳарду расмианд. Шаҳр маркази муҳими шинохти ҳувияти кечуа дар Перу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Сайёҳӣ '''такягоҳи асосии иқтисоди''' Куско аст: ҳар сол беш аз 2 миллион сайёҳон шаҳрро ҳамчун нуқтаи рафтан ба [[Мачу-Пикчу]] ва Водии Муқаддаси Инкоҳо боздид мекунанд. Косибии нассоҷии анъанавӣ (бо нахи алпака ва викунха), кишоварзӣ (картошка — Перу дорои зиёда аз 4000 навъи картошка) ва маъдан низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Куско '''Фурудгоҳи байналмилалии Александр Веласко Астете''' (рейсҳои мунтазам аз Лима ва Арекипа) фаъолият мекунад; роҳи оҳани машҳури PeruRail Кускоро бо Агуас-Калиентес дар поёни Мачу-Пикчу мепайвандад. Соли 2025 фурудгоҳи нави байналмилалии Чинчеро ба истифода дода шавад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Куско яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои меъмории ҷаҳон аст: '''Кориканча''' («Маъбади тилло»и инкоҳо, ки калисои Санто-Доминго дар болои он сохта шуда), '''Сахсайуаман''' (маҷмааи дифоъии инкоҳо), Плаза-де-Армас бо калисои ҷомеа, маҳаллаи Сан-Блас бо устохонаҳои ҳунармандон. Дар наздикии Куско — '''[[Мачу-Пикчу]]''' (1450, ба Феҳристи ЮНЕСКО шомил), маҷмаъаи Олянтайтамбо ва Писак воқеъанд. Идии Инти-Райми (Идгоҳи Офтоб, 24 июн) ҳар сол ҳазорон сайёҳро ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Мачу-Пикчу]] * [[Инкоҳо]] * [[Андҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 705mlzchhb4r7tvcsnrdofx9i583e0a 1475207 1475206 2026-06-08T13:25:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475207 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куско |номи аслӣ = Cusco / Qusqu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 58|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (тахм.) |масоҳат = 385 |баландии маркази МА = 3399 |аҳолӣ = 428 450 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Куско''' (ба испанӣ: ''Cusco''; ба кечуа: ''Qusqu'' — «нофи ҷаҳон») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Перу]], дар Андҳои Перу, дар баландии тақрибан 3400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, '''пойтахти таърихии империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]''' ва имрӯз маркази муҳофазаи Куско мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Cuzco Cuzco] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 430 ҳазор нафар аст; маркази таърихии он соли 1983 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст ва Куско '''дарвозаи асосии сайёҳӣ ба [[Мачу-Пикчу]]''' мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривоят, Куско тахминан соли 1100 мелодӣ аз ҷониби Манко Капак — нахустин Сапа Инко — бунёд шуд ва зуд ба маркази империяи Тауантинсую («чор тарафи ҷаҳон» — кечуа) табдил ёфт. Дар асри XV император Пачакутек шаҳрро ба шакли пума (ҳайвони муқаддас) аз нав бунёд кард ва маҷмааи Сахсайуаман — деворе аз сангҳои бузурги бе оҳаки шиновар — сохт.<ref name="brit" /> 15 ноябри 1533 истилогари испонӣ Франсиско Писарро Кускоро забт кард ва дар болои поягоҳҳои инкоҳо калисоҳо ва кошонаҳои испонӣ сохт. Аз он замон шаҳр омезиши беҳамтои меъмории инко ва барокко гардид. Соли 1572 охирин Сапа Инко — Тупак Амару I — дар майдони марказии Куско ба қатл расонида шуд; соли 1780 шӯриши машҳури зидди мустамликадорӣ бо номи Тупак Амару II аз ҳамин минтақа сар зад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Куско дар водии байни кӯҳҳои Сальканти ва Аусангат, дар канори дарёи Уатанай (ҷузъи ҳавзаи Амазон), дар баландии 3399 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушк аст. Дар ин баландӣ имкони нафас тангтар аст. == Аҳолӣ == Аксарияти сокинон [[Забони кечуа|кечуа]]забонҳо ҳастанд; забонҳои испанӣ ва кечуа ҳарду расмианд. Шаҳр маркази муҳими шинохти ҳувияти кечуа дар Перу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Сайёҳӣ '''такягоҳи асосии иқтисоди''' Куско аст: ҳар сол беш аз 2 миллион сайёҳон шаҳрро ҳамчун нуқтаи рафтан ба [[Мачу-Пикчу]] ва Водии Муқаддаси Инкоҳо боздид мекунанд. Косибии нассоҷии анъанавӣ (бо нахи алпака ва викунха), кишоварзӣ (картошка — Перу дорои зиёда аз 4000 навъи картошка) ва маъдан низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Куско '''Фурудгоҳи байналмилалии Александр Веласко Астете''' (рейсҳои мунтазам аз Лима ва Арекипа) фаъолият мекунад; роҳи оҳани машҳури PeruRail Кускоро бо Агуас-Калиентес дар поёни Мачу-Пикчу мепайвандад. Соли 2025 фурудгоҳи нави байналмилалии Чинчеро ба истифода дода шавад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Куско яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои меъмории ҷаҳон аст: '''Кориканча''' («Маъбади тилло»и инкоҳо, ки калисои Санто-Доминго дар болои он сохта шуда), '''Сахсайуаман''' (маҷмааи дифоъии инкоҳо), Плаза-де-Армас бо калисои ҷомеа, маҳаллаи Сан-Блас бо устохонаҳои ҳунармандон. Дар наздикии Куско — '''[[Мачу-Пикчу]]''' (1450, ба Феҳристи ЮНЕСКО шомил), маҷмаъаи Олянтайтамбо ва Писак воқеъанд. Идии Инти-Райми (Идгоҳи Офтоб, 24 июн) ҳар сол ҳазорон сайёҳро ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Мачу-Пикчу]] * [[Инкоҳо]] * [[Андҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Cuzco Куско дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/273/ City of Cuzco — UNESCO World Heritage Centre] 2elxv0g00k2ivv2jy1lrks2j778badi 1475208 1475207 2026-06-08T13:25:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475208 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Куско |номи аслӣ = Cusco / Qusqu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 58|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (тахм.) |масоҳат = 385 |баландии маркази МА = 3399 |аҳолӣ = 428 450 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Куско''' (ба испанӣ: ''Cusco''; ба кечуа: ''Qusqu'' — «нофи ҷаҳон») — шаҳр дар ҷанубу шарқи [[Перу]], дар Андҳои Перу, дар баландии тақрибан 3400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, '''пойтахти таърихии империяи [[Инкоҳо|Тауантинсую]]''' ва имрӯз маркази муҳофазаи Куско мебошад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Cuzco Cuzco] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 430 ҳазор нафар аст; маркази таърихии он соли 1983 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст ва Куско '''дарвозаи асосии сайёҳӣ ба [[Мачу-Пикчу]]''' мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривоят, Куско тахминан соли 1100 мелодӣ аз ҷониби Манко Капак — нахустин Сапа Инко — бунёд шуд ва зуд ба маркази империяи Тауантинсую («чор тарафи ҷаҳон» — кечуа) табдил ёфт. Дар асри XV император Пачакутек шаҳрро ба шакли пума (ҳайвони муқаддас) аз нав бунёд кард ва маҷмааи Сахсайуаман — деворе аз сангҳои бузурги бе оҳаки шиновар — сохт.<ref name="brit" /> 15 ноябри 1533 истилогари испонӣ Франсиско Писарро Кускоро забт кард ва дар болои поягоҳҳои инкоҳо калисоҳо ва кошонаҳои испонӣ сохт. Аз он замон шаҳр омезиши беҳамтои меъмории инко ва барокко гардид. Соли 1572 охирин Сапа Инко — Тупак Амару I — дар майдони марказии Куско ба қатл расонида шуд; соли 1780 шӯриши машҳури зидди мустамликадорӣ бо номи Тупак Амару II аз ҳамин минтақа сар зад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Куско дар водии байни кӯҳҳои Сальканти ва Аусангат, дар канори дарёи Уатанай (ҷузъи ҳавзаи Амазон), дар баландии 3399 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушк аст. Дар ин баландӣ имкони нафас тангтар аст. == Аҳолӣ == Аксарияти сокинон [[Забони кечуа|кечуа]]забонҳо ҳастанд; забонҳои испанӣ ва кечуа ҳарду расмианд. Шаҳр маркази муҳими шинохти ҳувияти кечуа дар Перу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Сайёҳӣ '''такягоҳи асосии иқтисоди''' Куско аст: ҳар сол беш аз 2 миллион сайёҳон шаҳрро ҳамчун нуқтаи рафтан ба [[Мачу-Пикчу]] ва Водии Муқаддаси Инкоҳо боздид мекунанд. Косибии нассоҷии анъанавӣ (бо нахи алпака ва викунха), кишоварзӣ (картошка — Перу дорои зиёда аз 4000 навъи картошка) ва маъдан низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Куско '''Фурудгоҳи байналмилалии Александр Веласко Астете''' (рейсҳои мунтазам аз Лима ва Арекипа) фаъолият мекунад; роҳи оҳани машҳури PeruRail Кускоро бо Агуас-Калиентес дар поёни Мачу-Пикчу мепайвандад. Соли 2025 фурудгоҳи нави байналмилалии Чинчеро ба истифода дода шавад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Куско яке аз беҳамтотарин маҷмаъаҳои меъмории ҷаҳон аст: '''Кориканча''' («Маъбади тилло»и инкоҳо, ки калисои Санто-Доминго дар болои он сохта шуда), '''Сахсайуаман''' (маҷмааи дифоъии инкоҳо), Плаза-де-Армас бо калисои ҷомеа, маҳаллаи Сан-Блас бо устохонаҳои ҳунармандон. Дар наздикии Куско — '''[[Мачу-Пикчу]]''' (1450, ба Феҳристи ЮНЕСКО шомил), маҷмаъаи Олянтайтамбо ва Писак воқеъанд. Идии Инти-Райми (Идгоҳи Офтоб, 24 июн) ҳар сол ҳазорон сайёҳро ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Мачу-Пикчу]] * [[Инкоҳо]] * [[Андҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Cuzco Куско дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/273/ City of Cuzco — UNESCO World Heritage Centre] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Перу]] [[Гурӯҳ:Перу]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Перу]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 8o7bmcyln1vfkwlitkkeu0loeeeck7p 0 331901 1475209 2026-06-08T13:25:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475209 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Арекипа |номи аслӣ = Arequipa |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 августи 1540 |масоҳат = 2923 |баландии маркази МА = 2335 |аҳолӣ = 1 161 130 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Арекипа''' (ба испанӣ: ''Arequipa''; ба кечуа: ''Ariqipa'') — дуюм бузургтарин шаҳри [[Перу]], пойтахти муҳофазаи Арекипа дар ҷануби кишвар буда, дар баландии 2335 метр аз сатҳи баҳр, дар домани вулкании Эл-Мисти (5822 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Arequipa Arequipa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳрро бо унвони '''«Ла Сюдад Бланка»''' (Шаҳри сафед) меноманд, зеро аксари биноҳои таърихӣ аз санги вулкании сафеди силяр сохта шудаанд. Маркази таърихии Арекипа соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ва аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> ewupom84prh9lg6psobkinf0c98ntx3 1475210 1475209 2026-06-08T13:25:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475210 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Арекипа |номи аслӣ = Arequipa |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 августи 1540 |масоҳат = 2923 |баландии маркази МА = 2335 |аҳолӣ = 1 161 130 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Арекипа''' (ба испанӣ: ''Arequipa''; ба кечуа: ''Ariqipa'') — дуюм бузургтарин шаҳри [[Перу]], пойтахти муҳофазаи Арекипа дар ҷануби кишвар буда, дар баландии 2335 метр аз сатҳи баҳр, дар домани вулкании Эл-Мисти (5822 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Arequipa Arequipa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳрро бо унвони '''«Ла Сюдад Бланка»''' (Шаҳри сафед) меноманд, зеро аксари биноҳои таърихӣ аз санги вулкании сафеди силяр сохта шудаанд. Маркази таърихии Арекипа соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ва аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Арекипа тӯли ҳазорсолаҳо аз ҷониби тамаддунҳои қадима (Уари, Чурахон) маскун буд, баъдан ба империяи [[Инкоҳо]] ҳамроҳ шуд. 15 августи 1540 истилогари испонӣ Гарси Манӯэл де Каррабахал бо роҳбарии вакили Писарро шаҳри испониро дар ин ҷо бунёд кард ва ба номи маликаи Хуани I-и Кастилия «Вильяи зебои оромии Арекипаи Иоҳани I» ном гузошт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVIII Арекипа ба яке аз шаҳрҳои сарватманди Виссероятии Перу табдил ёфт — кошонаҳои барокко аз санги сафеди силяр сохта шуданд, ки тарзи меъморӣ бо номи «барокко мистизо» машҳур гардид. Дар асрҳои XIX–XX Арекипа маркази шӯру шӯришҳои сиёсӣ буд ва унвони ғайрирасмии «Сюдад Каудилья» — шаҳри роҳбарон-инқилобгарон — гирифт. qn3ansia3aofpjx7j05bvj4vkpjcazq 1475211 1475210 2026-06-08T13:26:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475211 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Арекипа |номи аслӣ = Arequipa |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 августи 1540 |масоҳат = 2923 |баландии маркази МА = 2335 |аҳолӣ = 1 161 130 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Арекипа''' (ба испанӣ: ''Arequipa''; ба кечуа: ''Ariqipa'') — дуюм бузургтарин шаҳри [[Перу]], пойтахти муҳофазаи Арекипа дар ҷануби кишвар буда, дар баландии 2335 метр аз сатҳи баҳр, дар домани вулкании Эл-Мисти (5822 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Arequipa Arequipa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳрро бо унвони '''«Ла Сюдад Бланка»''' (Шаҳри сафед) меноманд, зеро аксари биноҳои таърихӣ аз санги вулкании сафеди силяр сохта шудаанд. Маркази таърихии Арекипа соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ва аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Арекипа тӯли ҳазорсолаҳо аз ҷониби тамаддунҳои қадима (Уари, Чурахон) маскун буд, баъдан ба империяи [[Инкоҳо]] ҳамроҳ шуд. 15 августи 1540 истилогари испонӣ Гарси Манӯэл де Каррабахал бо роҳбарии вакили Писарро шаҳри испониро дар ин ҷо бунёд кард ва ба номи маликаи Хуани I-и Кастилия «Вильяи зебои оромии Арекипаи Иоҳани I» ном гузошт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVIII Арекипа ба яке аз шаҳрҳои сарватманди Виссероятии Перу табдил ёфт — кошонаҳои барокко аз санги сафеди силяр сохта шуданд, ки тарзи меъморӣ бо номи «барокко мистизо» машҳур гардид. Дар асрҳои XIX–XX Арекипа маркази шӯру шӯришҳои сиёсӣ буд ва унвони ғайрирасмии «Сюдад Каудилья» — шаҳри роҳбарон-инқилобгарон — гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Арекипа дар домани се вулкан — Эл-Мисти (5822 м), Чачани (6075 м) ва Пичу-Пичу (5664 м) — воқеъ аст; иқлими он офтобии биёбонии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона +15°C; шаҳр ҳаром солу моҳҳои хушк дорад. Заминҷунбиҳо тез-тез рӯй медиҳанд. tgnuvop8vnxu981w3kurcmebm4pnix9 1475212 1475211 2026-06-08T13:26:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475212 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Арекипа |номи аслӣ = Arequipa |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 августи 1540 |масоҳат = 2923 |баландии маркази МА = 2335 |аҳолӣ = 1 161 130 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Арекипа''' (ба испанӣ: ''Arequipa''; ба кечуа: ''Ariqipa'') — дуюм бузургтарин шаҳри [[Перу]], пойтахти муҳофазаи Арекипа дар ҷануби кишвар буда, дар баландии 2335 метр аз сатҳи баҳр, дар домани вулкании Эл-Мисти (5822 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Arequipa Arequipa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳрро бо унвони '''«Ла Сюдад Бланка»''' (Шаҳри сафед) меноманд, зеро аксари биноҳои таърихӣ аз санги вулкании сафеди силяр сохта шудаанд. Маркази таърихии Арекипа соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ва аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Арекипа тӯли ҳазорсолаҳо аз ҷониби тамаддунҳои қадима (Уари, Чурахон) маскун буд, баъдан ба империяи [[Инкоҳо]] ҳамроҳ шуд. 15 августи 1540 истилогари испонӣ Гарси Манӯэл де Каррабахал бо роҳбарии вакили Писарро шаҳри испониро дар ин ҷо бунёд кард ва ба номи маликаи Хуани I-и Кастилия «Вильяи зебои оромии Арекипаи Иоҳани I» ном гузошт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVIII Арекипа ба яке аз шаҳрҳои сарватманди Виссероятии Перу табдил ёфт — кошонаҳои барокко аз санги сафеди силяр сохта шуданд, ки тарзи меъморӣ бо номи «барокко мистизо» машҳур гардид. Дар асрҳои XIX–XX Арекипа маркази шӯру шӯришҳои сиёсӣ буд ва унвони ғайрирасмии «Сюдад Каудилья» — шаҳри роҳбарон-инқилобгарон — гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Арекипа дар домани се вулкан — Эл-Мисти (5822 м), Чачани (6075 м) ва Пичу-Пичу (5664 м) — воқеъ аст; иқлими он офтобии биёбонии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона +15°C; шаҳр ҳаром солу моҳҳои хушк дорад. Заминҷунбиҳо тез-тез рӯй медиҳанд. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Арекипа аз 1,1 миллион нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабон, аммо ҷамоаҳои кечуа ва аймараи муҳоҷир аз минтақаҳои кӯҳии ҷанубӣ низ зиёданд.<ref name="brit" /> sa5tg7kafwysc7nwpxphmlutg46qzfj 1475213 1475212 2026-06-08T13:26:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475213 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Арекипа |номи аслӣ = Arequipa |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 августи 1540 |масоҳат = 2923 |баландии маркази МА = 2335 |аҳолӣ = 1 161 130 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Арекипа''' (ба испанӣ: ''Arequipa''; ба кечуа: ''Ariqipa'') — дуюм бузургтарин шаҳри [[Перу]], пойтахти муҳофазаи Арекипа дар ҷануби кишвар буда, дар баландии 2335 метр аз сатҳи баҳр, дар домани вулкании Эл-Мисти (5822 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Arequipa Arequipa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳрро бо унвони '''«Ла Сюдад Бланка»''' (Шаҳри сафед) меноманд, зеро аксари биноҳои таърихӣ аз санги вулкании сафеди силяр сохта шудаанд. Маркази таърихии Арекипа соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ва аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Арекипа тӯли ҳазорсолаҳо аз ҷониби тамаддунҳои қадима (Уари, Чурахон) маскун буд, баъдан ба империяи [[Инкоҳо]] ҳамроҳ шуд. 15 августи 1540 истилогари испонӣ Гарси Манӯэл де Каррабахал бо роҳбарии вакили Писарро шаҳри испониро дар ин ҷо бунёд кард ва ба номи маликаи Хуани I-и Кастилия «Вильяи зебои оромии Арекипаи Иоҳани I» ном гузошт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVIII Арекипа ба яке аз шаҳрҳои сарватманди Виссероятии Перу табдил ёфт — кошонаҳои барокко аз санги сафеди силяр сохта шуданд, ки тарзи меъморӣ бо номи «барокко мистизо» машҳур гардид. Дар асрҳои XIX–XX Арекипа маркази шӯру шӯришҳои сиёсӣ буд ва унвони ғайрирасмии «Сюдад Каудилья» — шаҳри роҳбарон-инқилобгарон — гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Арекипа дар домани се вулкан — Эл-Мисти (5822 м), Чачани (6075 м) ва Пичу-Пичу (5664 м) — воқеъ аст; иқлими он офтобии биёбонии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона +15°C; шаҳр ҳаром солу моҳҳои хушк дорад. Заминҷунбиҳо тез-тез рӯй медиҳанд. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Арекипа аз 1,1 миллион нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабон, аммо ҷамоаҳои кечуа ва аймараи муҳоҷир аз минтақаҳои кӯҳии ҷанубӣ низ зиёданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Арекипа бар маъдан (мис — кони Сирро-Верде яке аз бузургтаринҳои ҷаҳон), нассоҷӣ (пашми алпака ва викунха — Перу зиёда аз 80% пашми алпакаи ҷаҳонро истеҳсол мекунад), кишоварзӣ (пиёз, саримсоқ, киноа) ва сайёҳӣ асос меёбад.<ref name="brit" /> 4s8nx29wlizes0oh9d3ox14uoz5u6nr 1475214 1475213 2026-06-08T13:26:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475214 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Арекипа |номи аслӣ = Arequipa |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 августи 1540 |масоҳат = 2923 |баландии маркази МА = 2335 |аҳолӣ = 1 161 130 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Арекипа''' (ба испанӣ: ''Arequipa''; ба кечуа: ''Ariqipa'') — дуюм бузургтарин шаҳри [[Перу]], пойтахти муҳофазаи Арекипа дар ҷануби кишвар буда, дар баландии 2335 метр аз сатҳи баҳр, дар домани вулкании Эл-Мисти (5822 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Arequipa Arequipa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳрро бо унвони '''«Ла Сюдад Бланка»''' (Шаҳри сафед) меноманд, зеро аксари биноҳои таърихӣ аз санги вулкании сафеди силяр сохта шудаанд. Маркази таърихии Арекипа соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ва аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Арекипа тӯли ҳазорсолаҳо аз ҷониби тамаддунҳои қадима (Уари, Чурахон) маскун буд, баъдан ба империяи [[Инкоҳо]] ҳамроҳ шуд. 15 августи 1540 истилогари испонӣ Гарси Манӯэл де Каррабахал бо роҳбарии вакили Писарро шаҳри испониро дар ин ҷо бунёд кард ва ба номи маликаи Хуани I-и Кастилия «Вильяи зебои оромии Арекипаи Иоҳани I» ном гузошт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVIII Арекипа ба яке аз шаҳрҳои сарватманди Виссероятии Перу табдил ёфт — кошонаҳои барокко аз санги сафеди силяр сохта шуданд, ки тарзи меъморӣ бо номи «барокко мистизо» машҳур гардид. Дар асрҳои XIX–XX Арекипа маркази шӯру шӯришҳои сиёсӣ буд ва унвони ғайрирасмии «Сюдад Каудилья» — шаҳри роҳбарон-инқилобгарон — гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Арекипа дар домани се вулкан — Эл-Мисти (5822 м), Чачани (6075 м) ва Пичу-Пичу (5664 м) — воқеъ аст; иқлими он офтобии биёбонии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона +15°C; шаҳр ҳаром солу моҳҳои хушк дорад. Заминҷунбиҳо тез-тез рӯй медиҳанд. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Арекипа аз 1,1 миллион нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабон, аммо ҷамоаҳои кечуа ва аймараи муҳоҷир аз минтақаҳои кӯҳии ҷанубӣ низ зиёданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Арекипа бар маъдан (мис — кони Сирро-Верде яке аз бузургтаринҳои ҷаҳон), нассоҷӣ (пашми алпака ва викунха — Перу зиёда аз 80% пашми алпакаи ҷаҳонро истеҳсол мекунад), кишоварзӣ (пиёз, саримсоқ, киноа) ва сайёҳӣ асос меёбад.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Дар Арекипа Фурудгоҳи байналмилалии Алфредо Родригес Балон (рейсҳо ба Лима, Куско, Тахна) ва истгоҳи роҳи оҳани машҳури PeruRail (хатти Арекипа–Пуно дар канори кӯли Титикака) фаъолият мекунанд. 5yq6xnn18hw3utoycbza7d7o70lfx0n 1475215 1475214 2026-06-08T13:27:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475215 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Арекипа |номи аслӣ = Arequipa |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 августи 1540 |масоҳат = 2923 |баландии маркази МА = 2335 |аҳолӣ = 1 161 130 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Арекипа''' (ба испанӣ: ''Arequipa''; ба кечуа: ''Ariqipa'') — дуюм бузургтарин шаҳри [[Перу]], пойтахти муҳофазаи Арекипа дар ҷануби кишвар буда, дар баландии 2335 метр аз сатҳи баҳр, дар домани вулкании Эл-Мисти (5822 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Arequipa Arequipa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳрро бо унвони '''«Ла Сюдад Бланка»''' (Шаҳри сафед) меноманд, зеро аксари биноҳои таърихӣ аз санги вулкании сафеди силяр сохта шудаанд. Маркази таърихии Арекипа соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ва аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Арекипа тӯли ҳазорсолаҳо аз ҷониби тамаддунҳои қадима (Уари, Чурахон) маскун буд, баъдан ба империяи [[Инкоҳо]] ҳамроҳ шуд. 15 августи 1540 истилогари испонӣ Гарси Манӯэл де Каррабахал бо роҳбарии вакили Писарро шаҳри испониро дар ин ҷо бунёд кард ва ба номи маликаи Хуани I-и Кастилия «Вильяи зебои оромии Арекипаи Иоҳани I» ном гузошт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVIII Арекипа ба яке аз шаҳрҳои сарватманди Виссероятии Перу табдил ёфт — кошонаҳои барокко аз санги сафеди силяр сохта шуданд, ки тарзи меъморӣ бо номи «барокко мистизо» машҳур гардид. Дар асрҳои XIX–XX Арекипа маркази шӯру шӯришҳои сиёсӣ буд ва унвони ғайрирасмии «Сюдад Каудилья» — шаҳри роҳбарон-инқилобгарон — гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Арекипа дар домани се вулкан — Эл-Мисти (5822 м), Чачани (6075 м) ва Пичу-Пичу (5664 м) — воқеъ аст; иқлими он офтобии биёбонии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона +15°C; шаҳр ҳаром солу моҳҳои хушк дорад. Заминҷунбиҳо тез-тез рӯй медиҳанд. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Арекипа аз 1,1 миллион нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабон, аммо ҷамоаҳои кечуа ва аймараи муҳоҷир аз минтақаҳои кӯҳии ҷанубӣ низ зиёданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Арекипа бар маъдан (мис — кони Сирро-Верде яке аз бузургтаринҳои ҷаҳон), нассоҷӣ (пашми алпака ва викунха — Перу зиёда аз 80% пашми алпакаи ҷаҳонро истеҳсол мекунад), кишоварзӣ (пиёз, саримсоқ, киноа) ва сайёҳӣ асос меёбад.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Дар Арекипа Фурудгоҳи байналмилалии Алфредо Родригес Балон (рейсҳо ба Лима, Куско, Тахна) ва истгоҳи роҳи оҳани машҳури PeruRail (хатти Арекипа–Пуно дар канори кӯли Титикака) фаъолият мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Арекипа маҷмааи беҳтарини меъмории барокко-мистизои Амрикои Лотинист: '''Плаза де Армас''' бо калисои ҷомеаи азим, '''дайри Санта-Каталина''' (соли 1579, шаҳри миниатюрии девордори дайр), '''кошонаи Иримбегой'''. Осорхонаи Андҳои Сантуариос намоиши «Хуанита» — дугли яхбандонидаи қурбоние инкоҳо аз қуллаи Ампато (тахм. 1450) — дорад. Адиб ва нависандаи бузурги Перу '''[[Марио Варгас Льоса]]''' аз ҳамин шаҳр аст. dw29pox6nlcelp6ha4j7b5tehtauiaj 1475216 1475215 2026-06-08T13:27:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475216 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Арекипа |номи аслӣ = Arequipa |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 августи 1540 |масоҳат = 2923 |баландии маркази МА = 2335 |аҳолӣ = 1 161 130 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Арекипа''' (ба испанӣ: ''Arequipa''; ба кечуа: ''Ariqipa'') — дуюм бузургтарин шаҳри [[Перу]], пойтахти муҳофазаи Арекипа дар ҷануби кишвар буда, дар баландии 2335 метр аз сатҳи баҳр, дар домани вулкании Эл-Мисти (5822 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Arequipa Arequipa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳрро бо унвони '''«Ла Сюдад Бланка»''' (Шаҳри сафед) меноманд, зеро аксари биноҳои таърихӣ аз санги вулкании сафеди силяр сохта шудаанд. Маркази таърихии Арекипа соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ва аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Арекипа тӯли ҳазорсолаҳо аз ҷониби тамаддунҳои қадима (Уари, Чурахон) маскун буд, баъдан ба империяи [[Инкоҳо]] ҳамроҳ шуд. 15 августи 1540 истилогари испонӣ Гарси Манӯэл де Каррабахал бо роҳбарии вакили Писарро шаҳри испониро дар ин ҷо бунёд кард ва ба номи маликаи Хуани I-и Кастилия «Вильяи зебои оромии Арекипаи Иоҳани I» ном гузошт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVIII Арекипа ба яке аз шаҳрҳои сарватманди Виссероятии Перу табдил ёфт — кошонаҳои барокко аз санги сафеди силяр сохта шуданд, ки тарзи меъморӣ бо номи «барокко мистизо» машҳур гардид. Дар асрҳои XIX–XX Арекипа маркази шӯру шӯришҳои сиёсӣ буд ва унвони ғайрирасмии «Сюдад Каудилья» — шаҳри роҳбарон-инқилобгарон — гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Арекипа дар домани се вулкан — Эл-Мисти (5822 м), Чачани (6075 м) ва Пичу-Пичу (5664 м) — воқеъ аст; иқлими он офтобии биёбонии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона +15°C; шаҳр ҳаром солу моҳҳои хушк дорад. Заминҷунбиҳо тез-тез рӯй медиҳанд. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Арекипа аз 1,1 миллион нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабон, аммо ҷамоаҳои кечуа ва аймараи муҳоҷир аз минтақаҳои кӯҳии ҷанубӣ низ зиёданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Арекипа бар маъдан (мис — кони Сирро-Верде яке аз бузургтаринҳои ҷаҳон), нассоҷӣ (пашми алпака ва викунха — Перу зиёда аз 80% пашми алпакаи ҷаҳонро истеҳсол мекунад), кишоварзӣ (пиёз, саримсоқ, киноа) ва сайёҳӣ асос меёбад.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Дар Арекипа Фурудгоҳи байналмилалии Алфредо Родригес Балон (рейсҳо ба Лима, Куско, Тахна) ва истгоҳи роҳи оҳани машҳури PeruRail (хатти Арекипа–Пуно дар канори кӯли Титикака) фаъолият мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Арекипа маҷмааи беҳтарини меъмории барокко-мистизои Амрикои Лотинист: '''Плаза де Армас''' бо калисои ҷомеаи азим, '''дайри Санта-Каталина''' (соли 1579, шаҳри миниатюрии девордори дайр), '''кошонаи Иримбегой'''. Осорхонаи Андҳои Сантуариос намоиши «Хуанита» — дугли яхбандонидаи қурбоние инкоҳо аз қуллаи Ампато (тахм. 1450) — дорад. Адиб ва нависандаи бузурги Перу '''[[Марио Варгас Льоса]]''' аз ҳамин шаҳр аст. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Куско]] * [[Андҳо]] oqyr4t7190lnqg1l9eb1y4kuuum9r9k 1475217 1475216 2026-06-08T13:27:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475217 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Арекипа |номи аслӣ = Arequipa |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 августи 1540 |масоҳат = 2923 |баландии маркази МА = 2335 |аҳолӣ = 1 161 130 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Арекипа''' (ба испанӣ: ''Arequipa''; ба кечуа: ''Ariqipa'') — дуюм бузургтарин шаҳри [[Перу]], пойтахти муҳофазаи Арекипа дар ҷануби кишвар буда, дар баландии 2335 метр аз сатҳи баҳр, дар домани вулкании Эл-Мисти (5822 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Arequipa Arequipa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳрро бо унвони '''«Ла Сюдад Бланка»''' (Шаҳри сафед) меноманд, зеро аксари биноҳои таърихӣ аз санги вулкании сафеди силяр сохта шудаанд. Маркази таърихии Арекипа соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ва аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Арекипа тӯли ҳазорсолаҳо аз ҷониби тамаддунҳои қадима (Уари, Чурахон) маскун буд, баъдан ба империяи [[Инкоҳо]] ҳамроҳ шуд. 15 августи 1540 истилогари испонӣ Гарси Манӯэл де Каррабахал бо роҳбарии вакили Писарро шаҳри испониро дар ин ҷо бунёд кард ва ба номи маликаи Хуани I-и Кастилия «Вильяи зебои оромии Арекипаи Иоҳани I» ном гузошт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVIII Арекипа ба яке аз шаҳрҳои сарватманди Виссероятии Перу табдил ёфт — кошонаҳои барокко аз санги сафеди силяр сохта шуданд, ки тарзи меъморӣ бо номи «барокко мистизо» машҳур гардид. Дар асрҳои XIX–XX Арекипа маркази шӯру шӯришҳои сиёсӣ буд ва унвони ғайрирасмии «Сюдад Каудилья» — шаҳри роҳбарон-инқилобгарон — гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Арекипа дар домани се вулкан — Эл-Мисти (5822 м), Чачани (6075 м) ва Пичу-Пичу (5664 м) — воқеъ аст; иқлими он офтобии биёбонии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона +15°C; шаҳр ҳаром солу моҳҳои хушк дорад. Заминҷунбиҳо тез-тез рӯй медиҳанд. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Арекипа аз 1,1 миллион нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабон, аммо ҷамоаҳои кечуа ва аймараи муҳоҷир аз минтақаҳои кӯҳии ҷанубӣ низ зиёданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Арекипа бар маъдан (мис — кони Сирро-Верде яке аз бузургтаринҳои ҷаҳон), нассоҷӣ (пашми алпака ва викунха — Перу зиёда аз 80% пашми алпакаи ҷаҳонро истеҳсол мекунад), кишоварзӣ (пиёз, саримсоқ, киноа) ва сайёҳӣ асос меёбад.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Дар Арекипа Фурудгоҳи байналмилалии Алфредо Родригес Балон (рейсҳо ба Лима, Куско, Тахна) ва истгоҳи роҳи оҳани машҳури PeruRail (хатти Арекипа–Пуно дар канори кӯли Титикака) фаъолият мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Арекипа маҷмааи беҳтарини меъмории барокко-мистизои Амрикои Лотинист: '''Плаза де Армас''' бо калисои ҷомеаи азим, '''дайри Санта-Каталина''' (соли 1579, шаҳри миниатюрии девордори дайр), '''кошонаи Иримбегой'''. Осорхонаи Андҳои Сантуариос намоиши «Хуанита» — дугли яхбандонидаи қурбоние инкоҳо аз қуллаи Ампато (тахм. 1450) — дорад. Адиб ва нависандаи бузурги Перу '''[[Марио Варгас Льоса]]''' аз ҳамин шаҳр аст. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Куско]] * [[Андҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 532x0829xfwvttesr30f0787vyjfex2 1475218 1475217 2026-06-08T13:27:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475218 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Арекипа |номи аслӣ = Arequipa |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 августи 1540 |масоҳат = 2923 |баландии маркази МА = 2335 |аҳолӣ = 1 161 130 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Арекипа''' (ба испанӣ: ''Arequipa''; ба кечуа: ''Ariqipa'') — дуюм бузургтарин шаҳри [[Перу]], пойтахти муҳофазаи Арекипа дар ҷануби кишвар буда, дар баландии 2335 метр аз сатҳи баҳр, дар домани вулкании Эл-Мисти (5822 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Arequipa Arequipa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳрро бо унвони '''«Ла Сюдад Бланка»''' (Шаҳри сафед) меноманд, зеро аксари биноҳои таърихӣ аз санги вулкании сафеди силяр сохта шудаанд. Маркази таърихии Арекипа соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ва аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Арекипа тӯли ҳазорсолаҳо аз ҷониби тамаддунҳои қадима (Уари, Чурахон) маскун буд, баъдан ба империяи [[Инкоҳо]] ҳамроҳ шуд. 15 августи 1540 истилогари испонӣ Гарси Манӯэл де Каррабахал бо роҳбарии вакили Писарро шаҳри испониро дар ин ҷо бунёд кард ва ба номи маликаи Хуани I-и Кастилия «Вильяи зебои оромии Арекипаи Иоҳани I» ном гузошт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVIII Арекипа ба яке аз шаҳрҳои сарватманди Виссероятии Перу табдил ёфт — кошонаҳои барокко аз санги сафеди силяр сохта шуданд, ки тарзи меъморӣ бо номи «барокко мистизо» машҳур гардид. Дар асрҳои XIX–XX Арекипа маркази шӯру шӯришҳои сиёсӣ буд ва унвони ғайрирасмии «Сюдад Каудилья» — шаҳри роҳбарон-инқилобгарон — гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Арекипа дар домани се вулкан — Эл-Мисти (5822 м), Чачани (6075 м) ва Пичу-Пичу (5664 м) — воқеъ аст; иқлими он офтобии биёбонии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона +15°C; шаҳр ҳаром солу моҳҳои хушк дорад. Заминҷунбиҳо тез-тез рӯй медиҳанд. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Арекипа аз 1,1 миллион нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабон, аммо ҷамоаҳои кечуа ва аймараи муҳоҷир аз минтақаҳои кӯҳии ҷанубӣ низ зиёданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Арекипа бар маъдан (мис — кони Сирро-Верде яке аз бузургтаринҳои ҷаҳон), нассоҷӣ (пашми алпака ва викунха — Перу зиёда аз 80% пашми алпакаи ҷаҳонро истеҳсол мекунад), кишоварзӣ (пиёз, саримсоқ, киноа) ва сайёҳӣ асос меёбад.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Дар Арекипа Фурудгоҳи байналмилалии Алфредо Родригес Балон (рейсҳо ба Лима, Куско, Тахна) ва истгоҳи роҳи оҳани машҳури PeruRail (хатти Арекипа–Пуно дар канори кӯли Титикака) фаъолият мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Арекипа маҷмааи беҳтарини меъмории барокко-мистизои Амрикои Лотинист: '''Плаза де Армас''' бо калисои ҷомеаи азим, '''дайри Санта-Каталина''' (соли 1579, шаҳри миниатюрии девордори дайр), '''кошонаи Иримбегой'''. Осорхонаи Андҳои Сантуариос намоиши «Хуанита» — дугли яхбандонидаи қурбоние инкоҳо аз қуллаи Ампато (тахм. 1450) — дорад. Адиб ва нависандаи бузурги Перу '''[[Марио Варгас Льоса]]''' аз ҳамин шаҳр аст. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Куско]] * [[Андҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Arequipa Арекипа дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/1016/ Historical Centre of the City of Arequipa — UNESCO] lbxhoq8331afvodnix442uflemrimop 1475219 1475218 2026-06-08T13:27:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475219 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Арекипа |номи аслӣ = Arequipa |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 16|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 августи 1540 |масоҳат = 2923 |баландии маркази МА = 2335 |аҳолӣ = 1 161 130 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Арекипа''' (ба испанӣ: ''Arequipa''; ба кечуа: ''Ariqipa'') — дуюм бузургтарин шаҳри [[Перу]], пойтахти муҳофазаи Арекипа дар ҷануби кишвар буда, дар баландии 2335 метр аз сатҳи баҳр, дар домани вулкании Эл-Мисти (5822 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Arequipa Arequipa] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳрро бо унвони '''«Ла Сюдад Бланка»''' (Шаҳри сафед) меноманд, зеро аксари биноҳои таърихӣ аз санги вулкании сафеди силяр сохта шудаанд. Маркази таърихии Арекипа соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ва аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Арекипа тӯли ҳазорсолаҳо аз ҷониби тамаддунҳои қадима (Уари, Чурахон) маскун буд, баъдан ба империяи [[Инкоҳо]] ҳамроҳ шуд. 15 августи 1540 истилогари испонӣ Гарси Манӯэл де Каррабахал бо роҳбарии вакили Писарро шаҳри испониро дар ин ҷо бунёд кард ва ба номи маликаи Хуани I-и Кастилия «Вильяи зебои оромии Арекипаи Иоҳани I» ном гузошт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVIII Арекипа ба яке аз шаҳрҳои сарватманди Виссероятии Перу табдил ёфт — кошонаҳои барокко аз санги сафеди силяр сохта шуданд, ки тарзи меъморӣ бо номи «барокко мистизо» машҳур гардид. Дар асрҳои XIX–XX Арекипа маркази шӯру шӯришҳои сиёсӣ буд ва унвони ғайрирасмии «Сюдад Каудилья» — шаҳри роҳбарон-инқилобгарон — гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Арекипа дар домани се вулкан — Эл-Мисти (5822 м), Чачани (6075 м) ва Пичу-Пичу (5664 м) — воқеъ аст; иқлими он офтобии биёбонии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона +15°C; шаҳр ҳаром солу моҳҳои хушк дорад. Заминҷунбиҳо тез-тез рӯй медиҳанд. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Арекипа аз 1,1 миллион нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабон, аммо ҷамоаҳои кечуа ва аймараи муҳоҷир аз минтақаҳои кӯҳии ҷанубӣ низ зиёданд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Арекипа бар маъдан (мис — кони Сирро-Верде яке аз бузургтаринҳои ҷаҳон), нассоҷӣ (пашми алпака ва викунха — Перу зиёда аз 80% пашми алпакаи ҷаҳонро истеҳсол мекунад), кишоварзӣ (пиёз, саримсоқ, киноа) ва сайёҳӣ асос меёбад.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Дар Арекипа Фурудгоҳи байналмилалии Алфредо Родригес Балон (рейсҳо ба Лима, Куско, Тахна) ва истгоҳи роҳи оҳани машҳури PeruRail (хатти Арекипа–Пуно дар канори кӯли Титикака) фаъолият мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Арекипа маҷмааи беҳтарини меъмории барокко-мистизои Амрикои Лотинист: '''Плаза де Армас''' бо калисои ҷомеаи азим, '''дайри Санта-Каталина''' (соли 1579, шаҳри миниатюрии девордори дайр), '''кошонаи Иримбегой'''. Осорхонаи Андҳои Сантуариос намоиши «Хуанита» — дугли яхбандонидаи қурбоние инкоҳо аз қуллаи Ампато (тахм. 1450) — дорад. Адиб ва нависандаи бузурги Перу '''[[Марио Варгас Льоса]]''' аз ҳамин шаҳр аст. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Куско]] * [[Андҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Arequipa Арекипа дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/1016/ Historical Centre of the City of Arequipa — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Перу]] [[Гурӯҳ:Перу]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Перу]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] ffgd82s16uznefe7hkn7yxdm3ssz1j6 0 331902 1475220 2026-06-08T13:28:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475220 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Трухило |номи аслӣ = Trujillo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 5 марти 1535 |масоҳат = 110 |баландии маркази МА = 34 |аҳолӣ = 919 899 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Трухило''' (ба испанӣ: ''Trujillo'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Ла-Либертад, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Моче воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Trujillo (Peru)] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази таърихии тамаддунҳои Моче ва Чимӯ ба ҳисоб меравад; маҷмааи бостонии '''Чан-Чан''' (пойтахти империяи Чимӯ) дар ҳамсоягии он соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад. pjo5m5lwdyeed3rdrwf4c3gwka0korw 1475221 1475220 2026-06-08T13:28:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475221 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Трухило |номи аслӣ = Trujillo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 5 марти 1535 |масоҳат = 110 |баландии маркази МА = 34 |аҳолӣ = 919 899 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Трухило''' (ба испанӣ: ''Trujillo'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Ла-Либертад, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Моче воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Trujillo (Peru)] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази таърихии тамаддунҳои Моче ва Чимӯ ба ҳисоб меравад; маҷмааи бостонии '''Чан-Чан''' (пойтахти империяи Чимӯ) дар ҳамсоягии он соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == Сарзамини Трухилои имрӯза маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) — бо маъбадҳои Уака-дел-Сол ва Уака-де-ла-Луна — ва империяи Чимӯ (асрҳои X–XV) — бо пойтахти бузурги гилии '''Чан-Чан''' (майдонаш 20 км², бузургтарин шаҳри гилии қадим дар ҷаҳон) — буд. Соли 1470 Чимӯро [[Инкоҳо]] забт карданд.<ref name="brit" /> 5 марти 1535 истилогари испонӣ Диего де Алмагро ба фармони Франсиско Писарро шаҳри испониро бо номи «Трухило-дел-Перу» бунёд кард — ба ифтихори шаҳри зодгоҳи Писарро дар Эстремадураи Испания. Трухило яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Виссероятии Перу гардид. 29 декабри 1820 Маркизи Торре-Тагле дар Трухило истиқлоли Перуро эълон кард — нахустин шаҳри Перу, ки ин корро кард.<ref name="brit" /> ppwnwufbkx4dpdalw95r9szfott6z2c 1475222 1475221 2026-06-08T13:28:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475222 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Трухило |номи аслӣ = Trujillo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 5 марти 1535 |масоҳат = 110 |баландии маркази МА = 34 |аҳолӣ = 919 899 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Трухило''' (ба испанӣ: ''Trujillo'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Ла-Либертад, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Моче воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Trujillo (Peru)] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази таърихии тамаддунҳои Моче ва Чимӯ ба ҳисоб меравад; маҷмааи бостонии '''Чан-Чан''' (пойтахти империяи Чимӯ) дар ҳамсоягии он соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == Сарзамини Трухилои имрӯза маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) — бо маъбадҳои Уака-дел-Сол ва Уака-де-ла-Луна — ва империяи Чимӯ (асрҳои X–XV) — бо пойтахти бузурги гилии '''Чан-Чан''' (майдонаш 20 км², бузургтарин шаҳри гилии қадим дар ҷаҳон) — буд. Соли 1470 Чимӯро [[Инкоҳо]] забт карданд.<ref name="brit" /> 5 марти 1535 истилогари испонӣ Диего де Алмагро ба фармони Франсиско Писарро шаҳри испониро бо номи «Трухило-дел-Перу» бунёд кард — ба ифтихори шаҳри зодгоҳи Писарро дар Эстремадураи Испания. Трухило яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Виссероятии Перу гардид. 29 декабри 1820 Маркизи Торре-Тагле дар Трухило истиқлоли Перуро эълон кард — нахустин шаҳри Перу, ки ин корро кард.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Трухило дар канори Уқёнуси Ором, дар биёбони шимолии перу, дар канори дарёи Моче, дар баландии тахминан 34 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимгарм, тамоми сол ҳарорати миёна ≈19°C, аз сабаби ҷараёни сарди Ҳумболдт борон қариб надорад. bqvhk41gj8an3wwlba9wvu3lzv9pjnb 1475223 1475222 2026-06-08T13:28:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475223 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Трухило |номи аслӣ = Trujillo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 5 марти 1535 |масоҳат = 110 |баландии маркази МА = 34 |аҳолӣ = 919 899 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Трухило''' (ба испанӣ: ''Trujillo'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Ла-Либертад, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Моче воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Trujillo (Peru)] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази таърихии тамаддунҳои Моче ва Чимӯ ба ҳисоб меравад; маҷмааи бостонии '''Чан-Чан''' (пойтахти империяи Чимӯ) дар ҳамсоягии он соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == Сарзамини Трухилои имрӯза маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) — бо маъбадҳои Уака-дел-Сол ва Уака-де-ла-Луна — ва империяи Чимӯ (асрҳои X–XV) — бо пойтахти бузурги гилии '''Чан-Чан''' (майдонаш 20 км², бузургтарин шаҳри гилии қадим дар ҷаҳон) — буд. Соли 1470 Чимӯро [[Инкоҳо]] забт карданд.<ref name="brit" /> 5 марти 1535 истилогари испонӣ Диего де Алмагро ба фармони Франсиско Писарро шаҳри испониро бо номи «Трухило-дел-Перу» бунёд кард — ба ифтихори шаҳри зодгоҳи Писарро дар Эстремадураи Испания. Трухило яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Виссероятии Перу гардид. 29 декабри 1820 Маркизи Торре-Тагле дар Трухило истиқлоли Перуро эълон кард — нахустин шаҳри Перу, ки ин корро кард.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Трухило дар канори Уқёнуси Ором, дар биёбони шимолии перу, дар канори дарёи Моче, дар баландии тахминан 34 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимгарм, тамоми сол ҳарорати миёна ≈19°C, аз сабаби ҷараёни сарди Ҳумболдт борон қариб надорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Трухилои Калон аз 950 ҳазор нафар мегузарад; шаҳри сеюм аз нигоҳи аҳолии Перу баъд аз Лима ва Арекипа аст.<ref name="brit" /> Аксарият испанзабон-метисанд. 0m7o4kpdd7k18f7lmfj7o0ptx1sl50o 1475224 1475223 2026-06-08T13:29:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475224 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Трухило |номи аслӣ = Trujillo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 5 марти 1535 |масоҳат = 110 |баландии маркази МА = 34 |аҳолӣ = 919 899 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Трухило''' (ба испанӣ: ''Trujillo'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Ла-Либертад, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Моче воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Trujillo (Peru)] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази таърихии тамаддунҳои Моче ва Чимӯ ба ҳисоб меравад; маҷмааи бостонии '''Чан-Чан''' (пойтахти империяи Чимӯ) дар ҳамсоягии он соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == Сарзамини Трухилои имрӯза маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) — бо маъбадҳои Уака-дел-Сол ва Уака-де-ла-Луна — ва империяи Чимӯ (асрҳои X–XV) — бо пойтахти бузурги гилии '''Чан-Чан''' (майдонаш 20 км², бузургтарин шаҳри гилии қадим дар ҷаҳон) — буд. Соли 1470 Чимӯро [[Инкоҳо]] забт карданд.<ref name="brit" /> 5 марти 1535 истилогари испонӣ Диего де Алмагро ба фармони Франсиско Писарро шаҳри испониро бо номи «Трухило-дел-Перу» бунёд кард — ба ифтихори шаҳри зодгоҳи Писарро дар Эстремадураи Испания. Трухило яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Виссероятии Перу гардид. 29 декабри 1820 Маркизи Торре-Тагле дар Трухило истиқлоли Перуро эълон кард — нахустин шаҳри Перу, ки ин корро кард.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Трухило дар канори Уқёнуси Ором, дар биёбони шимолии перу, дар канори дарёи Моче, дар баландии тахминан 34 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимгарм, тамоми сол ҳарорати миёна ≈19°C, аз сабаби ҷараёни сарди Ҳумболдт борон қариб надорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Трухилои Калон аз 950 ҳазор нафар мегузарад; шаҳри сеюм аз нигоҳи аҳолии Перу баъд аз Лима ва Арекипа аст.<ref name="brit" /> Аксарият испанзабон-метисанд. == Иқтисод == Иқтисоди Трухило бар кишоварзии шакарӣ (Перу содиркунандаи мастоди шакар ва атирҳо — водии Чикама яке аз бузургтарин минтақаҳои нийшакарпарварии Амрикои Ҷанубӣ), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, саноати муҳаррик, кафшдӯзӣ ва сайёҳӣ асос меёбад. ppqw62lv7akblvzdmp7aaxdh3ssi1m8 1475225 1475224 2026-06-08T13:29:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475225 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Трухило |номи аслӣ = Trujillo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 5 марти 1535 |масоҳат = 110 |баландии маркази МА = 34 |аҳолӣ = 919 899 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Трухило''' (ба испанӣ: ''Trujillo'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Ла-Либертад, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Моче воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Trujillo (Peru)] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази таърихии тамаддунҳои Моче ва Чимӯ ба ҳисоб меравад; маҷмааи бостонии '''Чан-Чан''' (пойтахти империяи Чимӯ) дар ҳамсоягии он соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == Сарзамини Трухилои имрӯза маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) — бо маъбадҳои Уака-дел-Сол ва Уака-де-ла-Луна — ва империяи Чимӯ (асрҳои X–XV) — бо пойтахти бузурги гилии '''Чан-Чан''' (майдонаш 20 км², бузургтарин шаҳри гилии қадим дар ҷаҳон) — буд. Соли 1470 Чимӯро [[Инкоҳо]] забт карданд.<ref name="brit" /> 5 марти 1535 истилогари испонӣ Диего де Алмагро ба фармони Франсиско Писарро шаҳри испониро бо номи «Трухило-дел-Перу» бунёд кард — ба ифтихори шаҳри зодгоҳи Писарро дар Эстремадураи Испания. Трухило яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Виссероятии Перу гардид. 29 декабри 1820 Маркизи Торре-Тагле дар Трухило истиқлоли Перуро эълон кард — нахустин шаҳри Перу, ки ин корро кард.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Трухило дар канори Уқёнуси Ором, дар биёбони шимолии перу, дар канори дарёи Моче, дар баландии тахминан 34 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимгарм, тамоми сол ҳарорати миёна ≈19°C, аз сабаби ҷараёни сарди Ҳумболдт борон қариб надорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Трухилои Калон аз 950 ҳазор нафар мегузарад; шаҳри сеюм аз нигоҳи аҳолии Перу баъд аз Лима ва Арекипа аст.<ref name="brit" /> Аксарият испанзабон-метисанд. == Иқтисод == Иқтисоди Трухило бар кишоварзии шакарӣ (Перу содиркунандаи мастоди шакар ва атирҳо — водии Чикама яке аз бузургтарин минтақаҳои нийшакарпарварии Амрикои Ҷанубӣ), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, саноати муҳаррик, кафшдӯзӣ ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Трухило Фурудгоҳи байналмилалии капитан Карлос Мартинес-де-Пинильос (рейсҳо ба Лима ва шаҳрҳои дигари Перу) ва бандари баҳрии Саланвери ва Уанчако амал мекунанд; роҳҳои Панамерикан шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунанд. h2ctewic761cim0jl4cs0pq10ige9bc 1475226 1475225 2026-06-08T13:29:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475226 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Трухило |номи аслӣ = Trujillo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 5 марти 1535 |масоҳат = 110 |баландии маркази МА = 34 |аҳолӣ = 919 899 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Трухило''' (ба испанӣ: ''Trujillo'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Ла-Либертад, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Моче воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Trujillo (Peru)] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази таърихии тамаддунҳои Моче ва Чимӯ ба ҳисоб меравад; маҷмааи бостонии '''Чан-Чан''' (пойтахти империяи Чимӯ) дар ҳамсоягии он соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == Сарзамини Трухилои имрӯза маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) — бо маъбадҳои Уака-дел-Сол ва Уака-де-ла-Луна — ва империяи Чимӯ (асрҳои X–XV) — бо пойтахти бузурги гилии '''Чан-Чан''' (майдонаш 20 км², бузургтарин шаҳри гилии қадим дар ҷаҳон) — буд. Соли 1470 Чимӯро [[Инкоҳо]] забт карданд.<ref name="brit" /> 5 марти 1535 истилогари испонӣ Диего де Алмагро ба фармони Франсиско Писарро шаҳри испониро бо номи «Трухило-дел-Перу» бунёд кард — ба ифтихори шаҳри зодгоҳи Писарро дар Эстремадураи Испания. Трухило яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Виссероятии Перу гардид. 29 декабри 1820 Маркизи Торре-Тагле дар Трухило истиқлоли Перуро эълон кард — нахустин шаҳри Перу, ки ин корро кард.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Трухило дар канори Уқёнуси Ором, дар биёбони шимолии перу, дар канори дарёи Моче, дар баландии тахминан 34 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимгарм, тамоми сол ҳарорати миёна ≈19°C, аз сабаби ҷараёни сарди Ҳумболдт борон қариб надорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Трухилои Калон аз 950 ҳазор нафар мегузарад; шаҳри сеюм аз нигоҳи аҳолии Перу баъд аз Лима ва Арекипа аст.<ref name="brit" /> Аксарият испанзабон-метисанд. == Иқтисод == Иқтисоди Трухило бар кишоварзии шакарӣ (Перу содиркунандаи мастоди шакар ва атирҳо — водии Чикама яке аз бузургтарин минтақаҳои нийшакарпарварии Амрикои Ҷанубӣ), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, саноати муҳаррик, кафшдӯзӣ ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Трухило Фурудгоҳи байналмилалии капитан Карлос Мартинес-де-Пинильос (рейсҳо ба Лима ва шаҳрҳои дигари Перу) ва бандари баҳрии Саланвери ва Уанчако амал мекунанд; роҳҳои Панамерикан шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Трухило бо кошонаҳои барокко-нав ва ранганги шаҳри испонии асрҳои XVII–XIX машҳур аст: Плаза-де-Армас бо ёдгории озодии Перу, калисои ҷомеа, кошонаҳои Урҳетас, Бракамонте ва Калонге. Ҳар сол дар охири январ ҷашни байналмилалии маринера — рақси миллии Перу — баргузор мешавад. Дар наздикии шаҳр Чан-Чан, маъбадҳои Моче ва маҳаллаи саёҳии Уанчако (бо қаиқҳои анъанавии «кабалитос-де-тотора») воқеъанд. jrp8ffyijamx195da211ffa80j4wtun 1475227 1475226 2026-06-08T13:29:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475227 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Трухило |номи аслӣ = Trujillo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 5 марти 1535 |масоҳат = 110 |баландии маркази МА = 34 |аҳолӣ = 919 899 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Трухило''' (ба испанӣ: ''Trujillo'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Ла-Либертад, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Моче воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Trujillo (Peru)] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази таърихии тамаддунҳои Моче ва Чимӯ ба ҳисоб меравад; маҷмааи бостонии '''Чан-Чан''' (пойтахти империяи Чимӯ) дар ҳамсоягии он соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == Сарзамини Трухилои имрӯза маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) — бо маъбадҳои Уака-дел-Сол ва Уака-де-ла-Луна — ва империяи Чимӯ (асрҳои X–XV) — бо пойтахти бузурги гилии '''Чан-Чан''' (майдонаш 20 км², бузургтарин шаҳри гилии қадим дар ҷаҳон) — буд. Соли 1470 Чимӯро [[Инкоҳо]] забт карданд.<ref name="brit" /> 5 марти 1535 истилогари испонӣ Диего де Алмагро ба фармони Франсиско Писарро шаҳри испониро бо номи «Трухило-дел-Перу» бунёд кард — ба ифтихори шаҳри зодгоҳи Писарро дар Эстремадураи Испания. Трухило яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Виссероятии Перу гардид. 29 декабри 1820 Маркизи Торре-Тагле дар Трухило истиқлоли Перуро эълон кард — нахустин шаҳри Перу, ки ин корро кард.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Трухило дар канори Уқёнуси Ором, дар биёбони шимолии перу, дар канори дарёи Моче, дар баландии тахминан 34 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимгарм, тамоми сол ҳарорати миёна ≈19°C, аз сабаби ҷараёни сарди Ҳумболдт борон қариб надорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Трухилои Калон аз 950 ҳазор нафар мегузарад; шаҳри сеюм аз нигоҳи аҳолии Перу баъд аз Лима ва Арекипа аст.<ref name="brit" /> Аксарият испанзабон-метисанд. == Иқтисод == Иқтисоди Трухило бар кишоварзии шакарӣ (Перу содиркунандаи мастоди шакар ва атирҳо — водии Чикама яке аз бузургтарин минтақаҳои нийшакарпарварии Амрикои Ҷанубӣ), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, саноати муҳаррик, кафшдӯзӣ ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Трухило Фурудгоҳи байналмилалии капитан Карлос Мартинес-де-Пинильос (рейсҳо ба Лима ва шаҳрҳои дигари Перу) ва бандари баҳрии Саланвери ва Уанчако амал мекунанд; роҳҳои Панамерикан шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Трухило бо кошонаҳои барокко-нав ва ранганги шаҳри испонии асрҳои XVII–XIX машҳур аст: Плаза-де-Армас бо ёдгории озодии Перу, калисои ҷомеа, кошонаҳои Урҳетас, Бракамонте ва Калонге. Ҳар сол дар охири январ ҷашни байналмилалии маринера — рақси миллии Перу — баргузор мешавад. Дар наздикии шаҳр Чан-Чан, маъбадҳои Моче ва маҳаллаи саёҳии Уанчако (бо қаиқҳои анъанавии «кабалитос-де-тотора») воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Моче]] * [[Чимӯ]] 78g80cvf3rcayakii70d2830d93ab0s 1475228 1475227 2026-06-08T13:29:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475228 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Трухило |номи аслӣ = Trujillo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 5 марти 1535 |масоҳат = 110 |баландии маркази МА = 34 |аҳолӣ = 919 899 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Трухило''' (ба испанӣ: ''Trujillo'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Ла-Либертад, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Моче воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Trujillo (Peru)] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази таърихии тамаддунҳои Моче ва Чимӯ ба ҳисоб меравад; маҷмааи бостонии '''Чан-Чан''' (пойтахти империяи Чимӯ) дар ҳамсоягии он соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == Сарзамини Трухилои имрӯза маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) — бо маъбадҳои Уака-дел-Сол ва Уака-де-ла-Луна — ва империяи Чимӯ (асрҳои X–XV) — бо пойтахти бузурги гилии '''Чан-Чан''' (майдонаш 20 км², бузургтарин шаҳри гилии қадим дар ҷаҳон) — буд. Соли 1470 Чимӯро [[Инкоҳо]] забт карданд.<ref name="brit" /> 5 марти 1535 истилогари испонӣ Диего де Алмагро ба фармони Франсиско Писарро шаҳри испониро бо номи «Трухило-дел-Перу» бунёд кард — ба ифтихори шаҳри зодгоҳи Писарро дар Эстремадураи Испания. Трухило яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Виссероятии Перу гардид. 29 декабри 1820 Маркизи Торре-Тагле дар Трухило истиқлоли Перуро эълон кард — нахустин шаҳри Перу, ки ин корро кард.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Трухило дар канори Уқёнуси Ором, дар биёбони шимолии перу, дар канори дарёи Моче, дар баландии тахминан 34 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимгарм, тамоми сол ҳарорати миёна ≈19°C, аз сабаби ҷараёни сарди Ҳумболдт борон қариб надорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Трухилои Калон аз 950 ҳазор нафар мегузарад; шаҳри сеюм аз нигоҳи аҳолии Перу баъд аз Лима ва Арекипа аст.<ref name="brit" /> Аксарият испанзабон-метисанд. == Иқтисод == Иқтисоди Трухило бар кишоварзии шакарӣ (Перу содиркунандаи мастоди шакар ва атирҳо — водии Чикама яке аз бузургтарин минтақаҳои нийшакарпарварии Амрикои Ҷанубӣ), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, саноати муҳаррик, кафшдӯзӣ ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Трухило Фурудгоҳи байналмилалии капитан Карлос Мартинес-де-Пинильос (рейсҳо ба Лима ва шаҳрҳои дигари Перу) ва бандари баҳрии Саланвери ва Уанчако амал мекунанд; роҳҳои Панамерикан шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Трухило бо кошонаҳои барокко-нав ва ранганги шаҳри испонии асрҳои XVII–XIX машҳур аст: Плаза-де-Армас бо ёдгории озодии Перу, калисои ҷомеа, кошонаҳои Урҳетас, Бракамонте ва Калонге. Ҳар сол дар охири январ ҷашни байналмилалии маринера — рақси миллии Перу — баргузор мешавад. Дар наздикии шаҳр Чан-Чан, маъбадҳои Моче ва маҳаллаи саёҳии Уанчако (бо қаиқҳои анъанавии «кабалитос-де-тотора») воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Моче]] * [[Чимӯ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} gr5vfod2wlnwpoxfpn5q2hgkmsmkrak 1475229 1475228 2026-06-08T13:30:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475229 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Трухило |номи аслӣ = Trujillo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 5 марти 1535 |масоҳат = 110 |баландии маркази МА = 34 |аҳолӣ = 919 899 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Трухило''' (ба испанӣ: ''Trujillo'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Ла-Либертад, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Моче воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Trujillo (Peru)] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази таърихии тамаддунҳои Моче ва Чимӯ ба ҳисоб меравад; маҷмааи бостонии '''Чан-Чан''' (пойтахти империяи Чимӯ) дар ҳамсоягии он соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == Сарзамини Трухилои имрӯза маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) — бо маъбадҳои Уака-дел-Сол ва Уака-де-ла-Луна — ва империяи Чимӯ (асрҳои X–XV) — бо пойтахти бузурги гилии '''Чан-Чан''' (майдонаш 20 км², бузургтарин шаҳри гилии қадим дар ҷаҳон) — буд. Соли 1470 Чимӯро [[Инкоҳо]] забт карданд.<ref name="brit" /> 5 марти 1535 истилогари испонӣ Диего де Алмагро ба фармони Франсиско Писарро шаҳри испониро бо номи «Трухило-дел-Перу» бунёд кард — ба ифтихори шаҳри зодгоҳи Писарро дар Эстремадураи Испания. Трухило яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Виссероятии Перу гардид. 29 декабри 1820 Маркизи Торре-Тагле дар Трухило истиқлоли Перуро эълон кард — нахустин шаҳри Перу, ки ин корро кард.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Трухило дар канори Уқёнуси Ором, дар биёбони шимолии перу, дар канори дарёи Моче, дар баландии тахминан 34 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимгарм, тамоми сол ҳарорати миёна ≈19°C, аз сабаби ҷараёни сарди Ҳумболдт борон қариб надорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Трухилои Калон аз 950 ҳазор нафар мегузарад; шаҳри сеюм аз нигоҳи аҳолии Перу баъд аз Лима ва Арекипа аст.<ref name="brit" /> Аксарият испанзабон-метисанд. == Иқтисод == Иқтисоди Трухило бар кишоварзии шакарӣ (Перу содиркунандаи мастоди шакар ва атирҳо — водии Чикама яке аз бузургтарин минтақаҳои нийшакарпарварии Амрикои Ҷанубӣ), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, саноати муҳаррик, кафшдӯзӣ ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Трухило Фурудгоҳи байналмилалии капитан Карлос Мартинес-де-Пинильос (рейсҳо ба Лима ва шаҳрҳои дигари Перу) ва бандари баҳрии Саланвери ва Уанчако амал мекунанд; роҳҳои Панамерикан шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Трухило бо кошонаҳои барокко-нав ва ранганги шаҳри испонии асрҳои XVII–XIX машҳур аст: Плаза-де-Армас бо ёдгории озодии Перу, калисои ҷомеа, кошонаҳои Урҳетас, Бракамонте ва Калонге. Ҳар сол дар охири январ ҷашни байналмилалии маринера — рақси миллии Перу — баргузор мешавад. Дар наздикии шаҳр Чан-Чан, маъбадҳои Моче ва маҳаллаи саёҳии Уанчако (бо қаиқҳои анъанавии «кабалитос-де-тотора») воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Моче]] * [[Чимӯ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Трухило дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/366/ Chan Chan Archaeological Zone — UNESCO] 3k7xor6mrbe8kcc558lnbpq7iphzxv2 1475230 1475229 2026-06-08T13:30:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475230 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Трухило |номи аслӣ = Trujillo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 8|lat_min = 6|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 2|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 5 марти 1535 |масоҳат = 110 |баландии маркази МА = 34 |аҳолӣ = 919 899 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Трухило''' (ба испанӣ: ''Trujillo'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Ла-Либертад, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Моче воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Trujillo (Peru)] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази таърихии тамаддунҳои Моче ва Чимӯ ба ҳисоб меравад; маҷмааи бостонии '''Чан-Чан''' (пойтахти империяи Чимӯ) дар ҳамсоягии он соли 1986 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шудааст.<ref name="brit" /> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == Сарзамини Трухилои имрӯза маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) — бо маъбадҳои Уака-дел-Сол ва Уака-де-ла-Луна — ва империяи Чимӯ (асрҳои X–XV) — бо пойтахти бузурги гилии '''Чан-Чан''' (майдонаш 20 км², бузургтарин шаҳри гилии қадим дар ҷаҳон) — буд. Соли 1470 Чимӯро [[Инкоҳо]] забт карданд.<ref name="brit" /> 5 марти 1535 истилогари испонӣ Диего де Алмагро ба фармони Франсиско Писарро шаҳри испониро бо номи «Трухило-дел-Перу» бунёд кард — ба ифтихори шаҳри зодгоҳи Писарро дар Эстремадураи Испания. Трухило яке аз сарватмандтарин шаҳрҳои Виссероятии Перу гардид. 29 декабри 1820 Маркизи Торре-Тагле дар Трухило истиқлоли Перуро эълон кард — нахустин шаҳри Перу, ки ин корро кард.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Трухило дар канори Уқёнуси Ором, дар биёбони шимолии перу, дар канори дарёи Моче, дар баландии тахминан 34 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимгарм, тамоми сол ҳарорати миёна ≈19°C, аз сабаби ҷараёни сарди Ҳумболдт борон қариб надорад. == Аҳолӣ == Аҳолии Трухилои Калон аз 950 ҳазор нафар мегузарад; шаҳри сеюм аз нигоҳи аҳолии Перу баъд аз Лима ва Арекипа аст.<ref name="brit" /> Аксарият испанзабон-метисанд. == Иқтисод == Иқтисоди Трухило бар кишоварзии шакарӣ (Перу содиркунандаи мастоди шакар ва атирҳо — водии Чикама яке аз бузургтарин минтақаҳои нийшакарпарварии Амрикои Ҷанубӣ), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, саноати муҳаррик, кафшдӯзӣ ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Трухило Фурудгоҳи байналмилалии капитан Карлос Мартинес-де-Пинильос (рейсҳо ба Лима ва шаҳрҳои дигари Перу) ва бандари баҳрии Саланвери ва Уанчако амал мекунанд; роҳҳои Панамерикан шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Трухило бо кошонаҳои барокко-нав ва ранганги шаҳри испонии асрҳои XVII–XIX машҳур аст: Плаза-де-Армас бо ёдгории озодии Перу, калисои ҷомеа, кошонаҳои Урҳетас, Бракамонте ва Калонге. Ҳар сол дар охири январ ҷашни байналмилалии маринера — рақси миллии Перу — баргузор мешавад. Дар наздикии шаҳр Чан-Чан, маъбадҳои Моче ва маҳаллаи саёҳии Уанчако (бо қаиқҳои анъанавии «кабалитос-де-тотора») воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Моче]] * [[Чимӯ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Trujillo-Peru Трухило дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/366/ Chan Chan Archaeological Zone — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Перу]] [[Гурӯҳ:Перу]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 68aqutdz4tvfvj19s2fugpcgtn4pyxz 0 331903 1475231 2026-06-08T13:30:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475231 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Чиклайо |номи аслӣ = Chiclayo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI; расман 1835 |масоҳат = 252 |баландии маркази МА = 27 |аҳолӣ = 552 508 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Чиклайо''' (ба испанӣ: ''Chiclayo'') — шаҳр дар шимоли [[Перу]], пойтахти минтақаи Ламбаеке, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Чанкай воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Chiclayo Chiclayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо аҳолии тахминан 600 ҳазор нафар яке аз шаҳрҳои бузурги шимоли кишвар ва маркази тиҷорати кишоварзии минтақа мебошад. Дар наздикии Чиклайо соли 1987 макбараи '''Шаҳриёри Сипон''' — бузургтарин ёфти бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ — кашф шуд.<ref name="brit" /> ad1a9u90vyanhak6uezjsn2vrps8jkf 1475232 1475231 2026-06-08T13:30:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475232 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Чиклайо |номи аслӣ = Chiclayo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI; расман 1835 |масоҳат = 252 |баландии маркази МА = 27 |аҳолӣ = 552 508 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Чиклайо''' (ба испанӣ: ''Chiclayo'') — шаҳр дар шимоли [[Перу]], пойтахти минтақаи Ламбаеке, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Чанкай воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Chiclayo Chiclayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо аҳолии тахминан 600 ҳазор нафар яке аз шаҳрҳои бузурги шимоли кишвар ва маркази тиҷорати кишоварзии минтақа мебошад. Дар наздикии Чиклайо соли 1987 макбараи '''Шаҳриёри Сипон''' — бузургтарин ёфти бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ — кашф шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Чиклайо маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) ва Сикан/Ламбаеке (асрҳои IX–XIV) буд. Дар наздикии шаҳри имрӯза маҷмааи бостонии '''Туку́ме''' (бо 26 паромидаҳои гилии Сикан) ва маъбади Сипон қарор доранд. Соли 1987 архелогҳои перуӣ бо роҳбарии Валтер Алва макбараи Шаҳриёри Сипон — мумиёшудаи мочаи асри III бо зеварҳои тиллою нуқра — кашф карданд, ки яке аз бузургтарин ёфтҳои бостоншиносии асри XX ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> Чиклайо ҳамчун шаҳри испонӣ нисбатан дертар — асри XVI–XVII — дар маҳалли ҷамоаҳои индейҳои якҷошуда инкишоф ёфт ва расман ҳамчун шаҳр соли 1835 эътироф шуд. lfmfbaakvttg78o9911aogg4c6329a2 1475233 1475232 2026-06-08T13:31:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475233 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Чиклайо |номи аслӣ = Chiclayo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI; расман 1835 |масоҳат = 252 |баландии маркази МА = 27 |аҳолӣ = 552 508 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Чиклайо''' (ба испанӣ: ''Chiclayo'') — шаҳр дар шимоли [[Перу]], пойтахти минтақаи Ламбаеке, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Чанкай воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Chiclayo Chiclayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо аҳолии тахминан 600 ҳазор нафар яке аз шаҳрҳои бузурги шимоли кишвар ва маркази тиҷорати кишоварзии минтақа мебошад. Дар наздикии Чиклайо соли 1987 макбараи '''Шаҳриёри Сипон''' — бузургтарин ёфти бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ — кашф шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Чиклайо маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) ва Сикан/Ламбаеке (асрҳои IX–XIV) буд. Дар наздикии шаҳри имрӯза маҷмааи бостонии '''Туку́ме''' (бо 26 паромидаҳои гилии Сикан) ва маъбади Сипон қарор доранд. Соли 1987 архелогҳои перуӣ бо роҳбарии Валтер Алва макбараи Шаҳриёри Сипон — мумиёшудаи мочаи асри III бо зеварҳои тиллою нуқра — кашф карданд, ки яке аз бузургтарин ёфтҳои бостоншиносии асри XX ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> Чиклайо ҳамчун шаҳри испонӣ нисбатан дертар — асри XVI–XVII — дар маҳалли ҷамоаҳои индейҳои якҷошуда инкишоф ёфт ва расман ҳамчун шаҳр соли 1835 эътироф шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Чиклайо дар биёбони соҳилии шимолии Перу, тақрибан 13 километр аз соҳили Уқёнуси Ором, дар водии дарёи Чанкай, дар баландии 27 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии муътадил мебошад. Падидаи Эл-Нино гоҳ-гоҳ ба минтақа борони шадид меорад. ps1h5edo9vur5h5ua0qn1rjy8lgoy4h 1475234 1475233 2026-06-08T13:31:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475234 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Чиклайо |номи аслӣ = Chiclayo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI; расман 1835 |масоҳат = 252 |баландии маркази МА = 27 |аҳолӣ = 552 508 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Чиклайо''' (ба испанӣ: ''Chiclayo'') — шаҳр дар шимоли [[Перу]], пойтахти минтақаи Ламбаеке, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Чанкай воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Chiclayo Chiclayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо аҳолии тахминан 600 ҳазор нафар яке аз шаҳрҳои бузурги шимоли кишвар ва маркази тиҷорати кишоварзии минтақа мебошад. Дар наздикии Чиклайо соли 1987 макбараи '''Шаҳриёри Сипон''' — бузургтарин ёфти бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ — кашф шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Чиклайо маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) ва Сикан/Ламбаеке (асрҳои IX–XIV) буд. Дар наздикии шаҳри имрӯза маҷмааи бостонии '''Туку́ме''' (бо 26 паромидаҳои гилии Сикан) ва маъбади Сипон қарор доранд. Соли 1987 архелогҳои перуӣ бо роҳбарии Валтер Алва макбараи Шаҳриёри Сипон — мумиёшудаи мочаи асри III бо зеварҳои тиллою нуқра — кашф карданд, ки яке аз бузургтарин ёфтҳои бостоншиносии асри XX ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> Чиклайо ҳамчун шаҳри испонӣ нисбатан дертар — асри XVI–XVII — дар маҳалли ҷамоаҳои индейҳои якҷошуда инкишоф ёфт ва расман ҳамчун шаҳр соли 1835 эътироф шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Чиклайо дар биёбони соҳилии шимолии Перу, тақрибан 13 километр аз соҳили Уқёнуси Ором, дар водии дарёи Чанкай, дар баландии 27 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии муътадил мебошад. Падидаи Эл-Нино гоҳ-гоҳ ба минтақа борони шадид меорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Чиклайо тахминан 600 ҳазор ва бо агломератсия аз 800 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабонанд. Шаҳр ҳамчун маркази муҳим барои муҳоҷират аз минтақаҳои кӯҳии Каҷамарка ва Амазонас амал мекунад. jyd00pgknw7o4e9usskgsohlge1alzc 1475235 1475234 2026-06-08T13:31:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475235 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Чиклайо |номи аслӣ = Chiclayo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI; расман 1835 |масоҳат = 252 |баландии маркази МА = 27 |аҳолӣ = 552 508 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Чиклайо''' (ба испанӣ: ''Chiclayo'') — шаҳр дар шимоли [[Перу]], пойтахти минтақаи Ламбаеке, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Чанкай воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Chiclayo Chiclayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо аҳолии тахминан 600 ҳазор нафар яке аз шаҳрҳои бузурги шимоли кишвар ва маркази тиҷорати кишоварзии минтақа мебошад. Дар наздикии Чиклайо соли 1987 макбараи '''Шаҳриёри Сипон''' — бузургтарин ёфти бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ — кашф шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Чиклайо маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) ва Сикан/Ламбаеке (асрҳои IX–XIV) буд. Дар наздикии шаҳри имрӯза маҷмааи бостонии '''Туку́ме''' (бо 26 паромидаҳои гилии Сикан) ва маъбади Сипон қарор доранд. Соли 1987 архелогҳои перуӣ бо роҳбарии Валтер Алва макбараи Шаҳриёри Сипон — мумиёшудаи мочаи асри III бо зеварҳои тиллою нуқра — кашф карданд, ки яке аз бузургтарин ёфтҳои бостоншиносии асри XX ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> Чиклайо ҳамчун шаҳри испонӣ нисбатан дертар — асри XVI–XVII — дар маҳалли ҷамоаҳои индейҳои якҷошуда инкишоф ёфт ва расман ҳамчун шаҳр соли 1835 эътироф шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Чиклайо дар биёбони соҳилии шимолии Перу, тақрибан 13 километр аз соҳили Уқёнуси Ором, дар водии дарёи Чанкай, дар баландии 27 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии муътадил мебошад. Падидаи Эл-Нино гоҳ-гоҳ ба минтақа борони шадид меорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Чиклайо тахминан 600 ҳазор ва бо агломератсия аз 800 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабонанд. Шаҳр ҳамчун маркази муҳим барои муҳоҷират аз минтақаҳои кӯҳии Каҷамарка ва Амазонас амал мекунад. == Иқтисод == Чиклайо маркази тиҷоратии шимоли Перу буда, дар коркард ва содироти маҳсулоти кишоварзӣ (биринҷ — Ламбаеке яке аз бузургтарин минтақаҳои биринҷпарварии кишвар, шакар, лимӯ, манго, авокадо) тахассус дорад.<ref name="brit" /> Бозори Модело — яке аз бузургтарин бозорҳои Амрикои Ҷанубӣ — дар маркази шаҳр воқеъ аст. jfllzcid0rbrdq69udzxkfekunbynqw 1475236 1475235 2026-06-08T13:31:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475236 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Чиклайо |номи аслӣ = Chiclayo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI; расман 1835 |масоҳат = 252 |баландии маркази МА = 27 |аҳолӣ = 552 508 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Чиклайо''' (ба испанӣ: ''Chiclayo'') — шаҳр дар шимоли [[Перу]], пойтахти минтақаи Ламбаеке, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Чанкай воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Chiclayo Chiclayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо аҳолии тахминан 600 ҳазор нафар яке аз шаҳрҳои бузурги шимоли кишвар ва маркази тиҷорати кишоварзии минтақа мебошад. Дар наздикии Чиклайо соли 1987 макбараи '''Шаҳриёри Сипон''' — бузургтарин ёфти бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ — кашф шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Чиклайо маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) ва Сикан/Ламбаеке (асрҳои IX–XIV) буд. Дар наздикии шаҳри имрӯза маҷмааи бостонии '''Туку́ме''' (бо 26 паромидаҳои гилии Сикан) ва маъбади Сипон қарор доранд. Соли 1987 архелогҳои перуӣ бо роҳбарии Валтер Алва макбараи Шаҳриёри Сипон — мумиёшудаи мочаи асри III бо зеварҳои тиллою нуқра — кашф карданд, ки яке аз бузургтарин ёфтҳои бостоншиносии асри XX ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> Чиклайо ҳамчун шаҳри испонӣ нисбатан дертар — асри XVI–XVII — дар маҳалли ҷамоаҳои индейҳои якҷошуда инкишоф ёфт ва расман ҳамчун шаҳр соли 1835 эътироф шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Чиклайо дар биёбони соҳилии шимолии Перу, тақрибан 13 километр аз соҳили Уқёнуси Ором, дар водии дарёи Чанкай, дар баландии 27 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии муътадил мебошад. Падидаи Эл-Нино гоҳ-гоҳ ба минтақа борони шадид меорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Чиклайо тахминан 600 ҳазор ва бо агломератсия аз 800 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабонанд. Шаҳр ҳамчун маркази муҳим барои муҳоҷират аз минтақаҳои кӯҳии Каҷамарка ва Амазонас амал мекунад. == Иқтисод == Чиклайо маркази тиҷоратии шимоли Перу буда, дар коркард ва содироти маҳсулоти кишоварзӣ (биринҷ — Ламбаеке яке аз бузургтарин минтақаҳои биринҷпарварии кишвар, шакар, лимӯ, манго, авокадо) тахассус дорад.<ref name="brit" /> Бозори Модело — яке аз бузургтарин бозорҳои Амрикои Ҷанубӣ — дар маркази шаҳр воқеъ аст. == Нақлиёт == Дар Чиклайо '''Фурудгоҳи байналмилалии Хосе Абелардо Кинонес Гонсалес''' (рейсҳо ба Лима ва Кито) ва истгоҳи бузурги автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Панамерикан шимолӣ шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунад. lt9rrwmm7mlwgljrwhzso35nn4sd82s 1475237 1475236 2026-06-08T13:32:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475237 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Чиклайо |номи аслӣ = Chiclayo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI; расман 1835 |масоҳат = 252 |баландии маркази МА = 27 |аҳолӣ = 552 508 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Чиклайо''' (ба испанӣ: ''Chiclayo'') — шаҳр дар шимоли [[Перу]], пойтахти минтақаи Ламбаеке, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Чанкай воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Chiclayo Chiclayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо аҳолии тахминан 600 ҳазор нафар яке аз шаҳрҳои бузурги шимоли кишвар ва маркази тиҷорати кишоварзии минтақа мебошад. Дар наздикии Чиклайо соли 1987 макбараи '''Шаҳриёри Сипон''' — бузургтарин ёфти бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ — кашф шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Чиклайо маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) ва Сикан/Ламбаеке (асрҳои IX–XIV) буд. Дар наздикии шаҳри имрӯза маҷмааи бостонии '''Туку́ме''' (бо 26 паромидаҳои гилии Сикан) ва маъбади Сипон қарор доранд. Соли 1987 архелогҳои перуӣ бо роҳбарии Валтер Алва макбараи Шаҳриёри Сипон — мумиёшудаи мочаи асри III бо зеварҳои тиллою нуқра — кашф карданд, ки яке аз бузургтарин ёфтҳои бостоншиносии асри XX ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> Чиклайо ҳамчун шаҳри испонӣ нисбатан дертар — асри XVI–XVII — дар маҳалли ҷамоаҳои индейҳои якҷошуда инкишоф ёфт ва расман ҳамчун шаҳр соли 1835 эътироф шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Чиклайо дар биёбони соҳилии шимолии Перу, тақрибан 13 километр аз соҳили Уқёнуси Ором, дар водии дарёи Чанкай, дар баландии 27 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии муътадил мебошад. Падидаи Эл-Нино гоҳ-гоҳ ба минтақа борони шадид меорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Чиклайо тахминан 600 ҳазор ва бо агломератсия аз 800 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабонанд. Шаҳр ҳамчун маркази муҳим барои муҳоҷират аз минтақаҳои кӯҳии Каҷамарка ва Амазонас амал мекунад. == Иқтисод == Чиклайо маркази тиҷоратии шимоли Перу буда, дар коркард ва содироти маҳсулоти кишоварзӣ (биринҷ — Ламбаеке яке аз бузургтарин минтақаҳои биринҷпарварии кишвар, шакар, лимӯ, манго, авокадо) тахассус дорад.<ref name="brit" /> Бозори Модело — яке аз бузургтарин бозорҳои Амрикои Ҷанубӣ — дар маркази шаҳр воқеъ аст. == Нақлиёт == Дар Чиклайо '''Фурудгоҳи байналмилалии Хосе Абелардо Кинонес Гонсалес''' (рейсҳо ба Лима ва Кито) ва истгоҳи бузурги автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Панамерикан шимолӣ шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Чиклайо ва атрофи он '''Осорхонаи маъбадҳои подшоҳони Сипон''' (Ламбаеке, 2002) — яке аз беҳтарин осорхонаҳои бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ, бо намоиши тилло ва зеварҳои Шаҳриёри Сипон; маҷмааи Туку́ме; шаҳри Сан-Хосе (хатти соҳили моҳигирии бо қаиқҳои анъанавии «кабалитос»); мавзаи бостоншиносии '''Туку́ме''' воқеъанд. 6nckcbu2aiai1m9ipu613cdskz2671i 1475238 1475237 2026-06-08T13:32:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475238 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Чиклайо |номи аслӣ = Chiclayo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI; расман 1835 |масоҳат = 252 |баландии маркази МА = 27 |аҳолӣ = 552 508 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Чиклайо''' (ба испанӣ: ''Chiclayo'') — шаҳр дар шимоли [[Перу]], пойтахти минтақаи Ламбаеке, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Чанкай воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Chiclayo Chiclayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо аҳолии тахминан 600 ҳазор нафар яке аз шаҳрҳои бузурги шимоли кишвар ва маркази тиҷорати кишоварзии минтақа мебошад. Дар наздикии Чиклайо соли 1987 макбараи '''Шаҳриёри Сипон''' — бузургтарин ёфти бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ — кашф шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Чиклайо маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) ва Сикан/Ламбаеке (асрҳои IX–XIV) буд. Дар наздикии шаҳри имрӯза маҷмааи бостонии '''Туку́ме''' (бо 26 паромидаҳои гилии Сикан) ва маъбади Сипон қарор доранд. Соли 1987 архелогҳои перуӣ бо роҳбарии Валтер Алва макбараи Шаҳриёри Сипон — мумиёшудаи мочаи асри III бо зеварҳои тиллою нуқра — кашф карданд, ки яке аз бузургтарин ёфтҳои бостоншиносии асри XX ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> Чиклайо ҳамчун шаҳри испонӣ нисбатан дертар — асри XVI–XVII — дар маҳалли ҷамоаҳои индейҳои якҷошуда инкишоф ёфт ва расман ҳамчун шаҳр соли 1835 эътироф шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Чиклайо дар биёбони соҳилии шимолии Перу, тақрибан 13 километр аз соҳили Уқёнуси Ором, дар водии дарёи Чанкай, дар баландии 27 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии муътадил мебошад. Падидаи Эл-Нино гоҳ-гоҳ ба минтақа борони шадид меорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Чиклайо тахминан 600 ҳазор ва бо агломератсия аз 800 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабонанд. Шаҳр ҳамчун маркази муҳим барои муҳоҷират аз минтақаҳои кӯҳии Каҷамарка ва Амазонас амал мекунад. == Иқтисод == Чиклайо маркази тиҷоратии шимоли Перу буда, дар коркард ва содироти маҳсулоти кишоварзӣ (биринҷ — Ламбаеке яке аз бузургтарин минтақаҳои биринҷпарварии кишвар, шакар, лимӯ, манго, авокадо) тахассус дорад.<ref name="brit" /> Бозори Модело — яке аз бузургтарин бозорҳои Амрикои Ҷанубӣ — дар маркази шаҳр воқеъ аст. == Нақлиёт == Дар Чиклайо '''Фурудгоҳи байналмилалии Хосе Абелардо Кинонес Гонсалес''' (рейсҳо ба Лима ва Кито) ва истгоҳи бузурги автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Панамерикан шимолӣ шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Чиклайо ва атрофи он '''Осорхонаи маъбадҳои подшоҳони Сипон''' (Ламбаеке, 2002) — яке аз беҳтарин осорхонаҳои бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ, бо намоиши тилло ва зеварҳои Шаҳриёри Сипон; маҷмааи Туку́ме; шаҳри Сан-Хосе (хатти соҳили моҳигирии бо қаиқҳои анъанавии «кабалитос»); мавзаи бостоншиносии '''Туку́ме''' воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Трухило]] * [[Моче]] r9hfkqribflzo9vtuzj6chkyrt1fdfa 1475239 1475238 2026-06-08T13:32:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475239 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Чиклайо |номи аслӣ = Chiclayo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI; расман 1835 |масоҳат = 252 |баландии маркази МА = 27 |аҳолӣ = 552 508 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Чиклайо''' (ба испанӣ: ''Chiclayo'') — шаҳр дар шимоли [[Перу]], пойтахти минтақаи Ламбаеке, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Чанкай воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Chiclayo Chiclayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо аҳолии тахминан 600 ҳазор нафар яке аз шаҳрҳои бузурги шимоли кишвар ва маркази тиҷорати кишоварзии минтақа мебошад. Дар наздикии Чиклайо соли 1987 макбараи '''Шаҳриёри Сипон''' — бузургтарин ёфти бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ — кашф шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Чиклайо маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) ва Сикан/Ламбаеке (асрҳои IX–XIV) буд. Дар наздикии шаҳри имрӯза маҷмааи бостонии '''Туку́ме''' (бо 26 паромидаҳои гилии Сикан) ва маъбади Сипон қарор доранд. Соли 1987 архелогҳои перуӣ бо роҳбарии Валтер Алва макбараи Шаҳриёри Сипон — мумиёшудаи мочаи асри III бо зеварҳои тиллою нуқра — кашф карданд, ки яке аз бузургтарин ёфтҳои бостоншиносии асри XX ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> Чиклайо ҳамчун шаҳри испонӣ нисбатан дертар — асри XVI–XVII — дар маҳалли ҷамоаҳои индейҳои якҷошуда инкишоф ёфт ва расман ҳамчун шаҳр соли 1835 эътироф шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Чиклайо дар биёбони соҳилии шимолии Перу, тақрибан 13 километр аз соҳили Уқёнуси Ором, дар водии дарёи Чанкай, дар баландии 27 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии муътадил мебошад. Падидаи Эл-Нино гоҳ-гоҳ ба минтақа борони шадид меорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Чиклайо тахминан 600 ҳазор ва бо агломератсия аз 800 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабонанд. Шаҳр ҳамчун маркази муҳим барои муҳоҷират аз минтақаҳои кӯҳии Каҷамарка ва Амазонас амал мекунад. == Иқтисод == Чиклайо маркази тиҷоратии шимоли Перу буда, дар коркард ва содироти маҳсулоти кишоварзӣ (биринҷ — Ламбаеке яке аз бузургтарин минтақаҳои биринҷпарварии кишвар, шакар, лимӯ, манго, авокадо) тахассус дорад.<ref name="brit" /> Бозори Модело — яке аз бузургтарин бозорҳои Амрикои Ҷанубӣ — дар маркази шаҳр воқеъ аст. == Нақлиёт == Дар Чиклайо '''Фурудгоҳи байналмилалии Хосе Абелардо Кинонес Гонсалес''' (рейсҳо ба Лима ва Кито) ва истгоҳи бузурги автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Панамерикан шимолӣ шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Чиклайо ва атрофи он '''Осорхонаи маъбадҳои подшоҳони Сипон''' (Ламбаеке, 2002) — яке аз беҳтарин осорхонаҳои бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ, бо намоиши тилло ва зеварҳои Шаҳриёри Сипон; маҷмааи Туку́ме; шаҳри Сан-Хосе (хатти соҳили моҳигирии бо қаиқҳои анъанавии «кабалитос»); мавзаи бостоншиносии '''Туку́ме''' воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Трухило]] * [[Моче]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} qt8b1morl0cqe5hd3j29it0th523oty 1475240 1475239 2026-06-08T13:32:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475240 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Чиклайо |номи аслӣ = Chiclayo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI; расман 1835 |масоҳат = 252 |баландии маркази МА = 27 |аҳолӣ = 552 508 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Чиклайо''' (ба испанӣ: ''Chiclayo'') — шаҳр дар шимоли [[Перу]], пойтахти минтақаи Ламбаеке, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Чанкай воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Chiclayo Chiclayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо аҳолии тахминан 600 ҳазор нафар яке аз шаҳрҳои бузурги шимоли кишвар ва маркази тиҷорати кишоварзии минтақа мебошад. Дар наздикии Чиклайо соли 1987 макбараи '''Шаҳриёри Сипон''' — бузургтарин ёфти бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ — кашф шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Чиклайо маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) ва Сикан/Ламбаеке (асрҳои IX–XIV) буд. Дар наздикии шаҳри имрӯза маҷмааи бостонии '''Туку́ме''' (бо 26 паромидаҳои гилии Сикан) ва маъбади Сипон қарор доранд. Соли 1987 архелогҳои перуӣ бо роҳбарии Валтер Алва макбараи Шаҳриёри Сипон — мумиёшудаи мочаи асри III бо зеварҳои тиллою нуқра — кашф карданд, ки яке аз бузургтарин ёфтҳои бостоншиносии асри XX ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> Чиклайо ҳамчун шаҳри испонӣ нисбатан дертар — асри XVI–XVII — дар маҳалли ҷамоаҳои индейҳои якҷошуда инкишоф ёфт ва расман ҳамчун шаҳр соли 1835 эътироф шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Чиклайо дар биёбони соҳилии шимолии Перу, тақрибан 13 километр аз соҳили Уқёнуси Ором, дар водии дарёи Чанкай, дар баландии 27 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии муътадил мебошад. Падидаи Эл-Нино гоҳ-гоҳ ба минтақа борони шадид меорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Чиклайо тахминан 600 ҳазор ва бо агломератсия аз 800 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабонанд. Шаҳр ҳамчун маркази муҳим барои муҳоҷират аз минтақаҳои кӯҳии Каҷамарка ва Амазонас амал мекунад. == Иқтисод == Чиклайо маркази тиҷоратии шимоли Перу буда, дар коркард ва содироти маҳсулоти кишоварзӣ (биринҷ — Ламбаеке яке аз бузургтарин минтақаҳои биринҷпарварии кишвар, шакар, лимӯ, манго, авокадо) тахассус дорад.<ref name="brit" /> Бозори Модело — яке аз бузургтарин бозорҳои Амрикои Ҷанубӣ — дар маркази шаҳр воқеъ аст. == Нақлиёт == Дар Чиклайо '''Фурудгоҳи байналмилалии Хосе Абелардо Кинонес Гонсалес''' (рейсҳо ба Лима ва Кито) ва истгоҳи бузурги автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Панамерикан шимолӣ шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Чиклайо ва атрофи он '''Осорхонаи маъбадҳои подшоҳони Сипон''' (Ламбаеке, 2002) — яке аз беҳтарин осорхонаҳои бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ, бо намоиши тилло ва зеварҳои Шаҳриёри Сипон; маҷмааи Туку́ме; шаҳри Сан-Хосе (хатти соҳили моҳигирии бо қаиқҳои анъанавии «кабалитос»); мавзаи бостоншиносии '''Туку́ме''' воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Трухило]] * [[Моче]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Chiclayo Чиклайо дар Encyclopædia Britannica] 3uksvr5qybv0yzcu8k3y14dfpa61mi9 1475241 1475240 2026-06-08T13:32:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475241 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Чиклайо |номи аслӣ = Chiclayo |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 46|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 79|lon_min = 50|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI; расман 1835 |масоҳат = 252 |баландии маркази МА = 27 |аҳолӣ = 552 508 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Чиклайо''' (ба испанӣ: ''Chiclayo'') — шаҳр дар шимоли [[Перу]], пойтахти минтақаи Ламбаеке, дар канори Уқёнуси Ором, дар водии биёбонии дарёи Чанкай воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Chiclayo Chiclayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо аҳолии тахминан 600 ҳазор нафар яке аз шаҳрҳои бузурги шимоли кишвар ва маркази тиҷорати кишоварзии минтақа мебошад. Дар наздикии Чиклайо соли 1987 макбараи '''Шаҳриёри Сипон''' — бузургтарин ёфти бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ — кашф шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Чиклайо маҳди тамаддунҳои Моче (асрҳои I–VII) ва Сикан/Ламбаеке (асрҳои IX–XIV) буд. Дар наздикии шаҳри имрӯза маҷмааи бостонии '''Туку́ме''' (бо 26 паромидаҳои гилии Сикан) ва маъбади Сипон қарор доранд. Соли 1987 архелогҳои перуӣ бо роҳбарии Валтер Алва макбараи Шаҳриёри Сипон — мумиёшудаи мочаи асри III бо зеварҳои тиллою нуқра — кашф карданд, ки яке аз бузургтарин ёфтҳои бостоншиносии асри XX ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> Чиклайо ҳамчун шаҳри испонӣ нисбатан дертар — асри XVI–XVII — дар маҳалли ҷамоаҳои индейҳои якҷошуда инкишоф ёфт ва расман ҳамчун шаҳр соли 1835 эътироф шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Чиклайо дар биёбони соҳилии шимолии Перу, тақрибан 13 километр аз соҳили Уқёнуси Ором, дар водии дарёи Чанкай, дар баландии 27 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии муътадил мебошад. Падидаи Эл-Нино гоҳ-гоҳ ба минтақа борони шадид меорад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Чиклайо тахминан 600 ҳазор ва бо агломератсия аз 800 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис-испанзабонанд. Шаҳр ҳамчун маркази муҳим барои муҳоҷират аз минтақаҳои кӯҳии Каҷамарка ва Амазонас амал мекунад. == Иқтисод == Чиклайо маркази тиҷоратии шимоли Перу буда, дар коркард ва содироти маҳсулоти кишоварзӣ (биринҷ — Ламбаеке яке аз бузургтарин минтақаҳои биринҷпарварии кишвар, шакар, лимӯ, манго, авокадо) тахассус дорад.<ref name="brit" /> Бозори Модело — яке аз бузургтарин бозорҳои Амрикои Ҷанубӣ — дар маркази шаҳр воқеъ аст. == Нақлиёт == Дар Чиклайо '''Фурудгоҳи байналмилалии Хосе Абелардо Кинонес Гонсалес''' (рейсҳо ба Лима ва Кито) ва истгоҳи бузурги автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Панамерикан шимолӣ шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Чиклайо ва атрофи он '''Осорхонаи маъбадҳои подшоҳони Сипон''' (Ламбаеке, 2002) — яке аз беҳтарин осорхонаҳои бостоншиносии Амрикои Ҷанубӣ, бо намоиши тилло ва зеварҳои Шаҳриёри Сипон; маҷмааи Туку́ме; шаҳри Сан-Хосе (хатти соҳили моҳигирии бо қаиқҳои анъанавии «кабалитос»); мавзаи бостоншиносии '''Туку́ме''' воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Трухило]] * [[Моче]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Chiclayo Чиклайо дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Перу]] [[Гурӯҳ:Перу]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 0xnuj79lxqvpuz4gg8y3afaotatikbn 0 331904 1475242 2026-06-08T13:33:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475242 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Пиура |номи аслӣ = Piura |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 80|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 июли 1532 (Сан-Мигел-де-Пиура) |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 484 475 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Пиура''' (ба испанӣ: ''Piura'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Пиура, дар канори дарёи Пиура, дар биёбони шимолии кишвар воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Piura Piura] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сан-Мигел-де-Пиура''' соли 1532 аз ҷониби Франсиско Писарро ҳамчун '''нахустин шаҳри испонии Амрикои Ҷанубӣ''' бунёд шудааст. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар аст. cwh9w68n5nwrumc4op3b162vnla2tdl 1475243 1475242 2026-06-08T13:33:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475243 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Пиура |номи аслӣ = Piura |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 80|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 июли 1532 (Сан-Мигел-де-Пиура) |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 484 475 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Пиура''' (ба испанӣ: ''Piura'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Пиура, дар канори дарёи Пиура, дар биёбони шимолии кишвар воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Piura Piura] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сан-Мигел-де-Пиура''' соли 1532 аз ҷониби Франсиско Писарро ҳамчун '''нахустин шаҳри испонии Амрикои Ҷанубӣ''' бунёд шудааст. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар аст. == Таърих == Маҳалли Пиура маҳди тамаддуни Тальан-Виро буд. 15 июли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро ҳангоми ҳаракат ба пойтахти инкоҳо аввалин шаҳри испониро дар Амрикои Ҷанубӣ — '''Сан-Мигел-де-Пиура''' — бунёд кард. Дар тӯли асрҳои XVI–XIX шаҳр чанд маротиба маҳалли худро тағйир дод (то маҳалли имрӯзаш дар канори дарёи Пиура соли 1588 кӯчид) ва шаҳри Сан-Мигел-эл-Антигуои аввал бо номи «Пайтаи кӯҳна» маъруф гардид.<ref name="brit" /> Дар Пиура нависандаи бузурги Перу [[Марио Варгас Льоса]] як қисми хурдсолии худро гузаронидааст ва бисёр романҳои худро дар фазои Пиура ҷой додааст. 2fe7k0zf3lrbj0xe1c7t7qzt1vonp0e 1475244 1475243 2026-06-08T13:33:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475244 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Пиура |номи аслӣ = Piura |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 80|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 июли 1532 (Сан-Мигел-де-Пиура) |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 484 475 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Пиура''' (ба испанӣ: ''Piura'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Пиура, дар канори дарёи Пиура, дар биёбони шимолии кишвар воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Piura Piura] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сан-Мигел-де-Пиура''' соли 1532 аз ҷониби Франсиско Писарро ҳамчун '''нахустин шаҳри испонии Амрикои Ҷанубӣ''' бунёд шудааст. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар аст. == Таърих == Маҳалли Пиура маҳди тамаддуни Тальан-Виро буд. 15 июли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро ҳангоми ҳаракат ба пойтахти инкоҳо аввалин шаҳри испониро дар Амрикои Ҷанубӣ — '''Сан-Мигел-де-Пиура''' — бунёд кард. Дар тӯли асрҳои XVI–XIX шаҳр чанд маротиба маҳалли худро тағйир дод (то маҳалли имрӯзаш дар канори дарёи Пиура соли 1588 кӯчид) ва шаҳри Сан-Мигел-эл-Антигуои аввал бо номи «Пайтаи кӯҳна» маъруф гардид.<ref name="brit" /> Дар Пиура нависандаи бузурги Перу [[Марио Варгас Льоса]] як қисми хурдсолии худро гузаронидааст ва бисёр романҳои худро дар фазои Пиура ҷой додааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Пиура дар биёбони шимолии Перу, дар канори дарёи Пиура, дар баландии 29 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм — тобистон гарм (то +38°C), зимистон муътадил. Соли 1998 ва 2017 шаҳр аз обхезиҳои сахт ҳангоми падидаи Эл-Нино азият кашид. 0rw71t4oau3dg143mq48p2h0xruknim 1475245 1475244 2026-06-08T13:33:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475245 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Пиура |номи аслӣ = Piura |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 80|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 июли 1532 (Сан-Мигел-де-Пиура) |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 484 475 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Пиура''' (ба испанӣ: ''Piura'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Пиура, дар канори дарёи Пиура, дар биёбони шимолии кишвар воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Piura Piura] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сан-Мигел-де-Пиура''' соли 1532 аз ҷониби Франсиско Писарро ҳамчун '''нахустин шаҳри испонии Амрикои Ҷанубӣ''' бунёд шудааст. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар аст. == Таърих == Маҳалли Пиура маҳди тамаддуни Тальан-Виро буд. 15 июли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро ҳангоми ҳаракат ба пойтахти инкоҳо аввалин шаҳри испониро дар Амрикои Ҷанубӣ — '''Сан-Мигел-де-Пиура''' — бунёд кард. Дар тӯли асрҳои XVI–XIX шаҳр чанд маротиба маҳалли худро тағйир дод (то маҳалли имрӯзаш дар канори дарёи Пиура соли 1588 кӯчид) ва шаҳри Сан-Мигел-эл-Антигуои аввал бо номи «Пайтаи кӯҳна» маъруф гардид.<ref name="brit" /> Дар Пиура нависандаи бузурги Перу [[Марио Варгас Льоса]] як қисми хурдсолии худро гузаронидааст ва бисёр романҳои худро дар фазои Пиура ҷой додааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Пиура дар биёбони шимолии Перу, дар канори дарёи Пиура, дар баландии 29 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм — тобистон гарм (то +38°C), зимистон муътадил. Соли 1998 ва 2017 шаҳр аз обхезиҳои сахт ҳангоми падидаи Эл-Нино азият кашид. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Пиура тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои мардуми соҳилии шимолӣ (тальан, виро) ва муҳоҷирон аз минтақаҳои кӯҳӣ зиндагӣ мекунанд. 0bfmh57g3pu6ioone75ptzmsxkhq4v1 1475246 1475245 2026-06-08T13:34:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475246 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Пиура |номи аслӣ = Piura |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 80|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 июли 1532 (Сан-Мигел-де-Пиура) |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 484 475 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Пиура''' (ба испанӣ: ''Piura'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Пиура, дар канори дарёи Пиура, дар биёбони шимолии кишвар воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Piura Piura] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сан-Мигел-де-Пиура''' соли 1532 аз ҷониби Франсиско Писарро ҳамчун '''нахустин шаҳри испонии Амрикои Ҷанубӣ''' бунёд шудааст. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар аст. == Таърих == Маҳалли Пиура маҳди тамаддуни Тальан-Виро буд. 15 июли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро ҳангоми ҳаракат ба пойтахти инкоҳо аввалин шаҳри испониро дар Амрикои Ҷанубӣ — '''Сан-Мигел-де-Пиура''' — бунёд кард. Дар тӯли асрҳои XVI–XIX шаҳр чанд маротиба маҳалли худро тағйир дод (то маҳалли имрӯзаш дар канори дарёи Пиура соли 1588 кӯчид) ва шаҳри Сан-Мигел-эл-Антигуои аввал бо номи «Пайтаи кӯҳна» маъруф гардид.<ref name="brit" /> Дар Пиура нависандаи бузурги Перу [[Марио Варгас Льоса]] як қисми хурдсолии худро гузаронидааст ва бисёр романҳои худро дар фазои Пиура ҷой додааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Пиура дар биёбони шимолии Перу, дар канори дарёи Пиура, дар баландии 29 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм — тобистон гарм (то +38°C), зимистон муътадил. Соли 1998 ва 2017 шаҳр аз обхезиҳои сахт ҳангоми падидаи Эл-Нино азият кашид. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Пиура тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои мардуми соҳилии шимолӣ (тальан, виро) ва муҳоҷирон аз минтақаҳои кӯҳӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Пиура бар нафту газ (минтақа дорои конҳои бузурги Тальара ва Лобитос — нахустин конҳои нафти Амрикои Ҷанубӣ), кишоварзии абёрӣ (биринҷ, манго, лимӯ, помидор, банана), моҳигирӣ ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад. Пиура яке аз бузургтарин содиркунандагони манго ва лимӯ дар ҷаҳон аст. otv2x2o4a58gc7qeulkivd1ph83k6w1 1475247 1475246 2026-06-08T13:34:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475247 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Пиура |номи аслӣ = Piura |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 80|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 июли 1532 (Сан-Мигел-де-Пиура) |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 484 475 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Пиура''' (ба испанӣ: ''Piura'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Пиура, дар канори дарёи Пиура, дар биёбони шимолии кишвар воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Piura Piura] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сан-Мигел-де-Пиура''' соли 1532 аз ҷониби Франсиско Писарро ҳамчун '''нахустин шаҳри испонии Амрикои Ҷанубӣ''' бунёд шудааст. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар аст. == Таърих == Маҳалли Пиура маҳди тамаддуни Тальан-Виро буд. 15 июли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро ҳангоми ҳаракат ба пойтахти инкоҳо аввалин шаҳри испониро дар Амрикои Ҷанубӣ — '''Сан-Мигел-де-Пиура''' — бунёд кард. Дар тӯли асрҳои XVI–XIX шаҳр чанд маротиба маҳалли худро тағйир дод (то маҳалли имрӯзаш дар канори дарёи Пиура соли 1588 кӯчид) ва шаҳри Сан-Мигел-эл-Антигуои аввал бо номи «Пайтаи кӯҳна» маъруф гардид.<ref name="brit" /> Дар Пиура нависандаи бузурги Перу [[Марио Варгас Льоса]] як қисми хурдсолии худро гузаронидааст ва бисёр романҳои худро дар фазои Пиура ҷой додааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Пиура дар биёбони шимолии Перу, дар канори дарёи Пиура, дар баландии 29 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм — тобистон гарм (то +38°C), зимистон муътадил. Соли 1998 ва 2017 шаҳр аз обхезиҳои сахт ҳангоми падидаи Эл-Нино азият кашид. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Пиура тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои мардуми соҳилии шимолӣ (тальан, виро) ва муҳоҷирон аз минтақаҳои кӯҳӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Пиура бар нафту газ (минтақа дорои конҳои бузурги Тальара ва Лобитос — нахустин конҳои нафти Амрикои Ҷанубӣ), кишоварзии абёрӣ (биринҷ, манго, лимӯ, помидор, банана), моҳигирӣ ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад. Пиура яке аз бузургтарин содиркунандагони манго ва лимӯ дар ҷаҳон аст. == Нақлиёт == Дар Пиура Фурудгоҳи байналмилалии капитан Гилермо Консерт Сесен ва истгоҳи бузурги автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Панамерикан шимолӣ шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунад. 45n4wwgizwy8svchsp2o1phm37yg0mc 1475248 1475247 2026-06-08T13:34:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475248 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Пиура |номи аслӣ = Piura |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 80|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 июли 1532 (Сан-Мигел-де-Пиура) |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 484 475 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Пиура''' (ба испанӣ: ''Piura'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Пиура, дар канори дарёи Пиура, дар биёбони шимолии кишвар воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Piura Piura] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сан-Мигел-де-Пиура''' соли 1532 аз ҷониби Франсиско Писарро ҳамчун '''нахустин шаҳри испонии Амрикои Ҷанубӣ''' бунёд шудааст. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар аст. == Таърих == Маҳалли Пиура маҳди тамаддуни Тальан-Виро буд. 15 июли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро ҳангоми ҳаракат ба пойтахти инкоҳо аввалин шаҳри испониро дар Амрикои Ҷанубӣ — '''Сан-Мигел-де-Пиура''' — бунёд кард. Дар тӯли асрҳои XVI–XIX шаҳр чанд маротиба маҳалли худро тағйир дод (то маҳалли имрӯзаш дар канори дарёи Пиура соли 1588 кӯчид) ва шаҳри Сан-Мигел-эл-Антигуои аввал бо номи «Пайтаи кӯҳна» маъруф гардид.<ref name="brit" /> Дар Пиура нависандаи бузурги Перу [[Марио Варгас Льоса]] як қисми хурдсолии худро гузаронидааст ва бисёр романҳои худро дар фазои Пиура ҷой додааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Пиура дар биёбони шимолии Перу, дар канори дарёи Пиура, дар баландии 29 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм — тобистон гарм (то +38°C), зимистон муътадил. Соли 1998 ва 2017 шаҳр аз обхезиҳои сахт ҳангоми падидаи Эл-Нино азият кашид. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Пиура тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои мардуми соҳилии шимолӣ (тальан, виро) ва муҳоҷирон аз минтақаҳои кӯҳӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Пиура бар нафту газ (минтақа дорои конҳои бузурги Тальара ва Лобитос — нахустин конҳои нафти Амрикои Ҷанубӣ), кишоварзии абёрӣ (биринҷ, манго, лимӯ, помидор, банана), моҳигирӣ ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад. Пиура яке аз бузургтарин содиркунандагони манго ва лимӯ дар ҷаҳон аст. == Нақлиёт == Дар Пиура Фурудгоҳи байналмилалии капитан Гилермо Консерт Сесен ва истгоҳи бузурги автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Панамерикан шимолӣ шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Пиура бо калисои ҷомеаи Сан-Мигел-Архангел (асри XVII) ва кохҳои испонии XVIII машҳур аст; дар наздикии шаҳр '''Каталкаос''' (деҳаи мафиро косибии нуқра ва селак), '''Кататмо''' (нуқтаи саёҳии моҳигирӣ), бандари '''Пайта''' ва соҳили Колан ҷойҳои саёҳии асосианд. 1ifz3yun2duxilt7y13tuhjwn8ue2ah 1475249 1475248 2026-06-08T13:34:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475249 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Пиура |номи аслӣ = Piura |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 80|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 июли 1532 (Сан-Мигел-де-Пиура) |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 484 475 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Пиура''' (ба испанӣ: ''Piura'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Пиура, дар канори дарёи Пиура, дар биёбони шимолии кишвар воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Piura Piura] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сан-Мигел-де-Пиура''' соли 1532 аз ҷониби Франсиско Писарро ҳамчун '''нахустин шаҳри испонии Амрикои Ҷанубӣ''' бунёд шудааст. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар аст. == Таърих == Маҳалли Пиура маҳди тамаддуни Тальан-Виро буд. 15 июли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро ҳангоми ҳаракат ба пойтахти инкоҳо аввалин шаҳри испониро дар Амрикои Ҷанубӣ — '''Сан-Мигел-де-Пиура''' — бунёд кард. Дар тӯли асрҳои XVI–XIX шаҳр чанд маротиба маҳалли худро тағйир дод (то маҳалли имрӯзаш дар канори дарёи Пиура соли 1588 кӯчид) ва шаҳри Сан-Мигел-эл-Антигуои аввал бо номи «Пайтаи кӯҳна» маъруф гардид.<ref name="brit" /> Дар Пиура нависандаи бузурги Перу [[Марио Варгас Льоса]] як қисми хурдсолии худро гузаронидааст ва бисёр романҳои худро дар фазои Пиура ҷой додааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Пиура дар биёбони шимолии Перу, дар канори дарёи Пиура, дар баландии 29 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм — тобистон гарм (то +38°C), зимистон муътадил. Соли 1998 ва 2017 шаҳр аз обхезиҳои сахт ҳангоми падидаи Эл-Нино азият кашид. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Пиура тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои мардуми соҳилии шимолӣ (тальан, виро) ва муҳоҷирон аз минтақаҳои кӯҳӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Пиура бар нафту газ (минтақа дорои конҳои бузурги Тальара ва Лобитос — нахустин конҳои нафти Амрикои Ҷанубӣ), кишоварзии абёрӣ (биринҷ, манго, лимӯ, помидор, банана), моҳигирӣ ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад. Пиура яке аз бузургтарин содиркунандагони манго ва лимӯ дар ҷаҳон аст. == Нақлиёт == Дар Пиура Фурудгоҳи байналмилалии капитан Гилермо Консерт Сесен ва истгоҳи бузурги автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Панамерикан шимолӣ шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Пиура бо калисои ҷомеаи Сан-Мигел-Архангел (асри XVII) ва кохҳои испонии XVIII машҳур аст; дар наздикии шаҳр '''Каталкаос''' (деҳаи мафиро косибии нуқра ва селак), '''Кататмо''' (нуқтаи саёҳии моҳигирӣ), бандари '''Пайта''' ва соҳили Колан ҷойҳои саёҳии асосианд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Чиклайо]] * [[Эквадор]] m7k3yl7296369b462wmugcg4zktdszd 1475250 1475249 2026-06-08T13:34:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475250 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Пиура |номи аслӣ = Piura |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 80|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 июли 1532 (Сан-Мигел-де-Пиура) |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 484 475 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Пиура''' (ба испанӣ: ''Piura'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Пиура, дар канори дарёи Пиура, дар биёбони шимолии кишвар воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Piura Piura] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сан-Мигел-де-Пиура''' соли 1532 аз ҷониби Франсиско Писарро ҳамчун '''нахустин шаҳри испонии Амрикои Ҷанубӣ''' бунёд шудааст. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар аст. == Таърих == Маҳалли Пиура маҳди тамаддуни Тальан-Виро буд. 15 июли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро ҳангоми ҳаракат ба пойтахти инкоҳо аввалин шаҳри испониро дар Амрикои Ҷанубӣ — '''Сан-Мигел-де-Пиура''' — бунёд кард. Дар тӯли асрҳои XVI–XIX шаҳр чанд маротиба маҳалли худро тағйир дод (то маҳалли имрӯзаш дар канори дарёи Пиура соли 1588 кӯчид) ва шаҳри Сан-Мигел-эл-Антигуои аввал бо номи «Пайтаи кӯҳна» маъруф гардид.<ref name="brit" /> Дар Пиура нависандаи бузурги Перу [[Марио Варгас Льоса]] як қисми хурдсолии худро гузаронидааст ва бисёр романҳои худро дар фазои Пиура ҷой додааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Пиура дар биёбони шимолии Перу, дар канори дарёи Пиура, дар баландии 29 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм — тобистон гарм (то +38°C), зимистон муътадил. Соли 1998 ва 2017 шаҳр аз обхезиҳои сахт ҳангоми падидаи Эл-Нино азият кашид. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Пиура тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои мардуми соҳилии шимолӣ (тальан, виро) ва муҳоҷирон аз минтақаҳои кӯҳӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Пиура бар нафту газ (минтақа дорои конҳои бузурги Тальара ва Лобитос — нахустин конҳои нафти Амрикои Ҷанубӣ), кишоварзии абёрӣ (биринҷ, манго, лимӯ, помидор, банана), моҳигирӣ ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад. Пиура яке аз бузургтарин содиркунандагони манго ва лимӯ дар ҷаҳон аст. == Нақлиёт == Дар Пиура Фурудгоҳи байналмилалии капитан Гилермо Консерт Сесен ва истгоҳи бузурги автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Панамерикан шимолӣ шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Пиура бо калисои ҷомеаи Сан-Мигел-Архангел (асри XVII) ва кохҳои испонии XVIII машҳур аст; дар наздикии шаҳр '''Каталкаос''' (деҳаи мафиро косибии нуқра ва селак), '''Кататмо''' (нуқтаи саёҳии моҳигирӣ), бандари '''Пайта''' ва соҳили Колан ҷойҳои саёҳии асосианд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Чиклайо]] * [[Эквадор]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} kniji0cztlzohctu54csaetha2hkysr 1475251 1475250 2026-06-08T13:35:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475251 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Пиура |номи аслӣ = Piura |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 80|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 июли 1532 (Сан-Мигел-де-Пиура) |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 484 475 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Пиура''' (ба испанӣ: ''Piura'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Пиура, дар канори дарёи Пиура, дар биёбони шимолии кишвар воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Piura Piura] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сан-Мигел-де-Пиура''' соли 1532 аз ҷониби Франсиско Писарро ҳамчун '''нахустин шаҳри испонии Амрикои Ҷанубӣ''' бунёд шудааст. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар аст. == Таърих == Маҳалли Пиура маҳди тамаддуни Тальан-Виро буд. 15 июли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро ҳангоми ҳаракат ба пойтахти инкоҳо аввалин шаҳри испониро дар Амрикои Ҷанубӣ — '''Сан-Мигел-де-Пиура''' — бунёд кард. Дар тӯли асрҳои XVI–XIX шаҳр чанд маротиба маҳалли худро тағйир дод (то маҳалли имрӯзаш дар канори дарёи Пиура соли 1588 кӯчид) ва шаҳри Сан-Мигел-эл-Антигуои аввал бо номи «Пайтаи кӯҳна» маъруф гардид.<ref name="brit" /> Дар Пиура нависандаи бузурги Перу [[Марио Варгас Льоса]] як қисми хурдсолии худро гузаронидааст ва бисёр романҳои худро дар фазои Пиура ҷой додааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Пиура дар биёбони шимолии Перу, дар канори дарёи Пиура, дар баландии 29 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм — тобистон гарм (то +38°C), зимистон муътадил. Соли 1998 ва 2017 шаҳр аз обхезиҳои сахт ҳангоми падидаи Эл-Нино азият кашид. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Пиура тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои мардуми соҳилии шимолӣ (тальан, виро) ва муҳоҷирон аз минтақаҳои кӯҳӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Пиура бар нафту газ (минтақа дорои конҳои бузурги Тальара ва Лобитос — нахустин конҳои нафти Амрикои Ҷанубӣ), кишоварзии абёрӣ (биринҷ, манго, лимӯ, помидор, банана), моҳигирӣ ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад. Пиура яке аз бузургтарин содиркунандагони манго ва лимӯ дар ҷаҳон аст. == Нақлиёт == Дар Пиура Фурудгоҳи байналмилалии капитан Гилермо Консерт Сесен ва истгоҳи бузурги автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Панамерикан шимолӣ шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Пиура бо калисои ҷомеаи Сан-Мигел-Архангел (асри XVII) ва кохҳои испонии XVIII машҳур аст; дар наздикии шаҳр '''Каталкаос''' (деҳаи мафиро косибии нуқра ва селак), '''Кататмо''' (нуқтаи саёҳии моҳигирӣ), бандари '''Пайта''' ва соҳили Колан ҷойҳои саёҳии асосианд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Чиклайо]] * [[Эквадор]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Piura Пиура дар Encyclopædia Britannica] 42b5t33fzdn3sm48tcqlex09lf4xml8 1475252 1475251 2026-06-08T13:35:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475252 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Пиура |номи аслӣ = Piura |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 5|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 80|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 15 июли 1532 (Сан-Мигел-де-Пиура) |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 29 |аҳолӣ = 484 475 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Пиура''' (ба испанӣ: ''Piura'') — шаҳр дар шимолу ғарби [[Перу]], пойтахти минтақаи Пиура, дар канори дарёи Пиура, дар биёбони шимолии кишвар воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Piura Piura] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сан-Мигел-де-Пиура''' соли 1532 аз ҷониби Франсиско Писарро ҳамчун '''нахустин шаҳри испонии Амрикои Ҷанубӣ''' бунёд шудааст. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар аст. == Таърих == Маҳалли Пиура маҳди тамаддуни Тальан-Виро буд. 15 июли 1532 истилогари испонӣ Франсиско Писарро ҳангоми ҳаракат ба пойтахти инкоҳо аввалин шаҳри испониро дар Амрикои Ҷанубӣ — '''Сан-Мигел-де-Пиура''' — бунёд кард. Дар тӯли асрҳои XVI–XIX шаҳр чанд маротиба маҳалли худро тағйир дод (то маҳалли имрӯзаш дар канори дарёи Пиура соли 1588 кӯчид) ва шаҳри Сан-Мигел-эл-Антигуои аввал бо номи «Пайтаи кӯҳна» маъруф гардид.<ref name="brit" /> Дар Пиура нависандаи бузурги Перу [[Марио Варгас Льоса]] як қисми хурдсолии худро гузаронидааст ва бисёр романҳои худро дар фазои Пиура ҷой додааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Пиура дар биёбони шимолии Перу, дар канори дарёи Пиура, дар баландии 29 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм — тобистон гарм (то +38°C), зимистон муътадил. Соли 1998 ва 2017 шаҳр аз обхезиҳои сахт ҳангоми падидаи Эл-Нино азият кашид. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Пиура тахминан 500 ҳазор ва бо агломератсия 670 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои мардуми соҳилии шимолӣ (тальан, виро) ва муҳоҷирон аз минтақаҳои кӯҳӣ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Пиура бар нафту газ (минтақа дорои конҳои бузурги Тальара ва Лобитос — нахустин конҳои нафти Амрикои Ҷанубӣ), кишоварзии абёрӣ (биринҷ, манго, лимӯ, помидор, банана), моҳигирӣ ва коркарди маҳсулоти кишоварзӣ асос меёбад. Пиура яке аз бузургтарин содиркунандагони манго ва лимӯ дар ҷаҳон аст. == Нақлиёт == Дар Пиура Фурудгоҳи байналмилалии капитан Гилермо Консерт Сесен ва истгоҳи бузурги автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Панамерикан шимолӣ шаҳрро бо Лима ва марзи Эквадор пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Пиура бо калисои ҷомеаи Сан-Мигел-Архангел (асри XVII) ва кохҳои испонии XVIII машҳур аст; дар наздикии шаҳр '''Каталкаос''' (деҳаи мафиро косибии нуқра ва селак), '''Кататмо''' (нуқтаи саёҳии моҳигирӣ), бандари '''Пайта''' ва соҳили Колан ҷойҳои саёҳии асосианд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Чиклайо]] * [[Эквадор]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Piura Пиура дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Перу]] [[Гурӯҳ:Перу]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] go9uv405k51lgv5hrph72qhzc6x5f81 0 331905 1475253 2026-06-08T13:35:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475253 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Икитос |номи аслӣ = Iquitos |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 73|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1757 (садоқатхонаи иезуитӣ) |масоҳат = 368 |баландии маркази МА = 106 |аҳолӣ = 471 993 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Икитос''' (ба испанӣ: ''Iquitos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Перу]], пойтахти минтақаи Лорето, дар маркази ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]], дар канори дарёи Амазон, дар маҳалли пайвасти он бо дарёҳои Нанай ва Итая воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iquitos Iquitos] — Encyclopædia Britannica</ref> Икитос '''бузургтарин шаҳри ҷаҳон аст, ки бо роҳи замин даромад надорад''' — бо шаҳрҳои дигари Перу танҳо тариқи дарё ё ҳаво пайваст мешавад. Аҳолии он зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази асосии сайёҳии Амазон дар Перу ба ҳисоб меравад. pifn4rbkcxi1xj6bq9rp78fbk5dcj5w 1475254 1475253 2026-06-08T13:35:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475254 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Икитос |номи аслӣ = Iquitos |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 73|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1757 (садоқатхонаи иезуитӣ) |масоҳат = 368 |баландии маркази МА = 106 |аҳолӣ = 471 993 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Икитос''' (ба испанӣ: ''Iquitos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Перу]], пойтахти минтақаи Лорето, дар маркази ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]], дар канори дарёи Амазон, дар маҳалли пайвасти он бо дарёҳои Нанай ва Итая воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iquitos Iquitos] — Encyclopædia Britannica</ref> Икитос '''бузургтарин шаҳри ҷаҳон аст, ки бо роҳи замин даромад надорад''' — бо шаҳрҳои дигари Перу танҳо тариқи дарё ё ҳаво пайваст мешавад. Аҳолии он зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази асосии сайёҳии Амазон дар Перу ба ҳисоб меравад. == Таърих == Икитос соли 1757 ҳамчун садоқатхонаи иезуитии Сан-Пабло-де-Напеаноис бунёд шуд ва бо номи манзили мардуми Икито шуҳрат пайдо кард. Шаҳри ҳозиразамон '''солҳои 1864–1914 дар бўми каучуки амазонӣ '''шукуфт, ҳангоме ки талабот ба резинаи табиӣ дар бозорҳои ҷаҳон рӯ ба боло буд. Дар ҳамин давра дар Икитос боҳизмати каучукии Карлос Фитсаралд ва дигарон кошонаҳои ҷалбсони ҷалбкунанда сохта шуданд; Гюстав Эйфел барои Икитос «Хонаи оҳан»и оҳаниро тарроҳӣ кардааст.<ref name="brit" /> Пас аз ихтироъи каучуки сунъӣ соли 1912 ҷараёни каучук фурӯ рехт, аммо Икитос ҳамчун маркази тиҷоратӣ, нафту газ (кони Камисеа) ва сайёҳии экологии Амазон рушд кардааст. q854u9iztyz46b8p3t3p0hxiqj3pwea 1475255 1475254 2026-06-08T13:36:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475255 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Икитос |номи аслӣ = Iquitos |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 73|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1757 (садоқатхонаи иезуитӣ) |масоҳат = 368 |баландии маркази МА = 106 |аҳолӣ = 471 993 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Икитос''' (ба испанӣ: ''Iquitos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Перу]], пойтахти минтақаи Лорето, дар маркази ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]], дар канори дарёи Амазон, дар маҳалли пайвасти он бо дарёҳои Нанай ва Итая воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iquitos Iquitos] — Encyclopædia Britannica</ref> Икитос '''бузургтарин шаҳри ҷаҳон аст, ки бо роҳи замин даромад надорад''' — бо шаҳрҳои дигари Перу танҳо тариқи дарё ё ҳаво пайваст мешавад. Аҳолии он зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази асосии сайёҳии Амазон дар Перу ба ҳисоб меравад. == Таърих == Икитос соли 1757 ҳамчун садоқатхонаи иезуитии Сан-Пабло-де-Напеаноис бунёд шуд ва бо номи манзили мардуми Икито шуҳрат пайдо кард. Шаҳри ҳозиразамон '''солҳои 1864–1914 дар бўми каучуки амазонӣ '''шукуфт, ҳангоме ки талабот ба резинаи табиӣ дар бозорҳои ҷаҳон рӯ ба боло буд. Дар ҳамин давра дар Икитос боҳизмати каучукии Карлос Фитсаралд ва дигарон кошонаҳои ҷалбсони ҷалбкунанда сохта шуданд; Гюстав Эйфел барои Икитос «Хонаи оҳан»и оҳаниро тарроҳӣ кардааст.<ref name="brit" /> Пас аз ихтироъи каучуки сунъӣ соли 1912 ҷараёни каучук фурӯ рехт, аммо Икитос ҳамчун маркази тиҷоратӣ, нафту газ (кони Камисеа) ва сайёҳии экологии Амазон рушд кардааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Икитос дар ҷангали тропикии Амазон, дар баландии 106 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он экваторӣ — гарм ва намӣ дар тӯли тамоми сол, ҳарорати миёна +27°C, бориши солонаи ≈3000 миллиметр. Шаҳр дар нимҷазираи табиӣ, миёни дарёҳои Амазон, Нанай ва Итая ҷой гирифтааст; қисми хонаҳо аз чӯб дар поярҳои буланд барои ҳифз аз обхезиҳои мавсимӣ сохта шудаанд. 86njdus1e3omiamxo2xiq3s4ygvadyz 1475256 1475255 2026-06-08T13:36:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475256 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Икитос |номи аслӣ = Iquitos |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 73|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1757 (садоқатхонаи иезуитӣ) |масоҳат = 368 |баландии маркази МА = 106 |аҳолӣ = 471 993 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Икитос''' (ба испанӣ: ''Iquitos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Перу]], пойтахти минтақаи Лорето, дар маркази ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]], дар канори дарёи Амазон, дар маҳалли пайвасти он бо дарёҳои Нанай ва Итая воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iquitos Iquitos] — Encyclopædia Britannica</ref> Икитос '''бузургтарин шаҳри ҷаҳон аст, ки бо роҳи замин даромад надорад''' — бо шаҳрҳои дигари Перу танҳо тариқи дарё ё ҳаво пайваст мешавад. Аҳолии он зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази асосии сайёҳии Амазон дар Перу ба ҳисоб меравад. == Таърих == Икитос соли 1757 ҳамчун садоқатхонаи иезуитии Сан-Пабло-де-Напеаноис бунёд шуд ва бо номи манзили мардуми Икито шуҳрат пайдо кард. Шаҳри ҳозиразамон '''солҳои 1864–1914 дар бўми каучуки амазонӣ '''шукуфт, ҳангоме ки талабот ба резинаи табиӣ дар бозорҳои ҷаҳон рӯ ба боло буд. Дар ҳамин давра дар Икитос боҳизмати каучукии Карлос Фитсаралд ва дигарон кошонаҳои ҷалбсони ҷалбкунанда сохта шуданд; Гюстав Эйфел барои Икитос «Хонаи оҳан»и оҳаниро тарроҳӣ кардааст.<ref name="brit" /> Пас аз ихтироъи каучуки сунъӣ соли 1912 ҷараёни каучук фурӯ рехт, аммо Икитос ҳамчун маркази тиҷоратӣ, нафту газ (кони Камисеа) ва сайёҳии экологии Амазон рушд кардааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Икитос дар ҷангали тропикии Амазон, дар баландии 106 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он экваторӣ — гарм ва намӣ дар тӯли тамоми сол, ҳарорати миёна +27°C, бориши солонаи ≈3000 миллиметр. Шаҳр дар нимҷазираи табиӣ, миёни дарёҳои Амазон, Нанай ва Итая ҷой гирифтааст; қисми хонаҳо аз чӯб дар поярҳои буланд барои ҳифз аз обхезиҳои мавсимӣ сохта шудаанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Икитос зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги индейҳои Амазон (бора, ягуа, кокама-кокамилья, шипибо-конибо) дар атрофи он зиндагӣ мекунанд. Забонҳои испанӣ ва зиёда аз 25 забонҳои индейҳои Амазон дар минтақа истифода мешаванд.<ref name="brit" /> 9wjkej3jrai1lya5tahd8btpvnze2fh 1475257 1475256 2026-06-08T13:36:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475257 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Икитос |номи аслӣ = Iquitos |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 73|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1757 (садоқатхонаи иезуитӣ) |масоҳат = 368 |баландии маркази МА = 106 |аҳолӣ = 471 993 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Икитос''' (ба испанӣ: ''Iquitos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Перу]], пойтахти минтақаи Лорето, дар маркази ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]], дар канори дарёи Амазон, дар маҳалли пайвасти он бо дарёҳои Нанай ва Итая воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iquitos Iquitos] — Encyclopædia Britannica</ref> Икитос '''бузургтарин шаҳри ҷаҳон аст, ки бо роҳи замин даромад надорад''' — бо шаҳрҳои дигари Перу танҳо тариқи дарё ё ҳаво пайваст мешавад. Аҳолии он зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази асосии сайёҳии Амазон дар Перу ба ҳисоб меравад. == Таърих == Икитос соли 1757 ҳамчун садоқатхонаи иезуитии Сан-Пабло-де-Напеаноис бунёд шуд ва бо номи манзили мардуми Икито шуҳрат пайдо кард. Шаҳри ҳозиразамон '''солҳои 1864–1914 дар бўми каучуки амазонӣ '''шукуфт, ҳангоме ки талабот ба резинаи табиӣ дар бозорҳои ҷаҳон рӯ ба боло буд. Дар ҳамин давра дар Икитос боҳизмати каучукии Карлос Фитсаралд ва дигарон кошонаҳои ҷалбсони ҷалбкунанда сохта шуданд; Гюстав Эйфел барои Икитос «Хонаи оҳан»и оҳаниро тарроҳӣ кардааст.<ref name="brit" /> Пас аз ихтироъи каучуки сунъӣ соли 1912 ҷараёни каучук фурӯ рехт, аммо Икитос ҳамчун маркази тиҷоратӣ, нафту газ (кони Камисеа) ва сайёҳии экологии Амазон рушд кардааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Икитос дар ҷангали тропикии Амазон, дар баландии 106 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он экваторӣ — гарм ва намӣ дар тӯли тамоми сол, ҳарорати миёна +27°C, бориши солонаи ≈3000 миллиметр. Шаҳр дар нимҷазираи табиӣ, миёни дарёҳои Амазон, Нанай ва Итая ҷой гирифтааст; қисми хонаҳо аз чӯб дар поярҳои буланд барои ҳифз аз обхезиҳои мавсимӣ сохта шудаанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Икитос зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги индейҳои Амазон (бора, ягуа, кокама-кокамилья, шипибо-конибо) дар атрофи он зиндагӣ мекунанд. Забонҳои испанӣ ва зиёда аз 25 забонҳои индейҳои Амазон дар минтақа истифода мешаванд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Икитос бар сайёҳии экологии Амазон, нафту газ (кони Камисеа), моҳигирии Амазон, тиҷорати ғизои ҷангалӣ (Каму-Каму, асай, авокадо), пиво «Куско» ва коркарди чӯб асос меёбад.<ref name="brit" /> ozt5v20trjykzasqxzig33rawa2uod3 1475258 1475257 2026-06-08T13:36:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475258 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Икитос |номи аслӣ = Iquitos |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 73|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1757 (садоқатхонаи иезуитӣ) |масоҳат = 368 |баландии маркази МА = 106 |аҳолӣ = 471 993 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Икитос''' (ба испанӣ: ''Iquitos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Перу]], пойтахти минтақаи Лорето, дар маркази ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]], дар канори дарёи Амазон, дар маҳалли пайвасти он бо дарёҳои Нанай ва Итая воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iquitos Iquitos] — Encyclopædia Britannica</ref> Икитос '''бузургтарин шаҳри ҷаҳон аст, ки бо роҳи замин даромад надорад''' — бо шаҳрҳои дигари Перу танҳо тариқи дарё ё ҳаво пайваст мешавад. Аҳолии он зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази асосии сайёҳии Амазон дар Перу ба ҳисоб меравад. == Таърих == Икитос соли 1757 ҳамчун садоқатхонаи иезуитии Сан-Пабло-де-Напеаноис бунёд шуд ва бо номи манзили мардуми Икито шуҳрат пайдо кард. Шаҳри ҳозиразамон '''солҳои 1864–1914 дар бўми каучуки амазонӣ '''шукуфт, ҳангоме ки талабот ба резинаи табиӣ дар бозорҳои ҷаҳон рӯ ба боло буд. Дар ҳамин давра дар Икитос боҳизмати каучукии Карлос Фитсаралд ва дигарон кошонаҳои ҷалбсони ҷалбкунанда сохта шуданд; Гюстав Эйфел барои Икитос «Хонаи оҳан»и оҳаниро тарроҳӣ кардааст.<ref name="brit" /> Пас аз ихтироъи каучуки сунъӣ соли 1912 ҷараёни каучук фурӯ рехт, аммо Икитос ҳамчун маркази тиҷоратӣ, нафту газ (кони Камисеа) ва сайёҳии экологии Амазон рушд кардааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Икитос дар ҷангали тропикии Амазон, дар баландии 106 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он экваторӣ — гарм ва намӣ дар тӯли тамоми сол, ҳарорати миёна +27°C, бориши солонаи ≈3000 миллиметр. Шаҳр дар нимҷазираи табиӣ, миёни дарёҳои Амазон, Нанай ва Итая ҷой гирифтааст; қисми хонаҳо аз чӯб дар поярҳои буланд барои ҳифз аз обхезиҳои мавсимӣ сохта шудаанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Икитос зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги индейҳои Амазон (бора, ягуа, кокама-кокамилья, шипибо-конибо) дар атрофи он зиндагӣ мекунанд. Забонҳои испанӣ ва зиёда аз 25 забонҳои индейҳои Амазон дар минтақа истифода мешаванд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Икитос бар сайёҳии экологии Амазон, нафту газ (кони Камисеа), моҳигирии Амазон, тиҷорати ғизои ҷангалӣ (Каму-Каму, асай, авокадо), пиво «Куско» ва коркарди чӯб асос меёбад.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Икитосро бо ҷаҳон танҳо '''Фурудгоҳи байналмилалии Франсиско Секада Винетас''' (рейсҳо ба Лима, Тарапото, Колумбия ва Бразилия) ва бандари дарёии Амазон (қаиқҳои тиҷоратӣ ба Юримагуас, Пукальпа, Манаус, Икитосро бо ҷаҳон фарохонии Колумбия ва Бразилия пайваст) пайваст мекунанд. Хатти роҳи автомобилӣ ба Икитос нест. 0fcgz5lumgbkdq04woqwoj9na7mwtjh 1475259 1475258 2026-06-08T13:36:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475259 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Икитос |номи аслӣ = Iquitos |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 73|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1757 (садоқатхонаи иезуитӣ) |масоҳат = 368 |баландии маркази МА = 106 |аҳолӣ = 471 993 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Икитос''' (ба испанӣ: ''Iquitos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Перу]], пойтахти минтақаи Лорето, дар маркази ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]], дар канори дарёи Амазон, дар маҳалли пайвасти он бо дарёҳои Нанай ва Итая воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iquitos Iquitos] — Encyclopædia Britannica</ref> Икитос '''бузургтарин шаҳри ҷаҳон аст, ки бо роҳи замин даромад надорад''' — бо шаҳрҳои дигари Перу танҳо тариқи дарё ё ҳаво пайваст мешавад. Аҳолии он зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази асосии сайёҳии Амазон дар Перу ба ҳисоб меравад. == Таърих == Икитос соли 1757 ҳамчун садоқатхонаи иезуитии Сан-Пабло-де-Напеаноис бунёд шуд ва бо номи манзили мардуми Икито шуҳрат пайдо кард. Шаҳри ҳозиразамон '''солҳои 1864–1914 дар бўми каучуки амазонӣ '''шукуфт, ҳангоме ки талабот ба резинаи табиӣ дар бозорҳои ҷаҳон рӯ ба боло буд. Дар ҳамин давра дар Икитос боҳизмати каучукии Карлос Фитсаралд ва дигарон кошонаҳои ҷалбсони ҷалбкунанда сохта шуданд; Гюстав Эйфел барои Икитос «Хонаи оҳан»и оҳаниро тарроҳӣ кардааст.<ref name="brit" /> Пас аз ихтироъи каучуки сунъӣ соли 1912 ҷараёни каучук фурӯ рехт, аммо Икитос ҳамчун маркази тиҷоратӣ, нафту газ (кони Камисеа) ва сайёҳии экологии Амазон рушд кардааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Икитос дар ҷангали тропикии Амазон, дар баландии 106 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он экваторӣ — гарм ва намӣ дар тӯли тамоми сол, ҳарорати миёна +27°C, бориши солонаи ≈3000 миллиметр. Шаҳр дар нимҷазираи табиӣ, миёни дарёҳои Амазон, Нанай ва Итая ҷой гирифтааст; қисми хонаҳо аз чӯб дар поярҳои буланд барои ҳифз аз обхезиҳои мавсимӣ сохта шудаанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Икитос зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги индейҳои Амазон (бора, ягуа, кокама-кокамилья, шипибо-конибо) дар атрофи он зиндагӣ мекунанд. Забонҳои испанӣ ва зиёда аз 25 забонҳои индейҳои Амазон дар минтақа истифода мешаванд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Икитос бар сайёҳии экологии Амазон, нафту газ (кони Камисеа), моҳигирии Амазон, тиҷорати ғизои ҷангалӣ (Каму-Каму, асай, авокадо), пиво «Куско» ва коркарди чӯб асос меёбад.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Икитосро бо ҷаҳон танҳо '''Фурудгоҳи байналмилалии Франсиско Секада Винетас''' (рейсҳо ба Лима, Тарапото, Колумбия ва Бразилия) ва бандари дарёии Амазон (қаиқҳои тиҷоратӣ ба Юримагуас, Пукальпа, Манаус, Икитосро бо ҷаҳон фарохонии Колумбия ва Бразилия пайваст) пайваст мекунанд. Хатти роҳи автомобилӣ ба Икитос нест. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Икитос — '''Плаза-де-Армас''' бо кошонаҳои бўми каучукӣ (асрҳои XIX), хонаи оҳании Эйфел (соли 1887 аз Париж кашонида шуда) — машҳур аст. Бозори Белен — «дарёи бо қаиқ дар кӯча» — бо ҳазорон хонаҳои оби сӯзонандашуда ва бозори фарохи маҳсулоти Амазон диққатро ҷалб мекунад. Боғи зоологии Кетоко ва маркази ҳифзи дельфинҳои сафеди Амазон Аркетас ҷойҳои саёҳии асосӣ мебошанд. hfoyontop9cuj1atkzuyz9oyk5mntin 1475260 1475259 2026-06-08T13:37:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475260 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Икитос |номи аслӣ = Iquitos |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 73|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1757 (садоқатхонаи иезуитӣ) |масоҳат = 368 |баландии маркази МА = 106 |аҳолӣ = 471 993 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Икитос''' (ба испанӣ: ''Iquitos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Перу]], пойтахти минтақаи Лорето, дар маркази ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]], дар канори дарёи Амазон, дар маҳалли пайвасти он бо дарёҳои Нанай ва Итая воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iquitos Iquitos] — Encyclopædia Britannica</ref> Икитос '''бузургтарин шаҳри ҷаҳон аст, ки бо роҳи замин даромад надорад''' — бо шаҳрҳои дигари Перу танҳо тариқи дарё ё ҳаво пайваст мешавад. Аҳолии он зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази асосии сайёҳии Амазон дар Перу ба ҳисоб меравад. == Таърих == Икитос соли 1757 ҳамчун садоқатхонаи иезуитии Сан-Пабло-де-Напеаноис бунёд шуд ва бо номи манзили мардуми Икито шуҳрат пайдо кард. Шаҳри ҳозиразамон '''солҳои 1864–1914 дар бўми каучуки амазонӣ '''шукуфт, ҳангоме ки талабот ба резинаи табиӣ дар бозорҳои ҷаҳон рӯ ба боло буд. Дар ҳамин давра дар Икитос боҳизмати каучукии Карлос Фитсаралд ва дигарон кошонаҳои ҷалбсони ҷалбкунанда сохта шуданд; Гюстав Эйфел барои Икитос «Хонаи оҳан»и оҳаниро тарроҳӣ кардааст.<ref name="brit" /> Пас аз ихтироъи каучуки сунъӣ соли 1912 ҷараёни каучук фурӯ рехт, аммо Икитос ҳамчун маркази тиҷоратӣ, нафту газ (кони Камисеа) ва сайёҳии экологии Амазон рушд кардааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Икитос дар ҷангали тропикии Амазон, дар баландии 106 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он экваторӣ — гарм ва намӣ дар тӯли тамоми сол, ҳарорати миёна +27°C, бориши солонаи ≈3000 миллиметр. Шаҳр дар нимҷазираи табиӣ, миёни дарёҳои Амазон, Нанай ва Итая ҷой гирифтааст; қисми хонаҳо аз чӯб дар поярҳои буланд барои ҳифз аз обхезиҳои мавсимӣ сохта шудаанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Икитос зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги индейҳои Амазон (бора, ягуа, кокама-кокамилья, шипибо-конибо) дар атрофи он зиндагӣ мекунанд. Забонҳои испанӣ ва зиёда аз 25 забонҳои индейҳои Амазон дар минтақа истифода мешаванд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Икитос бар сайёҳии экологии Амазон, нафту газ (кони Камисеа), моҳигирии Амазон, тиҷорати ғизои ҷангалӣ (Каму-Каму, асай, авокадо), пиво «Куско» ва коркарди чӯб асос меёбад.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Икитосро бо ҷаҳон танҳо '''Фурудгоҳи байналмилалии Франсиско Секада Винетас''' (рейсҳо ба Лима, Тарапото, Колумбия ва Бразилия) ва бандари дарёии Амазон (қаиқҳои тиҷоратӣ ба Юримагуас, Пукальпа, Манаус, Икитосро бо ҷаҳон фарохонии Колумбия ва Бразилия пайваст) пайваст мекунанд. Хатти роҳи автомобилӣ ба Икитос нест. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Икитос — '''Плаза-де-Армас''' бо кошонаҳои бўми каучукӣ (асрҳои XIX), хонаи оҳании Эйфел (соли 1887 аз Париж кашонида шуда) — машҳур аст. Бозори Белен — «дарёи бо қаиқ дар кӯча» — бо ҳазорон хонаҳои оби сӯзонандашуда ва бозори фарохи маҳсулоти Амазон диққатро ҷалб мекунад. Боғи зоологии Кетоко ва маркази ҳифзи дельфинҳои сафеди Амазон Аркетас ҷойҳои саёҳии асосӣ мебошанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Амазон]] * [[Ҳавзаи Амазон]] * [[Бразилия]] p7jbno5qiqoxplpc84oniavji5g629x 1475261 1475260 2026-06-08T13:37:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475261 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Икитос |номи аслӣ = Iquitos |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 73|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1757 (садоқатхонаи иезуитӣ) |масоҳат = 368 |баландии маркази МА = 106 |аҳолӣ = 471 993 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Икитос''' (ба испанӣ: ''Iquitos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Перу]], пойтахти минтақаи Лорето, дар маркази ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]], дар канори дарёи Амазон, дар маҳалли пайвасти он бо дарёҳои Нанай ва Итая воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iquitos Iquitos] — Encyclopædia Britannica</ref> Икитос '''бузургтарин шаҳри ҷаҳон аст, ки бо роҳи замин даромад надорад''' — бо шаҳрҳои дигари Перу танҳо тариқи дарё ё ҳаво пайваст мешавад. Аҳолии он зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази асосии сайёҳии Амазон дар Перу ба ҳисоб меравад. == Таърих == Икитос соли 1757 ҳамчун садоқатхонаи иезуитии Сан-Пабло-де-Напеаноис бунёд шуд ва бо номи манзили мардуми Икито шуҳрат пайдо кард. Шаҳри ҳозиразамон '''солҳои 1864–1914 дар бўми каучуки амазонӣ '''шукуфт, ҳангоме ки талабот ба резинаи табиӣ дар бозорҳои ҷаҳон рӯ ба боло буд. Дар ҳамин давра дар Икитос боҳизмати каучукии Карлос Фитсаралд ва дигарон кошонаҳои ҷалбсони ҷалбкунанда сохта шуданд; Гюстав Эйфел барои Икитос «Хонаи оҳан»и оҳаниро тарроҳӣ кардааст.<ref name="brit" /> Пас аз ихтироъи каучуки сунъӣ соли 1912 ҷараёни каучук фурӯ рехт, аммо Икитос ҳамчун маркази тиҷоратӣ, нафту газ (кони Камисеа) ва сайёҳии экологии Амазон рушд кардааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Икитос дар ҷангали тропикии Амазон, дар баландии 106 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он экваторӣ — гарм ва намӣ дар тӯли тамоми сол, ҳарорати миёна +27°C, бориши солонаи ≈3000 миллиметр. Шаҳр дар нимҷазираи табиӣ, миёни дарёҳои Амазон, Нанай ва Итая ҷой гирифтааст; қисми хонаҳо аз чӯб дар поярҳои буланд барои ҳифз аз обхезиҳои мавсимӣ сохта шудаанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Икитос зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги индейҳои Амазон (бора, ягуа, кокама-кокамилья, шипибо-конибо) дар атрофи он зиндагӣ мекунанд. Забонҳои испанӣ ва зиёда аз 25 забонҳои индейҳои Амазон дар минтақа истифода мешаванд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Икитос бар сайёҳии экологии Амазон, нафту газ (кони Камисеа), моҳигирии Амазон, тиҷорати ғизои ҷангалӣ (Каму-Каму, асай, авокадо), пиво «Куско» ва коркарди чӯб асос меёбад.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Икитосро бо ҷаҳон танҳо '''Фурудгоҳи байналмилалии Франсиско Секада Винетас''' (рейсҳо ба Лима, Тарапото, Колумбия ва Бразилия) ва бандари дарёии Амазон (қаиқҳои тиҷоратӣ ба Юримагуас, Пукальпа, Манаус, Икитосро бо ҷаҳон фарохонии Колумбия ва Бразилия пайваст) пайваст мекунанд. Хатти роҳи автомобилӣ ба Икитос нест. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Икитос — '''Плаза-де-Армас''' бо кошонаҳои бўми каучукӣ (асрҳои XIX), хонаи оҳании Эйфел (соли 1887 аз Париж кашонида шуда) — машҳур аст. Бозори Белен — «дарёи бо қаиқ дар кӯча» — бо ҳазорон хонаҳои оби сӯзонандашуда ва бозори фарохи маҳсулоти Амазон диққатро ҷалб мекунад. Боғи зоологии Кетоко ва маркази ҳифзи дельфинҳои сафеди Амазон Аркетас ҷойҳои саёҳии асосӣ мебошанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Амазон]] * [[Ҳавзаи Амазон]] * [[Бразилия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} fuyhx72ptun4bg8tlk2enrh1ye655os 1475262 1475261 2026-06-08T13:37:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475262 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Икитос |номи аслӣ = Iquitos |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 73|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1757 (садоқатхонаи иезуитӣ) |масоҳат = 368 |баландии маркази МА = 106 |аҳолӣ = 471 993 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Икитос''' (ба испанӣ: ''Iquitos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Перу]], пойтахти минтақаи Лорето, дар маркази ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]], дар канори дарёи Амазон, дар маҳалли пайвасти он бо дарёҳои Нанай ва Итая воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iquitos Iquitos] — Encyclopædia Britannica</ref> Икитос '''бузургтарин шаҳри ҷаҳон аст, ки бо роҳи замин даромад надорад''' — бо шаҳрҳои дигари Перу танҳо тариқи дарё ё ҳаво пайваст мешавад. Аҳолии он зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази асосии сайёҳии Амазон дар Перу ба ҳисоб меравад. == Таърих == Икитос соли 1757 ҳамчун садоқатхонаи иезуитии Сан-Пабло-де-Напеаноис бунёд шуд ва бо номи манзили мардуми Икито шуҳрат пайдо кард. Шаҳри ҳозиразамон '''солҳои 1864–1914 дар бўми каучуки амазонӣ '''шукуфт, ҳангоме ки талабот ба резинаи табиӣ дар бозорҳои ҷаҳон рӯ ба боло буд. Дар ҳамин давра дар Икитос боҳизмати каучукии Карлос Фитсаралд ва дигарон кошонаҳои ҷалбсони ҷалбкунанда сохта шуданд; Гюстав Эйфел барои Икитос «Хонаи оҳан»и оҳаниро тарроҳӣ кардааст.<ref name="brit" /> Пас аз ихтироъи каучуки сунъӣ соли 1912 ҷараёни каучук фурӯ рехт, аммо Икитос ҳамчун маркази тиҷоратӣ, нафту газ (кони Камисеа) ва сайёҳии экологии Амазон рушд кардааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Икитос дар ҷангали тропикии Амазон, дар баландии 106 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он экваторӣ — гарм ва намӣ дар тӯли тамоми сол, ҳарорати миёна +27°C, бориши солонаи ≈3000 миллиметр. Шаҳр дар нимҷазираи табиӣ, миёни дарёҳои Амазон, Нанай ва Итая ҷой гирифтааст; қисми хонаҳо аз чӯб дар поярҳои буланд барои ҳифз аз обхезиҳои мавсимӣ сохта шудаанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Икитос зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги индейҳои Амазон (бора, ягуа, кокама-кокамилья, шипибо-конибо) дар атрофи он зиндагӣ мекунанд. Забонҳои испанӣ ва зиёда аз 25 забонҳои индейҳои Амазон дар минтақа истифода мешаванд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Икитос бар сайёҳии экологии Амазон, нафту газ (кони Камисеа), моҳигирии Амазон, тиҷорати ғизои ҷангалӣ (Каму-Каму, асай, авокадо), пиво «Куско» ва коркарди чӯб асос меёбад.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Икитосро бо ҷаҳон танҳо '''Фурудгоҳи байналмилалии Франсиско Секада Винетас''' (рейсҳо ба Лима, Тарапото, Колумбия ва Бразилия) ва бандари дарёии Амазон (қаиқҳои тиҷоратӣ ба Юримагуас, Пукальпа, Манаус, Икитосро бо ҷаҳон фарохонии Колумбия ва Бразилия пайваст) пайваст мекунанд. Хатти роҳи автомобилӣ ба Икитос нест. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Икитос — '''Плаза-де-Армас''' бо кошонаҳои бўми каучукӣ (асрҳои XIX), хонаи оҳании Эйфел (соли 1887 аз Париж кашонида шуда) — машҳур аст. Бозори Белен — «дарёи бо қаиқ дар кӯча» — бо ҳазорон хонаҳои оби сӯзонандашуда ва бозори фарохи маҳсулоти Амазон диққатро ҷалб мекунад. Боғи зоологии Кетоко ва маркази ҳифзи дельфинҳои сафеди Амазон Аркетас ҷойҳои саёҳии асосӣ мебошанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Амазон]] * [[Ҳавзаи Амазон]] * [[Бразилия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Iquitos Икитос дар Encyclopædia Britannica] psxdjnpxnxl9zvlaftw4nabhwq5jqew 1475263 1475262 2026-06-08T13:37:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475263 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Икитос |номи аслӣ = Iquitos |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 45|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 73|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1757 (садоқатхонаи иезуитӣ) |масоҳат = 368 |баландии маркази МА = 106 |аҳолӣ = 471 993 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Икитос''' (ба испанӣ: ''Iquitos'') — шаҳр дар шимолу шарқи [[Перу]], пойтахти минтақаи Лорето, дар маркази ҷангалҳои тропикии [[Ҳавзаи Амазон|Амазон]], дар канори дарёи Амазон, дар маҳалли пайвасти он бо дарёҳои Нанай ва Итая воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Iquitos Iquitos] — Encyclopædia Britannica</ref> Икитос '''бузургтарин шаҳри ҷаҳон аст, ки бо роҳи замин даромад надорад''' — бо шаҳрҳои дигари Перу танҳо тариқи дарё ё ҳаво пайваст мешавад. Аҳолии он зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази асосии сайёҳии Амазон дар Перу ба ҳисоб меравад. == Таърих == Икитос соли 1757 ҳамчун садоқатхонаи иезуитии Сан-Пабло-де-Напеаноис бунёд шуд ва бо номи манзили мардуми Икито шуҳрат пайдо кард. Шаҳри ҳозиразамон '''солҳои 1864–1914 дар бўми каучуки амазонӣ '''шукуфт, ҳангоме ки талабот ба резинаи табиӣ дар бозорҳои ҷаҳон рӯ ба боло буд. Дар ҳамин давра дар Икитос боҳизмати каучукии Карлос Фитсаралд ва дигарон кошонаҳои ҷалбсони ҷалбкунанда сохта шуданд; Гюстав Эйфел барои Икитос «Хонаи оҳан»и оҳаниро тарроҳӣ кардааст.<ref name="brit" /> Пас аз ихтироъи каучуки сунъӣ соли 1912 ҷараёни каучук фурӯ рехт, аммо Икитос ҳамчун маркази тиҷоратӣ, нафту газ (кони Камисеа) ва сайёҳии экологии Амазон рушд кардааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Икитос дар ҷангали тропикии Амазон, дар баландии 106 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он экваторӣ — гарм ва намӣ дар тӯли тамоми сол, ҳарорати миёна +27°C, бориши солонаи ≈3000 миллиметр. Шаҳр дар нимҷазираи табиӣ, миёни дарёҳои Амазон, Нанай ва Итая ҷой гирифтааст; қисми хонаҳо аз чӯб дар поярҳои буланд барои ҳифз аз обхезиҳои мавсимӣ сохта шудаанд. == Аҳолӣ == Аҳолии Икитос зиёда аз 470 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги индейҳои Амазон (бора, ягуа, кокама-кокамилья, шипибо-конибо) дар атрофи он зиндагӣ мекунанд. Забонҳои испанӣ ва зиёда аз 25 забонҳои индейҳои Амазон дар минтақа истифода мешаванд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Икитос бар сайёҳии экологии Амазон, нафту газ (кони Камисеа), моҳигирии Амазон, тиҷорати ғизои ҷангалӣ (Каму-Каму, асай, авокадо), пиво «Куско» ва коркарди чӯб асос меёбад.<ref name="brit" /> == Нақлиёт == Икитосро бо ҷаҳон танҳо '''Фурудгоҳи байналмилалии Франсиско Секада Винетас''' (рейсҳо ба Лима, Тарапото, Колумбия ва Бразилия) ва бандари дарёии Амазон (қаиқҳои тиҷоратӣ ба Юримагуас, Пукальпа, Манаус, Икитосро бо ҷаҳон фарохонии Колумбия ва Бразилия пайваст) пайваст мекунанд. Хатти роҳи автомобилӣ ба Икитос нест. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Икитос — '''Плаза-де-Армас''' бо кошонаҳои бўми каучукӣ (асрҳои XIX), хонаи оҳании Эйфел (соли 1887 аз Париж кашонида шуда) — машҳур аст. Бозори Белен — «дарёи бо қаиқ дар кӯча» — бо ҳазорон хонаҳои оби сӯзонандашуда ва бозори фарохи маҳсулоти Амазон диққатро ҷалб мекунад. Боғи зоологии Кетоко ва маркази ҳифзи дельфинҳои сафеди Амазон Аркетас ҷойҳои саёҳии асосӣ мебошанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Амазон]] * [[Ҳавзаи Амазон]] * [[Бразилия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Iquitos Икитос дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Перу]] [[Гурӯҳ:Перу]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] kn0nwg6awklzj10rwrior1df3xhryf5 0 331906 1475264 2026-06-08T13:38:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475264 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уанкайо |номи аслӣ = Huancayo / Wankayuq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 75|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1572 |масоҳат = 262 |баландии маркази МА = 3271 |аҳолӣ = 456 250 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Уанкайо''' (ба испанӣ: ''Huancayo''; ба кечуа: ''Wankayuq'') — шаҳр дар Андҳои марказии [[Перу]], пойтахти минтақаи Хунин, дар водии бузурги Мантаро дар баландии тахминан 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Huancayo Huancayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 460 ҳазор нафар мегузарад. Уанкайо маркази асосии тиҷоратии Андҳои марказӣ ба ҳисоб меравад. a9jbztii9we3yzcs63vjd10x3cnjsxq 1475265 1475264 2026-06-08T13:38:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475265 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уанкайо |номи аслӣ = Huancayo / Wankayuq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 75|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1572 |масоҳат = 262 |баландии маркази МА = 3271 |аҳолӣ = 456 250 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Уанкайо''' (ба испанӣ: ''Huancayo''; ба кечуа: ''Wankayuq'') — шаҳр дар Андҳои марказии [[Перу]], пойтахти минтақаи Хунин, дар водии бузурги Мантаро дар баландии тахминан 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Huancayo Huancayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 460 ҳазор нафар мегузарад. Уанкайо маркази асосии тиҷоратии Андҳои марказӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Маҳалли Уанкайо қадим аз тарафи тамаддуни ҳуанка маскун буд, ки бо империяи [[Инкоҳо]] зиёда аз 100 сол ҷанг кард ва танҳо асри XV дар хидмати Инкоҳо мутаваккил шуд. Соли 1572 истилогарони испонӣ шаҳри Сантисима-Тринидад-де-Уанкайоро бунёд карданд. Дар асри XIX Уанкайо нақши муҳим дар ҷанги истиқлоли Перу бозид: '''20 ноябри 1820 истиқлоли Перу''' дар Уанкайо аз ҷониби сарпарасти майдон Хосе де Сан Мартин эълон шуд (расман дар Лима 28 июли 1821).<ref name="brit" /> Соли 1908 кушодашавии роҳи оҳани машҳури Фер-Каррил-Сентрал (Лима–Уанкайо, бо роҳ дар баландии 4781 м — яке аз баландтарин роҳҳои оҳани мунтазами ҷаҳон) шаҳрро ба маркази тиҷоратии муҳим табдил дод. 7xnnkwknfv1jrqbnm5i6hjqves0blea 1475266 1475265 2026-06-08T13:38:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475266 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уанкайо |номи аслӣ = Huancayo / Wankayuq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 75|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1572 |масоҳат = 262 |баландии маркази МА = 3271 |аҳолӣ = 456 250 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Уанкайо''' (ба испанӣ: ''Huancayo''; ба кечуа: ''Wankayuq'') — шаҳр дар Андҳои марказии [[Перу]], пойтахти минтақаи Хунин, дар водии бузурги Мантаро дар баландии тахминан 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Huancayo Huancayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 460 ҳазор нафар мегузарад. Уанкайо маркази асосии тиҷоратии Андҳои марказӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Маҳалли Уанкайо қадим аз тарафи тамаддуни ҳуанка маскун буд, ки бо империяи [[Инкоҳо]] зиёда аз 100 сол ҷанг кард ва танҳо асри XV дар хидмати Инкоҳо мутаваккил шуд. Соли 1572 истилогарони испонӣ шаҳри Сантисима-Тринидад-де-Уанкайоро бунёд карданд. Дар асри XIX Уанкайо нақши муҳим дар ҷанги истиқлоли Перу бозид: '''20 ноябри 1820 истиқлоли Перу''' дар Уанкайо аз ҷониби сарпарасти майдон Хосе де Сан Мартин эълон шуд (расман дар Лима 28 июли 1821).<ref name="brit" /> Соли 1908 кушодашавии роҳи оҳани машҳури Фер-Каррил-Сентрал (Лима–Уанкайо, бо роҳ дар баландии 4781 м — яке аз баландтарин роҳҳои оҳани мунтазами ҷаҳон) шаҳрро ба маркази тиҷоратии муҳим табдил дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уанкайо дар водии Мантаро, дар Андҳои марказии Перу, дар баландии 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, ҳарорати миёнаи солона ≈12°C; тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушку офтобӣ. hym5sdnxmmwqgjw6o4v1uo0urv4qav0 1475267 1475266 2026-06-08T13:38:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475267 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уанкайо |номи аслӣ = Huancayo / Wankayuq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 75|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1572 |масоҳат = 262 |баландии маркази МА = 3271 |аҳолӣ = 456 250 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Уанкайо''' (ба испанӣ: ''Huancayo''; ба кечуа: ''Wankayuq'') — шаҳр дар Андҳои марказии [[Перу]], пойтахти минтақаи Хунин, дар водии бузурги Мантаро дар баландии тахминан 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Huancayo Huancayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 460 ҳазор нафар мегузарад. Уанкайо маркази асосии тиҷоратии Андҳои марказӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Маҳалли Уанкайо қадим аз тарафи тамаддуни ҳуанка маскун буд, ки бо империяи [[Инкоҳо]] зиёда аз 100 сол ҷанг кард ва танҳо асри XV дар хидмати Инкоҳо мутаваккил шуд. Соли 1572 истилогарони испонӣ шаҳри Сантисима-Тринидад-де-Уанкайоро бунёд карданд. Дар асри XIX Уанкайо нақши муҳим дар ҷанги истиқлоли Перу бозид: '''20 ноябри 1820 истиқлоли Перу''' дар Уанкайо аз ҷониби сарпарасти майдон Хосе де Сан Мартин эълон шуд (расман дар Лима 28 июли 1821).<ref name="brit" /> Соли 1908 кушодашавии роҳи оҳани машҳури Фер-Каррил-Сентрал (Лима–Уанкайо, бо роҳ дар баландии 4781 м — яке аз баландтарин роҳҳои оҳани мунтазами ҷаҳон) шаҳрро ба маркази тиҷоратии муҳим табдил дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уанкайо дар водии Мантаро, дар Андҳои марказии Перу, дар баландии 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, ҳарорати миёнаи солона ≈12°C; тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушку офтобӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уанкайо аз 460 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис ва кечуа мебошанд. Шаҳр ҳамчун маркази шинохти ҳунармандӣ ва мусиқии кечуа дар минтақаи марказии Андҳо машҳур аст.<ref name="brit" /> 323ux1m5jsadkv4nfrgxez9mr757wwo 1475268 1475267 2026-06-08T13:38:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475268 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уанкайо |номи аслӣ = Huancayo / Wankayuq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 75|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1572 |масоҳат = 262 |баландии маркази МА = 3271 |аҳолӣ = 456 250 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Уанкайо''' (ба испанӣ: ''Huancayo''; ба кечуа: ''Wankayuq'') — шаҳр дар Андҳои марказии [[Перу]], пойтахти минтақаи Хунин, дар водии бузурги Мантаро дар баландии тахминан 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Huancayo Huancayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 460 ҳазор нафар мегузарад. Уанкайо маркази асосии тиҷоратии Андҳои марказӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Маҳалли Уанкайо қадим аз тарафи тамаддуни ҳуанка маскун буд, ки бо империяи [[Инкоҳо]] зиёда аз 100 сол ҷанг кард ва танҳо асри XV дар хидмати Инкоҳо мутаваккил шуд. Соли 1572 истилогарони испонӣ шаҳри Сантисима-Тринидад-де-Уанкайоро бунёд карданд. Дар асри XIX Уанкайо нақши муҳим дар ҷанги истиқлоли Перу бозид: '''20 ноябри 1820 истиқлоли Перу''' дар Уанкайо аз ҷониби сарпарасти майдон Хосе де Сан Мартин эълон шуд (расман дар Лима 28 июли 1821).<ref name="brit" /> Соли 1908 кушодашавии роҳи оҳани машҳури Фер-Каррил-Сентрал (Лима–Уанкайо, бо роҳ дар баландии 4781 м — яке аз баландтарин роҳҳои оҳани мунтазами ҷаҳон) шаҳрро ба маркази тиҷоратии муҳим табдил дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уанкайо дар водии Мантаро, дар Андҳои марказии Перу, дар баландии 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, ҳарорати миёнаи солона ≈12°C; тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушку офтобӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уанкайо аз 460 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис ва кечуа мебошанд. Шаҳр ҳамчун маркази шинохти ҳунармандӣ ва мусиқии кечуа дар минтақаи марказии Андҳо машҳур аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уанкайо бар кишоварзии водии Мантаро (картошка, гандум, ҷав, шир — водӣ яке аз бузургтарин минтақаҳои ширдории Перу), маъдан (кони бузурги мис ва нуқраи Кобраиокс дар наздикӣ), косибии анъанавии нассоҷӣ ва савдо асос меёбад. gmdotuv6se951n8dp1ofnvwb7zsyphi 1475269 1475268 2026-06-08T13:39:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475269 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уанкайо |номи аслӣ = Huancayo / Wankayuq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 75|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1572 |масоҳат = 262 |баландии маркази МА = 3271 |аҳолӣ = 456 250 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Уанкайо''' (ба испанӣ: ''Huancayo''; ба кечуа: ''Wankayuq'') — шаҳр дар Андҳои марказии [[Перу]], пойтахти минтақаи Хунин, дар водии бузурги Мантаро дар баландии тахминан 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Huancayo Huancayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 460 ҳазор нафар мегузарад. Уанкайо маркази асосии тиҷоратии Андҳои марказӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Маҳалли Уанкайо қадим аз тарафи тамаддуни ҳуанка маскун буд, ки бо империяи [[Инкоҳо]] зиёда аз 100 сол ҷанг кард ва танҳо асри XV дар хидмати Инкоҳо мутаваккил шуд. Соли 1572 истилогарони испонӣ шаҳри Сантисима-Тринидад-де-Уанкайоро бунёд карданд. Дар асри XIX Уанкайо нақши муҳим дар ҷанги истиқлоли Перу бозид: '''20 ноябри 1820 истиқлоли Перу''' дар Уанкайо аз ҷониби сарпарасти майдон Хосе де Сан Мартин эълон шуд (расман дар Лима 28 июли 1821).<ref name="brit" /> Соли 1908 кушодашавии роҳи оҳани машҳури Фер-Каррил-Сентрал (Лима–Уанкайо, бо роҳ дар баландии 4781 м — яке аз баландтарин роҳҳои оҳани мунтазами ҷаҳон) шаҳрро ба маркази тиҷоратии муҳим табдил дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уанкайо дар водии Мантаро, дар Андҳои марказии Перу, дар баландии 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, ҳарорати миёнаи солона ≈12°C; тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушку офтобӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уанкайо аз 460 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис ва кечуа мебошанд. Шаҳр ҳамчун маркази шинохти ҳунармандӣ ва мусиқии кечуа дар минтақаи марказии Андҳо машҳур аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уанкайо бар кишоварзии водии Мантаро (картошка, гандум, ҷав, шир — водӣ яке аз бузургтарин минтақаҳои ширдории Перу), маъдан (кони бузурги мис ва нуқраи Кобраиокс дар наздикӣ), косибии анъанавии нассоҷӣ ва савдо асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Уанкайо истгоҳи машҳури роҳи оҳани Фер-Каррил-Сентрал (хатти Лима–Уанкайо, ки тариқи қуллаи Тиклио дар баландии 4781 м мегузарад) ва шоҳроҳи марказии Перу амал мекунанд; '''Фурудгоҳи Хауха''' тахминан 40 км аз шаҳр рейсҳо ба Лима пешкаш мекунад. m1tbbv8r0nvj2eooaiihp7crjqhwdxn 1475270 1475269 2026-06-08T13:39:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475270 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уанкайо |номи аслӣ = Huancayo / Wankayuq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 75|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1572 |масоҳат = 262 |баландии маркази МА = 3271 |аҳолӣ = 456 250 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Уанкайо''' (ба испанӣ: ''Huancayo''; ба кечуа: ''Wankayuq'') — шаҳр дар Андҳои марказии [[Перу]], пойтахти минтақаи Хунин, дар водии бузурги Мантаро дар баландии тахминан 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Huancayo Huancayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 460 ҳазор нафар мегузарад. Уанкайо маркази асосии тиҷоратии Андҳои марказӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Маҳалли Уанкайо қадим аз тарафи тамаддуни ҳуанка маскун буд, ки бо империяи [[Инкоҳо]] зиёда аз 100 сол ҷанг кард ва танҳо асри XV дар хидмати Инкоҳо мутаваккил шуд. Соли 1572 истилогарони испонӣ шаҳри Сантисима-Тринидад-де-Уанкайоро бунёд карданд. Дар асри XIX Уанкайо нақши муҳим дар ҷанги истиқлоли Перу бозид: '''20 ноябри 1820 истиқлоли Перу''' дар Уанкайо аз ҷониби сарпарасти майдон Хосе де Сан Мартин эълон шуд (расман дар Лима 28 июли 1821).<ref name="brit" /> Соли 1908 кушодашавии роҳи оҳани машҳури Фер-Каррил-Сентрал (Лима–Уанкайо, бо роҳ дар баландии 4781 м — яке аз баландтарин роҳҳои оҳани мунтазами ҷаҳон) шаҳрро ба маркази тиҷоратии муҳим табдил дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уанкайо дар водии Мантаро, дар Андҳои марказии Перу, дар баландии 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, ҳарорати миёнаи солона ≈12°C; тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушку офтобӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уанкайо аз 460 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис ва кечуа мебошанд. Шаҳр ҳамчун маркази шинохти ҳунармандӣ ва мусиқии кечуа дар минтақаи марказии Андҳо машҳур аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уанкайо бар кишоварзии водии Мантаро (картошка, гандум, ҷав, шир — водӣ яке аз бузургтарин минтақаҳои ширдории Перу), маъдан (кони бузурги мис ва нуқраи Кобраиокс дар наздикӣ), косибии анъанавии нассоҷӣ ва савдо асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Уанкайо истгоҳи машҳури роҳи оҳани Фер-Каррил-Сентрал (хатти Лима–Уанкайо, ки тариқи қуллаи Тиклио дар баландии 4781 м мегузарад) ва шоҳроҳи марказии Перу амал мекунанд; '''Фурудгоҳи Хауха''' тахминан 40 км аз шаҳр рейсҳо ба Лима пешкаш мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази шаҳр бо калисои ҷомеа (1808) ва парки Конститутсия машҳур аст; '''ҷашни Уаконада''' (январ) — рақси анъанавии маскадорӣ — соли 2010 ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд. Бозори бузурги якшанбегии Уанкайо (Ферияи Уанкайо) бо маҳсулоти ҳунармандии анъанавӣ диққатро ҷалб мекунад. ps5ofwa3wd9v4igk11pam4akln4j0wb 1475271 1475270 2026-06-08T13:39:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475271 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уанкайо |номи аслӣ = Huancayo / Wankayuq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 75|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1572 |масоҳат = 262 |баландии маркази МА = 3271 |аҳолӣ = 456 250 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Уанкайо''' (ба испанӣ: ''Huancayo''; ба кечуа: ''Wankayuq'') — шаҳр дар Андҳои марказии [[Перу]], пойтахти минтақаи Хунин, дар водии бузурги Мантаро дар баландии тахминан 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Huancayo Huancayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 460 ҳазор нафар мегузарад. Уанкайо маркази асосии тиҷоратии Андҳои марказӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Маҳалли Уанкайо қадим аз тарафи тамаддуни ҳуанка маскун буд, ки бо империяи [[Инкоҳо]] зиёда аз 100 сол ҷанг кард ва танҳо асри XV дар хидмати Инкоҳо мутаваккил шуд. Соли 1572 истилогарони испонӣ шаҳри Сантисима-Тринидад-де-Уанкайоро бунёд карданд. Дар асри XIX Уанкайо нақши муҳим дар ҷанги истиқлоли Перу бозид: '''20 ноябри 1820 истиқлоли Перу''' дар Уанкайо аз ҷониби сарпарасти майдон Хосе де Сан Мартин эълон шуд (расман дар Лима 28 июли 1821).<ref name="brit" /> Соли 1908 кушодашавии роҳи оҳани машҳури Фер-Каррил-Сентрал (Лима–Уанкайо, бо роҳ дар баландии 4781 м — яке аз баландтарин роҳҳои оҳани мунтазами ҷаҳон) шаҳрро ба маркази тиҷоратии муҳим табдил дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уанкайо дар водии Мантаро, дар Андҳои марказии Перу, дар баландии 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, ҳарорати миёнаи солона ≈12°C; тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушку офтобӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уанкайо аз 460 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис ва кечуа мебошанд. Шаҳр ҳамчун маркази шинохти ҳунармандӣ ва мусиқии кечуа дар минтақаи марказии Андҳо машҳур аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уанкайо бар кишоварзии водии Мантаро (картошка, гандум, ҷав, шир — водӣ яке аз бузургтарин минтақаҳои ширдории Перу), маъдан (кони бузурги мис ва нуқраи Кобраиокс дар наздикӣ), косибии анъанавии нассоҷӣ ва савдо асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Уанкайо истгоҳи машҳури роҳи оҳани Фер-Каррил-Сентрал (хатти Лима–Уанкайо, ки тариқи қуллаи Тиклио дар баландии 4781 м мегузарад) ва шоҳроҳи марказии Перу амал мекунанд; '''Фурудгоҳи Хауха''' тахминан 40 км аз шаҳр рейсҳо ба Лима пешкаш мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази шаҳр бо калисои ҷомеа (1808) ва парки Конститутсия машҳур аст; '''ҷашни Уаконада''' (январ) — рақси анъанавии маскадорӣ — соли 2010 ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд. Бозори бузурги якшанбегии Уанкайо (Ферияи Уанкайо) бо маҳсулоти ҳунармандии анъанавӣ диққатро ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Аякучо]] * [[Андҳо]] nx8k7h6c20dqjlhk8myvgznkhueg1g9 1475272 1475271 2026-06-08T13:39:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475272 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уанкайо |номи аслӣ = Huancayo / Wankayuq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 75|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1572 |масоҳат = 262 |баландии маркази МА = 3271 |аҳолӣ = 456 250 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Уанкайо''' (ба испанӣ: ''Huancayo''; ба кечуа: ''Wankayuq'') — шаҳр дар Андҳои марказии [[Перу]], пойтахти минтақаи Хунин, дар водии бузурги Мантаро дар баландии тахминан 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Huancayo Huancayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 460 ҳазор нафар мегузарад. Уанкайо маркази асосии тиҷоратии Андҳои марказӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Маҳалли Уанкайо қадим аз тарафи тамаддуни ҳуанка маскун буд, ки бо империяи [[Инкоҳо]] зиёда аз 100 сол ҷанг кард ва танҳо асри XV дар хидмати Инкоҳо мутаваккил шуд. Соли 1572 истилогарони испонӣ шаҳри Сантисима-Тринидад-де-Уанкайоро бунёд карданд. Дар асри XIX Уанкайо нақши муҳим дар ҷанги истиқлоли Перу бозид: '''20 ноябри 1820 истиқлоли Перу''' дар Уанкайо аз ҷониби сарпарасти майдон Хосе де Сан Мартин эълон шуд (расман дар Лима 28 июли 1821).<ref name="brit" /> Соли 1908 кушодашавии роҳи оҳани машҳури Фер-Каррил-Сентрал (Лима–Уанкайо, бо роҳ дар баландии 4781 м — яке аз баландтарин роҳҳои оҳани мунтазами ҷаҳон) шаҳрро ба маркази тиҷоратии муҳим табдил дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уанкайо дар водии Мантаро, дар Андҳои марказии Перу, дар баландии 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, ҳарорати миёнаи солона ≈12°C; тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушку офтобӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уанкайо аз 460 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис ва кечуа мебошанд. Шаҳр ҳамчун маркази шинохти ҳунармандӣ ва мусиқии кечуа дар минтақаи марказии Андҳо машҳур аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уанкайо бар кишоварзии водии Мантаро (картошка, гандум, ҷав, шир — водӣ яке аз бузургтарин минтақаҳои ширдории Перу), маъдан (кони бузурги мис ва нуқраи Кобраиокс дар наздикӣ), косибии анъанавии нассоҷӣ ва савдо асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Уанкайо истгоҳи машҳури роҳи оҳани Фер-Каррил-Сентрал (хатти Лима–Уанкайо, ки тариқи қуллаи Тиклио дар баландии 4781 м мегузарад) ва шоҳроҳи марказии Перу амал мекунанд; '''Фурудгоҳи Хауха''' тахминан 40 км аз шаҳр рейсҳо ба Лима пешкаш мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази шаҳр бо калисои ҷомеа (1808) ва парки Конститутсия машҳур аст; '''ҷашни Уаконада''' (январ) — рақси анъанавии маскадорӣ — соли 2010 ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд. Бозори бузурги якшанбегии Уанкайо (Ферияи Уанкайо) бо маҳсулоти ҳунармандии анъанавӣ диққатро ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Аякучо]] * [[Андҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 2wfgirn423ke2pu4u4nyaar90afauki 1475273 1475272 2026-06-08T13:40:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475273 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уанкайо |номи аслӣ = Huancayo / Wankayuq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 75|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1572 |масоҳат = 262 |баландии маркази МА = 3271 |аҳолӣ = 456 250 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Уанкайо''' (ба испанӣ: ''Huancayo''; ба кечуа: ''Wankayuq'') — шаҳр дар Андҳои марказии [[Перу]], пойтахти минтақаи Хунин, дар водии бузурги Мантаро дар баландии тахминан 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Huancayo Huancayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 460 ҳазор нафар мегузарад. Уанкайо маркази асосии тиҷоратии Андҳои марказӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Маҳалли Уанкайо қадим аз тарафи тамаддуни ҳуанка маскун буд, ки бо империяи [[Инкоҳо]] зиёда аз 100 сол ҷанг кард ва танҳо асри XV дар хидмати Инкоҳо мутаваккил шуд. Соли 1572 истилогарони испонӣ шаҳри Сантисима-Тринидад-де-Уанкайоро бунёд карданд. Дар асри XIX Уанкайо нақши муҳим дар ҷанги истиқлоли Перу бозид: '''20 ноябри 1820 истиқлоли Перу''' дар Уанкайо аз ҷониби сарпарасти майдон Хосе де Сан Мартин эълон шуд (расман дар Лима 28 июли 1821).<ref name="brit" /> Соли 1908 кушодашавии роҳи оҳани машҳури Фер-Каррил-Сентрал (Лима–Уанкайо, бо роҳ дар баландии 4781 м — яке аз баландтарин роҳҳои оҳани мунтазами ҷаҳон) шаҳрро ба маркази тиҷоратии муҳим табдил дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уанкайо дар водии Мантаро, дар Андҳои марказии Перу, дар баландии 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, ҳарорати миёнаи солона ≈12°C; тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушку офтобӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уанкайо аз 460 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис ва кечуа мебошанд. Шаҳр ҳамчун маркази шинохти ҳунармандӣ ва мусиқии кечуа дар минтақаи марказии Андҳо машҳур аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уанкайо бар кишоварзии водии Мантаро (картошка, гандум, ҷав, шир — водӣ яке аз бузургтарин минтақаҳои ширдории Перу), маъдан (кони бузурги мис ва нуқраи Кобраиокс дар наздикӣ), косибии анъанавии нассоҷӣ ва савдо асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Уанкайо истгоҳи машҳури роҳи оҳани Фер-Каррил-Сентрал (хатти Лима–Уанкайо, ки тариқи қуллаи Тиклио дар баландии 4781 м мегузарад) ва шоҳроҳи марказии Перу амал мекунанд; '''Фурудгоҳи Хауха''' тахминан 40 км аз шаҳр рейсҳо ба Лима пешкаш мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази шаҳр бо калисои ҷомеа (1808) ва парки Конститутсия машҳур аст; '''ҷашни Уаконада''' (январ) — рақси анъанавии маскадорӣ — соли 2010 ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд. Бозори бузурги якшанбегии Уанкайо (Ферияи Уанкайо) бо маҳсулоти ҳунармандии анъанавӣ диққатро ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Аякучо]] * [[Андҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Huancayo Уанкайо дар Encyclopædia Britannica] ebyk3pbitje24bq2ui6olzk1q4kdrio 1475274 1475273 2026-06-08T13:40:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475274 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уанкайо |номи аслӣ = Huancayo / Wankayuq |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 12|lat_min = 4|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 75|lon_min = 12|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1572 |масоҳат = 262 |баландии маркази МА = 3271 |аҳолӣ = 456 250 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Уанкайо''' (ба испанӣ: ''Huancayo''; ба кечуа: ''Wankayuq'') — шаҳр дар Андҳои марказии [[Перу]], пойтахти минтақаи Хунин, дар водии бузурги Мантаро дар баландии тахминан 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Huancayo Huancayo] — Encyclopædia Britannica</ref> Бо агломератсия аҳолии шаҳр аз 460 ҳазор нафар мегузарад. Уанкайо маркази асосии тиҷоратии Андҳои марказӣ ба ҳисоб меравад. == Таърих == Маҳалли Уанкайо қадим аз тарафи тамаддуни ҳуанка маскун буд, ки бо империяи [[Инкоҳо]] зиёда аз 100 сол ҷанг кард ва танҳо асри XV дар хидмати Инкоҳо мутаваккил шуд. Соли 1572 истилогарони испонӣ шаҳри Сантисима-Тринидад-де-Уанкайоро бунёд карданд. Дар асри XIX Уанкайо нақши муҳим дар ҷанги истиқлоли Перу бозид: '''20 ноябри 1820 истиқлоли Перу''' дар Уанкайо аз ҷониби сарпарасти майдон Хосе де Сан Мартин эълон шуд (расман дар Лима 28 июли 1821).<ref name="brit" /> Соли 1908 кушодашавии роҳи оҳани машҳури Фер-Каррил-Сентрал (Лима–Уанкайо, бо роҳ дар баландии 4781 м — яке аз баландтарин роҳҳои оҳани мунтазами ҷаҳон) шаҳрро ба маркази тиҷоратии муҳим табдил дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уанкайо дар водии Мантаро, дар Андҳои марказии Перу, дар баландии 3271 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии нимхушк буда, ҳарорати миёнаи солона ≈12°C; тобистон (декабр–март) намнок ва зимистон хушку офтобӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уанкайо аз 460 ҳазор нафар мегузарад; аксарият метис ва кечуа мебошанд. Шаҳр ҳамчун маркази шинохти ҳунармандӣ ва мусиқии кечуа дар минтақаи марказии Андҳо машҳур аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уанкайо бар кишоварзии водии Мантаро (картошка, гандум, ҷав, шир — водӣ яке аз бузургтарин минтақаҳои ширдории Перу), маъдан (кони бузурги мис ва нуқраи Кобраиокс дар наздикӣ), косибии анъанавии нассоҷӣ ва савдо асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Уанкайо истгоҳи машҳури роҳи оҳани Фер-Каррил-Сентрал (хатти Лима–Уанкайо, ки тариқи қуллаи Тиклио дар баландии 4781 м мегузарад) ва шоҳроҳи марказии Перу амал мекунанд; '''Фурудгоҳи Хауха''' тахминан 40 км аз шаҳр рейсҳо ба Лима пешкаш мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази шаҳр бо калисои ҷомеа (1808) ва парки Конститутсия машҳур аст; '''ҷашни Уаконада''' (январ) — рақси анъанавии маскадорӣ — соли 2010 ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд. Бозори бузурги якшанбегии Уанкайо (Ферияи Уанкайо) бо маҳсулоти ҳунармандии анъанавӣ диққатро ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Аякучо]] * [[Андҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Huancayo Уанкайо дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Перу]] [[Гурӯҳ:Перу]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 9mvrg3eutnhgs7a2pc86j2x1nj91kki 0 331907 1475275 2026-06-08T13:40:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475275 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аякучо |номи аслӣ = Ayacucho / Ayakuchu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 9|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 74|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 9 январи 1539 (Уаманга) |масоҳат = 89 |баландии маркази МА = 2761 |аҳолӣ = 180 766 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Аякучо''' (ба испанӣ: ''Ayacucho''; ба кечуа: ''Ayakuchu'' — «гӯшаи мурдагон») — шаҳр дар Андҳои ҷанубии [[Перу]], пойтахти минтақаи Аякучо, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ayacucho Ayacucho] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 180 ҳазор нафар буда, маркази муҳими таърихӣ — макони '''ҷанги Аякучо''' (9 декабри 1824), ки истиқлоли тамоми Амрикои Лотинӣ аз Испанияро муҳр кард — мебошад.<ref name="brit" /> 0tlwiorirubw6g9g3wd1m6m6huwat7z 1475276 1475275 2026-06-08T13:40:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475276 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аякучо |номи аслӣ = Ayacucho / Ayakuchu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 9|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 74|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 9 январи 1539 (Уаманга) |масоҳат = 89 |баландии маркази МА = 2761 |аҳолӣ = 180 766 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Аякучо''' (ба испанӣ: ''Ayacucho''; ба кечуа: ''Ayakuchu'' — «гӯшаи мурдагон») — шаҳр дар Андҳои ҷанубии [[Перу]], пойтахти минтақаи Аякучо, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ayacucho Ayacucho] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 180 ҳазор нафар буда, маркази муҳими таърихӣ — макони '''ҷанги Аякучо''' (9 декабри 1824), ки истиқлоли тамоми Амрикои Лотинӣ аз Испанияро муҳр кард — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аякучо қадим маҳди тамаддуни '''Уари''' (асрҳои VI–XI) — нахустин империяи бузурги Андҳои марказӣ — буд. Соли 1539 истилогари испонӣ Франсиско Писарро шаҳри '''Сан-Хуан-де-ла-Фронтера-де-Уаманга''' бунёд кард, ки бо номи Уаманга то соли 1825 маъруф буд.<ref name="brit" /> '''9 декабри 1824''' дар наздикии Аякучо (дар маҳалли Пампа-де-Кинуа) ҷанги ҳалкунандаи Аякучо рӯй дод: лашкари 5780-нафараи озодихоҳ бо роҳбарии генерали венесуэлатабор '''Антонио Хосе де Сукре''' лашкари 9300-нафараи испонии Висерой Хосе де ла Сернаро шикаст дод. Ин ҷанг тахминан 300 соли мустамликадории Испанияро дар Амрикои Лотинӣ ба охир расонид; ба ифтихори ҷанг президенти Перу Симон Боливар соли 1825 шаҳри Уамангаро ба номи Аякучо тағйир дод.<ref name="brit" /> 17 майи 1980 дар Аякучо шӯриши маоистии '''Роҳи дурахшон''' (Sendero Luminoso) бо роҳбарии профессори Донишгоҳи Уамангаи Аякучо Абимаел Гусман сар зад ва тӯли солҳои 1980–2000 ба ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар дар тамоми Перу боис гардид. eu0i9v4rnyjdquegr530igq7y1b8vmb 1475277 1475276 2026-06-08T13:40:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475277 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аякучо |номи аслӣ = Ayacucho / Ayakuchu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 9|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 74|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 9 январи 1539 (Уаманга) |масоҳат = 89 |баландии маркази МА = 2761 |аҳолӣ = 180 766 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Аякучо''' (ба испанӣ: ''Ayacucho''; ба кечуа: ''Ayakuchu'' — «гӯшаи мурдагон») — шаҳр дар Андҳои ҷанубии [[Перу]], пойтахти минтақаи Аякучо, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ayacucho Ayacucho] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 180 ҳазор нафар буда, маркази муҳими таърихӣ — макони '''ҷанги Аякучо''' (9 декабри 1824), ки истиқлоли тамоми Амрикои Лотинӣ аз Испанияро муҳр кард — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аякучо қадим маҳди тамаддуни '''Уари''' (асрҳои VI–XI) — нахустин империяи бузурги Андҳои марказӣ — буд. Соли 1539 истилогари испонӣ Франсиско Писарро шаҳри '''Сан-Хуан-де-ла-Фронтера-де-Уаманга''' бунёд кард, ки бо номи Уаманга то соли 1825 маъруф буд.<ref name="brit" /> '''9 декабри 1824''' дар наздикии Аякучо (дар маҳалли Пампа-де-Кинуа) ҷанги ҳалкунандаи Аякучо рӯй дод: лашкари 5780-нафараи озодихоҳ бо роҳбарии генерали венесуэлатабор '''Антонио Хосе де Сукре''' лашкари 9300-нафараи испонии Висерой Хосе де ла Сернаро шикаст дод. Ин ҷанг тахминан 300 соли мустамликадории Испанияро дар Амрикои Лотинӣ ба охир расонид; ба ифтихори ҷанг президенти Перу Симон Боливар соли 1825 шаҳри Уамангаро ба номи Аякучо тағйир дод.<ref name="brit" /> 17 майи 1980 дар Аякучо шӯриши маоистии '''Роҳи дурахшон''' (Sendero Luminoso) бо роҳбарии профессори Донишгоҳи Уамангаи Аякучо Абимаел Гусман сар зад ва тӯли солҳои 1980–2000 ба ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар дар тамоми Перу боис гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аякучо дар Андҳои ҷанубии Перу, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Акуйчо ва Расуэло воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона ≈17°C; шаҳр бо «шаҳри 33 калисо» ва бо офтоби қариб ҳамеша дурахшон машҳур аст. 9uxf1s7o9k6r2373mf61gqzfjfbeeqo 1475278 1475277 2026-06-08T13:41:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475278 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аякучо |номи аслӣ = Ayacucho / Ayakuchu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 9|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 74|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 9 январи 1539 (Уаманга) |масоҳат = 89 |баландии маркази МА = 2761 |аҳолӣ = 180 766 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Аякучо''' (ба испанӣ: ''Ayacucho''; ба кечуа: ''Ayakuchu'' — «гӯшаи мурдагон») — шаҳр дар Андҳои ҷанубии [[Перу]], пойтахти минтақаи Аякучо, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ayacucho Ayacucho] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 180 ҳазор нафар буда, маркази муҳими таърихӣ — макони '''ҷанги Аякучо''' (9 декабри 1824), ки истиқлоли тамоми Амрикои Лотинӣ аз Испанияро муҳр кард — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аякучо қадим маҳди тамаддуни '''Уари''' (асрҳои VI–XI) — нахустин империяи бузурги Андҳои марказӣ — буд. Соли 1539 истилогари испонӣ Франсиско Писарро шаҳри '''Сан-Хуан-де-ла-Фронтера-де-Уаманга''' бунёд кард, ки бо номи Уаманга то соли 1825 маъруф буд.<ref name="brit" /> '''9 декабри 1824''' дар наздикии Аякучо (дар маҳалли Пампа-де-Кинуа) ҷанги ҳалкунандаи Аякучо рӯй дод: лашкари 5780-нафараи озодихоҳ бо роҳбарии генерали венесуэлатабор '''Антонио Хосе де Сукре''' лашкари 9300-нафараи испонии Висерой Хосе де ла Сернаро шикаст дод. Ин ҷанг тахминан 300 соли мустамликадории Испанияро дар Амрикои Лотинӣ ба охир расонид; ба ифтихори ҷанг президенти Перу Симон Боливар соли 1825 шаҳри Уамангаро ба номи Аякучо тағйир дод.<ref name="brit" /> 17 майи 1980 дар Аякучо шӯриши маоистии '''Роҳи дурахшон''' (Sendero Luminoso) бо роҳбарии профессори Донишгоҳи Уамангаи Аякучо Абимаел Гусман сар зад ва тӯли солҳои 1980–2000 ба ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар дар тамоми Перу боис гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аякучо дар Андҳои ҷанубии Перу, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Акуйчо ва Расуэло воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона ≈17°C; шаҳр бо «шаҳри 33 калисо» ва бо офтоби қариб ҳамеша дурахшон машҳур аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Аякучо тахминан 180 ҳазор ва бо вилоят аз 600 ҳазор нафар мегузарад; аксарият кечуазабонанд (зиёда аз 65% дар вилоят). Дар тӯли солҳои 1980–2000 шаҳр аз муҳоҷирати дохилии оммавӣ бо сабаби терроризми «Роҳи дурахшон» азият кашид.<ref name="brit" /> gynicxnnj0j2b07zmyb1pa9bqcubc0o 1475279 1475278 2026-06-08T13:41:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475279 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аякучо |номи аслӣ = Ayacucho / Ayakuchu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 9|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 74|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 9 январи 1539 (Уаманга) |масоҳат = 89 |баландии маркази МА = 2761 |аҳолӣ = 180 766 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Аякучо''' (ба испанӣ: ''Ayacucho''; ба кечуа: ''Ayakuchu'' — «гӯшаи мурдагон») — шаҳр дар Андҳои ҷанубии [[Перу]], пойтахти минтақаи Аякучо, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ayacucho Ayacucho] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 180 ҳазор нафар буда, маркази муҳими таърихӣ — макони '''ҷанги Аякучо''' (9 декабри 1824), ки истиқлоли тамоми Амрикои Лотинӣ аз Испанияро муҳр кард — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аякучо қадим маҳди тамаддуни '''Уари''' (асрҳои VI–XI) — нахустин империяи бузурги Андҳои марказӣ — буд. Соли 1539 истилогари испонӣ Франсиско Писарро шаҳри '''Сан-Хуан-де-ла-Фронтера-де-Уаманга''' бунёд кард, ки бо номи Уаманга то соли 1825 маъруф буд.<ref name="brit" /> '''9 декабри 1824''' дар наздикии Аякучо (дар маҳалли Пампа-де-Кинуа) ҷанги ҳалкунандаи Аякучо рӯй дод: лашкари 5780-нафараи озодихоҳ бо роҳбарии генерали венесуэлатабор '''Антонио Хосе де Сукре''' лашкари 9300-нафараи испонии Висерой Хосе де ла Сернаро шикаст дод. Ин ҷанг тахминан 300 соли мустамликадории Испанияро дар Амрикои Лотинӣ ба охир расонид; ба ифтихори ҷанг президенти Перу Симон Боливар соли 1825 шаҳри Уамангаро ба номи Аякучо тағйир дод.<ref name="brit" /> 17 майи 1980 дар Аякучо шӯриши маоистии '''Роҳи дурахшон''' (Sendero Luminoso) бо роҳбарии профессори Донишгоҳи Уамангаи Аякучо Абимаел Гусман сар зад ва тӯли солҳои 1980–2000 ба ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар дар тамоми Перу боис гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аякучо дар Андҳои ҷанубии Перу, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Акуйчо ва Расуэло воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона ≈17°C; шаҳр бо «шаҳри 33 калисо» ва бо офтоби қариб ҳамеша дурахшон машҳур аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Аякучо тахминан 180 ҳазор ва бо вилоят аз 600 ҳазор нафар мегузарад; аксарият кечуазабонанд (зиёда аз 65% дар вилоят). Дар тӯли солҳои 1980–2000 шаҳр аз муҳоҷирати дохилии оммавӣ бо сабаби терроризми «Роҳи дурахшон» азият кашид.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аякучо бар кишоварзии хурд (картошка, ҷав, киноа), нассоҷии анъанавии нахи алпака, косибии анъанавии «ретабло» (паромидаҳои хурди дарунаш бо саҳнаҳои динӣ) ва кашфиёти санъати хатти Уаманга асос меёбад. Маъдан (нуқра, тилло) ва сайёҳии динӣ низ нақш доранд. b6n1ei6xtkamrf4to89poa0j3bk40h7 1475280 1475279 2026-06-08T13:41:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475280 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аякучо |номи аслӣ = Ayacucho / Ayakuchu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 9|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 74|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 9 январи 1539 (Уаманга) |масоҳат = 89 |баландии маркази МА = 2761 |аҳолӣ = 180 766 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Аякучо''' (ба испанӣ: ''Ayacucho''; ба кечуа: ''Ayakuchu'' — «гӯшаи мурдагон») — шаҳр дар Андҳои ҷанубии [[Перу]], пойтахти минтақаи Аякучо, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ayacucho Ayacucho] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 180 ҳазор нафар буда, маркази муҳими таърихӣ — макони '''ҷанги Аякучо''' (9 декабри 1824), ки истиқлоли тамоми Амрикои Лотинӣ аз Испанияро муҳр кард — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аякучо қадим маҳди тамаддуни '''Уари''' (асрҳои VI–XI) — нахустин империяи бузурги Андҳои марказӣ — буд. Соли 1539 истилогари испонӣ Франсиско Писарро шаҳри '''Сан-Хуан-де-ла-Фронтера-де-Уаманга''' бунёд кард, ки бо номи Уаманга то соли 1825 маъруф буд.<ref name="brit" /> '''9 декабри 1824''' дар наздикии Аякучо (дар маҳалли Пампа-де-Кинуа) ҷанги ҳалкунандаи Аякучо рӯй дод: лашкари 5780-нафараи озодихоҳ бо роҳбарии генерали венесуэлатабор '''Антонио Хосе де Сукре''' лашкари 9300-нафараи испонии Висерой Хосе де ла Сернаро шикаст дод. Ин ҷанг тахминан 300 соли мустамликадории Испанияро дар Амрикои Лотинӣ ба охир расонид; ба ифтихори ҷанг президенти Перу Симон Боливар соли 1825 шаҳри Уамангаро ба номи Аякучо тағйир дод.<ref name="brit" /> 17 майи 1980 дар Аякучо шӯриши маоистии '''Роҳи дурахшон''' (Sendero Luminoso) бо роҳбарии профессори Донишгоҳи Уамангаи Аякучо Абимаел Гусман сар зад ва тӯли солҳои 1980–2000 ба ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар дар тамоми Перу боис гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аякучо дар Андҳои ҷанубии Перу, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Акуйчо ва Расуэло воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона ≈17°C; шаҳр бо «шаҳри 33 калисо» ва бо офтоби қариб ҳамеша дурахшон машҳур аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Аякучо тахминан 180 ҳазор ва бо вилоят аз 600 ҳазор нафар мегузарад; аксарият кечуазабонанд (зиёда аз 65% дар вилоят). Дар тӯли солҳои 1980–2000 шаҳр аз муҳоҷирати дохилии оммавӣ бо сабаби терроризми «Роҳи дурахшон» азият кашид.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аякучо бар кишоварзии хурд (картошка, ҷав, киноа), нассоҷии анъанавии нахи алпака, косибии анъанавии «ретабло» (паромидаҳои хурди дарунаш бо саҳнаҳои динӣ) ва кашфиёти санъати хатти Уаманга асос меёбад. Маъдан (нуқра, тилло) ва сайёҳии динӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Аякучо Фурудгоҳи Алфредо Менготти-Карбаҷал (рейсҳо ба Лима ва Куско) ва истгоҳи автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Лос-Либертадорес шаҳрро бо Лима тариқи Уанкайо пайваст мекунад. 3gzvgbbtmonzmdkgla3qgsnah2afj5i 1475281 1475280 2026-06-08T13:41:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475281 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аякучо |номи аслӣ = Ayacucho / Ayakuchu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 9|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 74|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 9 январи 1539 (Уаманга) |масоҳат = 89 |баландии маркази МА = 2761 |аҳолӣ = 180 766 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Аякучо''' (ба испанӣ: ''Ayacucho''; ба кечуа: ''Ayakuchu'' — «гӯшаи мурдагон») — шаҳр дар Андҳои ҷанубии [[Перу]], пойтахти минтақаи Аякучо, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ayacucho Ayacucho] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 180 ҳазор нафар буда, маркази муҳими таърихӣ — макони '''ҷанги Аякучо''' (9 декабри 1824), ки истиқлоли тамоми Амрикои Лотинӣ аз Испанияро муҳр кард — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аякучо қадим маҳди тамаддуни '''Уари''' (асрҳои VI–XI) — нахустин империяи бузурги Андҳои марказӣ — буд. Соли 1539 истилогари испонӣ Франсиско Писарро шаҳри '''Сан-Хуан-де-ла-Фронтера-де-Уаманга''' бунёд кард, ки бо номи Уаманга то соли 1825 маъруф буд.<ref name="brit" /> '''9 декабри 1824''' дар наздикии Аякучо (дар маҳалли Пампа-де-Кинуа) ҷанги ҳалкунандаи Аякучо рӯй дод: лашкари 5780-нафараи озодихоҳ бо роҳбарии генерали венесуэлатабор '''Антонио Хосе де Сукре''' лашкари 9300-нафараи испонии Висерой Хосе де ла Сернаро шикаст дод. Ин ҷанг тахминан 300 соли мустамликадории Испанияро дар Амрикои Лотинӣ ба охир расонид; ба ифтихори ҷанг президенти Перу Симон Боливар соли 1825 шаҳри Уамангаро ба номи Аякучо тағйир дод.<ref name="brit" /> 17 майи 1980 дар Аякучо шӯриши маоистии '''Роҳи дурахшон''' (Sendero Luminoso) бо роҳбарии профессори Донишгоҳи Уамангаи Аякучо Абимаел Гусман сар зад ва тӯли солҳои 1980–2000 ба ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар дар тамоми Перу боис гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аякучо дар Андҳои ҷанубии Перу, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Акуйчо ва Расуэло воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона ≈17°C; шаҳр бо «шаҳри 33 калисо» ва бо офтоби қариб ҳамеша дурахшон машҳур аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Аякучо тахминан 180 ҳазор ва бо вилоят аз 600 ҳазор нафар мегузарад; аксарият кечуазабонанд (зиёда аз 65% дар вилоят). Дар тӯли солҳои 1980–2000 шаҳр аз муҳоҷирати дохилии оммавӣ бо сабаби терроризми «Роҳи дурахшон» азият кашид.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аякучо бар кишоварзии хурд (картошка, ҷав, киноа), нассоҷии анъанавии нахи алпака, косибии анъанавии «ретабло» (паромидаҳои хурди дарунаш бо саҳнаҳои динӣ) ва кашфиёти санъати хатти Уаманга асос меёбад. Маъдан (нуқра, тилло) ва сайёҳии динӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Аякучо Фурудгоҳи Алфредо Менготти-Карбаҷал (рейсҳо ба Лима ва Куско) ва истгоҳи автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Лос-Либертадорес шаҳрро бо Лима тариқи Уанкайо пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Аякучоро бо унвони '''«Шаҳри 33 калисо»''' меноманд: маҷмааи калисоҳои испонии асрҳои XVI–XVII (калисои ҷомеа, Сан-Кристобал, Санта-Тереса, Санта-Клара) дар маркази таърихӣ нигоҳ дошта шудаанд. '''Семана-Санта-де-Аякучо''' (Ҳафтаи Муқаддас — апрел) яке аз машҳуртарин ҷашнҳои диниу фарҳангии Амрикои Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Дар наздикии шаҳр Пампа-де-Кинуа (макони ҷанги Аякучо бо обелиски 44-метра), маҷмаи бостонии империяи Уари ва шаҳри инкоҳои Вилкашуаман воқеъанд. 14jywfsreezv7cxry5r8fdvktpwb53n 1475282 1475281 2026-06-08T13:42:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475282 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аякучо |номи аслӣ = Ayacucho / Ayakuchu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 9|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 74|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 9 январи 1539 (Уаманга) |масоҳат = 89 |баландии маркази МА = 2761 |аҳолӣ = 180 766 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Аякучо''' (ба испанӣ: ''Ayacucho''; ба кечуа: ''Ayakuchu'' — «гӯшаи мурдагон») — шаҳр дар Андҳои ҷанубии [[Перу]], пойтахти минтақаи Аякучо, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ayacucho Ayacucho] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 180 ҳазор нафар буда, маркази муҳими таърихӣ — макони '''ҷанги Аякучо''' (9 декабри 1824), ки истиқлоли тамоми Амрикои Лотинӣ аз Испанияро муҳр кард — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аякучо қадим маҳди тамаддуни '''Уари''' (асрҳои VI–XI) — нахустин империяи бузурги Андҳои марказӣ — буд. Соли 1539 истилогари испонӣ Франсиско Писарро шаҳри '''Сан-Хуан-де-ла-Фронтера-де-Уаманга''' бунёд кард, ки бо номи Уаманга то соли 1825 маъруф буд.<ref name="brit" /> '''9 декабри 1824''' дар наздикии Аякучо (дар маҳалли Пампа-де-Кинуа) ҷанги ҳалкунандаи Аякучо рӯй дод: лашкари 5780-нафараи озодихоҳ бо роҳбарии генерали венесуэлатабор '''Антонио Хосе де Сукре''' лашкари 9300-нафараи испонии Висерой Хосе де ла Сернаро шикаст дод. Ин ҷанг тахминан 300 соли мустамликадории Испанияро дар Амрикои Лотинӣ ба охир расонид; ба ифтихори ҷанг президенти Перу Симон Боливар соли 1825 шаҳри Уамангаро ба номи Аякучо тағйир дод.<ref name="brit" /> 17 майи 1980 дар Аякучо шӯриши маоистии '''Роҳи дурахшон''' (Sendero Luminoso) бо роҳбарии профессори Донишгоҳи Уамангаи Аякучо Абимаел Гусман сар зад ва тӯли солҳои 1980–2000 ба ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар дар тамоми Перу боис гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аякучо дар Андҳои ҷанубии Перу, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Акуйчо ва Расуэло воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона ≈17°C; шаҳр бо «шаҳри 33 калисо» ва бо офтоби қариб ҳамеша дурахшон машҳур аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Аякучо тахминан 180 ҳазор ва бо вилоят аз 600 ҳазор нафар мегузарад; аксарият кечуазабонанд (зиёда аз 65% дар вилоят). Дар тӯли солҳои 1980–2000 шаҳр аз муҳоҷирати дохилии оммавӣ бо сабаби терроризми «Роҳи дурахшон» азият кашид.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аякучо бар кишоварзии хурд (картошка, ҷав, киноа), нассоҷии анъанавии нахи алпака, косибии анъанавии «ретабло» (паромидаҳои хурди дарунаш бо саҳнаҳои динӣ) ва кашфиёти санъати хатти Уаманга асос меёбад. Маъдан (нуқра, тилло) ва сайёҳии динӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Аякучо Фурудгоҳи Алфредо Менготти-Карбаҷал (рейсҳо ба Лима ва Куско) ва истгоҳи автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Лос-Либертадорес шаҳрро бо Лима тариқи Уанкайо пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Аякучоро бо унвони '''«Шаҳри 33 калисо»''' меноманд: маҷмааи калисоҳои испонии асрҳои XVI–XVII (калисои ҷомеа, Сан-Кристобал, Санта-Тереса, Санта-Клара) дар маркази таърихӣ нигоҳ дошта шудаанд. '''Семана-Санта-де-Аякучо''' (Ҳафтаи Муқаддас — апрел) яке аз машҳуртарин ҷашнҳои диниу фарҳангии Амрикои Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Дар наздикии шаҳр Пампа-де-Кинуа (макони ҷанги Аякучо бо обелиски 44-метра), маҷмаи бостонии империяи Уари ва шаҳри инкоҳои Вилкашуаман воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Куско]] * [[Уанкайо]] * [[Инкоҳо]] 3f6dnixpo4g2xjdmh6l7nffrksc12u1 1475283 1475282 2026-06-08T13:42:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475283 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аякучо |номи аслӣ = Ayacucho / Ayakuchu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 9|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 74|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 9 январи 1539 (Уаманга) |масоҳат = 89 |баландии маркази МА = 2761 |аҳолӣ = 180 766 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Аякучо''' (ба испанӣ: ''Ayacucho''; ба кечуа: ''Ayakuchu'' — «гӯшаи мурдагон») — шаҳр дар Андҳои ҷанубии [[Перу]], пойтахти минтақаи Аякучо, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ayacucho Ayacucho] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 180 ҳазор нафар буда, маркази муҳими таърихӣ — макони '''ҷанги Аякучо''' (9 декабри 1824), ки истиқлоли тамоми Амрикои Лотинӣ аз Испанияро муҳр кард — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аякучо қадим маҳди тамаддуни '''Уари''' (асрҳои VI–XI) — нахустин империяи бузурги Андҳои марказӣ — буд. Соли 1539 истилогари испонӣ Франсиско Писарро шаҳри '''Сан-Хуан-де-ла-Фронтера-де-Уаманга''' бунёд кард, ки бо номи Уаманга то соли 1825 маъруф буд.<ref name="brit" /> '''9 декабри 1824''' дар наздикии Аякучо (дар маҳалли Пампа-де-Кинуа) ҷанги ҳалкунандаи Аякучо рӯй дод: лашкари 5780-нафараи озодихоҳ бо роҳбарии генерали венесуэлатабор '''Антонио Хосе де Сукре''' лашкари 9300-нафараи испонии Висерой Хосе де ла Сернаро шикаст дод. Ин ҷанг тахминан 300 соли мустамликадории Испанияро дар Амрикои Лотинӣ ба охир расонид; ба ифтихори ҷанг президенти Перу Симон Боливар соли 1825 шаҳри Уамангаро ба номи Аякучо тағйир дод.<ref name="brit" /> 17 майи 1980 дар Аякучо шӯриши маоистии '''Роҳи дурахшон''' (Sendero Luminoso) бо роҳбарии профессори Донишгоҳи Уамангаи Аякучо Абимаел Гусман сар зад ва тӯли солҳои 1980–2000 ба ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар дар тамоми Перу боис гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аякучо дар Андҳои ҷанубии Перу, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Акуйчо ва Расуэло воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона ≈17°C; шаҳр бо «шаҳри 33 калисо» ва бо офтоби қариб ҳамеша дурахшон машҳур аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Аякучо тахминан 180 ҳазор ва бо вилоят аз 600 ҳазор нафар мегузарад; аксарият кечуазабонанд (зиёда аз 65% дар вилоят). Дар тӯли солҳои 1980–2000 шаҳр аз муҳоҷирати дохилии оммавӣ бо сабаби терроризми «Роҳи дурахшон» азият кашид.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аякучо бар кишоварзии хурд (картошка, ҷав, киноа), нассоҷии анъанавии нахи алпака, косибии анъанавии «ретабло» (паромидаҳои хурди дарунаш бо саҳнаҳои динӣ) ва кашфиёти санъати хатти Уаманга асос меёбад. Маъдан (нуқра, тилло) ва сайёҳии динӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Аякучо Фурудгоҳи Алфредо Менготти-Карбаҷал (рейсҳо ба Лима ва Куско) ва истгоҳи автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Лос-Либертадорес шаҳрро бо Лима тариқи Уанкайо пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Аякучоро бо унвони '''«Шаҳри 33 калисо»''' меноманд: маҷмааи калисоҳои испонии асрҳои XVI–XVII (калисои ҷомеа, Сан-Кристобал, Санта-Тереса, Санта-Клара) дар маркази таърихӣ нигоҳ дошта шудаанд. '''Семана-Санта-де-Аякучо''' (Ҳафтаи Муқаддас — апрел) яке аз машҳуртарин ҷашнҳои диниу фарҳангии Амрикои Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Дар наздикии шаҳр Пампа-де-Кинуа (макони ҷанги Аякучо бо обелиски 44-метра), маҷмаи бостонии империяи Уари ва шаҳри инкоҳои Вилкашуаман воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Куско]] * [[Уанкайо]] * [[Инкоҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 46jz5n0mm5qtp9e2t9u2sk56wryryf6 1475284 1475283 2026-06-08T13:42:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475284 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аякучо |номи аслӣ = Ayacucho / Ayakuchu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 9|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 74|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 9 январи 1539 (Уаманга) |масоҳат = 89 |баландии маркази МА = 2761 |аҳолӣ = 180 766 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Аякучо''' (ба испанӣ: ''Ayacucho''; ба кечуа: ''Ayakuchu'' — «гӯшаи мурдагон») — шаҳр дар Андҳои ҷанубии [[Перу]], пойтахти минтақаи Аякучо, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ayacucho Ayacucho] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 180 ҳазор нафар буда, маркази муҳими таърихӣ — макони '''ҷанги Аякучо''' (9 декабри 1824), ки истиқлоли тамоми Амрикои Лотинӣ аз Испанияро муҳр кард — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аякучо қадим маҳди тамаддуни '''Уари''' (асрҳои VI–XI) — нахустин империяи бузурги Андҳои марказӣ — буд. Соли 1539 истилогари испонӣ Франсиско Писарро шаҳри '''Сан-Хуан-де-ла-Фронтера-де-Уаманга''' бунёд кард, ки бо номи Уаманга то соли 1825 маъруф буд.<ref name="brit" /> '''9 декабри 1824''' дар наздикии Аякучо (дар маҳалли Пампа-де-Кинуа) ҷанги ҳалкунандаи Аякучо рӯй дод: лашкари 5780-нафараи озодихоҳ бо роҳбарии генерали венесуэлатабор '''Антонио Хосе де Сукре''' лашкари 9300-нафараи испонии Висерой Хосе де ла Сернаро шикаст дод. Ин ҷанг тахминан 300 соли мустамликадории Испанияро дар Амрикои Лотинӣ ба охир расонид; ба ифтихори ҷанг президенти Перу Симон Боливар соли 1825 шаҳри Уамангаро ба номи Аякучо тағйир дод.<ref name="brit" /> 17 майи 1980 дар Аякучо шӯриши маоистии '''Роҳи дурахшон''' (Sendero Luminoso) бо роҳбарии профессори Донишгоҳи Уамангаи Аякучо Абимаел Гусман сар зад ва тӯли солҳои 1980–2000 ба ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар дар тамоми Перу боис гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аякучо дар Андҳои ҷанубии Перу, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Акуйчо ва Расуэло воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона ≈17°C; шаҳр бо «шаҳри 33 калисо» ва бо офтоби қариб ҳамеша дурахшон машҳур аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Аякучо тахминан 180 ҳазор ва бо вилоят аз 600 ҳазор нафар мегузарад; аксарият кечуазабонанд (зиёда аз 65% дар вилоят). Дар тӯли солҳои 1980–2000 шаҳр аз муҳоҷирати дохилии оммавӣ бо сабаби терроризми «Роҳи дурахшон» азият кашид.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аякучо бар кишоварзии хурд (картошка, ҷав, киноа), нассоҷии анъанавии нахи алпака, косибии анъанавии «ретабло» (паромидаҳои хурди дарунаш бо саҳнаҳои динӣ) ва кашфиёти санъати хатти Уаманга асос меёбад. Маъдан (нуқра, тилло) ва сайёҳии динӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Аякучо Фурудгоҳи Алфредо Менготти-Карбаҷал (рейсҳо ба Лима ва Куско) ва истгоҳи автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Лос-Либертадорес шаҳрро бо Лима тариқи Уанкайо пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Аякучоро бо унвони '''«Шаҳри 33 калисо»''' меноманд: маҷмааи калисоҳои испонии асрҳои XVI–XVII (калисои ҷомеа, Сан-Кристобал, Санта-Тереса, Санта-Клара) дар маркази таърихӣ нигоҳ дошта шудаанд. '''Семана-Санта-де-Аякучо''' (Ҳафтаи Муқаддас — апрел) яке аз машҳуртарин ҷашнҳои диниу фарҳангии Амрикои Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Дар наздикии шаҳр Пампа-де-Кинуа (макони ҷанги Аякучо бо обелиски 44-метра), маҷмаи бостонии империяи Уари ва шаҳри инкоҳои Вилкашуаман воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Куско]] * [[Уанкайо]] * [[Инкоҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Ayacucho Аякучо дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.britannica.com/event/Battle-of-Ayacucho Ҷанги Аякучо — Encyclopædia Britannica] fwxnea0gn8pufy8z8jbjoc0l3xlb73y 1475285 1475284 2026-06-08T13:42:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475285 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Аякучо |номи аслӣ = Ayacucho / Ayakuchu |кишвар = Перу |lat_dir = S|lat_deg = 13|lat_min = 9|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 74|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 9 январи 1539 (Уаманга) |масоҳат = 89 |баландии маркази МА = 2761 |аҳолӣ = 180 766 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |вақти минтақавӣ = -5 |сайт = }} '''Аякучо''' (ба испанӣ: ''Ayacucho''; ба кечуа: ''Ayakuchu'' — «гӯшаи мурдагон») — шаҳр дар Андҳои ҷанубии [[Перу]], пойтахти минтақаи Аякучо, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ayacucho Ayacucho] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 180 ҳазор нафар буда, маркази муҳими таърихӣ — макони '''ҷанги Аякучо''' (9 декабри 1824), ки истиқлоли тамоми Амрикои Лотинӣ аз Испанияро муҳр кард — мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Аякучо қадим маҳди тамаддуни '''Уари''' (асрҳои VI–XI) — нахустин империяи бузурги Андҳои марказӣ — буд. Соли 1539 истилогари испонӣ Франсиско Писарро шаҳри '''Сан-Хуан-де-ла-Фронтера-де-Уаманга''' бунёд кард, ки бо номи Уаманга то соли 1825 маъруф буд.<ref name="brit" /> '''9 декабри 1824''' дар наздикии Аякучо (дар маҳалли Пампа-де-Кинуа) ҷанги ҳалкунандаи Аякучо рӯй дод: лашкари 5780-нафараи озодихоҳ бо роҳбарии генерали венесуэлатабор '''Антонио Хосе де Сукре''' лашкари 9300-нафараи испонии Висерой Хосе де ла Сернаро шикаст дод. Ин ҷанг тахминан 300 соли мустамликадории Испанияро дар Амрикои Лотинӣ ба охир расонид; ба ифтихори ҷанг президенти Перу Симон Боливар соли 1825 шаҳри Уамангаро ба номи Аякучо тағйир дод.<ref name="brit" /> 17 майи 1980 дар Аякучо шӯриши маоистии '''Роҳи дурахшон''' (Sendero Luminoso) бо роҳбарии профессори Донишгоҳи Уамангаи Аякучо Абимаел Гусман сар зад ва тӯли солҳои 1980–2000 ба ҳалокати тахминан 70 ҳазор нафар дар тамоми Перу боис гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Аякучо дар Андҳои ҷанубии Перу, дар баландии 2761 метр аз сатҳи баҳр, дар водии байни кӯҳҳои Акуйчо ва Расуэло воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил буда, ҳарорати миёнаи солона ≈17°C; шаҳр бо «шаҳри 33 калисо» ва бо офтоби қариб ҳамеша дурахшон машҳур аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Аякучо тахминан 180 ҳазор ва бо вилоят аз 600 ҳазор нафар мегузарад; аксарият кечуазабонанд (зиёда аз 65% дар вилоят). Дар тӯли солҳои 1980–2000 шаҳр аз муҳоҷирати дохилии оммавӣ бо сабаби терроризми «Роҳи дурахшон» азият кашид.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Аякучо бар кишоварзии хурд (картошка, ҷав, киноа), нассоҷии анъанавии нахи алпака, косибии анъанавии «ретабло» (паромидаҳои хурди дарунаш бо саҳнаҳои динӣ) ва кашфиёти санъати хатти Уаманга асос меёбад. Маъдан (нуқра, тилло) ва сайёҳии динӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Аякучо Фурудгоҳи Алфредо Менготти-Карбаҷал (рейсҳо ба Лима ва Куско) ва истгоҳи автобусии байниминтақавӣ амал мекунанд; шоҳроҳи Лос-Либертадорес шаҳрро бо Лима тариқи Уанкайо пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Аякучоро бо унвони '''«Шаҳри 33 калисо»''' меноманд: маҷмааи калисоҳои испонии асрҳои XVI–XVII (калисои ҷомеа, Сан-Кристобал, Санта-Тереса, Санта-Клара) дар маркази таърихӣ нигоҳ дошта шудаанд. '''Семана-Санта-де-Аякучо''' (Ҳафтаи Муқаддас — апрел) яке аз машҳуртарин ҷашнҳои диниу фарҳангии Амрикои Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Дар наздикии шаҳр Пампа-де-Кинуа (макони ҷанги Аякучо бо обелиски 44-метра), маҷмаи бостонии империяи Уари ва шаҳри инкоҳои Вилкашуаман воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Перу]] * [[Лима]] * [[Куско]] * [[Уанкайо]] * [[Инкоҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Ayacucho Аякучо дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.britannica.com/event/Battle-of-Ayacucho Ҷанги Аякучо — Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Перу]] [[Гурӯҳ:Перу]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] m8g64komdghj8xbpkop46tgoyktf1ds 0 331908 1475296 2026-06-08T17:57:22Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1475296 wikitext text/x-wiki #равона [[Мева]] 0flz142wqbyf626g39bf22aoo3tkgdw 0 331909 1475297 2026-06-08T18:06:17Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/38693891|گل‌آذین]]" сохта шудааст 1475297 wikitext text/x-wiki [[Акс:Choinka.JPG|мини|Ороишҳои тунукагӣ дар дарахти Мавлуди Исо]] '''Гулороиш''' (گل‌آذین «Garland» ) - як бофтаи ороишӣ, гиреҳ ё [[гулчанбар]] аз гулҳо, баргҳо ё дигар мавод аст. Ороишҳоро метавон дар сар ё атрофи гардан пӯшид, аз ашёи беҷон овезон кард ё дар ҷои дорои аҳамияти фарҳангӣ ё динӣ ҷойгир кард. == Намудҳо == * Гули бо мунчоқчадор * Шукуфтани [[гул]] * Лей - Гирланди анъанавии [[Ҳавайӣ]] * Гули парчам * Шукуфаи [[санавбар]] * Попкорн ва/ё клюква * Гули ресмон * Тартиби гулҳои тунукагӣ * Шукуфаи Виреха * Шукуфтани пуфакчаҳо * Мундамала - ороиши сарҳо ё косахонаи сарҳои буридашуда, ки дар иконографияи буддоии ҳинду ва тибетӣ ёфт мешавад. [[Акс:India_-_Chennai_-_Colours_-_Heavy_garlands_for_sale_(3058669185).jpg|мини|Гулоришҳои ғафс барои фурӯш дар [[Ченнай]], [[Ҳиндустон]]]] == Манобеъ == <templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ}} * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Garland». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱ بهمن ۱۴۰۲. [[Гурӯҳ:Гулроишҳо]] ncxc7p2h2lzu97fs3hxvz8rnjfywwzw 1475298 1475297 2026-06-08T18:06:56Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Манобеъ */ 1475298 wikitext text/x-wiki [[Акс:Choinka.JPG|мини|Ороишҳои тунукагӣ дар дарахти Мавлуди Исо]] '''Гулороиш''' (گل‌آذین «Garland» ) - як бофтаи ороишӣ, гиреҳ ё [[гулчанбар]] аз гулҳо, баргҳо ё дигар мавод аст. Ороишҳоро метавон дар сар ё атрофи гардан пӯшид, аз ашёи беҷон овезон кард ё дар ҷои дорои аҳамияти фарҳангӣ ё динӣ ҷойгир кард. == Намудҳо == * Гули бо мунчоқчадор * Шукуфтани [[гул]] * Лей - Гирланди анъанавии [[Ҳавайӣ]] * Гули парчам * Шукуфаи [[санавбар]] * Попкорн ва/ё клюква * Гули ресмон * Тартиби гулҳои тунукагӣ * Шукуфаи Виреха * Шукуфтани пуфакчаҳо * Мундамала - ороиши сарҳо ё косахонаи сарҳои буридашуда, ки дар иконографияи буддоии ҳинду ва тибетӣ ёфт мешавад. [[Акс:India_-_Chennai_-_Colours_-_Heavy_garlands_for_sale_(3058669185).jpg|мини|Гулоришҳои ғафс барои фурӯш дар [[Ченнай]], [[Ҳиндустон]]]] == Манобеъ == {{Эзоҳ}} * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Garland». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱ بهمن ۱۴۰۲. [[Гурӯҳ:Гулроишҳо]] i2yfc9wh0bh46eomga7x0nuzi0c6xv1 1475301 1475298 2026-06-08T18:13:12Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Тарроҳии чашмандоз]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1475301 wikitext text/x-wiki [[Акс:Choinka.JPG|мини|Ороишҳои тунукагӣ дар дарахти Мавлуди Исо]] '''Гулороиш''' (گل‌آذین «Garland» ) - як бофтаи ороишӣ, гиреҳ ё [[гулчанбар]] аз гулҳо, баргҳо ё дигар мавод аст. Ороишҳоро метавон дар сар ё атрофи гардан пӯшид, аз ашёи беҷон овезон кард ё дар ҷои дорои аҳамияти фарҳангӣ ё динӣ ҷойгир кард. == Намудҳо == * Гули бо мунчоқчадор * Шукуфтани [[гул]] * Лей - Гирланди анъанавии [[Ҳавайӣ]] * Гули парчам * Шукуфаи [[санавбар]] * Попкорн ва/ё клюква * Гули ресмон * Тартиби гулҳои тунукагӣ * Шукуфаи Виреха * Шукуфтани пуфакчаҳо * Мундамала - ороиши сарҳо ё косахонаи сарҳои буридашуда, ки дар иконографияи буддоии ҳинду ва тибетӣ ёфт мешавад. [[Акс:India_-_Chennai_-_Colours_-_Heavy_garlands_for_sale_(3058669185).jpg|мини|Гулоришҳои ғафс барои фурӯш дар [[Ченнай]], [[Ҳиндустон]]]] == Манобеъ == {{Эзоҳ}} * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Garland». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱ بهمن ۱۴۰۲. [[Гурӯҳ:Гулроишҳо]] [[Гурӯҳ:Тарроҳии чашмандоз]] k22ltx2ka7vzaw5i3fc8khvwezvwucn 0 331910 1475299 2026-06-08T18:08:03Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1475299 wikitext text/x-wiki #равона [[Гулороиш]] ktflq09vp83royjr889dq3scqhic79o 0 331911 1475300 2026-06-08T18:10:19Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1475300 wikitext text/x-wiki #равона [[Гулороиш]] ktflq09vp83royjr889dq3scqhic79o 0 331912 1475302 2026-06-08T18:14:40Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1475302 wikitext text/x-wiki #равона [[Гулороиш]] ktflq09vp83royjr889dq3scqhic79o 0 331913 1475303 2026-06-08T18:34:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Сиёҳнависи мақола дар бораи Баҳодур Дадабоев (BLP draft) 1475303 wikitext text/x-wiki {{Шахсият | ном = Баҳодур Дадабоев | номи аслӣ = Баҳодур Зарифович Дадабоев | таърихи таваллуд = 2 ноябри 1997 | зодгоҳ = [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]] | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | касб = соҳибкор, ташкилкунандаи чорабиниҳо }} '''Баҳодур Зарифович Дадабоев''' (тав. 2 ноябри [[1997]], [[Душанбе]]) — соҳибкори [[Тоҷикистон|тоҷик]], ташкилкунандаи чорабиниҳои тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ, мутахассиси соҳаи [[маркетинг]] ва коммуникатсия. Асосгузор ва директори генералии гурӯҳи ширкатҳои ''Dadabaev Group''<ref name="halva">[https://halva.tj/articles/our_people/mekhron_khamidov_i_bakhodur_dadabaev_kak_dva_druga_nachali_organizovyvat_krupnye_festivali_v_tadzhik/ Меҳрон Ҳамидов ва Баҳодур Дадабоев: чӣ гуна ду дӯст ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ карданд] (русӣ). Halva.tj.</ref>. == Зиндагинома == Баҳодур Дадабоев 2 ноябри соли [[1997]] дар [[Душанбе]] таваллуд шудааст. Фаъолияти касбии худро аз соли [[2014]] ҳамчун ҳамкори ширкатҳои таблиғотии Душанбе оғоз кардааст; аз соли [[2016]] ба таври мунтазам ба ташкили чорабиниҳо машғул аст<ref name="dume">[https://dume.tj/kak-bahodur-dadabaev-nachal-organizovyvat-krupnye-festivali-v-tadzhikistane/ Чӣ тавр Баҳодур Дадабоев ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ кард] (русӣ). Dushanbe Me.</ref><ref name="halva" />. == Фаъолият == === Dadabaev Group === Дадабоев асосгузор ва директори генералии ҶДММ-и ''Dadabaev Group'' (Душанбе) мебошад, ки дар самтҳои ташкили чорабиниҳо, маркетинг, рекламаи BTL, истеҳсолоти медиа ва маъракаҳои таблиғотӣ кор мекунад<ref name="fb">[https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ LLC Dadabaev Group] (англисӣ). Саҳифаи расмии ширкат дар Facebook.</ref>. === Лоиҳаҳои худӣ === Баҳодур Дадабоев ҳамчун ташкилкунанда ё ҳамтаъсискунандаи якчанд лоиҳаҳои фарҳангӣ-маърифатӣ дар [[Тоҷикистон]] шинохта мешавад. ==== International Digital Festival ==== Якҷоя бо Меҳрон Ҳамидов фестивали маърифатии ''International Digital Festival''-ро таъсис додаанд, ки ба соҳаи технологияҳои рақамӣ, маркетинг, соҳибкорӣ ва навоварӣ бахшида шудааст<ref name="halva" /><ref name="your-df">[https://your.tj/v-dushanbe-proshel-obrazovatelnij-digital-fest-dlya-media-spetsialistov/ Дар Душанбе Digital Fest барои мутахассисони медиа баргузор шуд] (русӣ). YOUR.TJ.</ref>. ==== Music Fest Душанбе ==== Силсилаи фестивалҳои мусиқиро дар [[Душанбе]] ташкил кардааст. Аввалин фестивал соли [[2021]] баргузор шуд; дувумин 4 июни соли [[2022]] аз соати 18:00 то 23:00 дар маҷмааи фароғатии «Кӯли Душанбе» — бузургтарин аквапарки [[Осиёи Миёна]] — гузаронида шуд. Шарикони асосии лоиҳа Somon.tv ва Parimatch Tajikistan буданд<ref name="your-mf">[https://your.tj/kakoj-muzykalnyj-festival-projdet-v-samom-bolshom-akvaparke-srednej-azii/ Кадом фестивали мусиқӣ дар бузургтарин аквапарки Осиёи Миёна баргузор мегардад] (русӣ). YOUR.TJ, 2022.</ref><ref name="dume" />. ==== Vesna Forum ==== Якҷоя бо стилисти душанбегӣ Zebo Vesna форуми занонаи ''Vesna Forum''-ро ташкил намудааст<ref name="halva" />. ==== Marketing Forum ==== 13 декабри соли [[2025]] дар меҳмонхонаи ''Hyatt Regency Dushanbe'' бо иштироки беш аз 500 нафар — раҳбарони ширкатҳо, соҳибкорон, мутахассисони маркетинг ва намояндагони мақомот — ''Marketing Forum-2025'' баргузор шуд. Дар форум коршиносон аз кишварҳои [[ИДМ]] ва намояндагони ширкатҳои Adjust, Admixer ва Mosaic Agency суханронӣ карданд<ref name="asia-mf">[https://asiaplus.news/ru/news/tajikistan/society/20251203/marketing-forum-2025-v-dushanbe-krutie-spikeri-svezhie-znaniya-realnie-keisi-i-trendi Marketing Forum-2025 дар Душанбе: суханварон, тренди нав ва кейсҳо] (русӣ). Asia-Plus, 3 декабри 2025.</ref>. == Эътироф == Дар моҳи марти соли [[2026]] лоиҳаи ''Marketing Forum-2025'' (MKTB) дар номинатсияи «International: Best Business Event»-и ҷоизаи байналмилалии ''beMa! Awards'' (Best Experience Marketing Awards) ҷои дувумро ишғол кард<ref name="asia-bema">[https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20260319/proekt-marketing-forum-2025-iz-tadzhikistana-stal-prizerom-mezhdunarodnoi-premii-bema Лоиҳаи «Маркетинг Форум-2025» аз Тоҷикистон ҷоизаи байналмилалии beMa!-ро гирифт] (русӣ). Asia-Plus, 19 марти 2026.</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ Dadabaev Group дар Facebook] <!-- TODO: пас аз ёфтани сарчашмаи мӯътамад илова кардан: • Ҷоизаи ТОП-50 (соли ?, номинатсия ?, сарчашма ?) • Маълумоти таҳсилот (РТСУ?) --> 7sco4tv9gg6vbzqxtg9008qv96x5mfq 1475304 1475303 2026-06-08T18:36:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова: Ҷоизаи ТОП-50 (январи 2024) 1475304 wikitext text/x-wiki {{Шахсият | ном = Баҳодур Дадабоев | номи аслӣ = Баҳодур Зарифович Дадабоев | таърихи таваллуд = 2 ноябри 1997 | зодгоҳ = [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]] | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | касб = соҳибкор, ташкилкунандаи чорабиниҳо }} '''Баҳодур Зарифович Дадабоев''' (тав. 2 ноябри [[1997]], [[Душанбе]]) — соҳибкори [[Тоҷикистон|тоҷик]], ташкилкунандаи чорабиниҳои тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ, мутахассиси соҳаи [[маркетинг]] ва коммуникатсия. Асосгузор ва директори генералии гурӯҳи ширкатҳои ''Dadabaev Group''<ref name="halva">[https://halva.tj/articles/our_people/mekhron_khamidov_i_bakhodur_dadabaev_kak_dva_druga_nachali_organizovyvat_krupnye_festivali_v_tadzhik/ Меҳрон Ҳамидов ва Баҳодур Дадабоев: чӣ гуна ду дӯст ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ карданд] (русӣ). Halva.tj.</ref>. == Зиндагинома == Баҳодур Дадабоев 2 ноябри соли [[1997]] дар [[Душанбе]] таваллуд шудааст. Фаъолияти касбии худро аз соли [[2014]] ҳамчун ҳамкори ширкатҳои таблиғотии Душанбе оғоз кардааст; аз соли [[2016]] ба таври мунтазам ба ташкили чорабиниҳо машғул аст<ref name="dume">[https://dume.tj/kak-bahodur-dadabaev-nachal-organizovyvat-krupnye-festivali-v-tadzhikistane/ Чӣ тавр Баҳодур Дадабоев ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ кард] (русӣ). Dushanbe Me.</ref><ref name="halva" />. == Фаъолият == === Dadabaev Group === Дадабоев асосгузор ва директори генералии ҶДММ-и ''Dadabaev Group'' (Душанбе) мебошад, ки дар самтҳои ташкили чорабиниҳо, маркетинг, рекламаи BTL, истеҳсолоти медиа ва маъракаҳои таблиғотӣ кор мекунад<ref name="fb">[https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ LLC Dadabaev Group] (англисӣ). Саҳифаи расмии ширкат дар Facebook.</ref>. === Лоиҳаҳои худӣ === Баҳодур Дадабоев ҳамчун ташкилкунанда ё ҳамтаъсискунандаи якчанд лоиҳаҳои фарҳангӣ-маърифатӣ дар [[Тоҷикистон]] шинохта мешавад. ==== International Digital Festival ==== Якҷоя бо Меҳрон Ҳамидов фестивали маърифатии ''International Digital Festival''-ро таъсис додаанд, ки ба соҳаи технологияҳои рақамӣ, маркетинг, соҳибкорӣ ва навоварӣ бахшида шудааст<ref name="halva" /><ref name="your-df">[https://your.tj/v-dushanbe-proshel-obrazovatelnij-digital-fest-dlya-media-spetsialistov/ Дар Душанбе Digital Fest барои мутахассисони медиа баргузор шуд] (русӣ). YOUR.TJ.</ref>. ==== Music Fest Душанбе ==== Силсилаи фестивалҳои мусиқиро дар [[Душанбе]] ташкил кардааст. Аввалин фестивал соли [[2021]] баргузор шуд; дувумин 4 июни соли [[2022]] аз соати 18:00 то 23:00 дар маҷмааи фароғатии «Кӯли Душанбе» — бузургтарин аквапарки [[Осиёи Миёна]] — гузаронида шуд. Шарикони асосии лоиҳа Somon.tv ва Parimatch Tajikistan буданд<ref name="your-mf">[https://your.tj/kakoj-muzykalnyj-festival-projdet-v-samom-bolshom-akvaparke-srednej-azii/ Кадом фестивали мусиқӣ дар бузургтарин аквапарки Осиёи Миёна баргузор мегардад] (русӣ). YOUR.TJ, 2022.</ref><ref name="dume" />. ==== Vesna Forum ==== Якҷоя бо стилисти душанбегӣ Zebo Vesna форуми занонаи ''Vesna Forum''-ро ташкил намудааст<ref name="halva" />. ==== Marketing Forum ==== 13 декабри соли [[2025]] дар меҳмонхонаи ''Hyatt Regency Dushanbe'' бо иштироки беш аз 500 нафар — раҳбарони ширкатҳо, соҳибкорон, мутахассисони маркетинг ва намояндагони мақомот — ''Marketing Forum-2025'' баргузор шуд. Дар форум коршиносон аз кишварҳои [[ИДМ]] ва намояндагони ширкатҳои Adjust, Admixer ва Mosaic Agency суханронӣ карданд<ref name="asia-mf">[https://asiaplus.news/ru/news/tajikistan/society/20251203/marketing-forum-2025-v-dushanbe-krutie-spikeri-svezhie-znaniya-realnie-keisi-i-trendi Marketing Forum-2025 дар Душанбе: суханварон, тренди нав ва кейсҳо] (русӣ). Asia-Plus, 3 декабри 2025.</ref>. == Эътироф == Дар 12 январи соли [[2024]] ҳамчун маркетолог ба рӯйхати лауреатҳои XII маросими Ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» шомил гардид<ref name="vch-top50">[https://vecherka.tj/archives/61106 Дар Душанбе XII маросими ҷоизадиҳии Премияи Миллии «ТОП-50» баргузор шуд] (русӣ). Вечёрка, январи 2024.</ref>. Дар моҳи марти соли [[2026]] лоиҳаи ''Marketing Forum-2025'' (MKTB) дар номинатсияи «International: Best Business Event»-и ҷоизаи байналмилалии ''beMa! Awards'' (Best Experience Marketing Awards) ҷои дувумро ишғол кард<ref name="asia-bema">[https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20260319/proekt-marketing-forum-2025-iz-tadzhikistana-stal-prizerom-mezhdunarodnoi-premii-bema Лоиҳаи «Маркетинг Форум-2025» аз Тоҷикистон ҷоизаи байналмилалии beMa!-ро гирифт] (русӣ). Asia-Plus, 19 марти 2026.</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ Dadabaev Group дар Facebook] <!-- TODO: пас аз ёфтани сарчашмаи мӯътамад илова кардан: • Маълумоти таҳсилот (РТСУ?) --> h4rcvq7vy5bmllj9eignent02917dxf 1475306 1475304 2026-06-08T18:38:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳи инфобокс (1997 — Ҷумҳурии Тоҷикистон, на ҶШС) + пуррагардонии майдонҳо 1475306 wikitext text/x-wiki {{Шахсият | ном = Баҳодур Дадабоев | номи аслӣ = Баҳодур Зарифович Дадабоев | тавсифи тасвир = | таърихи таваллуд = 2 ноябри 1997 | зодгоҳ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]] | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | миллат = тоҷик | касб = [[соҳибкор]], [[маркетинг|маркетолог]], ташкилкунандаи чорабиниҳо | солҳои фаъолият = аз [[2014]] | ҷоизаҳо ва мукофотҳо = ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» (2024) | сайт = }} '''Баҳодур Зарифович Дадабоев''' (тав. 2 ноябри [[1997]], [[Душанбе]]) — соҳибкори [[Тоҷикистон|тоҷик]], ташкилкунандаи чорабиниҳои тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ, мутахассиси соҳаи [[маркетинг]] ва коммуникатсия. Асосгузор ва директори генералии гурӯҳи ширкатҳои ''Dadabaev Group''<ref name="halva">[https://halva.tj/articles/our_people/mekhron_khamidov_i_bakhodur_dadabaev_kak_dva_druga_nachali_organizovyvat_krupnye_festivali_v_tadzhik/ Меҳрон Ҳамидов ва Баҳодур Дадабоев: чӣ гуна ду дӯст ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ карданд] (русӣ). Halva.tj.</ref>. == Зиндагинома == Баҳодур Дадабоев 2 ноябри соли [[1997]] дар [[Душанбе]] таваллуд шудааст. Фаъолияти касбии худро аз соли [[2014]] ҳамчун ҳамкори ширкатҳои таблиғотии Душанбе оғоз кардааст; аз соли [[2016]] ба таври мунтазам ба ташкили чорабиниҳо машғул аст<ref name="dume">[https://dume.tj/kak-bahodur-dadabaev-nachal-organizovyvat-krupnye-festivali-v-tadzhikistane/ Чӣ тавр Баҳодур Дадабоев ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ кард] (русӣ). Dushanbe Me.</ref><ref name="halva" />. == Фаъолият == === Dadabaev Group === Дадабоев асосгузор ва директори генералии ҶДММ-и ''Dadabaev Group'' (Душанбе) мебошад, ки дар самтҳои ташкили чорабиниҳо, маркетинг, рекламаи BTL, истеҳсолоти медиа ва маъракаҳои таблиғотӣ кор мекунад<ref name="fb">[https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ LLC Dadabaev Group] (англисӣ). Саҳифаи расмии ширкат дар Facebook.</ref>. === Лоиҳаҳои худӣ === Баҳодур Дадабоев ҳамчун ташкилкунанда ё ҳамтаъсискунандаи якчанд лоиҳаҳои фарҳангӣ-маърифатӣ дар [[Тоҷикистон]] шинохта мешавад. ==== International Digital Festival ==== Якҷоя бо Меҳрон Ҳамидов фестивали маърифатии ''International Digital Festival''-ро таъсис додаанд, ки ба соҳаи технологияҳои рақамӣ, маркетинг, соҳибкорӣ ва навоварӣ бахшида шудааст<ref name="halva" /><ref name="your-df">[https://your.tj/v-dushanbe-proshel-obrazovatelnij-digital-fest-dlya-media-spetsialistov/ Дар Душанбе Digital Fest барои мутахассисони медиа баргузор шуд] (русӣ). YOUR.TJ.</ref>. ==== Music Fest Душанбе ==== Силсилаи фестивалҳои мусиқиро дар [[Душанбе]] ташкил кардааст. Аввалин фестивал соли [[2021]] баргузор шуд; дувумин 4 июни соли [[2022]] аз соати 18:00 то 23:00 дар маҷмааи фароғатии «Кӯли Душанбе» — бузургтарин аквапарки [[Осиёи Миёна]] — гузаронида шуд. Шарикони асосии лоиҳа Somon.tv ва Parimatch Tajikistan буданд<ref name="your-mf">[https://your.tj/kakoj-muzykalnyj-festival-projdet-v-samom-bolshom-akvaparke-srednej-azii/ Кадом фестивали мусиқӣ дар бузургтарин аквапарки Осиёи Миёна баргузор мегардад] (русӣ). YOUR.TJ, 2022.</ref><ref name="dume" />. ==== Vesna Forum ==== Якҷоя бо стилисти душанбегӣ Zebo Vesna форуми занонаи ''Vesna Forum''-ро ташкил намудааст<ref name="halva" />. ==== Marketing Forum ==== 13 декабри соли [[2025]] дар меҳмонхонаи ''Hyatt Regency Dushanbe'' бо иштироки беш аз 500 нафар — раҳбарони ширкатҳо, соҳибкорон, мутахассисони маркетинг ва намояндагони мақомот — ''Marketing Forum-2025'' баргузор шуд. Дар форум коршиносон аз кишварҳои [[ИДМ]] ва намояндагони ширкатҳои Adjust, Admixer ва Mosaic Agency суханронӣ карданд<ref name="asia-mf">[https://asiaplus.news/ru/news/tajikistan/society/20251203/marketing-forum-2025-v-dushanbe-krutie-spikeri-svezhie-znaniya-realnie-keisi-i-trendi Marketing Forum-2025 дар Душанбе: суханварон, тренди нав ва кейсҳо] (русӣ). Asia-Plus, 3 декабри 2025.</ref>. == Эътироф == Дар 12 январи соли [[2024]] ҳамчун маркетолог ба рӯйхати лауреатҳои XII маросими Ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» шомил гардид<ref name="vch-top50">[https://vecherka.tj/archives/61106 Дар Душанбе XII маросими ҷоизадиҳии Премияи Миллии «ТОП-50» баргузор шуд] (русӣ). Вечёрка, январи 2024.</ref>. Дар моҳи марти соли [[2026]] лоиҳаи ''Marketing Forum-2025'' (MKTB) дар номинатсияи «International: Best Business Event»-и ҷоизаи байналмилалии ''beMa! Awards'' (Best Experience Marketing Awards) ҷои дувумро ишғол кард<ref name="asia-bema">[https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20260319/proekt-marketing-forum-2025-iz-tadzhikistana-stal-prizerom-mezhdunarodnoi-premii-bema Лоиҳаи «Маркетинг Форум-2025» аз Тоҷикистон ҷоизаи байналмилалии beMa!-ро гирифт] (русӣ). Asia-Plus, 19 марти 2026.</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ Dadabaev Group дар Facebook] <!-- TODO: пас аз ёфтани сарчашмаи мӯътамад илова кардан: • Маълумоти таҳсилот (РТСУ?) --> apsdz4wayra7y4gy0bfv2bkhi2rh3la 1475309 1475306 2026-06-08T18:44:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳи майдонҳои инфобокс: касб→пеша, сайт→вебгоҳ, мукофотҳо→ҷоизаҳо 1475309 wikitext text/x-wiki {{Шахсият | ном = Баҳодур Дадабоев | номи аслӣ = Баҳодур Зарифович Дадабоев | тасвир = | зернависи тасвир = | ҷинс = мард | таърихи таваллуд = 2 ноябри 1997 | зодгоҳ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]] | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} [[Тоҷикистон]] | пеша = [[соҳибкор]], [[маркетинг|маркетолог]], ташкилкунандаи чорабиниҳо | ҷоизаҳо = ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» (2024) | вебгоҳ = [https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ Dadabaev Group дар Facebook] }} '''Баҳодур Зарифович Дадабоев''' (тав. 2 ноябри [[1997]], [[Душанбе]]) — соҳибкори [[Тоҷикистон|тоҷик]], ташкилкунандаи чорабиниҳои тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ, мутахассиси соҳаи [[маркетинг]] ва коммуникатсия. Асосгузор ва директори генералии гурӯҳи ширкатҳои ''Dadabaev Group''<ref name="halva">[https://halva.tj/articles/our_people/mekhron_khamidov_i_bakhodur_dadabaev_kak_dva_druga_nachali_organizovyvat_krupnye_festivali_v_tadzhik/ Меҳрон Ҳамидов ва Баҳодур Дадабоев: чӣ гуна ду дӯст ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ карданд] (русӣ). Halva.tj.</ref>. == Зиндагинома == Баҳодур Дадабоев 2 ноябри соли [[1997]] дар [[Душанбе]] таваллуд шудааст. Фаъолияти касбии худро аз соли [[2014]] ҳамчун ҳамкори ширкатҳои таблиғотии Душанбе оғоз кардааст; аз соли [[2016]] ба таври мунтазам ба ташкили чорабиниҳо машғул аст<ref name="dume">[https://dume.tj/kak-bahodur-dadabaev-nachal-organizovyvat-krupnye-festivali-v-tadzhikistane/ Чӣ тавр Баҳодур Дадабоев ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ кард] (русӣ). Dushanbe Me.</ref><ref name="halva" />. == Фаъолият == === Dadabaev Group === Дадабоев асосгузор ва директори генералии ҶДММ-и ''Dadabaev Group'' (Душанбе) мебошад, ки дар самтҳои ташкили чорабиниҳо, маркетинг, рекламаи BTL, истеҳсолоти медиа ва маъракаҳои таблиғотӣ кор мекунад<ref name="fb">[https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ LLC Dadabaev Group] (англисӣ). Саҳифаи расмии ширкат дар Facebook.</ref>. === Лоиҳаҳои худӣ === Баҳодур Дадабоев ҳамчун ташкилкунанда ё ҳамтаъсискунандаи якчанд лоиҳаҳои фарҳангӣ-маърифатӣ дар [[Тоҷикистон]] шинохта мешавад. ==== International Digital Festival ==== Якҷоя бо Меҳрон Ҳамидов фестивали маърифатии ''International Digital Festival''-ро таъсис додаанд, ки ба соҳаи технологияҳои рақамӣ, маркетинг, соҳибкорӣ ва навоварӣ бахшида шудааст<ref name="halva" /><ref name="your-df">[https://your.tj/v-dushanbe-proshel-obrazovatelnij-digital-fest-dlya-media-spetsialistov/ Дар Душанбе Digital Fest барои мутахассисони медиа баргузор шуд] (русӣ). YOUR.TJ.</ref>. ==== Music Fest Душанбе ==== Силсилаи фестивалҳои мусиқиро дар [[Душанбе]] ташкил кардааст. Аввалин фестивал соли [[2021]] баргузор шуд; дувумин 4 июни соли [[2022]] аз соати 18:00 то 23:00 дар маҷмааи фароғатии «Кӯли Душанбе» — бузургтарин аквапарки [[Осиёи Миёна]] — гузаронида шуд. Шарикони асосии лоиҳа Somon.tv ва Parimatch Tajikistan буданд<ref name="your-mf">[https://your.tj/kakoj-muzykalnyj-festival-projdet-v-samom-bolshom-akvaparke-srednej-azii/ Кадом фестивали мусиқӣ дар бузургтарин аквапарки Осиёи Миёна баргузор мегардад] (русӣ). YOUR.TJ, 2022.</ref><ref name="dume" />. ==== Vesna Forum ==== Якҷоя бо стилисти душанбегӣ Zebo Vesna форуми занонаи ''Vesna Forum''-ро ташкил намудааст<ref name="halva" />. ==== Marketing Forum ==== 13 декабри соли [[2025]] дар меҳмонхонаи ''Hyatt Regency Dushanbe'' бо иштироки беш аз 500 нафар — раҳбарони ширкатҳо, соҳибкорон, мутахассисони маркетинг ва намояндагони мақомот — ''Marketing Forum-2025'' баргузор шуд. Дар форум коршиносон аз кишварҳои [[ИДМ]] ва намояндагони ширкатҳои Adjust, Admixer ва Mosaic Agency суханронӣ карданд<ref name="asia-mf">[https://asiaplus.news/ru/news/tajikistan/society/20251203/marketing-forum-2025-v-dushanbe-krutie-spikeri-svezhie-znaniya-realnie-keisi-i-trendi Marketing Forum-2025 дар Душанбе: суханварон, тренди нав ва кейсҳо] (русӣ). Asia-Plus, 3 декабри 2025.</ref>. == Эътироф == Дар 12 январи соли [[2024]] ҳамчун маркетолог ба рӯйхати лауреатҳои XII маросими Ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» шомил гардид<ref name="vch-top50">[https://vecherka.tj/archives/61106 Дар Душанбе XII маросими ҷоизадиҳии Премияи Миллии «ТОП-50» баргузор шуд] (русӣ). Вечёрка, январи 2024.</ref>. Дар моҳи марти соли [[2026]] лоиҳаи ''Marketing Forum-2025'' (MKTB) дар номинатсияи «International: Best Business Event»-и ҷоизаи байналмилалии ''beMa! Awards'' (Best Experience Marketing Awards) ҷои дувумро ишғол кард<ref name="asia-bema">[https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20260319/proekt-marketing-forum-2025-iz-tadzhikistana-stal-prizerom-mezhdunarodnoi-premii-bema Лоиҳаи «Маркетинг Форум-2025» аз Тоҷикистон ҷоизаи байналмилалии beMa!-ро гирифт] (русӣ). Asia-Plus, 19 марти 2026.</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ Dadabaev Group дар Facebook] <!-- TODO: пас аз ёфтани сарчашмаи мӯътамад илова кардан: • Маълумоти таҳсилот (РТСУ?) --> tf4s4zvcelo6rszvc9mgk68xjz22hzr 1475311 1475309 2026-06-08T18:46:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳи вебгоҳ: dadabaev.com 1475311 wikitext text/x-wiki {{Шахсият | ном = Баҳодур Дадабоев | номи аслӣ = Баҳодур Зарифович Дадабоев | тасвир = | зернависи тасвир = | ҷинс = мард | таърихи таваллуд = 2 ноябри 1997 | зодгоҳ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]] | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} [[Тоҷикистон]] | пеша = [[соҳибкор]], [[маркетинг|маркетолог]], ташкилкунандаи чорабиниҳо | ҷоизаҳо = ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» (2024) | вебгоҳ = [https://dadabaev.com dadabaev.com] }} '''Баҳодур Зарифович Дадабоев''' (тав. 2 ноябри [[1997]], [[Душанбе]]) — соҳибкори [[Тоҷикистон|тоҷик]], ташкилкунандаи чорабиниҳои тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ, мутахассиси соҳаи [[маркетинг]] ва коммуникатсия. Асосгузор ва директори генералии гурӯҳи ширкатҳои ''Dadabaev Group''<ref name="halva">[https://halva.tj/articles/our_people/mekhron_khamidov_i_bakhodur_dadabaev_kak_dva_druga_nachali_organizovyvat_krupnye_festivali_v_tadzhik/ Меҳрон Ҳамидов ва Баҳодур Дадабоев: чӣ гуна ду дӯст ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ карданд] (русӣ). Halva.tj.</ref>. == Зиндагинома == Баҳодур Дадабоев 2 ноябри соли [[1997]] дар [[Душанбе]] таваллуд шудааст. Фаъолияти касбии худро аз соли [[2014]] ҳамчун ҳамкори ширкатҳои таблиғотии Душанбе оғоз кардааст; аз соли [[2016]] ба таври мунтазам ба ташкили чорабиниҳо машғул аст<ref name="dume">[https://dume.tj/kak-bahodur-dadabaev-nachal-organizovyvat-krupnye-festivali-v-tadzhikistane/ Чӣ тавр Баҳодур Дадабоев ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ кард] (русӣ). Dushanbe Me.</ref><ref name="halva" />. == Фаъолият == === Dadabaev Group === Дадабоев асосгузор ва директори генералии ҶДММ-и ''Dadabaev Group'' (Душанбе) мебошад, ки дар самтҳои ташкили чорабиниҳо, маркетинг, рекламаи BTL, истеҳсолоти медиа ва маъракаҳои таблиғотӣ кор мекунад<ref name="fb">[https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ LLC Dadabaev Group] (англисӣ). Саҳифаи расмии ширкат дар Facebook.</ref>. === Лоиҳаҳои худӣ === Баҳодур Дадабоев ҳамчун ташкилкунанда ё ҳамтаъсискунандаи якчанд лоиҳаҳои фарҳангӣ-маърифатӣ дар [[Тоҷикистон]] шинохта мешавад. ==== International Digital Festival ==== Якҷоя бо Меҳрон Ҳамидов фестивали маърифатии ''International Digital Festival''-ро таъсис додаанд, ки ба соҳаи технологияҳои рақамӣ, маркетинг, соҳибкорӣ ва навоварӣ бахшида шудааст<ref name="halva" /><ref name="your-df">[https://your.tj/v-dushanbe-proshel-obrazovatelnij-digital-fest-dlya-media-spetsialistov/ Дар Душанбе Digital Fest барои мутахассисони медиа баргузор шуд] (русӣ). YOUR.TJ.</ref>. ==== Music Fest Душанбе ==== Силсилаи фестивалҳои мусиқиро дар [[Душанбе]] ташкил кардааст. Аввалин фестивал соли [[2021]] баргузор шуд; дувумин 4 июни соли [[2022]] аз соати 18:00 то 23:00 дар маҷмааи фароғатии «Кӯли Душанбе» — бузургтарин аквапарки [[Осиёи Миёна]] — гузаронида шуд. Шарикони асосии лоиҳа Somon.tv ва Parimatch Tajikistan буданд<ref name="your-mf">[https://your.tj/kakoj-muzykalnyj-festival-projdet-v-samom-bolshom-akvaparke-srednej-azii/ Кадом фестивали мусиқӣ дар бузургтарин аквапарки Осиёи Миёна баргузор мегардад] (русӣ). YOUR.TJ, 2022.</ref><ref name="dume" />. ==== Vesna Forum ==== Якҷоя бо стилисти душанбегӣ Zebo Vesna форуми занонаи ''Vesna Forum''-ро ташкил намудааст<ref name="halva" />. ==== Marketing Forum ==== 13 декабри соли [[2025]] дар меҳмонхонаи ''Hyatt Regency Dushanbe'' бо иштироки беш аз 500 нафар — раҳбарони ширкатҳо, соҳибкорон, мутахассисони маркетинг ва намояндагони мақомот — ''Marketing Forum-2025'' баргузор шуд. Дар форум коршиносон аз кишварҳои [[ИДМ]] ва намояндагони ширкатҳои Adjust, Admixer ва Mosaic Agency суханронӣ карданд<ref name="asia-mf">[https://asiaplus.news/ru/news/tajikistan/society/20251203/marketing-forum-2025-v-dushanbe-krutie-spikeri-svezhie-znaniya-realnie-keisi-i-trendi Marketing Forum-2025 дар Душанбе: суханварон, тренди нав ва кейсҳо] (русӣ). Asia-Plus, 3 декабри 2025.</ref>. == Эътироф == Дар 12 январи соли [[2024]] ҳамчун маркетолог ба рӯйхати лауреатҳои XII маросими Ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» шомил гардид<ref name="vch-top50">[https://vecherka.tj/archives/61106 Дар Душанбе XII маросими ҷоизадиҳии Премияи Миллии «ТОП-50» баргузор шуд] (русӣ). Вечёрка, январи 2024.</ref>. Дар моҳи марти соли [[2026]] лоиҳаи ''Marketing Forum-2025'' (MKTB) дар номинатсияи «International: Best Business Event»-и ҷоизаи байналмилалии ''beMa! Awards'' (Best Experience Marketing Awards) ҷои дувумро ишғол кард<ref name="asia-bema">[https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20260319/proekt-marketing-forum-2025-iz-tadzhikistana-stal-prizerom-mezhdunarodnoi-premii-bema Лоиҳаи «Маркетинг Форум-2025» аз Тоҷикистон ҷоизаи байналмилалии beMa!-ро гирифт] (русӣ). Asia-Plus, 19 марти 2026.</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ Dadabaev Group дар Facebook] <!-- TODO: пас аз ёфтани сарчашмаи мӯътамад илова кардан: • Маълумоти таҳсилот (РТСУ?) --> 9lbm90lb6femhpjafx5i1rvzqbngnp3 1475312 1475311 2026-06-08T18:48:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир: бартараф кардани забони таблиғотӣ дар бахши Music Fest 1475312 wikitext text/x-wiki {{Шахсият | ном = Баҳодур Дадабоев | номи аслӣ = Баҳодур Зарифович Дадабоев | тасвир = | зернависи тасвир = | ҷинс = мард | таърихи таваллуд = 2 ноябри 1997 | зодгоҳ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]] | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} [[Тоҷикистон]] | пеша = [[соҳибкор]], [[маркетинг|маркетолог]], ташкилкунандаи чорабиниҳо | ҷоизаҳо = ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» (2024) | вебгоҳ = [https://dadabaev.com dadabaev.com] }} '''Баҳодур Зарифович Дадабоев''' (тав. 2 ноябри [[1997]], [[Душанбе]]) — соҳибкори [[Тоҷикистон|тоҷик]], ташкилкунандаи чорабиниҳои тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ, мутахассиси соҳаи [[маркетинг]] ва коммуникатсия. Асосгузор ва директори генералии гурӯҳи ширкатҳои ''Dadabaev Group''<ref name="halva">[https://halva.tj/articles/our_people/mekhron_khamidov_i_bakhodur_dadabaev_kak_dva_druga_nachali_organizovyvat_krupnye_festivali_v_tadzhik/ Меҳрон Ҳамидов ва Баҳодур Дадабоев: чӣ гуна ду дӯст ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ карданд] (русӣ). Halva.tj.</ref>. == Зиндагинома == Баҳодур Дадабоев 2 ноябри соли [[1997]] дар [[Душанбе]] таваллуд шудааст. Фаъолияти касбии худро аз соли [[2014]] ҳамчун ҳамкори ширкатҳои таблиғотии Душанбе оғоз кардааст; аз соли [[2016]] ба таври мунтазам ба ташкили чорабиниҳо машғул аст<ref name="dume">[https://dume.tj/kak-bahodur-dadabaev-nachal-organizovyvat-krupnye-festivali-v-tadzhikistane/ Чӣ тавр Баҳодур Дадабоев ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ кард] (русӣ). Dushanbe Me.</ref><ref name="halva" />. == Фаъолият == === Dadabaev Group === Дадабоев асосгузор ва директори генералии ҶДММ-и ''Dadabaev Group'' (Душанбе) мебошад, ки дар самтҳои ташкили чорабиниҳо, маркетинг, рекламаи BTL, истеҳсолоти медиа ва маъракаҳои таблиғотӣ кор мекунад<ref name="fb">[https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ LLC Dadabaev Group] (англисӣ). Саҳифаи расмии ширкат дар Facebook.</ref>. === Лоиҳаҳои худӣ === Баҳодур Дадабоев ҳамчун ташкилкунанда ё ҳамтаъсискунандаи якчанд лоиҳаҳои фарҳангӣ-маърифатӣ дар [[Тоҷикистон]] шинохта мешавад. ==== International Digital Festival ==== Якҷоя бо Меҳрон Ҳамидов фестивали маърифатии ''International Digital Festival''-ро таъсис додаанд, ки ба соҳаи технологияҳои рақамӣ, маркетинг, соҳибкорӣ ва навоварӣ бахшида шудааст<ref name="halva" /><ref name="your-df">[https://your.tj/v-dushanbe-proshel-obrazovatelnij-digital-fest-dlya-media-spetsialistov/ Дар Душанбе Digital Fest барои мутахассисони медиа баргузор шуд] (русӣ). YOUR.TJ.</ref>. ==== Music Fest Душанбе ==== Дар солҳои [[2021]] ва [[2022]] ду фестивали мусиқиро дар [[Душанбе]] ҳамҷоя ташкил кардааст; дувумин аз онҳо 4 июни соли 2022 дар маҷмааи фароғатии «Кӯли Душанбе» баргузор шуд<ref name="your-mf">[https://your.tj/kakoj-muzykalnyj-festival-projdet-v-samom-bolshom-akvaparke-srednej-azii/ Кадом фестивали мусиқӣ дар бузургтарин аквапарки Осиёи Миёна баргузор мегардад] (русӣ). YOUR.TJ, 2022.</ref><ref name="dume" />. ==== Vesna Forum ==== Якҷоя бо стилисти душанбегӣ Zebo Vesna форуми занонаи ''Vesna Forum''-ро ташкил намудааст<ref name="halva" />. ==== Marketing Forum ==== 13 декабри соли [[2025]] дар меҳмонхонаи ''Hyatt Regency Dushanbe'' бо иштироки беш аз 500 нафар — раҳбарони ширкатҳо, соҳибкорон, мутахассисони маркетинг ва намояндагони мақомот — ''Marketing Forum-2025'' баргузор шуд. Дар форум коршиносон аз кишварҳои [[ИДМ]] ва намояндагони ширкатҳои Adjust, Admixer ва Mosaic Agency суханронӣ карданд<ref name="asia-mf">[https://asiaplus.news/ru/news/tajikistan/society/20251203/marketing-forum-2025-v-dushanbe-krutie-spikeri-svezhie-znaniya-realnie-keisi-i-trendi Marketing Forum-2025 дар Душанбе: суханварон, тренди нав ва кейсҳо] (русӣ). Asia-Plus, 3 декабри 2025.</ref>. == Эътироф == Дар 12 январи соли [[2024]] ҳамчун маркетолог ба рӯйхати лауреатҳои XII маросими Ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» шомил гардид<ref name="vch-top50">[https://vecherka.tj/archives/61106 Дар Душанбе XII маросими ҷоизадиҳии Премияи Миллии «ТОП-50» баргузор шуд] (русӣ). Вечёрка, январи 2024.</ref>. Дар моҳи марти соли [[2026]] лоиҳаи ''Marketing Forum-2025'' (MKTB) дар номинатсияи «International: Best Business Event»-и ҷоизаи байналмилалии ''beMa! Awards'' (Best Experience Marketing Awards) ҷои дувумро ишғол кард<ref name="asia-bema">[https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20260319/proekt-marketing-forum-2025-iz-tadzhikistana-stal-prizerom-mezhdunarodnoi-premii-bema Лоиҳаи «Маркетинг Форум-2025» аз Тоҷикистон ҷоизаи байналмилалии beMa!-ро гирифт] (русӣ). Asia-Plus, 19 марти 2026.</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ Dadabaev Group дар Facebook] <!-- TODO: пас аз ёфтани сарчашмаи мӯътамад илова кардан: • Маълумоти таҳсилот (РТСУ?) --> 39bodmztfr9m0zwe7nv8q04jrsga579 1475314 1475312 2026-06-08T18:52:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ: дубли «Тоҷикистон» дар зодгоҳ/шаҳрвандӣ + ҳазфи майдонҳои холии тасвир 1475314 wikitext text/x-wiki {{Шахсият | ном = Баҳодур Дадабоев | номи аслӣ = Баҳодур Зарифович Дадабоев | ҷинс = мард | таърихи таваллуд = 2 ноябри 1997 | зодгоҳ = [[Душанбе]], {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | пеша = [[соҳибкор]], [[маркетинг|маркетолог]], ташкилкунандаи чорабиниҳо | ҷоизаҳо = ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» (2024) | вебгоҳ = [https://dadabaev.com dadabaev.com] }} '''Баҳодур Зарифович Дадабоев''' (тав. 2 ноябри [[1997]], [[Душанбе]]) — соҳибкори [[Тоҷикистон|тоҷик]], ташкилкунандаи чорабиниҳои тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ, мутахассиси соҳаи [[маркетинг]] ва коммуникатсия. Асосгузор ва директори генералии гурӯҳи ширкатҳои ''Dadabaev Group''<ref name="halva">[https://halva.tj/articles/our_people/mekhron_khamidov_i_bakhodur_dadabaev_kak_dva_druga_nachali_organizovyvat_krupnye_festivali_v_tadzhik/ Меҳрон Ҳамидов ва Баҳодур Дадабоев: чӣ гуна ду дӯст ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ карданд] (русӣ). Halva.tj.</ref>. == Зиндагинома == Баҳодур Дадабоев 2 ноябри соли [[1997]] дар [[Душанбе]] таваллуд шудааст. Фаъолияти касбии худро аз соли [[2014]] ҳамчун ҳамкори ширкатҳои таблиғотии Душанбе оғоз кардааст; аз соли [[2016]] ба таври мунтазам ба ташкили чорабиниҳо машғул аст<ref name="dume">[https://dume.tj/kak-bahodur-dadabaev-nachal-organizovyvat-krupnye-festivali-v-tadzhikistane/ Чӣ тавр Баҳодур Дадабоев ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ кард] (русӣ). Dushanbe Me.</ref><ref name="halva" />. == Фаъолият == === Dadabaev Group === Дадабоев асосгузор ва директори генералии ҶДММ-и ''Dadabaev Group'' (Душанбе) мебошад, ки дар самтҳои ташкили чорабиниҳо, маркетинг, рекламаи BTL, истеҳсолоти медиа ва маъракаҳои таблиғотӣ кор мекунад<ref name="fb">[https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ LLC Dadabaev Group] (англисӣ). Саҳифаи расмии ширкат дар Facebook.</ref>. === Лоиҳаҳои худӣ === Баҳодур Дадабоев ҳамчун ташкилкунанда ё ҳамтаъсискунандаи якчанд лоиҳаҳои фарҳангӣ-маърифатӣ дар [[Тоҷикистон]] шинохта мешавад. ==== International Digital Festival ==== Якҷоя бо Меҳрон Ҳамидов фестивали маърифатии ''International Digital Festival''-ро таъсис додаанд, ки ба соҳаи технологияҳои рақамӣ, маркетинг, соҳибкорӣ ва навоварӣ бахшида шудааст<ref name="halva" /><ref name="your-df">[https://your.tj/v-dushanbe-proshel-obrazovatelnij-digital-fest-dlya-media-spetsialistov/ Дар Душанбе Digital Fest барои мутахассисони медиа баргузор шуд] (русӣ). YOUR.TJ.</ref>. ==== Music Fest Душанбе ==== Дар солҳои [[2021]] ва [[2022]] ду фестивали мусиқиро дар [[Душанбе]] ҳамҷоя ташкил кардааст; дувумин аз онҳо 4 июни соли 2022 дар маҷмааи фароғатии «Кӯли Душанбе» баргузор шуд<ref name="your-mf">[https://your.tj/kakoj-muzykalnyj-festival-projdet-v-samom-bolshom-akvaparke-srednej-azii/ Кадом фестивали мусиқӣ дар бузургтарин аквапарки Осиёи Миёна баргузор мегардад] (русӣ). YOUR.TJ, 2022.</ref><ref name="dume" />. ==== Vesna Forum ==== Якҷоя бо стилисти душанбегӣ Zebo Vesna форуми занонаи ''Vesna Forum''-ро ташкил намудааст<ref name="halva" />. ==== Marketing Forum ==== 13 декабри соли [[2025]] дар меҳмонхонаи ''Hyatt Regency Dushanbe'' бо иштироки беш аз 500 нафар — раҳбарони ширкатҳо, соҳибкорон, мутахассисони маркетинг ва намояндагони мақомот — ''Marketing Forum-2025'' баргузор шуд. Дар форум коршиносон аз кишварҳои [[ИДМ]] ва намояндагони ширкатҳои Adjust, Admixer ва Mosaic Agency суханронӣ карданд<ref name="asia-mf">[https://asiaplus.news/ru/news/tajikistan/society/20251203/marketing-forum-2025-v-dushanbe-krutie-spikeri-svezhie-znaniya-realnie-keisi-i-trendi Marketing Forum-2025 дар Душанбе: суханварон, тренди нав ва кейсҳо] (русӣ). Asia-Plus, 3 декабри 2025.</ref>. == Эътироф == Дар 12 январи соли [[2024]] ҳамчун маркетолог ба рӯйхати лауреатҳои XII маросими Ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» шомил гардид<ref name="vch-top50">[https://vecherka.tj/archives/61106 Дар Душанбе XII маросими ҷоизадиҳии Премияи Миллии «ТОП-50» баргузор шуд] (русӣ). Вечёрка, январи 2024.</ref>. Дар моҳи марти соли [[2026]] лоиҳаи ''Marketing Forum-2025'' (MKTB) дар номинатсияи «International: Best Business Event»-и ҷоизаи байналмилалии ''beMa! Awards'' (Best Experience Marketing Awards) ҷои дувумро ишғол кард<ref name="asia-bema">[https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20260319/proekt-marketing-forum-2025-iz-tadzhikistana-stal-prizerom-mezhdunarodnoi-premii-bema Лоиҳаи «Маркетинг Форум-2025» аз Тоҷикистон ҷоизаи байналмилалии beMa!-ро гирифт] (русӣ). Asia-Plus, 19 марти 2026.</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ Dadabaev Group дар Facebook] <!-- TODO: пас аз ёфтани сарчашмаи мӯътамад илова кардан: • Маълумоти таҳсилот (РТСУ?) --> 51e0auzjakwqm3twv99vbcfn0ew6j34 1475545 1475314 2026-06-09T05:44:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Зинҳор Насрӣ moved page [[Корбар:Зинҳор Насрӣ/Сиёҳнавис/Баҳодур Дадабоев]] to [[Баҳодур Дадабоев]] 1475314 wikitext text/x-wiki {{Шахсият | ном = Баҳодур Дадабоев | номи аслӣ = Баҳодур Зарифович Дадабоев | ҷинс = мард | таърихи таваллуд = 2 ноябри 1997 | зодгоҳ = [[Душанбе]], {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | пеша = [[соҳибкор]], [[маркетинг|маркетолог]], ташкилкунандаи чорабиниҳо | ҷоизаҳо = ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» (2024) | вебгоҳ = [https://dadabaev.com dadabaev.com] }} '''Баҳодур Зарифович Дадабоев''' (тав. 2 ноябри [[1997]], [[Душанбе]]) — соҳибкори [[Тоҷикистон|тоҷик]], ташкилкунандаи чорабиниҳои тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ, мутахассиси соҳаи [[маркетинг]] ва коммуникатсия. Асосгузор ва директори генералии гурӯҳи ширкатҳои ''Dadabaev Group''<ref name="halva">[https://halva.tj/articles/our_people/mekhron_khamidov_i_bakhodur_dadabaev_kak_dva_druga_nachali_organizovyvat_krupnye_festivali_v_tadzhik/ Меҳрон Ҳамидов ва Баҳодур Дадабоев: чӣ гуна ду дӯст ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ карданд] (русӣ). Halva.tj.</ref>. == Зиндагинома == Баҳодур Дадабоев 2 ноябри соли [[1997]] дар [[Душанбе]] таваллуд шудааст. Фаъолияти касбии худро аз соли [[2014]] ҳамчун ҳамкори ширкатҳои таблиғотии Душанбе оғоз кардааст; аз соли [[2016]] ба таври мунтазам ба ташкили чорабиниҳо машғул аст<ref name="dume">[https://dume.tj/kak-bahodur-dadabaev-nachal-organizovyvat-krupnye-festivali-v-tadzhikistane/ Чӣ тавр Баҳодур Дадабоев ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ кард] (русӣ). Dushanbe Me.</ref><ref name="halva" />. == Фаъолият == === Dadabaev Group === Дадабоев асосгузор ва директори генералии ҶДММ-и ''Dadabaev Group'' (Душанбе) мебошад, ки дар самтҳои ташкили чорабиниҳо, маркетинг, рекламаи BTL, истеҳсолоти медиа ва маъракаҳои таблиғотӣ кор мекунад<ref name="fb">[https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ LLC Dadabaev Group] (англисӣ). Саҳифаи расмии ширкат дар Facebook.</ref>. === Лоиҳаҳои худӣ === Баҳодур Дадабоев ҳамчун ташкилкунанда ё ҳамтаъсискунандаи якчанд лоиҳаҳои фарҳангӣ-маърифатӣ дар [[Тоҷикистон]] шинохта мешавад. ==== International Digital Festival ==== Якҷоя бо Меҳрон Ҳамидов фестивали маърифатии ''International Digital Festival''-ро таъсис додаанд, ки ба соҳаи технологияҳои рақамӣ, маркетинг, соҳибкорӣ ва навоварӣ бахшида шудааст<ref name="halva" /><ref name="your-df">[https://your.tj/v-dushanbe-proshel-obrazovatelnij-digital-fest-dlya-media-spetsialistov/ Дар Душанбе Digital Fest барои мутахассисони медиа баргузор шуд] (русӣ). YOUR.TJ.</ref>. ==== Music Fest Душанбе ==== Дар солҳои [[2021]] ва [[2022]] ду фестивали мусиқиро дар [[Душанбе]] ҳамҷоя ташкил кардааст; дувумин аз онҳо 4 июни соли 2022 дар маҷмааи фароғатии «Кӯли Душанбе» баргузор шуд<ref name="your-mf">[https://your.tj/kakoj-muzykalnyj-festival-projdet-v-samom-bolshom-akvaparke-srednej-azii/ Кадом фестивали мусиқӣ дар бузургтарин аквапарки Осиёи Миёна баргузор мегардад] (русӣ). YOUR.TJ, 2022.</ref><ref name="dume" />. ==== Vesna Forum ==== Якҷоя бо стилисти душанбегӣ Zebo Vesna форуми занонаи ''Vesna Forum''-ро ташкил намудааст<ref name="halva" />. ==== Marketing Forum ==== 13 декабри соли [[2025]] дар меҳмонхонаи ''Hyatt Regency Dushanbe'' бо иштироки беш аз 500 нафар — раҳбарони ширкатҳо, соҳибкорон, мутахассисони маркетинг ва намояндагони мақомот — ''Marketing Forum-2025'' баргузор шуд. Дар форум коршиносон аз кишварҳои [[ИДМ]] ва намояндагони ширкатҳои Adjust, Admixer ва Mosaic Agency суханронӣ карданд<ref name="asia-mf">[https://asiaplus.news/ru/news/tajikistan/society/20251203/marketing-forum-2025-v-dushanbe-krutie-spikeri-svezhie-znaniya-realnie-keisi-i-trendi Marketing Forum-2025 дар Душанбе: суханварон, тренди нав ва кейсҳо] (русӣ). Asia-Plus, 3 декабри 2025.</ref>. == Эътироф == Дар 12 январи соли [[2024]] ҳамчун маркетолог ба рӯйхати лауреатҳои XII маросими Ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» шомил гардид<ref name="vch-top50">[https://vecherka.tj/archives/61106 Дар Душанбе XII маросими ҷоизадиҳии Премияи Миллии «ТОП-50» баргузор шуд] (русӣ). Вечёрка, январи 2024.</ref>. Дар моҳи марти соли [[2026]] лоиҳаи ''Marketing Forum-2025'' (MKTB) дар номинатсияи «International: Best Business Event»-и ҷоизаи байналмилалии ''beMa! Awards'' (Best Experience Marketing Awards) ҷои дувумро ишғол кард<ref name="asia-bema">[https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20260319/proekt-marketing-forum-2025-iz-tadzhikistana-stal-prizerom-mezhdunarodnoi-premii-bema Лоиҳаи «Маркетинг Форум-2025» аз Тоҷикистон ҷоизаи байналмилалии beMa!-ро гирифт] (русӣ). Asia-Plus, 19 марти 2026.</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ Dadabaev Group дар Facebook] <!-- TODO: пас аз ёфтани сарчашмаи мӯътамад илова кардан: • Маълумоти таҳсилот (РТСУ?) --> 51e0auzjakwqm3twv99vbcfn0ew6j34 1475548 1475545 2026-06-09T06:12:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 дақиқсозӣ 1475548 wikitext text/x-wiki {{Шахсият | ном = Баҳодур Дадабоев | номи аслӣ = Баҳодур Зарифович Дадабоев | ҷинс = мард | таърихи таваллуд = 2 ноябри 1997 | зодгоҳ = [[Душанбе]], {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | пеша = [[соҳибкор]], [[маркетинг|маркетолог]], ташкилкунандаи чорабиниҳо | ҷоизаҳо = ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» (2024) | вебгоҳ = [https://dadabaev.com dadabaev.com] | изображение = }} '''Баҳодур Зарифович Дадабоев''' (рус. Баходур Дадабаев, тав. 2 ноябри [[1997]], [[Душанбе]]) — соҳибкори [[Тоҷикистон|тоҷик]], ташкилкунандаи чорабиниҳои тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ, мутахассиси соҳаи [[маркетинг]] ва коммуникатсия. Асосгузор ва директори генералии гурӯҳи ширкатҳои ''Dadabaev Group''<ref name="halva">[https://halva.tj/articles/our_people/mekhron_khamidov_i_bakhodur_dadabaev_kak_dva_druga_nachali_organizovyvat_krupnye_festivali_v_tadzhik/ Меҳрон Ҳамидов ва Баҳодур Дадабоев: чӣ гуна ду дӯст ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ карданд] (русӣ). Halva.tj.</ref>. == Зиндагинома == Баҳодур Дадабоев 2 ноябри соли [[1997]] дар [[Душанбе]] таваллуд шудааст. Фаъолияти касбии худро аз соли [[2014]] ҳамчун ҳамкори ширкатҳои таблиғотии Душанбе оғоз кардааст; аз соли [[2016]] ба таври мунтазам ба ташкили чорабиниҳо машғул аст<ref name="dume">[https://dume.tj/kak-bahodur-dadabaev-nachal-organizovyvat-krupnye-festivali-v-tadzhikistane/ Чӣ тавр Баҳодур Дадабоев ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ кард] (русӣ). Dushanbe Me.</ref><ref name="halva" />. == Фаъолият == === Dadabaev Group === Дадабоев асосгузор ва директори генералии ҶДММ-и ''Dadabaev Group'' (Душанбе) мебошад, ки дар самтҳои ташкили чорабиниҳо, маркетинг, рекламаи BTL, истеҳсолоти медиа ва маъракаҳои таблиғотӣ кор мекунад<ref name="fb">[https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ LLC Dadabaev Group] (англисӣ). Саҳифаи расмии ширкат дар Facebook.</ref>. === Лоиҳаҳои худӣ === Баҳодур Дадабоев ҳамчун ташкилкунанда ё ҳамтаъсискунандаи якчанд лоиҳаҳои фарҳангӣ-маърифатӣ дар [[Тоҷикистон]] шинохта мешавад. ==== International Digital Festival ==== Якҷоя бо Меҳрон Ҳамидов фестивали маърифатии ''International Digital Festival''-ро таъсис додаанд, ки ба соҳаи технологияҳои рақамӣ, маркетинг, соҳибкорӣ ва навоварӣ бахшида шудааст<ref name="halva" /><ref name="your-df">[https://your.tj/v-dushanbe-proshel-obrazovatelnij-digital-fest-dlya-media-spetsialistov/ Дар Душанбе Digital Fest барои мутахассисони медиа баргузор шуд] (русӣ). YOUR.TJ.</ref>. ==== Music Fest Душанбе ==== Дар солҳои [[2021]] ва [[2022]] ду фестивали мусиқиро дар [[Душанбе]] ҳамҷоя ташкил кардааст; дувумин аз онҳо 4 июни соли 2022 дар маҷмааи фароғатии «Кӯли Душанбе» баргузор шуд<ref name="your-mf">[https://your.tj/kakoj-muzykalnyj-festival-projdet-v-samom-bolshom-akvaparke-srednej-azii/ Кадом фестивали мусиқӣ дар бузургтарин аквапарки Осиёи Миёна баргузор мегардад] (русӣ). YOUR.TJ, 2022.</ref><ref name="dume" />. ==== Vesna Forum ==== Якҷоя бо стилисти душанбегӣ Zebo Vesna форуми занонаи ''Vesna Forum''-ро ташкил намудааст<ref name="halva" />. ==== Marketing Forum ==== 13 декабри соли [[2025]] дар меҳмонхонаи ''Hyatt Regency Dushanbe'' бо иштироки беш аз 500 нафар — раҳбарони ширкатҳо, соҳибкорон, мутахассисони маркетинг ва намояндагони мақомот — ''Marketing Forum-2025'' баргузор шуд. Дар форум коршиносон аз кишварҳои [[ИДМ]] ва намояндагони ширкатҳои Adjust, Admixer ва Mosaic Agency суханронӣ карданд<ref name="asia-mf">[https://asiaplus.news/ru/news/tajikistan/society/20251203/marketing-forum-2025-v-dushanbe-krutie-spikeri-svezhie-znaniya-realnie-keisi-i-trendi Marketing Forum-2025 дар Душанбе: суханварон, тренди нав ва кейсҳо] (русӣ). Asia-Plus, 3 декабри 2025.</ref>. == Эътироф == Дар 12 январи соли [[2024]] ҳамчун маркетолог ба рӯйхати лауреатҳои XII маросими Ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» шомил гардид<ref name="vch-top50">[https://vecherka.tj/archives/61106 Дар Душанбе XII маросими ҷоизадиҳии Премияи Миллии «ТОП-50» баргузор шуд] (русӣ). Вечёрка, январи 2024.</ref>. Дар моҳи марти соли [[2026]] лоиҳаи ''Marketing Forum-2025'' (MKTB) дар номинатсияи «International: Best Business Event»-и ҷоизаи байналмилалии ''beMa! Awards'' (Best Experience Marketing Awards) ҷои дувумро ишғол кард<ref name="asia-bema">[https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20260319/proekt-marketing-forum-2025-iz-tadzhikistana-stal-prizerom-mezhdunarodnoi-premii-bema Лоиҳаи «Маркетинг Форум-2025» аз Тоҷикистон ҷоизаи байналмилалии beMa!-ро гирифт] (русӣ). Asia-Plus, 19 марти 2026.</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ Dadabaev Group дар Facebook] <!-- TODO: пас аз ёфтани сарчашмаи мӯътамад илова кардан: • Маълумоти таҳсилот (РТСУ?) --> 8snnbdb1kvlwxpteb7tze2u83ksp8je 1475549 1475548 2026-06-09T06:15:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 1475549 wikitext text/x-wiki {{Шахсият | ном = Баҳодур Дадабоев | номи аслӣ = Баҳодур Зарифович Дадабоев | ҷинс = мард | тасвир = Bahodur Dadabaev.jpg | таърихи таваллуд = 2 ноябри 1997 | зодгоҳ = [[Душанбе]], {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | пеша = [[соҳибкор]], [[маркетинг|маркетолог]], ташкилкунандаи чорабиниҳо | ҷоизаҳо = ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» (2024) | вебгоҳ = [https://dadabaev.com dadabaev.com] }} '''Баҳодур Зарифович Дадабоев''' (рус. Баходур Дадабаев, тав. 2 ноябри [[1997]], [[Душанбе]]) — соҳибкори [[Тоҷикистон|тоҷик]], ташкилкунандаи чорабиниҳои тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ, мутахассиси соҳаи [[маркетинг]] ва коммуникатсия. Асосгузор ва директори генералии гурӯҳи ширкатҳои ''Dadabaev Group''<ref name="halva">[https://halva.tj/articles/our_people/mekhron_khamidov_i_bakhodur_dadabaev_kak_dva_druga_nachali_organizovyvat_krupnye_festivali_v_tadzhik/ Меҳрон Ҳамидов ва Баҳодур Дадабоев: чӣ гуна ду дӯст ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ карданд] (русӣ). Halva.tj.</ref>. == Зиндагинома == Баҳодур Дадабоев 2 ноябри соли [[1997]] дар [[Душанбе]] таваллуд шудааст. Фаъолияти касбии худро аз соли [[2014]] ҳамчун ҳамкори ширкатҳои таблиғотии Душанбе оғоз кардааст; аз соли [[2016]] ба таври мунтазам ба ташкили чорабиниҳо машғул аст<ref name="dume">[https://dume.tj/kak-bahodur-dadabaev-nachal-organizovyvat-krupnye-festivali-v-tadzhikistane/ Чӣ тавр Баҳодур Дадабоев ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ кард] (русӣ). Dushanbe Me.</ref><ref name="halva" />. == Фаъолият == === Dadabaev Group === Дадабоев асосгузор ва директори генералии ҶДММ-и ''Dadabaev Group'' (Душанбе) мебошад, ки дар самтҳои ташкили чорабиниҳо, маркетинг, рекламаи BTL, истеҳсолоти медиа ва маъракаҳои таблиғотӣ кор мекунад<ref name="fb">[https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ LLC Dadabaev Group] (англисӣ). Саҳифаи расмии ширкат дар Facebook.</ref>. === Лоиҳаҳои худӣ === Баҳодур Дадабоев ҳамчун ташкилкунанда ё ҳамтаъсискунандаи якчанд лоиҳаҳои фарҳангӣ-маърифатӣ дар [[Тоҷикистон]] шинохта мешавад. ==== International Digital Festival ==== Якҷоя бо Меҳрон Ҳамидов фестивали маърифатии ''International Digital Festival''-ро таъсис додаанд, ки ба соҳаи технологияҳои рақамӣ, маркетинг, соҳибкорӣ ва навоварӣ бахшида шудааст<ref name="halva" /><ref name="your-df">[https://your.tj/v-dushanbe-proshel-obrazovatelnij-digital-fest-dlya-media-spetsialistov/ Дар Душанбе Digital Fest барои мутахассисони медиа баргузор шуд] (русӣ). YOUR.TJ.</ref>. ==== Music Fest Душанбе ==== Дар солҳои [[2021]] ва [[2022]] ду фестивали мусиқиро дар [[Душанбе]] ҳамҷоя ташкил кардааст; дувумин аз онҳо 4 июни соли 2022 дар маҷмааи фароғатии «Кӯли Душанбе» баргузор шуд<ref name="your-mf">[https://your.tj/kakoj-muzykalnyj-festival-projdet-v-samom-bolshom-akvaparke-srednej-azii/ Кадом фестивали мусиқӣ дар бузургтарин аквапарки Осиёи Миёна баргузор мегардад] (русӣ). YOUR.TJ, 2022.</ref><ref name="dume" />. ==== Vesna Forum ==== Якҷоя бо стилисти душанбегӣ Zebo Vesna форуми занонаи ''Vesna Forum''-ро ташкил намудааст<ref name="halva" />. ==== Marketing Forum ==== 13 декабри соли [[2025]] дар меҳмонхонаи ''Hyatt Regency Dushanbe'' бо иштироки беш аз 500 нафар — раҳбарони ширкатҳо, соҳибкорон, мутахассисони маркетинг ва намояндагони мақомот — ''Marketing Forum-2025'' баргузор шуд. Дар форум коршиносон аз кишварҳои [[ИДМ]] ва намояндагони ширкатҳои Adjust, Admixer ва Mosaic Agency суханронӣ карданд<ref name="asia-mf">[https://asiaplus.news/ru/news/tajikistan/society/20251203/marketing-forum-2025-v-dushanbe-krutie-spikeri-svezhie-znaniya-realnie-keisi-i-trendi Marketing Forum-2025 дар Душанбе: суханварон, тренди нав ва кейсҳо] (русӣ). Asia-Plus, 3 декабри 2025.</ref>. == Эътироф == Дар 12 январи соли [[2024]] ҳамчун маркетолог ба рӯйхати лауреатҳои XII маросими Ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» шомил гардид<ref name="vch-top50">[https://vecherka.tj/archives/61106 Дар Душанбе XII маросими ҷоизадиҳии Премияи Миллии «ТОП-50» баргузор шуд] (русӣ). Вечёрка, январи 2024.</ref>. Дар моҳи марти соли [[2026]] лоиҳаи ''Marketing Forum-2025'' (MKTB) дар номинатсияи «International: Best Business Event»-и ҷоизаи байналмилалии ''beMa! Awards'' (Best Experience Marketing Awards) ҷои дувумро ишғол кард<ref name="asia-bema">[https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20260319/proekt-marketing-forum-2025-iz-tadzhikistana-stal-prizerom-mezhdunarodnoi-premii-bema Лоиҳаи «Маркетинг Форум-2025» аз Тоҷикистон ҷоизаи байналмилалии beMa!-ро гирифт] (русӣ). Asia-Plus, 19 марти 2026.</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ Dadabaev Group дар Facebook] <!-- TODO: пас аз ёфтани сарчашмаи мӯътамад илова кардан: • Маълумоти таҳсилот (РТСУ?) --> pqxct1lkii994cdouau61fibux9i04z 1475550 1475549 2026-06-09T06:21:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ, илова 1475550 wikitext text/x-wiki {{Шахсият | ном = Баҳодур Дадабоев | номи аслӣ = Баҳодур Зарифович Дадабоев | ҷинс = мард | тасвир = Bahodur Dadabaev.jpg | таърихи таваллуд = 2 ноябри 1997 | зодгоҳ = [[Душанбе]], {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} | пеша = [[соҳибкор]], [[маркетинг|бозоршинос]], ташкилкунандаи чорабиниҳо | ҷоизаҳо = ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» (2024) | вебгоҳ = [https://dadabaev.com dadabaev.com] }} '''Баҳодур Зарифович Дадабоев''' (рус. Баходур Дадабаев, тав. 2 ноябри [[1997]], [[Душанбе]]) — соҳибкори [[Тоҷикистон|тоҷик]], ташкилкунандаи чорабиниҳои тиҷоратӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ, мутахассиси соҳаи [[маркетинг]]. Асосгузор ва директори генералии гурӯҳи ширкатҳои ''Dadabaev Group''<ref name="halva">[https://halva.tj/articles/our_people/mekhron_khamidov_i_bakhodur_dadabaev_kak_dva_druga_nachali_organizovyvat_krupnye_festivali_v_tadzhik/ Меҳрон Ҳамидов ва Баҳодур Дадабоев: чӣ гуна ду дӯст ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ карданд] (русӣ). Halva.tj.</ref>. == Зиндагинома == Баҳодур Дадабоев 2 ноябри соли [[1997]] дар [[Душанбе]] таваллуд шудааст. Фаъолияти касбии худро аз соли [[2014]] ҳамчун ҳамкори ширкатҳои таблиғотии Душанбе оғоз кардааст; аз соли [[2016]] ба таври мунтазам ба ташкили чорабиниҳо машғул аст<ref name="dume">[https://dume.tj/kak-bahodur-dadabaev-nachal-organizovyvat-krupnye-festivali-v-tadzhikistane/ Чӣ тавр Баҳодур Дадабоев ба ташкили фестивалҳои бузург дар Тоҷикистон шурӯъ кард] (русӣ). Dushanbe Me.</ref><ref name="halva" />. == Фаъолият == === Dadabaev Group === Дадабоев асосгузор ва директори генералии ҶДММ-и ''Dadabaev Group'' (Душанбе) мебошад, ки дар самтҳои ташкили чорабиниҳо, маркетинг, рекламаи BTL, истеҳсолоти медиа ва маъракаҳои таблиғотӣ кор мекунад<ref name="fb">[https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ LLC Dadabaev Group] (англисӣ). Саҳифаи расмии ширкат дар Facebook.</ref>. === Лоиҳаҳои худӣ === Баҳодур Дадабоев ҳамчун ташкилкунанда ё ҳамтаъсискунандаи якчанд лоиҳаҳои фарҳангӣ-маърифатӣ дар [[Тоҷикистон]] шинохта мешавад. ==== International Digital Festival ==== Якҷоя бо Меҳрон Ҳамидов фестивали маърифатии ''International Digital Festival''-ро таъсис додаанд, ки ба соҳаи технологияҳои рақамӣ, маркетинг, соҳибкорӣ ва навоварӣ бахшида шудааст<ref name="halva" /><ref name="your-df">[https://your.tj/v-dushanbe-proshel-obrazovatelnij-digital-fest-dlya-media-spetsialistov/ Дар Душанбе Digital Fest барои мутахассисони медиа баргузор шуд] (русӣ). YOUR.TJ.</ref>. ==== Music Fest Душанбе ==== Дар солҳои [[2021]] ва [[2022]] ду фестивали мусиқиро дар [[Душанбе]] ҳамҷоя ташкил кардааст; дувумин аз онҳо 4 июни соли 2022 дар маҷмааи фароғатии «Кӯли Душанбе» баргузор шуд<ref name="your-mf">[https://your.tj/kakoj-muzykalnyj-festival-projdet-v-samom-bolshom-akvaparke-srednej-azii/ Кадом фестивали мусиқӣ дар бузургтарин аквапарки Осиёи Миёна баргузор мегардад] (русӣ). YOUR.TJ, 2022.</ref><ref name="dume" />. ==== Vesna Forum ==== Якҷоя бо стилисти душанбегӣ Zebo Vesna форуми занонаи ''Vesna Forum''-ро ташкил намудааст<ref name="halva" />. ==== Marketing Forum ==== 13 декабри соли [[2025]] дар меҳмонхонаи ''Hyatt Regency Dushanbe'' бо иштироки беш аз 500 нафар — раҳбарони ширкатҳо, соҳибкорон, мутахассисони маркетинг ва намояндагони мақомот — ''Marketing Forum-2025'' баргузор шуд. Дар форум коршиносон аз кишварҳои [[ИДМ]] ва намояндагони ширкатҳои Adjust, Admixer ва Mosaic Agency суханронӣ карданд<ref name="asia-mf">[https://asiaplus.news/ru/news/tajikistan/society/20251203/marketing-forum-2025-v-dushanbe-krutie-spikeri-svezhie-znaniya-realnie-keisi-i-trendi Marketing Forum-2025 дар Душанбе: суханварон, тренди нав ва кейсҳо] (русӣ). Asia-Plus, 3 декабри 2025.</ref>. == Эътироф == Дар 12 январи соли [[2024]] ҳамчун маркетолог ба рӯйхати лауреатҳои XII маросими Ҷоизаи миллии «ТОП-50»-и радиои «Ватан» шомил гардид<ref name="vch-top50">[https://vecherka.tj/archives/61106 Дар Душанбе XII маросими ҷоизадиҳии Премияи Миллии «ТОП-50» баргузор шуд] (русӣ). Вечёрка, январи 2024.</ref>. Дар моҳи марти соли [[2026]] лоиҳаи ''Marketing Forum-2025'' (MKTB) дар номинатсияи «International: Best Business Event»-и ҷоизаи байналмилалии ''beMa! Awards'' (Best Experience Marketing Awards) ҷои дувумро ишғол кард<ref name="asia-bema">[https://old.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20260319/proekt-marketing-forum-2025-iz-tadzhikistana-stal-prizerom-mezhdunarodnoi-premii-bema Лоиҳаи «Маркетинг Форум-2025» аз Тоҷикистон ҷоизаи байналмилалии beMa!-ро гирифт] (русӣ). Asia-Plus, 19 марти 2026.</ref>. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.facebook.com/dadabaevgroup/ Dadabaev Group дар Facebook] <!-- TODO: пас аз ёфтани сарчашмаи мӯътамад илова кардан: • Маълумоти таҳсилот (РТСУ?) --> 3zwu1eo9rg9aq4k7b4fld53bg37p479 0 331914 1475305 2026-06-08T18:38:34Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/41990935|سبزی]]" сохта шудааст 1475305 wikitext text/x-wiki [[Акс:Herbs.jpg|мини|[[Райҳон]] ва пиёзча, сабзавоти маъмул дар пухтупаз]] '''Сабзавот''' ҳар гуна растанӣ аст, ки ҳамчун [[хӯрок]], равғани эфирӣ, [[дору]] ё [[Атр|мазза]] барои бӯй ё таъми худ истифода мешавад. Истифодаи пухтупаз гиёҳро аз ҳанут фарқ мекунад. Гиёҳҳо ба [[Барг|баргҳои]] сабз ё қисмҳои [[Гул|гулдори]] растанӣ (тару тоза ё хушк) ишора мекунанд, дар ҳоле ки ҳанутҳо аз дигар қисмҳои растанӣ, аз ҷумла тухмҳо, пӯст, [[Реша|решаҳо]] ва меваҳо (одатан хушк) тайёр карда мешаванд. '''Сабзавот''' бо роҳҳои гуногун, аз ҷумла пухтупаз, доруворӣ ва дар баъзе мавридҳои маънавӣ истифода мешаванд. Дар истифодаҳои тиббӣ ё маънавӣ, ҳар як қисми растанӣ, аз ҷумла [[Барг|баргҳо]], решаҳо, [[гулҳо]], тухмиҳо, пӯсти реша, пӯсти дарунӣ, сабус ва шохаҳои он, метавонанд сабзавот ҳисобида шаванд. == Таърих == <templatestyles src="الگو:جعبه گفتاورد/styles.css" />  Шумерҳо ҳанӯз дар соли 5000 пеш аз милод сабзавотро дар [[Пизишкӣ|тиб]] истифода мебурданд. Мисриёни қадим ҳанӯз дар соли 1555 пеш аз милод [[Розиёна|аз шибит]], [[кашнич]] ва тимян истифода мебурданд. Дар [[Юнони Бостон|Юнони қадим]] [[Ҷолинус|Гален]] дар соли 162 пеш аз милод бо тайёр кардани доруҳои гиёҳии мураккаб бо зиёда аз 100 пайвастагӣ машҳур буд. <ref name="Tapsell">{{Cite journal|author=Tapsell, L. C., Hemphill, I., Cobiac, L., Sullivan, D. R., Fenech, M., Patch, C. S., Roodenrys, S., Keogh, J. B., Clifton, P. M., Williams, P. G., Fazio, V. A. & Inge, K. E.|date=2006|title=Health benefits of herbs and spices: The past, the present, the future|journal=Medical Journal of Australia|volume=185|issue=4|pages=S1-S24|url=http://ro.uow.edu.au/hbspapers/1397/}}</ref> Императори Чарлеман (742–814) рӯихати 74 сабзавоти гуногунро, ки дар боғҳои худ парвариш мекард, тартиб дод. Робитаи байни сабзавоти гуногун ва саломатӣ дар Аврупо пеш аз асрҳои миёна муҳим буд, чунон ки дар китоби "Маҷмӯаи усулҳои пухтупаз" равшан аст. Ин [[:en:The Forme of Cury|китоб]] истифодаи сабзавоти гуногун ва салатҳоро таблиғ мекард ва дар муқаддимаи худ иддао дорад, ки бо профессорони [[Пизишкӣ|тиб]] ва файласуфони дарбори шоҳ машварат кардааст. <ref name="Freeman">{{Cite book|title=Herbs for the Medieval Household, for Cooking, Healing and Divers uses|pages=ix-x|first=Margaret B.|last=Freeman|location=New York|publisher=The Metropolitan Museum of Art|year=1943}}</ref> == Дар пухтупаз истифода баред == [[Акс:Thyme-Bundle.jpg|рост|мини|Як шохаи тимян]] {{Асосӣ|فهرست گیاهان و ادویه‌جات مورد استفاده در آشپزی}}<templatestyles src="پودمان:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Асосӣ|Гиёҳдармонӣ}} Сабзавотҳои пухтупаз фарқ мекунанд. Ин гиёҳҳо ба ҳанут монанданд ва ба миқдори кам барои мазза кардани хӯрок истифода мешаванд, на барои худи хӯрок. Гиёҳҳо метавонанд растаниҳои бисёрсола ба монанди тимьян ё лаванда, ё растаниҳои дусола ба монанди петрушка, ё растаниҳои яксола ба монанди райҳон бошанд. Гиёҳҳои бисёрсола метавонанд буттаҳо ба монанди розмарин ё дарахтон ба монанди барги халиҷ бошанд. Гиёҳҳо, ки аз рӯи таъриф наметавонанд чӯбӣ бошанд, чунин нестанд. Баъзе гиёҳҳо, ба монанди [[шибит]] ва тухми он, ё барги [[Кашнич|кориандр]] ва тухми он, ҳамчун гиёҳ ва ҳанут истифода мешаванд. Инчунин баъзе гиёҳҳо, ба монанди оилаи [[Пудина|пудинагӣ]], мавҷуданд, ки ҳам барои мақсадҳои кулинарӣ ва ҳам барои мақсадҳои тиббӣ истифода мешаванд. == Гиёҳҳои шифобахш == <templatestyles src="پانویس/styles.css" />Баъзе Сабзавотҳо дорои моддаҳои фитокимиёвӣ мебошанд, ки ба бадан таъсир мерасонанд. Ҳангоми истеъмоли миқдори кам, онҳо метавонанд таъсирҳоеро ба монанди "ҳанут" дар пухтупаз дошта бошанд ва як қатор гиёҳҳо ҳангоми истеъмоли миқдори зиёд заҳролуд мешаванд. Иқтибосҳо аз баъзе сабзавотҳо, ба монанди [[Чойкаҳак|гули кабуд]] ё кава, метавонанд барои мақсадҳои тиббӣ истифода шаванд: коҳиш додани депрессия ва стресс. Аммо, истеъмоли аз ҳад зиёди ин гиёҳҳо метавонад боиси афзоиши токсинҳо дар бадан гардад ва таъсири манфии ҷиддӣ дошта бошад ва аз ин рӯ, бояд бо эҳтиёт истифода шавад. Онҳо инчунин метавонанд ҳангоми истеъмол бо баъзе доруҳои дорухатӣ (кимиёвӣ) таъсири манфӣ дошта бошанд. [[Акс:Garden_of_herbs.jpg|мини|Боғи сабзавот]] Сабзавот муддати тӯлонӣ ҳамчун асоси тибби анъанавии чинӣ истифода мешуданд, ки ба асри якуми милодӣ <ref>{{Cite web|url=https://organicherbs.org.uk/|title=Chinese Herbal Medicine|accessdate=2007-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140820230804/https://organicherbs.org.uk/|archivedate=2014-08-20}}</ref> ва хеле пештар рост меояд. Системаи тибби аюрведа дар Малдивӣ ба истифодаи гиёҳҳо асос ёфтааст. Истифодаи тиббии гиёҳҳо дар фарҳангҳои Ғарб ба системаи тибби унсурии [[Буқрот|Гиппократ]], ки бар чор унсур асос ёфтааст, бармегардад. Гиёҳшиносони машҳур дар анъанаҳои Ғарб инҳоянд: [[Ибни Сино]] (тоҷик), Гален (румӣ), Параселс (швейтсарӣ-олмонӣ), Николас Калпепер (англис) Баъзе растаниҳо, бахусус баргҳо ва иқтибосҳои растаниҳои каннабис ва кока, дорои хосиятҳои психоактивӣ мебошанд ва аз замони аввали Голосен аз ҷониби одамон барои мақсадҳои динӣ ва фароғатӣ истифода мешуданд. Мардум дар ҷомеаҳои шимолии [[Перу]] беш аз 8000 сол баргҳои кокаро хоидаанд. Дар ҳоле ки таърихи истифодаи каннабис ҳамчун моддаи психоактивӣ ба асри 1-и мелодӣ дар [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва шимоли [[Африқо]] рост меояд. Мардуми бумии Австралия доруҳои гиёҳиро дар асоси растаниҳое таҳия мекарданд, ки ба осонӣ барои онҳо дастрас буданд. Ҷудо будани мардуми бумӣ маънои онро дошт, ки доруҳои таҳияшуда барои бемориҳои хеле ҷиддӣ буданд ва ин аз сабаби набудани таҷрибаи тибби ғарбӣ буд. Гиёҳҳо ба монанди пудинаи австралиягӣ, лавандаи тиллоӣ ва эвкалипт барои табобати сулфа, дарунравӣ, табларза ва дарди сар истифода мешуданд. <ref name="Tapsell">{{Cite journal|author=Tapsell, L. C., Hemphill, I., Cobiac, L., Sullivan, D. R., Fenech, M., Patch, C. S., Roodenrys, S., Keogh, J. B., Clifton, P. M., Williams, P. G., Fazio, V. A. & Inge, K. E.|date=2006|title=Health benefits of herbs and spices: The past, the present, the future|journal=Medical Journal of Australia|volume=185|issue=4|pages=S1-S24|url=http://ro.uow.edu.au/hbspapers/1397/}}</ref> == Фоидаи сабзавот == * Паст кардани фишори хун * Кам кардани паҳншавии бемориҳои дилу рагҳо * Коҳиш додани бемориҳои ҳозима * Таъсири мусбӣ ба қанди хун * Нигоҳ доштани иштиҳо == Косметикаи гиёҳӣ == Истифодаи косметикаи гиёҳӣ дар кишварҳои Аврупо ва Ғарб тақрибан шаш аср пеш оғоз ёфт. Аксар вақт омехтаҳо ва хамираҳо барои сафед кардани рӯй тайёр карда мешуданд. Дар солҳои 1940-ум, косметикаи гиёҳӣ бо пайдоиши лабсурхи сурх, ки ҳар сол шадидтар мешуд, ба саҳна ворид шуд. Косметикаи гиёҳӣ дар шаклҳои гуногун, аз қабили кремҳои рӯй, скрабҳо, лабсурхҳо, атрҳои табиӣ ва равғанҳои бадан, пайдо шуд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Гиёҳҳои алафӣ|Растании алафӣ]] * Рӯихати гиёҳҳо ва ҳанутҳое, ки дар пухтупаз истифода мешаванд * Сабзавотҳои баргӣ * Тибби пеш аз таърихӣ == Манобеъ == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Herb». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۷. {{Эзоҳ|۲}}{{چپ‌چین}} * [http://www.ecfr.gov/cgi-bin/text-idx?c=ecfr&sid=786bafc6f6343634fbf79fcdca7061e1&rgn=div5&view=text&node=21:3.0.1.1.13&idno=21#se21.3.182_110 §182.10 Spices and other natural seasonings and flavorings that are generally recognized as safe], US Code of Federal Regulations {{پایان چپ‌چین}} == Пайванди беруна == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{Викианбор-гурӯҳ|سبزی}}{{داروگیاه}}{{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Сабзавот]] [[Гурӯҳ:Кишоварзӣ]] t8e8xdh45klh8qn9af1fjm9c7u92avy 1475307 1475305 2026-06-08T18:42:01Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1475307 wikitext text/x-wiki [[Акс:Herbs.jpg|мини|[[Райҳон]] ва пиёзча, сабзавоти маъмул дар пухтупаз]] '''Сабзавот''' ҳар гуна растанӣ аст, ки ҳамчун [[хӯрок]], равғани эфирӣ, [[дору]] ё [[Атр|мазза]] барои бӯй ё таъми худ истифода мешавад. Истифодаи пухтупаз гиёҳро аз ҳанут фарқ мекунад. Гиёҳҳо ба [[Барг|баргҳои]] сабз ё қисмҳои [[Гул|гулдори]] растанӣ (тару тоза ё хушк) ишора мекунанд, дар ҳоле ки ҳанутҳо аз дигар қисмҳои растанӣ, аз ҷумла тухмҳо, пӯст, [[Реша|решаҳо]] ва меваҳо (одатан хушк) тайёр карда мешаванд. '''Сабзавот''' бо роҳҳои гуногун, аз ҷумла пухтупаз, доруворӣ ва дар баъзе мавридҳои маънавӣ истифода мешаванд. Дар истифодаҳои тиббӣ ё маънавӣ, ҳар як қисми растанӣ, аз ҷумла [[Барг|баргҳо]], решаҳо, [[гулҳо]], тухмиҳо, пӯсти реша, пӯсти дарунӣ, сабус ва шохаҳои он, метавонанд сабзавот ҳисобида шаванд. == Таърих == Шумерҳо ҳанӯз дар соли 5000 пеш аз милод сабзавотро дар [[Пизишкӣ|тиб]] истифода мебурданд. Мисриёни қадим ҳанӯз дар соли 1555 пеш аз милод [[Розиёна|аз шибит]], [[кашнич]] ва тимян истифода мебурданд. Дар [[Юнони Бостон|Юнони қадим]] [[Ҷолинус|Гален]] дар соли 162 пеш аз милод бо тайёр кардани доруҳои гиёҳии мураккаб бо зиёда аз 100 пайвастагӣ машҳур буд. <ref name="Tapsell">{{Cite journal|author=Tapsell, L. C., Hemphill, I., Cobiac, L., Sullivan, D. R., Fenech, M., Patch, C. S., Roodenrys, S., Keogh, J. B., Clifton, P. M., Williams, P. G., Fazio, V. A. & Inge, K. E.|date=2006|title=Health benefits of herbs and spices: The past, the present, the future|journal=Medical Journal of Australia|volume=185|issue=4|pages=S1-S24|url=http://ro.uow.edu.au/hbspapers/1397/}}</ref> Императори Чарлеман (742–814) рӯихати 74 сабзавоти гуногунро, ки дар боғҳои худ парвариш мекард, тартиб дод. Робитаи байни сабзавоти гуногун ва саломатӣ дар Аврупо пеш аз асрҳои миёна муҳим буд, чунон ки дар китоби "Маҷмӯаи усулҳои пухтупаз" равшан аст. Ин [[:en:The Forme of Cury|китоб]] истифодаи сабзавоти гуногун ва салатҳоро таблиғ мекард ва дар муқаддимаи худ иддао дорад, ки бо профессорони [[Пизишкӣ|тиб]] ва файласуфони дарбори шоҳ машварат кардааст. <ref name="Freeman">{{Cite book|title=Herbs for the Medieval Household, for Cooking, Healing and Divers uses|pages=ix-x|first=Margaret B.|last=Freeman|location=New York|publisher=The Metropolitan Museum of Art|year=1943}}</ref> == Дар пухтупаз истифода баред == [[Акс:Thyme-Bundle.jpg|рост|мини|Як шохаи тимян]] {{Асосӣ|فهرست گیاهان و ادویه‌جات مورد استفاده در آشپزی}}<templatestyles src="پودمان:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Асосӣ|Гиёҳдармонӣ}} Сабзавотҳои пухтупаз фарқ мекунанд. Ин гиёҳҳо ба ҳанут монанданд ва ба миқдори кам барои мазза кардани хӯрок истифода мешаванд, на барои худи хӯрок. Гиёҳҳо метавонанд растаниҳои бисёрсола ба монанди тимьян ё лаванда, ё растаниҳои дусола ба монанди петрушка, ё растаниҳои яксола ба монанди райҳон бошанд. Гиёҳҳои бисёрсола метавонанд буттаҳо ба монанди розмарин ё дарахтон ба монанди барги халиҷ бошанд. Гиёҳҳо, ки аз рӯи таъриф наметавонанд чӯбӣ бошанд, чунин нестанд. Баъзе гиёҳҳо, ба монанди [[шибит]] ва тухми он, ё барги [[Кашнич|кориандр]] ва тухми он, ҳамчун гиёҳ ва ҳанут истифода мешаванд. Инчунин баъзе гиёҳҳо, ба монанди оилаи [[Пудина|пудинагӣ]], мавҷуданд, ки ҳам барои мақсадҳои кулинарӣ ва ҳам барои мақсадҳои тиббӣ истифода мешаванд. == Гиёҳҳои шифобахш == <templatestyles src="پانویس/styles.css" />Баъзе Сабзавотҳо дорои моддаҳои фитокимиёвӣ мебошанд, ки ба бадан таъсир мерасонанд. Ҳангоми истеъмоли миқдори кам, онҳо метавонанд таъсирҳоеро ба монанди "ҳанут" дар пухтупаз дошта бошанд ва як қатор гиёҳҳо ҳангоми истеъмоли миқдори зиёд заҳролуд мешаванд. Иқтибосҳо аз баъзе сабзавотҳо, ба монанди [[Чойкаҳак|гули кабуд]] ё кава, метавонанд барои мақсадҳои тиббӣ истифода шаванд: коҳиш додани депрессия ва стресс. Аммо, истеъмоли аз ҳад зиёди ин гиёҳҳо метавонад боиси афзоиши токсинҳо дар бадан гардад ва таъсири манфии ҷиддӣ дошта бошад ва аз ин рӯ, бояд бо эҳтиёт истифода шавад. Онҳо инчунин метавонанд ҳангоми истеъмол бо баъзе доруҳои дорухатӣ (кимиёвӣ) таъсири манфӣ дошта бошанд. [[Акс:Garden_of_herbs.jpg|мини|Боғи сабзавот]] Сабзавот муддати тӯлонӣ ҳамчун асоси тибби анъанавии чинӣ истифода мешуданд, ки ба асри якуми милодӣ <ref>{{Cite web|url=https://organicherbs.org.uk/|title=Chinese Herbal Medicine|accessdate=2007-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140820230804/https://organicherbs.org.uk/|archivedate=2014-08-20}}</ref> ва хеле пештар рост меояд. Системаи тибби аюрведа дар Малдивӣ ба истифодаи гиёҳҳо асос ёфтааст. Истифодаи тиббии гиёҳҳо дар фарҳангҳои Ғарб ба системаи тибби унсурии [[Буқрот|Гиппократ]], ки бар чор унсур асос ёфтааст, бармегардад. Гиёҳшиносони машҳур дар анъанаҳои Ғарб инҳоянд: [[Ибни Сино]] (тоҷик), Гален (румӣ), Параселс (швейтсарӣ-олмонӣ), Николас Калпепер (англис) Баъзе растаниҳо, бахусус баргҳо ва иқтибосҳои растаниҳои каннабис ва кока, дорои хосиятҳои психоактивӣ мебошанд ва аз замони аввали Голосен аз ҷониби одамон барои мақсадҳои динӣ ва фароғатӣ истифода мешуданд. Мардум дар ҷомеаҳои шимолии [[Перу]] беш аз 8000 сол баргҳои кокаро хоидаанд. Дар ҳоле ки таърихи истифодаи каннабис ҳамчун моддаи психоактивӣ ба асри 1-и мелодӣ дар [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва шимоли [[Африқо]] рост меояд. Мардуми бумии Австралия доруҳои гиёҳиро дар асоси растаниҳое таҳия мекарданд, ки ба осонӣ барои онҳо дастрас буданд. Ҷудо будани мардуми бумӣ маънои онро дошт, ки доруҳои таҳияшуда барои бемориҳои хеле ҷиддӣ буданд ва ин аз сабаби набудани таҷрибаи тибби ғарбӣ буд. Гиёҳҳо ба монанди пудинаи австралиягӣ, лавандаи тиллоӣ ва эвкалипт барои табобати сулфа, дарунравӣ, табларза ва дарди сар истифода мешуданд. <ref name="Tapsell">{{Cite journal|author=Tapsell, L. C., Hemphill, I., Cobiac, L., Sullivan, D. R., Fenech, M., Patch, C. S., Roodenrys, S., Keogh, J. B., Clifton, P. M., Williams, P. G., Fazio, V. A. & Inge, K. E.|date=2006|title=Health benefits of herbs and spices: The past, the present, the future|journal=Medical Journal of Australia|volume=185|issue=4|pages=S1-S24|url=http://ro.uow.edu.au/hbspapers/1397/}}</ref> == Фоидаи сабзавот == * Паст кардани фишори хун * Кам кардани паҳншавии бемориҳои дилу рагҳо * Коҳиш додани бемориҳои ҳозима * Таъсири мусбӣ ба қанди хун * Нигоҳ доштани иштиҳо == Косметикаи гиёҳӣ == Истифодаи косметикаи гиёҳӣ дар кишварҳои Аврупо ва Ғарб тақрибан шаш аср пеш оғоз ёфт. Аксар вақт омехтаҳо ва хамираҳо барои сафед кардани рӯй тайёр карда мешуданд. Дар солҳои 1940-ум, косметикаи гиёҳӣ бо пайдоиши лабсурхи сурх, ки ҳар сол шадидтар мешуд, ба саҳна ворид шуд. Косметикаи гиёҳӣ дар шаклҳои гуногун, аз қабили кремҳои рӯй, скрабҳо, лабсурхҳо, атрҳои табиӣ ва равғанҳои бадан, пайдо шуд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Гиёҳҳои алафӣ]] * Рӯихати гиёҳҳо ва ҳанутҳое, ки дар пухтупаз истифода мешаванд * Сабзавотҳои баргӣ * Тибби пеш аз таърихӣ == Манобеъ == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Herb». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۷. {{Эзоҳ|۲}} * [http://www.ecfr.gov/cgi-bin/text-idx?c=ecfr&sid=786bafc6f6343634fbf79fcdca7061e1&rgn=div5&view=text&node=21:3.0.1.1.13&idno=21#se21.3.182_110 §182.10 Spices and other natural seasonings and flavorings that are generally recognized as safe], US Code of Federal Regulations == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|سبزی}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Сабзавот]] [[Гурӯҳ:Кишоварзӣ]] mjrmuuiym2snhke75imw8nbl873hc3y 1475308 1475307 2026-06-08T18:43:43Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Дар пухтупаз истифода баред */ 1475308 wikitext text/x-wiki [[Акс:Herbs.jpg|мини|[[Райҳон]] ва пиёзча, сабзавоти маъмул дар пухтупаз]] '''Сабзавот''' ҳар гуна растанӣ аст, ки ҳамчун [[хӯрок]], равғани эфирӣ, [[дору]] ё [[Атр|мазза]] барои бӯй ё таъми худ истифода мешавад. Истифодаи пухтупаз гиёҳро аз ҳанут фарқ мекунад. Гиёҳҳо ба [[Барг|баргҳои]] сабз ё қисмҳои [[Гул|гулдори]] растанӣ (тару тоза ё хушк) ишора мекунанд, дар ҳоле ки ҳанутҳо аз дигар қисмҳои растанӣ, аз ҷумла тухмҳо, пӯст, [[Реша|решаҳо]] ва меваҳо (одатан хушк) тайёр карда мешаванд. '''Сабзавот''' бо роҳҳои гуногун, аз ҷумла пухтупаз, доруворӣ ва дар баъзе мавридҳои маънавӣ истифода мешаванд. Дар истифодаҳои тиббӣ ё маънавӣ, ҳар як қисми растанӣ, аз ҷумла [[Барг|баргҳо]], решаҳо, [[гулҳо]], тухмиҳо, пӯсти реша, пӯсти дарунӣ, сабус ва шохаҳои он, метавонанд сабзавот ҳисобида шаванд. == Таърих == Шумерҳо ҳанӯз дар соли 5000 пеш аз милод сабзавотро дар [[Пизишкӣ|тиб]] истифода мебурданд. Мисриёни қадим ҳанӯз дар соли 1555 пеш аз милод [[Розиёна|аз шибит]], [[кашнич]] ва тимян истифода мебурданд. Дар [[Юнони Бостон|Юнони қадим]] [[Ҷолинус|Гален]] дар соли 162 пеш аз милод бо тайёр кардани доруҳои гиёҳии мураккаб бо зиёда аз 100 пайвастагӣ машҳур буд. <ref name="Tapsell">{{Cite journal|author=Tapsell, L. C., Hemphill, I., Cobiac, L., Sullivan, D. R., Fenech, M., Patch, C. S., Roodenrys, S., Keogh, J. B., Clifton, P. M., Williams, P. G., Fazio, V. A. & Inge, K. E.|date=2006|title=Health benefits of herbs and spices: The past, the present, the future|journal=Medical Journal of Australia|volume=185|issue=4|pages=S1-S24|url=http://ro.uow.edu.au/hbspapers/1397/}}</ref> Императори Чарлеман (742–814) рӯихати 74 сабзавоти гуногунро, ки дар боғҳои худ парвариш мекард, тартиб дод. Робитаи байни сабзавоти гуногун ва саломатӣ дар Аврупо пеш аз асрҳои миёна муҳим буд, чунон ки дар китоби "Маҷмӯаи усулҳои пухтупаз" равшан аст. Ин [[:en:The Forme of Cury|китоб]] истифодаи сабзавоти гуногун ва салатҳоро таблиғ мекард ва дар муқаддимаи худ иддао дорад, ки бо профессорони [[Пизишкӣ|тиб]] ва файласуфони дарбори шоҳ машварат кардааст. <ref name="Freeman">{{Cite book|title=Herbs for the Medieval Household, for Cooking, Healing and Divers uses|pages=ix-x|first=Margaret B.|last=Freeman|location=New York|publisher=The Metropolitan Museum of Art|year=1943}}</ref> == Дар пухтупаз истифода баред == [[Акс:Thyme-Bundle.jpg|рост|мини|Як шохаи тимян]] {{Асосӣ|Гиёҳдармонӣ}} Сабзавотҳои пухтупаз фарқ мекунанд. Ин гиёҳҳо ба ҳанут монанданд ва ба миқдори кам барои мазза кардани хӯрок истифода мешаванд, на барои худи хӯрок. Гиёҳҳо метавонанд растаниҳои бисёрсола ба монанди тимян ё лаванда, ё растаниҳои дусола ба монанди петрушка, ё растаниҳои яксола ба монанди райҳон бошанд. Гиёҳҳои бисёрсола метавонанд буттаҳо ба монанди розмарин ё дарахтон ба монанди барги халиҷ бошанд. Гиёҳҳо, ки аз рӯи таъриф наметавонанд чӯбӣ бошанд, чунин нестанд. Баъзе гиёҳҳо, ба монанди [[шибит]] ва тухми он, ё барги [[Кашнич|кориандр]] ва тухми он, ҳамчун гиёҳ ва ҳанут истифода мешаванд. Инчунин баъзе гиёҳҳо, ба монанди оилаи [[Пудина|пудинагӣ]], мавҷуданд, ки ҳам барои мақсадҳои кулинарӣ ва ҳам барои мақсадҳои тиббӣ истифода мешаванд. == Гиёҳҳои шифобахш == <templatestyles src="پانویس/styles.css" />Баъзе Сабзавотҳо дорои моддаҳои фитокимиёвӣ мебошанд, ки ба бадан таъсир мерасонанд. Ҳангоми истеъмоли миқдори кам, онҳо метавонанд таъсирҳоеро ба монанди "ҳанут" дар пухтупаз дошта бошанд ва як қатор гиёҳҳо ҳангоми истеъмоли миқдори зиёд заҳролуд мешаванд. Иқтибосҳо аз баъзе сабзавотҳо, ба монанди [[Чойкаҳак|гули кабуд]] ё кава, метавонанд барои мақсадҳои тиббӣ истифода шаванд: коҳиш додани депрессия ва стресс. Аммо, истеъмоли аз ҳад зиёди ин гиёҳҳо метавонад боиси афзоиши токсинҳо дар бадан гардад ва таъсири манфии ҷиддӣ дошта бошад ва аз ин рӯ, бояд бо эҳтиёт истифода шавад. Онҳо инчунин метавонанд ҳангоми истеъмол бо баъзе доруҳои дорухатӣ (кимиёвӣ) таъсири манфӣ дошта бошанд. [[Акс:Garden_of_herbs.jpg|мини|Боғи сабзавот]] Сабзавот муддати тӯлонӣ ҳамчун асоси тибби анъанавии чинӣ истифода мешуданд, ки ба асри якуми милодӣ <ref>{{Cite web|url=https://organicherbs.org.uk/|title=Chinese Herbal Medicine|accessdate=2007-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140820230804/https://organicherbs.org.uk/|archivedate=2014-08-20}}</ref> ва хеле пештар рост меояд. Системаи тибби аюрведа дар Малдивӣ ба истифодаи гиёҳҳо асос ёфтааст. Истифодаи тиббии гиёҳҳо дар фарҳангҳои Ғарб ба системаи тибби унсурии [[Буқрот|Гиппократ]], ки бар чор унсур асос ёфтааст, бармегардад. Гиёҳшиносони машҳур дар анъанаҳои Ғарб инҳоянд: [[Ибни Сино]] (тоҷик), Гален (румӣ), Параселс (швейтсарӣ-олмонӣ), Николас Калпепер (англис) Баъзе растаниҳо, бахусус баргҳо ва иқтибосҳои растаниҳои каннабис ва кока, дорои хосиятҳои психоактивӣ мебошанд ва аз замони аввали Голосен аз ҷониби одамон барои мақсадҳои динӣ ва фароғатӣ истифода мешуданд. Мардум дар ҷомеаҳои шимолии [[Перу]] беш аз 8000 сол баргҳои кокаро хоидаанд. Дар ҳоле ки таърихи истифодаи каннабис ҳамчун моддаи психоактивӣ ба асри 1-и мелодӣ дар [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва шимоли [[Африқо]] рост меояд. Мардуми бумии Австралия доруҳои гиёҳиро дар асоси растаниҳое таҳия мекарданд, ки ба осонӣ барои онҳо дастрас буданд. Ҷудо будани мардуми бумӣ маънои онро дошт, ки доруҳои таҳияшуда барои бемориҳои хеле ҷиддӣ буданд ва ин аз сабаби набудани таҷрибаи тибби ғарбӣ буд. Гиёҳҳо ба монанди пудинаи австралиягӣ, лавандаи тиллоӣ ва эвкалипт барои табобати сулфа, дарунравӣ, табларза ва дарди сар истифода мешуданд. <ref name="Tapsell">{{Cite journal|author=Tapsell, L. C., Hemphill, I., Cobiac, L., Sullivan, D. R., Fenech, M., Patch, C. S., Roodenrys, S., Keogh, J. B., Clifton, P. M., Williams, P. G., Fazio, V. A. & Inge, K. E.|date=2006|title=Health benefits of herbs and spices: The past, the present, the future|journal=Medical Journal of Australia|volume=185|issue=4|pages=S1-S24|url=http://ro.uow.edu.au/hbspapers/1397/}}</ref> == Фоидаи сабзавот == * Паст кардани фишори хун * Кам кардани паҳншавии бемориҳои дилу рагҳо * Коҳиш додани бемориҳои ҳозима * Таъсири мусбӣ ба қанди хун * Нигоҳ доштани иштиҳо == Косметикаи гиёҳӣ == Истифодаи косметикаи гиёҳӣ дар кишварҳои Аврупо ва Ғарб тақрибан шаш аср пеш оғоз ёфт. Аксар вақт омехтаҳо ва хамираҳо барои сафед кардани рӯй тайёр карда мешуданд. Дар солҳои 1940-ум, косметикаи гиёҳӣ бо пайдоиши лабсурхи сурх, ки ҳар сол шадидтар мешуд, ба саҳна ворид шуд. Косметикаи гиёҳӣ дар шаклҳои гуногун, аз қабили кремҳои рӯй, скрабҳо, лабсурхҳо, атрҳои табиӣ ва равғанҳои бадан, пайдо шуд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Гиёҳҳои алафӣ]] * Рӯихати гиёҳҳо ва ҳанутҳое, ки дар пухтупаз истифода мешаванд * Сабзавотҳои баргӣ * Тибби пеш аз таърихӣ == Манобеъ == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Herb». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۷. {{Эзоҳ|۲}} * [http://www.ecfr.gov/cgi-bin/text-idx?c=ecfr&sid=786bafc6f6343634fbf79fcdca7061e1&rgn=div5&view=text&node=21:3.0.1.1.13&idno=21#se21.3.182_110 §182.10 Spices and other natural seasonings and flavorings that are generally recognized as safe], US Code of Federal Regulations == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|سبزی}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Сабзавот]] [[Гурӯҳ:Кишоварзӣ]] jg7jeufo8quvbm73kql5w4726h8bm5d 1475310 1475308 2026-06-08T18:44:48Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Гиёҳҳои шифобахш */ 1475310 wikitext text/x-wiki [[Акс:Herbs.jpg|мини|[[Райҳон]] ва пиёзча, сабзавоти маъмул дар пухтупаз]] '''Сабзавот''' ҳар гуна растанӣ аст, ки ҳамчун [[хӯрок]], равғани эфирӣ, [[дору]] ё [[Атр|мазза]] барои бӯй ё таъми худ истифода мешавад. Истифодаи пухтупаз гиёҳро аз ҳанут фарқ мекунад. Гиёҳҳо ба [[Барг|баргҳои]] сабз ё қисмҳои [[Гул|гулдори]] растанӣ (тару тоза ё хушк) ишора мекунанд, дар ҳоле ки ҳанутҳо аз дигар қисмҳои растанӣ, аз ҷумла тухмҳо, пӯст, [[Реша|решаҳо]] ва меваҳо (одатан хушк) тайёр карда мешаванд. '''Сабзавот''' бо роҳҳои гуногун, аз ҷумла пухтупаз, доруворӣ ва дар баъзе мавридҳои маънавӣ истифода мешаванд. Дар истифодаҳои тиббӣ ё маънавӣ, ҳар як қисми растанӣ, аз ҷумла [[Барг|баргҳо]], решаҳо, [[гулҳо]], тухмиҳо, пӯсти реша, пӯсти дарунӣ, сабус ва шохаҳои он, метавонанд сабзавот ҳисобида шаванд. == Таърих == Шумерҳо ҳанӯз дар соли 5000 пеш аз милод сабзавотро дар [[Пизишкӣ|тиб]] истифода мебурданд. Мисриёни қадим ҳанӯз дар соли 1555 пеш аз милод [[Розиёна|аз шибит]], [[кашнич]] ва тимян истифода мебурданд. Дар [[Юнони Бостон|Юнони қадим]] [[Ҷолинус|Гален]] дар соли 162 пеш аз милод бо тайёр кардани доруҳои гиёҳии мураккаб бо зиёда аз 100 пайвастагӣ машҳур буд. <ref name="Tapsell">{{Cite journal|author=Tapsell, L. C., Hemphill, I., Cobiac, L., Sullivan, D. R., Fenech, M., Patch, C. S., Roodenrys, S., Keogh, J. B., Clifton, P. M., Williams, P. G., Fazio, V. A. & Inge, K. E.|date=2006|title=Health benefits of herbs and spices: The past, the present, the future|journal=Medical Journal of Australia|volume=185|issue=4|pages=S1-S24|url=http://ro.uow.edu.au/hbspapers/1397/}}</ref> Императори Чарлеман (742–814) рӯихати 74 сабзавоти гуногунро, ки дар боғҳои худ парвариш мекард, тартиб дод. Робитаи байни сабзавоти гуногун ва саломатӣ дар Аврупо пеш аз асрҳои миёна муҳим буд, чунон ки дар китоби "Маҷмӯаи усулҳои пухтупаз" равшан аст. Ин [[:en:The Forme of Cury|китоб]] истифодаи сабзавоти гуногун ва салатҳоро таблиғ мекард ва дар муқаддимаи худ иддао дорад, ки бо профессорони [[Пизишкӣ|тиб]] ва файласуфони дарбори шоҳ машварат кардааст. <ref name="Freeman">{{Cite book|title=Herbs for the Medieval Household, for Cooking, Healing and Divers uses|pages=ix-x|first=Margaret B.|last=Freeman|location=New York|publisher=The Metropolitan Museum of Art|year=1943}}</ref> == Дар пухтупаз истифода баред == [[Акс:Thyme-Bundle.jpg|рост|мини|Як шохаи тимян]] {{Асосӣ|Гиёҳдармонӣ}} Сабзавотҳои пухтупаз фарқ мекунанд. Ин гиёҳҳо ба ҳанут монанданд ва ба миқдори кам барои мазза кардани хӯрок истифода мешаванд, на барои худи хӯрок. Гиёҳҳо метавонанд растаниҳои бисёрсола ба монанди тимян ё лаванда, ё растаниҳои дусола ба монанди петрушка, ё растаниҳои яксола ба монанди райҳон бошанд. Гиёҳҳои бисёрсола метавонанд буттаҳо ба монанди розмарин ё дарахтон ба монанди барги халиҷ бошанд. Гиёҳҳо, ки аз рӯи таъриф наметавонанд чӯбӣ бошанд, чунин нестанд. Баъзе гиёҳҳо, ба монанди [[шибит]] ва тухми он, ё барги [[Кашнич|кориандр]] ва тухми он, ҳамчун гиёҳ ва ҳанут истифода мешаванд. Инчунин баъзе гиёҳҳо, ба монанди оилаи [[Пудина|пудинагӣ]], мавҷуданд, ки ҳам барои мақсадҳои кулинарӣ ва ҳам барои мақсадҳои тиббӣ истифода мешаванд. == Гиёҳҳои шифобахш == Баъзе Гиёҳҳо дорои моддаҳои фитокимиёвӣ мебошанд, ки ба бадан таъсир мерасонанд. Ҳангоми истеъмоли миқдори кам, онҳо метавонанд таъсирҳоеро ба монанди "ҳанут" дар пухтупаз дошта бошанд ва як қатор гиёҳҳо ҳангоми истеъмоли миқдори зиёд заҳролуд мешаванд. Иқтибосҳо аз баъзе сабзавотҳо, ба монанди [[Чойкаҳак]] ё кава, метавонанд барои мақсадҳои тиббӣ истифода шаванд: коҳиш додани депрессия ва стресс. Аммо, истеъмоли аз ҳад зиёди ин гиёҳҳо метавонад боиси афзоиши токсинҳо дар бадан гардад ва таъсири манфии ҷиддӣ дошта бошад ва аз ин рӯ, бояд бо эҳтиёт истифода шавад. Онҳо инчунин метавонанд ҳангоми истеъмол бо баъзе доруҳои дорухатӣ (кимиёвӣ) таъсири манфӣ дошта бошанд. [[Акс:Garden_of_herbs.jpg|мини|Боғи сабзавот]] Сабзавот муддати тӯлонӣ ҳамчун асоси тибби анъанавии чинӣ истифода мешуданд, ки ба асри якуми милодӣ <ref>{{Cite web|url=https://organicherbs.org.uk/|title=Chinese Herbal Medicine|accessdate=2007-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140820230804/https://organicherbs.org.uk/|archivedate=2014-08-20}}</ref> ва хеле пештар рост меояд. Системаи тибби аюрведа дар Малдивӣ ба истифодаи гиёҳҳо асос ёфтааст. Истифодаи тиббии гиёҳҳо дар фарҳангҳои Ғарб ба системаи тибби унсурии [[Буқрот|Гиппократ]], ки бар чор унсур асос ёфтааст, бармегардад. Гиёҳшиносони машҳур дар анъанаҳои Ғарб инҳоянд: [[Ибни Сино]] (тоҷик), Гален (румӣ), Параселс (швейтсарӣ-олмонӣ), Николас Калпепер (англис) Баъзе растаниҳо, бахусус баргҳо ва иқтибосҳои растаниҳои каннабис ва кока, дорои хосиятҳои психоактивӣ мебошанд ва аз замони аввали Голосен аз ҷониби одамон барои мақсадҳои динӣ ва фароғатӣ истифода мешуданд. Мардум дар ҷомеаҳои шимолии [[Перу]] беш аз 8000 сол баргҳои кокаро хоидаанд. Дар ҳоле ки таърихи истифодаи каннабис ҳамчун моддаи психоактивӣ ба асри 1-и мелодӣ дар [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва шимоли [[Африқо]] рост меояд. Мардуми бумии Австралия доруҳои гиёҳиро дар асоси растаниҳое таҳия мекарданд, ки ба осонӣ барои онҳо дастрас буданд. Ҷудо будани мардуми бумӣ маънои онро дошт, ки доруҳои таҳияшуда барои бемориҳои хеле ҷиддӣ буданд ва ин аз сабаби набудани таҷрибаи тибби ғарбӣ буд. Гиёҳҳо ба монанди пудинаи австралиягӣ, лавандаи тиллоӣ ва эвкалипт барои табобати сулфа, дарунравӣ, табларза ва дарди сар истифода мешуданд. <ref name="Tapsell">{{Cite journal|author=Tapsell, L. C., Hemphill, I., Cobiac, L., Sullivan, D. R., Fenech, M., Patch, C. S., Roodenrys, S., Keogh, J. B., Clifton, P. M., Williams, P. G., Fazio, V. A. & Inge, K. E.|date=2006|title=Health benefits of herbs and spices: The past, the present, the future|journal=Medical Journal of Australia|volume=185|issue=4|pages=S1-S24|url=http://ro.uow.edu.au/hbspapers/1397/}}</ref> == Фоидаи сабзавот == * Паст кардани фишори хун * Кам кардани паҳншавии бемориҳои дилу рагҳо * Коҳиш додани бемориҳои ҳозима * Таъсири мусбӣ ба қанди хун * Нигоҳ доштани иштиҳо == Косметикаи гиёҳӣ == Истифодаи косметикаи гиёҳӣ дар кишварҳои Аврупо ва Ғарб тақрибан шаш аср пеш оғоз ёфт. Аксар вақт омехтаҳо ва хамираҳо барои сафед кардани рӯй тайёр карда мешуданд. Дар солҳои 1940-ум, косметикаи гиёҳӣ бо пайдоиши лабсурхи сурх, ки ҳар сол шадидтар мешуд, ба саҳна ворид шуд. Косметикаи гиёҳӣ дар шаклҳои гуногун, аз қабили кремҳои рӯй, скрабҳо, лабсурхҳо, атрҳои табиӣ ва равғанҳои бадан, пайдо шуд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Гиёҳҳои алафӣ]] * Рӯихати гиёҳҳо ва ҳанутҳое, ки дар пухтупаз истифода мешаванд * Сабзавотҳои баргӣ * Тибби пеш аз таърихӣ == Манобеъ == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Herb». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۷. {{Эзоҳ|۲}} * [http://www.ecfr.gov/cgi-bin/text-idx?c=ecfr&sid=786bafc6f6343634fbf79fcdca7061e1&rgn=div5&view=text&node=21:3.0.1.1.13&idno=21#se21.3.182_110 §182.10 Spices and other natural seasonings and flavorings that are generally recognized as safe], US Code of Federal Regulations == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|سبزی}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Сабзавот]] [[Гурӯҳ:Кишоварзӣ]] j4mu8sh5ctgu0ob9mswvi4botibns0q 1475924 1475310 2026-06-09T07:42:15Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Рустаниҳои хӯрокӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1475924 wikitext text/x-wiki [[Акс:Herbs.jpg|мини|[[Райҳон]] ва пиёзча, сабзавоти маъмул дар пухтупаз]] '''Сабзавот''' ҳар гуна растанӣ аст, ки ҳамчун [[хӯрок]], равғани эфирӣ, [[дору]] ё [[Атр|мазза]] барои бӯй ё таъми худ истифода мешавад. Истифодаи пухтупаз гиёҳро аз ҳанут фарқ мекунад. Гиёҳҳо ба [[Барг|баргҳои]] сабз ё қисмҳои [[Гул|гулдори]] растанӣ (тару тоза ё хушк) ишора мекунанд, дар ҳоле ки ҳанутҳо аз дигар қисмҳои растанӣ, аз ҷумла тухмҳо, пӯст, [[Реша|решаҳо]] ва меваҳо (одатан хушк) тайёр карда мешаванд. '''Сабзавот''' бо роҳҳои гуногун, аз ҷумла пухтупаз, доруворӣ ва дар баъзе мавридҳои маънавӣ истифода мешаванд. Дар истифодаҳои тиббӣ ё маънавӣ, ҳар як қисми растанӣ, аз ҷумла [[Барг|баргҳо]], решаҳо, [[гулҳо]], тухмиҳо, пӯсти реша, пӯсти дарунӣ, сабус ва шохаҳои он, метавонанд сабзавот ҳисобида шаванд. == Таърих == Шумерҳо ҳанӯз дар соли 5000 пеш аз милод сабзавотро дар [[Пизишкӣ|тиб]] истифода мебурданд. Мисриёни қадим ҳанӯз дар соли 1555 пеш аз милод [[Розиёна|аз шибит]], [[кашнич]] ва тимян истифода мебурданд. Дар [[Юнони Бостон|Юнони қадим]] [[Ҷолинус|Гален]] дар соли 162 пеш аз милод бо тайёр кардани доруҳои гиёҳии мураккаб бо зиёда аз 100 пайвастагӣ машҳур буд. <ref name="Tapsell">{{Cite journal|author=Tapsell, L. C., Hemphill, I., Cobiac, L., Sullivan, D. R., Fenech, M., Patch, C. S., Roodenrys, S., Keogh, J. B., Clifton, P. M., Williams, P. G., Fazio, V. A. & Inge, K. E.|date=2006|title=Health benefits of herbs and spices: The past, the present, the future|journal=Medical Journal of Australia|volume=185|issue=4|pages=S1-S24|url=http://ro.uow.edu.au/hbspapers/1397/}}</ref> Императори Чарлеман (742–814) рӯихати 74 сабзавоти гуногунро, ки дар боғҳои худ парвариш мекард, тартиб дод. Робитаи байни сабзавоти гуногун ва саломатӣ дар Аврупо пеш аз асрҳои миёна муҳим буд, чунон ки дар китоби "Маҷмӯаи усулҳои пухтупаз" равшан аст. Ин [[:en:The Forme of Cury|китоб]] истифодаи сабзавоти гуногун ва салатҳоро таблиғ мекард ва дар муқаддимаи худ иддао дорад, ки бо профессорони [[Пизишкӣ|тиб]] ва файласуфони дарбори шоҳ машварат кардааст. <ref name="Freeman">{{Cite book|title=Herbs for the Medieval Household, for Cooking, Healing and Divers uses|pages=ix-x|first=Margaret B.|last=Freeman|location=New York|publisher=The Metropolitan Museum of Art|year=1943}}</ref> == Дар пухтупаз истифода баред == [[Акс:Thyme-Bundle.jpg|рост|мини|Як шохаи тимян]] {{Асосӣ|Гиёҳдармонӣ}} Сабзавотҳои пухтупаз фарқ мекунанд. Ин гиёҳҳо ба ҳанут монанданд ва ба миқдори кам барои мазза кардани хӯрок истифода мешаванд, на барои худи хӯрок. Гиёҳҳо метавонанд растаниҳои бисёрсола ба монанди тимян ё лаванда, ё растаниҳои дусола ба монанди петрушка, ё растаниҳои яксола ба монанди райҳон бошанд. Гиёҳҳои бисёрсола метавонанд буттаҳо ба монанди розмарин ё дарахтон ба монанди барги халиҷ бошанд. Гиёҳҳо, ки аз рӯи таъриф наметавонанд чӯбӣ бошанд, чунин нестанд. Баъзе гиёҳҳо, ба монанди [[шибит]] ва тухми он, ё барги [[Кашнич|кориандр]] ва тухми он, ҳамчун гиёҳ ва ҳанут истифода мешаванд. Инчунин баъзе гиёҳҳо, ба монанди оилаи [[Пудина|пудинагӣ]], мавҷуданд, ки ҳам барои мақсадҳои кулинарӣ ва ҳам барои мақсадҳои тиббӣ истифода мешаванд. == Гиёҳҳои шифобахш == Баъзе Гиёҳҳо дорои моддаҳои фитокимиёвӣ мебошанд, ки ба бадан таъсир мерасонанд. Ҳангоми истеъмоли миқдори кам, онҳо метавонанд таъсирҳоеро ба монанди "ҳанут" дар пухтупаз дошта бошанд ва як қатор гиёҳҳо ҳангоми истеъмоли миқдори зиёд заҳролуд мешаванд. Иқтибосҳо аз баъзе сабзавотҳо, ба монанди [[Чойкаҳак]] ё кава, метавонанд барои мақсадҳои тиббӣ истифода шаванд: коҳиш додани депрессия ва стресс. Аммо, истеъмоли аз ҳад зиёди ин гиёҳҳо метавонад боиси афзоиши токсинҳо дар бадан гардад ва таъсири манфии ҷиддӣ дошта бошад ва аз ин рӯ, бояд бо эҳтиёт истифода шавад. Онҳо инчунин метавонанд ҳангоми истеъмол бо баъзе доруҳои дорухатӣ (кимиёвӣ) таъсири манфӣ дошта бошанд. [[Акс:Garden_of_herbs.jpg|мини|Боғи сабзавот]] Сабзавот муддати тӯлонӣ ҳамчун асоси тибби анъанавии чинӣ истифода мешуданд, ки ба асри якуми милодӣ <ref>{{Cite web|url=https://organicherbs.org.uk/|title=Chinese Herbal Medicine|accessdate=2007-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140820230804/https://organicherbs.org.uk/|archivedate=2014-08-20}}</ref> ва хеле пештар рост меояд. Системаи тибби аюрведа дар Малдивӣ ба истифодаи гиёҳҳо асос ёфтааст. Истифодаи тиббии гиёҳҳо дар фарҳангҳои Ғарб ба системаи тибби унсурии [[Буқрот|Гиппократ]], ки бар чор унсур асос ёфтааст, бармегардад. Гиёҳшиносони машҳур дар анъанаҳои Ғарб инҳоянд: [[Ибни Сино]] (тоҷик), Гален (румӣ), Параселс (швейтсарӣ-олмонӣ), Николас Калпепер (англис) Баъзе растаниҳо, бахусус баргҳо ва иқтибосҳои растаниҳои каннабис ва кока, дорои хосиятҳои психоактивӣ мебошанд ва аз замони аввали Голосен аз ҷониби одамон барои мақсадҳои динӣ ва фароғатӣ истифода мешуданд. Мардум дар ҷомеаҳои шимолии [[Перу]] беш аз 8000 сол баргҳои кокаро хоидаанд. Дар ҳоле ки таърихи истифодаи каннабис ҳамчун моддаи психоактивӣ ба асри 1-и мелодӣ дар [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва шимоли [[Африқо]] рост меояд. Мардуми бумии Австралия доруҳои гиёҳиро дар асоси растаниҳое таҳия мекарданд, ки ба осонӣ барои онҳо дастрас буданд. Ҷудо будани мардуми бумӣ маънои онро дошт, ки доруҳои таҳияшуда барои бемориҳои хеле ҷиддӣ буданд ва ин аз сабаби набудани таҷрибаи тибби ғарбӣ буд. Гиёҳҳо ба монанди пудинаи австралиягӣ, лавандаи тиллоӣ ва эвкалипт барои табобати сулфа, дарунравӣ, табларза ва дарди сар истифода мешуданд. <ref name="Tapsell">{{Cite journal|author=Tapsell, L. C., Hemphill, I., Cobiac, L., Sullivan, D. R., Fenech, M., Patch, C. S., Roodenrys, S., Keogh, J. B., Clifton, P. M., Williams, P. G., Fazio, V. A. & Inge, K. E.|date=2006|title=Health benefits of herbs and spices: The past, the present, the future|journal=Medical Journal of Australia|volume=185|issue=4|pages=S1-S24|url=http://ro.uow.edu.au/hbspapers/1397/}}</ref> == Фоидаи сабзавот == * Паст кардани фишори хун * Кам кардани паҳншавии бемориҳои дилу рагҳо * Коҳиш додани бемориҳои ҳозима * Таъсири мусбӣ ба қанди хун * Нигоҳ доштани иштиҳо == Косметикаи гиёҳӣ == Истифодаи косметикаи гиёҳӣ дар кишварҳои Аврупо ва Ғарб тақрибан шаш аср пеш оғоз ёфт. Аксар вақт омехтаҳо ва хамираҳо барои сафед кардани рӯй тайёр карда мешуданд. Дар солҳои 1940-ум, косметикаи гиёҳӣ бо пайдоиши лабсурхи сурх, ки ҳар сол шадидтар мешуд, ба саҳна ворид шуд. Косметикаи гиёҳӣ дар шаклҳои гуногун, аз қабили кремҳои рӯй, скрабҳо, лабсурхҳо, атрҳои табиӣ ва равғанҳои бадан, пайдо шуд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Гиёҳҳои алафӣ]] * Рӯихати гиёҳҳо ва ҳанутҳое, ки дар пухтупаз истифода мешаванд * Сабзавотҳои баргӣ * Тибби пеш аз таърихӣ == Манобеъ == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Herb». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۷. {{Эзоҳ|۲}} * [http://www.ecfr.gov/cgi-bin/text-idx?c=ecfr&sid=786bafc6f6343634fbf79fcdca7061e1&rgn=div5&view=text&node=21:3.0.1.1.13&idno=21#se21.3.182_110 §182.10 Spices and other natural seasonings and flavorings that are generally recognized as safe], US Code of Federal Regulations == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|سبزی}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Сабзавот]] [[Гурӯҳ:Кишоварзӣ]] [[Гурӯҳ:Рустаниҳои хӯрокӣ]] h0n9o8ixs4piaooq6gxy5d3zwbglkuv 1475927 1475924 2026-06-09T07:42:47Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Пайванди беруна */ 1475927 wikitext text/x-wiki [[Акс:Herbs.jpg|мини|[[Райҳон]] ва пиёзча, сабзавоти маъмул дар пухтупаз]] '''Сабзавот''' ҳар гуна растанӣ аст, ки ҳамчун [[хӯрок]], равғани эфирӣ, [[дору]] ё [[Атр|мазза]] барои бӯй ё таъми худ истифода мешавад. Истифодаи пухтупаз гиёҳро аз ҳанут фарқ мекунад. Гиёҳҳо ба [[Барг|баргҳои]] сабз ё қисмҳои [[Гул|гулдори]] растанӣ (тару тоза ё хушк) ишора мекунанд, дар ҳоле ки ҳанутҳо аз дигар қисмҳои растанӣ, аз ҷумла тухмҳо, пӯст, [[Реша|решаҳо]] ва меваҳо (одатан хушк) тайёр карда мешаванд. '''Сабзавот''' бо роҳҳои гуногун, аз ҷумла пухтупаз, доруворӣ ва дар баъзе мавридҳои маънавӣ истифода мешаванд. Дар истифодаҳои тиббӣ ё маънавӣ, ҳар як қисми растанӣ, аз ҷумла [[Барг|баргҳо]], решаҳо, [[гулҳо]], тухмиҳо, пӯсти реша, пӯсти дарунӣ, сабус ва шохаҳои он, метавонанд сабзавот ҳисобида шаванд. == Таърих == Шумерҳо ҳанӯз дар соли 5000 пеш аз милод сабзавотро дар [[Пизишкӣ|тиб]] истифода мебурданд. Мисриёни қадим ҳанӯз дар соли 1555 пеш аз милод [[Розиёна|аз шибит]], [[кашнич]] ва тимян истифода мебурданд. Дар [[Юнони Бостон|Юнони қадим]] [[Ҷолинус|Гален]] дар соли 162 пеш аз милод бо тайёр кардани доруҳои гиёҳии мураккаб бо зиёда аз 100 пайвастагӣ машҳур буд. <ref name="Tapsell">{{Cite journal|author=Tapsell, L. C., Hemphill, I., Cobiac, L., Sullivan, D. R., Fenech, M., Patch, C. S., Roodenrys, S., Keogh, J. B., Clifton, P. M., Williams, P. G., Fazio, V. A. & Inge, K. E.|date=2006|title=Health benefits of herbs and spices: The past, the present, the future|journal=Medical Journal of Australia|volume=185|issue=4|pages=S1-S24|url=http://ro.uow.edu.au/hbspapers/1397/}}</ref> Императори Чарлеман (742–814) рӯихати 74 сабзавоти гуногунро, ки дар боғҳои худ парвариш мекард, тартиб дод. Робитаи байни сабзавоти гуногун ва саломатӣ дар Аврупо пеш аз асрҳои миёна муҳим буд, чунон ки дар китоби "Маҷмӯаи усулҳои пухтупаз" равшан аст. Ин [[:en:The Forme of Cury|китоб]] истифодаи сабзавоти гуногун ва салатҳоро таблиғ мекард ва дар муқаддимаи худ иддао дорад, ки бо профессорони [[Пизишкӣ|тиб]] ва файласуфони дарбори шоҳ машварат кардааст. <ref name="Freeman">{{Cite book|title=Herbs for the Medieval Household, for Cooking, Healing and Divers uses|pages=ix-x|first=Margaret B.|last=Freeman|location=New York|publisher=The Metropolitan Museum of Art|year=1943}}</ref> == Дар пухтупаз истифода баред == [[Акс:Thyme-Bundle.jpg|рост|мини|Як шохаи тимян]] {{Асосӣ|Гиёҳдармонӣ}} Сабзавотҳои пухтупаз фарқ мекунанд. Ин гиёҳҳо ба ҳанут монанданд ва ба миқдори кам барои мазза кардани хӯрок истифода мешаванд, на барои худи хӯрок. Гиёҳҳо метавонанд растаниҳои бисёрсола ба монанди тимян ё лаванда, ё растаниҳои дусола ба монанди петрушка, ё растаниҳои яксола ба монанди райҳон бошанд. Гиёҳҳои бисёрсола метавонанд буттаҳо ба монанди розмарин ё дарахтон ба монанди барги халиҷ бошанд. Гиёҳҳо, ки аз рӯи таъриф наметавонанд чӯбӣ бошанд, чунин нестанд. Баъзе гиёҳҳо, ба монанди [[шибит]] ва тухми он, ё барги [[Кашнич|кориандр]] ва тухми он, ҳамчун гиёҳ ва ҳанут истифода мешаванд. Инчунин баъзе гиёҳҳо, ба монанди оилаи [[Пудина|пудинагӣ]], мавҷуданд, ки ҳам барои мақсадҳои кулинарӣ ва ҳам барои мақсадҳои тиббӣ истифода мешаванд. == Гиёҳҳои шифобахш == Баъзе Гиёҳҳо дорои моддаҳои фитокимиёвӣ мебошанд, ки ба бадан таъсир мерасонанд. Ҳангоми истеъмоли миқдори кам, онҳо метавонанд таъсирҳоеро ба монанди "ҳанут" дар пухтупаз дошта бошанд ва як қатор гиёҳҳо ҳангоми истеъмоли миқдори зиёд заҳролуд мешаванд. Иқтибосҳо аз баъзе сабзавотҳо, ба монанди [[Чойкаҳак]] ё кава, метавонанд барои мақсадҳои тиббӣ истифода шаванд: коҳиш додани депрессия ва стресс. Аммо, истеъмоли аз ҳад зиёди ин гиёҳҳо метавонад боиси афзоиши токсинҳо дар бадан гардад ва таъсири манфии ҷиддӣ дошта бошад ва аз ин рӯ, бояд бо эҳтиёт истифода шавад. Онҳо инчунин метавонанд ҳангоми истеъмол бо баъзе доруҳои дорухатӣ (кимиёвӣ) таъсири манфӣ дошта бошанд. [[Акс:Garden_of_herbs.jpg|мини|Боғи сабзавот]] Сабзавот муддати тӯлонӣ ҳамчун асоси тибби анъанавии чинӣ истифода мешуданд, ки ба асри якуми милодӣ <ref>{{Cite web|url=https://organicherbs.org.uk/|title=Chinese Herbal Medicine|accessdate=2007-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140820230804/https://organicherbs.org.uk/|archivedate=2014-08-20}}</ref> ва хеле пештар рост меояд. Системаи тибби аюрведа дар Малдивӣ ба истифодаи гиёҳҳо асос ёфтааст. Истифодаи тиббии гиёҳҳо дар фарҳангҳои Ғарб ба системаи тибби унсурии [[Буқрот|Гиппократ]], ки бар чор унсур асос ёфтааст, бармегардад. Гиёҳшиносони машҳур дар анъанаҳои Ғарб инҳоянд: [[Ибни Сино]] (тоҷик), Гален (румӣ), Параселс (швейтсарӣ-олмонӣ), Николас Калпепер (англис) Баъзе растаниҳо, бахусус баргҳо ва иқтибосҳои растаниҳои каннабис ва кока, дорои хосиятҳои психоактивӣ мебошанд ва аз замони аввали Голосен аз ҷониби одамон барои мақсадҳои динӣ ва фароғатӣ истифода мешуданд. Мардум дар ҷомеаҳои шимолии [[Перу]] беш аз 8000 сол баргҳои кокаро хоидаанд. Дар ҳоле ки таърихи истифодаи каннабис ҳамчун моддаи психоактивӣ ба асри 1-и мелодӣ дар [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва шимоли [[Африқо]] рост меояд. Мардуми бумии Австралия доруҳои гиёҳиро дар асоси растаниҳое таҳия мекарданд, ки ба осонӣ барои онҳо дастрас буданд. Ҷудо будани мардуми бумӣ маънои онро дошт, ки доруҳои таҳияшуда барои бемориҳои хеле ҷиддӣ буданд ва ин аз сабаби набудани таҷрибаи тибби ғарбӣ буд. Гиёҳҳо ба монанди пудинаи австралиягӣ, лавандаи тиллоӣ ва эвкалипт барои табобати сулфа, дарунравӣ, табларза ва дарди сар истифода мешуданд. <ref name="Tapsell">{{Cite journal|author=Tapsell, L. C., Hemphill, I., Cobiac, L., Sullivan, D. R., Fenech, M., Patch, C. S., Roodenrys, S., Keogh, J. B., Clifton, P. M., Williams, P. G., Fazio, V. A. & Inge, K. E.|date=2006|title=Health benefits of herbs and spices: The past, the present, the future|journal=Medical Journal of Australia|volume=185|issue=4|pages=S1-S24|url=http://ro.uow.edu.au/hbspapers/1397/}}</ref> == Фоидаи сабзавот == * Паст кардани фишори хун * Кам кардани паҳншавии бемориҳои дилу рагҳо * Коҳиш додани бемориҳои ҳозима * Таъсири мусбӣ ба қанди хун * Нигоҳ доштани иштиҳо == Косметикаи гиёҳӣ == Истифодаи косметикаи гиёҳӣ дар кишварҳои Аврупо ва Ғарб тақрибан шаш аср пеш оғоз ёфт. Аксар вақт омехтаҳо ва хамираҳо барои сафед кардани рӯй тайёр карда мешуданд. Дар солҳои 1940-ум, косметикаи гиёҳӣ бо пайдоиши лабсурхи сурх, ки ҳар сол шадидтар мешуд, ба саҳна ворид шуд. Косметикаи гиёҳӣ дар шаклҳои гуногун, аз қабили кремҳои рӯй, скрабҳо, лабсурхҳо, атрҳои табиӣ ва равғанҳои бадан, пайдо шуд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Гиёҳҳои алафӣ]] * Рӯихати гиёҳҳо ва ҳанутҳое, ки дар пухтупаз истифода мешаванд * Сабзавотҳои баргӣ * Тибби пеш аз таърихӣ == Манобеъ == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Herb». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۷. {{Эзоҳ|۲}} * [http://www.ecfr.gov/cgi-bin/text-idx?c=ecfr&sid=786bafc6f6343634fbf79fcdca7061e1&rgn=div5&view=text&node=21:3.0.1.1.13&idno=21#se21.3.182_110 §182.10 Spices and other natural seasonings and flavorings that are generally recognized as safe], US Code of Federal Regulations == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ|سبزی}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Сабзавот]] [[Гурӯҳ:Маҳсулоти кишоварзӣ]] [[Гурӯҳ:Рустаниҳои хӯрокӣ]] suhcuefncp07xmw51jx7omockuy10uv 0 331915 1475313 2026-06-08T18:50:41Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/43158237|گور (شهر باستانی)]]" сохта шудааст 1475313 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="پودمان:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Равонакунӣ|جور|روستایی با همین نام|جور (اصفهان)}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox World Heritage Site|image=شهر مرکزی گور.jpg}}'''Шаҳри Гур''' ( '''Ардашери Хварраҳ''' ё '''Фирӯзободи қадим''' ) як макони қадимӣ дар [[шаҳристони Фирӯзобод]], [[Устони Форс|вилояти Форс]] аст. Ин шаҳр дар аввали [[Садаи III|асри 3-и мелодӣ]] бо фармони [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобокон]], пеш аз шӯриш бар зидди Ардавони V, таъсис ёфтааст. Дар авҷи худ, Гур маркази қисмате аз вилояти Форс бо номи Кореҳи Ардашери Хоре буд. Тарҳ ва нақши шаҳр даврашакл буда, онро аввалин шаҳри даврашакл дар ҷаҳон меномиданд, ки диаметри он ду километр, чор дарвозаи асосӣ ва биноҳои ҳукуматӣ ва манзилҳои дарборӣ дорад. Шаҳри қадимии Гур ҳоло холӣ аст ва шаҳри кунунии [[Фирӯзобод]] се километр дуртар аз он ҷойгир аст. == Номгузорӣ == Ардашери Сосонӣ расман шаҳри навбунёди худро '''Ардашери Хварраҳ''' ([[:fa:زبان_فارسی_میانه|فارسی میانه]]:Ardašer Khwarrah) ( [[Забони порсии миёна|форсии миёна]] : Ардашери Хварраҳ) номид, ки маънояш гузаргоҳи Ардашери аст. Аммо, дар сарчашмаҳои пеш аз ислом ин шаҳр бо номи '''Гур''' низ маъруф буд, ки пас аз ислом [[Арабҳо|аз ҷониби арабҳо]] '''Ҷур''' талаффуз мешуд. Таърихшиносони қадим ин истилоҳро ба маънои ''ҳамворӣ'', ''теппа'' ё ''чоҳ'' тафсир кардаанд. Номи '''Фирӯзобод''' одатан аз асри 4-уми ҳиҷрӣ истифода мешавад. Маълум аст, ки [[Азудуддавла|Азудудавла Дайламӣ]], ки аксар вақт дар ин шаҳр зиндагӣ мекард ва номи Гурро номусоид намеҳисобид, онро ба '''Фирӯзобод''' иваз кард ва фармон дод, ки ҳар касе, ки ин шаҳр ва ноҳияро Гур меномад, ҷазо дода шавад. Аммо, далелҳои [[сиккашиносӣ]] нишон медиҳанд, ки ин ном боз ҳам қадимтар аст; дар тангаи [[Мис|мисии]] давраи [[Умавиён]], ки дар и Хварраҳ зарб зада шудааст калимаи ''Пирӯзобод'' ( [[Нависагардонӣ|транслитератсияи]] [[Хати паҳлавӣ|паҳлавӣ]] : ''pylwj'b'd'' ) ҳамчун номи зарбхона пайдо шудааст. == Таърих == [[Акс:تصویرهوایی_شهر_دایره_ای_گور.jpg|мини|250x250пкс|Намуди ҳавоии шаҳри даврашакли Гур]] === Пеш аз Ислом === Қазвинӣ дар китоби худ «Ал-мӯъҷам фи атҳар Малук ал-Аҷам» навиштааст: «Гур шаҳри бузурге бо девори мустаҳкам буд; то ки [[Искандари Мақдунӣ]] ҳеҷ гоҳ наметавонист ба Гур ҳамла кунад. Бо фармони ӯ, дарёе, ки ба шаҳр мебурд, барои чор сол бо коҳ баста шуд. Пас аз чор сол, сарбанд шикаст ва об боиси фурӯпошии бурҷҳои Гур шуд. Пас аз он ки [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобокон]], ки бар зидди [[Ардавони IV|Ардавони Портӣ]] шӯриш бардошт, қасам хӯрд, ки агар пирӯз шавад, дар ин ҷо шаҳри нав месозад. Пас аз ба тахт нишастан, бо ёрии муҳандисон кӯҳҳои атрофи даштро бурида, обро аз он холӣ кард. Сипас, ӯ шаҳри нави Гурро дар замини хушк сохт ва онро тахти худ гардонд. Имрӯз, коршиносон ба дурустии ин қисса (обхезии дашти Фирӯзобод барои панҷсад сол) шубҳа доранд. Аксарият ривояти Табариро қабул мекунанд, ки дар он гуфта мешавад, ки Ардашер тақрибан [[соли 224]]-и мелодӣ барои нишон додани қувват бар зидди подшоҳи охирини [[Порт]]<nowiki/>ӣ ба сохтани шаҳри Гур шурӯъ кардааст. Пас аз Ардашер, ин шаҳр бинобар робитааш бо сулолаи [[Сосониён]] шукуфон ва марказӣ боқӣ монд; он маркази Ардашер боқӣ монд , гарчанде ки дар сояи [[Бишопур]] (шаҳри нави [[Шопури I]] ) то андозае канор монда буд. === Баъд аз Ислом === Гур охирин қалъаи [[Яздгирди III|Яздгирди III аз сулолаи Сосониён]] дар [[Порс|Форс]] буд, ки соли 29 ҳиҷрӣ, дар замони хилофати [[Усмон ибни Аффон]], ба дасти мусалмонон афтод. Пас аз суқути шаҳр, [[Яздгирди III]] Форсро ба [[арабҳо]] вогузор кард ва тавассути Кирмон ба [[Хуросони Бузург|Хуросон]] фирор кард. Дар давраи [[Хулафои рошидин|хулафои Рошидин]], ҳокими Гур аз ҷониби ҳокими вилояти муттаҳидаи [[Басра]] - [[Аҳвоз]] - [[Порс]] таъйин карда мешуд. Дар давраи аввали ислом, подшоҳони Бувайҳиён, ки [[Шероз|Шерозро]] пойтахти худ қарор дода буданд, инчунин барои рушди шаҳри Гур сармоягузорӣ карданд. Бо фармони [[Азудуддавла|Азудуддавла ад-Дайламӣ]], дар ин шаҳр як масҷиди ҷомеъ ва як [[бемористон]] муносиб сохта шуд. Абу Мансур Баҳром ибни Мафона[[ابومنصور بهرام بن مافنه|,]] вазири машҳури [[Абуколиҷор Марзбон|Абу Калиҷар ад-Дайламӣ,]] инчунин як [[Китобхона|китобхонаи]] калонеро дар шаҳр бо номи ''Дор-ул-Алам'' бо нуздаҳ ҳазор ҷилд китобҳои зебо эҳдо кард, ки танҳо чор ҳазори онҳо бо дастхати Абу Алӣ ва [[Ибни Муқла|Абу Абдуллоҳ ибни Муқла]] буданд. === Иқтисодиёти Гор === Дар асри чоруми ҳиҷрӣ, Ғур шаҳри сарватманд ва шукуфон бо иқлими мӯътадил, оби фаровон ва боғҳо ва гулзорҳои зиёд буд. [[Боғ|Боғҳои]] мевадиҳанда ва хонаҳои боҳашамат канори шаҳрро дар масофаи як [[фарсанг]] иҳота карда буданд. Дар ин минтақа маҳсулоти гуногун истеҳсол мешуданд; нӯшокиҳои спиртӣ, меваҳо, матоъ ва ғайра. Аммо [[Гулоб|оби гулоб]] бешубҳа дар байни онҳо ҷои аввалро ишғол мекард.О[[Гулоб|би гулоби]] Гур ва [[Кевор|Кевар]] ба бисёр сарзаминҳо, аз қабили [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]], [[Ҳиндустон]], [[Имперотурии Бизонс|Византия]], [[Миср]], [[Яман]], [[Мағриб|Мағриби Араб]] ва [[Аврупо]] содир мешуд. Ҳатто садбарги гулобии Гур дар кишварҳои исломӣ маъруф буд ва дар байни арабҳо бо бӯи гуворо ва ранги шаффофи худ машҳур буд. (Ҳатто имрӯз, дар забони арабӣ, садбарги Муҳаммадро ''ал-Вард ал-Ҷурӣ'' меноманд.) Ароқ аз гули [[нахлиҳо]], иқтибос аз ҳазорбарг, иқтибос аз заъфарон ва иқтибос аз бед маҳсулоти дигари гиёҳӣ буданд, ки аз боғу бӯстонҳои Гур ба даст меомад. === Фирӯзобод имрӯз === Шаҳри қадимаи Гур ё Фирӯзобод дар асри 7 ё 8-уми ҳиҷрӣ ба харобазор афтод ва бо сабабҳои номаълум тарк карда шуд. Дар ҷои он деҳае дар беруни деворҳои шаҳри қадим пайдо шуд, ки то [[Қоҷориён|давраи Қоҷориён]] бо номи '''Рустои Кушк''' маъруф буд. Шаҳри кунунии Фирӯзобод натиҷаи густариши он русто аст. == Мавқеъ ва харита == [[Акс:ISS047-E-99458_-_View_of_Earth.jpg|рост|мини|220x220пкс|Шаҳрҳои [[Фирӯзобод]] ва Гур аз [[Истгоҳи байналмилалии кайҳонӣ|Истгоҳи Байналмилалии Кайҳонӣ]], 2016]] Маҷмааи Ардашери Хуреҳ бо мақсади хеле мушаххас ва бо афзалияти дифоъӣ тарҳрезӣ шудааст. Ҷойгоҳе, ки дар он шаҳр сохта шудааст, аз ҳар тараф бо кӯҳҳо иҳота шудааст. Вуруди асосии ин дашт гузаргоҳи стратежии Тангоб аст, ки дар болои он Қалъаи Духтар (манзили аслии Ардашир) ҷойгир аст. Мавқеи қалъа чунин аст, ки он на танҳо ба гулӯгоҳ, балки ба роҳе, ки ба [[Қасри Ардашер Бобакон|қасри Ардашер]] ва шаҳр мебарад, менигарад. Ардашери Хуреҳ ба шакли доираи комил бо диаметри 1940 метр сохта шуда буд. Шаҳр дар маҷмӯъ ба 61 ноҳия бо 20 девори радиалӣ ва се девори даврашакли консентрикӣ тақсим шуда, бо ду девори мустаҳками хиштӣ бо хандақи паҳнои 35 метр дар байни онҳо иҳота шуда буд. Шаҳр дар чор самт чор дарвоза дошт: дарвозаи Ҳурмуз дар шимол, дарвозаи Ардашер дар ҷануб, дарвозаи [[Меҳр (эзид)|Митра]] дар шарқ ва дарвозаи Баҳром дар ғарб. Аз ҳар як дарвоза кӯчаи асосӣ ба маркази шаҳр мебурд, ки дар он биноҳои давлатӣ ва динӣ дар дохили девори даврашакл бо диаметри 450 метр ҳифз мешуданд. Қалъаҳои дифоӣ ҳатто аз шаҳр берунтар буданд; боқимондаҳои шабакаи радиалии деворҳои муҳофизатиро то ҳол дар дашт ва доманакӯҳҳо то 10 километр аз маркази Ардашери Хуреҳ дидан мумкин аст. Шаҳрҳои дигари таърихии даврашакл [[Ҳагматона]] (давраи Мидия) ва Самоил (давраи Ҳиттӣ)-ро дар бар мегиранд. <ref name="Arce">{{Cite journal|author=Arce|first=Ignacio|title=UMAYYAD BUILDING TECHNIQUES AND THE MERGING OF ROMAN-BYZANTINE AND PARTHO-SASSANIAN TRADITIONS: CONTINUITY AND CHANGE|journal=Late Antique Archaeology|date=1 January 2008|volume=4|issue=1|pages=494–495|doi=10.1163/22134522-90000099|url=https://brill.com/view/journals/laaj/4/1/article-p491_21.xml?lang=en|accessdate=4 April 2019|language=en|issn=1570-6893}}</ref> == Корҳо == === Дар дохили шаҳр === [[Акс:شهر_گور.jpg|мини|Сангҳои боқимонда дар наздикии манора]] * '''Рельефи пирӯзӣ''' : Дар ин рельеф, Ардашир ва писараш [[Шопури I|Шопур]] дар майдони ҷанг савори аспҳо тасвир шудаанд ва Ардашир шоҳи Ардавонро бо найза аз аспаш мезанад. * '''Тоҷгузории Ардашер''' : Тасвире аз гирифтани салтанат аз [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] дар ҳузури дарбориён. === Берун аз шаҳр === Ду Нақши барҷаста низ дар деворҳои сангини Тангоб дида мешаванд: * '''[[Фаррухмард|Фаррухмард Баҳрамон]]''' қозии Гур ( кӯҳи Анаровеҳ ) ва ҳамзамонони [[Хусрави Парвиз]] буд. Ӯ муаллифи "Ҳезори Мадеган"-и Додистон, муҳимтарин матни ҳуқуқии давраи [[Сосониён]] аст. Ин китоб як қатор қонунҳои қадимии [[Авесто]], қарорҳои додгоҳҳои қаблӣ ва фармонҳои маъмурии подшоҳонро дар бар мегирад, ки дар фаҳмидани низоми ҳуқуқии Эрони Сосониён аҳамияти беҳамто доранд. Дар бораи ҳаёти ин шахсият маълумоти кам мавҷуд аст. * [[Озарбади Маҳраспандон]] '''(зардуштӣ)''' олим ва коҳини замони [[Шопури II]] буд. Номи ӯ аз калимаи "Спанте" гирифта шудааст. Мегӯянд, ки барои исботи қонунияти зардуштӣ, ӯ розӣ буд, ки пеш аз фиристодани миссионерҳои масеҳӣ аз ҷониби императори Рум Константини I ба марзҳои Эрон, нӯҳ тонна Рӯй (филиз)и гудохтаро ба синааш рехта, ба он ҷо барад. * '''[[Ибни Муқаффаъ|Абдуллоҳ ибни ал-Муқаффаъ]]''' нависанда ва тарҷумони бузурги асри дуюми ҳиҷрӣ буд, ки дар шаҳри Гур таваллуд шудааст. Ӯ китобҳои арзишмандро дар бораи [[фалсафа]], [[ахлоқ]] ва давлатдорӣ аз [[Забони порсии миёна|забони форсии миёна]] ба [[забони арабӣ]] тарҷума кардааст. Ибни ал-Муқаффаъ яке аз машҳуртарин суханварони замони худ ба ҳисоб мерафт ва дар ташаккули насри техникии арабӣ нақши муҳим бозидааст. Ӯ соли 142-и ҳиҷрӣ бо фармони халифаи Аббосиён Мансур кушта шуд. == Пайванди беруна == * '''[[Фаррухмард|Фаррухмард Баҳрамон]]''' қозии Гур ( кӯҳи Анаровеҳ ) ва ҳамзамонони [[Хусрави Парвиз]] буд. Ӯ муаллифи "Ҳезори Мадеган"-и Додистон, муҳимтарин матни ҳуқуқии давраи Сосониён аст. Ин китоб як қатор қонунҳои қадимии [[Авесто]], қарорҳои додгоҳҳои қаблӣ ва фармонҳои маъмурии подшоҳонро дар бар мегирад, ки дар фаҳмидани низоми ҳуқуқии Эрони Сосониён аҳамияти беҳамто доранд. Дар бораи ҳаёти ин шахсият маълумоти кам мавҷуд аст. * [[Озарбади Маҳраспандон|Озарбод Мар Сепандон]] '''(зардуштӣ)''' олим ва коҳини замони [[Шопури II]] буд. Номи ӯ аз калимаи "Спанте" гирифта шудааст. Мегӯянд, ки барои исботи қонунияти зардуштӣ, ӯ розӣ буд, ки пеш аз фиристодани миссионерҳои масеҳӣ аз ҷониби императори Рум Константини I ба марзҳои Эрон, нӯҳ тонна [[Рӯй (филиз)|руҳи]] гудохтаро ба синааш рехта, ба он ҷо барад. * '''[[Ибни Муқаффаъ|Абдуллоҳ ибни ал-Муқаффаъ]]''' нависанда ва тарҷумони бузурги асри дуюми ҳиҷрӣ буд, ки дар шаҳри Гур таваллуд шудааст. Ӯ китобҳои арзишмандро дар бораи [[фалсафа]], [[ахлоқ]] ва [[آیین کشورداری|давлатдорӣ]] аз [[Забони порсии миёна|забони форсии миёна]] ба [[забони арабӣ]] тарҷума кардааст. Ибни ал-Муқаффаъ яке аз машҳуртарин суханварони замони худ ба ҳисоб мерафт ва дар ташаккули насри техникии арабӣ нақши муҳим бозидааст. Ӯ соли 142-и ҳиҷрӣ бо фармони халифаи Аббосиён Мансур кушта шуд. <templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ|۲}} == Манобеъ == * Табарӣ, Муҳаммад ибни Жарир. Таърихи Табарй. Тарчумаи Абулкосим Паянде. Нашрияҳои Асатир. 1997. Нашри панҷум. * Астахри, Иброҳим бин Муҳаммад. Масалак ал-мамалик. Нашрияҳои Дар Садер, Бейрут, 2004 * Шпюлер, Бертолд. Таърихи Эрон дар асрҳои аввали исломӣ. Тарҷума аз ҷониби Ҷавод Фалатурӣ ва Марям Мираҳмадӣ. Нашрияҳои илмӣ ва фарҳангӣ. 1994. Нашри чорум. * Ҳусайни Фасоӣ, Ҳасан. Форсҳои Носирӣ. Интишороти Амир Кабир. 2003. Нашри сеюм. * Ҳусайнии Қазвинӣ, Фадлаллоҳ. Ал-Муъҷам фи Аътар ал-Аҷмар подшоҳон. Тарҷума аз ҷониби Аҳмад Фатӯҳӣ Насаб. Анҷумани асарҳои фарҳангӣ ва хидматҳо. 2004. Нашри аввал. * [http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/169/html/169_2.HTM Самӣ, Алӣ. Шаҳри қадимаи Гур (Фирӯзободи имрӯза)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130202042806/http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/169/html/169_2.HTM|date=۲ فوریه ۲۰۱۳}} * Ибни Ҳоқал, Муҳаммад. Тасвири Замин. Нашр аз ҷониби ношир. 1938 Бейрут. * Мақдисӣ. Муҳаммад бинни Аҳмад. Беҳтарин тақсимот ба минтақаҳо. Ширкати муаллифон ва тарҷумонҳо. Теҳрон. 1982, нашри аввал. * Ибни Балхӣ. Форснома. Бунёди омӯзиши форсӣ. Шероз. 1995. Нашри аввал. * Бойл, Ҷон Эндрю. Таърихи Эрон аз Селевкиён то суқути Сосониён. Тарҷума аз ҷониби Ҳасан Анӯше. Ҷилди 3, қисми 2. Нашриёти Амиркабир. Нашри чорум. 2008. <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{Commons|Category:Goor ancient city}} * [http://www.livius.org/fa-fn/firuzabad/firuzabad_city.html Ливиус: Ардашир Хуреҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161110020018/http://www.livius.org/fa-fn/firuzabad/firuzabad_city.html|date=۱۰ نوامبر ۲۰۱۶}} * [https://web.archive.org/web/20190407205242/https://www.memarfa.com/16000-pars.html «Шаҳри Гур ва биноҳои он дар китоби иқлими Форс»] {{گردشگری فیروزآباد}}{{شهرهای باستانی ایران}}{{میراث جهانی یونسکو در ایران}} [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Порт]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] 2ffiw0op8ecwbflzlqhl385x1b87f1p 1475315 1475313 2026-06-08T18:55:37Z Шухрат Саъдиев 5132 1475315 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site|image=شهر مرکزی گور.jpg}}'''Шаҳри Гур''' ( '''Ардашери Хварраҳ''' ё '''Фирӯзободи қадим''' ) як макони қадимӣ дар [[шаҳристони Фирӯзобод]], [[Устони Форс|вилояти Форс]] аст. Ин шаҳр дар аввали [[Садаи III|асри 3-и мелодӣ]] бо фармони [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобокон]], пеш аз шӯриш бар зидди Ардавони V, таъсис ёфтааст. Дар авҷи худ, Гур маркази қисмате аз вилояти Форс бо номи Кореҳи Ардашери Хоре буд. Тарҳ ва нақши шаҳр даврашакл буда, онро аввалин шаҳри даврашакл дар ҷаҳон меномиданд, ки диаметри он ду километр, чор дарвозаи асосӣ ва биноҳои ҳукуматӣ ва манзилҳои дарборӣ дорад. Шаҳри қадимии Гур ҳоло холӣ аст ва шаҳри кунунии [[Фирӯзобод]] се километр дуртар аз он ҷойгир аст. == Номгузорӣ == Ардашери Сосонӣ расман шаҳри навбунёди худро '''Ардашери Хварраҳ''' ([[:fa:زبان_فارسی_میانه|فارسی میانه]]:Ardašer Khwarrah) ( [[Забони порсии миёна|форсии миёна]] : Ардашери Хварраҳ) номид, ки маънояш гузаргоҳи Ардашери аст. Аммо, дар сарчашмаҳои пеш аз ислом ин шаҳр бо номи '''Гур''' низ маъруф буд, ки пас аз ислом [[Арабҳо|аз ҷониби арабҳо]] '''Ҷур''' талаффуз мешуд. Таърихшиносони қадим ин истилоҳро ба маънои ''ҳамворӣ'', ''теппа'' ё ''чоҳ'' тафсир кардаанд. Номи '''Фирӯзобод''' одатан аз асри 4-уми ҳиҷрӣ истифода мешавад. Маълум аст, ки [[Азудуддавла|Азудудавла Дайламӣ]], ки аксар вақт дар ин шаҳр зиндагӣ мекард ва номи Гурро номусоид намеҳисобид, онро ба '''Фирӯзобод''' иваз кард ва фармон дод, ки ҳар касе, ки ин шаҳр ва ноҳияро Гур меномад, ҷазо дода шавад. Аммо, далелҳои [[сиккашиносӣ]] нишон медиҳанд, ки ин ном боз ҳам қадимтар аст; дар тангаи [[Мис|мисии]] давраи [[Умавиён]], ки дар и Хварраҳ зарб зада шудааст калимаи ''Пирӯзобод'' ( [[Нависагардонӣ|транслитератсияи]] [[Хати паҳлавӣ|паҳлавӣ]] : ''pylwj'b'd'' ) ҳамчун номи зарбхона пайдо шудааст. == Таърих == [[Акс:تصویرهوایی_شهر_دایره_ای_گور.jpg|мини|250x250пкс|Намуди ҳавоии шаҳри даврашакли Гур]] === Пеш аз Ислом === Қазвинӣ дар китоби худ «Ал-мӯъҷам фи атҳар Малук ал-Аҷам» навиштааст: «Гур шаҳри бузурге бо девори мустаҳкам буд; то ки [[Искандари Мақдунӣ]] ҳеҷ гоҳ наметавонист ба Гур ҳамла кунад. Бо фармони ӯ, дарёе, ки ба шаҳр мебурд, барои чор сол бо коҳ баста шуд. Пас аз чор сол, сарбанд шикаст ва об боиси фурӯпошии бурҷҳои Гур шуд. Пас аз он ки [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобокон]], ки бар зидди [[Ардавони IV|Ардавони Портӣ]] шӯриш бардошт, қасам хӯрд, ки агар пирӯз шавад, дар ин ҷо шаҳри нав месозад. Пас аз ба тахт нишастан, бо ёрии муҳандисон кӯҳҳои атрофи даштро бурида, обро аз он холӣ кард. Сипас, ӯ шаҳри нави Гурро дар замини хушк сохт ва онро тахти худ гардонд. Имрӯз, коршиносон ба дурустии ин қисса (обхезии дашти Фирӯзобод барои панҷсад сол) шубҳа доранд. Аксарият ривояти Табариро қабул мекунанд, ки дар он гуфта мешавад, ки Ардашер тақрибан [[соли 224]]-и мелодӣ барои нишон додани қувват бар зидди подшоҳи охирини [[Порт]]<nowiki/>ӣ ба сохтани шаҳри Гур шурӯъ кардааст. Пас аз Ардашер, ин шаҳр бинобар робитааш бо сулолаи [[Сосониён]] шукуфон ва марказӣ боқӣ монд; он маркази Ардашер боқӣ монд , гарчанде ки дар сояи [[Бишопур]] (шаҳри нави [[Шопури I]] ) то андозае канор монда буд. === Баъд аз Ислом === Гур охирин қалъаи [[Яздгирди III|Яздгирди III аз сулолаи Сосониён]] дар [[Порс|Форс]] буд, ки соли 29 ҳиҷрӣ, дар замони хилофати [[Усмон ибни Аффон]], ба дасти мусалмонон афтод. Пас аз суқути шаҳр, [[Яздгирди III]] Форсро ба [[арабҳо]] вогузор кард ва тавассути Кирмон ба [[Хуросони Бузург|Хуросон]] фирор кард. Дар давраи [[Хулафои рошидин|хулафои Рошидин]], ҳокими Гур аз ҷониби ҳокими вилояти муттаҳидаи [[Басра]] - [[Аҳвоз]] - [[Порс]] таъйин карда мешуд. Дар давраи аввали ислом, подшоҳони Бувайҳиён, ки [[Шероз|Шерозро]] пойтахти худ қарор дода буданд, инчунин барои рушди шаҳри Гур сармоягузорӣ карданд. Бо фармони [[Азудуддавла|Азудуддавла ад-Дайламӣ]], дар ин шаҳр як масҷиди ҷомеъ ва як [[бемористон]] муносиб сохта шуд. Абу Мансур Баҳром ибни Мафона[[ابومنصور بهرام بن مافنه|,]] вазири машҳури [[Абуколиҷор Марзбон|Абу Калиҷар ад-Дайламӣ,]] инчунин як [[Китобхона|китобхонаи]] калонеро дар шаҳр бо номи ''Дор-ул-Алам'' бо нуздаҳ ҳазор ҷилд китобҳои зебо эҳдо кард, ки танҳо чор ҳазори онҳо бо дастхати Абу Алӣ ва [[Ибни Муқла|Абу Абдуллоҳ ибни Муқла]] буданд. === Иқтисодиёти Гор === Дар асри чоруми ҳиҷрӣ, Ғур шаҳри сарватманд ва шукуфон бо иқлими мӯътадил, оби фаровон ва боғҳо ва гулзорҳои зиёд буд. [[Боғ|Боғҳои]] мевадиҳанда ва хонаҳои боҳашамат канори шаҳрро дар масофаи як [[фарсанг]] иҳота карда буданд. Дар ин минтақа маҳсулоти гуногун истеҳсол мешуданд; нӯшокиҳои спиртӣ, меваҳо, матоъ ва ғайра. Аммо [[Гулоб|оби гулоб]] бешубҳа дар байни онҳо ҷои аввалро ишғол мекард.О[[Гулоб|би гулоби]] Гур ва [[Кевор|Кевар]] ба бисёр сарзаминҳо, аз қабили [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]], [[Ҳиндустон]], [[Имперотурии Бизонс|Византия]], [[Миср]], [[Яман]], [[Мағриб|Мағриби Араб]] ва [[Аврупо]] содир мешуд. Ҳатто садбарги гулобии Гур дар кишварҳои исломӣ маъруф буд ва дар байни арабҳо бо бӯи гуворо ва ранги шаффофи худ машҳур буд. (Ҳатто имрӯз, дар забони арабӣ, садбарги Муҳаммадро ''ал-Вард ал-Ҷурӣ'' меноманд.) Ароқ аз гули [[нахлиҳо]], иқтибос аз ҳазорбарг, иқтибос аз заъфарон ва иқтибос аз бед маҳсулоти дигари гиёҳӣ буданд, ки аз боғу бӯстонҳои Гур ба даст меомад. === Фирӯзобод имрӯз === Шаҳри қадимаи Гур ё Фирӯзобод дар асри 7 ё 8-уми ҳиҷрӣ ба харобазор афтод ва бо сабабҳои номаълум тарк карда шуд. Дар ҷои он деҳае дар беруни деворҳои шаҳри қадим пайдо шуд, ки то [[Қоҷориён|давраи Қоҷориён]] бо номи '''Рустои Кушк''' маъруф буд. Шаҳри кунунии Фирӯзобод натиҷаи густариши он русто аст. == Мавқеъ ва харита == [[Акс:ISS047-E-99458_-_View_of_Earth.jpg|рост|мини|220x220пкс|Шаҳрҳои [[Фирӯзобод]] ва Гур аз [[Истгоҳи байналмилалии кайҳонӣ|Истгоҳи Байналмилалии Кайҳонӣ]], 2016]] Маҷмааи Ардашери Хуреҳ бо мақсади хеле мушаххас ва бо афзалияти дифоъӣ тарҳрезӣ шудааст. Ҷойгоҳе, ки дар он шаҳр сохта шудааст, аз ҳар тараф бо кӯҳҳо иҳота шудааст. Вуруди асосии ин дашт гузаргоҳи стратежии Тангоб аст, ки дар болои он Қалъаи Духтар (манзили аслии Ардашир) ҷойгир аст. Мавқеи қалъа чунин аст, ки он на танҳо ба гулӯгоҳ, балки ба роҳе, ки ба [[Қасри Ардашер Бобакон|қасри Ардашер]] ва шаҳр мебарад, менигарад. Ардашери Хуреҳ ба шакли доираи комил бо диаметри 1940 метр сохта шуда буд. Шаҳр дар маҷмӯъ ба 61 ноҳия бо 20 девори радиалӣ ва се девори даврашакли консентрикӣ тақсим шуда, бо ду девори мустаҳками хиштӣ бо хандақи паҳнои 35 метр дар байни онҳо иҳота шуда буд. Шаҳр дар чор самт чор дарвоза дошт: дарвозаи Ҳурмуз дар шимол, дарвозаи Ардашер дар ҷануб, дарвозаи [[Меҳр (эзид)|Митра]] дар шарқ ва дарвозаи Баҳром дар ғарб. Аз ҳар як дарвоза кӯчаи асосӣ ба маркази шаҳр мебурд, ки дар он биноҳои давлатӣ ва динӣ дар дохили девори даврашакл бо диаметри 450 метр ҳифз мешуданд. Қалъаҳои дифоӣ ҳатто аз шаҳр берунтар буданд; боқимондаҳои шабакаи радиалии деворҳои муҳофизатиро то ҳол дар дашт ва доманакӯҳҳо то 10 километр аз маркази Ардашери Хуреҳ дидан мумкин аст. Шаҳрҳои дигари таърихии даврашакл [[Ҳагматона]] (давраи Мидия) ва Самоил (давраи Ҳиттӣ)-ро дар бар мегиранд. <ref name="Arce">{{Cite journal|author=Arce|first=Ignacio|title=UMAYYAD BUILDING TECHNIQUES AND THE MERGING OF ROMAN-BYZANTINE AND PARTHO-SASSANIAN TRADITIONS: CONTINUITY AND CHANGE|journal=Late Antique Archaeology|date=1 January 2008|volume=4|issue=1|pages=494–495|doi=10.1163/22134522-90000099|url=https://brill.com/view/journals/laaj/4/1/article-p491_21.xml?lang=en|accessdate=4 April 2019|language=en|issn=1570-6893}}</ref> == Корҳо == === Дар дохили шаҳр === [[Акс:شهر_گور.jpg|мини|Сангҳои боқимонда дар наздикии манора]] * '''Рельефи пирӯзӣ''' : Дар ин рельеф, Ардашир ва писараш [[Шопури I|Шопур]] дар майдони ҷанг савори аспҳо тасвир шудаанд ва Ардашир шоҳи Ардавонро бо найза аз аспаш мезанад. * '''Тоҷгузории Ардашер''' : Тасвире аз гирифтани салтанат аз [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] дар ҳузури дарбориён. === Дар беруни шаҳр === * '''[[Фаррухмард|Фаррухмард Баҳрамон]]''' қозии Гур ( кӯҳи Анаровеҳ ) ва ҳамзамонони [[Хусрави Парвиз]] буд. Ӯ муаллифи "Ҳезори Мадеган"-и Додистон, муҳимтарин матни ҳуқуқии давраи [[Сосониён]] аст. Ин китоб як қатор қонунҳои қадимии [[Авесто]], қарорҳои додгоҳҳои қаблӣ ва фармонҳои маъмурии подшоҳонро дар бар мегирад, ки дар фаҳмидани низоми ҳуқуқии Эрони Сосониён аҳамияти беҳамто доранд. Дар бораи ҳаёти ин шахсият маълумоти кам мавҷуд аст. * [[Озарбади Маҳраспандон]] '''(зардуштӣ)''' олим ва коҳини замони [[Шопури II]] буд. Номи ӯ аз калимаи "Спанте" гирифта шудааст. Мегӯянд, ки барои исботи қонунияти зардуштӣ, ӯ розӣ буд, ки пеш аз фиристодани миссионерҳои масеҳӣ аз ҷониби императори Рум Константини I ба марзҳои Эрон, нӯҳ тонна Рӯй (филиз)и гудохтаро ба синааш рехта, ба он ҷо барад. * '''[[Ибни Муқаффаъ|Абдуллоҳ ибни ал-Муқаффаъ]]''' нависанда ва тарҷумони бузурги асри дуюми ҳиҷрӣ буд, ки дар шаҳри Гур таваллуд шудааст. Ӯ китобҳои арзишмандро дар бораи [[фалсафа]], [[ахлоқ]] ва давлатдорӣ аз [[Забони порсии миёна|забони форсии миёна]] ба [[забони арабӣ]] тарҷума кардааст. Ибни ал-Муқаффаъ яке аз машҳуртарин суханварони замони худ ба ҳисоб мерафт ва дар ташаккули насри техникии арабӣ нақши муҳим бозидааст. Ӯ соли 142-и ҳиҷрӣ бо фармони халифаи Аббосиён Мансур кушта шуд. == Пайванди беруна == * '''[[Фаррухмард|Фаррухмард Баҳрамон]]''' қозии Гур ( кӯҳи Анаровеҳ ) ва ҳамзамонони [[Хусрави Парвиз]] буд. Ӯ муаллифи "Ҳезори Мадеган"-и Додистон, муҳимтарин матни ҳуқуқии давраи Сосониён аст. Ин китоб як қатор қонунҳои қадимии [[Авесто]], қарорҳои додгоҳҳои қаблӣ ва фармонҳои маъмурии подшоҳонро дар бар мегирад, ки дар фаҳмидани низоми ҳуқуқии Эрони Сосониён аҳамияти беҳамто доранд. Дар бораи ҳаёти ин шахсият маълумоти кам мавҷуд аст. * [[Озарбади Маҳраспандон|Озарбод Мар Сепандон]] '''(зардуштӣ)''' олим ва коҳини замони [[Шопури II]] буд. Номи ӯ аз калимаи "Спанте" гирифта шудааст. Мегӯянд, ки барои исботи қонунияти зардуштӣ, ӯ розӣ буд, ки пеш аз фиристодани миссионерҳои масеҳӣ аз ҷониби императори Рум Константини I ба марзҳои Эрон, нӯҳ тонна [[Рӯй (филиз)|руҳи]] гудохтаро ба синааш рехта, ба он ҷо барад. * '''[[Ибни Муқаффаъ|Абдуллоҳ ибни ал-Муқаффаъ]]''' нависанда ва тарҷумони бузурги асри дуюми ҳиҷрӣ буд, ки дар шаҳри Гур таваллуд шудааст. Ӯ китобҳои арзишмандро дар бораи [[фалсафа]], [[ахлоқ]] ва [[آیین کشورداری|давлатдорӣ]] аз [[Забони порсии миёна|забони форсии миёна]] ба [[забони арабӣ]] тарҷума кардааст. Ибни ал-Муқаффаъ яке аз машҳуртарин суханварони замони худ ба ҳисоб мерафт ва дар ташаккули насри техникии арабӣ нақши муҳим бозидааст. Ӯ соли 142-и ҳиҷрӣ бо фармони халифаи Аббосиён Мансур кушта шуд. <templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ|۲}} == Манобеъ == * Табарӣ, Муҳаммад ибни Жарир. Таърихи Табарй. Тарчумаи Абулкосим Паянде. Нашрияҳои Асатир. 1997. Нашри панҷум. * Астахри, Иброҳим бин Муҳаммад. Масалак ал-мамалик. Нашрияҳои Дар Садер, Бейрут, 2004 * Шпюлер, Бертолд. Таърихи Эрон дар асрҳои аввали исломӣ. Тарҷума аз ҷониби Ҷавод Фалатурӣ ва Марям Мираҳмадӣ. Нашрияҳои илмӣ ва фарҳангӣ. 1994. Нашри чорум. * Ҳусайни Фасоӣ, Ҳасан. Форсҳои Носирӣ. Интишороти Амир Кабир. 2003. Нашри сеюм. * Ҳусайнии Қазвинӣ, Фадлаллоҳ. Ал-Муъҷам фи Аътар ал-Аҷмар подшоҳон. Тарҷума аз ҷониби Аҳмад Фатӯҳӣ Насаб. Анҷумани асарҳои фарҳангӣ ва хидматҳо. 2004. Нашри аввал. * [http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/169/html/169_2.HTM Самӣ, Алӣ. Шаҳри қадимаи Гур (Фирӯзободи имрӯза)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130202042806/http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/169/html/169_2.HTM|date=۲ فوریه ۲۰۱۳}} * Ибни Ҳоқал, Муҳаммад. Тасвири Замин. Нашр аз ҷониби ношир. 1938 Бейрут. * Мақдисӣ. Муҳаммад бинни Аҳмад. Беҳтарин тақсимот ба минтақаҳо. Ширкати муаллифон ва тарҷумонҳо. Теҳрон. 1982, нашри аввал. * Ибни Балхӣ. Форснома. Бунёди омӯзиши форсӣ. Шероз. 1995. Нашри аввал. * Бойл, Ҷон Эндрю. Таърихи Эрон аз Селевкиён то суқути Сосониён. Тарҷума аз ҷониби Ҳасан Анӯше. Ҷилди 3, қисми 2. Нашриёти Амиркабир. Нашри чорум. 2008. * [http://www.livius.org/fa-fn/firuzabad/firuzabad_city.html Ливиус: Ардашир Хуреҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161110020018/http://www.livius.org/fa-fn/firuzabad/firuzabad_city.html|date=۱۰ نوامبر ۲۰۱۶}} * [https://web.archive.org/web/20190407205242/https://www.memarfa.com/16000-pars.html «Шаҳри Гур ва биноҳои он дар китоби иқлими Форс»] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Порт]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] 3cdvhbbi3n0stbn3itv7agaq2gswk36 1475316 1475315 2026-06-08T18:56:33Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Пайванди беруна */ 1475316 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site|image=شهر مرکزی گور.jpg}}'''Шаҳри Гур''' ( '''Ардашери Хварраҳ''' ё '''Фирӯзободи қадим''' ) як макони қадимӣ дар [[шаҳристони Фирӯзобод]], [[Устони Форс|вилояти Форс]] аст. Ин шаҳр дар аввали [[Садаи III|асри 3-и мелодӣ]] бо фармони [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобокон]], пеш аз шӯриш бар зидди Ардавони V, таъсис ёфтааст. Дар авҷи худ, Гур маркази қисмате аз вилояти Форс бо номи Кореҳи Ардашери Хоре буд. Тарҳ ва нақши шаҳр даврашакл буда, онро аввалин шаҳри даврашакл дар ҷаҳон меномиданд, ки диаметри он ду километр, чор дарвозаи асосӣ ва биноҳои ҳукуматӣ ва манзилҳои дарборӣ дорад. Шаҳри қадимии Гур ҳоло холӣ аст ва шаҳри кунунии [[Фирӯзобод]] се километр дуртар аз он ҷойгир аст. == Номгузорӣ == Ардашери Сосонӣ расман шаҳри навбунёди худро '''Ардашери Хварраҳ''' ([[:fa:زبان_فارسی_میانه|فارسی میانه]]:Ardašer Khwarrah) ( [[Забони порсии миёна|форсии миёна]] : Ардашери Хварраҳ) номид, ки маънояш гузаргоҳи Ардашери аст. Аммо, дар сарчашмаҳои пеш аз ислом ин шаҳр бо номи '''Гур''' низ маъруф буд, ки пас аз ислом [[Арабҳо|аз ҷониби арабҳо]] '''Ҷур''' талаффуз мешуд. Таърихшиносони қадим ин истилоҳро ба маънои ''ҳамворӣ'', ''теппа'' ё ''чоҳ'' тафсир кардаанд. Номи '''Фирӯзобод''' одатан аз асри 4-уми ҳиҷрӣ истифода мешавад. Маълум аст, ки [[Азудуддавла|Азудудавла Дайламӣ]], ки аксар вақт дар ин шаҳр зиндагӣ мекард ва номи Гурро номусоид намеҳисобид, онро ба '''Фирӯзобод''' иваз кард ва фармон дод, ки ҳар касе, ки ин шаҳр ва ноҳияро Гур меномад, ҷазо дода шавад. Аммо, далелҳои [[сиккашиносӣ]] нишон медиҳанд, ки ин ном боз ҳам қадимтар аст; дар тангаи [[Мис|мисии]] давраи [[Умавиён]], ки дар и Хварраҳ зарб зада шудааст калимаи ''Пирӯзобод'' ( [[Нависагардонӣ|транслитератсияи]] [[Хати паҳлавӣ|паҳлавӣ]] : ''pylwj'b'd'' ) ҳамчун номи зарбхона пайдо шудааст. == Таърих == [[Акс:تصویرهوایی_شهر_دایره_ای_گور.jpg|мини|250x250пкс|Намуди ҳавоии шаҳри даврашакли Гур]] === Пеш аз Ислом === Қазвинӣ дар китоби худ «Ал-мӯъҷам фи атҳар Малук ал-Аҷам» навиштааст: «Гур шаҳри бузурге бо девори мустаҳкам буд; то ки [[Искандари Мақдунӣ]] ҳеҷ гоҳ наметавонист ба Гур ҳамла кунад. Бо фармони ӯ, дарёе, ки ба шаҳр мебурд, барои чор сол бо коҳ баста шуд. Пас аз чор сол, сарбанд шикаст ва об боиси фурӯпошии бурҷҳои Гур шуд. Пас аз он ки [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобокон]], ки бар зидди [[Ардавони IV|Ардавони Портӣ]] шӯриш бардошт, қасам хӯрд, ки агар пирӯз шавад, дар ин ҷо шаҳри нав месозад. Пас аз ба тахт нишастан, бо ёрии муҳандисон кӯҳҳои атрофи даштро бурида, обро аз он холӣ кард. Сипас, ӯ шаҳри нави Гурро дар замини хушк сохт ва онро тахти худ гардонд. Имрӯз, коршиносон ба дурустии ин қисса (обхезии дашти Фирӯзобод барои панҷсад сол) шубҳа доранд. Аксарият ривояти Табариро қабул мекунанд, ки дар он гуфта мешавад, ки Ардашер тақрибан [[соли 224]]-и мелодӣ барои нишон додани қувват бар зидди подшоҳи охирини [[Порт]]<nowiki/>ӣ ба сохтани шаҳри Гур шурӯъ кардааст. Пас аз Ардашер, ин шаҳр бинобар робитааш бо сулолаи [[Сосониён]] шукуфон ва марказӣ боқӣ монд; он маркази Ардашер боқӣ монд , гарчанде ки дар сояи [[Бишопур]] (шаҳри нави [[Шопури I]] ) то андозае канор монда буд. === Баъд аз Ислом === Гур охирин қалъаи [[Яздгирди III|Яздгирди III аз сулолаи Сосониён]] дар [[Порс|Форс]] буд, ки соли 29 ҳиҷрӣ, дар замони хилофати [[Усмон ибни Аффон]], ба дасти мусалмонон афтод. Пас аз суқути шаҳр, [[Яздгирди III]] Форсро ба [[арабҳо]] вогузор кард ва тавассути Кирмон ба [[Хуросони Бузург|Хуросон]] фирор кард. Дар давраи [[Хулафои рошидин|хулафои Рошидин]], ҳокими Гур аз ҷониби ҳокими вилояти муттаҳидаи [[Басра]] - [[Аҳвоз]] - [[Порс]] таъйин карда мешуд. Дар давраи аввали ислом, подшоҳони Бувайҳиён, ки [[Шероз|Шерозро]] пойтахти худ қарор дода буданд, инчунин барои рушди шаҳри Гур сармоягузорӣ карданд. Бо фармони [[Азудуддавла|Азудуддавла ад-Дайламӣ]], дар ин шаҳр як масҷиди ҷомеъ ва як [[бемористон]] муносиб сохта шуд. Абу Мансур Баҳром ибни Мафона[[ابومنصور بهرام بن مافنه|,]] вазири машҳури [[Абуколиҷор Марзбон|Абу Калиҷар ад-Дайламӣ,]] инчунин як [[Китобхона|китобхонаи]] калонеро дар шаҳр бо номи ''Дор-ул-Алам'' бо нуздаҳ ҳазор ҷилд китобҳои зебо эҳдо кард, ки танҳо чор ҳазори онҳо бо дастхати Абу Алӣ ва [[Ибни Муқла|Абу Абдуллоҳ ибни Муқла]] буданд. === Иқтисодиёти Гор === Дар асри чоруми ҳиҷрӣ, Ғур шаҳри сарватманд ва шукуфон бо иқлими мӯътадил, оби фаровон ва боғҳо ва гулзорҳои зиёд буд. [[Боғ|Боғҳои]] мевадиҳанда ва хонаҳои боҳашамат канори шаҳрро дар масофаи як [[фарсанг]] иҳота карда буданд. Дар ин минтақа маҳсулоти гуногун истеҳсол мешуданд; нӯшокиҳои спиртӣ, меваҳо, матоъ ва ғайра. Аммо [[Гулоб|оби гулоб]] бешубҳа дар байни онҳо ҷои аввалро ишғол мекард.О[[Гулоб|би гулоби]] Гур ва [[Кевор|Кевар]] ба бисёр сарзаминҳо, аз қабили [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]], [[Ҳиндустон]], [[Имперотурии Бизонс|Византия]], [[Миср]], [[Яман]], [[Мағриб|Мағриби Араб]] ва [[Аврупо]] содир мешуд. Ҳатто садбарги гулобии Гур дар кишварҳои исломӣ маъруф буд ва дар байни арабҳо бо бӯи гуворо ва ранги шаффофи худ машҳур буд. (Ҳатто имрӯз, дар забони арабӣ, садбарги Муҳаммадро ''ал-Вард ал-Ҷурӣ'' меноманд.) Ароқ аз гули [[нахлиҳо]], иқтибос аз ҳазорбарг, иқтибос аз заъфарон ва иқтибос аз бед маҳсулоти дигари гиёҳӣ буданд, ки аз боғу бӯстонҳои Гур ба даст меомад. === Фирӯзобод имрӯз === Шаҳри қадимаи Гур ё Фирӯзобод дар асри 7 ё 8-уми ҳиҷрӣ ба харобазор афтод ва бо сабабҳои номаълум тарк карда шуд. Дар ҷои он деҳае дар беруни деворҳои шаҳри қадим пайдо шуд, ки то [[Қоҷориён|давраи Қоҷориён]] бо номи '''Рустои Кушк''' маъруф буд. Шаҳри кунунии Фирӯзобод натиҷаи густариши он русто аст. == Мавқеъ ва харита == [[Акс:ISS047-E-99458_-_View_of_Earth.jpg|рост|мини|220x220пкс|Шаҳрҳои [[Фирӯзобод]] ва Гур аз [[Истгоҳи байналмилалии кайҳонӣ|Истгоҳи Байналмилалии Кайҳонӣ]], 2016]] Маҷмааи Ардашери Хуреҳ бо мақсади хеле мушаххас ва бо афзалияти дифоъӣ тарҳрезӣ шудааст. Ҷойгоҳе, ки дар он шаҳр сохта шудааст, аз ҳар тараф бо кӯҳҳо иҳота шудааст. Вуруди асосии ин дашт гузаргоҳи стратежии Тангоб аст, ки дар болои он Қалъаи Духтар (манзили аслии Ардашир) ҷойгир аст. Мавқеи қалъа чунин аст, ки он на танҳо ба гулӯгоҳ, балки ба роҳе, ки ба [[Қасри Ардашер Бобакон|қасри Ардашер]] ва шаҳр мебарад, менигарад. Ардашери Хуреҳ ба шакли доираи комил бо диаметри 1940 метр сохта шуда буд. Шаҳр дар маҷмӯъ ба 61 ноҳия бо 20 девори радиалӣ ва се девори даврашакли консентрикӣ тақсим шуда, бо ду девори мустаҳками хиштӣ бо хандақи паҳнои 35 метр дар байни онҳо иҳота шуда буд. Шаҳр дар чор самт чор дарвоза дошт: дарвозаи Ҳурмуз дар шимол, дарвозаи Ардашер дар ҷануб, дарвозаи [[Меҳр (эзид)|Митра]] дар шарқ ва дарвозаи Баҳром дар ғарб. Аз ҳар як дарвоза кӯчаи асосӣ ба маркази шаҳр мебурд, ки дар он биноҳои давлатӣ ва динӣ дар дохили девори даврашакл бо диаметри 450 метр ҳифз мешуданд. Қалъаҳои дифоӣ ҳатто аз шаҳр берунтар буданд; боқимондаҳои шабакаи радиалии деворҳои муҳофизатиро то ҳол дар дашт ва доманакӯҳҳо то 10 километр аз маркази Ардашери Хуреҳ дидан мумкин аст. Шаҳрҳои дигари таърихии даврашакл [[Ҳагматона]] (давраи Мидия) ва Самоил (давраи Ҳиттӣ)-ро дар бар мегиранд. <ref name="Arce">{{Cite journal|author=Arce|first=Ignacio|title=UMAYYAD BUILDING TECHNIQUES AND THE MERGING OF ROMAN-BYZANTINE AND PARTHO-SASSANIAN TRADITIONS: CONTINUITY AND CHANGE|journal=Late Antique Archaeology|date=1 January 2008|volume=4|issue=1|pages=494–495|doi=10.1163/22134522-90000099|url=https://brill.com/view/journals/laaj/4/1/article-p491_21.xml?lang=en|accessdate=4 April 2019|language=en|issn=1570-6893}}</ref> == Корҳо == === Дар дохили шаҳр === [[Акс:شهر_گور.jpg|мини|Сангҳои боқимонда дар наздикии манора]] * '''Рельефи пирӯзӣ''' : Дар ин рельеф, Ардашир ва писараш [[Шопури I|Шопур]] дар майдони ҷанг савори аспҳо тасвир шудаанд ва Ардашир шоҳи Ардавонро бо найза аз аспаш мезанад. * '''Тоҷгузории Ардашер''' : Тасвире аз гирифтани салтанат аз [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] дар ҳузури дарбориён. === Дар беруни шаҳр === * '''[[Фаррухмард|Фаррухмард Баҳрамон]]''' қозии Гур ( кӯҳи Анаровеҳ ) ва ҳамзамонони [[Хусрави Парвиз]] буд. Ӯ муаллифи "Ҳезори Мадеган"-и Додистон, муҳимтарин матни ҳуқуқии давраи [[Сосониён]] аст. Ин китоб як қатор қонунҳои қадимии [[Авесто]], қарорҳои додгоҳҳои қаблӣ ва фармонҳои маъмурии подшоҳонро дар бар мегирад, ки дар фаҳмидани низоми ҳуқуқии Эрони Сосониён аҳамияти беҳамто доранд. Дар бораи ҳаёти ин шахсият маълумоти кам мавҷуд аст. * [[Озарбади Маҳраспандон]] '''(зардуштӣ)''' олим ва коҳини замони [[Шопури II]] буд. Номи ӯ аз калимаи "Спанте" гирифта шудааст. Мегӯянд, ки барои исботи қонунияти зардуштӣ, ӯ розӣ буд, ки пеш аз фиристодани миссионерҳои масеҳӣ аз ҷониби императори Рум Константини I ба марзҳои Эрон, нӯҳ тонна Рӯй (филиз)и гудохтаро ба синааш рехта, ба он ҷо барад. * '''[[Ибни Муқаффаъ|Абдуллоҳ ибни ал-Муқаффаъ]]''' нависанда ва тарҷумони бузурги асри дуюми ҳиҷрӣ буд, ки дар шаҳри Гур таваллуд шудааст. Ӯ китобҳои арзишмандро дар бораи [[фалсафа]], [[ахлоқ]] ва давлатдорӣ аз [[Забони порсии миёна|забони форсии миёна]] ба [[забони арабӣ]] тарҷума кардааст. Ибни ал-Муқаффаъ яке аз машҳуртарин суханварони замони худ ба ҳисоб мерафт ва дар ташаккули насри техникии арабӣ нақши муҳим бозидааст. Ӯ соли 142-и ҳиҷрӣ бо фармони халифаи Аббосиён Мансур кушта шуд. == Пайванди беруна == * '''[[Фаррухмард|Фаррухмард Баҳрамон]]''' қозии Гур ( кӯҳи Анаровеҳ ) ва ҳамзамонони [[Хусрави Парвиз]] буд. Ӯ муаллифи "Ҳезори Мадеган"-и Додистон, муҳимтарин матни ҳуқуқии давраи Сосониён аст. Ин китоб як қатор қонунҳои қадимии [[Авесто]], қарорҳои додгоҳҳои қаблӣ ва фармонҳои маъмурии подшоҳонро дар бар мегирад, ки дар фаҳмидани низоми ҳуқуқии Эрони Сосониён аҳамияти беҳамто доранд. Дар бораи ҳаёти ин шахсият маълумоти кам мавҷуд аст. * [[Озарбади Маҳраспандон|Озарбод Мар Сепандон]] '''(зардуштӣ)''' олим ва коҳини замони [[Шопури II]] буд. Номи ӯ аз калимаи "Спанте" гирифта шудааст. Мегӯянд, ки барои исботи қонунияти зардуштӣ, ӯ розӣ буд, ки пеш аз фиристодани миссионерҳои масеҳӣ аз ҷониби императори Рум Константини I ба марзҳои Эрон, нӯҳ тонна [[Рӯй (филиз)|руҳи]] гудохтаро ба синааш рехта, ба он ҷо барад. * '''[[Ибни Муқаффаъ|Абдуллоҳ ибни ал-Муқаффаъ]]''' нависанда ва тарҷумони бузурги асри дуюми ҳиҷрӣ буд, ки дар шаҳри Гур таваллуд шудааст. Ӯ китобҳои арзишмандро дар бораи [[фалсафа]], [[ахлоқ]] ва [[آیین کشورداری|давлатдорӣ]] аз [[Забони порсии миёна|забони форсии миёна]] ба [[забони арабӣ]] тарҷума кардааст. Ибни ал-Муқаффаъ яке аз машҳуртарин суханварони замони худ ба ҳисоб мерафт ва дар ташаккули насри техникии арабӣ нақши муҳим бозидааст. Ӯ соли 142-и ҳиҷрӣ бо фармони халифаи Аббосиён Мансур кушта шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Манобеъ == * Табарӣ, Муҳаммад ибни Жарир. Таърихи Табарй. Тарчумаи Абулкосим Паянде. Нашрияҳои Асатир. 1997. Нашри панҷум. * Астахри, Иброҳим бин Муҳаммад. Масалак ал-мамалик. Нашрияҳои Дар Садер, Бейрут, 2004 * Шпюлер, Бертолд. Таърихи Эрон дар асрҳои аввали исломӣ. Тарҷума аз ҷониби Ҷавод Фалатурӣ ва Марям Мираҳмадӣ. Нашрияҳои илмӣ ва фарҳангӣ. 1994. Нашри чорум. * Ҳусайни Фасоӣ, Ҳасан. Форсҳои Носирӣ. Интишороти Амир Кабир. 2003. Нашри сеюм. * Ҳусайнии Қазвинӣ, Фадлаллоҳ. Ал-Муъҷам фи Аътар ал-Аҷмар подшоҳон. Тарҷума аз ҷониби Аҳмад Фатӯҳӣ Насаб. Анҷумани асарҳои фарҳангӣ ва хидматҳо. 2004. Нашри аввал. * [http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/169/html/169_2.HTM Самӣ, Алӣ. Шаҳри қадимаи Гур (Фирӯзободи имрӯза)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130202042806/http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/169/html/169_2.HTM|date=۲ فوریه ۲۰۱۳}} * Ибни Ҳоқал, Муҳаммад. Тасвири Замин. Нашр аз ҷониби ношир. 1938 Бейрут. * Мақдисӣ. Муҳаммад бинни Аҳмад. Беҳтарин тақсимот ба минтақаҳо. Ширкати муаллифон ва тарҷумонҳо. Теҳрон. 1982, нашри аввал. * Ибни Балхӣ. Форснома. Бунёди омӯзиши форсӣ. Шероз. 1995. Нашри аввал. * Бойл, Ҷон Эндрю. Таърихи Эрон аз Селевкиён то суқути Сосониён. Тарҷума аз ҷониби Ҳасан Анӯше. Ҷилди 3, қисми 2. Нашриёти Амиркабир. Нашри чорум. 2008. * [http://www.livius.org/fa-fn/firuzabad/firuzabad_city.html Ливиус: Ардашир Хуреҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161110020018/http://www.livius.org/fa-fn/firuzabad/firuzabad_city.html|date=۱۰ نوامبر ۲۰۱۶}} * [https://web.archive.org/web/20190407205242/https://www.memarfa.com/16000-pars.html «Шаҳри Гур ва биноҳои он дар китоби иқлими Форс»] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Порт]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] ffuig5uk67c2ebhbupsqmdleeunt6vs 1475317 1475316 2026-06-08T18:57:38Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Устони Форс]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1475317 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site|image=شهر مرکزی گور.jpg}}'''Шаҳри Гур''' ( '''Ардашери Хварраҳ''' ё '''Фирӯзободи қадим''' ) як макони қадимӣ дар [[шаҳристони Фирӯзобод]], [[Устони Форс|вилояти Форс]] аст. Ин шаҳр дар аввали [[Садаи III|асри 3-и мелодӣ]] бо фармони [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобокон]], пеш аз шӯриш бар зидди Ардавони V, таъсис ёфтааст. Дар авҷи худ, Гур маркази қисмате аз вилояти Форс бо номи Кореҳи Ардашери Хоре буд. Тарҳ ва нақши шаҳр даврашакл буда, онро аввалин шаҳри даврашакл дар ҷаҳон меномиданд, ки диаметри он ду километр, чор дарвозаи асосӣ ва биноҳои ҳукуматӣ ва манзилҳои дарборӣ дорад. Шаҳри қадимии Гур ҳоло холӣ аст ва шаҳри кунунии [[Фирӯзобод]] се километр дуртар аз он ҷойгир аст. == Номгузорӣ == Ардашери Сосонӣ расман шаҳри навбунёди худро '''Ардашери Хварраҳ''' ([[:fa:زبان_فارسی_میانه|فارسی میانه]]:Ardašer Khwarrah) ( [[Забони порсии миёна|форсии миёна]] : Ардашери Хварраҳ) номид, ки маънояш гузаргоҳи Ардашери аст. Аммо, дар сарчашмаҳои пеш аз ислом ин шаҳр бо номи '''Гур''' низ маъруф буд, ки пас аз ислом [[Арабҳо|аз ҷониби арабҳо]] '''Ҷур''' талаффуз мешуд. Таърихшиносони қадим ин истилоҳро ба маънои ''ҳамворӣ'', ''теппа'' ё ''чоҳ'' тафсир кардаанд. Номи '''Фирӯзобод''' одатан аз асри 4-уми ҳиҷрӣ истифода мешавад. Маълум аст, ки [[Азудуддавла|Азудудавла Дайламӣ]], ки аксар вақт дар ин шаҳр зиндагӣ мекард ва номи Гурро номусоид намеҳисобид, онро ба '''Фирӯзобод''' иваз кард ва фармон дод, ки ҳар касе, ки ин шаҳр ва ноҳияро Гур меномад, ҷазо дода шавад. Аммо, далелҳои [[сиккашиносӣ]] нишон медиҳанд, ки ин ном боз ҳам қадимтар аст; дар тангаи [[Мис|мисии]] давраи [[Умавиён]], ки дар и Хварраҳ зарб зада шудааст калимаи ''Пирӯзобод'' ( [[Нависагардонӣ|транслитератсияи]] [[Хати паҳлавӣ|паҳлавӣ]] : ''pylwj'b'd'' ) ҳамчун номи зарбхона пайдо шудааст. == Таърих == [[Акс:تصویرهوایی_شهر_دایره_ای_گور.jpg|мини|250x250пкс|Намуди ҳавоии шаҳри даврашакли Гур]] === Пеш аз Ислом === Қазвинӣ дар китоби худ «Ал-мӯъҷам фи атҳар Малук ал-Аҷам» навиштааст: «Гур шаҳри бузурге бо девори мустаҳкам буд; то ки [[Искандари Мақдунӣ]] ҳеҷ гоҳ наметавонист ба Гур ҳамла кунад. Бо фармони ӯ, дарёе, ки ба шаҳр мебурд, барои чор сол бо коҳ баста шуд. Пас аз чор сол, сарбанд шикаст ва об боиси фурӯпошии бурҷҳои Гур шуд. Пас аз он ки [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобокон]], ки бар зидди [[Ардавони IV|Ардавони Портӣ]] шӯриш бардошт, қасам хӯрд, ки агар пирӯз шавад, дар ин ҷо шаҳри нав месозад. Пас аз ба тахт нишастан, бо ёрии муҳандисон кӯҳҳои атрофи даштро бурида, обро аз он холӣ кард. Сипас, ӯ шаҳри нави Гурро дар замини хушк сохт ва онро тахти худ гардонд. Имрӯз, коршиносон ба дурустии ин қисса (обхезии дашти Фирӯзобод барои панҷсад сол) шубҳа доранд. Аксарият ривояти Табариро қабул мекунанд, ки дар он гуфта мешавад, ки Ардашер тақрибан [[соли 224]]-и мелодӣ барои нишон додани қувват бар зидди подшоҳи охирини [[Порт]]<nowiki/>ӣ ба сохтани шаҳри Гур шурӯъ кардааст. Пас аз Ардашер, ин шаҳр бинобар робитааш бо сулолаи [[Сосониён]] шукуфон ва марказӣ боқӣ монд; он маркази Ардашер боқӣ монд , гарчанде ки дар сояи [[Бишопур]] (шаҳри нави [[Шопури I]] ) то андозае канор монда буд. === Баъд аз Ислом === Гур охирин қалъаи [[Яздгирди III|Яздгирди III аз сулолаи Сосониён]] дар [[Порс|Форс]] буд, ки соли 29 ҳиҷрӣ, дар замони хилофати [[Усмон ибни Аффон]], ба дасти мусалмонон афтод. Пас аз суқути шаҳр, [[Яздгирди III]] Форсро ба [[арабҳо]] вогузор кард ва тавассути Кирмон ба [[Хуросони Бузург|Хуросон]] фирор кард. Дар давраи [[Хулафои рошидин|хулафои Рошидин]], ҳокими Гур аз ҷониби ҳокими вилояти муттаҳидаи [[Басра]] - [[Аҳвоз]] - [[Порс]] таъйин карда мешуд. Дар давраи аввали ислом, подшоҳони Бувайҳиён, ки [[Шероз|Шерозро]] пойтахти худ қарор дода буданд, инчунин барои рушди шаҳри Гур сармоягузорӣ карданд. Бо фармони [[Азудуддавла|Азудуддавла ад-Дайламӣ]], дар ин шаҳр як масҷиди ҷомеъ ва як [[бемористон]] муносиб сохта шуд. Абу Мансур Баҳром ибни Мафона[[ابومنصور بهرام بن مافنه|,]] вазири машҳури [[Абуколиҷор Марзбон|Абу Калиҷар ад-Дайламӣ,]] инчунин як [[Китобхона|китобхонаи]] калонеро дар шаҳр бо номи ''Дор-ул-Алам'' бо нуздаҳ ҳазор ҷилд китобҳои зебо эҳдо кард, ки танҳо чор ҳазори онҳо бо дастхати Абу Алӣ ва [[Ибни Муқла|Абу Абдуллоҳ ибни Муқла]] буданд. === Иқтисодиёти Гор === Дар асри чоруми ҳиҷрӣ, Ғур шаҳри сарватманд ва шукуфон бо иқлими мӯътадил, оби фаровон ва боғҳо ва гулзорҳои зиёд буд. [[Боғ|Боғҳои]] мевадиҳанда ва хонаҳои боҳашамат канори шаҳрро дар масофаи як [[фарсанг]] иҳота карда буданд. Дар ин минтақа маҳсулоти гуногун истеҳсол мешуданд; нӯшокиҳои спиртӣ, меваҳо, матоъ ва ғайра. Аммо [[Гулоб|оби гулоб]] бешубҳа дар байни онҳо ҷои аввалро ишғол мекард.О[[Гулоб|би гулоби]] Гур ва [[Кевор|Кевар]] ба бисёр сарзаминҳо, аз қабили [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]], [[Ҳиндустон]], [[Имперотурии Бизонс|Византия]], [[Миср]], [[Яман]], [[Мағриб|Мағриби Араб]] ва [[Аврупо]] содир мешуд. Ҳатто садбарги гулобии Гур дар кишварҳои исломӣ маъруф буд ва дар байни арабҳо бо бӯи гуворо ва ранги шаффофи худ машҳур буд. (Ҳатто имрӯз, дар забони арабӣ, садбарги Муҳаммадро ''ал-Вард ал-Ҷурӣ'' меноманд.) Ароқ аз гули [[нахлиҳо]], иқтибос аз ҳазорбарг, иқтибос аз заъфарон ва иқтибос аз бед маҳсулоти дигари гиёҳӣ буданд, ки аз боғу бӯстонҳои Гур ба даст меомад. === Фирӯзобод имрӯз === Шаҳри қадимаи Гур ё Фирӯзобод дар асри 7 ё 8-уми ҳиҷрӣ ба харобазор афтод ва бо сабабҳои номаълум тарк карда шуд. Дар ҷои он деҳае дар беруни деворҳои шаҳри қадим пайдо шуд, ки то [[Қоҷориён|давраи Қоҷориён]] бо номи '''Рустои Кушк''' маъруф буд. Шаҳри кунунии Фирӯзобод натиҷаи густариши он русто аст. == Мавқеъ ва харита == [[Акс:ISS047-E-99458_-_View_of_Earth.jpg|рост|мини|220x220пкс|Шаҳрҳои [[Фирӯзобод]] ва Гур аз [[Истгоҳи байналмилалии кайҳонӣ|Истгоҳи Байналмилалии Кайҳонӣ]], 2016]] Маҷмааи Ардашери Хуреҳ бо мақсади хеле мушаххас ва бо афзалияти дифоъӣ тарҳрезӣ шудааст. Ҷойгоҳе, ки дар он шаҳр сохта шудааст, аз ҳар тараф бо кӯҳҳо иҳота шудааст. Вуруди асосии ин дашт гузаргоҳи стратежии Тангоб аст, ки дар болои он Қалъаи Духтар (манзили аслии Ардашир) ҷойгир аст. Мавқеи қалъа чунин аст, ки он на танҳо ба гулӯгоҳ, балки ба роҳе, ки ба [[Қасри Ардашер Бобакон|қасри Ардашер]] ва шаҳр мебарад, менигарад. Ардашери Хуреҳ ба шакли доираи комил бо диаметри 1940 метр сохта шуда буд. Шаҳр дар маҷмӯъ ба 61 ноҳия бо 20 девори радиалӣ ва се девори даврашакли консентрикӣ тақсим шуда, бо ду девори мустаҳками хиштӣ бо хандақи паҳнои 35 метр дар байни онҳо иҳота шуда буд. Шаҳр дар чор самт чор дарвоза дошт: дарвозаи Ҳурмуз дар шимол, дарвозаи Ардашер дар ҷануб, дарвозаи [[Меҳр (эзид)|Митра]] дар шарқ ва дарвозаи Баҳром дар ғарб. Аз ҳар як дарвоза кӯчаи асосӣ ба маркази шаҳр мебурд, ки дар он биноҳои давлатӣ ва динӣ дар дохили девори даврашакл бо диаметри 450 метр ҳифз мешуданд. Қалъаҳои дифоӣ ҳатто аз шаҳр берунтар буданд; боқимондаҳои шабакаи радиалии деворҳои муҳофизатиро то ҳол дар дашт ва доманакӯҳҳо то 10 километр аз маркази Ардашери Хуреҳ дидан мумкин аст. Шаҳрҳои дигари таърихии даврашакл [[Ҳагматона]] (давраи Мидия) ва Самоил (давраи Ҳиттӣ)-ро дар бар мегиранд. <ref name="Arce">{{Cite journal|author=Arce|first=Ignacio|title=UMAYYAD BUILDING TECHNIQUES AND THE MERGING OF ROMAN-BYZANTINE AND PARTHO-SASSANIAN TRADITIONS: CONTINUITY AND CHANGE|journal=Late Antique Archaeology|date=1 January 2008|volume=4|issue=1|pages=494–495|doi=10.1163/22134522-90000099|url=https://brill.com/view/journals/laaj/4/1/article-p491_21.xml?lang=en|accessdate=4 April 2019|language=en|issn=1570-6893}}</ref> == Корҳо == === Дар дохили шаҳр === [[Акс:شهر_گور.jpg|мини|Сангҳои боқимонда дар наздикии манора]] * '''Рельефи пирӯзӣ''' : Дар ин рельеф, Ардашир ва писараш [[Шопури I|Шопур]] дар майдони ҷанг савори аспҳо тасвир шудаанд ва Ардашир шоҳи Ардавонро бо найза аз аспаш мезанад. * '''Тоҷгузории Ардашер''' : Тасвире аз гирифтани салтанат аз [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] дар ҳузури дарбориён. === Дар беруни шаҳр === * '''[[Фаррухмард|Фаррухмард Баҳрамон]]''' қозии Гур ( кӯҳи Анаровеҳ ) ва ҳамзамонони [[Хусрави Парвиз]] буд. Ӯ муаллифи "Ҳезори Мадеган"-и Додистон, муҳимтарин матни ҳуқуқии давраи [[Сосониён]] аст. Ин китоб як қатор қонунҳои қадимии [[Авесто]], қарорҳои додгоҳҳои қаблӣ ва фармонҳои маъмурии подшоҳонро дар бар мегирад, ки дар фаҳмидани низоми ҳуқуқии Эрони Сосониён аҳамияти беҳамто доранд. Дар бораи ҳаёти ин шахсият маълумоти кам мавҷуд аст. * [[Озарбади Маҳраспандон]] '''(зардуштӣ)''' олим ва коҳини замони [[Шопури II]] буд. Номи ӯ аз калимаи "Спанте" гирифта шудааст. Мегӯянд, ки барои исботи қонунияти зардуштӣ, ӯ розӣ буд, ки пеш аз фиристодани миссионерҳои масеҳӣ аз ҷониби императори Рум Константини I ба марзҳои Эрон, нӯҳ тонна Рӯй (филиз)и гудохтаро ба синааш рехта, ба он ҷо барад. * '''[[Ибни Муқаффаъ|Абдуллоҳ ибни ал-Муқаффаъ]]''' нависанда ва тарҷумони бузурги асри дуюми ҳиҷрӣ буд, ки дар шаҳри Гур таваллуд шудааст. Ӯ китобҳои арзишмандро дар бораи [[фалсафа]], [[ахлоқ]] ва давлатдорӣ аз [[Забони порсии миёна|забони форсии миёна]] ба [[забони арабӣ]] тарҷума кардааст. Ибни ал-Муқаффаъ яке аз машҳуртарин суханварони замони худ ба ҳисоб мерафт ва дар ташаккули насри техникии арабӣ нақши муҳим бозидааст. Ӯ соли 142-и ҳиҷрӣ бо фармони халифаи Аббосиён Мансур кушта шуд. == Пайванди беруна == * '''[[Фаррухмард|Фаррухмард Баҳрамон]]''' қозии Гур ( кӯҳи Анаровеҳ ) ва ҳамзамонони [[Хусрави Парвиз]] буд. Ӯ муаллифи "Ҳезори Мадеган"-и Додистон, муҳимтарин матни ҳуқуқии давраи Сосониён аст. Ин китоб як қатор қонунҳои қадимии [[Авесто]], қарорҳои додгоҳҳои қаблӣ ва фармонҳои маъмурии подшоҳонро дар бар мегирад, ки дар фаҳмидани низоми ҳуқуқии Эрони Сосониён аҳамияти беҳамто доранд. Дар бораи ҳаёти ин шахсият маълумоти кам мавҷуд аст. * [[Озарбади Маҳраспандон|Озарбод Мар Сепандон]] '''(зардуштӣ)''' олим ва коҳини замони [[Шопури II]] буд. Номи ӯ аз калимаи "Спанте" гирифта шудааст. Мегӯянд, ки барои исботи қонунияти зардуштӣ, ӯ розӣ буд, ки пеш аз фиристодани миссионерҳои масеҳӣ аз ҷониби императори Рум Константини I ба марзҳои Эрон, нӯҳ тонна [[Рӯй (филиз)|руҳи]] гудохтаро ба синааш рехта, ба он ҷо барад. * '''[[Ибни Муқаффаъ|Абдуллоҳ ибни ал-Муқаффаъ]]''' нависанда ва тарҷумони бузурги асри дуюми ҳиҷрӣ буд, ки дар шаҳри Гур таваллуд шудааст. Ӯ китобҳои арзишмандро дар бораи [[фалсафа]], [[ахлоқ]] ва [[آیین کشورداری|давлатдорӣ]] аз [[Забони порсии миёна|забони форсии миёна]] ба [[забони арабӣ]] тарҷума кардааст. Ибни ал-Муқаффаъ яке аз машҳуртарин суханварони замони худ ба ҳисоб мерафт ва дар ташаккули насри техникии арабӣ нақши муҳим бозидааст. Ӯ соли 142-и ҳиҷрӣ бо фармони халифаи Аббосиён Мансур кушта шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Манобеъ == * Табарӣ, Муҳаммад ибни Жарир. Таърихи Табарй. Тарчумаи Абулкосим Паянде. Нашрияҳои Асатир. 1997. Нашри панҷум. * Астахри, Иброҳим бин Муҳаммад. Масалак ал-мамалик. Нашрияҳои Дар Садер, Бейрут, 2004 * Шпюлер, Бертолд. Таърихи Эрон дар асрҳои аввали исломӣ. Тарҷума аз ҷониби Ҷавод Фалатурӣ ва Марям Мираҳмадӣ. Нашрияҳои илмӣ ва фарҳангӣ. 1994. Нашри чорум. * Ҳусайни Фасоӣ, Ҳасан. Форсҳои Носирӣ. Интишороти Амир Кабир. 2003. Нашри сеюм. * Ҳусайнии Қазвинӣ, Фадлаллоҳ. Ал-Муъҷам фи Аътар ал-Аҷмар подшоҳон. Тарҷума аз ҷониби Аҳмад Фатӯҳӣ Насаб. Анҷумани асарҳои фарҳангӣ ва хидматҳо. 2004. Нашри аввал. * [http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/169/html/169_2.HTM Самӣ, Алӣ. Шаҳри қадимаи Гур (Фирӯзободи имрӯза)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130202042806/http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/169/html/169_2.HTM|date=۲ فوریه ۲۰۱۳}} * Ибни Ҳоқал, Муҳаммад. Тасвири Замин. Нашр аз ҷониби ношир. 1938 Бейрут. * Мақдисӣ. Муҳаммад бинни Аҳмад. Беҳтарин тақсимот ба минтақаҳо. Ширкати муаллифон ва тарҷумонҳо. Теҳрон. 1982, нашри аввал. * Ибни Балхӣ. Форснома. Бунёди омӯзиши форсӣ. Шероз. 1995. Нашри аввал. * Бойл, Ҷон Эндрю. Таърихи Эрон аз Селевкиён то суқути Сосониён. Тарҷума аз ҷониби Ҳасан Анӯше. Ҷилди 3, қисми 2. Нашриёти Амиркабир. Нашри чорум. 2008. * [http://www.livius.org/fa-fn/firuzabad/firuzabad_city.html Ливиус: Ардашир Хуреҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161110020018/http://www.livius.org/fa-fn/firuzabad/firuzabad_city.html|date=۱۰ نوامبر ۲۰۱۶}} * [https://web.archive.org/web/20190407205242/https://www.memarfa.com/16000-pars.html «Шаҳри Гур ва биноҳои он дар китоби иқлими Форс»] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Порт]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] k7uu8i5b6rce348i7w758x260q6k85l 0 331916 1475318 2026-06-08T18:59:21Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1475318 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаҳри Гур (шаҳри бостонӣ)]] 57mg9t88njwbklcgor77iwvex18f743 0 331917 1475344 2026-06-09T04:05:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475344 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нялам |номи аслӣ = نيالا / Niyāla |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 59 |баландии маркази МА = 695 |аҳолӣ = 720 113 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Нялам''' (ба арабӣ: ''نيالا'', ''Niyāla'') — шаҳр дар ҷанубу ғарби [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nyala Nyala] — Encyclopædia Britannica</ref> Нялам бо аҳолии тахминан 720 ҳазор нафар (тибқи маълумоти соли 2009) яке аз бузургтарин шаҳрҳои Судон ва маркази асосии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Шаҳр маркази муҳими тиҷорати минтақавӣ ва қалби низоъи дароз-муддати Дарфур аст.<ref name="brit" /> 898v0ugaa3embiq5w37e9lxeszl4dah 1475345 1475344 2026-06-09T04:05:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475345 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нялам |номи аслӣ = نيالا / Niyāla |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 59 |баландии маркази МА = 695 |аҳолӣ = 720 113 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Нялам''' (ба арабӣ: ''نيالا'', ''Niyāla'') — шаҳр дар ҷанубу ғарби [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nyala Nyala] — Encyclopædia Britannica</ref> Нялам бо аҳолии тахминан 720 ҳазор нафар (тибқи маълумоти соли 2009) яке аз бузургтарин шаҳрҳои Судон ва маркази асосии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Шаҳр маркази муҳими тиҷорати минтақавӣ ва қалби низоъи дароз-муддати Дарфур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Нялам ҳамчун маҳалли ҷамоаҳои фор ва ҷурҳо инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар таркиби султанати Дарфур (султанати Фор) ҷой дошт. Дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази маъмурӣ ва тиҷоратии минтақа рушд кард. Аз соли 2003 — оғози бунёди дарози '''низоъи Дарфур''' — Нялам маркази бузурги лагерҳои паноҳҷӯён ва фаъолияти миссияи СММ (ЮНАМИД) то соли 2020 буд.<ref name="brit" /> Аз апрели 2023 бо ҷанги Судони замонавӣ шаҳри Нялам ба яке аз қалбҳои даргириҳои Артиши Судон бо Қувваҳои Дастгирии Тез табдил ёфт ва қисми калони иморатҳояш вайрон шуд. rbb7cgcue3i4ow5y0bih02f3fkpcrb0 1475346 1475345 2026-06-09T04:06:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475346 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нялам |номи аслӣ = نيالا / Niyāla |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 59 |баландии маркази МА = 695 |аҳолӣ = 720 113 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Нялам''' (ба арабӣ: ''نيالا'', ''Niyāla'') — шаҳр дар ҷанубу ғарби [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nyala Nyala] — Encyclopædia Britannica</ref> Нялам бо аҳолии тахминан 720 ҳазор нафар (тибқи маълумоти соли 2009) яке аз бузургтарин шаҳрҳои Судон ва маркази асосии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Шаҳр маркази муҳими тиҷорати минтақавӣ ва қалби низоъи дароз-муддати Дарфур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Нялам ҳамчун маҳалли ҷамоаҳои фор ва ҷурҳо инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар таркиби султанати Дарфур (султанати Фор) ҷой дошт. Дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази маъмурӣ ва тиҷоратии минтақа рушд кард. Аз соли 2003 — оғози бунёди дарози '''низоъи Дарфур''' — Нялам маркази бузурги лагерҳои паноҳҷӯён ва фаъолияти миссияи СММ (ЮНАМИД) то соли 2020 буд.<ref name="brit" /> Аз апрели 2023 бо ҷанги Судони замонавӣ шаҳри Нялам ба яке аз қалбҳои даргириҳои Артиши Судон бо Қувваҳои Дастгирии Тез табдил ёфт ва қисми калони иморатҳояш вайрон шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Нялам дар ҳамвории Дарфур, дар баландии тахминан 695 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр; ҳарорати миёна +29°C. rjqtw9pocnic5l35nxrkrgm7k7l8b3z 1475347 1475346 2026-06-09T04:06:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475347 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нялам |номи аслӣ = نيالا / Niyāla |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 59 |баландии маркази МА = 695 |аҳолӣ = 720 113 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Нялам''' (ба арабӣ: ''نيالا'', ''Niyāla'') — шаҳр дар ҷанубу ғарби [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nyala Nyala] — Encyclopædia Britannica</ref> Нялам бо аҳолии тахминан 720 ҳазор нафар (тибқи маълумоти соли 2009) яке аз бузургтарин шаҳрҳои Судон ва маркази асосии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Шаҳр маркази муҳими тиҷорати минтақавӣ ва қалби низоъи дароз-муддати Дарфур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Нялам ҳамчун маҳалли ҷамоаҳои фор ва ҷурҳо инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар таркиби султанати Дарфур (султанати Фор) ҷой дошт. Дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази маъмурӣ ва тиҷоратии минтақа рушд кард. Аз соли 2003 — оғози бунёди дарози '''низоъи Дарфур''' — Нялам маркази бузурги лагерҳои паноҳҷӯён ва фаъолияти миссияи СММ (ЮНАМИД) то соли 2020 буд.<ref name="brit" /> Аз апрели 2023 бо ҷанги Судони замонавӣ шаҳри Нялам ба яке аз қалбҳои даргириҳои Артиши Судон бо Қувваҳои Дастгирии Тез табдил ёфт ва қисми калони иморатҳояш вайрон шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Нялам дар ҳамвории Дарфур, дар баландии тахминан 695 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр; ҳарорати миёна +29°C. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Нялам тахминан 720 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор, заҳава, мисирия, риззайқот ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Сокинон асосан мусулмонони суннӣ мебошанд. fn8l4glknxfwb307gkc653fnd55le59 1475348 1475347 2026-06-09T04:06:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475348 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нялам |номи аслӣ = نيالا / Niyāla |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 59 |баландии маркази МА = 695 |аҳолӣ = 720 113 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Нялам''' (ба арабӣ: ''نيالا'', ''Niyāla'') — шаҳр дар ҷанубу ғарби [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nyala Nyala] — Encyclopædia Britannica</ref> Нялам бо аҳолии тахминан 720 ҳазор нафар (тибқи маълумоти соли 2009) яке аз бузургтарин шаҳрҳои Судон ва маркази асосии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Шаҳр маркази муҳими тиҷорати минтақавӣ ва қалби низоъи дароз-муддати Дарфур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Нялам ҳамчун маҳалли ҷамоаҳои фор ва ҷурҳо инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар таркиби султанати Дарфур (султанати Фор) ҷой дошт. Дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази маъмурӣ ва тиҷоратии минтақа рушд кард. Аз соли 2003 — оғози бунёди дарози '''низоъи Дарфур''' — Нялам маркази бузурги лагерҳои паноҳҷӯён ва фаъолияти миссияи СММ (ЮНАМИД) то соли 2020 буд.<ref name="brit" /> Аз апрели 2023 бо ҷанги Судони замонавӣ шаҳри Нялам ба яке аз қалбҳои даргириҳои Артиши Судон бо Қувваҳои Дастгирии Тез табдил ёфт ва қисми калони иморатҳояш вайрон шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Нялам дар ҳамвории Дарфур, дар баландии тахминан 695 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр; ҳарорати миёна +29°C. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Нялам тахминан 720 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор, заҳава, мисирия, риззайқот ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Сокинон асосан мусулмонони суннӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Нялам бар тиҷорати минтақавӣ, чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, кунҷид, гумми арабӣ) ва маҳсулоти суннатии маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази таҳвили гумми арабии Дарфур мебошад. p5rx2f7yl0oh6wuph3hgbjcech9cb34 1475349 1475348 2026-06-09T04:06:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475349 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нялам |номи аслӣ = نيالا / Niyāla |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 59 |баландии маркази МА = 695 |аҳолӣ = 720 113 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Нялам''' (ба арабӣ: ''نيالا'', ''Niyāla'') — шаҳр дар ҷанубу ғарби [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nyala Nyala] — Encyclopædia Britannica</ref> Нялам бо аҳолии тахминан 720 ҳазор нафар (тибқи маълумоти соли 2009) яке аз бузургтарин шаҳрҳои Судон ва маркази асосии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Шаҳр маркази муҳими тиҷорати минтақавӣ ва қалби низоъи дароз-муддати Дарфур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Нялам ҳамчун маҳалли ҷамоаҳои фор ва ҷурҳо инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар таркиби султанати Дарфур (султанати Фор) ҷой дошт. Дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази маъмурӣ ва тиҷоратии минтақа рушд кард. Аз соли 2003 — оғози бунёди дарози '''низоъи Дарфур''' — Нялам маркази бузурги лагерҳои паноҳҷӯён ва фаъолияти миссияи СММ (ЮНАМИД) то соли 2020 буд.<ref name="brit" /> Аз апрели 2023 бо ҷанги Судони замонавӣ шаҳри Нялам ба яке аз қалбҳои даргириҳои Артиши Судон бо Қувваҳои Дастгирии Тез табдил ёфт ва қисми калони иморатҳояш вайрон шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Нялам дар ҳамвории Дарфур, дар баландии тахминан 695 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр; ҳарорати миёна +29°C. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Нялам тахминан 720 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор, заҳава, мисирия, риззайқот ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Сокинон асосан мусулмонони суннӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Нялам бар тиҷорати минтақавӣ, чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, кунҷид, гумми арабӣ) ва маҳсулоти суннатии маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази таҳвили гумми арабии Дарфур мебошад. == Нақлиёт == Дар Нялам Фурудгоҳи Нялам (рейсҳои дохилӣ ба Хартум), истгоҳи ниҳоии хатти роҳи оҳани Нялам–Хартум (ягона хатти роҳи оҳан дар Дарфур) ва шоҳроҳҳо ба Эл-Фошир ва Нялаи Ҷанубӣ мавҷуданд. 9roxmo07j993qy5zdlzpwds81l8g6wi 1475350 1475349 2026-06-09T04:06:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475350 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нялам |номи аслӣ = نيالا / Niyāla |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 59 |баландии маркази МА = 695 |аҳолӣ = 720 113 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Нялам''' (ба арабӣ: ''نيالا'', ''Niyāla'') — шаҳр дар ҷанубу ғарби [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nyala Nyala] — Encyclopædia Britannica</ref> Нялам бо аҳолии тахминан 720 ҳазор нафар (тибқи маълумоти соли 2009) яке аз бузургтарин шаҳрҳои Судон ва маркази асосии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Шаҳр маркази муҳими тиҷорати минтақавӣ ва қалби низоъи дароз-муддати Дарфур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Нялам ҳамчун маҳалли ҷамоаҳои фор ва ҷурҳо инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар таркиби султанати Дарфур (султанати Фор) ҷой дошт. Дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази маъмурӣ ва тиҷоратии минтақа рушд кард. Аз соли 2003 — оғози бунёди дарози '''низоъи Дарфур''' — Нялам маркази бузурги лагерҳои паноҳҷӯён ва фаъолияти миссияи СММ (ЮНАМИД) то соли 2020 буд.<ref name="brit" /> Аз апрели 2023 бо ҷанги Судони замонавӣ шаҳри Нялам ба яке аз қалбҳои даргириҳои Артиши Судон бо Қувваҳои Дастгирии Тез табдил ёфт ва қисми калони иморатҳояш вайрон шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Нялам дар ҳамвории Дарфур, дар баландии тахминан 695 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр; ҳарорати миёна +29°C. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Нялам тахминан 720 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор, заҳава, мисирия, риззайқот ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Сокинон асосан мусулмонони суннӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Нялам бар тиҷорати минтақавӣ, чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, кунҷид, гумми арабӣ) ва маҳсулоти суннатии маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази таҳвили гумми арабии Дарфур мебошад. == Нақлиёт == Дар Нялам Фурудгоҳи Нялам (рейсҳои дохилӣ ба Хартум), истгоҳи ниҳоии хатти роҳи оҳани Нялам–Хартум (ягона хатти роҳи оҳан дар Дарфур) ва шоҳроҳҳо ба Эл-Фошир ва Нялаи Ҷанубӣ мавҷуданд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Нялам бозори бузурги маҳаллӣ (Сук-ан-Нялам) бо ҳунармандии анъанавии чарм ва нассоҷӣ машҳур аст; маҷлиси анъанавии суфии Сафа Хатмия ва ҷашнҳои анъанавии фор баргузор мешаванд. gbios1bkpfsr98upkfjqwapwdzalipi 1475351 1475350 2026-06-09T04:07:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475351 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нялам |номи аслӣ = نيالا / Niyāla |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 59 |баландии маркази МА = 695 |аҳолӣ = 720 113 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Нялам''' (ба арабӣ: ''نيالا'', ''Niyāla'') — шаҳр дар ҷанубу ғарби [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nyala Nyala] — Encyclopædia Britannica</ref> Нялам бо аҳолии тахминан 720 ҳазор нафар (тибқи маълумоти соли 2009) яке аз бузургтарин шаҳрҳои Судон ва маркази асосии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Шаҳр маркази муҳими тиҷорати минтақавӣ ва қалби низоъи дароз-муддати Дарфур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Нялам ҳамчун маҳалли ҷамоаҳои фор ва ҷурҳо инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар таркиби султанати Дарфур (султанати Фор) ҷой дошт. Дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази маъмурӣ ва тиҷоратии минтақа рушд кард. Аз соли 2003 — оғози бунёди дарози '''низоъи Дарфур''' — Нялам маркази бузурги лагерҳои паноҳҷӯён ва фаъолияти миссияи СММ (ЮНАМИД) то соли 2020 буд.<ref name="brit" /> Аз апрели 2023 бо ҷанги Судони замонавӣ шаҳри Нялам ба яке аз қалбҳои даргириҳои Артиши Судон бо Қувваҳои Дастгирии Тез табдил ёфт ва қисми калони иморатҳояш вайрон шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Нялам дар ҳамвории Дарфур, дар баландии тахминан 695 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр; ҳарорати миёна +29°C. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Нялам тахминан 720 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор, заҳава, мисирия, риззайқот ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Сокинон асосан мусулмонони суннӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Нялам бар тиҷорати минтақавӣ, чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, кунҷид, гумми арабӣ) ва маҳсулоти суннатии маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази таҳвили гумми арабии Дарфур мебошад. == Нақлиёт == Дар Нялам Фурудгоҳи Нялам (рейсҳои дохилӣ ба Хартум), истгоҳи ниҳоии хатти роҳи оҳани Нялам–Хартум (ягона хатти роҳи оҳан дар Дарфур) ва шоҳроҳҳо ба Эл-Фошир ва Нялаи Ҷанубӣ мавҷуданд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Нялам бозори бузурги маҳаллӣ (Сук-ан-Нялам) бо ҳунармандии анъанавии чарм ва нассоҷӣ машҳур аст; маҷлиси анъанавии суфии Сафа Хатмия ва ҷашнҳои анъанавии фор баргузор мешаванд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Эл-Фошир]] * [[Дарфур]] owgz0lwuryelc3qiorj4kno2fnizpkf 1475352 1475351 2026-06-09T04:07:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475352 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нялам |номи аслӣ = نيالا / Niyāla |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 59 |баландии маркази МА = 695 |аҳолӣ = 720 113 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Нялам''' (ба арабӣ: ''نيالا'', ''Niyāla'') — шаҳр дар ҷанубу ғарби [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nyala Nyala] — Encyclopædia Britannica</ref> Нялам бо аҳолии тахминан 720 ҳазор нафар (тибқи маълумоти соли 2009) яке аз бузургтарин шаҳрҳои Судон ва маркази асосии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Шаҳр маркази муҳими тиҷорати минтақавӣ ва қалби низоъи дароз-муддати Дарфур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Нялам ҳамчун маҳалли ҷамоаҳои фор ва ҷурҳо инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар таркиби султанати Дарфур (султанати Фор) ҷой дошт. Дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази маъмурӣ ва тиҷоратии минтақа рушд кард. Аз соли 2003 — оғози бунёди дарози '''низоъи Дарфур''' — Нялам маркази бузурги лагерҳои паноҳҷӯён ва фаъолияти миссияи СММ (ЮНАМИД) то соли 2020 буд.<ref name="brit" /> Аз апрели 2023 бо ҷанги Судони замонавӣ шаҳри Нялам ба яке аз қалбҳои даргириҳои Артиши Судон бо Қувваҳои Дастгирии Тез табдил ёфт ва қисми калони иморатҳояш вайрон шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Нялам дар ҳамвории Дарфур, дар баландии тахминан 695 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр; ҳарорати миёна +29°C. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Нялам тахминан 720 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор, заҳава, мисирия, риззайқот ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Сокинон асосан мусулмонони суннӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Нялам бар тиҷорати минтақавӣ, чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, кунҷид, гумми арабӣ) ва маҳсулоти суннатии маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази таҳвили гумми арабии Дарфур мебошад. == Нақлиёт == Дар Нялам Фурудгоҳи Нялам (рейсҳои дохилӣ ба Хартум), истгоҳи ниҳоии хатти роҳи оҳани Нялам–Хартум (ягона хатти роҳи оҳан дар Дарфур) ва шоҳроҳҳо ба Эл-Фошир ва Нялаи Ҷанубӣ мавҷуданд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Нялам бозори бузурги маҳаллӣ (Сук-ан-Нялам) бо ҳунармандии анъанавии чарм ва нассоҷӣ машҳур аст; маҷлиси анъанавии суфии Сафа Хатмия ва ҷашнҳои анъанавии фор баргузор мешаванд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Эл-Фошир]] * [[Дарфур]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} b7t7u9kz1w4oswsmw4ahj80wb430v63 1475353 1475352 2026-06-09T04:07:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475353 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нялам |номи аслӣ = نيالا / Niyāla |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 59 |баландии маркази МА = 695 |аҳолӣ = 720 113 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Нялам''' (ба арабӣ: ''نيالا'', ''Niyāla'') — шаҳр дар ҷанубу ғарби [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nyala Nyala] — Encyclopædia Britannica</ref> Нялам бо аҳолии тахминан 720 ҳазор нафар (тибқи маълумоти соли 2009) яке аз бузургтарин шаҳрҳои Судон ва маркази асосии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Шаҳр маркази муҳими тиҷорати минтақавӣ ва қалби низоъи дароз-муддати Дарфур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Нялам ҳамчун маҳалли ҷамоаҳои фор ва ҷурҳо инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар таркиби султанати Дарфур (султанати Фор) ҷой дошт. Дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази маъмурӣ ва тиҷоратии минтақа рушд кард. Аз соли 2003 — оғози бунёди дарози '''низоъи Дарфур''' — Нялам маркази бузурги лагерҳои паноҳҷӯён ва фаъолияти миссияи СММ (ЮНАМИД) то соли 2020 буд.<ref name="brit" /> Аз апрели 2023 бо ҷанги Судони замонавӣ шаҳри Нялам ба яке аз қалбҳои даргириҳои Артиши Судон бо Қувваҳои Дастгирии Тез табдил ёфт ва қисми калони иморатҳояш вайрон шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Нялам дар ҳамвории Дарфур, дар баландии тахминан 695 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр; ҳарорати миёна +29°C. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Нялам тахминан 720 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор, заҳава, мисирия, риззайқот ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Сокинон асосан мусулмонони суннӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Нялам бар тиҷорати минтақавӣ, чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, кунҷид, гумми арабӣ) ва маҳсулоти суннатии маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази таҳвили гумми арабии Дарфур мебошад. == Нақлиёт == Дар Нялам Фурудгоҳи Нялам (рейсҳои дохилӣ ба Хартум), истгоҳи ниҳоии хатти роҳи оҳани Нялам–Хартум (ягона хатти роҳи оҳан дар Дарфур) ва шоҳроҳҳо ба Эл-Фошир ва Нялаи Ҷанубӣ мавҷуданд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Нялам бозори бузурги маҳаллӣ (Сук-ан-Нялам) бо ҳунармандии анъанавии чарм ва нассоҷӣ машҳур аст; маҷлиси анъанавии суфии Сафа Хатмия ва ҷашнҳои анъанавии фор баргузор мешаванд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Эл-Фошир]] * [[Дарфур]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Nyala Нялам дар Encyclopædia Britannica] j25k715a0h610ykl9ro64ub2scxy10n 1475354 1475353 2026-06-09T04:07:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475354 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Нялам |номи аслӣ = نيالا / Niyāla |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 12|lat_min = 3|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 24|lon_min = 53|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 59 |баландии маркази МА = 695 |аҳолӣ = 720 113 |соли барӯйхатгирӣ = 2009 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Нялам''' (ба арабӣ: ''نيالا'', ''Niyāla'') — шаҳр дар ҷанубу ғарби [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Ҷанубӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Nyala Nyala] — Encyclopædia Britannica</ref> Нялам бо аҳолии тахминан 720 ҳазор нафар (тибқи маълумоти соли 2009) яке аз бузургтарин шаҳрҳои Судон ва маркази асосии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Шаҳр маркази муҳими тиҷорати минтақавӣ ва қалби низоъи дароз-муддати Дарфур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Нялам ҳамчун маҳалли ҷамоаҳои фор ва ҷурҳо инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар таркиби султанати Дарфур (султанати Фор) ҷой дошт. Дар асри XX шаҳр ҳамчун маркази маъмурӣ ва тиҷоратии минтақа рушд кард. Аз соли 2003 — оғози бунёди дарози '''низоъи Дарфур''' — Нялам маркази бузурги лагерҳои паноҳҷӯён ва фаъолияти миссияи СММ (ЮНАМИД) то соли 2020 буд.<ref name="brit" /> Аз апрели 2023 бо ҷанги Судони замонавӣ шаҳри Нялам ба яке аз қалбҳои даргириҳои Артиши Судон бо Қувваҳои Дастгирии Тез табдил ёфт ва қисми калони иморатҳояш вайрон шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Нялам дар ҳамвории Дарфур, дар баландии тахминан 695 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр; ҳарорати миёна +29°C. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Нялам тахминан 720 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор, заҳава, мисирия, риззайқот ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Сокинон асосан мусулмонони суннӣ мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Нялам бар тиҷорати минтақавӣ, чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, кунҷид, гумми арабӣ) ва маҳсулоти суннатии маҳаллӣ асос меёбад. Шаҳр маркази таҳвили гумми арабии Дарфур мебошад. == Нақлиёт == Дар Нялам Фурудгоҳи Нялам (рейсҳои дохилӣ ба Хартум), истгоҳи ниҳоии хатти роҳи оҳани Нялам–Хартум (ягона хатти роҳи оҳан дар Дарфур) ва шоҳроҳҳо ба Эл-Фошир ва Нялаи Ҷанубӣ мавҷуданд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Нялам бозори бузурги маҳаллӣ (Сук-ан-Нялам) бо ҳунармандии анъанавии чарм ва нассоҷӣ машҳур аст; маҷлиси анъанавии суфии Сафа Хатмия ва ҷашнҳои анъанавии фор баргузор мешаванд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Эл-Фошир]] * [[Дарфур]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Nyala Нялам дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Судон]] [[Гурӯҳ:Судон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] f66rtlexokghbzpne8xakdj24hy6f1u 0 331918 1475355 2026-06-09T04:08:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475355 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порт-Судон |номи аслӣ = بور سودان / Būr Sūdān |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 19|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1905 |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 489 725 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Порт-Судон''' (ба арабӣ: ''بور سودان'', ''Būr Sūdān'') — шаҳр ва маркази бандари бузургтарини [[Судон]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Баҳри Сурх.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Port Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 490 ҳазор нафар буда, бандари Порт-Судон асосии дарвозаи баҳрии содиротии кишвар — нафту газ, гумми арабӣ, кунҷид, чорпо — ба ҳисоб меравад. Аз вайрон шудани Хартум дар ҷанги 2023 шаҳр маркази муваққатии маъмурии давлатӣ гардид.<ref name="brit" /> 849c9k6kkzvhj2ygxlyfgrhfstnv11d 1475356 1475355 2026-06-09T04:08:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475356 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порт-Судон |номи аслӣ = بور سودان / Būr Sūdān |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 19|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1905 |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 489 725 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Порт-Судон''' (ба арабӣ: ''بور سودان'', ''Būr Sūdān'') — шаҳр ва маркази бандари бузургтарини [[Судон]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Баҳри Сурх.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Port Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 490 ҳазор нафар буда, бандари Порт-Судон асосии дарвозаи баҳрии содиротии кишвар — нафту газ, гумми арабӣ, кунҷид, чорпо — ба ҳисоб меравад. Аз вайрон шудани Хартум дар ҷанги 2023 шаҳр маркази муваққатии маъмурии давлатӣ гардид.<ref name="brit" /> == Таърих == Порт-Судон соли 1905 аз тарафи маъмурияти кондоминиуми англо-мисрии Судон ҳамчун навбандари замонавии Баҳри Сурх — алтернатива ба бандари кӯҳнаи Суакин, ки барои киштиҳои замонавӣ камчуқур шудан — бунёд карда шуд. Соли 1906 ба ин бандари нав '''роҳи оҳани Хартум–Порт-Судон''' (787 км) кушода шуд, ки ҷонаи иқтисодии кишварро ташкил дод.<ref name="brit" /> Бандар то ҳол асосии содирот ва воридоти кишвар аст. Аз апрели 2023 ҷанги Судон ба Хартум шаҳри Порт-Судон ҳам ба маркази муваққатии ҳукумати федералӣ (ҳамчун пойтахти амалии муваққатӣ) ва ҳам ба нуқтаи кӯҷидани миллионҳо паноҳҷӯён табдил ёфт. izoxtn9w2k4on3ys96omrd9iwr87qk9 1475357 1475356 2026-06-09T04:08:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475357 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порт-Судон |номи аслӣ = بور سودان / Būr Sūdān |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 19|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1905 |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 489 725 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Порт-Судон''' (ба арабӣ: ''بور سودان'', ''Būr Sūdān'') — шаҳр ва маркази бандари бузургтарини [[Судон]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Баҳри Сурх.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Port Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 490 ҳазор нафар буда, бандари Порт-Судон асосии дарвозаи баҳрии содиротии кишвар — нафту газ, гумми арабӣ, кунҷид, чорпо — ба ҳисоб меравад. Аз вайрон шудани Хартум дар ҷанги 2023 шаҳр маркази муваққатии маъмурии давлатӣ гардид.<ref name="brit" /> == Таърих == Порт-Судон соли 1905 аз тарафи маъмурияти кондоминиуми англо-мисрии Судон ҳамчун навбандари замонавии Баҳри Сурх — алтернатива ба бандари кӯҳнаи Суакин, ки барои киштиҳои замонавӣ камчуқур шудан — бунёд карда шуд. Соли 1906 ба ин бандари нав '''роҳи оҳани Хартум–Порт-Судон''' (787 км) кушода шуд, ки ҷонаи иқтисодии кишварро ташкил дод.<ref name="brit" /> Бандар то ҳол асосии содирот ва воридоти кишвар аст. Аз апрели 2023 ҷанги Судон ба Хартум шаҳри Порт-Судон ҳам ба маркази муваққатии ҳукумати федералӣ (ҳамчун пойтахти амалии муваққатӣ) ва ҳам ба нуқтаи кӯҷидани миллионҳо паноҳҷӯён табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порт-Судон дар канори Баҳри Сурх, дар маҳалле ки ҷазираҳои марҷонии Шуъаби Рамӣ онро аз мавҷҳои сахти баҳр муҳофизат мекунанд, воқеъ аст; иқлими он баҳрии биёбонии тропикии гарм буда, тобистон бузургтарин гарм ва зимистон муътадил мебошад. Ҳарорати об дар Баҳри Сурх тамоми сол хеле гарм аст. gjb2k13krqctj3fiyc0y7g5mzo4mkeh 1475358 1475357 2026-06-09T04:08:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475358 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порт-Судон |номи аслӣ = بور سودان / Būr Sūdān |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 19|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1905 |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 489 725 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Порт-Судон''' (ба арабӣ: ''بور سودان'', ''Būr Sūdān'') — шаҳр ва маркази бандари бузургтарини [[Судон]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Баҳри Сурх.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Port Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 490 ҳазор нафар буда, бандари Порт-Судон асосии дарвозаи баҳрии содиротии кишвар — нафту газ, гумми арабӣ, кунҷид, чорпо — ба ҳисоб меравад. Аз вайрон шудани Хартум дар ҷанги 2023 шаҳр маркази муваққатии маъмурии давлатӣ гардид.<ref name="brit" /> == Таърих == Порт-Судон соли 1905 аз тарафи маъмурияти кондоминиуми англо-мисрии Судон ҳамчун навбандари замонавии Баҳри Сурх — алтернатива ба бандари кӯҳнаи Суакин, ки барои киштиҳои замонавӣ камчуқур шудан — бунёд карда шуд. Соли 1906 ба ин бандари нав '''роҳи оҳани Хартум–Порт-Судон''' (787 км) кушода шуд, ки ҷонаи иқтисодии кишварро ташкил дод.<ref name="brit" /> Бандар то ҳол асосии содирот ва воридоти кишвар аст. Аз апрели 2023 ҷанги Судон ба Хартум шаҳри Порт-Судон ҳам ба маркази муваққатии ҳукумати федералӣ (ҳамчун пойтахти амалии муваққатӣ) ва ҳам ба нуқтаи кӯҷидани миллионҳо паноҳҷӯён табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порт-Судон дар канори Баҳри Сурх, дар маҳалле ки ҷазираҳои марҷонии Шуъаби Рамӣ онро аз мавҷҳои сахти баҳр муҳофизат мекунанд, воқеъ аст; иқлими он баҳрии биёбонии тропикии гарм буда, тобистон бузургтарин гарм ва зимистон муътадил мебошад. Ҳарорати об дар Баҳри Сурх тамоми сол хеле гарм аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Порт-Судон тахминан 490 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва беҷа (мардуми маҳаллии соҳилӣ) ҳастанд; ҷамоаҳои хадрамӣ (аз [[Яман]]), ҳабашӣ (эфиопӣ, эритреагӣ) ва бошанда низ зиндагӣ мекунанд. f1xl8j1ah7p4go00tzj7c9n8exw0bth 1475359 1475358 2026-06-09T04:08:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475359 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порт-Судон |номи аслӣ = بور سودان / Būr Sūdān |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 19|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1905 |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 489 725 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Порт-Судон''' (ба арабӣ: ''بور سودان'', ''Būr Sūdān'') — шаҳр ва маркази бандари бузургтарини [[Судон]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Баҳри Сурх.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Port Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 490 ҳазор нафар буда, бандари Порт-Судон асосии дарвозаи баҳрии содиротии кишвар — нафту газ, гумми арабӣ, кунҷид, чорпо — ба ҳисоб меравад. Аз вайрон шудани Хартум дар ҷанги 2023 шаҳр маркази муваққатии маъмурии давлатӣ гардид.<ref name="brit" /> == Таърих == Порт-Судон соли 1905 аз тарафи маъмурияти кондоминиуми англо-мисрии Судон ҳамчун навбандари замонавии Баҳри Сурх — алтернатива ба бандари кӯҳнаи Суакин, ки барои киштиҳои замонавӣ камчуқур шудан — бунёд карда шуд. Соли 1906 ба ин бандари нав '''роҳи оҳани Хартум–Порт-Судон''' (787 км) кушода шуд, ки ҷонаи иқтисодии кишварро ташкил дод.<ref name="brit" /> Бандар то ҳол асосии содирот ва воридоти кишвар аст. Аз апрели 2023 ҷанги Судон ба Хартум шаҳри Порт-Судон ҳам ба маркази муваққатии ҳукумати федералӣ (ҳамчун пойтахти амалии муваққатӣ) ва ҳам ба нуқтаи кӯҷидани миллионҳо паноҳҷӯён табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порт-Судон дар канори Баҳри Сурх, дар маҳалле ки ҷазираҳои марҷонии Шуъаби Рамӣ онро аз мавҷҳои сахти баҳр муҳофизат мекунанд, воқеъ аст; иқлими он баҳрии биёбонии тропикии гарм буда, тобистон бузургтарин гарм ва зимистон муътадил мебошад. Ҳарорати об дар Баҳри Сурх тамоми сол хеле гарм аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Порт-Судон тахминан 490 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва беҷа (мардуми маҳаллии соҳилӣ) ҳастанд; ҷамоаҳои хадрамӣ (аз [[Яман]]), ҳабашӣ (эфиопӣ, эритреагӣ) ва бошанда низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Бандари Порт-Судон '''дарвозаи асосии баҳрии Судон''' буда, зиёда аз 90% содирот ва воридоти кишвар тариқи он мегузарад. Бандари нафтии Башоиар (соли 1999 кушода шуд) барои содироти нафти Судон сохта шудааст. Дар наздикии шаҳр майдонҳои саноатии озоди коркарди газу нафт ва моҳигирӣ воқеъанд. 12cd5t56utze07lfjpvyqznz839rix9 1475360 1475359 2026-06-09T04:09:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475360 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порт-Судон |номи аслӣ = بور سودان / Būr Sūdān |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 19|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1905 |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 489 725 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Порт-Судон''' (ба арабӣ: ''بور سودان'', ''Būr Sūdān'') — шаҳр ва маркази бандари бузургтарини [[Судон]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Баҳри Сурх.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Port Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 490 ҳазор нафар буда, бандари Порт-Судон асосии дарвозаи баҳрии содиротии кишвар — нафту газ, гумми арабӣ, кунҷид, чорпо — ба ҳисоб меравад. Аз вайрон шудани Хартум дар ҷанги 2023 шаҳр маркази муваққатии маъмурии давлатӣ гардид.<ref name="brit" /> == Таърих == Порт-Судон соли 1905 аз тарафи маъмурияти кондоминиуми англо-мисрии Судон ҳамчун навбандари замонавии Баҳри Сурх — алтернатива ба бандари кӯҳнаи Суакин, ки барои киштиҳои замонавӣ камчуқур шудан — бунёд карда шуд. Соли 1906 ба ин бандари нав '''роҳи оҳани Хартум–Порт-Судон''' (787 км) кушода шуд, ки ҷонаи иқтисодии кишварро ташкил дод.<ref name="brit" /> Бандар то ҳол асосии содирот ва воридоти кишвар аст. Аз апрели 2023 ҷанги Судон ба Хартум шаҳри Порт-Судон ҳам ба маркази муваққатии ҳукумати федералӣ (ҳамчун пойтахти амалии муваққатӣ) ва ҳам ба нуқтаи кӯҷидани миллионҳо паноҳҷӯён табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порт-Судон дар канори Баҳри Сурх, дар маҳалле ки ҷазираҳои марҷонии Шуъаби Рамӣ онро аз мавҷҳои сахти баҳр муҳофизат мекунанд, воқеъ аст; иқлими он баҳрии биёбонии тропикии гарм буда, тобистон бузургтарин гарм ва зимистон муътадил мебошад. Ҳарорати об дар Баҳри Сурх тамоми сол хеле гарм аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Порт-Судон тахминан 490 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва беҷа (мардуми маҳаллии соҳилӣ) ҳастанд; ҷамоаҳои хадрамӣ (аз [[Яман]]), ҳабашӣ (эфиопӣ, эритреагӣ) ва бошанда низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Бандари Порт-Судон '''дарвозаи асосии баҳрии Судон''' буда, зиёда аз 90% содирот ва воридоти кишвар тариқи он мегузарад. Бандари нафтии Башоиар (соли 1999 кушода шуд) барои содироти нафти Судон сохта шудааст. Дар наздикии шаҳр майдонҳои саноатии озоди коркарди газу нафт ва моҳигирӣ воқеъанд. == Нақлиёт == Дар Порт-Судон '''Фурудгоҳи байналмилалии Порт-Судон''' (баъд аз вайрон шудани фурудгоҳи Хартум — асосии кишвар), бандари Порт-Судон ва бандари нафти Башоиар, истгоҳи ниҳоии роҳи оҳан Хартум–Порт-Судон ва шоҳроҳе, ки ба Хартум, Кассала ва Атбара мепайвандад, амал мекунанд. 42rqbqhzmuzpxoc4shg98v19ixfzj78 1475361 1475360 2026-06-09T04:09:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475361 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порт-Судон |номи аслӣ = بور سودان / Būr Sūdān |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 19|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1905 |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 489 725 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Порт-Судон''' (ба арабӣ: ''بور سودان'', ''Būr Sūdān'') — шаҳр ва маркази бандари бузургтарини [[Судон]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Баҳри Сурх.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Port Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 490 ҳазор нафар буда, бандари Порт-Судон асосии дарвозаи баҳрии содиротии кишвар — нафту газ, гумми арабӣ, кунҷид, чорпо — ба ҳисоб меравад. Аз вайрон шудани Хартум дар ҷанги 2023 шаҳр маркази муваққатии маъмурии давлатӣ гардид.<ref name="brit" /> == Таърих == Порт-Судон соли 1905 аз тарафи маъмурияти кондоминиуми англо-мисрии Судон ҳамчун навбандари замонавии Баҳри Сурх — алтернатива ба бандари кӯҳнаи Суакин, ки барои киштиҳои замонавӣ камчуқур шудан — бунёд карда шуд. Соли 1906 ба ин бандари нав '''роҳи оҳани Хартум–Порт-Судон''' (787 км) кушода шуд, ки ҷонаи иқтисодии кишварро ташкил дод.<ref name="brit" /> Бандар то ҳол асосии содирот ва воридоти кишвар аст. Аз апрели 2023 ҷанги Судон ба Хартум шаҳри Порт-Судон ҳам ба маркази муваққатии ҳукумати федералӣ (ҳамчун пойтахти амалии муваққатӣ) ва ҳам ба нуқтаи кӯҷидани миллионҳо паноҳҷӯён табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порт-Судон дар канори Баҳри Сурх, дар маҳалле ки ҷазираҳои марҷонии Шуъаби Рамӣ онро аз мавҷҳои сахти баҳр муҳофизат мекунанд, воқеъ аст; иқлими он баҳрии биёбонии тропикии гарм буда, тобистон бузургтарин гарм ва зимистон муътадил мебошад. Ҳарорати об дар Баҳри Сурх тамоми сол хеле гарм аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Порт-Судон тахминан 490 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва беҷа (мардуми маҳаллии соҳилӣ) ҳастанд; ҷамоаҳои хадрамӣ (аз [[Яман]]), ҳабашӣ (эфиопӣ, эритреагӣ) ва бошанда низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Бандари Порт-Судон '''дарвозаи асосии баҳрии Судон''' буда, зиёда аз 90% содирот ва воридоти кишвар тариқи он мегузарад. Бандари нафтии Башоиар (соли 1999 кушода шуд) барои содироти нафти Судон сохта шудааст. Дар наздикии шаҳр майдонҳои саноатии озоди коркарди газу нафт ва моҳигирӣ воқеъанд. == Нақлиёт == Дар Порт-Судон '''Фурудгоҳи байналмилалии Порт-Судон''' (баъд аз вайрон шудани фурудгоҳи Хартум — асосии кишвар), бандари Порт-Судон ва бандари нафти Башоиар, истгоҳи ниҳоии роҳи оҳан Хартум–Порт-Судон ва шоҳроҳе, ки ба Хартум, Кассала ва Атбара мепайвандад, амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Порт-Судон бозори моҳии Сук-уш-Шаъбӣ, масҷиди ҷомеи шаҳр ва дайри суфии тариқати Хатмия маъруфанд; шаҳр аз сайёҳии ғаввосии Баҳри Сурх (Шуъаби Сангони ва Шуъаби Дондола) бо оламияти ҷаҳон шинохта мешавад. Дар наздикии шаҳр харобаҳои бандари таърихии '''Суакин''' (асрҳои XII–XX) воқеъанд. gtdnx7pbmghxit676lxoc4ao8n5ftrx 1475362 1475361 2026-06-09T04:09:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475362 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порт-Судон |номи аслӣ = بور سودان / Būr Sūdān |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 19|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1905 |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 489 725 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Порт-Судон''' (ба арабӣ: ''بور سودان'', ''Būr Sūdān'') — шаҳр ва маркази бандари бузургтарини [[Судон]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Баҳри Сурх.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Port Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 490 ҳазор нафар буда, бандари Порт-Судон асосии дарвозаи баҳрии содиротии кишвар — нафту газ, гумми арабӣ, кунҷид, чорпо — ба ҳисоб меравад. Аз вайрон шудани Хартум дар ҷанги 2023 шаҳр маркази муваққатии маъмурии давлатӣ гардид.<ref name="brit" /> == Таърих == Порт-Судон соли 1905 аз тарафи маъмурияти кондоминиуми англо-мисрии Судон ҳамчун навбандари замонавии Баҳри Сурх — алтернатива ба бандари кӯҳнаи Суакин, ки барои киштиҳои замонавӣ камчуқур шудан — бунёд карда шуд. Соли 1906 ба ин бандари нав '''роҳи оҳани Хартум–Порт-Судон''' (787 км) кушода шуд, ки ҷонаи иқтисодии кишварро ташкил дод.<ref name="brit" /> Бандар то ҳол асосии содирот ва воридоти кишвар аст. Аз апрели 2023 ҷанги Судон ба Хартум шаҳри Порт-Судон ҳам ба маркази муваққатии ҳукумати федералӣ (ҳамчун пойтахти амалии муваққатӣ) ва ҳам ба нуқтаи кӯҷидани миллионҳо паноҳҷӯён табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порт-Судон дар канори Баҳри Сурх, дар маҳалле ки ҷазираҳои марҷонии Шуъаби Рамӣ онро аз мавҷҳои сахти баҳр муҳофизат мекунанд, воқеъ аст; иқлими он баҳрии биёбонии тропикии гарм буда, тобистон бузургтарин гарм ва зимистон муътадил мебошад. Ҳарорати об дар Баҳри Сурх тамоми сол хеле гарм аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Порт-Судон тахминан 490 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва беҷа (мардуми маҳаллии соҳилӣ) ҳастанд; ҷамоаҳои хадрамӣ (аз [[Яман]]), ҳабашӣ (эфиопӣ, эритреагӣ) ва бошанда низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Бандари Порт-Судон '''дарвозаи асосии баҳрии Судон''' буда, зиёда аз 90% содирот ва воридоти кишвар тариқи он мегузарад. Бандари нафтии Башоиар (соли 1999 кушода шуд) барои содироти нафти Судон сохта шудааст. Дар наздикии шаҳр майдонҳои саноатии озоди коркарди газу нафт ва моҳигирӣ воқеъанд. == Нақлиёт == Дар Порт-Судон '''Фурудгоҳи байналмилалии Порт-Судон''' (баъд аз вайрон шудани фурудгоҳи Хартум — асосии кишвар), бандари Порт-Судон ва бандари нафти Башоиар, истгоҳи ниҳоии роҳи оҳан Хартум–Порт-Судон ва шоҳроҳе, ки ба Хартум, Кассала ва Атбара мепайвандад, амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Порт-Судон бозори моҳии Сук-уш-Шаъбӣ, масҷиди ҷомеи шаҳр ва дайри суфии тариқати Хатмия маъруфанд; шаҳр аз сайёҳии ғаввосии Баҳри Сурх (Шуъаби Сангони ва Шуъаби Дондола) бо оламияти ҷаҳон шинохта мешавад. Дар наздикии шаҳр харобаҳои бандари таърихии '''Суакин''' (асрҳои XII–XX) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Баҳри Сурх]] * [[Хартум]] * [[Кассала]] 84rgpadv49wmnerybop1h94lr4gzex0 1475363 1475362 2026-06-09T04:09:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475363 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порт-Судон |номи аслӣ = بور سودان / Būr Sūdān |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 19|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1905 |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 489 725 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Порт-Судон''' (ба арабӣ: ''بور سودان'', ''Būr Sūdān'') — шаҳр ва маркази бандари бузургтарини [[Судон]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Баҳри Сурх.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Port Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 490 ҳазор нафар буда, бандари Порт-Судон асосии дарвозаи баҳрии содиротии кишвар — нафту газ, гумми арабӣ, кунҷид, чорпо — ба ҳисоб меравад. Аз вайрон шудани Хартум дар ҷанги 2023 шаҳр маркази муваққатии маъмурии давлатӣ гардид.<ref name="brit" /> == Таърих == Порт-Судон соли 1905 аз тарафи маъмурияти кондоминиуми англо-мисрии Судон ҳамчун навбандари замонавии Баҳри Сурх — алтернатива ба бандари кӯҳнаи Суакин, ки барои киштиҳои замонавӣ камчуқур шудан — бунёд карда шуд. Соли 1906 ба ин бандари нав '''роҳи оҳани Хартум–Порт-Судон''' (787 км) кушода шуд, ки ҷонаи иқтисодии кишварро ташкил дод.<ref name="brit" /> Бандар то ҳол асосии содирот ва воридоти кишвар аст. Аз апрели 2023 ҷанги Судон ба Хартум шаҳри Порт-Судон ҳам ба маркази муваққатии ҳукумати федералӣ (ҳамчун пойтахти амалии муваққатӣ) ва ҳам ба нуқтаи кӯҷидани миллионҳо паноҳҷӯён табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порт-Судон дар канори Баҳри Сурх, дар маҳалле ки ҷазираҳои марҷонии Шуъаби Рамӣ онро аз мавҷҳои сахти баҳр муҳофизат мекунанд, воқеъ аст; иқлими он баҳрии биёбонии тропикии гарм буда, тобистон бузургтарин гарм ва зимистон муътадил мебошад. Ҳарорати об дар Баҳри Сурх тамоми сол хеле гарм аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Порт-Судон тахминан 490 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва беҷа (мардуми маҳаллии соҳилӣ) ҳастанд; ҷамоаҳои хадрамӣ (аз [[Яман]]), ҳабашӣ (эфиопӣ, эритреагӣ) ва бошанда низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Бандари Порт-Судон '''дарвозаи асосии баҳрии Судон''' буда, зиёда аз 90% содирот ва воридоти кишвар тариқи он мегузарад. Бандари нафтии Башоиар (соли 1999 кушода шуд) барои содироти нафти Судон сохта шудааст. Дар наздикии шаҳр майдонҳои саноатии озоди коркарди газу нафт ва моҳигирӣ воқеъанд. == Нақлиёт == Дар Порт-Судон '''Фурудгоҳи байналмилалии Порт-Судон''' (баъд аз вайрон шудани фурудгоҳи Хартум — асосии кишвар), бандари Порт-Судон ва бандари нафти Башоиар, истгоҳи ниҳоии роҳи оҳан Хартум–Порт-Судон ва шоҳроҳе, ки ба Хартум, Кассала ва Атбара мепайвандад, амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Порт-Судон бозори моҳии Сук-уш-Шаъбӣ, масҷиди ҷомеи шаҳр ва дайри суфии тариқати Хатмия маъруфанд; шаҳр аз сайёҳии ғаввосии Баҳри Сурх (Шуъаби Сангони ва Шуъаби Дондола) бо оламияти ҷаҳон шинохта мешавад. Дар наздикии шаҳр харобаҳои бандари таърихии '''Суакин''' (асрҳои XII–XX) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Баҳри Сурх]] * [[Хартум]] * [[Кассала]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} ft3vp0qofw02z5mxrwnrf61r0yfvul2 1475364 1475363 2026-06-09T04:09:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475364 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порт-Судон |номи аслӣ = بور سودان / Būr Sūdān |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 19|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1905 |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 489 725 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Порт-Судон''' (ба арабӣ: ''بور سودان'', ''Būr Sūdān'') — шаҳр ва маркази бандари бузургтарини [[Судон]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Баҳри Сурх.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Port Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 490 ҳазор нафар буда, бандари Порт-Судон асосии дарвозаи баҳрии содиротии кишвар — нафту газ, гумми арабӣ, кунҷид, чорпо — ба ҳисоб меравад. Аз вайрон шудани Хартум дар ҷанги 2023 шаҳр маркази муваққатии маъмурии давлатӣ гардид.<ref name="brit" /> == Таърих == Порт-Судон соли 1905 аз тарафи маъмурияти кондоминиуми англо-мисрии Судон ҳамчун навбандари замонавии Баҳри Сурх — алтернатива ба бандари кӯҳнаи Суакин, ки барои киштиҳои замонавӣ камчуқур шудан — бунёд карда шуд. Соли 1906 ба ин бандари нав '''роҳи оҳани Хартум–Порт-Судон''' (787 км) кушода шуд, ки ҷонаи иқтисодии кишварро ташкил дод.<ref name="brit" /> Бандар то ҳол асосии содирот ва воридоти кишвар аст. Аз апрели 2023 ҷанги Судон ба Хартум шаҳри Порт-Судон ҳам ба маркази муваққатии ҳукумати федералӣ (ҳамчун пойтахти амалии муваққатӣ) ва ҳам ба нуқтаи кӯҷидани миллионҳо паноҳҷӯён табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порт-Судон дар канори Баҳри Сурх, дар маҳалле ки ҷазираҳои марҷонии Шуъаби Рамӣ онро аз мавҷҳои сахти баҳр муҳофизат мекунанд, воқеъ аст; иқлими он баҳрии биёбонии тропикии гарм буда, тобистон бузургтарин гарм ва зимистон муътадил мебошад. Ҳарорати об дар Баҳри Сурх тамоми сол хеле гарм аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Порт-Судон тахминан 490 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва беҷа (мардуми маҳаллии соҳилӣ) ҳастанд; ҷамоаҳои хадрамӣ (аз [[Яман]]), ҳабашӣ (эфиопӣ, эритреагӣ) ва бошанда низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Бандари Порт-Судон '''дарвозаи асосии баҳрии Судон''' буда, зиёда аз 90% содирот ва воридоти кишвар тариқи он мегузарад. Бандари нафтии Башоиар (соли 1999 кушода шуд) барои содироти нафти Судон сохта шудааст. Дар наздикии шаҳр майдонҳои саноатии озоди коркарди газу нафт ва моҳигирӣ воқеъанд. == Нақлиёт == Дар Порт-Судон '''Фурудгоҳи байналмилалии Порт-Судон''' (баъд аз вайрон шудани фурудгоҳи Хартум — асосии кишвар), бандари Порт-Судон ва бандари нафти Башоиар, истгоҳи ниҳоии роҳи оҳан Хартум–Порт-Судон ва шоҳроҳе, ки ба Хартум, Кассала ва Атбара мепайвандад, амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Порт-Судон бозори моҳии Сук-уш-Шаъбӣ, масҷиди ҷомеи шаҳр ва дайри суфии тариқати Хатмия маъруфанд; шаҳр аз сайёҳии ғаввосии Баҳри Сурх (Шуъаби Сангони ва Шуъаби Дондола) бо оламияти ҷаҳон шинохта мешавад. Дар наздикии шаҳр харобаҳои бандари таърихии '''Суакин''' (асрҳои XII–XX) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Баҳри Сурх]] * [[Хартум]] * [[Кассала]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Порт-Судон дар Encyclopædia Britannica] ot7urmltgfjix0ka5ltyzmujb4y4c84 1475365 1475364 2026-06-09T04:10:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475365 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Порт-Судон |номи аслӣ = بور سودان / Būr Sūdān |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 19|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1905 |масоҳат = 33 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 489 725 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Порт-Судон''' (ба арабӣ: ''بور سودان'', ''Būr Sūdān'') — шаҳр ва маркази бандари бузургтарини [[Судон]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Баҳри Сурх.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Port Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 490 ҳазор нафар буда, бандари Порт-Судон асосии дарвозаи баҳрии содиротии кишвар — нафту газ, гумми арабӣ, кунҷид, чорпо — ба ҳисоб меравад. Аз вайрон шудани Хартум дар ҷанги 2023 шаҳр маркази муваққатии маъмурии давлатӣ гардид.<ref name="brit" /> == Таърих == Порт-Судон соли 1905 аз тарафи маъмурияти кондоминиуми англо-мисрии Судон ҳамчун навбандари замонавии Баҳри Сурх — алтернатива ба бандари кӯҳнаи Суакин, ки барои киштиҳои замонавӣ камчуқур шудан — бунёд карда шуд. Соли 1906 ба ин бандари нав '''роҳи оҳани Хартум–Порт-Судон''' (787 км) кушода шуд, ки ҷонаи иқтисодии кишварро ташкил дод.<ref name="brit" /> Бандар то ҳол асосии содирот ва воридоти кишвар аст. Аз апрели 2023 ҷанги Судон ба Хартум шаҳри Порт-Судон ҳам ба маркази муваққатии ҳукумати федералӣ (ҳамчун пойтахти амалии муваққатӣ) ва ҳам ба нуқтаи кӯҷидани миллионҳо паноҳҷӯён табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Порт-Судон дар канори Баҳри Сурх, дар маҳалле ки ҷазираҳои марҷонии Шуъаби Рамӣ онро аз мавҷҳои сахти баҳр муҳофизат мекунанд, воқеъ аст; иқлими он баҳрии биёбонии тропикии гарм буда, тобистон бузургтарин гарм ва зимистон муътадил мебошад. Ҳарорати об дар Баҳри Сурх тамоми сол хеле гарм аст. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Порт-Судон тахминан 490 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва беҷа (мардуми маҳаллии соҳилӣ) ҳастанд; ҷамоаҳои хадрамӣ (аз [[Яман]]), ҳабашӣ (эфиопӣ, эритреагӣ) ва бошанда низ зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Бандари Порт-Судон '''дарвозаи асосии баҳрии Судон''' буда, зиёда аз 90% содирот ва воридоти кишвар тариқи он мегузарад. Бандари нафтии Башоиар (соли 1999 кушода шуд) барои содироти нафти Судон сохта шудааст. Дар наздикии шаҳр майдонҳои саноатии озоди коркарди газу нафт ва моҳигирӣ воқеъанд. == Нақлиёт == Дар Порт-Судон '''Фурудгоҳи байналмилалии Порт-Судон''' (баъд аз вайрон шудани фурудгоҳи Хартум — асосии кишвар), бандари Порт-Судон ва бандари нафти Башоиар, истгоҳи ниҳоии роҳи оҳан Хартум–Порт-Судон ва шоҳроҳе, ки ба Хартум, Кассала ва Атбара мепайвандад, амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Порт-Судон бозори моҳии Сук-уш-Шаъбӣ, масҷиди ҷомеи шаҳр ва дайри суфии тариқати Хатмия маъруфанд; шаҳр аз сайёҳии ғаввосии Баҳри Сурх (Шуъаби Сангони ва Шуъаби Дондола) бо оламияти ҷаҳон шинохта мешавад. Дар наздикии шаҳр харобаҳои бандари таърихии '''Суакин''' (асрҳои XII–XX) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Баҳри Сурх]] * [[Хартум]] * [[Кассала]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Port-Sudan Порт-Судон дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Судон]] [[Гурӯҳ:Судон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] i57bkrih9d55hrmovmjk69apznqpakt 0 331919 1475366 2026-06-09T04:10:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475366 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кассала |номи аслӣ = كسلا / Kasalā |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 24|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1840 |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 500 |аҳолӣ = 530 052 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Кассала''' (ба арабӣ: ''كسلا'', ''Kasalā'') — шаҳр дар шарқи [[Судон]], пойтахти вилояти Кассала, дар наздикии марзи [[Эритреа]], дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kassala Kassala] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муҳими тиҷорат ва маркази тариқати суфии '''Хатмия''' — яке аз таъсиргузортарин тариқатҳои суфии Африқо — мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 530 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> eiuy0c651idys3c8bpz1dugemoc3ywo 1475367 1475366 2026-06-09T04:10:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475367 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кассала |номи аслӣ = كسلا / Kasalā |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 24|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1840 |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 500 |аҳолӣ = 530 052 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Кассала''' (ба арабӣ: ''كسلا'', ''Kasalā'') — шаҳр дар шарқи [[Судон]], пойтахти вилояти Кассала, дар наздикии марзи [[Эритреа]], дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kassala Kassala] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муҳими тиҷорат ва маркази тариқати суфии '''Хатмия''' — яке аз таъсиргузортарин тариқатҳои суфии Африқо — мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 530 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Кассала соли 1840 аз ҷониби қуввоҳои мисрии валии Муҳаммад Алӣ-пошо ҳамчун пойгоҳи ҳарбӣ дар маҳалли тиҷорати минтақавӣ бунёд шуд. Соли 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа ишғол кард; солҳои 1893–1894 шаҳр зери ҳукмронии муваққатии [[Италия]] (мустамликаи Эритреа) буд ва соли 1894 ба маҳдиҳо баргардонида шуд. Соли 1898 кондоминиуми англо-мисрӣ Кассаларо ишғол кард.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Кассала барои тариқати суфии '''Хатмия''' (асосгузор — Муҳаммад Усмон ал-Миргонӣ ад-Дайрӣ) маркази муҳим гардид; шайхи бузурги тариқат Сайид Алӣ ал-Миргонӣ дар ҳамин шаҳр мадфун аст ва мақбараи ӯ маҳалли асосии зиёрати суфиёни Судон ҳисоб мешавад. mjdmlmq60tgmgmhayk3a8w9uvctkyw0 1475368 1475367 2026-06-09T04:10:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475368 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кассала |номи аслӣ = كسلا / Kasalā |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 24|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1840 |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 500 |аҳолӣ = 530 052 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Кассала''' (ба арабӣ: ''كسلا'', ''Kasalā'') — шаҳр дар шарқи [[Судон]], пойтахти вилояти Кассала, дар наздикии марзи [[Эритреа]], дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kassala Kassala] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муҳими тиҷорат ва маркази тариқати суфии '''Хатмия''' — яке аз таъсиргузортарин тариқатҳои суфии Африқо — мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 530 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Кассала соли 1840 аз ҷониби қуввоҳои мисрии валии Муҳаммад Алӣ-пошо ҳамчун пойгоҳи ҳарбӣ дар маҳалли тиҷорати минтақавӣ бунёд шуд. Соли 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа ишғол кард; солҳои 1893–1894 шаҳр зери ҳукмронии муваққатии [[Италия]] (мустамликаи Эритреа) буд ва соли 1894 ба маҳдиҳо баргардонида шуд. Соли 1898 кондоминиуми англо-мисрӣ Кассаларо ишғол кард.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Кассала барои тариқати суфии '''Хатмия''' (асосгузор — Муҳаммад Усмон ал-Миргонӣ ад-Дайрӣ) маркази муҳим гардид; шайхи бузурги тариқат Сайид Алӣ ал-Миргонӣ дар ҳамин шаҳр мадфун аст ва мақбараи ӯ маҳалли асосии зиёрати суфиёни Судон ҳисоб мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кассала дар канори дарёи мавсимии Гош, дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота бо қуллаи Каррар 800 м), дар баландии тахминан 500 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм, бо фасли борони мухтасари тобистона. 0pj99ryeejpuegnd6o6m7gwe5sarwv3 1475369 1475368 2026-06-09T04:11:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475369 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кассала |номи аслӣ = كسلا / Kasalā |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 24|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1840 |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 500 |аҳолӣ = 530 052 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Кассала''' (ба арабӣ: ''كسلا'', ''Kasalā'') — шаҳр дар шарқи [[Судон]], пойтахти вилояти Кассала, дар наздикии марзи [[Эритреа]], дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kassala Kassala] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муҳими тиҷорат ва маркази тариқати суфии '''Хатмия''' — яке аз таъсиргузортарин тариқатҳои суфии Африқо — мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 530 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Кассала соли 1840 аз ҷониби қуввоҳои мисрии валии Муҳаммад Алӣ-пошо ҳамчун пойгоҳи ҳарбӣ дар маҳалли тиҷорати минтақавӣ бунёд шуд. Соли 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа ишғол кард; солҳои 1893–1894 шаҳр зери ҳукмронии муваққатии [[Италия]] (мустамликаи Эритреа) буд ва соли 1894 ба маҳдиҳо баргардонида шуд. Соли 1898 кондоминиуми англо-мисрӣ Кассаларо ишғол кард.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Кассала барои тариқати суфии '''Хатмия''' (асосгузор — Муҳаммад Усмон ал-Миргонӣ ад-Дайрӣ) маркази муҳим гардид; шайхи бузурги тариқат Сайид Алӣ ал-Миргонӣ дар ҳамин шаҳр мадфун аст ва мақбараи ӯ маҳалли асосии зиёрати суфиёни Судон ҳисоб мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кассала дар канори дарёи мавсимии Гош, дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота бо қуллаи Каррар 800 м), дар баландии тахминан 500 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм, бо фасли борони мухтасари тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кассала тахминан 530 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги беҷа (хадандава ва бенӣ-омирӣ), рашайда ва арабҳои судонӣ дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд; тариқати Хатмия нуфузи қавӣ дорад. 91f36rmpa97m768i7o55pmmn44azgi9 1475370 1475369 2026-06-09T04:11:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475370 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кассала |номи аслӣ = كسلا / Kasalā |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 24|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1840 |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 500 |аҳолӣ = 530 052 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Кассала''' (ба арабӣ: ''كسلا'', ''Kasalā'') — шаҳр дар шарқи [[Судон]], пойтахти вилояти Кассала, дар наздикии марзи [[Эритреа]], дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kassala Kassala] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муҳими тиҷорат ва маркази тариқати суфии '''Хатмия''' — яке аз таъсиргузортарин тариқатҳои суфии Африқо — мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 530 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Кассала соли 1840 аз ҷониби қуввоҳои мисрии валии Муҳаммад Алӣ-пошо ҳамчун пойгоҳи ҳарбӣ дар маҳалли тиҷорати минтақавӣ бунёд шуд. Соли 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа ишғол кард; солҳои 1893–1894 шаҳр зери ҳукмронии муваққатии [[Италия]] (мустамликаи Эритреа) буд ва соли 1894 ба маҳдиҳо баргардонида шуд. Соли 1898 кондоминиуми англо-мисрӣ Кассаларо ишғол кард.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Кассала барои тариқати суфии '''Хатмия''' (асосгузор — Муҳаммад Усмон ал-Миргонӣ ад-Дайрӣ) маркази муҳим гардид; шайхи бузурги тариқат Сайид Алӣ ал-Миргонӣ дар ҳамин шаҳр мадфун аст ва мақбараи ӯ маҳалли асосии зиёрати суфиёни Судон ҳисоб мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кассала дар канори дарёи мавсимии Гош, дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота бо қуллаи Каррар 800 м), дар баландии тахминан 500 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм, бо фасли борони мухтасари тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кассала тахминан 530 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги беҷа (хадандава ва бенӣ-омирӣ), рашайда ва арабҳои судонӣ дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд; тариқати Хатмия нуфузи қавӣ дорад. == Иқтисод == Иқтисоди Кассала бар кишоварзии абёри (галла, кунҷид, мева — пайвандак ба миваи Кассала бо шираш машҳур), тиҷорати марзи бо [[Эритреа]] ва чорводорӣ асос меёбад. Шаҳр маркази муҳими меваҳои тропикии Судон ба ҳисоб меравад. 5y4enpom2usnpf2pfget83tzz3w1tle 1475371 1475370 2026-06-09T04:11:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475371 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кассала |номи аслӣ = كسلا / Kasalā |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 24|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1840 |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 500 |аҳолӣ = 530 052 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Кассала''' (ба арабӣ: ''كسلا'', ''Kasalā'') — шаҳр дар шарқи [[Судон]], пойтахти вилояти Кассала, дар наздикии марзи [[Эритреа]], дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kassala Kassala] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муҳими тиҷорат ва маркази тариқати суфии '''Хатмия''' — яке аз таъсиргузортарин тариқатҳои суфии Африқо — мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 530 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Кассала соли 1840 аз ҷониби қуввоҳои мисрии валии Муҳаммад Алӣ-пошо ҳамчун пойгоҳи ҳарбӣ дар маҳалли тиҷорати минтақавӣ бунёд шуд. Соли 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа ишғол кард; солҳои 1893–1894 шаҳр зери ҳукмронии муваққатии [[Италия]] (мустамликаи Эритреа) буд ва соли 1894 ба маҳдиҳо баргардонида шуд. Соли 1898 кондоминиуми англо-мисрӣ Кассаларо ишғол кард.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Кассала барои тариқати суфии '''Хатмия''' (асосгузор — Муҳаммад Усмон ал-Миргонӣ ад-Дайрӣ) маркази муҳим гардид; шайхи бузурги тариқат Сайид Алӣ ал-Миргонӣ дар ҳамин шаҳр мадфун аст ва мақбараи ӯ маҳалли асосии зиёрати суфиёни Судон ҳисоб мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кассала дар канори дарёи мавсимии Гош, дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота бо қуллаи Каррар 800 м), дар баландии тахминан 500 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм, бо фасли борони мухтасари тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кассала тахминан 530 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги беҷа (хадандава ва бенӣ-омирӣ), рашайда ва арабҳои судонӣ дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд; тариқати Хатмия нуфузи қавӣ дорад. == Иқтисод == Иқтисоди Кассала бар кишоварзии абёри (галла, кунҷид, мева — пайвандак ба миваи Кассала бо шираш машҳур), тиҷорати марзи бо [[Эритреа]] ва чорводорӣ асос меёбад. Шаҳр маркази муҳими меваҳои тропикии Судон ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Кассала Фурудгоҳи Кассала (рейсҳои дохилӣ), истгоҳи роҳи оҳан (хатти Хартум–Кассала–Порт-Судон) ва нуқтаи марзи Хайо-Лафо барои тиҷорати бо [[Эритреа]] амал мекунанд. a03h04tm2y3nw2x1ctn9f9o1obe0m7e 1475372 1475371 2026-06-09T04:11:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475372 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кассала |номи аслӣ = كسلا / Kasalā |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 24|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1840 |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 500 |аҳолӣ = 530 052 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Кассала''' (ба арабӣ: ''كسلا'', ''Kasalā'') — шаҳр дар шарқи [[Судон]], пойтахти вилояти Кассала, дар наздикии марзи [[Эритреа]], дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kassala Kassala] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муҳими тиҷорат ва маркази тариқати суфии '''Хатмия''' — яке аз таъсиргузортарин тариқатҳои суфии Африқо — мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 530 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Кассала соли 1840 аз ҷониби қуввоҳои мисрии валии Муҳаммад Алӣ-пошо ҳамчун пойгоҳи ҳарбӣ дар маҳалли тиҷорати минтақавӣ бунёд шуд. Соли 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа ишғол кард; солҳои 1893–1894 шаҳр зери ҳукмронии муваққатии [[Италия]] (мустамликаи Эритреа) буд ва соли 1894 ба маҳдиҳо баргардонида шуд. Соли 1898 кондоминиуми англо-мисрӣ Кассаларо ишғол кард.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Кассала барои тариқати суфии '''Хатмия''' (асосгузор — Муҳаммад Усмон ал-Миргонӣ ад-Дайрӣ) маркази муҳим гардид; шайхи бузурги тариқат Сайид Алӣ ал-Миргонӣ дар ҳамин шаҳр мадфун аст ва мақбараи ӯ маҳалли асосии зиёрати суфиёни Судон ҳисоб мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кассала дар канори дарёи мавсимии Гош, дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота бо қуллаи Каррар 800 м), дар баландии тахминан 500 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм, бо фасли борони мухтасари тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кассала тахминан 530 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги беҷа (хадандава ва бенӣ-омирӣ), рашайда ва арабҳои судонӣ дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд; тариқати Хатмия нуфузи қавӣ дорад. == Иқтисод == Иқтисоди Кассала бар кишоварзии абёри (галла, кунҷид, мева — пайвандак ба миваи Кассала бо шираш машҳур), тиҷорати марзи бо [[Эритреа]] ва чорводорӣ асос меёбад. Шаҳр маркази муҳими меваҳои тропикии Судон ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Кассала Фурудгоҳи Кассала (рейсҳои дохилӣ), истгоҳи роҳи оҳан (хатти Хартум–Кассала–Порт-Судон) ва нуқтаи марзи Хайо-Лафо барои тиҷорати бо [[Эритреа]] амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи мақбараи Сайид Алӣ ал-Миргонӣ ва мадрасаи бузурги Хатмия маркази муҳими зиёрати суфиёни Судон ва ҳамсоягиро ташкил медиҳад. Кӯҳҳои Кассала (Ҷабал Тоҷ-Иқота) бо шакли беҳамтои сангини худ намоиш барои сайёҳон ва кӯҳнавардон мебошанд. Мусиқии анъанавии беҷа бо асбоби танбура машҳур аст. g0sn9yeo9ha3ezwkg0b0o8kcmnfwk3o 1475373 1475372 2026-06-09T04:12:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475373 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кассала |номи аслӣ = كسلا / Kasalā |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 24|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1840 |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 500 |аҳолӣ = 530 052 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Кассала''' (ба арабӣ: ''كسلا'', ''Kasalā'') — шаҳр дар шарқи [[Судон]], пойтахти вилояти Кассала, дар наздикии марзи [[Эритреа]], дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kassala Kassala] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муҳими тиҷорат ва маркази тариқати суфии '''Хатмия''' — яке аз таъсиргузортарин тариқатҳои суфии Африқо — мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 530 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Кассала соли 1840 аз ҷониби қуввоҳои мисрии валии Муҳаммад Алӣ-пошо ҳамчун пойгоҳи ҳарбӣ дар маҳалли тиҷорати минтақавӣ бунёд шуд. Соли 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа ишғол кард; солҳои 1893–1894 шаҳр зери ҳукмронии муваққатии [[Италия]] (мустамликаи Эритреа) буд ва соли 1894 ба маҳдиҳо баргардонида шуд. Соли 1898 кондоминиуми англо-мисрӣ Кассаларо ишғол кард.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Кассала барои тариқати суфии '''Хатмия''' (асосгузор — Муҳаммад Усмон ал-Миргонӣ ад-Дайрӣ) маркази муҳим гардид; шайхи бузурги тариқат Сайид Алӣ ал-Миргонӣ дар ҳамин шаҳр мадфун аст ва мақбараи ӯ маҳалли асосии зиёрати суфиёни Судон ҳисоб мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кассала дар канори дарёи мавсимии Гош, дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота бо қуллаи Каррар 800 м), дар баландии тахминан 500 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм, бо фасли борони мухтасари тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кассала тахминан 530 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги беҷа (хадандава ва бенӣ-омирӣ), рашайда ва арабҳои судонӣ дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд; тариқати Хатмия нуфузи қавӣ дорад. == Иқтисод == Иқтисоди Кассала бар кишоварзии абёри (галла, кунҷид, мева — пайвандак ба миваи Кассала бо шираш машҳур), тиҷорати марзи бо [[Эритреа]] ва чорводорӣ асос меёбад. Шаҳр маркази муҳими меваҳои тропикии Судон ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Кассала Фурудгоҳи Кассала (рейсҳои дохилӣ), истгоҳи роҳи оҳан (хатти Хартум–Кассала–Порт-Судон) ва нуқтаи марзи Хайо-Лафо барои тиҷорати бо [[Эритреа]] амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи мақбараи Сайид Алӣ ал-Миргонӣ ва мадрасаи бузурги Хатмия маркази муҳими зиёрати суфиёни Судон ва ҳамсоягиро ташкил медиҳад. Кӯҳҳои Кассала (Ҷабал Тоҷ-Иқота) бо шакли беҳамтои сангини худ намоиш барои сайёҳон ва кӯҳнавардон мебошанд. Мусиқии анъанавии беҷа бо асбоби танбура машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Эритреа]] * [[Порт-Судон]] * [[Хартум]] * [[Тасаввуф]] m6pbik1pcr8qyo7vi8sjqenntqvbkao 1475374 1475373 2026-06-09T04:12:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475374 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кассала |номи аслӣ = كسلا / Kasalā |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 24|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1840 |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 500 |аҳолӣ = 530 052 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Кассала''' (ба арабӣ: ''كسلا'', ''Kasalā'') — шаҳр дар шарқи [[Судон]], пойтахти вилояти Кассала, дар наздикии марзи [[Эритреа]], дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kassala Kassala] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муҳими тиҷорат ва маркази тариқати суфии '''Хатмия''' — яке аз таъсиргузортарин тариқатҳои суфии Африқо — мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 530 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Кассала соли 1840 аз ҷониби қуввоҳои мисрии валии Муҳаммад Алӣ-пошо ҳамчун пойгоҳи ҳарбӣ дар маҳалли тиҷорати минтақавӣ бунёд шуд. Соли 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа ишғол кард; солҳои 1893–1894 шаҳр зери ҳукмронии муваққатии [[Италия]] (мустамликаи Эритреа) буд ва соли 1894 ба маҳдиҳо баргардонида шуд. Соли 1898 кондоминиуми англо-мисрӣ Кассаларо ишғол кард.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Кассала барои тариқати суфии '''Хатмия''' (асосгузор — Муҳаммад Усмон ал-Миргонӣ ад-Дайрӣ) маркази муҳим гардид; шайхи бузурги тариқат Сайид Алӣ ал-Миргонӣ дар ҳамин шаҳр мадфун аст ва мақбараи ӯ маҳалли асосии зиёрати суфиёни Судон ҳисоб мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кассала дар канори дарёи мавсимии Гош, дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота бо қуллаи Каррар 800 м), дар баландии тахминан 500 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм, бо фасли борони мухтасари тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кассала тахминан 530 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги беҷа (хадандава ва бенӣ-омирӣ), рашайда ва арабҳои судонӣ дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд; тариқати Хатмия нуфузи қавӣ дорад. == Иқтисод == Иқтисоди Кассала бар кишоварзии абёри (галла, кунҷид, мева — пайвандак ба миваи Кассала бо шираш машҳур), тиҷорати марзи бо [[Эритреа]] ва чорводорӣ асос меёбад. Шаҳр маркази муҳими меваҳои тропикии Судон ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Кассала Фурудгоҳи Кассала (рейсҳои дохилӣ), истгоҳи роҳи оҳан (хатти Хартум–Кассала–Порт-Судон) ва нуқтаи марзи Хайо-Лафо барои тиҷорати бо [[Эритреа]] амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи мақбараи Сайид Алӣ ал-Миргонӣ ва мадрасаи бузурги Хатмия маркази муҳими зиёрати суфиёни Судон ва ҳамсоягиро ташкил медиҳад. Кӯҳҳои Кассала (Ҷабал Тоҷ-Иқота) бо шакли беҳамтои сангини худ намоиш барои сайёҳон ва кӯҳнавардон мебошанд. Мусиқии анъанавии беҷа бо асбоби танбура машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Эритреа]] * [[Порт-Судон]] * [[Хартум]] * [[Тасаввуф]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} f69f5snym3mg6ffmjtpnshrkw753dsh 1475375 1475374 2026-06-09T04:12:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475375 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кассала |номи аслӣ = كسلا / Kasalā |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 24|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1840 |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 500 |аҳолӣ = 530 052 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Кассала''' (ба арабӣ: ''كسلا'', ''Kasalā'') — шаҳр дар шарқи [[Судон]], пойтахти вилояти Кассала, дар наздикии марзи [[Эритреа]], дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kassala Kassala] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муҳими тиҷорат ва маркази тариқати суфии '''Хатмия''' — яке аз таъсиргузортарин тариқатҳои суфии Африқо — мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 530 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Кассала соли 1840 аз ҷониби қуввоҳои мисрии валии Муҳаммад Алӣ-пошо ҳамчун пойгоҳи ҳарбӣ дар маҳалли тиҷорати минтақавӣ бунёд шуд. Соли 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа ишғол кард; солҳои 1893–1894 шаҳр зери ҳукмронии муваққатии [[Италия]] (мустамликаи Эритреа) буд ва соли 1894 ба маҳдиҳо баргардонида шуд. Соли 1898 кондоминиуми англо-мисрӣ Кассаларо ишғол кард.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Кассала барои тариқати суфии '''Хатмия''' (асосгузор — Муҳаммад Усмон ал-Миргонӣ ад-Дайрӣ) маркази муҳим гардид; шайхи бузурги тариқат Сайид Алӣ ал-Миргонӣ дар ҳамин шаҳр мадфун аст ва мақбараи ӯ маҳалли асосии зиёрати суфиёни Судон ҳисоб мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кассала дар канори дарёи мавсимии Гош, дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота бо қуллаи Каррар 800 м), дар баландии тахминан 500 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм, бо фасли борони мухтасари тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кассала тахминан 530 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги беҷа (хадандава ва бенӣ-омирӣ), рашайда ва арабҳои судонӣ дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд; тариқати Хатмия нуфузи қавӣ дорад. == Иқтисод == Иқтисоди Кассала бар кишоварзии абёри (галла, кунҷид, мева — пайвандак ба миваи Кассала бо шираш машҳур), тиҷорати марзи бо [[Эритреа]] ва чорводорӣ асос меёбад. Шаҳр маркази муҳими меваҳои тропикии Судон ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Кассала Фурудгоҳи Кассала (рейсҳои дохилӣ), истгоҳи роҳи оҳан (хатти Хартум–Кассала–Порт-Судон) ва нуқтаи марзи Хайо-Лафо барои тиҷорати бо [[Эритреа]] амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи мақбараи Сайид Алӣ ал-Миргонӣ ва мадрасаи бузурги Хатмия маркази муҳими зиёрати суфиёни Судон ва ҳамсоягиро ташкил медиҳад. Кӯҳҳои Кассала (Ҷабал Тоҷ-Иқота) бо шакли беҳамтои сангини худ намоиш барои сайёҳон ва кӯҳнавардон мебошанд. Мусиқии анъанавии беҷа бо асбоби танбура машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Эритреа]] * [[Порт-Судон]] * [[Хартум]] * [[Тасаввуф]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Kassala Кассала дар Encyclopædia Britannica] 9hh0uic2b5suxo871egxlvwnvoafsnp 1475376 1475375 2026-06-09T04:12:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475376 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кассала |номи аслӣ = كسلا / Kasalā |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 28|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 24|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1840 |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 500 |аҳолӣ = 530 052 |соли барӯйхатгирӣ = 2018 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Кассала''' (ба арабӣ: ''كسلا'', ''Kasalā'') — шаҳр дар шарқи [[Судон]], пойтахти вилояти Кассала, дар наздикии марзи [[Эритреа]], дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kassala Kassala] — Encyclopædia Britannica</ref> Шаҳр маркази муҳими тиҷорат ва маркази тариқати суфии '''Хатмия''' — яке аз таъсиргузортарин тариқатҳои суфии Африқо — мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 530 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Кассала соли 1840 аз ҷониби қуввоҳои мисрии валии Муҳаммад Алӣ-пошо ҳамчун пойгоҳи ҳарбӣ дар маҳалли тиҷорати минтақавӣ бунёд шуд. Соли 1885 шаҳрро лашкари маҳдиа ишғол кард; солҳои 1893–1894 шаҳр зери ҳукмронии муваққатии [[Италия]] (мустамликаи Эритреа) буд ва соли 1894 ба маҳдиҳо баргардонида шуд. Соли 1898 кондоминиуми англо-мисрӣ Кассаларо ишғол кард.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Кассала барои тариқати суфии '''Хатмия''' (асосгузор — Муҳаммад Усмон ал-Миргонӣ ад-Дайрӣ) маркази муҳим гардид; шайхи бузурги тариқат Сайид Алӣ ал-Миргонӣ дар ҳамин шаҳр мадфун аст ва мақбараи ӯ маҳалли асосии зиёрати суфиёни Судон ҳисоб мешавад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кассала дар канори дарёи мавсимии Гош, дар домани кӯҳҳои сангини бузурги Кассала (Тоҷ-Иқота бо қуллаи Каррар 800 м), дар баландии тахминан 500 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм, бо фасли борони мухтасари тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кассала тахминан 530 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои бузурги беҷа (хадандава ва бенӣ-омирӣ), рашайда ва арабҳои судонӣ дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд; тариқати Хатмия нуфузи қавӣ дорад. == Иқтисод == Иқтисоди Кассала бар кишоварзии абёри (галла, кунҷид, мева — пайвандак ба миваи Кассала бо шираш машҳур), тиҷорати марзи бо [[Эритреа]] ва чорводорӣ асос меёбад. Шаҳр маркази муҳими меваҳои тропикии Судон ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Кассала Фурудгоҳи Кассала (рейсҳои дохилӣ), истгоҳи роҳи оҳан (хатти Хартум–Кассала–Порт-Судон) ва нуқтаи марзи Хайо-Лафо барои тиҷорати бо [[Эритреа]] амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи мақбараи Сайид Алӣ ал-Миргонӣ ва мадрасаи бузурги Хатмия маркази муҳими зиёрати суфиёни Судон ва ҳамсоягиро ташкил медиҳад. Кӯҳҳои Кассала (Ҷабал Тоҷ-Иқота) бо шакли беҳамтои сангини худ намоиш барои сайёҳон ва кӯҳнавардон мебошанд. Мусиқии анъанавии беҷа бо асбоби танбура машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Эритреа]] * [[Порт-Судон]] * [[Хартум]] * [[Тасаввуф]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Kassala Кассала дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Судон]] [[Гурӯҳ:Судон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] ggpflvgalts87s5nbm6hid72id6ofod 0 331920 1475377 2026-06-09T04:12:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475377 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Убайид |номи аслӣ = الأبيض / al-Ubayyiḍ |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 155 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 420 392 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Убайид''' (ба арабӣ: ''الأبيض'', ''al-Ubayyiḍ''; мафҳуми «сафед») — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Кордофани Шимолӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Obeid-Sudan El-Obeid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 420 ҳазор нафар буда, Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпо, гумми арабӣ ва нассоҷии Кордофан ба ҳисоб меравад. Дар таърих шаҳр бо '''ҷанги Эл-Убайид''' (1883) — нахустин ғалабаи бузурги маҳдиа бар лашкари мисрӣ-инглисӣ — машҳур аст.<ref name="brit" /> 8w3isurm8mgwvo52my5tlf9yng5afjb 1475378 1475377 2026-06-09T04:13:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475378 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Убайид |номи аслӣ = الأبيض / al-Ubayyiḍ |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 155 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 420 392 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Убайид''' (ба арабӣ: ''الأبيض'', ''al-Ubayyiḍ''; мафҳуми «сафед») — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Кордофани Шимолӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Obeid-Sudan El-Obeid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 420 ҳазор нафар буда, Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпо, гумми арабӣ ва нассоҷии Кордофан ба ҳисоб меравад. Дар таърих шаҳр бо '''ҷанги Эл-Убайид''' (1883) — нахустин ғалабаи бузурги маҳдиа бар лашкари мисрӣ-инглисӣ — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Убайид соли 1821 ҳамчун маркази муҳими савдо ва тиҷорати минтақавии Кордофан зери ҳукмронии мисрӣ инкишоф ёфт. '''3–5 ноябри 1883''' дар наздикии Эл-Убайид (дар маҳалли Шейкан) лашкари маҳдии Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ лашкари 10-ҳазор-нафараи генерали инглис Уильям Ҳикс пошоро дар камин гирифт ва қариб тамоми онро нобуд кард; зиёда аз 95% сарбозон ҳалок шуданд, аз ҷумла худи Ҳикс пошо ва аксари сарфармондеҳон. Ин ҷанг яке аз бузургтарин шикастҳои артишҳои аврупоӣ дар Африқо буд ва маркази Маҳдиа дар Эл-Убайид ҷойгир шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Убайид ба маркази гузаргоҳи кӯтоҳтарини ҳавлии оҳани Хартум–Нялам ва маркази тиҷорати чорпо табдил ёфт. qxbr54vzhp7awdcgk8dzetavmndtwvb 1475379 1475378 2026-06-09T04:13:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475379 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Убайид |номи аслӣ = الأبيض / al-Ubayyiḍ |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 155 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 420 392 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Убайид''' (ба арабӣ: ''الأبيض'', ''al-Ubayyiḍ''; мафҳуми «сафед») — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Кордофани Шимолӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Obeid-Sudan El-Obeid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 420 ҳазор нафар буда, Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпо, гумми арабӣ ва нассоҷии Кордофан ба ҳисоб меравад. Дар таърих шаҳр бо '''ҷанги Эл-Убайид''' (1883) — нахустин ғалабаи бузурги маҳдиа бар лашкари мисрӣ-инглисӣ — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Убайид соли 1821 ҳамчун маркази муҳими савдо ва тиҷорати минтақавии Кордофан зери ҳукмронии мисрӣ инкишоф ёфт. '''3–5 ноябри 1883''' дар наздикии Эл-Убайид (дар маҳалли Шейкан) лашкари маҳдии Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ лашкари 10-ҳазор-нафараи генерали инглис Уильям Ҳикс пошоро дар камин гирифт ва қариб тамоми онро нобуд кард; зиёда аз 95% сарбозон ҳалок шуданд, аз ҷумла худи Ҳикс пошо ва аксари сарфармондеҳон. Ин ҷанг яке аз бузургтарин шикастҳои артишҳои аврупоӣ дар Африқо буд ва маркази Маҳдиа дар Эл-Убайид ҷойгир шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Убайид ба маркази гузаргоҳи кӯтоҳтарини ҳавлии оҳани Хартум–Нялам ва маркази тиҷорати чорпо табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Убайид дар дашти даштии Кордофан, дар баландии тахминан 575 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, ҳарорати миёна +27°C, фасли борон аз июн то октябр. 4zhvao9paukqzn9ki89cb20cvnlk8kc 1475380 1475379 2026-06-09T04:13:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475380 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Убайид |номи аслӣ = الأبيض / al-Ubayyiḍ |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 155 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 420 392 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Убайид''' (ба арабӣ: ''الأبيض'', ''al-Ubayyiḍ''; мафҳуми «сафед») — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Кордофани Шимолӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Obeid-Sudan El-Obeid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 420 ҳазор нафар буда, Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпо, гумми арабӣ ва нассоҷии Кордофан ба ҳисоб меравад. Дар таърих шаҳр бо '''ҷанги Эл-Убайид''' (1883) — нахустин ғалабаи бузурги маҳдиа бар лашкари мисрӣ-инглисӣ — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Убайид соли 1821 ҳамчун маркази муҳими савдо ва тиҷорати минтақавии Кордофан зери ҳукмронии мисрӣ инкишоф ёфт. '''3–5 ноябри 1883''' дар наздикии Эл-Убайид (дар маҳалли Шейкан) лашкари маҳдии Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ лашкари 10-ҳазор-нафараи генерали инглис Уильям Ҳикс пошоро дар камин гирифт ва қариб тамоми онро нобуд кард; зиёда аз 95% сарбозон ҳалок шуданд, аз ҷумла худи Ҳикс пошо ва аксари сарфармондеҳон. Ин ҷанг яке аз бузургтарин шикастҳои артишҳои аврупоӣ дар Африқо буд ва маркази Маҳдиа дар Эл-Убайид ҷойгир шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Убайид ба маркази гузаргоҳи кӯтоҳтарини ҳавлии оҳани Хартум–Нялам ва маркази тиҷорати чорпо табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Убайид дар дашти даштии Кордофан, дар баландии тахминан 575 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, ҳарорати миёна +27°C, фасли борон аз июн то октябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Убайид тахминан 420 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои арабҳои судонӣ, кагама, нуба ва хамар дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд. bokzt8x6nvf5k36aodqq4ah9izydwds 1475381 1475380 2026-06-09T04:13:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475381 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Убайид |номи аслӣ = الأبيض / al-Ubayyiḍ |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 155 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 420 392 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Убайид''' (ба арабӣ: ''الأبيض'', ''al-Ubayyiḍ''; мафҳуми «сафед») — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Кордофани Шимолӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Obeid-Sudan El-Obeid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 420 ҳазор нафар буда, Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпо, гумми арабӣ ва нассоҷии Кордофан ба ҳисоб меравад. Дар таърих шаҳр бо '''ҷанги Эл-Убайид''' (1883) — нахустин ғалабаи бузурги маҳдиа бар лашкари мисрӣ-инглисӣ — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Убайид соли 1821 ҳамчун маркази муҳими савдо ва тиҷорати минтақавии Кордофан зери ҳукмронии мисрӣ инкишоф ёфт. '''3–5 ноябри 1883''' дар наздикии Эл-Убайид (дар маҳалли Шейкан) лашкари маҳдии Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ лашкари 10-ҳазор-нафараи генерали инглис Уильям Ҳикс пошоро дар камин гирифт ва қариб тамоми онро нобуд кард; зиёда аз 95% сарбозон ҳалок шуданд, аз ҷумла худи Ҳикс пошо ва аксари сарфармондеҳон. Ин ҷанг яке аз бузургтарин шикастҳои артишҳои аврупоӣ дар Африқо буд ва маркази Маҳдиа дар Эл-Убайид ҷойгир шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Убайид ба маркази гузаргоҳи кӯтоҳтарини ҳавлии оҳани Хартум–Нялам ва маркази тиҷорати чорпо табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Убайид дар дашти даштии Кордофан, дар баландии тахминан 575 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, ҳарорати миёна +27°C, фасли борон аз июн то октябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Убайид тахминан 420 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои арабҳои судонӣ, кагама, нуба ва хамар дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд. == Иқтисод == Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпои Кордофан буда, бузургтарин содиркунандаи '''гумми арабӣ''' дар ҷаҳон аст: дар Кордофан зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мешавад. Кишоварзӣ (кунҷид, тариқ, гумми арабӣ, истеҳсоли равғани кунҷид) ва нассоҷии маҳаллӣ низ нақш доранд. f5e7n3gtppil4kz9afcvdo96yy5k8l8 1475382 1475381 2026-06-09T04:14:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475382 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Убайид |номи аслӣ = الأبيض / al-Ubayyiḍ |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 155 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 420 392 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Убайид''' (ба арабӣ: ''الأبيض'', ''al-Ubayyiḍ''; мафҳуми «сафед») — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Кордофани Шимолӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Obeid-Sudan El-Obeid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 420 ҳазор нафар буда, Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпо, гумми арабӣ ва нассоҷии Кордофан ба ҳисоб меравад. Дар таърих шаҳр бо '''ҷанги Эл-Убайид''' (1883) — нахустин ғалабаи бузурги маҳдиа бар лашкари мисрӣ-инглисӣ — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Убайид соли 1821 ҳамчун маркази муҳими савдо ва тиҷорати минтақавии Кордофан зери ҳукмронии мисрӣ инкишоф ёфт. '''3–5 ноябри 1883''' дар наздикии Эл-Убайид (дар маҳалли Шейкан) лашкари маҳдии Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ лашкари 10-ҳазор-нафараи генерали инглис Уильям Ҳикс пошоро дар камин гирифт ва қариб тамоми онро нобуд кард; зиёда аз 95% сарбозон ҳалок шуданд, аз ҷумла худи Ҳикс пошо ва аксари сарфармондеҳон. Ин ҷанг яке аз бузургтарин шикастҳои артишҳои аврупоӣ дар Африқо буд ва маркази Маҳдиа дар Эл-Убайид ҷойгир шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Убайид ба маркази гузаргоҳи кӯтоҳтарини ҳавлии оҳани Хартум–Нялам ва маркази тиҷорати чорпо табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Убайид дар дашти даштии Кордофан, дар баландии тахминан 575 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, ҳарорати миёна +27°C, фасли борон аз июн то октябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Убайид тахминан 420 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои арабҳои судонӣ, кагама, нуба ва хамар дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд. == Иқтисод == Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпои Кордофан буда, бузургтарин содиркунандаи '''гумми арабӣ''' дар ҷаҳон аст: дар Кордофан зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мешавад. Кишоварзӣ (кунҷид, тариқ, гумми арабӣ, истеҳсоли равғани кунҷид) ва нассоҷии маҳаллӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Эл-Убайид истгоҳи асосии роҳи оҳан (гиреҳи Хартум–Нялам ва Эл-Убайид–Бабоной), Фурудгоҳи Эл-Убайид (рейсҳои дохилӣ ба Хартум) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. izr7k4fpf8zdkoxcq48bh310le5wji3 1475383 1475382 2026-06-09T04:14:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475383 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Убайид |номи аслӣ = الأبيض / al-Ubayyiḍ |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 155 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 420 392 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Убайид''' (ба арабӣ: ''الأبيض'', ''al-Ubayyiḍ''; мафҳуми «сафед») — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Кордофани Шимолӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Obeid-Sudan El-Obeid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 420 ҳазор нафар буда, Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпо, гумми арабӣ ва нассоҷии Кордофан ба ҳисоб меравад. Дар таърих шаҳр бо '''ҷанги Эл-Убайид''' (1883) — нахустин ғалабаи бузурги маҳдиа бар лашкари мисрӣ-инглисӣ — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Убайид соли 1821 ҳамчун маркази муҳими савдо ва тиҷорати минтақавии Кордофан зери ҳукмронии мисрӣ инкишоф ёфт. '''3–5 ноябри 1883''' дар наздикии Эл-Убайид (дар маҳалли Шейкан) лашкари маҳдии Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ лашкари 10-ҳазор-нафараи генерали инглис Уильям Ҳикс пошоро дар камин гирифт ва қариб тамоми онро нобуд кард; зиёда аз 95% сарбозон ҳалок шуданд, аз ҷумла худи Ҳикс пошо ва аксари сарфармондеҳон. Ин ҷанг яке аз бузургтарин шикастҳои артишҳои аврупоӣ дар Африқо буд ва маркази Маҳдиа дар Эл-Убайид ҷойгир шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Убайид ба маркази гузаргоҳи кӯтоҳтарини ҳавлии оҳани Хартум–Нялам ва маркази тиҷорати чорпо табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Убайид дар дашти даштии Кордофан, дар баландии тахминан 575 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, ҳарорати миёна +27°C, фасли борон аз июн то октябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Убайид тахминан 420 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои арабҳои судонӣ, кагама, нуба ва хамар дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд. == Иқтисод == Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпои Кордофан буда, бузургтарин содиркунандаи '''гумми арабӣ''' дар ҷаҳон аст: дар Кордофан зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мешавад. Кишоварзӣ (кунҷид, тариқ, гумми арабӣ, истеҳсоли равғани кунҷид) ва нассоҷии маҳаллӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Эл-Убайид истгоҳи асосии роҳи оҳан (гиреҳи Хартум–Нялам ва Эл-Убайид–Бабоной), Фурудгоҳи Эл-Убайид (рейсҳои дохилӣ ба Хартум) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Эл-Убайид яке аз бузургтарин '''базорҳои чорпои Африқо''' воқеъ аст, ки шутурҳо, говҳо, гӯсфандон ва бузҳо аз тамоми ҷонибҳои Африқои Шимолу Шарқӣ ҷамъ оварда мешаванд. Дар шаҳр осорхона бо ёдгории ҷанги Шейкан ва биноҳои таърихии замони англо-мисрӣ ҷойгиранд. 60z65lwhy4kqggr8khghgaf4tkh77yc 1475384 1475383 2026-06-09T04:14:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475384 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Убайид |номи аслӣ = الأبيض / al-Ubayyiḍ |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 155 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 420 392 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Убайид''' (ба арабӣ: ''الأبيض'', ''al-Ubayyiḍ''; мафҳуми «сафед») — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Кордофани Шимолӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Obeid-Sudan El-Obeid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 420 ҳазор нафар буда, Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпо, гумми арабӣ ва нассоҷии Кордофан ба ҳисоб меравад. Дар таърих шаҳр бо '''ҷанги Эл-Убайид''' (1883) — нахустин ғалабаи бузурги маҳдиа бар лашкари мисрӣ-инглисӣ — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Убайид соли 1821 ҳамчун маркази муҳими савдо ва тиҷорати минтақавии Кордофан зери ҳукмронии мисрӣ инкишоф ёфт. '''3–5 ноябри 1883''' дар наздикии Эл-Убайид (дар маҳалли Шейкан) лашкари маҳдии Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ лашкари 10-ҳазор-нафараи генерали инглис Уильям Ҳикс пошоро дар камин гирифт ва қариб тамоми онро нобуд кард; зиёда аз 95% сарбозон ҳалок шуданд, аз ҷумла худи Ҳикс пошо ва аксари сарфармондеҳон. Ин ҷанг яке аз бузургтарин шикастҳои артишҳои аврупоӣ дар Африқо буд ва маркази Маҳдиа дар Эл-Убайид ҷойгир шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Убайид ба маркази гузаргоҳи кӯтоҳтарини ҳавлии оҳани Хартум–Нялам ва маркази тиҷорати чорпо табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Убайид дар дашти даштии Кордофан, дар баландии тахминан 575 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, ҳарорати миёна +27°C, фасли борон аз июн то октябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Убайид тахминан 420 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои арабҳои судонӣ, кагама, нуба ва хамар дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд. == Иқтисод == Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпои Кордофан буда, бузургтарин содиркунандаи '''гумми арабӣ''' дар ҷаҳон аст: дар Кордофан зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мешавад. Кишоварзӣ (кунҷид, тариқ, гумми арабӣ, истеҳсоли равғани кунҷид) ва нассоҷии маҳаллӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Эл-Убайид истгоҳи асосии роҳи оҳан (гиреҳи Хартум–Нялам ва Эл-Убайид–Бабоной), Фурудгоҳи Эл-Убайид (рейсҳои дохилӣ ба Хартум) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Эл-Убайид яке аз бузургтарин '''базорҳои чорпои Африқо''' воқеъ аст, ки шутурҳо, говҳо, гӯсфандон ва бузҳо аз тамоми ҷонибҳои Африқои Шимолу Шарқӣ ҷамъ оварда мешаванд. Дар шаҳр осорхона бо ёдгории ҷанги Шейкан ва биноҳои таърихии замони англо-мисрӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] * [[Нялам]] ot3b962ugbo6phaxlibcwdgwi1kn95a 1475385 1475384 2026-06-09T04:14:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475385 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Убайид |номи аслӣ = الأبيض / al-Ubayyiḍ |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 155 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 420 392 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Убайид''' (ба арабӣ: ''الأبيض'', ''al-Ubayyiḍ''; мафҳуми «сафед») — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Кордофани Шимолӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Obeid-Sudan El-Obeid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 420 ҳазор нафар буда, Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпо, гумми арабӣ ва нассоҷии Кордофан ба ҳисоб меравад. Дар таърих шаҳр бо '''ҷанги Эл-Убайид''' (1883) — нахустин ғалабаи бузурги маҳдиа бар лашкари мисрӣ-инглисӣ — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Убайид соли 1821 ҳамчун маркази муҳими савдо ва тиҷорати минтақавии Кордофан зери ҳукмронии мисрӣ инкишоф ёфт. '''3–5 ноябри 1883''' дар наздикии Эл-Убайид (дар маҳалли Шейкан) лашкари маҳдии Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ лашкари 10-ҳазор-нафараи генерали инглис Уильям Ҳикс пошоро дар камин гирифт ва қариб тамоми онро нобуд кард; зиёда аз 95% сарбозон ҳалок шуданд, аз ҷумла худи Ҳикс пошо ва аксари сарфармондеҳон. Ин ҷанг яке аз бузургтарин шикастҳои артишҳои аврупоӣ дар Африқо буд ва маркази Маҳдиа дар Эл-Убайид ҷойгир шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Убайид ба маркази гузаргоҳи кӯтоҳтарини ҳавлии оҳани Хартум–Нялам ва маркази тиҷорати чорпо табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Убайид дар дашти даштии Кордофан, дар баландии тахминан 575 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, ҳарорати миёна +27°C, фасли борон аз июн то октябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Убайид тахминан 420 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои арабҳои судонӣ, кагама, нуба ва хамар дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд. == Иқтисод == Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпои Кордофан буда, бузургтарин содиркунандаи '''гумми арабӣ''' дар ҷаҳон аст: дар Кордофан зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мешавад. Кишоварзӣ (кунҷид, тариқ, гумми арабӣ, истеҳсоли равғани кунҷид) ва нассоҷии маҳаллӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Эл-Убайид истгоҳи асосии роҳи оҳан (гиреҳи Хартум–Нялам ва Эл-Убайид–Бабоной), Фурудгоҳи Эл-Убайид (рейсҳои дохилӣ ба Хартум) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Эл-Убайид яке аз бузургтарин '''базорҳои чорпои Африқо''' воқеъ аст, ки шутурҳо, говҳо, гӯсфандон ва бузҳо аз тамоми ҷонибҳои Африқои Шимолу Шарқӣ ҷамъ оварда мешаванд. Дар шаҳр осорхона бо ёдгории ҷанги Шейкан ва биноҳои таърихии замони англо-мисрӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] * [[Нялам]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} mnraba9udxquqf6vwk9389mu0qw24s5 1475386 1475385 2026-06-09T04:14:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475386 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Убайид |номи аслӣ = الأبيض / al-Ubayyiḍ |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 155 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 420 392 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Убайид''' (ба арабӣ: ''الأبيض'', ''al-Ubayyiḍ''; мафҳуми «сафед») — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Кордофани Шимолӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Obeid-Sudan El-Obeid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 420 ҳазор нафар буда, Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпо, гумми арабӣ ва нассоҷии Кордофан ба ҳисоб меравад. Дар таърих шаҳр бо '''ҷанги Эл-Убайид''' (1883) — нахустин ғалабаи бузурги маҳдиа бар лашкари мисрӣ-инглисӣ — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Убайид соли 1821 ҳамчун маркази муҳими савдо ва тиҷорати минтақавии Кордофан зери ҳукмронии мисрӣ инкишоф ёфт. '''3–5 ноябри 1883''' дар наздикии Эл-Убайид (дар маҳалли Шейкан) лашкари маҳдии Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ лашкари 10-ҳазор-нафараи генерали инглис Уильям Ҳикс пошоро дар камин гирифт ва қариб тамоми онро нобуд кард; зиёда аз 95% сарбозон ҳалок шуданд, аз ҷумла худи Ҳикс пошо ва аксари сарфармондеҳон. Ин ҷанг яке аз бузургтарин шикастҳои артишҳои аврупоӣ дар Африқо буд ва маркази Маҳдиа дар Эл-Убайид ҷойгир шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Убайид ба маркази гузаргоҳи кӯтоҳтарини ҳавлии оҳани Хартум–Нялам ва маркази тиҷорати чорпо табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Убайид дар дашти даштии Кордофан, дар баландии тахминан 575 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, ҳарорати миёна +27°C, фасли борон аз июн то октябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Убайид тахминан 420 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои арабҳои судонӣ, кагама, нуба ва хамар дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд. == Иқтисод == Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпои Кордофан буда, бузургтарин содиркунандаи '''гумми арабӣ''' дар ҷаҳон аст: дар Кордофан зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мешавад. Кишоварзӣ (кунҷид, тариқ, гумми арабӣ, истеҳсоли равғани кунҷид) ва нассоҷии маҳаллӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Эл-Убайид истгоҳи асосии роҳи оҳан (гиреҳи Хартум–Нялам ва Эл-Убайид–Бабоной), Фурудгоҳи Эл-Убайид (рейсҳои дохилӣ ба Хартум) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Эл-Убайид яке аз бузургтарин '''базорҳои чорпои Африқо''' воқеъ аст, ки шутурҳо, говҳо, гӯсфандон ва бузҳо аз тамоми ҷонибҳои Африқои Шимолу Шарқӣ ҷамъ оварда мешаванд. Дар шаҳр осорхона бо ёдгории ҷанги Шейкан ва биноҳои таърихии замони англо-мисрӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] * [[Нялам]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/El-Obeid Эл-Убайид дар Encyclopædia Britannica] bfp9kmozf6rnam1ebppzgwxu0oueze8 1475387 1475386 2026-06-09T04:15:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475387 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Убайид |номи аслӣ = الأبيض / al-Ubayyiḍ |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 155 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 420 392 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Убайид''' (ба арабӣ: ''الأبيض'', ''al-Ubayyiḍ''; мафҳуми «сафед») — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Кордофани Шимолӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Obeid-Sudan El-Obeid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 420 ҳазор нафар буда, Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпо, гумми арабӣ ва нассоҷии Кордофан ба ҳисоб меравад. Дар таърих шаҳр бо '''ҷанги Эл-Убайид''' (1883) — нахустин ғалабаи бузурги маҳдиа бар лашкари мисрӣ-инглисӣ — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Убайид соли 1821 ҳамчун маркази муҳими савдо ва тиҷорати минтақавии Кордофан зери ҳукмронии мисрӣ инкишоф ёфт. '''3–5 ноябри 1883''' дар наздикии Эл-Убайид (дар маҳалли Шейкан) лашкари маҳдии Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ лашкари 10-ҳазор-нафараи генерали инглис Уильям Ҳикс пошоро дар камин гирифт ва қариб тамоми онро нобуд кард; зиёда аз 95% сарбозон ҳалок шуданд, аз ҷумла худи Ҳикс пошо ва аксари сарфармондеҳон. Ин ҷанг яке аз бузургтарин шикастҳои артишҳои аврупоӣ дар Африқо буд ва маркази Маҳдиа дар Эл-Убайид ҷойгир шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Убайид ба маркази гузаргоҳи кӯтоҳтарини ҳавлии оҳани Хартум–Нялам ва маркази тиҷорати чорпо табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Убайид дар дашти даштии Кордофан, дар баландии тахминан 575 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, ҳарорати миёна +27°C, фасли борон аз июн то октябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Убайид тахминан 420 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои арабҳои судонӣ, кагама, нуба ва хамар дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд. == Иқтисод == Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпои Кордофан буда, бузургтарин содиркунандаи '''гумми арабӣ''' дар ҷаҳон аст: дар Кордофан зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мешавад. Кишоварзӣ (кунҷид, тариқ, гумми арабӣ, истеҳсоли равғани кунҷид) ва нассоҷии маҳаллӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Эл-Убайид истгоҳи асосии роҳи оҳан (гиреҳи Хартум–Нялам ва Эл-Убайид–Бабоной), Фурудгоҳи Эл-Убайид (рейсҳои дохилӣ ба Хартум) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Эл-Убайид яке аз бузургтарин '''базорҳои чорпои Африқо''' воқеъ аст, ки шутурҳо, говҳо, гӯсфандон ва бузҳо аз тамоми ҷонибҳои Африқои Шимолу Шарқӣ ҷамъ оварда мешаванд. Дар шаҳр осорхона бо ёдгории ҷанги Шейкан ва биноҳои таърихии замони англо-мисрӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] * [[Нялам]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/El-Obeid Эл-Убайид дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Судон]] [[Гурӯҳ:Судон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] asuampcsrbq5oaqhratfqqfr2vh3pnc 0 331921 1475388 2026-06-09T04:15:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475388 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уод-Маданӣ |номи аслӣ = ود مدني / Wad Madanī |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 345 290 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Уод-Маданӣ''' (ба арабӣ: ''ود مدني'', ''Wad Madanī'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Иҷзира (Ҷазира), дар канори [[Нили Кабуд]], тахминан 136 километр аз ҷанубу шарқи [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Wad Madani] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 345 ҳазор нафар буда, маркази асосии бузургтарин нақшаи кишоварзии Африқо — '''лоиҳаи Иҷзира''' (соли 1925 кушода шуд, ≈8800 км² замини абёршуда барои парвариши пунба) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> jpgbrjz0x2rw00dk1g9lt3zowkoggec 1475389 1475388 2026-06-09T04:15:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475389 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уод-Маданӣ |номи аслӣ = ود مدني / Wad Madanī |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 345 290 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Уод-Маданӣ''' (ба арабӣ: ''ود مدني'', ''Wad Madanī'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Иҷзира (Ҷазира), дар канори [[Нили Кабуд]], тахминан 136 километр аз ҷанубу шарқи [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Wad Madani] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 345 ҳазор нафар буда, маркази асосии бузургтарин нақшаи кишоварзии Африқо — '''лоиҳаи Иҷзира''' (соли 1925 кушода шуд, ≈8800 км² замини абёршуда барои парвариши пунба) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уод-Маданӣ дар асри XVI ҳамчун маркази саройдории савдогарӣ дар канори Нили Кабуд инкишоф ёфт. Дар асри XX, пас аз кушодашавии '''лоиҳаи Иҷзира''' (Gezira Scheme) соли 1925 — бузургтарин нақшаи абёршудаи кишоварзӣ дар Африқо — шаҳр ба маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа табдил ёфт. Лоиҳаи Иҷзира соли 1925 ба истеҳсолу содироти пунбаи муъмурии англисӣ-мисрӣ оғоз кард ва то имрӯз аҳамияти калонро ҳифз мекунад.<ref name="brit" /> 6y9n0oqawv3at1k9fl6iqz1xut4lmk3 1475390 1475389 2026-06-09T04:15:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475390 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уод-Маданӣ |номи аслӣ = ود مدني / Wad Madanī |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 345 290 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Уод-Маданӣ''' (ба арабӣ: ''ود مدني'', ''Wad Madanī'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Иҷзира (Ҷазира), дар канори [[Нили Кабуд]], тахминан 136 километр аз ҷанубу шарқи [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Wad Madani] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 345 ҳазор нафар буда, маркази асосии бузургтарин нақшаи кишоварзии Африқо — '''лоиҳаи Иҷзира''' (соли 1925 кушода шуд, ≈8800 км² замини абёршуда барои парвариши пунба) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уод-Маданӣ дар асри XVI ҳамчун маркази саройдории савдогарӣ дар канори Нили Кабуд инкишоф ёфт. Дар асри XX, пас аз кушодашавии '''лоиҳаи Иҷзира''' (Gezira Scheme) соли 1925 — бузургтарин нақшаи абёршудаи кишоварзӣ дар Африқо — шаҳр ба маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа табдил ёфт. Лоиҳаи Иҷзира соли 1925 ба истеҳсолу содироти пунбаи муъмурии англисӣ-мисрӣ оғоз кард ва то имрӯз аҳамияти калонро ҳифз мекунад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Уод-Маданӣ дар канори Нили Кабуд, дар маркази даштии Иҷзира (байни Нили Сафед ва Кабуд), дар баландии 405 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм мебошад. 39nzxs744v59132xqt3nfjmt26x6mmj 1475391 1475390 2026-06-09T04:16:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475391 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уод-Маданӣ |номи аслӣ = ود مدني / Wad Madanī |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 345 290 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Уод-Маданӣ''' (ба арабӣ: ''ود مدني'', ''Wad Madanī'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Иҷзира (Ҷазира), дар канори [[Нили Кабуд]], тахминан 136 километр аз ҷанубу шарқи [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Wad Madani] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 345 ҳазор нафар буда, маркази асосии бузургтарин нақшаи кишоварзии Африқо — '''лоиҳаи Иҷзира''' (соли 1925 кушода шуд, ≈8800 км² замини абёршуда барои парвариши пунба) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уод-Маданӣ дар асри XVI ҳамчун маркази саройдории савдогарӣ дар канори Нили Кабуд инкишоф ёфт. Дар асри XX, пас аз кушодашавии '''лоиҳаи Иҷзира''' (Gezira Scheme) соли 1925 — бузургтарин нақшаи абёршудаи кишоварзӣ дар Африқо — шаҳр ба маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа табдил ёфт. Лоиҳаи Иҷзира соли 1925 ба истеҳсолу содироти пунбаи муъмурии англисӣ-мисрӣ оғоз кард ва то имрӯз аҳамияти калонро ҳифз мекунад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Уод-Маданӣ дар канори Нили Кабуд, дар маркази даштии Иҷзира (байни Нили Сафед ва Кабуд), дар баландии 405 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уод-Маданӣ тахминан 345 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> sqxt7g5gczjikyt5l4bpu1peyaqcbwh 1475392 1475391 2026-06-09T04:16:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475392 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уод-Маданӣ |номи аслӣ = ود مدني / Wad Madanī |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 345 290 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Уод-Маданӣ''' (ба арабӣ: ''ود مدني'', ''Wad Madanī'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Иҷзира (Ҷазира), дар канори [[Нили Кабуд]], тахминан 136 километр аз ҷанубу шарқи [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Wad Madani] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 345 ҳазор нафар буда, маркази асосии бузургтарин нақшаи кишоварзии Африқо — '''лоиҳаи Иҷзира''' (соли 1925 кушода шуд, ≈8800 км² замини абёршуда барои парвариши пунба) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уод-Маданӣ дар асри XVI ҳамчун маркази саройдории савдогарӣ дар канори Нили Кабуд инкишоф ёфт. Дар асри XX, пас аз кушодашавии '''лоиҳаи Иҷзира''' (Gezira Scheme) соли 1925 — бузургтарин нақшаи абёршудаи кишоварзӣ дар Африқо — шаҳр ба маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа табдил ёфт. Лоиҳаи Иҷзира соли 1925 ба истеҳсолу содироти пунбаи муъмурии англисӣ-мисрӣ оғоз кард ва то имрӯз аҳамияти калонро ҳифз мекунад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Уод-Маданӣ дар канори Нили Кабуд, дар маркази даштии Иҷзира (байни Нили Сафед ва Кабуд), дар баландии 405 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уод-Маданӣ тахминан 345 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Уод-Маданӣ маркази тиҷорати лоиҳаи Иҷзира (пунба, гандум, кунҷид), коркарди пунба (нассоҷӣ) ва тиҷорати маҳаллӣ мебошад. Лоиҳаи Иҷзира то ҳол яке аз бузургтарин содиркунандагони пунбаи Африқо ба ҳисоб меравад. 3s84y4i1w26qhk6m1pu3xhomat7e6ad 1475393 1475392 2026-06-09T04:16:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475393 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уод-Маданӣ |номи аслӣ = ود مدني / Wad Madanī |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 345 290 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Уод-Маданӣ''' (ба арабӣ: ''ود مدني'', ''Wad Madanī'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Иҷзира (Ҷазира), дар канори [[Нили Кабуд]], тахминан 136 километр аз ҷанубу шарқи [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Wad Madani] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 345 ҳазор нафар буда, маркази асосии бузургтарин нақшаи кишоварзии Африқо — '''лоиҳаи Иҷзира''' (соли 1925 кушода шуд, ≈8800 км² замини абёршуда барои парвариши пунба) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уод-Маданӣ дар асри XVI ҳамчун маркази саройдории савдогарӣ дар канори Нили Кабуд инкишоф ёфт. Дар асри XX, пас аз кушодашавии '''лоиҳаи Иҷзира''' (Gezira Scheme) соли 1925 — бузургтарин нақшаи абёршудаи кишоварзӣ дар Африқо — шаҳр ба маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа табдил ёфт. Лоиҳаи Иҷзира соли 1925 ба истеҳсолу содироти пунбаи муъмурии англисӣ-мисрӣ оғоз кард ва то имрӯз аҳамияти калонро ҳифз мекунад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Уод-Маданӣ дар канори Нили Кабуд, дар маркази даштии Иҷзира (байни Нили Сафед ва Кабуд), дар баландии 405 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уод-Маданӣ тахминан 345 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Уод-Маданӣ маркази тиҷорати лоиҳаи Иҷзира (пунба, гандум, кунҷид), коркарди пунба (нассоҷӣ) ва тиҷорати маҳаллӣ мебошад. Лоиҳаи Иҷзира то ҳол яке аз бузургтарин содиркунандагони пунбаи Африқо ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Уод-Маданӣ Фурудгоҳи Уод-Маданӣ ва пули роҳи оҳан (хатти Хартум–Сеннар) ҷойгиранд; шоҳроҳи асосии Хартум–Маданӣ–Сеннар шаҳрро бо пойтахт пайваст мекунад. sg40ne0p45m0c5sbow65wb3i7y3jjrp 1475394 1475393 2026-06-09T04:16:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475394 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уод-Маданӣ |номи аслӣ = ود مدني / Wad Madanī |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 345 290 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Уод-Маданӣ''' (ба арабӣ: ''ود مدني'', ''Wad Madanī'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Иҷзира (Ҷазира), дар канори [[Нили Кабуд]], тахминан 136 километр аз ҷанубу шарқи [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Wad Madani] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 345 ҳазор нафар буда, маркази асосии бузургтарин нақшаи кишоварзии Африқо — '''лоиҳаи Иҷзира''' (соли 1925 кушода шуд, ≈8800 км² замини абёршуда барои парвариши пунба) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уод-Маданӣ дар асри XVI ҳамчун маркази саройдории савдогарӣ дар канори Нили Кабуд инкишоф ёфт. Дар асри XX, пас аз кушодашавии '''лоиҳаи Иҷзира''' (Gezira Scheme) соли 1925 — бузургтарин нақшаи абёршудаи кишоварзӣ дар Африқо — шаҳр ба маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа табдил ёфт. Лоиҳаи Иҷзира соли 1925 ба истеҳсолу содироти пунбаи муъмурии англисӣ-мисрӣ оғоз кард ва то имрӯз аҳамияти калонро ҳифз мекунад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Уод-Маданӣ дар канори Нили Кабуд, дар маркази даштии Иҷзира (байни Нили Сафед ва Кабуд), дар баландии 405 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уод-Маданӣ тахминан 345 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Уод-Маданӣ маркази тиҷорати лоиҳаи Иҷзира (пунба, гандум, кунҷид), коркарди пунба (нассоҷӣ) ва тиҷорати маҳаллӣ мебошад. Лоиҳаи Иҷзира то ҳол яке аз бузургтарин содиркунандагони пунбаи Африқо ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Уод-Маданӣ Фурудгоҳи Уод-Маданӣ ва пули роҳи оҳан (хатти Хартум–Сеннар) ҷойгиранд; шоҳроҳи асосии Хартум–Маданӣ–Сеннар шаҳрро бо пойтахт пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Дар шаҳр '''Донишгоҳи Иҷзира''' (соли 1975 таъсис ёфта, яке аз бузургтарин донишгоҳҳои Судон), ёдгориҳои меъмории замони англо-мисрӣ, масҷиди ҷомеа ва бозори анъанавӣ воқеъанд. ndf34pqbbgxnssqscgfb4vsixxem584 1475395 1475394 2026-06-09T04:16:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475395 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уод-Маданӣ |номи аслӣ = ود مدني / Wad Madanī |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 345 290 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Уод-Маданӣ''' (ба арабӣ: ''ود مدني'', ''Wad Madanī'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Иҷзира (Ҷазира), дар канори [[Нили Кабуд]], тахминан 136 километр аз ҷанубу шарқи [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Wad Madani] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 345 ҳазор нафар буда, маркази асосии бузургтарин нақшаи кишоварзии Африқо — '''лоиҳаи Иҷзира''' (соли 1925 кушода шуд, ≈8800 км² замини абёршуда барои парвариши пунба) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уод-Маданӣ дар асри XVI ҳамчун маркази саройдории савдогарӣ дар канори Нили Кабуд инкишоф ёфт. Дар асри XX, пас аз кушодашавии '''лоиҳаи Иҷзира''' (Gezira Scheme) соли 1925 — бузургтарин нақшаи абёршудаи кишоварзӣ дар Африқо — шаҳр ба маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа табдил ёфт. Лоиҳаи Иҷзира соли 1925 ба истеҳсолу содироти пунбаи муъмурии англисӣ-мисрӣ оғоз кард ва то имрӯз аҳамияти калонро ҳифз мекунад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Уод-Маданӣ дар канори Нили Кабуд, дар маркази даштии Иҷзира (байни Нили Сафед ва Кабуд), дар баландии 405 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уод-Маданӣ тахминан 345 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Уод-Маданӣ маркази тиҷорати лоиҳаи Иҷзира (пунба, гандум, кунҷид), коркарди пунба (нассоҷӣ) ва тиҷорати маҳаллӣ мебошад. Лоиҳаи Иҷзира то ҳол яке аз бузургтарин содиркунандагони пунбаи Африқо ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Уод-Маданӣ Фурудгоҳи Уод-Маданӣ ва пули роҳи оҳан (хатти Хартум–Сеннар) ҷойгиранд; шоҳроҳи асосии Хартум–Маданӣ–Сеннар шаҳрро бо пойтахт пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Дар шаҳр '''Донишгоҳи Иҷзира''' (соли 1975 таъсис ёфта, яке аз бузургтарин донишгоҳҳои Судон), ёдгориҳои меъмории замони англо-мисрӣ, масҷиди ҷомеа ва бозори анъанавӣ воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Нили Кабуд]] * [[Сеннар]] ko4jzsa57ttrfragl9ku69tpd89mgvl 1475396 1475395 2026-06-09T04:17:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475396 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уод-Маданӣ |номи аслӣ = ود مدني / Wad Madanī |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 345 290 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Уод-Маданӣ''' (ба арабӣ: ''ود مدني'', ''Wad Madanī'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Иҷзира (Ҷазира), дар канори [[Нили Кабуд]], тахминан 136 километр аз ҷанубу шарқи [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Wad Madani] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 345 ҳазор нафар буда, маркази асосии бузургтарин нақшаи кишоварзии Африқо — '''лоиҳаи Иҷзира''' (соли 1925 кушода шуд, ≈8800 км² замини абёршуда барои парвариши пунба) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уод-Маданӣ дар асри XVI ҳамчун маркази саройдории савдогарӣ дар канори Нили Кабуд инкишоф ёфт. Дар асри XX, пас аз кушодашавии '''лоиҳаи Иҷзира''' (Gezira Scheme) соли 1925 — бузургтарин нақшаи абёршудаи кишоварзӣ дар Африқо — шаҳр ба маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа табдил ёфт. Лоиҳаи Иҷзира соли 1925 ба истеҳсолу содироти пунбаи муъмурии англисӣ-мисрӣ оғоз кард ва то имрӯз аҳамияти калонро ҳифз мекунад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Уод-Маданӣ дар канори Нили Кабуд, дар маркази даштии Иҷзира (байни Нили Сафед ва Кабуд), дар баландии 405 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уод-Маданӣ тахминан 345 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Уод-Маданӣ маркази тиҷорати лоиҳаи Иҷзира (пунба, гандум, кунҷид), коркарди пунба (нассоҷӣ) ва тиҷорати маҳаллӣ мебошад. Лоиҳаи Иҷзира то ҳол яке аз бузургтарин содиркунандагони пунбаи Африқо ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Уод-Маданӣ Фурудгоҳи Уод-Маданӣ ва пули роҳи оҳан (хатти Хартум–Сеннар) ҷойгиранд; шоҳроҳи асосии Хартум–Маданӣ–Сеннар шаҳрро бо пойтахт пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Дар шаҳр '''Донишгоҳи Иҷзира''' (соли 1975 таъсис ёфта, яке аз бузургтарин донишгоҳҳои Судон), ёдгориҳои меъмории замони англо-мисрӣ, масҷиди ҷомеа ва бозори анъанавӣ воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Нили Кабуд]] * [[Сеннар]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} r58h7g33eke0nv1dhgcewqhdclk914t 1475397 1475396 2026-06-09T04:17:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475397 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уод-Маданӣ |номи аслӣ = ود مدني / Wad Madanī |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 345 290 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Уод-Маданӣ''' (ба арабӣ: ''ود مدني'', ''Wad Madanī'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Иҷзира (Ҷазира), дар канори [[Нили Кабуд]], тахминан 136 километр аз ҷанубу шарқи [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Wad Madani] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 345 ҳазор нафар буда, маркази асосии бузургтарин нақшаи кишоварзии Африқо — '''лоиҳаи Иҷзира''' (соли 1925 кушода шуд, ≈8800 км² замини абёршуда барои парвариши пунба) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уод-Маданӣ дар асри XVI ҳамчун маркази саройдории савдогарӣ дар канори Нили Кабуд инкишоф ёфт. Дар асри XX, пас аз кушодашавии '''лоиҳаи Иҷзира''' (Gezira Scheme) соли 1925 — бузургтарин нақшаи абёршудаи кишоварзӣ дар Африқо — шаҳр ба маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа табдил ёфт. Лоиҳаи Иҷзира соли 1925 ба истеҳсолу содироти пунбаи муъмурии англисӣ-мисрӣ оғоз кард ва то имрӯз аҳамияти калонро ҳифз мекунад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Уод-Маданӣ дар канори Нили Кабуд, дар маркази даштии Иҷзира (байни Нили Сафед ва Кабуд), дар баландии 405 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уод-Маданӣ тахминан 345 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Уод-Маданӣ маркази тиҷорати лоиҳаи Иҷзира (пунба, гандум, кунҷид), коркарди пунба (нассоҷӣ) ва тиҷорати маҳаллӣ мебошад. Лоиҳаи Иҷзира то ҳол яке аз бузургтарин содиркунандагони пунбаи Африқо ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Уод-Маданӣ Фурудгоҳи Уод-Маданӣ ва пули роҳи оҳан (хатти Хартум–Сеннар) ҷойгиранд; шоҳроҳи асосии Хартум–Маданӣ–Сеннар шаҳрро бо пойтахт пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Дар шаҳр '''Донишгоҳи Иҷзира''' (соли 1975 таъсис ёфта, яке аз бузургтарин донишгоҳҳои Судон), ёдгориҳои меъмории замони англо-мисрӣ, масҷиди ҷомеа ва бозори анъанавӣ воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Нили Кабуд]] * [[Сеннар]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Уод-Маданӣ дар Encyclopædia Britannica] 7lj0xwm9t5t2jr7x2ms3lujacfhij1b 1475398 1475397 2026-06-09T04:17:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475398 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уод-Маданӣ |номи аслӣ = ود مدني / Wad Madanī |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 24|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 405 |аҳолӣ = 345 290 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Уод-Маданӣ''' (ба арабӣ: ''ود مدني'', ''Wad Madanī'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Иҷзира (Ҷазира), дар канори [[Нили Кабуд]], тахминан 136 километр аз ҷанубу шарқи [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Wad Madani] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 345 ҳазор нафар буда, маркази асосии бузургтарин нақшаи кишоварзии Африқо — '''лоиҳаи Иҷзира''' (соли 1925 кушода шуд, ≈8800 км² замини абёршуда барои парвариши пунба) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уод-Маданӣ дар асри XVI ҳамчун маркази саройдории савдогарӣ дар канори Нили Кабуд инкишоф ёфт. Дар асри XX, пас аз кушодашавии '''лоиҳаи Иҷзира''' (Gezira Scheme) соли 1925 — бузургтарин нақшаи абёршудаи кишоварзӣ дар Африқо — шаҳр ба маркази тиҷоратӣ ва саноатии минтақа табдил ёфт. Лоиҳаи Иҷзира соли 1925 ба истеҳсолу содироти пунбаи муъмурии англисӣ-мисрӣ оғоз кард ва то имрӯз аҳамияти калонро ҳифз мекунад.<ref name="brit" /> == Ҷуғрофия ва иқлим == Уод-Маданӣ дар канори Нили Кабуд, дар маркази даштии Иҷзира (байни Нили Сафед ва Кабуд), дар баландии 405 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уод-Маданӣ тахминан 345 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ-мусулмонони суннӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Уод-Маданӣ маркази тиҷорати лоиҳаи Иҷзира (пунба, гандум, кунҷид), коркарди пунба (нассоҷӣ) ва тиҷорати маҳаллӣ мебошад. Лоиҳаи Иҷзира то ҳол яке аз бузургтарин содиркунандагони пунбаи Африқо ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Уод-Маданӣ Фурудгоҳи Уод-Маданӣ ва пули роҳи оҳан (хатти Хартум–Сеннар) ҷойгиранд; шоҳроҳи асосии Хартум–Маданӣ–Сеннар шаҳрро бо пойтахт пайваст мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Дар шаҳр '''Донишгоҳи Иҷзира''' (соли 1975 таъсис ёфта, яке аз бузургтарин донишгоҳҳои Судон), ёдгориҳои меъмории замони англо-мисрӣ, масҷиди ҷомеа ва бозори анъанавӣ воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Нили Кабуд]] * [[Сеннар]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Wad-Madani Уод-Маданӣ дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Судон]] [[Гурӯҳ:Судон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 35gwsd02lw9hdbtl7l7l3rbueimh0n8 0 331922 1475399 2026-06-09T04:17:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475399 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Фошир |номи аслӣ = الفاشر / al-Fāshir |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII (1603 тибқи ривоят) |масоҳат = 100 |баландии маркази МА = 720 |аҳолӣ = 264 734 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Фошир''' (ба арабӣ: ''الفاشر'', ''al-Fāshir'') — шаҳри ҷанубу ғарбии [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Шимолӣ ва '''пойтахти таърихии султанати Дарфур''' (султанати Фор, 1603–1874).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Fasher El Fasher] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 265 ҳазор нафар буда, Эл-Фошир маркази муҳими тиҷоратии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Аз соли 2003 шаҳр маркази асосии низоъи Дарфур ва аз апрели 2024 муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тез аст.<ref name="brit" /> h6plxfr9n6kwgoumb7istlk5d6zkcqs 1475400 1475399 2026-06-09T04:18:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475400 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Фошир |номи аслӣ = الفاشر / al-Fāshir |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII (1603 тибқи ривоят) |масоҳат = 100 |баландии маркази МА = 720 |аҳолӣ = 264 734 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Фошир''' (ба арабӣ: ''الفاشر'', ''al-Fāshir'') — шаҳри ҷанубу ғарбии [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Шимолӣ ва '''пойтахти таърихии султанати Дарфур''' (султанати Фор, 1603–1874).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Fasher El Fasher] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 265 ҳазор нафар буда, Эл-Фошир маркази муҳими тиҷоратии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Аз соли 2003 шаҳр маркази асосии низоъи Дарфур ва аз апрели 2024 муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тез аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Фошир соли 1791 (тибқи ривоят, соли 1603) ҳамчун пойтахти '''султанати Фор''' таъсис ёфт. Султанати Фор зиёда аз 270 сол (1603–1874) минтақаи бузурги Дарфурро идора кард; султон Иброҳим V соли 1874 аз тарафи лашкари мисрии Зубайр Рамо пошо шикаст хӯрд ва Дарфур мустамликаи Миср шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Фошир маркази муҳими тиҷорат ва идораи минтақавӣ боқӣ монд. Аз соли 2003 — оғози ҷанги Дарфур — Эл-Фошир маркази лагерҳои бузурги паноҳҷӯён (Замзам, Абу-Шук) ва пойгоҳи миссияи СММ-Иттиҳоди Африқо ЮНАМИД (то 2020) гардид. Аз апрели 2024 шаҳри Эл-Фошир — '''охирин шаҳри асосии Дарфур''', ки таҳти назорати Артиши Судон қарор дорад — муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тезро аз сар мегузаронад. 0vw1ycqlgt8ysb8ugjuvfw68013f9o9 1475401 1475400 2026-06-09T04:18:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475401 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Фошир |номи аслӣ = الفاشر / al-Fāshir |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII (1603 тибқи ривоят) |масоҳат = 100 |баландии маркази МА = 720 |аҳолӣ = 264 734 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Фошир''' (ба арабӣ: ''الفاشر'', ''al-Fāshir'') — шаҳри ҷанубу ғарбии [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Шимолӣ ва '''пойтахти таърихии султанати Дарфур''' (султанати Фор, 1603–1874).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Fasher El Fasher] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 265 ҳазор нафар буда, Эл-Фошир маркази муҳими тиҷоратии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Аз соли 2003 шаҳр маркази асосии низоъи Дарфур ва аз апрели 2024 муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тез аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Фошир соли 1791 (тибқи ривоят, соли 1603) ҳамчун пойтахти '''султанати Фор''' таъсис ёфт. Султанати Фор зиёда аз 270 сол (1603–1874) минтақаи бузурги Дарфурро идора кард; султон Иброҳим V соли 1874 аз тарафи лашкари мисрии Зубайр Рамо пошо шикаст хӯрд ва Дарфур мустамликаи Миср шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Фошир маркази муҳими тиҷорат ва идораи минтақавӣ боқӣ монд. Аз соли 2003 — оғози ҷанги Дарфур — Эл-Фошир маркази лагерҳои бузурги паноҳҷӯён (Замзам, Абу-Шук) ва пойгоҳи миссияи СММ-Иттиҳоди Африқо ЮНАМИД (то 2020) гардид. Аз апрели 2024 шаҳри Эл-Фошир — '''охирин шаҳри асосии Дарфур''', ки таҳти назорати Артиши Судон қарор дорад — муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тезро аз сар мегузаронад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Фошир дар дашти даштии Дарфур, дар канори дарёчаи мавсимии Эл-Фошир, дар баландии тахминан 720 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи нимхушк буда, фасли борон аз июл то сентябр. tognplq3gejjn9oz7cxm114wapz99bf 1475402 1475401 2026-06-09T04:18:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475402 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Фошир |номи аслӣ = الفاشر / al-Fāshir |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII (1603 тибқи ривоят) |масоҳат = 100 |баландии маркази МА = 720 |аҳолӣ = 264 734 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Фошир''' (ба арабӣ: ''الفاشر'', ''al-Fāshir'') — шаҳри ҷанубу ғарбии [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Шимолӣ ва '''пойтахти таърихии султанати Дарфур''' (султанати Фор, 1603–1874).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Fasher El Fasher] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 265 ҳазор нафар буда, Эл-Фошир маркази муҳими тиҷоратии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Аз соли 2003 шаҳр маркази асосии низоъи Дарфур ва аз апрели 2024 муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тез аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Фошир соли 1791 (тибқи ривоят, соли 1603) ҳамчун пойтахти '''султанати Фор''' таъсис ёфт. Султанати Фор зиёда аз 270 сол (1603–1874) минтақаи бузурги Дарфурро идора кард; султон Иброҳим V соли 1874 аз тарафи лашкари мисрии Зубайр Рамо пошо шикаст хӯрд ва Дарфур мустамликаи Миср шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Фошир маркази муҳими тиҷорат ва идораи минтақавӣ боқӣ монд. Аз соли 2003 — оғози ҷанги Дарфур — Эл-Фошир маркази лагерҳои бузурги паноҳҷӯён (Замзам, Абу-Шук) ва пойгоҳи миссияи СММ-Иттиҳоди Африқо ЮНАМИД (то 2020) гардид. Аз апрели 2024 шаҳри Эл-Фошир — '''охирин шаҳри асосии Дарфур''', ки таҳти назорати Артиши Судон қарор дорад — муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тезро аз сар мегузаронад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Фошир дар дашти даштии Дарфур, дар канори дарёчаи мавсимии Эл-Фошир, дар баландии тахминан 720 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи нимхушк буда, фасли борон аз июл то сентябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Фошир тахминан 265 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор (мардуми бунёдгузори султанат), заҳава, бираҷет ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Аз соли 2003 шаҳр аз сабаби ҷанги Дарфур аз муҳоҷирати оммавӣ азият мекашад. 7ahhr8oqyjwxk1pv7k40o98uyqchsfa 1475403 1475402 2026-06-09T04:18:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475403 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Фошир |номи аслӣ = الفاشر / al-Fāshir |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII (1603 тибқи ривоят) |масоҳат = 100 |баландии маркази МА = 720 |аҳолӣ = 264 734 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Фошир''' (ба арабӣ: ''الفاشر'', ''al-Fāshir'') — шаҳри ҷанубу ғарбии [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Шимолӣ ва '''пойтахти таърихии султанати Дарфур''' (султанати Фор, 1603–1874).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Fasher El Fasher] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 265 ҳазор нафар буда, Эл-Фошир маркази муҳими тиҷоратии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Аз соли 2003 шаҳр маркази асосии низоъи Дарфур ва аз апрели 2024 муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тез аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Фошир соли 1791 (тибқи ривоят, соли 1603) ҳамчун пойтахти '''султанати Фор''' таъсис ёфт. Султанати Фор зиёда аз 270 сол (1603–1874) минтақаи бузурги Дарфурро идора кард; султон Иброҳим V соли 1874 аз тарафи лашкари мисрии Зубайр Рамо пошо шикаст хӯрд ва Дарфур мустамликаи Миср шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Фошир маркази муҳими тиҷорат ва идораи минтақавӣ боқӣ монд. Аз соли 2003 — оғози ҷанги Дарфур — Эл-Фошир маркази лагерҳои бузурги паноҳҷӯён (Замзам, Абу-Шук) ва пойгоҳи миссияи СММ-Иттиҳоди Африқо ЮНАМИД (то 2020) гардид. Аз апрели 2024 шаҳри Эл-Фошир — '''охирин шаҳри асосии Дарфур''', ки таҳти назорати Артиши Судон қарор дорад — муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тезро аз сар мегузаронад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Фошир дар дашти даштии Дарфур, дар канори дарёчаи мавсимии Эл-Фошир, дар баландии тахминан 720 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи нимхушк буда, фасли борон аз июл то сентябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Фошир тахминан 265 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор (мардуми бунёдгузори султанат), заҳава, бираҷет ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Аз соли 2003 шаҳр аз сабаби ҷанги Дарфур аз муҳоҷирати оммавӣ азият мекашад. == Иқтисод == Иқтисоди Эл-Фошир бар чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, гумми арабӣ), тиҷорати минтақавӣ ва кӯмаки башардӯстона асос меёбад. Шаҳр гиреҳи муҳими тиҷорати минтақавии шимоли Дарфур ба ҳисоб меравад. f4hoxex8zrgutm4bwtlae6v5g8xih9b 1475404 1475403 2026-06-09T04:18:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475404 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Фошир |номи аслӣ = الفاشر / al-Fāshir |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII (1603 тибқи ривоят) |масоҳат = 100 |баландии маркази МА = 720 |аҳолӣ = 264 734 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Фошир''' (ба арабӣ: ''الفاشر'', ''al-Fāshir'') — шаҳри ҷанубу ғарбии [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Шимолӣ ва '''пойтахти таърихии султанати Дарфур''' (султанати Фор, 1603–1874).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Fasher El Fasher] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 265 ҳазор нафар буда, Эл-Фошир маркази муҳими тиҷоратии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Аз соли 2003 шаҳр маркази асосии низоъи Дарфур ва аз апрели 2024 муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тез аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Фошир соли 1791 (тибқи ривоят, соли 1603) ҳамчун пойтахти '''султанати Фор''' таъсис ёфт. Султанати Фор зиёда аз 270 сол (1603–1874) минтақаи бузурги Дарфурро идора кард; султон Иброҳим V соли 1874 аз тарафи лашкари мисрии Зубайр Рамо пошо шикаст хӯрд ва Дарфур мустамликаи Миср шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Фошир маркази муҳими тиҷорат ва идораи минтақавӣ боқӣ монд. Аз соли 2003 — оғози ҷанги Дарфур — Эл-Фошир маркази лагерҳои бузурги паноҳҷӯён (Замзам, Абу-Шук) ва пойгоҳи миссияи СММ-Иттиҳоди Африқо ЮНАМИД (то 2020) гардид. Аз апрели 2024 шаҳри Эл-Фошир — '''охирин шаҳри асосии Дарфур''', ки таҳти назорати Артиши Судон қарор дорад — муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тезро аз сар мегузаронад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Фошир дар дашти даштии Дарфур, дар канори дарёчаи мавсимии Эл-Фошир, дар баландии тахминан 720 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи нимхушк буда, фасли борон аз июл то сентябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Фошир тахминан 265 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор (мардуми бунёдгузори султанат), заҳава, бираҷет ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Аз соли 2003 шаҳр аз сабаби ҷанги Дарфур аз муҳоҷирати оммавӣ азият мекашад. == Иқтисод == Иқтисоди Эл-Фошир бар чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, гумми арабӣ), тиҷорати минтақавӣ ва кӯмаки башардӯстона асос меёбад. Шаҳр гиреҳи муҳими тиҷорати минтақавии шимоли Дарфур ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Эл-Фошир Фурудгоҳи Эл-Фошир (рейсҳои дохилӣ ва кӯмаки башардӯстона) ва шоҳроҳи Эл-Фошир–Нялам ҷойгиранд. kyr543wdzv0zwdnpf30mduygpsc57pk 1475405 1475404 2026-06-09T04:19:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475405 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Фошир |номи аслӣ = الفاشر / al-Fāshir |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII (1603 тибқи ривоят) |масоҳат = 100 |баландии маркази МА = 720 |аҳолӣ = 264 734 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Фошир''' (ба арабӣ: ''الفاشر'', ''al-Fāshir'') — шаҳри ҷанубу ғарбии [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Шимолӣ ва '''пойтахти таърихии султанати Дарфур''' (султанати Фор, 1603–1874).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Fasher El Fasher] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 265 ҳазор нафар буда, Эл-Фошир маркази муҳими тиҷоратии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Аз соли 2003 шаҳр маркази асосии низоъи Дарфур ва аз апрели 2024 муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тез аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Фошир соли 1791 (тибқи ривоят, соли 1603) ҳамчун пойтахти '''султанати Фор''' таъсис ёфт. Султанати Фор зиёда аз 270 сол (1603–1874) минтақаи бузурги Дарфурро идора кард; султон Иброҳим V соли 1874 аз тарафи лашкари мисрии Зубайр Рамо пошо шикаст хӯрд ва Дарфур мустамликаи Миср шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Фошир маркази муҳими тиҷорат ва идораи минтақавӣ боқӣ монд. Аз соли 2003 — оғози ҷанги Дарфур — Эл-Фошир маркази лагерҳои бузурги паноҳҷӯён (Замзам, Абу-Шук) ва пойгоҳи миссияи СММ-Иттиҳоди Африқо ЮНАМИД (то 2020) гардид. Аз апрели 2024 шаҳри Эл-Фошир — '''охирин шаҳри асосии Дарфур''', ки таҳти назорати Артиши Судон қарор дорад — муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тезро аз сар мегузаронад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Фошир дар дашти даштии Дарфур, дар канори дарёчаи мавсимии Эл-Фошир, дар баландии тахминан 720 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи нимхушк буда, фасли борон аз июл то сентябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Фошир тахминан 265 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор (мардуми бунёдгузори султанат), заҳава, бираҷет ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Аз соли 2003 шаҳр аз сабаби ҷанги Дарфур аз муҳоҷирати оммавӣ азият мекашад. == Иқтисод == Иқтисоди Эл-Фошир бар чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, гумми арабӣ), тиҷорати минтақавӣ ва кӯмаки башардӯстона асос меёбад. Шаҳр гиреҳи муҳими тиҷорати минтақавии шимоли Дарфур ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Эл-Фошир Фурудгоҳи Эл-Фошир (рейсҳои дохилӣ ва кӯмаки башардӯстона) ва шоҳроҳи Эл-Фошир–Нялам ҷойгиранд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Эл-Фошир '''Кохи султонҳои Фор''' (асрҳои XVIII–XIX) ва осорхонаи пойтахти султанати Фор, ки коллексияи зеварҳо, силоҳҳо ва либосҳои султонҳои Дарфурро намоиш медиҳад, воқеъанд. Мусиқии анъанавии фор ва шеъри маҳаллӣ ҷузъи муҳими фарҳанги шаҳранд. rdrt5r981o50dywdco13qdokpipivyy 1475406 1475405 2026-06-09T04:19:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475406 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Фошир |номи аслӣ = الفاشر / al-Fāshir |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII (1603 тибқи ривоят) |масоҳат = 100 |баландии маркази МА = 720 |аҳолӣ = 264 734 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Фошир''' (ба арабӣ: ''الفاشر'', ''al-Fāshir'') — шаҳри ҷанубу ғарбии [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Шимолӣ ва '''пойтахти таърихии султанати Дарфур''' (султанати Фор, 1603–1874).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Fasher El Fasher] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 265 ҳазор нафар буда, Эл-Фошир маркази муҳими тиҷоратии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Аз соли 2003 шаҳр маркази асосии низоъи Дарфур ва аз апрели 2024 муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тез аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Фошир соли 1791 (тибқи ривоят, соли 1603) ҳамчун пойтахти '''султанати Фор''' таъсис ёфт. Султанати Фор зиёда аз 270 сол (1603–1874) минтақаи бузурги Дарфурро идора кард; султон Иброҳим V соли 1874 аз тарафи лашкари мисрии Зубайр Рамо пошо шикаст хӯрд ва Дарфур мустамликаи Миср шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Фошир маркази муҳими тиҷорат ва идораи минтақавӣ боқӣ монд. Аз соли 2003 — оғози ҷанги Дарфур — Эл-Фошир маркази лагерҳои бузурги паноҳҷӯён (Замзам, Абу-Шук) ва пойгоҳи миссияи СММ-Иттиҳоди Африқо ЮНАМИД (то 2020) гардид. Аз апрели 2024 шаҳри Эл-Фошир — '''охирин шаҳри асосии Дарфур''', ки таҳти назорати Артиши Судон қарор дорад — муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тезро аз сар мегузаронад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Фошир дар дашти даштии Дарфур, дар канори дарёчаи мавсимии Эл-Фошир, дар баландии тахминан 720 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи нимхушк буда, фасли борон аз июл то сентябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Фошир тахминан 265 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор (мардуми бунёдгузори султанат), заҳава, бираҷет ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Аз соли 2003 шаҳр аз сабаби ҷанги Дарфур аз муҳоҷирати оммавӣ азият мекашад. == Иқтисод == Иқтисоди Эл-Фошир бар чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, гумми арабӣ), тиҷорати минтақавӣ ва кӯмаки башардӯстона асос меёбад. Шаҳр гиреҳи муҳими тиҷорати минтақавии шимоли Дарфур ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Эл-Фошир Фурудгоҳи Эл-Фошир (рейсҳои дохилӣ ва кӯмаки башардӯстона) ва шоҳроҳи Эл-Фошир–Нялам ҷойгиранд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Эл-Фошир '''Кохи султонҳои Фор''' (асрҳои XVIII–XIX) ва осорхонаи пойтахти султанати Фор, ки коллексияи зеварҳо, силоҳҳо ва либосҳои султонҳои Дарфурро намоиш медиҳад, воқеъанд. Мусиқии анъанавии фор ва шеъри маҳаллӣ ҷузъи муҳими фарҳанги шаҳранд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Нялам]] * [[Дарфур]] * [[Хартум]] tm2zi37tgo7l5z3956az943du9f3bqq 1475407 1475406 2026-06-09T04:19:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475407 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Фошир |номи аслӣ = الفاشر / al-Fāshir |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII (1603 тибқи ривоят) |масоҳат = 100 |баландии маркази МА = 720 |аҳолӣ = 264 734 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Фошир''' (ба арабӣ: ''الفاشر'', ''al-Fāshir'') — шаҳри ҷанубу ғарбии [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Шимолӣ ва '''пойтахти таърихии султанати Дарфур''' (султанати Фор, 1603–1874).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Fasher El Fasher] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 265 ҳазор нафар буда, Эл-Фошир маркази муҳими тиҷоратии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Аз соли 2003 шаҳр маркази асосии низоъи Дарфур ва аз апрели 2024 муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тез аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Фошир соли 1791 (тибқи ривоят, соли 1603) ҳамчун пойтахти '''султанати Фор''' таъсис ёфт. Султанати Фор зиёда аз 270 сол (1603–1874) минтақаи бузурги Дарфурро идора кард; султон Иброҳим V соли 1874 аз тарафи лашкари мисрии Зубайр Рамо пошо шикаст хӯрд ва Дарфур мустамликаи Миср шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Фошир маркази муҳими тиҷорат ва идораи минтақавӣ боқӣ монд. Аз соли 2003 — оғози ҷанги Дарфур — Эл-Фошир маркази лагерҳои бузурги паноҳҷӯён (Замзам, Абу-Шук) ва пойгоҳи миссияи СММ-Иттиҳоди Африқо ЮНАМИД (то 2020) гардид. Аз апрели 2024 шаҳри Эл-Фошир — '''охирин шаҳри асосии Дарфур''', ки таҳти назорати Артиши Судон қарор дорад — муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тезро аз сар мегузаронад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Фошир дар дашти даштии Дарфур, дар канори дарёчаи мавсимии Эл-Фошир, дар баландии тахминан 720 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи нимхушк буда, фасли борон аз июл то сентябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Фошир тахминан 265 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор (мардуми бунёдгузори султанат), заҳава, бираҷет ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Аз соли 2003 шаҳр аз сабаби ҷанги Дарфур аз муҳоҷирати оммавӣ азият мекашад. == Иқтисод == Иқтисоди Эл-Фошир бар чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, гумми арабӣ), тиҷорати минтақавӣ ва кӯмаки башардӯстона асос меёбад. Шаҳр гиреҳи муҳими тиҷорати минтақавии шимоли Дарфур ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Эл-Фошир Фурудгоҳи Эл-Фошир (рейсҳои дохилӣ ва кӯмаки башардӯстона) ва шоҳроҳи Эл-Фошир–Нялам ҷойгиранд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Эл-Фошир '''Кохи султонҳои Фор''' (асрҳои XVIII–XIX) ва осорхонаи пойтахти султанати Фор, ки коллексияи зеварҳо, силоҳҳо ва либосҳои султонҳои Дарфурро намоиш медиҳад, воқеъанд. Мусиқии анъанавии фор ва шеъри маҳаллӣ ҷузъи муҳими фарҳанги шаҳранд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Нялам]] * [[Дарфур]] * [[Хартум]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} equqgv1rv11ckqo134d6s1uakc786uf 1475408 1475407 2026-06-09T04:19:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475408 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Фошир |номи аслӣ = الفاشر / al-Fāshir |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII (1603 тибқи ривоят) |масоҳат = 100 |баландии маркази МА = 720 |аҳолӣ = 264 734 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Фошир''' (ба арабӣ: ''الفاشر'', ''al-Fāshir'') — шаҳри ҷанубу ғарбии [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Шимолӣ ва '''пойтахти таърихии султанати Дарфур''' (султанати Фор, 1603–1874).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Fasher El Fasher] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 265 ҳазор нафар буда, Эл-Фошир маркази муҳими тиҷоратии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Аз соли 2003 шаҳр маркази асосии низоъи Дарфур ва аз апрели 2024 муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тез аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Фошир соли 1791 (тибқи ривоят, соли 1603) ҳамчун пойтахти '''султанати Фор''' таъсис ёфт. Султанати Фор зиёда аз 270 сол (1603–1874) минтақаи бузурги Дарфурро идора кард; султон Иброҳим V соли 1874 аз тарафи лашкари мисрии Зубайр Рамо пошо шикаст хӯрд ва Дарфур мустамликаи Миср шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Фошир маркази муҳими тиҷорат ва идораи минтақавӣ боқӣ монд. Аз соли 2003 — оғози ҷанги Дарфур — Эл-Фошир маркази лагерҳои бузурги паноҳҷӯён (Замзам, Абу-Шук) ва пойгоҳи миссияи СММ-Иттиҳоди Африқо ЮНАМИД (то 2020) гардид. Аз апрели 2024 шаҳри Эл-Фошир — '''охирин шаҳри асосии Дарфур''', ки таҳти назорати Артиши Судон қарор дорад — муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тезро аз сар мегузаронад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Фошир дар дашти даштии Дарфур, дар канори дарёчаи мавсимии Эл-Фошир, дар баландии тахминан 720 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи нимхушк буда, фасли борон аз июл то сентябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Фошир тахминан 265 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор (мардуми бунёдгузори султанат), заҳава, бираҷет ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Аз соли 2003 шаҳр аз сабаби ҷанги Дарфур аз муҳоҷирати оммавӣ азият мекашад. == Иқтисод == Иқтисоди Эл-Фошир бар чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, гумми арабӣ), тиҷорати минтақавӣ ва кӯмаки башардӯстона асос меёбад. Шаҳр гиреҳи муҳими тиҷорати минтақавии шимоли Дарфур ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Эл-Фошир Фурудгоҳи Эл-Фошир (рейсҳои дохилӣ ва кӯмаки башардӯстона) ва шоҳроҳи Эл-Фошир–Нялам ҷойгиранд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Эл-Фошир '''Кохи султонҳои Фор''' (асрҳои XVIII–XIX) ва осорхонаи пойтахти султанати Фор, ки коллексияи зеварҳо, силоҳҳо ва либосҳои султонҳои Дарфурро намоиш медиҳад, воқеъанд. Мусиқии анъанавии фор ва шеъри маҳаллӣ ҷузъи муҳими фарҳанги шаҳранд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Нялам]] * [[Дарфур]] * [[Хартум]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/El-Fasher Эл-Фошир дар Encyclopædia Britannica] 6kempysn3tx8m7eboo3ionc3mk5itg1 1475409 1475408 2026-06-09T04:19:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475409 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Фошир |номи аслӣ = الفاشر / al-Fāshir |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII (1603 тибқи ривоят) |масоҳат = 100 |баландии маркази МА = 720 |аҳолӣ = 264 734 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Фошир''' (ба арабӣ: ''الفاشر'', ''al-Fāshir'') — шаҳри ҷанубу ғарбии [[Судон]], пойтахти вилояти Дарфури Шимолӣ ва '''пойтахти таърихии султанати Дарфур''' (султанати Фор, 1603–1874).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Fasher El Fasher] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 265 ҳазор нафар буда, Эл-Фошир маркази муҳими тиҷоратии минтақаи Дарфур ба ҳисоб меравад. Аз соли 2003 шаҳр маркази асосии низоъи Дарфур ва аз апрели 2024 муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тез аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Фошир соли 1791 (тибқи ривоят, соли 1603) ҳамчун пойтахти '''султанати Фор''' таъсис ёфт. Султанати Фор зиёда аз 270 сол (1603–1874) минтақаи бузурги Дарфурро идора кард; султон Иброҳим V соли 1874 аз тарафи лашкари мисрии Зубайр Рамо пошо шикаст хӯрд ва Дарфур мустамликаи Миср шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Фошир маркази муҳими тиҷорат ва идораи минтақавӣ боқӣ монд. Аз соли 2003 — оғози ҷанги Дарфур — Эл-Фошир маркази лагерҳои бузурги паноҳҷӯён (Замзам, Абу-Шук) ва пойгоҳи миссияи СММ-Иттиҳоди Африқо ЮНАМИД (то 2020) гардид. Аз апрели 2024 шаҳри Эл-Фошир — '''охирин шаҳри асосии Дарфур''', ки таҳти назорати Артиши Судон қарор дорад — муҳосираи тӯлонии Қувваҳои Дастгирии Тезро аз сар мегузаронад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Фошир дар дашти даштии Дарфур, дар канори дарёчаи мавсимии Эл-Фошир, дар баландии тахминан 720 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи нимхушк буда, фасли борон аз июл то сентябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Фошир тахминан 265 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои фор (мардуми бунёдгузори султанат), заҳава, бираҷет ва арабҳо дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Аз соли 2003 шаҳр аз сабаби ҷанги Дарфур аз муҳоҷирати оммавӣ азият мекашад. == Иқтисод == Иқтисоди Эл-Фошир бар чорводорӣ (шутур, гов, гӯсфанд), кишоварзии хушк (тариқ, гумми арабӣ), тиҷорати минтақавӣ ва кӯмаки башардӯстона асос меёбад. Шаҳр гиреҳи муҳими тиҷорати минтақавии шимоли Дарфур ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Эл-Фошир Фурудгоҳи Эл-Фошир (рейсҳои дохилӣ ва кӯмаки башардӯстона) ва шоҳроҳи Эл-Фошир–Нялам ҷойгиранд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Эл-Фошир '''Кохи султонҳои Фор''' (асрҳои XVIII–XIX) ва осорхонаи пойтахти султанати Фор, ки коллексияи зеварҳо, силоҳҳо ва либосҳои султонҳои Дарфурро намоиш медиҳад, воқеъанд. Мусиқии анъанавии фор ва шеъри маҳаллӣ ҷузъи муҳими фарҳанги шаҳранд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Нялам]] * [[Дарфур]] * [[Хартум]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/El-Fasher Эл-Фошир дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Судон]] [[Гурӯҳ:Судон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] n7z2ipgcgmdnvra616j6lmh5y1jvl3f 0 331923 1475410 2026-06-09T04:20:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475410 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Атбара |номи аслӣ = عطبرة / ʿAṭbara |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1898 |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 345 |аҳолӣ = 110 663 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Атбара''' (ба арабӣ: ''عطبرة'', ''ʿAṭbara'') — шаҳр дар шимоли [[Судон]], дар вилояти Нили Шимолӣ, дар маҳалли пайвасти дарёи [[Нил]] ва шохааш Атбара (дарё) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Atbara Atbara] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 110 ҳазор нафар буда, шаҳр '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' ва маркази асосии роҳи оҳани кишвар ба ҳисоб меравад. Аз ҳамин шаҳр инқилоби 2018–2019 алайҳи Умар ал-Башир оғоз шуд.<ref name="brit" /> lvqj3qeot4jttp0g07exg7e6a1bnrbk 1475411 1475410 2026-06-09T04:20:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475411 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Атбара |номи аслӣ = عطبرة / ʿAṭbara |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1898 |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 345 |аҳолӣ = 110 663 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Атбара''' (ба арабӣ: ''عطبرة'', ''ʿAṭbara'') — шаҳр дар шимоли [[Судон]], дар вилояти Нили Шимолӣ, дар маҳалли пайвасти дарёи [[Нил]] ва шохааш Атбара (дарё) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Atbara Atbara] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 110 ҳазор нафар буда, шаҳр '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' ва маркази асосии роҳи оҳани кишвар ба ҳисоб меравад. Аз ҳамин шаҳр инқилоби 2018–2019 алайҳи Умар ал-Башир оғоз шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Атбара соли 1898 ҳамчун маркази воҳиди роҳи оҳани англо-мисрии Судон бунёд шуд. '''8 апрели 1898''' дар наздикии шаҳр ҷанги Атбара рӯй дод, ки лашкари Ҳерберт Китченер як қисми зиёди лашкари маҳдиҳоро шикаст дод; пас аз ин ғалаба ҳавлии Атбара ҳамчун маркази бузурги роҳи оҳан таъсис ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Атбара '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' гардид: дар ҳамин ҷо корхонаҳои бузурги таъмири роҳи оҳан ва иттифоқҳои бузурги касабӣ ҷой гирифтанд. '''13 декабри 2018''' дар Атбара эътирозоти зидди боло рафтани нархи нон оғоз шуд, ки тариқан ба инқилоби тамоми Судон табдил ёфт ва соли 2019 ба сарнагунии президент Умар ал-Башир (баъд аз 30 соли ҳукмронӣ) оварда расонид. pvi8oge4ftiofs24jj1i0d3u9g0rsld 1475412 1475411 2026-06-09T04:20:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475412 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Атбара |номи аслӣ = عطبرة / ʿAṭbara |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1898 |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 345 |аҳолӣ = 110 663 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Атбара''' (ба арабӣ: ''عطبرة'', ''ʿAṭbara'') — шаҳр дар шимоли [[Судон]], дар вилояти Нили Шимолӣ, дар маҳалли пайвасти дарёи [[Нил]] ва шохааш Атбара (дарё) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Atbara Atbara] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 110 ҳазор нафар буда, шаҳр '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' ва маркази асосии роҳи оҳани кишвар ба ҳисоб меравад. Аз ҳамин шаҳр инқилоби 2018–2019 алайҳи Умар ал-Башир оғоз шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Атбара соли 1898 ҳамчун маркази воҳиди роҳи оҳани англо-мисрии Судон бунёд шуд. '''8 апрели 1898''' дар наздикии шаҳр ҷанги Атбара рӯй дод, ки лашкари Ҳерберт Китченер як қисми зиёди лашкари маҳдиҳоро шикаст дод; пас аз ин ғалаба ҳавлии Атбара ҳамчун маркази бузурги роҳи оҳан таъсис ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Атбара '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' гардид: дар ҳамин ҷо корхонаҳои бузурги таъмири роҳи оҳан ва иттифоқҳои бузурги касабӣ ҷой гирифтанд. '''13 декабри 2018''' дар Атбара эътирозоти зидди боло рафтани нархи нон оғоз шуд, ки тариқан ба инқилоби тамоми Судон табдил ёфт ва соли 2019 ба сарнагунии президент Умар ал-Башир (баъд аз 30 соли ҳукмронӣ) оварда расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Атбара дар канори рости дарёи Нил, дар маҳалли омезиш бо дарёи Атбара, дар баландии 345 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. ap8vdt7sv2cj1a6cd0w0bbt3vf5rndg 1475413 1475412 2026-06-09T04:20:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475413 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Атбара |номи аслӣ = عطبرة / ʿAṭbara |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1898 |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 345 |аҳолӣ = 110 663 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Атбара''' (ба арабӣ: ''عطبرة'', ''ʿAṭbara'') — шаҳр дар шимоли [[Судон]], дар вилояти Нили Шимолӣ, дар маҳалли пайвасти дарёи [[Нил]] ва шохааш Атбара (дарё) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Atbara Atbara] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 110 ҳазор нафар буда, шаҳр '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' ва маркази асосии роҳи оҳани кишвар ба ҳисоб меравад. Аз ҳамин шаҳр инқилоби 2018–2019 алайҳи Умар ал-Башир оғоз шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Атбара соли 1898 ҳамчун маркази воҳиди роҳи оҳани англо-мисрии Судон бунёд шуд. '''8 апрели 1898''' дар наздикии шаҳр ҷанги Атбара рӯй дод, ки лашкари Ҳерберт Китченер як қисми зиёди лашкари маҳдиҳоро шикаст дод; пас аз ин ғалаба ҳавлии Атбара ҳамчун маркази бузурги роҳи оҳан таъсис ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Атбара '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' гардид: дар ҳамин ҷо корхонаҳои бузурги таъмири роҳи оҳан ва иттифоқҳои бузурги касабӣ ҷой гирифтанд. '''13 декабри 2018''' дар Атбара эътирозоти зидди боло рафтани нархи нон оғоз шуд, ки тариқан ба инқилоби тамоми Судон табдил ёфт ва соли 2019 ба сарнагунии президент Умар ал-Башир (баъд аз 30 соли ҳукмронӣ) оварда расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Атбара дар канори рости дарёи Нил, дар маҳалли омезиш бо дарёи Атбара, дар баландии 345 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Атбара тахминан 110 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва нубиён зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> rxs0jh0btnayp56hz8a8npl7r0wh13t 1475414 1475413 2026-06-09T04:21:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475414 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Атбара |номи аслӣ = عطبرة / ʿAṭbara |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1898 |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 345 |аҳолӣ = 110 663 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Атбара''' (ба арабӣ: ''عطبرة'', ''ʿAṭbara'') — шаҳр дар шимоли [[Судон]], дар вилояти Нили Шимолӣ, дар маҳалли пайвасти дарёи [[Нил]] ва шохааш Атбара (дарё) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Atbara Atbara] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 110 ҳазор нафар буда, шаҳр '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' ва маркази асосии роҳи оҳани кишвар ба ҳисоб меравад. Аз ҳамин шаҳр инқилоби 2018–2019 алайҳи Умар ал-Башир оғоз шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Атбара соли 1898 ҳамчун маркази воҳиди роҳи оҳани англо-мисрии Судон бунёд шуд. '''8 апрели 1898''' дар наздикии шаҳр ҷанги Атбара рӯй дод, ки лашкари Ҳерберт Китченер як қисми зиёди лашкари маҳдиҳоро шикаст дод; пас аз ин ғалаба ҳавлии Атбара ҳамчун маркази бузурги роҳи оҳан таъсис ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Атбара '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' гардид: дар ҳамин ҷо корхонаҳои бузурги таъмири роҳи оҳан ва иттифоқҳои бузурги касабӣ ҷой гирифтанд. '''13 декабри 2018''' дар Атбара эътирозоти зидди боло рафтани нархи нон оғоз шуд, ки тариқан ба инқилоби тамоми Судон табдил ёфт ва соли 2019 ба сарнагунии президент Умар ал-Башир (баъд аз 30 соли ҳукмронӣ) оварда расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Атбара дар канори рости дарёи Нил, дар маҳалли омезиш бо дарёи Атбара, дар баландии 345 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Атбара тахминан 110 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва нубиён зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Атбара бар саноати роҳи оҳан (бузургтарин корхонаи таъмири локомотиву вагон дар Судон), коркарди симон ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. l8qnudhn1dneoy7yydvrc6xe7sqvn4c 1475415 1475414 2026-06-09T04:21:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475415 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Атбара |номи аслӣ = عطبرة / ʿAṭbara |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1898 |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 345 |аҳолӣ = 110 663 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Атбара''' (ба арабӣ: ''عطبرة'', ''ʿAṭbara'') — шаҳр дар шимоли [[Судон]], дар вилояти Нили Шимолӣ, дар маҳалли пайвасти дарёи [[Нил]] ва шохааш Атбара (дарё) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Atbara Atbara] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 110 ҳазор нафар буда, шаҳр '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' ва маркази асосии роҳи оҳани кишвар ба ҳисоб меравад. Аз ҳамин шаҳр инқилоби 2018–2019 алайҳи Умар ал-Башир оғоз шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Атбара соли 1898 ҳамчун маркази воҳиди роҳи оҳани англо-мисрии Судон бунёд шуд. '''8 апрели 1898''' дар наздикии шаҳр ҷанги Атбара рӯй дод, ки лашкари Ҳерберт Китченер як қисми зиёди лашкари маҳдиҳоро шикаст дод; пас аз ин ғалаба ҳавлии Атбара ҳамчун маркази бузурги роҳи оҳан таъсис ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Атбара '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' гардид: дар ҳамин ҷо корхонаҳои бузурги таъмири роҳи оҳан ва иттифоқҳои бузурги касабӣ ҷой гирифтанд. '''13 декабри 2018''' дар Атбара эътирозоти зидди боло рафтани нархи нон оғоз шуд, ки тариқан ба инқилоби тамоми Судон табдил ёфт ва соли 2019 ба сарнагунии президент Умар ал-Башир (баъд аз 30 соли ҳукмронӣ) оварда расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Атбара дар канори рости дарёи Нил, дар маҳалли омезиш бо дарёи Атбара, дар баландии 345 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Атбара тахминан 110 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва нубиён зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Атбара бар саноати роҳи оҳан (бузургтарин корхонаи таъмири локомотиву вагон дар Судон), коркарди симон ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Атбара '''бузургтарин гиреҳи роҳи оҳани Судон''' аст — хатҳои Хартум, Порт-Судон ва Води-Ҳалфо аз ҳамин ҷо ҷудо мешаванд. Истгоҳ ва корхонаҳои таъмири роҳи оҳани Атбара аз асри XIX машҳуранд. 92ydd0dk3r248pr95dvnz1cyhxe0hef 1475416 1475415 2026-06-09T04:21:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475416 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Атбара |номи аслӣ = عطبرة / ʿAṭbara |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1898 |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 345 |аҳолӣ = 110 663 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Атбара''' (ба арабӣ: ''عطبرة'', ''ʿAṭbara'') — шаҳр дар шимоли [[Судон]], дар вилояти Нили Шимолӣ, дар маҳалли пайвасти дарёи [[Нил]] ва шохааш Атбара (дарё) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Atbara Atbara] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 110 ҳазор нафар буда, шаҳр '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' ва маркази асосии роҳи оҳани кишвар ба ҳисоб меравад. Аз ҳамин шаҳр инқилоби 2018–2019 алайҳи Умар ал-Башир оғоз шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Атбара соли 1898 ҳамчун маркази воҳиди роҳи оҳани англо-мисрии Судон бунёд шуд. '''8 апрели 1898''' дар наздикии шаҳр ҷанги Атбара рӯй дод, ки лашкари Ҳерберт Китченер як қисми зиёди лашкари маҳдиҳоро шикаст дод; пас аз ин ғалаба ҳавлии Атбара ҳамчун маркази бузурги роҳи оҳан таъсис ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Атбара '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' гардид: дар ҳамин ҷо корхонаҳои бузурги таъмири роҳи оҳан ва иттифоқҳои бузурги касабӣ ҷой гирифтанд. '''13 декабри 2018''' дар Атбара эътирозоти зидди боло рафтани нархи нон оғоз шуд, ки тариқан ба инқилоби тамоми Судон табдил ёфт ва соли 2019 ба сарнагунии президент Умар ал-Башир (баъд аз 30 соли ҳукмронӣ) оварда расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Атбара дар канори рости дарёи Нил, дар маҳалли омезиш бо дарёи Атбара, дар баландии 345 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Атбара тахминан 110 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва нубиён зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Атбара бар саноати роҳи оҳан (бузургтарин корхонаи таъмири локомотиву вагон дар Судон), коркарди симон ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Атбара '''бузургтарин гиреҳи роҳи оҳани Судон''' аст — хатҳои Хартум, Порт-Судон ва Води-Ҳалфо аз ҳамин ҷо ҷудо мешаванд. Истгоҳ ва корхонаҳои таъмири роҳи оҳани Атбара аз асри XIX машҳуранд. == Фарҳанг ва маориф == Осорхонаи саҳрои роҳи оҳан, ки локомотивҳои таърихӣ ва иморатҳои саҳрои таърихии замони англо-мисриро намоиш медиҳад, машҳур аст. Атбара ҳамчун рамзи ҳаракатҳои демократии Судон ва инқилоби 2018–2019 эътибори миллӣ дорад. 19165uubj10aylklsq09b86vsy73u9r 1475417 1475416 2026-06-09T04:21:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475417 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Атбара |номи аслӣ = عطبرة / ʿAṭbara |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1898 |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 345 |аҳолӣ = 110 663 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Атбара''' (ба арабӣ: ''عطبرة'', ''ʿAṭbara'') — шаҳр дар шимоли [[Судон]], дар вилояти Нили Шимолӣ, дар маҳалли пайвасти дарёи [[Нил]] ва шохааш Атбара (дарё) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Atbara Atbara] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 110 ҳазор нафар буда, шаҳр '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' ва маркази асосии роҳи оҳани кишвар ба ҳисоб меравад. Аз ҳамин шаҳр инқилоби 2018–2019 алайҳи Умар ал-Башир оғоз шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Атбара соли 1898 ҳамчун маркази воҳиди роҳи оҳани англо-мисрии Судон бунёд шуд. '''8 апрели 1898''' дар наздикии шаҳр ҷанги Атбара рӯй дод, ки лашкари Ҳерберт Китченер як қисми зиёди лашкари маҳдиҳоро шикаст дод; пас аз ин ғалаба ҳавлии Атбара ҳамчун маркази бузурги роҳи оҳан таъсис ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Атбара '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' гардид: дар ҳамин ҷо корхонаҳои бузурги таъмири роҳи оҳан ва иттифоқҳои бузурги касабӣ ҷой гирифтанд. '''13 декабри 2018''' дар Атбара эътирозоти зидди боло рафтани нархи нон оғоз шуд, ки тариқан ба инқилоби тамоми Судон табдил ёфт ва соли 2019 ба сарнагунии президент Умар ал-Башир (баъд аз 30 соли ҳукмронӣ) оварда расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Атбара дар канори рости дарёи Нил, дар маҳалли омезиш бо дарёи Атбара, дар баландии 345 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Атбара тахминан 110 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва нубиён зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Атбара бар саноати роҳи оҳан (бузургтарин корхонаи таъмири локомотиву вагон дар Судон), коркарди симон ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Атбара '''бузургтарин гиреҳи роҳи оҳани Судон''' аст — хатҳои Хартум, Порт-Судон ва Води-Ҳалфо аз ҳамин ҷо ҷудо мешаванд. Истгоҳ ва корхонаҳои таъмири роҳи оҳани Атбара аз асри XIX машҳуранд. == Фарҳанг ва маориф == Осорхонаи саҳрои роҳи оҳан, ки локомотивҳои таърихӣ ва иморатҳои саҳрои таърихии замони англо-мисриро намоиш медиҳад, машҳур аст. Атбара ҳамчун рамзи ҳаракатҳои демократии Судон ва инқилоби 2018–2019 эътибори миллӣ дорад. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Нил]] * [[Порт-Судон]] ivzaomxxy3vi1x2dws4a04u1owebop4 1475418 1475417 2026-06-09T04:21:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475418 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Атбара |номи аслӣ = عطبرة / ʿAṭbara |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1898 |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 345 |аҳолӣ = 110 663 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Атбара''' (ба арабӣ: ''عطبرة'', ''ʿAṭbara'') — шаҳр дар шимоли [[Судон]], дар вилояти Нили Шимолӣ, дар маҳалли пайвасти дарёи [[Нил]] ва шохааш Атбара (дарё) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Atbara Atbara] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 110 ҳазор нафар буда, шаҳр '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' ва маркази асосии роҳи оҳани кишвар ба ҳисоб меравад. Аз ҳамин шаҳр инқилоби 2018–2019 алайҳи Умар ал-Башир оғоз шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Атбара соли 1898 ҳамчун маркази воҳиди роҳи оҳани англо-мисрии Судон бунёд шуд. '''8 апрели 1898''' дар наздикии шаҳр ҷанги Атбара рӯй дод, ки лашкари Ҳерберт Китченер як қисми зиёди лашкари маҳдиҳоро шикаст дод; пас аз ин ғалаба ҳавлии Атбара ҳамчун маркази бузурги роҳи оҳан таъсис ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Атбара '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' гардид: дар ҳамин ҷо корхонаҳои бузурги таъмири роҳи оҳан ва иттифоқҳои бузурги касабӣ ҷой гирифтанд. '''13 декабри 2018''' дар Атбара эътирозоти зидди боло рафтани нархи нон оғоз шуд, ки тариқан ба инқилоби тамоми Судон табдил ёфт ва соли 2019 ба сарнагунии президент Умар ал-Башир (баъд аз 30 соли ҳукмронӣ) оварда расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Атбара дар канори рости дарёи Нил, дар маҳалли омезиш бо дарёи Атбара, дар баландии 345 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Атбара тахминан 110 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва нубиён зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Атбара бар саноати роҳи оҳан (бузургтарин корхонаи таъмири локомотиву вагон дар Судон), коркарди симон ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Атбара '''бузургтарин гиреҳи роҳи оҳани Судон''' аст — хатҳои Хартум, Порт-Судон ва Води-Ҳалфо аз ҳамин ҷо ҷудо мешаванд. Истгоҳ ва корхонаҳои таъмири роҳи оҳани Атбара аз асри XIX машҳуранд. == Фарҳанг ва маориф == Осорхонаи саҳрои роҳи оҳан, ки локомотивҳои таърихӣ ва иморатҳои саҳрои таърихии замони англо-мисриро намоиш медиҳад, машҳур аст. Атбара ҳамчун рамзи ҳаракатҳои демократии Судон ва инқилоби 2018–2019 эътибори миллӣ дорад. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Нил]] * [[Порт-Судон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 5w36jyrco8r1dxgratd0szwspm11ugw 1475419 1475418 2026-06-09T04:22:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475419 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Атбара |номи аслӣ = عطبرة / ʿAṭbara |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1898 |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 345 |аҳолӣ = 110 663 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Атбара''' (ба арабӣ: ''عطبرة'', ''ʿAṭbara'') — шаҳр дар шимоли [[Судон]], дар вилояти Нили Шимолӣ, дар маҳалли пайвасти дарёи [[Нил]] ва шохааш Атбара (дарё) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Atbara Atbara] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 110 ҳазор нафар буда, шаҳр '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' ва маркази асосии роҳи оҳани кишвар ба ҳисоб меравад. Аз ҳамин шаҳр инқилоби 2018–2019 алайҳи Умар ал-Башир оғоз шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Атбара соли 1898 ҳамчун маркази воҳиди роҳи оҳани англо-мисрии Судон бунёд шуд. '''8 апрели 1898''' дар наздикии шаҳр ҷанги Атбара рӯй дод, ки лашкари Ҳерберт Китченер як қисми зиёди лашкари маҳдиҳоро шикаст дод; пас аз ин ғалаба ҳавлии Атбара ҳамчун маркази бузурги роҳи оҳан таъсис ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Атбара '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' гардид: дар ҳамин ҷо корхонаҳои бузурги таъмири роҳи оҳан ва иттифоқҳои бузурги касабӣ ҷой гирифтанд. '''13 декабри 2018''' дар Атбара эътирозоти зидди боло рафтани нархи нон оғоз шуд, ки тариқан ба инқилоби тамоми Судон табдил ёфт ва соли 2019 ба сарнагунии президент Умар ал-Башир (баъд аз 30 соли ҳукмронӣ) оварда расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Атбара дар канори рости дарёи Нил, дар маҳалли омезиш бо дарёи Атбара, дар баландии 345 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Атбара тахминан 110 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва нубиён зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Атбара бар саноати роҳи оҳан (бузургтарин корхонаи таъмири локомотиву вагон дар Судон), коркарди симон ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Атбара '''бузургтарин гиреҳи роҳи оҳани Судон''' аст — хатҳои Хартум, Порт-Судон ва Води-Ҳалфо аз ҳамин ҷо ҷудо мешаванд. Истгоҳ ва корхонаҳои таъмири роҳи оҳани Атбара аз асри XIX машҳуранд. == Фарҳанг ва маориф == Осорхонаи саҳрои роҳи оҳан, ки локомотивҳои таърихӣ ва иморатҳои саҳрои таърихии замони англо-мисриро намоиш медиҳад, машҳур аст. Атбара ҳамчун рамзи ҳаракатҳои демократии Судон ва инқилоби 2018–2019 эътибори миллӣ дорад. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Нил]] * [[Порт-Судон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Atbara Атбара дар Encyclopædia Britannica] 794comejonlolbfuwzzcunjrapjxco7 1475420 1475419 2026-06-09T04:22:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475420 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Атбара |номи аслӣ = عطبرة / ʿAṭbara |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 42|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1898 |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 345 |аҳолӣ = 110 663 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Атбара''' (ба арабӣ: ''عطبرة'', ''ʿAṭbara'') — шаҳр дар шимоли [[Судон]], дар вилояти Нили Шимолӣ, дар маҳалли пайвасти дарёи [[Нил]] ва шохааш Атбара (дарё) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Atbara Atbara] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 110 ҳазор нафар буда, шаҳр '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' ва маркази асосии роҳи оҳани кишвар ба ҳисоб меравад. Аз ҳамин шаҳр инқилоби 2018–2019 алайҳи Умар ал-Башир оғоз шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Атбара соли 1898 ҳамчун маркази воҳиди роҳи оҳани англо-мисрии Судон бунёд шуд. '''8 апрели 1898''' дар наздикии шаҳр ҷанги Атбара рӯй дод, ки лашкари Ҳерберт Китченер як қисми зиёди лашкари маҳдиҳоро шикаст дод; пас аз ин ғалаба ҳавлии Атбара ҳамчун маркази бузурги роҳи оҳан таъсис ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Атбара '''гаҳвораи ҷунбиши коргарии Судон''' гардид: дар ҳамин ҷо корхонаҳои бузурги таъмири роҳи оҳан ва иттифоқҳои бузурги касабӣ ҷой гирифтанд. '''13 декабри 2018''' дар Атбара эътирозоти зидди боло рафтани нархи нон оғоз шуд, ки тариқан ба инқилоби тамоми Судон табдил ёфт ва соли 2019 ба сарнагунии президент Умар ал-Башир (баъд аз 30 соли ҳукмронӣ) оварда расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Атбара дар канори рости дарёи Нил, дар маҳалли омезиш бо дарёи Атбара, дар баландии 345 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Атбара тахминан 110 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонӣ ва нубиён зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Атбара бар саноати роҳи оҳан (бузургтарин корхонаи таъмири локомотиву вагон дар Судон), коркарди симон ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Атбара '''бузургтарин гиреҳи роҳи оҳани Судон''' аст — хатҳои Хартум, Порт-Судон ва Води-Ҳалфо аз ҳамин ҷо ҷудо мешаванд. Истгоҳ ва корхонаҳои таъмири роҳи оҳани Атбара аз асри XIX машҳуранд. == Фарҳанг ва маориф == Осорхонаи саҳрои роҳи оҳан, ки локомотивҳои таърихӣ ва иморатҳои саҳрои таърихии замони англо-мисриро намоиш медиҳад, машҳур аст. Атбара ҳамчун рамзи ҳаракатҳои демократии Судон ва инқилоби 2018–2019 эътибори миллӣ дорад. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Нил]] * [[Порт-Судон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Atbara Атбара дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Судон]] [[Гурӯҳ:Судон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] lxemjlrxqqlf4vf03xxnkxawqrobum0 0 331924 1475421 2026-06-09T04:22:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475421 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сеннар |номи аслӣ = سنار / Sinnār |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1504 |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сеннар''' (ба арабӣ: ''سنار'', ''Sinnār'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Сеннар, дар канори [[Нили Кабуд]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sennar Sennar] — Encyclopædia Britannica</ref> Сеннар яке аз муҳимтарин шаҳрҳои таърихии Судон ба ҳисоб меравад: дар тӯли зиёда аз 300 сол (1504–1821) он '''пойтахти султанати Фунҷ (султанати Сеннар)''' — давлати исломии феодалии тавонои Африқои Шимолу Шарқӣ — буд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 130 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> on9que6y72s8kjt5m2ddn1ufd0gij8p 1475422 1475421 2026-06-09T04:22:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475422 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сеннар |номи аслӣ = سنار / Sinnār |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1504 |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сеннар''' (ба арабӣ: ''سنار'', ''Sinnār'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Сеннар, дар канори [[Нили Кабуд]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sennar Sennar] — Encyclopædia Britannica</ref> Сеннар яке аз муҳимтарин шаҳрҳои таърихии Судон ба ҳисоб меравад: дар тӯли зиёда аз 300 сол (1504–1821) он '''пойтахти султанати Фунҷ (султанати Сеннар)''' — давлати исломии феодалии тавонои Африқои Шимолу Шарқӣ — буд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 130 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сеннар соли 1504 аз тарафи Амара Дункас, бунёдгузори '''султанати Фунҷ''' ҳамчун пойтахт бунёд шуд. Султанати Фунҷ (1504–1821) ба яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Африқо табдил ёфт ва минтақаи бузурги байни Нили Сафед ва Нили Кабудро идора кард.<ref name="brit" /> Дар авҷи қудраташ (асрҳои XVI–XVII) султанати Сеннар роҳи тиҷорати корвонии Африқо—халиҷи Форс—Ҳиндустонро идора мекард ва бо султанҳои [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] ва Сафавиёни [[Эрон]] муносибати дипломатии устувор дошт. Адабиёти арабӣ-исломии Судон, ҳунармандии шамшерсозӣ ва бунёди мадрасаҳои бузурги фиқҳ дар Сеннар инкишоф ёфт. Соли 1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо султанати Сеннарро забт кард ва султанати Фунҷ ба сар расид. Дар асрҳои XIX–XX шаҳри Сеннар ҳамчун маркази кишоварзӣ ва маркази сохтмони '''сарбанди Сеннар''' (соли 1925 кушода шуд) — нахустин сарбанди бузурги Нили Кабуд — аҳамият пайдо кард. 5c2lt9vtrk228pfre2x5qeiuo2iapfk 1475423 1475422 2026-06-09T04:23:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475423 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сеннар |номи аслӣ = سنار / Sinnār |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1504 |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сеннар''' (ба арабӣ: ''سنار'', ''Sinnār'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Сеннар, дар канори [[Нили Кабуд]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sennar Sennar] — Encyclopædia Britannica</ref> Сеннар яке аз муҳимтарин шаҳрҳои таърихии Судон ба ҳисоб меравад: дар тӯли зиёда аз 300 сол (1504–1821) он '''пойтахти султанати Фунҷ (султанати Сеннар)''' — давлати исломии феодалии тавонои Африқои Шимолу Шарқӣ — буд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 130 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сеннар соли 1504 аз тарафи Амара Дункас, бунёдгузори '''султанати Фунҷ''' ҳамчун пойтахт бунёд шуд. Султанати Фунҷ (1504–1821) ба яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Африқо табдил ёфт ва минтақаи бузурги байни Нили Сафед ва Нили Кабудро идора кард.<ref name="brit" /> Дар авҷи қудраташ (асрҳои XVI–XVII) султанати Сеннар роҳи тиҷорати корвонии Африқо—халиҷи Форс—Ҳиндустонро идора мекард ва бо султанҳои [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] ва Сафавиёни [[Эрон]] муносибати дипломатии устувор дошт. Адабиёти арабӣ-исломии Судон, ҳунармандии шамшерсозӣ ва бунёди мадрасаҳои бузурги фиқҳ дар Сеннар инкишоф ёфт. Соли 1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо султанати Сеннарро забт кард ва султанати Фунҷ ба сар расид. Дар асрҳои XIX–XX шаҳри Сеннар ҳамчун маркази кишоварзӣ ва маркази сохтмони '''сарбанди Сеннар''' (соли 1925 кушода шуд) — нахустин сарбанди бузурги Нили Кабуд — аҳамият пайдо кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сеннар дар канори рости Нили Кабуд, дар баландии 423 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр давом мекунад. ioz151iomwx4gk3kgbmcc0460i7ynm1 1475424 1475423 2026-06-09T04:23:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475424 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сеннар |номи аслӣ = سنار / Sinnār |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1504 |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сеннар''' (ба арабӣ: ''سنار'', ''Sinnār'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Сеннар, дар канори [[Нили Кабуд]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sennar Sennar] — Encyclopædia Britannica</ref> Сеннар яке аз муҳимтарин шаҳрҳои таърихии Судон ба ҳисоб меравад: дар тӯли зиёда аз 300 сол (1504–1821) он '''пойтахти султанати Фунҷ (султанати Сеннар)''' — давлати исломии феодалии тавонои Африқои Шимолу Шарқӣ — буд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 130 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сеннар соли 1504 аз тарафи Амара Дункас, бунёдгузори '''султанати Фунҷ''' ҳамчун пойтахт бунёд шуд. Султанати Фунҷ (1504–1821) ба яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Африқо табдил ёфт ва минтақаи бузурги байни Нили Сафед ва Нили Кабудро идора кард.<ref name="brit" /> Дар авҷи қудраташ (асрҳои XVI–XVII) султанати Сеннар роҳи тиҷорати корвонии Африқо—халиҷи Форс—Ҳиндустонро идора мекард ва бо султанҳои [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] ва Сафавиёни [[Эрон]] муносибати дипломатии устувор дошт. Адабиёти арабӣ-исломии Судон, ҳунармандии шамшерсозӣ ва бунёди мадрасаҳои бузурги фиқҳ дар Сеннар инкишоф ёфт. Соли 1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо султанати Сеннарро забт кард ва султанати Фунҷ ба сар расид. Дар асрҳои XIX–XX шаҳри Сеннар ҳамчун маркази кишоварзӣ ва маркази сохтмони '''сарбанди Сеннар''' (соли 1925 кушода шуд) — нахустин сарбанди бузурги Нили Кабуд — аҳамият пайдо кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сеннар дар канори рости Нили Кабуд, дар баландии 423 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр давом мекунад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сеннар тахминан 130 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонии Фунҷ — авлоди султонҳои кӯҳна — мебошанд.<ref name="brit" /> n8qdrraeyxh5iawct6yvt152z3yslih 1475425 1475424 2026-06-09T04:23:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475425 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сеннар |номи аслӣ = سنار / Sinnār |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1504 |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сеннар''' (ба арабӣ: ''سنار'', ''Sinnār'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Сеннар, дар канори [[Нили Кабуд]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sennar Sennar] — Encyclopædia Britannica</ref> Сеннар яке аз муҳимтарин шаҳрҳои таърихии Судон ба ҳисоб меравад: дар тӯли зиёда аз 300 сол (1504–1821) он '''пойтахти султанати Фунҷ (султанати Сеннар)''' — давлати исломии феодалии тавонои Африқои Шимолу Шарқӣ — буд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 130 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сеннар соли 1504 аз тарафи Амара Дункас, бунёдгузори '''султанати Фунҷ''' ҳамчун пойтахт бунёд шуд. Султанати Фунҷ (1504–1821) ба яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Африқо табдил ёфт ва минтақаи бузурги байни Нили Сафед ва Нили Кабудро идора кард.<ref name="brit" /> Дар авҷи қудраташ (асрҳои XVI–XVII) султанати Сеннар роҳи тиҷорати корвонии Африқо—халиҷи Форс—Ҳиндустонро идора мекард ва бо султанҳои [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] ва Сафавиёни [[Эрон]] муносибати дипломатии устувор дошт. Адабиёти арабӣ-исломии Судон, ҳунармандии шамшерсозӣ ва бунёди мадрасаҳои бузурги фиқҳ дар Сеннар инкишоф ёфт. Соли 1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо султанати Сеннарро забт кард ва султанати Фунҷ ба сар расид. Дар асрҳои XIX–XX шаҳри Сеннар ҳамчун маркази кишоварзӣ ва маркази сохтмони '''сарбанди Сеннар''' (соли 1925 кушода шуд) — нахустин сарбанди бузурги Нили Кабуд — аҳамият пайдо кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сеннар дар канори рости Нили Кабуд, дар баландии 423 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр давом мекунад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сеннар тахминан 130 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонии Фунҷ — авлоди султонҳои кӯҳна — мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сеннар бар кишоварзии абёри (нийшакар, пунба, гандум — лоиҳаи азими Нийшакар-Сеннар), коркарди шакар, моҳигирии Нили Кабуд ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. 9rbrp5k80ucpmc5j1ucuutqy2wgof5y 1475426 1475425 2026-06-09T04:23:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475426 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сеннар |номи аслӣ = سنار / Sinnār |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1504 |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сеннар''' (ба арабӣ: ''سنار'', ''Sinnār'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Сеннар, дар канори [[Нили Кабуд]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sennar Sennar] — Encyclopædia Britannica</ref> Сеннар яке аз муҳимтарин шаҳрҳои таърихии Судон ба ҳисоб меравад: дар тӯли зиёда аз 300 сол (1504–1821) он '''пойтахти султанати Фунҷ (султанати Сеннар)''' — давлати исломии феодалии тавонои Африқои Шимолу Шарқӣ — буд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 130 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сеннар соли 1504 аз тарафи Амара Дункас, бунёдгузори '''султанати Фунҷ''' ҳамчун пойтахт бунёд шуд. Султанати Фунҷ (1504–1821) ба яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Африқо табдил ёфт ва минтақаи бузурги байни Нили Сафед ва Нили Кабудро идора кард.<ref name="brit" /> Дар авҷи қудраташ (асрҳои XVI–XVII) султанати Сеннар роҳи тиҷорати корвонии Африқо—халиҷи Форс—Ҳиндустонро идора мекард ва бо султанҳои [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] ва Сафавиёни [[Эрон]] муносибати дипломатии устувор дошт. Адабиёти арабӣ-исломии Судон, ҳунармандии шамшерсозӣ ва бунёди мадрасаҳои бузурги фиқҳ дар Сеннар инкишоф ёфт. Соли 1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо султанати Сеннарро забт кард ва султанати Фунҷ ба сар расид. Дар асрҳои XIX–XX шаҳри Сеннар ҳамчун маркази кишоварзӣ ва маркази сохтмони '''сарбанди Сеннар''' (соли 1925 кушода шуд) — нахустин сарбанди бузурги Нили Кабуд — аҳамият пайдо кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сеннар дар канори рости Нили Кабуд, дар баландии 423 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр давом мекунад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сеннар тахминан 130 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонии Фунҷ — авлоди султонҳои кӯҳна — мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сеннар бар кишоварзии абёри (нийшакар, пунба, гандум — лоиҳаи азими Нийшакар-Сеннар), коркарди шакар, моҳигирии Нили Кабуд ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сеннар истгоҳи муҳими роҳи оҳан (гиреҳи хатти Хартум–Маданӣ–Кости–ҷанубӣ ва шохаи Сеннар–Дамозин) ва шоҳроҳи Хартум–Сеннар–Дамозин амал мекунанд. Сарбанди Сеннар (1925) барои абёрии лоиҳаи Иҷзира ва нерӯгоҳи барқии обӣ истифода мешавад. m5apgfmzboq662hx2aid3wcors732zm 1475427 1475426 2026-06-09T04:23:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475427 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сеннар |номи аслӣ = سنار / Sinnār |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1504 |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сеннар''' (ба арабӣ: ''سنار'', ''Sinnār'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Сеннар, дар канори [[Нили Кабуд]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sennar Sennar] — Encyclopædia Britannica</ref> Сеннар яке аз муҳимтарин шаҳрҳои таърихии Судон ба ҳисоб меравад: дар тӯли зиёда аз 300 сол (1504–1821) он '''пойтахти султанати Фунҷ (султанати Сеннар)''' — давлати исломии феодалии тавонои Африқои Шимолу Шарқӣ — буд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 130 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сеннар соли 1504 аз тарафи Амара Дункас, бунёдгузори '''султанати Фунҷ''' ҳамчун пойтахт бунёд шуд. Султанати Фунҷ (1504–1821) ба яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Африқо табдил ёфт ва минтақаи бузурги байни Нили Сафед ва Нили Кабудро идора кард.<ref name="brit" /> Дар авҷи қудраташ (асрҳои XVI–XVII) султанати Сеннар роҳи тиҷорати корвонии Африқо—халиҷи Форс—Ҳиндустонро идора мекард ва бо султанҳои [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] ва Сафавиёни [[Эрон]] муносибати дипломатии устувор дошт. Адабиёти арабӣ-исломии Судон, ҳунармандии шамшерсозӣ ва бунёди мадрасаҳои бузурги фиқҳ дар Сеннар инкишоф ёфт. Соли 1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо султанати Сеннарро забт кард ва султанати Фунҷ ба сар расид. Дар асрҳои XIX–XX шаҳри Сеннар ҳамчун маркази кишоварзӣ ва маркази сохтмони '''сарбанди Сеннар''' (соли 1925 кушода шуд) — нахустин сарбанди бузурги Нили Кабуд — аҳамият пайдо кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сеннар дар канори рости Нили Кабуд, дар баландии 423 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр давом мекунад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сеннар тахминан 130 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонии Фунҷ — авлоди султонҳои кӯҳна — мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сеннар бар кишоварзии абёри (нийшакар, пунба, гандум — лоиҳаи азими Нийшакар-Сеннар), коркарди шакар, моҳигирии Нили Кабуд ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сеннар истгоҳи муҳими роҳи оҳан (гиреҳи хатти Хартум–Маданӣ–Кости–ҷанубӣ ва шохаи Сеннар–Дамозин) ва шоҳроҳи Хартум–Сеннар–Дамозин амал мекунанд. Сарбанди Сеннар (1925) барои абёрии лоиҳаи Иҷзира ва нерӯгоҳи барқии обӣ истифода мешавад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сеннар маҷмааи бостоние, ки боқимондаҳои пойтахти султанати Фунҷ — кохи султонҳо, масҷидҳо ва базорҳои таърихиро ҳифз кардааст, воқеъ аст; ёдгории сарбанди Сеннар ва намоишгоҳҳои мероси султанат низ диққатро ҷалб мекунанд. g0z5aj5ybzlxq7n0ti6exegxppr6x50 1475428 1475427 2026-06-09T04:24:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475428 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сеннар |номи аслӣ = سنار / Sinnār |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1504 |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сеннар''' (ба арабӣ: ''سنار'', ''Sinnār'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Сеннар, дар канори [[Нили Кабуд]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sennar Sennar] — Encyclopædia Britannica</ref> Сеннар яке аз муҳимтарин шаҳрҳои таърихии Судон ба ҳисоб меравад: дар тӯли зиёда аз 300 сол (1504–1821) он '''пойтахти султанати Фунҷ (султанати Сеннар)''' — давлати исломии феодалии тавонои Африқои Шимолу Шарқӣ — буд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 130 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сеннар соли 1504 аз тарафи Амара Дункас, бунёдгузори '''султанати Фунҷ''' ҳамчун пойтахт бунёд шуд. Султанати Фунҷ (1504–1821) ба яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Африқо табдил ёфт ва минтақаи бузурги байни Нили Сафед ва Нили Кабудро идора кард.<ref name="brit" /> Дар авҷи қудраташ (асрҳои XVI–XVII) султанати Сеннар роҳи тиҷорати корвонии Африқо—халиҷи Форс—Ҳиндустонро идора мекард ва бо султанҳои [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] ва Сафавиёни [[Эрон]] муносибати дипломатии устувор дошт. Адабиёти арабӣ-исломии Судон, ҳунармандии шамшерсозӣ ва бунёди мадрасаҳои бузурги фиқҳ дар Сеннар инкишоф ёфт. Соли 1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо султанати Сеннарро забт кард ва султанати Фунҷ ба сар расид. Дар асрҳои XIX–XX шаҳри Сеннар ҳамчун маркази кишоварзӣ ва маркази сохтмони '''сарбанди Сеннар''' (соли 1925 кушода шуд) — нахустин сарбанди бузурги Нили Кабуд — аҳамият пайдо кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сеннар дар канори рости Нили Кабуд, дар баландии 423 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр давом мекунад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сеннар тахминан 130 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонии Фунҷ — авлоди султонҳои кӯҳна — мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сеннар бар кишоварзии абёри (нийшакар, пунба, гандум — лоиҳаи азими Нийшакар-Сеннар), коркарди шакар, моҳигирии Нили Кабуд ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сеннар истгоҳи муҳими роҳи оҳан (гиреҳи хатти Хартум–Маданӣ–Кости–ҷанубӣ ва шохаи Сеннар–Дамозин) ва шоҳроҳи Хартум–Сеннар–Дамозин амал мекунанд. Сарбанди Сеннар (1925) барои абёрии лоиҳаи Иҷзира ва нерӯгоҳи барқии обӣ истифода мешавад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сеннар маҷмааи бостоние, ки боқимондаҳои пойтахти султанати Фунҷ — кохи султонҳо, масҷидҳо ва базорҳои таърихиро ҳифз кардааст, воқеъ аст; ёдгории сарбанди Сеннар ва намоишгоҳҳои мероси султанат низ диққатро ҷалб мекунанд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Нили Кабуд]] * [[Уод-Маданӣ]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] 8agqxzxqxovqgug8qc2kc103m2n37r1 1475429 1475428 2026-06-09T04:24:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475429 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сеннар |номи аслӣ = سنار / Sinnār |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1504 |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сеннар''' (ба арабӣ: ''سنار'', ''Sinnār'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Сеннар, дар канори [[Нили Кабуд]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sennar Sennar] — Encyclopædia Britannica</ref> Сеннар яке аз муҳимтарин шаҳрҳои таърихии Судон ба ҳисоб меравад: дар тӯли зиёда аз 300 сол (1504–1821) он '''пойтахти султанати Фунҷ (султанати Сеннар)''' — давлати исломии феодалии тавонои Африқои Шимолу Шарқӣ — буд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 130 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сеннар соли 1504 аз тарафи Амара Дункас, бунёдгузори '''султанати Фунҷ''' ҳамчун пойтахт бунёд шуд. Султанати Фунҷ (1504–1821) ба яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Африқо табдил ёфт ва минтақаи бузурги байни Нили Сафед ва Нили Кабудро идора кард.<ref name="brit" /> Дар авҷи қудраташ (асрҳои XVI–XVII) султанати Сеннар роҳи тиҷорати корвонии Африқо—халиҷи Форс—Ҳиндустонро идора мекард ва бо султанҳои [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] ва Сафавиёни [[Эрон]] муносибати дипломатии устувор дошт. Адабиёти арабӣ-исломии Судон, ҳунармандии шамшерсозӣ ва бунёди мадрасаҳои бузурги фиқҳ дар Сеннар инкишоф ёфт. Соли 1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо султанати Сеннарро забт кард ва султанати Фунҷ ба сар расид. Дар асрҳои XIX–XX шаҳри Сеннар ҳамчун маркази кишоварзӣ ва маркази сохтмони '''сарбанди Сеннар''' (соли 1925 кушода шуд) — нахустин сарбанди бузурги Нили Кабуд — аҳамият пайдо кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сеннар дар канори рости Нили Кабуд, дар баландии 423 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр давом мекунад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сеннар тахминан 130 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонии Фунҷ — авлоди султонҳои кӯҳна — мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сеннар бар кишоварзии абёри (нийшакар, пунба, гандум — лоиҳаи азими Нийшакар-Сеннар), коркарди шакар, моҳигирии Нили Кабуд ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сеннар истгоҳи муҳими роҳи оҳан (гиреҳи хатти Хартум–Маданӣ–Кости–ҷанубӣ ва шохаи Сеннар–Дамозин) ва шоҳроҳи Хартум–Сеннар–Дамозин амал мекунанд. Сарбанди Сеннар (1925) барои абёрии лоиҳаи Иҷзира ва нерӯгоҳи барқии обӣ истифода мешавад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сеннар маҷмааи бостоние, ки боқимондаҳои пойтахти султанати Фунҷ — кохи султонҳо, масҷидҳо ва базорҳои таърихиро ҳифз кардааст, воқеъ аст; ёдгории сарбанди Сеннар ва намоишгоҳҳои мероси султанат низ диққатро ҷалб мекунанд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Нили Кабуд]] * [[Уод-Маданӣ]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} f3u5r28n78ywxjmtku7nr40j0vn2cd4 1475430 1475429 2026-06-09T04:24:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475430 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сеннар |номи аслӣ = سنار / Sinnār |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1504 |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сеннар''' (ба арабӣ: ''سنار'', ''Sinnār'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Сеннар, дар канори [[Нили Кабуд]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sennar Sennar] — Encyclopædia Britannica</ref> Сеннар яке аз муҳимтарин шаҳрҳои таърихии Судон ба ҳисоб меравад: дар тӯли зиёда аз 300 сол (1504–1821) он '''пойтахти султанати Фунҷ (султанати Сеннар)''' — давлати исломии феодалии тавонои Африқои Шимолу Шарқӣ — буд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 130 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сеннар соли 1504 аз тарафи Амара Дункас, бунёдгузори '''султанати Фунҷ''' ҳамчун пойтахт бунёд шуд. Султанати Фунҷ (1504–1821) ба яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Африқо табдил ёфт ва минтақаи бузурги байни Нили Сафед ва Нили Кабудро идора кард.<ref name="brit" /> Дар авҷи қудраташ (асрҳои XVI–XVII) султанати Сеннар роҳи тиҷорати корвонии Африқо—халиҷи Форс—Ҳиндустонро идора мекард ва бо султанҳои [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] ва Сафавиёни [[Эрон]] муносибати дипломатии устувор дошт. Адабиёти арабӣ-исломии Судон, ҳунармандии шамшерсозӣ ва бунёди мадрасаҳои бузурги фиқҳ дар Сеннар инкишоф ёфт. Соли 1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо султанати Сеннарро забт кард ва султанати Фунҷ ба сар расид. Дар асрҳои XIX–XX шаҳри Сеннар ҳамчун маркази кишоварзӣ ва маркази сохтмони '''сарбанди Сеннар''' (соли 1925 кушода шуд) — нахустин сарбанди бузурги Нили Кабуд — аҳамият пайдо кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сеннар дар канори рости Нили Кабуд, дар баландии 423 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр давом мекунад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сеннар тахминан 130 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонии Фунҷ — авлоди султонҳои кӯҳна — мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сеннар бар кишоварзии абёри (нийшакар, пунба, гандум — лоиҳаи азими Нийшакар-Сеннар), коркарди шакар, моҳигирии Нили Кабуд ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сеннар истгоҳи муҳими роҳи оҳан (гиреҳи хатти Хартум–Маданӣ–Кости–ҷанубӣ ва шохаи Сеннар–Дамозин) ва шоҳроҳи Хартум–Сеннар–Дамозин амал мекунанд. Сарбанди Сеннар (1925) барои абёрии лоиҳаи Иҷзира ва нерӯгоҳи барқии обӣ истифода мешавад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сеннар маҷмааи бостоние, ки боқимондаҳои пойтахти султанати Фунҷ — кохи султонҳо, масҷидҳо ва базорҳои таърихиро ҳифз кардааст, воқеъ аст; ёдгории сарбанди Сеннар ва намоишгоҳҳои мероси султанат низ диққатро ҷалб мекунанд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Нили Кабуд]] * [[Уод-Маданӣ]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sennar Сеннар дар Encyclopædia Britannica] 1jogu6p5ejipkphcysbadiuz8u0eo24 1475431 1475430 2026-06-09T04:24:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475431 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сеннар |номи аслӣ = سنار / Sinnār |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 33|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 33|lon_min = 35|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1504 |масоҳат = 50 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2008 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сеннар''' (ба арабӣ: ''سنار'', ''Sinnār'') — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Сеннар, дар канори [[Нили Кабуд]] воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sennar Sennar] — Encyclopædia Britannica</ref> Сеннар яке аз муҳимтарин шаҳрҳои таърихии Судон ба ҳисоб меравад: дар тӯли зиёда аз 300 сол (1504–1821) он '''пойтахти султанати Фунҷ (султанати Сеннар)''' — давлати исломии феодалии тавонои Африқои Шимолу Шарқӣ — буд. Аҳолии шаҳри имрӯза тахминан 130 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Сеннар соли 1504 аз тарафи Амара Дункас, бунёдгузори '''султанати Фунҷ''' ҳамчун пойтахт бунёд шуд. Султанати Фунҷ (1504–1821) ба яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Африқо табдил ёфт ва минтақаи бузурги байни Нили Сафед ва Нили Кабудро идора кард.<ref name="brit" /> Дар авҷи қудраташ (асрҳои XVI–XVII) султанати Сеннар роҳи тиҷорати корвонии Африқо—халиҷи Форс—Ҳиндустонро идора мекард ва бо султанҳои [[Давлати усмонӣ|Усмонӣ]] ва Сафавиёни [[Эрон]] муносибати дипломатии устувор дошт. Адабиёти арабӣ-исломии Судон, ҳунармандии шамшерсозӣ ва бунёди мадрасаҳои бузурги фиқҳ дар Сеннар инкишоф ёфт. Соли 1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо султанати Сеннарро забт кард ва султанати Фунҷ ба сар расид. Дар асрҳои XIX–XX шаҳри Сеннар ҳамчун маркази кишоварзӣ ва маркази сохтмони '''сарбанди Сеннар''' (соли 1925 кушода шуд) — нахустин сарбанди бузурги Нили Кабуд — аҳамият пайдо кард. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сеннар дар канори рости Нили Кабуд, дар баландии 423 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, фасли борон аз июн то октябр давом мекунад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сеннар тахминан 130 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои судонии Фунҷ — авлоди султонҳои кӯҳна — мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сеннар бар кишоварзии абёри (нийшакар, пунба, гандум — лоиҳаи азими Нийшакар-Сеннар), коркарди шакар, моҳигирии Нили Кабуд ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сеннар истгоҳи муҳими роҳи оҳан (гиреҳи хатти Хартум–Маданӣ–Кости–ҷанубӣ ва шохаи Сеннар–Дамозин) ва шоҳроҳи Хартум–Сеннар–Дамозин амал мекунанд. Сарбанди Сеннар (1925) барои абёрии лоиҳаи Иҷзира ва нерӯгоҳи барқии обӣ истифода мешавад. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сеннар маҷмааи бостоние, ки боқимондаҳои пойтахти султанати Фунҷ — кохи султонҳо, масҷидҳо ва базорҳои таърихиро ҳифз кардааст, воқеъ аст; ёдгории сарбанди Сеннар ва намоишгоҳҳои мероси султанат низ диққатро ҷалб мекунанд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Нили Кабуд]] * [[Уод-Маданӣ]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sennar Сеннар дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Судон]] [[Гурӯҳ:Судон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 9svbr74xcwvltmlddxramh1n8c6u1o5 0 331925 1475454 2026-06-09T04:29:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475454 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таъиз |номи аслӣ = تعز / Taʿizz |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (бо иттилооти ҳозира) |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 1400 |аҳолӣ = 615 222 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Таъиз''' (ба арабӣ: ''تعز'', ''Taʿizz'') — сеюм бузургтарин шаҳри [[Яман]], пойтахти вилояти Таъиз, дар ҷанубу ғарби кишвар, дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Taizz Taizz] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр то ҷанги 2015 тахминан 615 ҳазор нафар буд; шаҳр маркази муҳими таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии Ямани Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Аз соли 2015 Таъиз яке аз марказҳои асосии ҷанги шаҳрвандии Яман ва зери муҳосираи тӯлонии ҳусиҳо мебошад.<ref name="brit" /> dagukh414kj2bilr9t4c6e1acgulpqk 1475455 1475454 2026-06-09T04:30:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475455 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таъиз |номи аслӣ = تعز / Taʿizz |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (бо иттилооти ҳозира) |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 1400 |аҳолӣ = 615 222 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Таъиз''' (ба арабӣ: ''تعز'', ''Taʿizz'') — сеюм бузургтарин шаҳри [[Яман]], пойтахти вилояти Таъиз, дар ҷанубу ғарби кишвар, дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Taizz Taizz] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр то ҷанги 2015 тахминан 615 ҳазор нафар буд; шаҳр маркази муҳими таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии Ямани Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Аз соли 2015 Таъиз яке аз марказҳои асосии ҷанги шаҳрвандии Яман ва зери муҳосираи тӯлонии ҳусиҳо мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Таъиз дар канори роҳи қадимаи корвонии Сабея бо Адан таъсис ёфт ва дар асри XII ба маркази муҳим табдил шуд. '''Дар асрҳои XIII–XIV''' Таъиз пойтахти давлати Расулиён (1229–1454) — яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Ямани миёнааср — буд; Расулиён шаҳрро бо мадрасаҳои бузурги фиқҳ, масҷидҳо ва кохҳои зебо ороиш доданд.<ref name="brit" /> Дар асри XVI шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1635 зери ҳукмронии онҳо буд. Дар асри XX Таъиз маркази муҳими ҷунбиши инқилобии Яман гардид — соли 1948 эътирозоти зидди имом Яҳё ва соли 1962 инқилоби ҷумҳурӣ. Аз соли 2015 Таъиз маркази асосии муҳосираи дароз-муддати ҳусиҳо ва марказонии бўҳрони башардӯстона аст. sd4x62n2px8prsotxp1dooqj8or8tnw 1475456 1475455 2026-06-09T04:30:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475456 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таъиз |номи аслӣ = تعز / Taʿizz |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (бо иттилооти ҳозира) |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 1400 |аҳолӣ = 615 222 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Таъиз''' (ба арабӣ: ''تعز'', ''Taʿizz'') — сеюм бузургтарин шаҳри [[Яман]], пойтахти вилояти Таъиз, дар ҷанубу ғарби кишвар, дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Taizz Taizz] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр то ҷанги 2015 тахминан 615 ҳазор нафар буд; шаҳр маркази муҳими таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии Ямани Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Аз соли 2015 Таъиз яке аз марказҳои асосии ҷанги шаҳрвандии Яман ва зери муҳосираи тӯлонии ҳусиҳо мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Таъиз дар канори роҳи қадимаи корвонии Сабея бо Адан таъсис ёфт ва дар асри XII ба маркази муҳим табдил шуд. '''Дар асрҳои XIII–XIV''' Таъиз пойтахти давлати Расулиён (1229–1454) — яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Ямани миёнааср — буд; Расулиён шаҳрро бо мадрасаҳои бузурги фиқҳ, масҷидҳо ва кохҳои зебо ороиш доданд.<ref name="brit" /> Дар асри XVI шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1635 зери ҳукмронии онҳо буд. Дар асри XX Таъиз маркази муҳими ҷунбиши инқилобии Яман гардид — соли 1948 эътирозоти зидди имом Яҳё ва соли 1962 инқилоби ҷумҳурӣ. Аз соли 2015 Таъиз маркази асосии муҳосираи дароз-муддати ҳусиҳо ва марказонии бўҳрони башардӯстона аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Таъиз дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м), дар баландии 1400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил-гарм буда, ҳарорати миёнаи солона +20°C, борони мавсумӣ ҳангоми мунсуни тобистона. d299rkca6k2z2qn71i8swmfkwn21deb 1475457 1475456 2026-06-09T04:30:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475457 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таъиз |номи аслӣ = تعز / Taʿizz |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (бо иттилооти ҳозира) |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 1400 |аҳолӣ = 615 222 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Таъиз''' (ба арабӣ: ''تعز'', ''Taʿizz'') — сеюм бузургтарин шаҳри [[Яман]], пойтахти вилояти Таъиз, дар ҷанубу ғарби кишвар, дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Taizz Taizz] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр то ҷанги 2015 тахминан 615 ҳазор нафар буд; шаҳр маркази муҳими таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии Ямани Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Аз соли 2015 Таъиз яке аз марказҳои асосии ҷанги шаҳрвандии Яман ва зери муҳосираи тӯлонии ҳусиҳо мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Таъиз дар канори роҳи қадимаи корвонии Сабея бо Адан таъсис ёфт ва дар асри XII ба маркази муҳим табдил шуд. '''Дар асрҳои XIII–XIV''' Таъиз пойтахти давлати Расулиён (1229–1454) — яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Ямани миёнааср — буд; Расулиён шаҳрро бо мадрасаҳои бузурги фиқҳ, масҷидҳо ва кохҳои зебо ороиш доданд.<ref name="brit" /> Дар асри XVI шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1635 зери ҳукмронии онҳо буд. Дар асри XX Таъиз маркази муҳими ҷунбиши инқилобии Яман гардид — соли 1948 эътирозоти зидди имом Яҳё ва соли 1962 инқилоби ҷумҳурӣ. Аз соли 2015 Таъиз маркази асосии муҳосираи дароз-муддати ҳусиҳо ва марказонии бўҳрони башардӯстона аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Таъиз дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м), дар баландии 1400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил-гарм буда, ҳарорати миёнаи солона +20°C, борони мавсумӣ ҳангоми мунсуни тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Таъиз пеш аз ҷанг тахминан 615 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-мусулмонони суннии шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> robiscdm9b8idod57of8mn2rycguhhy 1475458 1475457 2026-06-09T04:30:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475458 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таъиз |номи аслӣ = تعز / Taʿizz |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (бо иттилооти ҳозира) |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 1400 |аҳолӣ = 615 222 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Таъиз''' (ба арабӣ: ''تعز'', ''Taʿizz'') — сеюм бузургтарин шаҳри [[Яман]], пойтахти вилояти Таъиз, дар ҷанубу ғарби кишвар, дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Taizz Taizz] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр то ҷанги 2015 тахминан 615 ҳазор нафар буд; шаҳр маркази муҳими таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии Ямани Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Аз соли 2015 Таъиз яке аз марказҳои асосии ҷанги шаҳрвандии Яман ва зери муҳосираи тӯлонии ҳусиҳо мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Таъиз дар канори роҳи қадимаи корвонии Сабея бо Адан таъсис ёфт ва дар асри XII ба маркази муҳим табдил шуд. '''Дар асрҳои XIII–XIV''' Таъиз пойтахти давлати Расулиён (1229–1454) — яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Ямани миёнааср — буд; Расулиён шаҳрро бо мадрасаҳои бузурги фиқҳ, масҷидҳо ва кохҳои зебо ороиш доданд.<ref name="brit" /> Дар асри XVI шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1635 зери ҳукмронии онҳо буд. Дар асри XX Таъиз маркази муҳими ҷунбиши инқилобии Яман гардид — соли 1948 эътирозоти зидди имом Яҳё ва соли 1962 инқилоби ҷумҳурӣ. Аз соли 2015 Таъиз маркази асосии муҳосираи дароз-муддати ҳусиҳо ва марказонии бўҳрони башардӯстона аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Таъиз дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м), дар баландии 1400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил-гарм буда, ҳарорати миёнаи солона +20°C, борони мавсумӣ ҳангоми мунсуни тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Таъиз пеш аз ҷанг тахминан 615 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-мусулмонони суннии шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Таъиз бар нассоҷӣ, заргарӣ (Таъиз бо заргарии нуқраи худ машҳур аст), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ (қаҳва — Яман маркази таърихии қаҳва — мӯка дар наздикии Таъиз ҷой гирифтааст), мармарӣ ва тиҷорат асос меёфт. Ҷанг ва муҳосираи 2015 ба иқтисод зарбаи сахт зад. 7c6tojjk0481oiapn47u8ozawp9su56 1475459 1475458 2026-06-09T04:31:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475459 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таъиз |номи аслӣ = تعز / Taʿizz |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (бо иттилооти ҳозира) |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 1400 |аҳолӣ = 615 222 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Таъиз''' (ба арабӣ: ''تعز'', ''Taʿizz'') — сеюм бузургтарин шаҳри [[Яман]], пойтахти вилояти Таъиз, дар ҷанубу ғарби кишвар, дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Taizz Taizz] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр то ҷанги 2015 тахминан 615 ҳазор нафар буд; шаҳр маркази муҳими таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии Ямани Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Аз соли 2015 Таъиз яке аз марказҳои асосии ҷанги шаҳрвандии Яман ва зери муҳосираи тӯлонии ҳусиҳо мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Таъиз дар канори роҳи қадимаи корвонии Сабея бо Адан таъсис ёфт ва дар асри XII ба маркази муҳим табдил шуд. '''Дар асрҳои XIII–XIV''' Таъиз пойтахти давлати Расулиён (1229–1454) — яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Ямани миёнааср — буд; Расулиён шаҳрро бо мадрасаҳои бузурги фиқҳ, масҷидҳо ва кохҳои зебо ороиш доданд.<ref name="brit" /> Дар асри XVI шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1635 зери ҳукмронии онҳо буд. Дар асри XX Таъиз маркази муҳими ҷунбиши инқилобии Яман гардид — соли 1948 эътирозоти зидди имом Яҳё ва соли 1962 инқилоби ҷумҳурӣ. Аз соли 2015 Таъиз маркази асосии муҳосираи дароз-муддати ҳусиҳо ва марказонии бўҳрони башардӯстона аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Таъиз дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м), дар баландии 1400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил-гарм буда, ҳарорати миёнаи солона +20°C, борони мавсумӣ ҳангоми мунсуни тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Таъиз пеш аз ҷанг тахминан 615 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-мусулмонони суннии шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Таъиз бар нассоҷӣ, заргарӣ (Таъиз бо заргарии нуқраи худ машҳур аст), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ (қаҳва — Яман маркази таърихии қаҳва — мӯка дар наздикии Таъиз ҷой гирифтааст), мармарӣ ва тиҷорат асос меёфт. Ҷанг ва муҳосираи 2015 ба иқтисод зарбаи сахт зад. == Нақлиёт == Дар Таъиз Фурудгоҳи байналмилалии Таъиз ва шоҳроҳҳои калоне, ки шаҳрро бо Санъо, Адан ва Ҳудайда мепайвандад, амал мекарданд. Аз соли 2015 қисми инфрасохторро муҳосира маҳдуд кардааст. 6gg6z6htjjrvls7gywkvcnp90gygq7r 1475460 1475459 2026-06-09T04:31:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475460 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таъиз |номи аслӣ = تعز / Taʿizz |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (бо иттилооти ҳозира) |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 1400 |аҳолӣ = 615 222 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Таъиз''' (ба арабӣ: ''تعز'', ''Taʿizz'') — сеюм бузургтарин шаҳри [[Яман]], пойтахти вилояти Таъиз, дар ҷанубу ғарби кишвар, дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Taizz Taizz] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр то ҷанги 2015 тахминан 615 ҳазор нафар буд; шаҳр маркази муҳими таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии Ямани Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Аз соли 2015 Таъиз яке аз марказҳои асосии ҷанги шаҳрвандии Яман ва зери муҳосираи тӯлонии ҳусиҳо мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Таъиз дар канори роҳи қадимаи корвонии Сабея бо Адан таъсис ёфт ва дар асри XII ба маркази муҳим табдил шуд. '''Дар асрҳои XIII–XIV''' Таъиз пойтахти давлати Расулиён (1229–1454) — яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Ямани миёнааср — буд; Расулиён шаҳрро бо мадрасаҳои бузурги фиқҳ, масҷидҳо ва кохҳои зебо ороиш доданд.<ref name="brit" /> Дар асри XVI шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1635 зери ҳукмронии онҳо буд. Дар асри XX Таъиз маркази муҳими ҷунбиши инқилобии Яман гардид — соли 1948 эътирозоти зидди имом Яҳё ва соли 1962 инқилоби ҷумҳурӣ. Аз соли 2015 Таъиз маркази асосии муҳосираи дароз-муддати ҳусиҳо ва марказонии бўҳрони башардӯстона аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Таъиз дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м), дар баландии 1400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил-гарм буда, ҳарорати миёнаи солона +20°C, борони мавсумӣ ҳангоми мунсуни тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Таъиз пеш аз ҷанг тахминан 615 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-мусулмонони суннии шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Таъиз бар нассоҷӣ, заргарӣ (Таъиз бо заргарии нуқраи худ машҳур аст), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ (қаҳва — Яман маркази таърихии қаҳва — мӯка дар наздикии Таъиз ҷой гирифтааст), мармарӣ ва тиҷорат асос меёфт. Ҷанг ва муҳосираи 2015 ба иқтисод зарбаи сахт зад. == Нақлиёт == Дар Таъиз Фурудгоҳи байналмилалии Таъиз ва шоҳроҳҳои калоне, ки шаҳрро бо Санъо, Адан ва Ҳудайда мепайвандад, амал мекарданд. Аз соли 2015 қисми инфрасохторро муҳосира маҳдуд кардааст. == Фарҳанг ва маориф == Дар Таъиз қалъаи таърихии Қалъаи Қаҳира (асри XII), масҷиди Маликаи Арво (асри XIII, саҳна-маҳсули намоёни меъмории Расулиён), маҷмааи мадрасаи Ашрафия ва бозорҳои анъанавӣ воқеъанд. Шаҳр маркази таърихии ҳунармандии нуқра-заргарии Яман ба ҳисоб меравад. 4q8ylxgmaakawwi5dppvhfgb5a6knsn 1475461 1475460 2026-06-09T04:31:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475461 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таъиз |номи аслӣ = تعز / Taʿizz |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (бо иттилооти ҳозира) |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 1400 |аҳолӣ = 615 222 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Таъиз''' (ба арабӣ: ''تعز'', ''Taʿizz'') — сеюм бузургтарин шаҳри [[Яман]], пойтахти вилояти Таъиз, дар ҷанубу ғарби кишвар, дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Taizz Taizz] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр то ҷанги 2015 тахминан 615 ҳазор нафар буд; шаҳр маркази муҳими таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии Ямани Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Аз соли 2015 Таъиз яке аз марказҳои асосии ҷанги шаҳрвандии Яман ва зери муҳосираи тӯлонии ҳусиҳо мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Таъиз дар канори роҳи қадимаи корвонии Сабея бо Адан таъсис ёфт ва дар асри XII ба маркази муҳим табдил шуд. '''Дар асрҳои XIII–XIV''' Таъиз пойтахти давлати Расулиён (1229–1454) — яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Ямани миёнааср — буд; Расулиён шаҳрро бо мадрасаҳои бузурги фиқҳ, масҷидҳо ва кохҳои зебо ороиш доданд.<ref name="brit" /> Дар асри XVI шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1635 зери ҳукмронии онҳо буд. Дар асри XX Таъиз маркази муҳими ҷунбиши инқилобии Яман гардид — соли 1948 эътирозоти зидди имом Яҳё ва соли 1962 инқилоби ҷумҳурӣ. Аз соли 2015 Таъиз маркази асосии муҳосираи дароз-муддати ҳусиҳо ва марказонии бўҳрони башардӯстона аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Таъиз дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м), дар баландии 1400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил-гарм буда, ҳарорати миёнаи солона +20°C, борони мавсумӣ ҳангоми мунсуни тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Таъиз пеш аз ҷанг тахминан 615 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-мусулмонони суннии шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Таъиз бар нассоҷӣ, заргарӣ (Таъиз бо заргарии нуқраи худ машҳур аст), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ (қаҳва — Яман маркази таърихии қаҳва — мӯка дар наздикии Таъиз ҷой гирифтааст), мармарӣ ва тиҷорат асос меёфт. Ҷанг ва муҳосираи 2015 ба иқтисод зарбаи сахт зад. == Нақлиёт == Дар Таъиз Фурудгоҳи байналмилалии Таъиз ва шоҳроҳҳои калоне, ки шаҳрро бо Санъо, Адан ва Ҳудайда мепайвандад, амал мекарданд. Аз соли 2015 қисми инфрасохторро муҳосира маҳдуд кардааст. == Фарҳанг ва маориф == Дар Таъиз қалъаи таърихии Қалъаи Қаҳира (асри XII), масҷиди Маликаи Арво (асри XIII, саҳна-маҳсули намоёни меъмории Расулиён), маҷмааи мадрасаи Ашрафия ва бозорҳои анъанавӣ воқеъанд. Шаҳр маркази таърихии ҳунармандии нуқра-заргарии Яман ба ҳисоб меравад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Санъо]] * [[Адан]] * [[Иб]] mqxyevsuogtbykqjsuwg5131818ydmb 1475462 1475461 2026-06-09T04:31:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475462 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таъиз |номи аслӣ = تعز / Taʿizz |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (бо иттилооти ҳозира) |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 1400 |аҳолӣ = 615 222 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Таъиз''' (ба арабӣ: ''تعز'', ''Taʿizz'') — сеюм бузургтарин шаҳри [[Яман]], пойтахти вилояти Таъиз, дар ҷанубу ғарби кишвар, дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Taizz Taizz] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр то ҷанги 2015 тахминан 615 ҳазор нафар буд; шаҳр маркази муҳими таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии Ямани Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Аз соли 2015 Таъиз яке аз марказҳои асосии ҷанги шаҳрвандии Яман ва зери муҳосираи тӯлонии ҳусиҳо мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Таъиз дар канори роҳи қадимаи корвонии Сабея бо Адан таъсис ёфт ва дар асри XII ба маркази муҳим табдил шуд. '''Дар асрҳои XIII–XIV''' Таъиз пойтахти давлати Расулиён (1229–1454) — яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Ямани миёнааср — буд; Расулиён шаҳрро бо мадрасаҳои бузурги фиқҳ, масҷидҳо ва кохҳои зебо ороиш доданд.<ref name="brit" /> Дар асри XVI шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1635 зери ҳукмронии онҳо буд. Дар асри XX Таъиз маркази муҳими ҷунбиши инқилобии Яман гардид — соли 1948 эътирозоти зидди имом Яҳё ва соли 1962 инқилоби ҷумҳурӣ. Аз соли 2015 Таъиз маркази асосии муҳосираи дароз-муддати ҳусиҳо ва марказонии бўҳрони башардӯстона аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Таъиз дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м), дар баландии 1400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил-гарм буда, ҳарорати миёнаи солона +20°C, борони мавсумӣ ҳангоми мунсуни тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Таъиз пеш аз ҷанг тахминан 615 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-мусулмонони суннии шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Таъиз бар нассоҷӣ, заргарӣ (Таъиз бо заргарии нуқраи худ машҳур аст), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ (қаҳва — Яман маркази таърихии қаҳва — мӯка дар наздикии Таъиз ҷой гирифтааст), мармарӣ ва тиҷорат асос меёфт. Ҷанг ва муҳосираи 2015 ба иқтисод зарбаи сахт зад. == Нақлиёт == Дар Таъиз Фурудгоҳи байналмилалии Таъиз ва шоҳроҳҳои калоне, ки шаҳрро бо Санъо, Адан ва Ҳудайда мепайвандад, амал мекарданд. Аз соли 2015 қисми инфрасохторро муҳосира маҳдуд кардааст. == Фарҳанг ва маориф == Дар Таъиз қалъаи таърихии Қалъаи Қаҳира (асри XII), масҷиди Маликаи Арво (асри XIII, саҳна-маҳсули намоёни меъмории Расулиён), маҷмааи мадрасаи Ашрафия ва бозорҳои анъанавӣ воқеъанд. Шаҳр маркази таърихии ҳунармандии нуқра-заргарии Яман ба ҳисоб меравад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Санъо]] * [[Адан]] * [[Иб]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 7x53vx0gggt6trqvst00wf2n4tao1q8 1475463 1475462 2026-06-09T04:31:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475463 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таъиз |номи аслӣ = تعز / Taʿizz |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (бо иттилооти ҳозира) |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 1400 |аҳолӣ = 615 222 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Таъиз''' (ба арабӣ: ''تعز'', ''Taʿizz'') — сеюм бузургтарин шаҳри [[Яман]], пойтахти вилояти Таъиз, дар ҷанубу ғарби кишвар, дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Taizz Taizz] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр то ҷанги 2015 тахминан 615 ҳазор нафар буд; шаҳр маркази муҳими таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии Ямани Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Аз соли 2015 Таъиз яке аз марказҳои асосии ҷанги шаҳрвандии Яман ва зери муҳосираи тӯлонии ҳусиҳо мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Таъиз дар канори роҳи қадимаи корвонии Сабея бо Адан таъсис ёфт ва дар асри XII ба маркази муҳим табдил шуд. '''Дар асрҳои XIII–XIV''' Таъиз пойтахти давлати Расулиён (1229–1454) — яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Ямани миёнааср — буд; Расулиён шаҳрро бо мадрасаҳои бузурги фиқҳ, масҷидҳо ва кохҳои зебо ороиш доданд.<ref name="brit" /> Дар асри XVI шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1635 зери ҳукмронии онҳо буд. Дар асри XX Таъиз маркази муҳими ҷунбиши инқилобии Яман гардид — соли 1948 эътирозоти зидди имом Яҳё ва соли 1962 инқилоби ҷумҳурӣ. Аз соли 2015 Таъиз маркази асосии муҳосираи дароз-муддати ҳусиҳо ва марказонии бўҳрони башардӯстона аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Таъиз дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м), дар баландии 1400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил-гарм буда, ҳарорати миёнаи солона +20°C, борони мавсумӣ ҳангоми мунсуни тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Таъиз пеш аз ҷанг тахминан 615 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-мусулмонони суннии шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Таъиз бар нассоҷӣ, заргарӣ (Таъиз бо заргарии нуқраи худ машҳур аст), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ (қаҳва — Яман маркази таърихии қаҳва — мӯка дар наздикии Таъиз ҷой гирифтааст), мармарӣ ва тиҷорат асос меёфт. Ҷанг ва муҳосираи 2015 ба иқтисод зарбаи сахт зад. == Нақлиёт == Дар Таъиз Фурудгоҳи байналмилалии Таъиз ва шоҳроҳҳои калоне, ки шаҳрро бо Санъо, Адан ва Ҳудайда мепайвандад, амал мекарданд. Аз соли 2015 қисми инфрасохторро муҳосира маҳдуд кардааст. == Фарҳанг ва маориф == Дар Таъиз қалъаи таърихии Қалъаи Қаҳира (асри XII), масҷиди Маликаи Арво (асри XIII, саҳна-маҳсули намоёни меъмории Расулиён), маҷмааи мадрасаи Ашрафия ва бозорҳои анъанавӣ воқеъанд. Шаҳр маркази таърихии ҳунармандии нуқра-заргарии Яман ба ҳисоб меравад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Санъо]] * [[Адан]] * [[Иб]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Taizz Таъиз дар Encyclopædia Britannica] 0cth5xiyw7jv30ioi9whtnmjbfm3tpf 1475464 1475463 2026-06-09T04:32:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475464 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Таъиз |номи аслӣ = تعز / Taʿizz |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 35|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 1|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XII (бо иттилооти ҳозира) |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 1400 |аҳолӣ = 615 222 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Таъиз''' (ба арабӣ: ''تعز'', ''Taʿizz'') — сеюм бузургтарин шаҳри [[Яман]], пойтахти вилояти Таъиз, дар ҷанубу ғарби кишвар, дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Taizz Taizz] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр то ҷанги 2015 тахминан 615 ҳазор нафар буд; шаҳр маркази муҳими таърихӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии Ямани Ҷанубӣ ба ҳисоб меравад. Аз соли 2015 Таъиз яке аз марказҳои асосии ҷанги шаҳрвандии Яман ва зери муҳосираи тӯлонии ҳусиҳо мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Таъиз дар канори роҳи қадимаи корвонии Сабея бо Адан таъсис ёфт ва дар асри XII ба маркази муҳим табдил шуд. '''Дар асрҳои XIII–XIV''' Таъиз пойтахти давлати Расулиён (1229–1454) — яке аз муҳимтарин давлатҳои исломии Ямани миёнааср — буд; Расулиён шаҳрро бо мадрасаҳои бузурги фиқҳ, масҷидҳо ва кохҳои зебо ороиш доданд.<ref name="brit" /> Дар асри XVI шаҳрро [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] забт карданд ва он то соли 1635 зери ҳукмронии онҳо буд. Дар асри XX Таъиз маркази муҳими ҷунбиши инқилобии Яман гардид — соли 1948 эътирозоти зидди имом Яҳё ва соли 1962 инқилоби ҷумҳурӣ. Аз соли 2015 Таъиз маркази асосии муҳосираи дароз-муддати ҳусиҳо ва марказонии бўҳрони башардӯстона аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Таъиз дар домани кӯҳи Ҷабал Сабр (3070 м), дар баландии 1400 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил-гарм буда, ҳарорати миёнаи солона +20°C, борони мавсумӣ ҳангоми мунсуни тобистона. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Таъиз пеш аз ҷанг тахминан 615 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-мусулмонони суннии шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Таъиз бар нассоҷӣ, заргарӣ (Таъиз бо заргарии нуқраи худ машҳур аст), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ (қаҳва — Яман маркази таърихии қаҳва — мӯка дар наздикии Таъиз ҷой гирифтааст), мармарӣ ва тиҷорат асос меёфт. Ҷанг ва муҳосираи 2015 ба иқтисод зарбаи сахт зад. == Нақлиёт == Дар Таъиз Фурудгоҳи байналмилалии Таъиз ва шоҳроҳҳои калоне, ки шаҳрро бо Санъо, Адан ва Ҳудайда мепайвандад, амал мекарданд. Аз соли 2015 қисми инфрасохторро муҳосира маҳдуд кардааст. == Фарҳанг ва маориф == Дар Таъиз қалъаи таърихии Қалъаи Қаҳира (асри XII), масҷиди Маликаи Арво (асри XIII, саҳна-маҳсули намоёни меъмории Расулиён), маҷмааи мадрасаи Ашрафия ва бозорҳои анъанавӣ воқеъанд. Шаҳр маркази таърихии ҳунармандии нуқра-заргарии Яман ба ҳисоб меравад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Санъо]] * [[Адан]] * [[Иб]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Taizz Таъиз дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Яман]] [[Гурӯҳ:Яман]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] mgkkf8wjxmt4h4s04m2az04mgqi9gbn 0 331926 1475465 2026-06-09T04:32:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475465 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳудайда |номи аслӣ = الحديدة / al-Ḥudayda |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 617 871 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳудайда''' (ба арабӣ: ''الحديدة'', ''al-Ḥudayda'') — шаҳр ва бандари бузургтарини ҷанубу ғарбии [[Яман]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Ҳудайда.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Al-Hudaydah] — Encyclopædia Britannica</ref> Бандари Ҳудайда муҳимтарин дарвозаи воридоти кишвар буда, зиёда аз 70% ғизо ва кӯмаки башардӯстонаро ба Яман таҳвил медиҳад. Аҳолии шаҳр тахминан 600 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> 7vkj0adsglmzl4qc2aadhjb6ebqez2w 1475466 1475465 2026-06-09T04:32:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475466 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳудайда |номи аслӣ = الحديدة / al-Ḥudayda |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 617 871 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳудайда''' (ба арабӣ: ''الحديدة'', ''al-Ḥudayda'') — шаҳр ва бандари бузургтарини ҷанубу ғарбии [[Яман]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Ҳудайда.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Al-Hudaydah] — Encyclopædia Britannica</ref> Бандари Ҳудайда муҳимтарин дарвозаи воридоти кишвар буда, зиёда аз 70% ғизо ва кӯмаки башардӯстонаро ба Яман таҳвил медиҳад. Аҳолии шаҳр тахминан 600 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҳудайда дар асри XV ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар замони [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] ба бандари асосии Яман дар Баҳри Сурх табдил гардид. Усмониҳо шаҳрро муҳим карданд, бандар сохтанд ва обанбори Заҳдиро таҷдид карданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Ҳудайда яке аз муҳимтарин бандарҳои Яман гардид; соли 1961 СССР дар таркиби кӯмаки иқтисодӣ бандари заминавии замонавиро сохт. Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳр зери назорати ҳаракати ҳусиҳо қарор гирифт; декабри 2018 'Созишномаи Стокголм' роҷеъ ба оташбас дар Ҳудайда имзо шуд, аммо ҳолат то ҳол ноустувор аст. e856ir552hklnmc5qbx9b3o79ahjzwv 1475467 1475466 2026-06-09T04:32:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475467 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳудайда |номи аслӣ = الحديدة / al-Ḥudayda |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 617 871 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳудайда''' (ба арабӣ: ''الحديدة'', ''al-Ḥudayda'') — шаҳр ва бандари бузургтарини ҷанубу ғарбии [[Яман]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Ҳудайда.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Al-Hudaydah] — Encyclopædia Britannica</ref> Бандари Ҳудайда муҳимтарин дарвозаи воридоти кишвар буда, зиёда аз 70% ғизо ва кӯмаки башардӯстонаро ба Яман таҳвил медиҳад. Аҳолии шаҳр тахминан 600 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҳудайда дар асри XV ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар замони [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] ба бандари асосии Яман дар Баҳри Сурх табдил гардид. Усмониҳо шаҳрро муҳим карданд, бандар сохтанд ва обанбори Заҳдиро таҷдид карданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Ҳудайда яке аз муҳимтарин бандарҳои Яман гардид; соли 1961 СССР дар таркиби кӯмаки иқтисодӣ бандари заминавии замонавиро сохт. Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳр зери назорати ҳаракати ҳусиҳо қарор гирифт; декабри 2018 'Созишномаи Стокголм' роҷеъ ба оташбас дар Ҳудайда имзо шуд, аммо ҳолат то ҳол ноустувор аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳудайда дар канори дашти Тиҳама — навори танги соҳилии Ямани Ғарбӣ дар канори Баҳри Сурх — воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (то +40°C), зимистон муътадил, борон ноадиб. c66wqakw97dmwlgyzpn5tf9n7urj1p1 1475468 1475467 2026-06-09T04:33:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475468 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳудайда |номи аслӣ = الحديدة / al-Ḥudayda |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 617 871 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳудайда''' (ба арабӣ: ''الحديدة'', ''al-Ḥudayda'') — шаҳр ва бандари бузургтарини ҷанубу ғарбии [[Яман]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Ҳудайда.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Al-Hudaydah] — Encyclopædia Britannica</ref> Бандари Ҳудайда муҳимтарин дарвозаи воридоти кишвар буда, зиёда аз 70% ғизо ва кӯмаки башардӯстонаро ба Яман таҳвил медиҳад. Аҳолии шаҳр тахминан 600 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҳудайда дар асри XV ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар замони [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] ба бандари асосии Яман дар Баҳри Сурх табдил гардид. Усмониҳо шаҳрро муҳим карданд, бандар сохтанд ва обанбори Заҳдиро таҷдид карданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Ҳудайда яке аз муҳимтарин бандарҳои Яман гардид; соли 1961 СССР дар таркиби кӯмаки иқтисодӣ бандари заминавии замонавиро сохт. Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳр зери назорати ҳаракати ҳусиҳо қарор гирифт; декабри 2018 'Созишномаи Стокголм' роҷеъ ба оташбас дар Ҳудайда имзо шуд, аммо ҳолат то ҳол ноустувор аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳудайда дар канори дашти Тиҳама — навори танги соҳилии Ямани Ғарбӣ дар канори Баҳри Сурх — воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (то +40°C), зимистон муътадил, борон ноадиб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҳудайда тахминан 600 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ); ҷамоаҳои африқои шарқӣ (ҳабашитабор, сомолитабор) ва тиҳамия (мардуми соҳилӣ) низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> lvxa3gkuynbg8c7sh8tschfcyfashyg 1475469 1475468 2026-06-09T04:33:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475469 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳудайда |номи аслӣ = الحديدة / al-Ḥudayda |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 617 871 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳудайда''' (ба арабӣ: ''الحديدة'', ''al-Ḥudayda'') — шаҳр ва бандари бузургтарини ҷанубу ғарбии [[Яман]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Ҳудайда.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Al-Hudaydah] — Encyclopædia Britannica</ref> Бандари Ҳудайда муҳимтарин дарвозаи воридоти кишвар буда, зиёда аз 70% ғизо ва кӯмаки башардӯстонаро ба Яман таҳвил медиҳад. Аҳолии шаҳр тахминан 600 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҳудайда дар асри XV ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар замони [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] ба бандари асосии Яман дар Баҳри Сурх табдил гардид. Усмониҳо шаҳрро муҳим карданд, бандар сохтанд ва обанбори Заҳдиро таҷдид карданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Ҳудайда яке аз муҳимтарин бандарҳои Яман гардид; соли 1961 СССР дар таркиби кӯмаки иқтисодӣ бандари заминавии замонавиро сохт. Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳр зери назорати ҳаракати ҳусиҳо қарор гирифт; декабри 2018 'Созишномаи Стокголм' роҷеъ ба оташбас дар Ҳудайда имзо шуд, аммо ҳолат то ҳол ноустувор аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳудайда дар канори дашти Тиҳама — навори танги соҳилии Ямани Ғарбӣ дар канори Баҳри Сурх — воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (то +40°C), зимистон муътадил, борон ноадиб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҳудайда тахминан 600 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ); ҷамоаҳои африқои шарқӣ (ҳабашитабор, сомолитабор) ва тиҳамия (мардуми соҳилӣ) низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Бандари Ҳудайда дарвозаи асосии воридоти ғизо ва маҳсулоти насринагузари кишвар буда, зиёда аз 70% ғизои Яман тариқи он мегузарад. Иқтисоди шаҳр ба бандар, моҳигирӣ, коркарди моҳӣ, нассоҷӣ ва тиҷорат вобаста аст. 5gns0kowtl20ru559vzcx39l75fmk2o 1475470 1475469 2026-06-09T04:33:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475470 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳудайда |номи аслӣ = الحديدة / al-Ḥudayda |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 617 871 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳудайда''' (ба арабӣ: ''الحديدة'', ''al-Ḥudayda'') — шаҳр ва бандари бузургтарини ҷанубу ғарбии [[Яман]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Ҳудайда.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Al-Hudaydah] — Encyclopædia Britannica</ref> Бандари Ҳудайда муҳимтарин дарвозаи воридоти кишвар буда, зиёда аз 70% ғизо ва кӯмаки башардӯстонаро ба Яман таҳвил медиҳад. Аҳолии шаҳр тахминан 600 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҳудайда дар асри XV ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар замони [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] ба бандари асосии Яман дар Баҳри Сурх табдил гардид. Усмониҳо шаҳрро муҳим карданд, бандар сохтанд ва обанбори Заҳдиро таҷдид карданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Ҳудайда яке аз муҳимтарин бандарҳои Яман гардид; соли 1961 СССР дар таркиби кӯмаки иқтисодӣ бандари заминавии замонавиро сохт. Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳр зери назорати ҳаракати ҳусиҳо қарор гирифт; декабри 2018 'Созишномаи Стокголм' роҷеъ ба оташбас дар Ҳудайда имзо шуд, аммо ҳолат то ҳол ноустувор аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳудайда дар канори дашти Тиҳама — навори танги соҳилии Ямани Ғарбӣ дар канори Баҳри Сурх — воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (то +40°C), зимистон муътадил, борон ноадиб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҳудайда тахминан 600 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ); ҷамоаҳои африқои шарқӣ (ҳабашитабор, сомолитабор) ва тиҳамия (мардуми соҳилӣ) низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Бандари Ҳудайда дарвозаи асосии воридоти ғизо ва маҳсулоти насринагузари кишвар буда, зиёда аз 70% ғизои Яман тариқи он мегузарад. Иқтисоди шаҳр ба бандар, моҳигирӣ, коркарди моҳӣ, нассоҷӣ ва тиҷорат вобаста аст. == Нақлиёт == Дар Ҳудайда '''бандари Ҳудайда''', Фурудгоҳи байналмилалии Ҳудайда (солҳои 2015–2018 баста буд) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. ecx6k6max1uzbxyxhrv0dyqw0aol6cc 1475471 1475470 2026-06-09T04:33:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475471 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳудайда |номи аслӣ = الحديدة / al-Ḥudayda |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 617 871 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳудайда''' (ба арабӣ: ''الحديدة'', ''al-Ḥudayda'') — шаҳр ва бандари бузургтарини ҷанубу ғарбии [[Яман]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Ҳудайда.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Al-Hudaydah] — Encyclopædia Britannica</ref> Бандари Ҳудайда муҳимтарин дарвозаи воридоти кишвар буда, зиёда аз 70% ғизо ва кӯмаки башардӯстонаро ба Яман таҳвил медиҳад. Аҳолии шаҳр тахминан 600 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҳудайда дар асри XV ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар замони [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] ба бандари асосии Яман дар Баҳри Сурх табдил гардид. Усмониҳо шаҳрро муҳим карданд, бандар сохтанд ва обанбори Заҳдиро таҷдид карданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Ҳудайда яке аз муҳимтарин бандарҳои Яман гардид; соли 1961 СССР дар таркиби кӯмаки иқтисодӣ бандари заминавии замонавиро сохт. Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳр зери назорати ҳаракати ҳусиҳо қарор гирифт; декабри 2018 'Созишномаи Стокголм' роҷеъ ба оташбас дар Ҳудайда имзо шуд, аммо ҳолат то ҳол ноустувор аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳудайда дар канори дашти Тиҳама — навори танги соҳилии Ямани Ғарбӣ дар канори Баҳри Сурх — воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (то +40°C), зимистон муътадил, борон ноадиб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҳудайда тахминан 600 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ); ҷамоаҳои африқои шарқӣ (ҳабашитабор, сомолитабор) ва тиҳамия (мардуми соҳилӣ) низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Бандари Ҳудайда дарвозаи асосии воридоти ғизо ва маҳсулоти насринагузари кишвар буда, зиёда аз 70% ғизои Яман тариқи он мегузарад. Иқтисоди шаҳр ба бандар, моҳигирӣ, коркарди моҳӣ, нассоҷӣ ва тиҷорат вобаста аст. == Нақлиёт == Дар Ҳудайда '''бандари Ҳудайда''', Фурудгоҳи байналмилалии Ҳудайда (солҳои 2015–2018 баста буд) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Ҳудайда бо хонаҳои анъанавии Тиҳама — иморатҳои чӯбин-сангини мадрасаҳои кӯҳна — машҳур аст; мусиқии анъанавии тиҳамия бо барабани калон ва рақсҳои анъанавӣ машҳур мебошад. i6y6uoyo4vpf9etj0s30h39ve80c108 1475472 1475471 2026-06-09T04:33:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475472 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳудайда |номи аслӣ = الحديدة / al-Ḥudayda |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 617 871 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳудайда''' (ба арабӣ: ''الحديدة'', ''al-Ḥudayda'') — шаҳр ва бандари бузургтарини ҷанубу ғарбии [[Яман]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Ҳудайда.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Al-Hudaydah] — Encyclopædia Britannica</ref> Бандари Ҳудайда муҳимтарин дарвозаи воридоти кишвар буда, зиёда аз 70% ғизо ва кӯмаки башардӯстонаро ба Яман таҳвил медиҳад. Аҳолии шаҳр тахминан 600 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҳудайда дар асри XV ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар замони [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] ба бандари асосии Яман дар Баҳри Сурх табдил гардид. Усмониҳо шаҳрро муҳим карданд, бандар сохтанд ва обанбори Заҳдиро таҷдид карданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Ҳудайда яке аз муҳимтарин бандарҳои Яман гардид; соли 1961 СССР дар таркиби кӯмаки иқтисодӣ бандари заминавии замонавиро сохт. Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳр зери назорати ҳаракати ҳусиҳо қарор гирифт; декабри 2018 'Созишномаи Стокголм' роҷеъ ба оташбас дар Ҳудайда имзо шуд, аммо ҳолат то ҳол ноустувор аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳудайда дар канори дашти Тиҳама — навори танги соҳилии Ямани Ғарбӣ дар канори Баҳри Сурх — воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (то +40°C), зимистон муътадил, борон ноадиб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҳудайда тахминан 600 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ); ҷамоаҳои африқои шарқӣ (ҳабашитабор, сомолитабор) ва тиҳамия (мардуми соҳилӣ) низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Бандари Ҳудайда дарвозаи асосии воридоти ғизо ва маҳсулоти насринагузари кишвар буда, зиёда аз 70% ғизои Яман тариқи он мегузарад. Иқтисоди шаҳр ба бандар, моҳигирӣ, коркарди моҳӣ, нассоҷӣ ва тиҷорат вобаста аст. == Нақлиёт == Дар Ҳудайда '''бандари Ҳудайда''', Фурудгоҳи байналмилалии Ҳудайда (солҳои 2015–2018 баста буд) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Ҳудайда бо хонаҳои анъанавии Тиҳама — иморатҳои чӯбин-сангини мадрасаҳои кӯҳна — машҳур аст; мусиқии анъанавии тиҳамия бо барабани калон ва рақсҳои анъанавӣ машҳур мебошад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Баҳри Сурх]] * [[Санъо]] * [[Адан]] 0et06fmfrkhxfywt3umurq9gniko1az 1475473 1475472 2026-06-09T04:34:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475473 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳудайда |номи аслӣ = الحديدة / al-Ḥudayda |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 617 871 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳудайда''' (ба арабӣ: ''الحديدة'', ''al-Ḥudayda'') — шаҳр ва бандари бузургтарини ҷанубу ғарбии [[Яман]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Ҳудайда.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Al-Hudaydah] — Encyclopædia Britannica</ref> Бандари Ҳудайда муҳимтарин дарвозаи воридоти кишвар буда, зиёда аз 70% ғизо ва кӯмаки башардӯстонаро ба Яман таҳвил медиҳад. Аҳолии шаҳр тахминан 600 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҳудайда дар асри XV ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар замони [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] ба бандари асосии Яман дар Баҳри Сурх табдил гардид. Усмониҳо шаҳрро муҳим карданд, бандар сохтанд ва обанбори Заҳдиро таҷдид карданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Ҳудайда яке аз муҳимтарин бандарҳои Яман гардид; соли 1961 СССР дар таркиби кӯмаки иқтисодӣ бандари заминавии замонавиро сохт. Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳр зери назорати ҳаракати ҳусиҳо қарор гирифт; декабри 2018 'Созишномаи Стокголм' роҷеъ ба оташбас дар Ҳудайда имзо шуд, аммо ҳолат то ҳол ноустувор аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳудайда дар канори дашти Тиҳама — навори танги соҳилии Ямани Ғарбӣ дар канори Баҳри Сурх — воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (то +40°C), зимистон муътадил, борон ноадиб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҳудайда тахминан 600 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ); ҷамоаҳои африқои шарқӣ (ҳабашитабор, сомолитабор) ва тиҳамия (мардуми соҳилӣ) низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Бандари Ҳудайда дарвозаи асосии воридоти ғизо ва маҳсулоти насринагузари кишвар буда, зиёда аз 70% ғизои Яман тариқи он мегузарад. Иқтисоди шаҳр ба бандар, моҳигирӣ, коркарди моҳӣ, нассоҷӣ ва тиҷорат вобаста аст. == Нақлиёт == Дар Ҳудайда '''бандари Ҳудайда''', Фурудгоҳи байналмилалии Ҳудайда (солҳои 2015–2018 баста буд) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Ҳудайда бо хонаҳои анъанавии Тиҳама — иморатҳои чӯбин-сангини мадрасаҳои кӯҳна — машҳур аст; мусиқии анъанавии тиҳамия бо барабани калон ва рақсҳои анъанавӣ машҳур мебошад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Баҳри Сурх]] * [[Санъо]] * [[Адан]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} tejelcuf1zy4cbk0ng9qf9tqdkw6zct 1475474 1475473 2026-06-09T04:34:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475474 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳудайда |номи аслӣ = الحديدة / al-Ḥudayda |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 617 871 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳудайда''' (ба арабӣ: ''الحديدة'', ''al-Ḥudayda'') — шаҳр ва бандари бузургтарини ҷанубу ғарбии [[Яман]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Ҳудайда.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Al-Hudaydah] — Encyclopædia Britannica</ref> Бандари Ҳудайда муҳимтарин дарвозаи воридоти кишвар буда, зиёда аз 70% ғизо ва кӯмаки башардӯстонаро ба Яман таҳвил медиҳад. Аҳолии шаҳр тахминан 600 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҳудайда дар асри XV ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар замони [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] ба бандари асосии Яман дар Баҳри Сурх табдил гардид. Усмониҳо шаҳрро муҳим карданд, бандар сохтанд ва обанбори Заҳдиро таҷдид карданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Ҳудайда яке аз муҳимтарин бандарҳои Яман гардид; соли 1961 СССР дар таркиби кӯмаки иқтисодӣ бандари заминавии замонавиро сохт. Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳр зери назорати ҳаракати ҳусиҳо қарор гирифт; декабри 2018 'Созишномаи Стокголм' роҷеъ ба оташбас дар Ҳудайда имзо шуд, аммо ҳолат то ҳол ноустувор аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳудайда дар канори дашти Тиҳама — навори танги соҳилии Ямани Ғарбӣ дар канори Баҳри Сурх — воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (то +40°C), зимистон муътадил, борон ноадиб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҳудайда тахминан 600 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ); ҷамоаҳои африқои шарқӣ (ҳабашитабор, сомолитабор) ва тиҳамия (мардуми соҳилӣ) низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Бандари Ҳудайда дарвозаи асосии воридоти ғизо ва маҳсулоти насринагузари кишвар буда, зиёда аз 70% ғизои Яман тариқи он мегузарад. Иқтисоди шаҳр ба бандар, моҳигирӣ, коркарди моҳӣ, нассоҷӣ ва тиҷорат вобаста аст. == Нақлиёт == Дар Ҳудайда '''бандари Ҳудайда''', Фурудгоҳи байналмилалии Ҳудайда (солҳои 2015–2018 баста буд) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Ҳудайда бо хонаҳои анъанавии Тиҳама — иморатҳои чӯбин-сангини мадрасаҳои кӯҳна — машҳур аст; мусиқии анъанавии тиҳамия бо барабани калон ва рақсҳои анъанавӣ машҳур мебошад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Баҳри Сурх]] * [[Санъо]] * [[Адан]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Ҳудайда дар Encyclopædia Britannica] ez87rfzqz1q1bcvi99hyvvwmt7q7dmv 1475475 1475474 2026-06-09T04:34:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475475 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ҳудайда |номи аслӣ = الحديدة / al-Ḥudayda |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV |масоҳат = 46 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 617 871 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Ҳудайда''' (ба арабӣ: ''الحديدة'', ''al-Ḥudayda'') — шаҳр ва бандари бузургтарини ҷанубу ғарбии [[Яман]] дар канори [[Баҳри Сурх]], пойтахти вилояти Ҳудайда.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Al-Hudaydah] — Encyclopædia Britannica</ref> Бандари Ҳудайда муҳимтарин дарвозаи воридоти кишвар буда, зиёда аз 70% ғизо ва кӯмаки башардӯстонаро ба Яман таҳвил медиҳад. Аҳолии шаҳр тахминан 600 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Ҳудайда дар асри XV ҳамчун маҳалли хурди моҳигирӣ инкишоф ёфт ва аз асри XIX дар замони [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] ба бандари асосии Яман дар Баҳри Сурх табдил гардид. Усмониҳо шаҳрро муҳим карданд, бандар сохтанд ва обанбори Заҳдиро таҷдид карданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Ҳудайда яке аз муҳимтарин бандарҳои Яман гардид; соли 1961 СССР дар таркиби кӯмаки иқтисодӣ бандари заминавии замонавиро сохт. Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳр зери назорати ҳаракати ҳусиҳо қарор гирифт; декабри 2018 'Созишномаи Стокголм' роҷеъ ба оташбас дар Ҳудайда имзо шуд, аммо ҳолат то ҳол ноустувор аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Ҳудайда дар канори дашти Тиҳама — навори танги соҳилии Ямани Ғарбӣ дар канори Баҳри Сурх — воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (то +40°C), зимистон муътадил, борон ноадиб. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ҳудайда тахминан 600 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ); ҷамоаҳои африқои шарқӣ (ҳабашитабор, сомолитабор) ва тиҳамия (мардуми соҳилӣ) низ зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Бандари Ҳудайда дарвозаи асосии воридоти ғизо ва маҳсулоти насринагузари кишвар буда, зиёда аз 70% ғизои Яман тариқи он мегузарад. Иқтисоди шаҳр ба бандар, моҳигирӣ, коркарди моҳӣ, нассоҷӣ ва тиҷорат вобаста аст. == Нақлиёт == Дар Ҳудайда '''бандари Ҳудайда''', Фурудгоҳи байналмилалии Ҳудайда (солҳои 2015–2018 баста буд) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Ҳудайда бо хонаҳои анъанавии Тиҳама — иморатҳои чӯбин-сангини мадрасаҳои кӯҳна — машҳур аст; мусиқии анъанавии тиҳамия бо барабани калон ва рақсҳои анъанавӣ машҳур мебошад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Баҳри Сурх]] * [[Санъо]] * [[Адан]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Al-Hudaydah Ҳудайда дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Яман]] [[Гурӯҳ:Яман]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 54znmkmuitatz3pjyb7nl33mn3243lz 0 331927 1475476 2026-06-09T04:34:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475476 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъриб |номи аслӣ = مأرب / Maʾrib |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1090 |аҳолӣ = 16 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъриб''' (ба арабӣ: ''مأرب'', ''Maʾrib'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Маъриб, ки '''дар асрҳои VIII то милод то VI мелодӣ пойтахти шоҳии Сабея''' — яке аз қадимтарин ва тавонотарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marib Marib] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар канори шаҳри қадим харобаҳои бузурги '''сарбанди Маъриб''' — яке аз бузургтарин иморатҳои муҳандисии ҷаҳони қадим — ҷой гирифтаанд. Тибқи ривояти исломӣ, аз Маъриб '''маликаи Балкис (Билкис)''' — маликаи Сабея, ҳамзамони пайғамбар Сулаймон (а) — бархост.<ref name="brit" /> 1x9d8malbw3fki0rb3z03bd49by6gnu 1475477 1475476 2026-06-09T04:35:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475477 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъриб |номи аслӣ = مأرب / Maʾrib |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1090 |аҳолӣ = 16 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъриб''' (ба арабӣ: ''مأرب'', ''Maʾrib'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Маъриб, ки '''дар асрҳои VIII то милод то VI мелодӣ пойтахти шоҳии Сабея''' — яке аз қадимтарин ва тавонотарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marib Marib] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар канори шаҳри қадим харобаҳои бузурги '''сарбанди Маъриб''' — яке аз бузургтарин иморатҳои муҳандисии ҷаҳони қадим — ҷой гирифтаанд. Тибқи ривояти исломӣ, аз Маъриб '''маликаи Балкис (Билкис)''' — маликаи Сабея, ҳамзамони пайғамбар Сулаймон (а) — бархост.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Шоҳии Сабея''' (тахминан 1000 то милод – 275 мелодӣ) бо пойтахт Маъриб яке аз бузургтарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ буд. Тибқи Қуръон (сураи Намл, 22–44) ва Аҳди Қадим (Подшоҳон), '''маликаи Балкис''' аз Сабея ба зиёрати ҳаким Сулаймон (а) ба Уршалим (Қуддус) омад. Сабея бо тиҷорати ширу мирра, шарик ва атриёт сарватманд гардид ва бо Миср, Юнон ва Ҳиндустон робитаи тиҷоратӣ дошт.<ref name="brit" /> '''Сарбанди Маъриб''' тахминан асри VIII то милод барои абёр кардани водии хушки Маъриб сохта шуд; дарозии он ≈680 метр, баландиаш 16 метр, ва он зиёда аз 1500 сол кор мекард. Соли 575 мелодӣ сарбанд вайрон шуд, ки оқибат сарбандӣ беобии минтақа ва ҳиҷрати оммавии қабилаҳои сабеӣ ба шимоли Аравия (қиссаи қуръонии 'сайл ал-арим' — 'ҷориаи қаҳкаш') гардид. Соли 2000 архелогҳои олмонӣ боқимондаҳои сарбандро аз нав кашф карданд. Дар асри XX Маъриб шаҳри хурди биёбонӣ боқӣ монд; аз соли 1986 кашфи кони бузурги нафтии Маъриб онро ба маркази иқтисодии нав табдил дод. Аз соли 2015 шаҳр маркази асосии ҳукумати эътирофшудаи Яман дар муқобили ҳусиҳо аст. pqnfj7ynza8xs2g09tkzp0j87i7ndcw 1475478 1475477 2026-06-09T04:35:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475478 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъриб |номи аслӣ = مأرب / Maʾrib |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1090 |аҳолӣ = 16 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъриб''' (ба арабӣ: ''مأرب'', ''Maʾrib'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Маъриб, ки '''дар асрҳои VIII то милод то VI мелодӣ пойтахти шоҳии Сабея''' — яке аз қадимтарин ва тавонотарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marib Marib] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар канори шаҳри қадим харобаҳои бузурги '''сарбанди Маъриб''' — яке аз бузургтарин иморатҳои муҳандисии ҷаҳони қадим — ҷой гирифтаанд. Тибқи ривояти исломӣ, аз Маъриб '''маликаи Балкис (Билкис)''' — маликаи Сабея, ҳамзамони пайғамбар Сулаймон (а) — бархост.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Шоҳии Сабея''' (тахминан 1000 то милод – 275 мелодӣ) бо пойтахт Маъриб яке аз бузургтарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ буд. Тибқи Қуръон (сураи Намл, 22–44) ва Аҳди Қадим (Подшоҳон), '''маликаи Балкис''' аз Сабея ба зиёрати ҳаким Сулаймон (а) ба Уршалим (Қуддус) омад. Сабея бо тиҷорати ширу мирра, шарик ва атриёт сарватманд гардид ва бо Миср, Юнон ва Ҳиндустон робитаи тиҷоратӣ дошт.<ref name="brit" /> '''Сарбанди Маъриб''' тахминан асри VIII то милод барои абёр кардани водии хушки Маъриб сохта шуд; дарозии он ≈680 метр, баландиаш 16 метр, ва он зиёда аз 1500 сол кор мекард. Соли 575 мелодӣ сарбанд вайрон шуд, ки оқибат сарбандӣ беобии минтақа ва ҳиҷрати оммавии қабилаҳои сабеӣ ба шимоли Аравия (қиссаи қуръонии 'сайл ал-арим' — 'ҷориаи қаҳкаш') гардид. Соли 2000 архелогҳои олмонӣ боқимондаҳои сарбандро аз нав кашф карданд. Дар асри XX Маъриб шаҳри хурди биёбонӣ боқӣ монд; аз соли 1986 кашфи кони бузурги нафтии Маъриб онро ба маркази иқтисодии нав табдил дод. Аз соли 2015 шаҳр маркази асосии ҳукумати эътирофшудаи Яман дар муқобили ҳусиҳо аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъриб дар дашти биёбонии шарқии Яман, дар канори водии хушки Маъриб, дар баландии тахминан 1100 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. f6rjfc44lnambto1seza13n1h0xeexz 1475479 1475478 2026-06-09T04:35:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475479 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъриб |номи аслӣ = مأرب / Maʾrib |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1090 |аҳолӣ = 16 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъриб''' (ба арабӣ: ''مأرب'', ''Maʾrib'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Маъриб, ки '''дар асрҳои VIII то милод то VI мелодӣ пойтахти шоҳии Сабея''' — яке аз қадимтарин ва тавонотарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marib Marib] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар канори шаҳри қадим харобаҳои бузурги '''сарбанди Маъриб''' — яке аз бузургтарин иморатҳои муҳандисии ҷаҳони қадим — ҷой гирифтаанд. Тибқи ривояти исломӣ, аз Маъриб '''маликаи Балкис (Билкис)''' — маликаи Сабея, ҳамзамони пайғамбар Сулаймон (а) — бархост.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Шоҳии Сабея''' (тахминан 1000 то милод – 275 мелодӣ) бо пойтахт Маъриб яке аз бузургтарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ буд. Тибқи Қуръон (сураи Намл, 22–44) ва Аҳди Қадим (Подшоҳон), '''маликаи Балкис''' аз Сабея ба зиёрати ҳаким Сулаймон (а) ба Уршалим (Қуддус) омад. Сабея бо тиҷорати ширу мирра, шарик ва атриёт сарватманд гардид ва бо Миср, Юнон ва Ҳиндустон робитаи тиҷоратӣ дошт.<ref name="brit" /> '''Сарбанди Маъриб''' тахминан асри VIII то милод барои абёр кардани водии хушки Маъриб сохта шуд; дарозии он ≈680 метр, баландиаш 16 метр, ва он зиёда аз 1500 сол кор мекард. Соли 575 мелодӣ сарбанд вайрон шуд, ки оқибат сарбандӣ беобии минтақа ва ҳиҷрати оммавии қабилаҳои сабеӣ ба шимоли Аравия (қиссаи қуръонии 'сайл ал-арим' — 'ҷориаи қаҳкаш') гардид. Соли 2000 архелогҳои олмонӣ боқимондаҳои сарбандро аз нав кашф карданд. Дар асри XX Маъриб шаҳри хурди биёбонӣ боқӣ монд; аз соли 1986 кашфи кони бузурги нафтии Маъриб онро ба маркази иқтисодии нав табдил дод. Аз соли 2015 шаҳр маркази асосии ҳукумати эътирофшудаи Яман дар муқобили ҳусиҳо аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъриб дар дашти биёбонии шарқии Яман, дар канори водии хушки Маъриб, дар баландии тахминан 1100 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маъриб қабл аз ҷанг тахминан 16 ҳазор нафар буд; аз соли 2015 шумораи он бо паноҳҷӯёни дохилӣ зиёда аз 1 миллион нафар расидааст.<ref name="brit" /> 3lmjpcs8kymmifbyfi9mt5gh9fksn9y 1475480 1475479 2026-06-09T04:35:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475480 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъриб |номи аслӣ = مأرب / Maʾrib |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1090 |аҳолӣ = 16 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъриб''' (ба арабӣ: ''مأرب'', ''Maʾrib'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Маъриб, ки '''дар асрҳои VIII то милод то VI мелодӣ пойтахти шоҳии Сабея''' — яке аз қадимтарин ва тавонотарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marib Marib] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар канори шаҳри қадим харобаҳои бузурги '''сарбанди Маъриб''' — яке аз бузургтарин иморатҳои муҳандисии ҷаҳони қадим — ҷой гирифтаанд. Тибқи ривояти исломӣ, аз Маъриб '''маликаи Балкис (Билкис)''' — маликаи Сабея, ҳамзамони пайғамбар Сулаймон (а) — бархост.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Шоҳии Сабея''' (тахминан 1000 то милод – 275 мелодӣ) бо пойтахт Маъриб яке аз бузургтарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ буд. Тибқи Қуръон (сураи Намл, 22–44) ва Аҳди Қадим (Подшоҳон), '''маликаи Балкис''' аз Сабея ба зиёрати ҳаким Сулаймон (а) ба Уршалим (Қуддус) омад. Сабея бо тиҷорати ширу мирра, шарик ва атриёт сарватманд гардид ва бо Миср, Юнон ва Ҳиндустон робитаи тиҷоратӣ дошт.<ref name="brit" /> '''Сарбанди Маъриб''' тахминан асри VIII то милод барои абёр кардани водии хушки Маъриб сохта шуд; дарозии он ≈680 метр, баландиаш 16 метр, ва он зиёда аз 1500 сол кор мекард. Соли 575 мелодӣ сарбанд вайрон шуд, ки оқибат сарбандӣ беобии минтақа ва ҳиҷрати оммавии қабилаҳои сабеӣ ба шимоли Аравия (қиссаи қуръонии 'сайл ал-арим' — 'ҷориаи қаҳкаш') гардид. Соли 2000 архелогҳои олмонӣ боқимондаҳои сарбандро аз нав кашф карданд. Дар асри XX Маъриб шаҳри хурди биёбонӣ боқӣ монд; аз соли 1986 кашфи кони бузурги нафтии Маъриб онро ба маркази иқтисодии нав табдил дод. Аз соли 2015 шаҳр маркази асосии ҳукумати эътирофшудаи Яман дар муқобили ҳусиҳо аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъриб дар дашти биёбонии шарқии Яман, дар канори водии хушки Маъриб, дар баландии тахминан 1100 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маъриб қабл аз ҷанг тахминан 16 ҳазор нафар буд; аз соли 2015 шумораи он бо паноҳҷӯёни дохилӣ зиёда аз 1 миллион нафар расидааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъриб бар саноати нафту газ (кони Маъриб — асосии Яман) ва пас аз 2015 — кӯмаки байналмилалии башардӯстона ва ҳазинаҳои ҳукуматӣ асос меёбад. kkretvchiwqkhpd85wyyd91b7j5zfim 1475481 1475480 2026-06-09T04:35:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475481 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъриб |номи аслӣ = مأرب / Maʾrib |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1090 |аҳолӣ = 16 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъриб''' (ба арабӣ: ''مأرب'', ''Maʾrib'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Маъриб, ки '''дар асрҳои VIII то милод то VI мелодӣ пойтахти шоҳии Сабея''' — яке аз қадимтарин ва тавонотарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marib Marib] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар канори шаҳри қадим харобаҳои бузурги '''сарбанди Маъриб''' — яке аз бузургтарин иморатҳои муҳандисии ҷаҳони қадим — ҷой гирифтаанд. Тибқи ривояти исломӣ, аз Маъриб '''маликаи Балкис (Билкис)''' — маликаи Сабея, ҳамзамони пайғамбар Сулаймон (а) — бархост.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Шоҳии Сабея''' (тахминан 1000 то милод – 275 мелодӣ) бо пойтахт Маъриб яке аз бузургтарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ буд. Тибқи Қуръон (сураи Намл, 22–44) ва Аҳди Қадим (Подшоҳон), '''маликаи Балкис''' аз Сабея ба зиёрати ҳаким Сулаймон (а) ба Уршалим (Қуддус) омад. Сабея бо тиҷорати ширу мирра, шарик ва атриёт сарватманд гардид ва бо Миср, Юнон ва Ҳиндустон робитаи тиҷоратӣ дошт.<ref name="brit" /> '''Сарбанди Маъриб''' тахминан асри VIII то милод барои абёр кардани водии хушки Маъриб сохта шуд; дарозии он ≈680 метр, баландиаш 16 метр, ва он зиёда аз 1500 сол кор мекард. Соли 575 мелодӣ сарбанд вайрон шуд, ки оқибат сарбандӣ беобии минтақа ва ҳиҷрати оммавии қабилаҳои сабеӣ ба шимоли Аравия (қиссаи қуръонии 'сайл ал-арим' — 'ҷориаи қаҳкаш') гардид. Соли 2000 архелогҳои олмонӣ боқимондаҳои сарбандро аз нав кашф карданд. Дар асри XX Маъриб шаҳри хурди биёбонӣ боқӣ монд; аз соли 1986 кашфи кони бузурги нафтии Маъриб онро ба маркази иқтисодии нав табдил дод. Аз соли 2015 шаҳр маркази асосии ҳукумати эътирофшудаи Яман дар муқобили ҳусиҳо аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъриб дар дашти биёбонии шарқии Яман, дар канори водии хушки Маъриб, дар баландии тахминан 1100 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маъриб қабл аз ҷанг тахминан 16 ҳазор нафар буд; аз соли 2015 шумораи он бо паноҳҷӯёни дохилӣ зиёда аз 1 миллион нафар расидааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъриб бар саноати нафту газ (кони Маъриб — асосии Яман) ва пас аз 2015 — кӯмаки байналмилалии башардӯстона ва ҳазинаҳои ҳукуматӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маъриб Фурудгоҳи Маъриб (рейсҳои дохилӣ) ва шоҳроҳи Санъо–Маъриб амал мекунанд. 0ol0bf3h2sdb9f4mlidfut0lhi1ggrx 1475482 1475481 2026-06-09T04:36:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475482 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъриб |номи аслӣ = مأرب / Maʾrib |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1090 |аҳолӣ = 16 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъриб''' (ба арабӣ: ''مأرب'', ''Maʾrib'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Маъриб, ки '''дар асрҳои VIII то милод то VI мелодӣ пойтахти шоҳии Сабея''' — яке аз қадимтарин ва тавонотарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marib Marib] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар канори шаҳри қадим харобаҳои бузурги '''сарбанди Маъриб''' — яке аз бузургтарин иморатҳои муҳандисии ҷаҳони қадим — ҷой гирифтаанд. Тибқи ривояти исломӣ, аз Маъриб '''маликаи Балкис (Билкис)''' — маликаи Сабея, ҳамзамони пайғамбар Сулаймон (а) — бархост.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Шоҳии Сабея''' (тахминан 1000 то милод – 275 мелодӣ) бо пойтахт Маъриб яке аз бузургтарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ буд. Тибқи Қуръон (сураи Намл, 22–44) ва Аҳди Қадим (Подшоҳон), '''маликаи Балкис''' аз Сабея ба зиёрати ҳаким Сулаймон (а) ба Уршалим (Қуддус) омад. Сабея бо тиҷорати ширу мирра, шарик ва атриёт сарватманд гардид ва бо Миср, Юнон ва Ҳиндустон робитаи тиҷоратӣ дошт.<ref name="brit" /> '''Сарбанди Маъриб''' тахминан асри VIII то милод барои абёр кардани водии хушки Маъриб сохта шуд; дарозии он ≈680 метр, баландиаш 16 метр, ва он зиёда аз 1500 сол кор мекард. Соли 575 мелодӣ сарбанд вайрон шуд, ки оқибат сарбандӣ беобии минтақа ва ҳиҷрати оммавии қабилаҳои сабеӣ ба шимоли Аравия (қиссаи қуръонии 'сайл ал-арим' — 'ҷориаи қаҳкаш') гардид. Соли 2000 архелогҳои олмонӣ боқимондаҳои сарбандро аз нав кашф карданд. Дар асри XX Маъриб шаҳри хурди биёбонӣ боқӣ монд; аз соли 1986 кашфи кони бузурги нафтии Маъриб онро ба маркази иқтисодии нав табдил дод. Аз соли 2015 шаҳр маркази асосии ҳукумати эътирофшудаи Яман дар муқобили ҳусиҳо аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъриб дар дашти биёбонии шарқии Яман, дар канори водии хушки Маъриб, дар баландии тахминан 1100 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маъриб қабл аз ҷанг тахминан 16 ҳазор нафар буд; аз соли 2015 шумораи он бо паноҳҷӯёни дохилӣ зиёда аз 1 миллион нафар расидааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъриб бар саноати нафту газ (кони Маъриб — асосии Яман) ва пас аз 2015 — кӯмаки байналмилалии башардӯстона ва ҳазинаҳои ҳукуматӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маъриб Фурудгоҳи Маъриб (рейсҳои дохилӣ) ва шоҳроҳи Санъо–Маъриб амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Маъриб шаҳри харобаҳои бостонии бузургтарин дар Аравия''' аст: маъбадҳои Аввам ва Бар-ан (асрҳои VIII то милод, ҳарду бахшида ба офтоби Алмаках), '''сарбанди Маъриб''', тахти 'Аршуш-Балкис' ва маҷмаъаи кохҳои сабеӣ диққатро ҷалб мекунанд. Ёдгории муҳим: навиштаҷоти забони сабеӣ — қадимтарин навиштаҷоти аравӣ — дар маъбадҳои Маъриб ҳифз шудаанд. izqsjnkc0rvhoo9ulbtczxexityxyx0 1475483 1475482 2026-06-09T04:36:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475483 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъриб |номи аслӣ = مأرب / Maʾrib |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1090 |аҳолӣ = 16 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъриб''' (ба арабӣ: ''مأرب'', ''Maʾrib'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Маъриб, ки '''дар асрҳои VIII то милод то VI мелодӣ пойтахти шоҳии Сабея''' — яке аз қадимтарин ва тавонотарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marib Marib] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар канори шаҳри қадим харобаҳои бузурги '''сарбанди Маъриб''' — яке аз бузургтарин иморатҳои муҳандисии ҷаҳони қадим — ҷой гирифтаанд. Тибқи ривояти исломӣ, аз Маъриб '''маликаи Балкис (Билкис)''' — маликаи Сабея, ҳамзамони пайғамбар Сулаймон (а) — бархост.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Шоҳии Сабея''' (тахминан 1000 то милод – 275 мелодӣ) бо пойтахт Маъриб яке аз бузургтарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ буд. Тибқи Қуръон (сураи Намл, 22–44) ва Аҳди Қадим (Подшоҳон), '''маликаи Балкис''' аз Сабея ба зиёрати ҳаким Сулаймон (а) ба Уршалим (Қуддус) омад. Сабея бо тиҷорати ширу мирра, шарик ва атриёт сарватманд гардид ва бо Миср, Юнон ва Ҳиндустон робитаи тиҷоратӣ дошт.<ref name="brit" /> '''Сарбанди Маъриб''' тахминан асри VIII то милод барои абёр кардани водии хушки Маъриб сохта шуд; дарозии он ≈680 метр, баландиаш 16 метр, ва он зиёда аз 1500 сол кор мекард. Соли 575 мелодӣ сарбанд вайрон шуд, ки оқибат сарбандӣ беобии минтақа ва ҳиҷрати оммавии қабилаҳои сабеӣ ба шимоли Аравия (қиссаи қуръонии 'сайл ал-арим' — 'ҷориаи қаҳкаш') гардид. Соли 2000 архелогҳои олмонӣ боқимондаҳои сарбандро аз нав кашф карданд. Дар асри XX Маъриб шаҳри хурди биёбонӣ боқӣ монд; аз соли 1986 кашфи кони бузурги нафтии Маъриб онро ба маркази иқтисодии нав табдил дод. Аз соли 2015 шаҳр маркази асосии ҳукумати эътирофшудаи Яман дар муқобили ҳусиҳо аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъриб дар дашти биёбонии шарқии Яман, дар канори водии хушки Маъриб, дар баландии тахминан 1100 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маъриб қабл аз ҷанг тахминан 16 ҳазор нафар буд; аз соли 2015 шумораи он бо паноҳҷӯёни дохилӣ зиёда аз 1 миллион нафар расидааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъриб бар саноати нафту газ (кони Маъриб — асосии Яман) ва пас аз 2015 — кӯмаки байналмилалии башардӯстона ва ҳазинаҳои ҳукуматӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маъриб Фурудгоҳи Маъриб (рейсҳои дохилӣ) ва шоҳроҳи Санъо–Маъриб амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Маъриб шаҳри харобаҳои бостонии бузургтарин дар Аравия''' аст: маъбадҳои Аввам ва Бар-ан (асрҳои VIII то милод, ҳарду бахшида ба офтоби Алмаках), '''сарбанди Маъриб''', тахти 'Аршуш-Балкис' ва маҷмаъаи кохҳои сабеӣ диққатро ҷалб мекунанд. Ёдгории муҳим: навиштаҷоти забони сабеӣ — қадимтарин навиштаҷоти аравӣ — дар маъбадҳои Маъриб ҳифз шудаанд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Шоҳии Сабея]] * [[Балкис]] * [[Санъо]] h9h5i9xizmm65yvvzxl3d6o8j4z1bmn 1475484 1475483 2026-06-09T04:36:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475484 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъриб |номи аслӣ = مأرب / Maʾrib |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1090 |аҳолӣ = 16 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъриб''' (ба арабӣ: ''مأرب'', ''Maʾrib'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Маъриб, ки '''дар асрҳои VIII то милод то VI мелодӣ пойтахти шоҳии Сабея''' — яке аз қадимтарин ва тавонотарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marib Marib] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар канори шаҳри қадим харобаҳои бузурги '''сарбанди Маъриб''' — яке аз бузургтарин иморатҳои муҳандисии ҷаҳони қадим — ҷой гирифтаанд. Тибқи ривояти исломӣ, аз Маъриб '''маликаи Балкис (Билкис)''' — маликаи Сабея, ҳамзамони пайғамбар Сулаймон (а) — бархост.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Шоҳии Сабея''' (тахминан 1000 то милод – 275 мелодӣ) бо пойтахт Маъриб яке аз бузургтарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ буд. Тибқи Қуръон (сураи Намл, 22–44) ва Аҳди Қадим (Подшоҳон), '''маликаи Балкис''' аз Сабея ба зиёрати ҳаким Сулаймон (а) ба Уршалим (Қуддус) омад. Сабея бо тиҷорати ширу мирра, шарик ва атриёт сарватманд гардид ва бо Миср, Юнон ва Ҳиндустон робитаи тиҷоратӣ дошт.<ref name="brit" /> '''Сарбанди Маъриб''' тахминан асри VIII то милод барои абёр кардани водии хушки Маъриб сохта шуд; дарозии он ≈680 метр, баландиаш 16 метр, ва он зиёда аз 1500 сол кор мекард. Соли 575 мелодӣ сарбанд вайрон шуд, ки оқибат сарбандӣ беобии минтақа ва ҳиҷрати оммавии қабилаҳои сабеӣ ба шимоли Аравия (қиссаи қуръонии 'сайл ал-арим' — 'ҷориаи қаҳкаш') гардид. Соли 2000 архелогҳои олмонӣ боқимондаҳои сарбандро аз нав кашф карданд. Дар асри XX Маъриб шаҳри хурди биёбонӣ боқӣ монд; аз соли 1986 кашфи кони бузурги нафтии Маъриб онро ба маркази иқтисодии нав табдил дод. Аз соли 2015 шаҳр маркази асосии ҳукумати эътирофшудаи Яман дар муқобили ҳусиҳо аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъриб дар дашти биёбонии шарқии Яман, дар канори водии хушки Маъриб, дар баландии тахминан 1100 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маъриб қабл аз ҷанг тахминан 16 ҳазор нафар буд; аз соли 2015 шумораи он бо паноҳҷӯёни дохилӣ зиёда аз 1 миллион нафар расидааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъриб бар саноати нафту газ (кони Маъриб — асосии Яман) ва пас аз 2015 — кӯмаки байналмилалии башардӯстона ва ҳазинаҳои ҳукуматӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маъриб Фурудгоҳи Маъриб (рейсҳои дохилӣ) ва шоҳроҳи Санъо–Маъриб амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Маъриб шаҳри харобаҳои бостонии бузургтарин дар Аравия''' аст: маъбадҳои Аввам ва Бар-ан (асрҳои VIII то милод, ҳарду бахшида ба офтоби Алмаках), '''сарбанди Маъриб''', тахти 'Аршуш-Балкис' ва маҷмаъаи кохҳои сабеӣ диққатро ҷалб мекунанд. Ёдгории муҳим: навиштаҷоти забони сабеӣ — қадимтарин навиштаҷоти аравӣ — дар маъбадҳои Маъриб ҳифз шудаанд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Шоҳии Сабея]] * [[Балкис]] * [[Санъо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} b3b3iajj98svh5igw2zwsyaq663kf3x 1475485 1475484 2026-06-09T04:36:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475485 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъриб |номи аслӣ = مأرب / Maʾrib |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1090 |аҳолӣ = 16 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъриб''' (ба арабӣ: ''مأرب'', ''Maʾrib'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Маъриб, ки '''дар асрҳои VIII то милод то VI мелодӣ пойтахти шоҳии Сабея''' — яке аз қадимтарин ва тавонотарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marib Marib] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар канори шаҳри қадим харобаҳои бузурги '''сарбанди Маъриб''' — яке аз бузургтарин иморатҳои муҳандисии ҷаҳони қадим — ҷой гирифтаанд. Тибқи ривояти исломӣ, аз Маъриб '''маликаи Балкис (Билкис)''' — маликаи Сабея, ҳамзамони пайғамбар Сулаймон (а) — бархост.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Шоҳии Сабея''' (тахминан 1000 то милод – 275 мелодӣ) бо пойтахт Маъриб яке аз бузургтарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ буд. Тибқи Қуръон (сураи Намл, 22–44) ва Аҳди Қадим (Подшоҳон), '''маликаи Балкис''' аз Сабея ба зиёрати ҳаким Сулаймон (а) ба Уршалим (Қуддус) омад. Сабея бо тиҷорати ширу мирра, шарик ва атриёт сарватманд гардид ва бо Миср, Юнон ва Ҳиндустон робитаи тиҷоратӣ дошт.<ref name="brit" /> '''Сарбанди Маъриб''' тахминан асри VIII то милод барои абёр кардани водии хушки Маъриб сохта шуд; дарозии он ≈680 метр, баландиаш 16 метр, ва он зиёда аз 1500 сол кор мекард. Соли 575 мелодӣ сарбанд вайрон шуд, ки оқибат сарбандӣ беобии минтақа ва ҳиҷрати оммавии қабилаҳои сабеӣ ба шимоли Аравия (қиссаи қуръонии 'сайл ал-арим' — 'ҷориаи қаҳкаш') гардид. Соли 2000 архелогҳои олмонӣ боқимондаҳои сарбандро аз нав кашф карданд. Дар асри XX Маъриб шаҳри хурди биёбонӣ боқӣ монд; аз соли 1986 кашфи кони бузурги нафтии Маъриб онро ба маркази иқтисодии нав табдил дод. Аз соли 2015 шаҳр маркази асосии ҳукумати эътирофшудаи Яман дар муқобили ҳусиҳо аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъриб дар дашти биёбонии шарқии Яман, дар канори водии хушки Маъриб, дар баландии тахминан 1100 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маъриб қабл аз ҷанг тахминан 16 ҳазор нафар буд; аз соли 2015 шумораи он бо паноҳҷӯёни дохилӣ зиёда аз 1 миллион нафар расидааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъриб бар саноати нафту газ (кони Маъриб — асосии Яман) ва пас аз 2015 — кӯмаки байналмилалии башардӯстона ва ҳазинаҳои ҳукуматӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маъриб Фурудгоҳи Маъриб (рейсҳои дохилӣ) ва шоҳроҳи Санъо–Маъриб амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Маъриб шаҳри харобаҳои бостонии бузургтарин дар Аравия''' аст: маъбадҳои Аввам ва Бар-ан (асрҳои VIII то милод, ҳарду бахшида ба офтоби Алмаках), '''сарбанди Маъриб''', тахти 'Аршуш-Балкис' ва маҷмаъаи кохҳои сабеӣ диққатро ҷалб мекунанд. Ёдгории муҳим: навиштаҷоти забони сабеӣ — қадимтарин навиштаҷоти аравӣ — дар маъбадҳои Маъриб ҳифз шудаанд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Шоҳии Сабея]] * [[Балкис]] * [[Санъо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Marib Маъриб дар Encyclopædia Britannica] c3jw0x7n5mkvo2e880rjqv5exgzy0qu 1475486 1475485 2026-06-09T04:36:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475486 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маъриб |номи аслӣ = مأرب / Maʾrib |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 27|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VIII то милод |масоҳат = 13 |баландии маркази МА = 1090 |аҳолӣ = 16 794 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Маъриб''' (ба арабӣ: ''مأرب'', ''Maʾrib'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Маъриб, ки '''дар асрҳои VIII то милод то VI мелодӣ пойтахти шоҳии Сабея''' — яке аз қадимтарин ва тавонотарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ — буд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marib Marib] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар канори шаҳри қадим харобаҳои бузурги '''сарбанди Маъриб''' — яке аз бузургтарин иморатҳои муҳандисии ҷаҳони қадим — ҷой гирифтаанд. Тибқи ривояти исломӣ, аз Маъриб '''маликаи Балкис (Билкис)''' — маликаи Сабея, ҳамзамони пайғамбар Сулаймон (а) — бархост.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Шоҳии Сабея''' (тахминан 1000 то милод – 275 мелодӣ) бо пойтахт Маъриб яке аз бузургтарин давлатҳои Аравияи Ҷанубӣ буд. Тибқи Қуръон (сураи Намл, 22–44) ва Аҳди Қадим (Подшоҳон), '''маликаи Балкис''' аз Сабея ба зиёрати ҳаким Сулаймон (а) ба Уршалим (Қуддус) омад. Сабея бо тиҷорати ширу мирра, шарик ва атриёт сарватманд гардид ва бо Миср, Юнон ва Ҳиндустон робитаи тиҷоратӣ дошт.<ref name="brit" /> '''Сарбанди Маъриб''' тахминан асри VIII то милод барои абёр кардани водии хушки Маъриб сохта шуд; дарозии он ≈680 метр, баландиаш 16 метр, ва он зиёда аз 1500 сол кор мекард. Соли 575 мелодӣ сарбанд вайрон шуд, ки оқибат сарбандӣ беобии минтақа ва ҳиҷрати оммавии қабилаҳои сабеӣ ба шимоли Аравия (қиссаи қуръонии 'сайл ал-арим' — 'ҷориаи қаҳкаш') гардид. Соли 2000 архелогҳои олмонӣ боқимондаҳои сарбандро аз нав кашф карданд. Дар асри XX Маъриб шаҳри хурди биёбонӣ боқӣ монд; аз соли 1986 кашфи кони бузурги нафтии Маъриб онро ба маркази иқтисодии нав табдил дод. Аз соли 2015 шаҳр маркази асосии ҳукумати эътирофшудаи Яман дар муқобили ҳусиҳо аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маъриб дар дашти биёбонии шарқии Яман, дар канори водии хушки Маъриб, дар баландии тахминан 1100 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маъриб қабл аз ҷанг тахминан 16 ҳазор нафар буд; аз соли 2015 шумораи он бо паноҳҷӯёни дохилӣ зиёда аз 1 миллион нафар расидааст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маъриб бар саноати нафту газ (кони Маъриб — асосии Яман) ва пас аз 2015 — кӯмаки байналмилалии башардӯстона ва ҳазинаҳои ҳукуматӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маъриб Фурудгоҳи Маъриб (рейсҳои дохилӣ) ва шоҳроҳи Санъо–Маъриб амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Маъриб шаҳри харобаҳои бостонии бузургтарин дар Аравия''' аст: маъбадҳои Аввам ва Бар-ан (асрҳои VIII то милод, ҳарду бахшида ба офтоби Алмаках), '''сарбанди Маъриб''', тахти 'Аршуш-Балкис' ва маҷмаъаи кохҳои сабеӣ диққатро ҷалб мекунанд. Ёдгории муҳим: навиштаҷоти забони сабеӣ — қадимтарин навиштаҷоти аравӣ — дар маъбадҳои Маъриб ҳифз шудаанд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Шоҳии Сабея]] * [[Балкис]] * [[Санъо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Marib Маъриб дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Яман]] [[Гурӯҳ:Яман]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] nr10gvu6wj9p47fknuqcfqq3r28y4t2 0 331928 1475487 2026-06-09T04:37:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475487 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Иб |номи аслӣ = إب / Ibb |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 2050 |аҳолӣ = 234 837 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Иб''' (ба арабӣ: ''إب'', ''Ibb'') — шаҳр дар маркази [[Яман]], пойтахти вилояти Иб, дар баландии тахминан 2000 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ibb-Yemen Ibb] — Encyclopædia Britannica</ref> Иб бо номи '''«вилояти сабз»''' маъруф аст, зеро аз сабаби борони мунсунии мунтазам ва иқлими муътадили баландкӯҳӣ яке аз серзамин ва сабзтарин минтақаҳои нимҷазираи Араб ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр тахминан 234 ҳазор нафар буда, Иб шаҳри сераҳолитарин дар Яман пас аз Санъо, Адан, Таъиз ва Ҳудайда мебошад.<ref name="brit" /> 9z5y1vv5iwe34e4qopyjy8n0c14bxsz 1475488 1475487 2026-06-09T04:37:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475488 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Иб |номи аслӣ = إب / Ibb |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 2050 |аҳолӣ = 234 837 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Иб''' (ба арабӣ: ''إب'', ''Ibb'') — шаҳр дар маркази [[Яман]], пойтахти вилояти Иб, дар баландии тахминан 2000 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ibb-Yemen Ibb] — Encyclopædia Britannica</ref> Иб бо номи '''«вилояти сабз»''' маъруф аст, зеро аз сабаби борони мунсунии мунтазам ва иқлими муътадили баландкӯҳӣ яке аз серзамин ва сабзтарин минтақаҳои нимҷазираи Араб ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр тахминан 234 ҳазор нафар буда, Иб шаҳри сераҳолитарин дар Яман пас аз Санъо, Адан, Таъиз ва Ҳудайда мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Иб дар асрҳои миёнаи Яман ҳамчун маркази вилоятии муҳим инкишоф ёфт ва дар асри XIV маркази муҳими низомии давлати Расулиён буд. Дар асри XVI шаҳр зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас имоматии Зайдӣ қарор гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Иб маркази муҳими тиҷорати кишоварзии минтақа боқӣ монд. Аз соли 2014 шаҳр зери назорати ҳусиҳо мебошад ва нисбатан осоиш — нисбат ба Таъиз ё Адан — буд. 2g88p0pap5wwozgly4sj6ktd3fxjrsn 1475489 1475488 2026-06-09T04:37:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475489 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Иб |номи аслӣ = إب / Ibb |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 2050 |аҳолӣ = 234 837 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Иб''' (ба арабӣ: ''إب'', ''Ibb'') — шаҳр дар маркази [[Яман]], пойтахти вилояти Иб, дар баландии тахминан 2000 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ibb-Yemen Ibb] — Encyclopædia Britannica</ref> Иб бо номи '''«вилояти сабз»''' маъруф аст, зеро аз сабаби борони мунсунии мунтазам ва иқлими муътадили баландкӯҳӣ яке аз серзамин ва сабзтарин минтақаҳои нимҷазираи Араб ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр тахминан 234 ҳазор нафар буда, Иб шаҳри сераҳолитарин дар Яман пас аз Санъо, Адан, Таъиз ва Ҳудайда мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Иб дар асрҳои миёнаи Яман ҳамчун маркази вилоятии муҳим инкишоф ёфт ва дар асри XIV маркази муҳими низомии давлати Расулиён буд. Дар асри XVI шаҳр зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас имоматии Зайдӣ қарор гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Иб маркази муҳими тиҷорати кишоварзии минтақа боқӣ монд. Аз соли 2014 шаҳр зери назорати ҳусиҳо мебошад ва нисбатан осоиш — нисбат ба Таъиз ё Адан — буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Иб дар маркази Ямани кӯҳсорӣ, дар домани кӯҳи Ҷабал Базир, дар баландии 2050 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад — тобистон муътадили намнок (борон), зимистон сард-салқин. Иб '''яке аз сершабнтарин шаҳрҳои Яман''' аст ва борони солонааш зиёда аз 1000 миллиметр буда метавонад. pktshqob5zgmzwlpvqawi4vgmbddutx 1475490 1475489 2026-06-09T04:37:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475490 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Иб |номи аслӣ = إب / Ibb |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 2050 |аҳолӣ = 234 837 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Иб''' (ба арабӣ: ''إب'', ''Ibb'') — шаҳр дар маркази [[Яман]], пойтахти вилояти Иб, дар баландии тахминан 2000 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ibb-Yemen Ibb] — Encyclopædia Britannica</ref> Иб бо номи '''«вилояти сабз»''' маъруф аст, зеро аз сабаби борони мунсунии мунтазам ва иқлими муътадили баландкӯҳӣ яке аз серзамин ва сабзтарин минтақаҳои нимҷазираи Араб ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр тахминан 234 ҳазор нафар буда, Иб шаҳри сераҳолитарин дар Яман пас аз Санъо, Адан, Таъиз ва Ҳудайда мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Иб дар асрҳои миёнаи Яман ҳамчун маркази вилоятии муҳим инкишоф ёфт ва дар асри XIV маркази муҳими низомии давлати Расулиён буд. Дар асри XVI шаҳр зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас имоматии Зайдӣ қарор гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Иб маркази муҳими тиҷорати кишоварзии минтақа боқӣ монд. Аз соли 2014 шаҳр зери назорати ҳусиҳо мебошад ва нисбатан осоиш — нисбат ба Таъиз ё Адан — буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Иб дар маркази Ямани кӯҳсорӣ, дар домани кӯҳи Ҷабал Базир, дар баландии 2050 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад — тобистон муътадили намнок (борон), зимистон сард-салқин. Иб '''яке аз сершабнтарин шаҳрҳои Яман''' аст ва борони солонааш зиёда аз 1000 миллиметр буда метавонад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Иб тахминан 234 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> 2ne3mj8bblyzxucuw1k2q88x63kau4q 1475491 1475490 2026-06-09T04:38:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475491 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Иб |номи аслӣ = إب / Ibb |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 2050 |аҳолӣ = 234 837 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Иб''' (ба арабӣ: ''إب'', ''Ibb'') — шаҳр дар маркази [[Яман]], пойтахти вилояти Иб, дар баландии тахминан 2000 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ibb-Yemen Ibb] — Encyclopædia Britannica</ref> Иб бо номи '''«вилояти сабз»''' маъруф аст, зеро аз сабаби борони мунсунии мунтазам ва иқлими муътадили баландкӯҳӣ яке аз серзамин ва сабзтарин минтақаҳои нимҷазираи Араб ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр тахминан 234 ҳазор нафар буда, Иб шаҳри сераҳолитарин дар Яман пас аз Санъо, Адан, Таъиз ва Ҳудайда мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Иб дар асрҳои миёнаи Яман ҳамчун маркази вилоятии муҳим инкишоф ёфт ва дар асри XIV маркази муҳими низомии давлати Расулиён буд. Дар асри XVI шаҳр зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас имоматии Зайдӣ қарор гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Иб маркази муҳими тиҷорати кишоварзии минтақа боқӣ монд. Аз соли 2014 шаҳр зери назорати ҳусиҳо мебошад ва нисбатан осоиш — нисбат ба Таъиз ё Адан — буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Иб дар маркази Ямани кӯҳсорӣ, дар домани кӯҳи Ҷабал Базир, дар баландии 2050 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад — тобистон муътадили намнок (борон), зимистон сард-салқин. Иб '''яке аз сершабнтарин шаҳрҳои Яман''' аст ва борони солонааш зиёда аз 1000 миллиметр буда метавонад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Иб тахминан 234 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Иб бар кишоварзӣ (қаҳва, қат, ҷугара, мева) ва тиҷорати минтақавӣ асос меёбад. Минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони қат — растании мухаддири маъмулии яманӣ — мебошад. tjz8y7gwur10wsoj9p2n0e5po2q59hc 1475492 1475491 2026-06-09T04:38:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475492 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Иб |номи аслӣ = إب / Ibb |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 2050 |аҳолӣ = 234 837 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Иб''' (ба арабӣ: ''إب'', ''Ibb'') — шаҳр дар маркази [[Яман]], пойтахти вилояти Иб, дар баландии тахминан 2000 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ibb-Yemen Ibb] — Encyclopædia Britannica</ref> Иб бо номи '''«вилояти сабз»''' маъруф аст, зеро аз сабаби борони мунсунии мунтазам ва иқлими муътадили баландкӯҳӣ яке аз серзамин ва сабзтарин минтақаҳои нимҷазираи Араб ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр тахминан 234 ҳазор нафар буда, Иб шаҳри сераҳолитарин дар Яман пас аз Санъо, Адан, Таъиз ва Ҳудайда мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Иб дар асрҳои миёнаи Яман ҳамчун маркази вилоятии муҳим инкишоф ёфт ва дар асри XIV маркази муҳими низомии давлати Расулиён буд. Дар асри XVI шаҳр зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас имоматии Зайдӣ қарор гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Иб маркази муҳими тиҷорати кишоварзии минтақа боқӣ монд. Аз соли 2014 шаҳр зери назорати ҳусиҳо мебошад ва нисбатан осоиш — нисбат ба Таъиз ё Адан — буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Иб дар маркази Ямани кӯҳсорӣ, дар домани кӯҳи Ҷабал Базир, дар баландии 2050 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад — тобистон муътадили намнок (борон), зимистон сард-салқин. Иб '''яке аз сершабнтарин шаҳрҳои Яман''' аст ва борони солонааш зиёда аз 1000 миллиметр буда метавонад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Иб тахминан 234 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Иб бар кишоварзӣ (қаҳва, қат, ҷугара, мева) ва тиҷорати минтақавӣ асос меёбад. Минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони қат — растании мухаддири маъмулии яманӣ — мебошад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Санъо–Таъиз шаҳри Ибро мепайвандад. Фурудгоҳ дар наздикии шаҳр нест; рейсҳои наздиктарин аз Санъо. sy059qv2tprgqssnv3g1tamulovcofv 1475493 1475492 2026-06-09T04:38:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475493 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Иб |номи аслӣ = إب / Ibb |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 2050 |аҳолӣ = 234 837 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Иб''' (ба арабӣ: ''إب'', ''Ibb'') — шаҳр дар маркази [[Яман]], пойтахти вилояти Иб, дар баландии тахминан 2000 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ibb-Yemen Ibb] — Encyclopædia Britannica</ref> Иб бо номи '''«вилояти сабз»''' маъруф аст, зеро аз сабаби борони мунсунии мунтазам ва иқлими муътадили баландкӯҳӣ яке аз серзамин ва сабзтарин минтақаҳои нимҷазираи Араб ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр тахминан 234 ҳазор нафар буда, Иб шаҳри сераҳолитарин дар Яман пас аз Санъо, Адан, Таъиз ва Ҳудайда мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Иб дар асрҳои миёнаи Яман ҳамчун маркази вилоятии муҳим инкишоф ёфт ва дар асри XIV маркази муҳими низомии давлати Расулиён буд. Дар асри XVI шаҳр зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас имоматии Зайдӣ қарор гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Иб маркази муҳими тиҷорати кишоварзии минтақа боқӣ монд. Аз соли 2014 шаҳр зери назорати ҳусиҳо мебошад ва нисбатан осоиш — нисбат ба Таъиз ё Адан — буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Иб дар маркази Ямани кӯҳсорӣ, дар домани кӯҳи Ҷабал Базир, дар баландии 2050 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад — тобистон муътадили намнок (борон), зимистон сард-салқин. Иб '''яке аз сершабнтарин шаҳрҳои Яман''' аст ва борони солонааш зиёда аз 1000 миллиметр буда метавонад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Иб тахминан 234 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Иб бар кишоварзӣ (қаҳва, қат, ҷугара, мева) ва тиҷорати минтақавӣ асос меёбад. Минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони қат — растании мухаддири маъмулии яманӣ — мебошад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Санъо–Таъиз шаҳри Ибро мепайвандад. Фурудгоҳ дар наздикии шаҳр нест; рейсҳои наздиктарин аз Санъо. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Иб бо хонаҳои сангини анъанавии Ямани кӯҳсорӣ, масҷидҳои таърихӣ ва бозорҳои маҳаллӣ машҳур аст. Шаҳр аз минтақаи кӯҳсорӣ бо тераса-замингирии қадимаи кишоварзӣ иҳота шудааст. hx857yxvok6jh3bgqhxqx53xm18mxmd 1475494 1475493 2026-06-09T04:38:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475494 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Иб |номи аслӣ = إب / Ibb |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 2050 |аҳолӣ = 234 837 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Иб''' (ба арабӣ: ''إب'', ''Ibb'') — шаҳр дар маркази [[Яман]], пойтахти вилояти Иб, дар баландии тахминан 2000 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ibb-Yemen Ibb] — Encyclopædia Britannica</ref> Иб бо номи '''«вилояти сабз»''' маъруф аст, зеро аз сабаби борони мунсунии мунтазам ва иқлими муътадили баландкӯҳӣ яке аз серзамин ва сабзтарин минтақаҳои нимҷазираи Араб ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр тахминан 234 ҳазор нафар буда, Иб шаҳри сераҳолитарин дар Яман пас аз Санъо, Адан, Таъиз ва Ҳудайда мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Иб дар асрҳои миёнаи Яман ҳамчун маркази вилоятии муҳим инкишоф ёфт ва дар асри XIV маркази муҳими низомии давлати Расулиён буд. Дар асри XVI шаҳр зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас имоматии Зайдӣ қарор гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Иб маркази муҳими тиҷорати кишоварзии минтақа боқӣ монд. Аз соли 2014 шаҳр зери назорати ҳусиҳо мебошад ва нисбатан осоиш — нисбат ба Таъиз ё Адан — буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Иб дар маркази Ямани кӯҳсорӣ, дар домани кӯҳи Ҷабал Базир, дар баландии 2050 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад — тобистон муътадили намнок (борон), зимистон сард-салқин. Иб '''яке аз сершабнтарин шаҳрҳои Яман''' аст ва борони солонааш зиёда аз 1000 миллиметр буда метавонад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Иб тахминан 234 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Иб бар кишоварзӣ (қаҳва, қат, ҷугара, мева) ва тиҷорати минтақавӣ асос меёбад. Минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони қат — растании мухаддири маъмулии яманӣ — мебошад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Санъо–Таъиз шаҳри Ибро мепайвандад. Фурудгоҳ дар наздикии шаҳр нест; рейсҳои наздиктарин аз Санъо. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Иб бо хонаҳои сангини анъанавии Ямани кӯҳсорӣ, масҷидҳои таърихӣ ва бозорҳои маҳаллӣ машҳур аст. Шаҳр аз минтақаи кӯҳсорӣ бо тераса-замингирии қадимаи кишоварзӣ иҳота шудааст. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Таъиз]] * [[Санъо]] ffb4fpxt2ahzn17qm5qezn9zsd9911f 1475495 1475494 2026-06-09T04:38:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475495 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Иб |номи аслӣ = إب / Ibb |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 2050 |аҳолӣ = 234 837 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Иб''' (ба арабӣ: ''إب'', ''Ibb'') — шаҳр дар маркази [[Яман]], пойтахти вилояти Иб, дар баландии тахминан 2000 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ibb-Yemen Ibb] — Encyclopædia Britannica</ref> Иб бо номи '''«вилояти сабз»''' маъруф аст, зеро аз сабаби борони мунсунии мунтазам ва иқлими муътадили баландкӯҳӣ яке аз серзамин ва сабзтарин минтақаҳои нимҷазираи Араб ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр тахминан 234 ҳазор нафар буда, Иб шаҳри сераҳолитарин дар Яман пас аз Санъо, Адан, Таъиз ва Ҳудайда мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Иб дар асрҳои миёнаи Яман ҳамчун маркази вилоятии муҳим инкишоф ёфт ва дар асри XIV маркази муҳими низомии давлати Расулиён буд. Дар асри XVI шаҳр зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас имоматии Зайдӣ қарор гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Иб маркази муҳими тиҷорати кишоварзии минтақа боқӣ монд. Аз соли 2014 шаҳр зери назорати ҳусиҳо мебошад ва нисбатан осоиш — нисбат ба Таъиз ё Адан — буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Иб дар маркази Ямани кӯҳсорӣ, дар домани кӯҳи Ҷабал Базир, дар баландии 2050 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад — тобистон муътадили намнок (борон), зимистон сард-салқин. Иб '''яке аз сершабнтарин шаҳрҳои Яман''' аст ва борони солонааш зиёда аз 1000 миллиметр буда метавонад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Иб тахминан 234 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Иб бар кишоварзӣ (қаҳва, қат, ҷугара, мева) ва тиҷорати минтақавӣ асос меёбад. Минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони қат — растании мухаддири маъмулии яманӣ — мебошад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Санъо–Таъиз шаҳри Ибро мепайвандад. Фурудгоҳ дар наздикии шаҳр нест; рейсҳои наздиктарин аз Санъо. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Иб бо хонаҳои сангини анъанавии Ямани кӯҳсорӣ, масҷидҳои таърихӣ ва бозорҳои маҳаллӣ машҳур аст. Шаҳр аз минтақаи кӯҳсорӣ бо тераса-замингирии қадимаи кишоварзӣ иҳота шудааст. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Таъиз]] * [[Санъо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} ppcxvoq35romn9nzzviz4g48hyylsc7 1475496 1475495 2026-06-09T04:39:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475496 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Иб |номи аслӣ = إب / Ibb |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 2050 |аҳолӣ = 234 837 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Иб''' (ба арабӣ: ''إب'', ''Ibb'') — шаҳр дар маркази [[Яман]], пойтахти вилояти Иб, дар баландии тахминан 2000 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ibb-Yemen Ibb] — Encyclopædia Britannica</ref> Иб бо номи '''«вилояти сабз»''' маъруф аст, зеро аз сабаби борони мунсунии мунтазам ва иқлими муътадили баландкӯҳӣ яке аз серзамин ва сабзтарин минтақаҳои нимҷазираи Араб ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр тахминан 234 ҳазор нафар буда, Иб шаҳри сераҳолитарин дар Яман пас аз Санъо, Адан, Таъиз ва Ҳудайда мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Иб дар асрҳои миёнаи Яман ҳамчун маркази вилоятии муҳим инкишоф ёфт ва дар асри XIV маркази муҳими низомии давлати Расулиён буд. Дар асри XVI шаҳр зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас имоматии Зайдӣ қарор гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Иб маркази муҳими тиҷорати кишоварзии минтақа боқӣ монд. Аз соли 2014 шаҳр зери назорати ҳусиҳо мебошад ва нисбатан осоиш — нисбат ба Таъиз ё Адан — буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Иб дар маркази Ямани кӯҳсорӣ, дар домани кӯҳи Ҷабал Базир, дар баландии 2050 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад — тобистон муътадили намнок (борон), зимистон сард-салқин. Иб '''яке аз сершабнтарин шаҳрҳои Яман''' аст ва борони солонааш зиёда аз 1000 миллиметр буда метавонад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Иб тахминан 234 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Иб бар кишоварзӣ (қаҳва, қат, ҷугара, мева) ва тиҷорати минтақавӣ асос меёбад. Минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони қат — растании мухаддири маъмулии яманӣ — мебошад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Санъо–Таъиз шаҳри Ибро мепайвандад. Фурудгоҳ дар наздикии шаҳр нест; рейсҳои наздиктарин аз Санъо. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Иб бо хонаҳои сангини анъанавии Ямани кӯҳсорӣ, масҷидҳои таърихӣ ва бозорҳои маҳаллӣ машҳур аст. Шаҳр аз минтақаи кӯҳсорӣ бо тераса-замингирии қадимаи кишоварзӣ иҳота шудааст. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Таъиз]] * [[Санъо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Ibb Иб дар Encyclopædia Britannica] 53x852986zqzor0yfbcybwpmmn9umhm 1475497 1475496 2026-06-09T04:39:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475497 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Иб |номи аслӣ = إب / Ibb |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 58|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 29 |баландии маркази МА = 2050 |аҳолӣ = 234 837 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Иб''' (ба арабӣ: ''إب'', ''Ibb'') — шаҳр дар маркази [[Яман]], пойтахти вилояти Иб, дар баландии тахминан 2000 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ibb-Yemen Ibb] — Encyclopædia Britannica</ref> Иб бо номи '''«вилояти сабз»''' маъруф аст, зеро аз сабаби борони мунсунии мунтазам ва иқлими муътадили баландкӯҳӣ яке аз серзамин ва сабзтарин минтақаҳои нимҷазираи Араб ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр тахминан 234 ҳазор нафар буда, Иб шаҳри сераҳолитарин дар Яман пас аз Санъо, Адан, Таъиз ва Ҳудайда мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Иб дар асрҳои миёнаи Яман ҳамчун маркази вилоятии муҳим инкишоф ёфт ва дар асри XIV маркази муҳими низомии давлати Расулиён буд. Дар асри XVI шаҳр зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]], сипас имоматии Зайдӣ қарор гирифт.<ref name="brit" /> Дар асри XX Иб маркази муҳими тиҷорати кишоварзии минтақа боқӣ монд. Аз соли 2014 шаҳр зери назорати ҳусиҳо мебошад ва нисбатан осоиш — нисбат ба Таъиз ё Адан — буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Иб дар маркази Ямани кӯҳсорӣ, дар домани кӯҳи Ҷабал Базир, дар баландии 2050 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он баландкӯҳии муътадил мебошад — тобистон муътадили намнок (борон), зимистон сард-салқин. Иб '''яке аз сершабнтарин шаҳрҳои Яман''' аст ва борони солонааш зиёда аз 1000 миллиметр буда метавонад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Иб тахминан 234 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Иб бар кишоварзӣ (қаҳва, қат, ҷугара, мева) ва тиҷорати минтақавӣ асос меёбад. Минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони қат — растании мухаддири маъмулии яманӣ — мебошад. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Санъо–Таъиз шаҳри Ибро мепайвандад. Фурудгоҳ дар наздикии шаҳр нест; рейсҳои наздиктарин аз Санъо. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Иб бо хонаҳои сангини анъанавии Ямани кӯҳсорӣ, масҷидҳои таърихӣ ва бозорҳои маҳаллӣ машҳур аст. Шаҳр аз минтақаи кӯҳсорӣ бо тераса-замингирии қадимаи кишоварзӣ иҳота шудааст. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Таъиз]] * [[Санъо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Ibb Иб дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Яман]] [[Гурӯҳ:Яман]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] egp0vapi30b4wkmf80erzyjw41hoq4u 0 331929 1475498 2026-06-09T04:39:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475498 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зинҷибор |номи аслӣ = زنجبار / Zinǧibār |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 70 801 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зинҷибор''' (ба арабӣ: ''زنجبار'', ''Zinǧibār'') — шаҳри ҷанубии [[Яман]], пойтахти вилояти Абъян, дар канори халиҷи Адан, тахминан 50 километр шарқи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zinjibar Zinjibar] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 70 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази муҳими вилояти Абъян ба ҳисоб меравад. Аз соли 2011 Зинҷибор бо набардҳои шадиди байни Артиши Яман ва гурӯҳҳои ҷиҳодии Ансор аш-Шариа машҳур аст.<ref name="brit" /> 6o0p3tsy9dljxclwdaxs1m1cndadco5 1475499 1475498 2026-06-09T04:39:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475499 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зинҷибор |номи аслӣ = زنجبار / Zinǧibār |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 70 801 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зинҷибор''' (ба арабӣ: ''زنجبار'', ''Zinǧibār'') — шаҳри ҷанубии [[Яман]], пойтахти вилояти Абъян, дар канори халиҷи Адан, тахминан 50 километр шарқи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zinjibar Zinjibar] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 70 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази муҳими вилояти Абъян ба ҳисоб меравад. Аз соли 2011 Зинҷибор бо набардҳои шадиди байни Артиши Яман ва гурӯҳҳои ҷиҳодии Ансор аш-Шариа машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи 'Зинҷибор' аз номи қадимаи [[Занзибар]]и Африқои Шарқӣ гирифта шудааст, ки робитаи таърихии тиҷоратии Яман бо қитъаи Африқо тариқи мардуми Хадрамаут аз худ нишон медиҳад. Дар асрҳои миёна Зинҷибор маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ буд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр пойтахти муваққатии султанати Фадлӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британия — гардид. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Зинҷибор ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд. Аз соли 2011 шаҳр маркази муҳими ҷиҳодиёни Ансор аш-Шариа (вобаста бо ал-Қоидаи Аравӣ) гардид; солҳои 2011–2012 ҷанги шадиди шаҳрӣ бо лашкари федералии Яман давом дошт. Бартарии амнияти Зинҷибор аз соли 2015 ҳам ноустувор боқӣ мондааст. rd9q9vt5e6ofhn8ct3mw2od5ehpkdor 1475500 1475499 2026-06-09T04:40:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475500 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зинҷибор |номи аслӣ = زنجبار / Zinǧibār |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 70 801 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зинҷибор''' (ба арабӣ: ''زنجبار'', ''Zinǧibār'') — шаҳри ҷанубии [[Яман]], пойтахти вилояти Абъян, дар канори халиҷи Адан, тахминан 50 километр шарқи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zinjibar Zinjibar] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 70 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази муҳими вилояти Абъян ба ҳисоб меравад. Аз соли 2011 Зинҷибор бо набардҳои шадиди байни Артиши Яман ва гурӯҳҳои ҷиҳодии Ансор аш-Шариа машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи 'Зинҷибор' аз номи қадимаи [[Занзибар]]и Африқои Шарқӣ гирифта шудааст, ки робитаи таърихии тиҷоратии Яман бо қитъаи Африқо тариқи мардуми Хадрамаут аз худ нишон медиҳад. Дар асрҳои миёна Зинҷибор маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ буд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр пойтахти муваққатии султанати Фадлӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британия — гардид. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Зинҷибор ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд. Аз соли 2011 шаҳр маркази муҳими ҷиҳодиёни Ансор аш-Шариа (вобаста бо ал-Қоидаи Аравӣ) гардид; солҳои 2011–2012 ҷанги шадиди шаҳрӣ бо лашкари федералии Яман давом дошт. Бартарии амнияти Зинҷибор аз соли 2015 ҳам ноустувор боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зинҷибор дар канори халиҷи Адан, дар дашти соҳилии тропикии Ямани Ҷанубӣ, дар баландии тахминан 10 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ. k0ty0qvckbmupw5aytl3fvg4f4g5ohd 1475501 1475500 2026-06-09T04:40:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475501 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зинҷибор |номи аслӣ = زنجبار / Zinǧibār |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 70 801 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зинҷибор''' (ба арабӣ: ''زنجبار'', ''Zinǧibār'') — шаҳри ҷанубии [[Яман]], пойтахти вилояти Абъян, дар канори халиҷи Адан, тахминан 50 километр шарқи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zinjibar Zinjibar] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 70 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази муҳими вилояти Абъян ба ҳисоб меравад. Аз соли 2011 Зинҷибор бо набардҳои шадиди байни Артиши Яман ва гурӯҳҳои ҷиҳодии Ансор аш-Шариа машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи 'Зинҷибор' аз номи қадимаи [[Занзибар]]и Африқои Шарқӣ гирифта шудааст, ки робитаи таърихии тиҷоратии Яман бо қитъаи Африқо тариқи мардуми Хадрамаут аз худ нишон медиҳад. Дар асрҳои миёна Зинҷибор маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ буд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр пойтахти муваққатии султанати Фадлӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британия — гардид. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Зинҷибор ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд. Аз соли 2011 шаҳр маркази муҳими ҷиҳодиёни Ансор аш-Шариа (вобаста бо ал-Қоидаи Аравӣ) гардид; солҳои 2011–2012 ҷанги шадиди шаҳрӣ бо лашкари федералии Яман давом дошт. Бартарии амнияти Зинҷибор аз соли 2015 ҳам ноустувор боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зинҷибор дар канори халиҷи Адан, дар дашти соҳилии тропикии Ямани Ҷанубӣ, дар баландии тахминан 10 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Зинҷибор тахминан 70 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> mckgbfee8jwd1qc2biwqa872rvkze14 1475502 1475501 2026-06-09T04:40:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475502 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зинҷибор |номи аслӣ = زنجبار / Zinǧibār |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 70 801 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зинҷибор''' (ба арабӣ: ''زنجبار'', ''Zinǧibār'') — шаҳри ҷанубии [[Яман]], пойтахти вилояти Абъян, дар канори халиҷи Адан, тахминан 50 километр шарқи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zinjibar Zinjibar] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 70 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази муҳими вилояти Абъян ба ҳисоб меравад. Аз соли 2011 Зинҷибор бо набардҳои шадиди байни Артиши Яман ва гурӯҳҳои ҷиҳодии Ансор аш-Шариа машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи 'Зинҷибор' аз номи қадимаи [[Занзибар]]и Африқои Шарқӣ гирифта шудааст, ки робитаи таърихии тиҷоратии Яман бо қитъаи Африқо тариқи мардуми Хадрамаут аз худ нишон медиҳад. Дар асрҳои миёна Зинҷибор маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ буд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр пойтахти муваққатии султанати Фадлӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британия — гардид. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Зинҷибор ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд. Аз соли 2011 шаҳр маркази муҳими ҷиҳодиёни Ансор аш-Шариа (вобаста бо ал-Қоидаи Аравӣ) гардид; солҳои 2011–2012 ҷанги шадиди шаҳрӣ бо лашкари федералии Яман давом дошт. Бартарии амнияти Зинҷибор аз соли 2015 ҳам ноустувор боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зинҷибор дар канори халиҷи Адан, дар дашти соҳилии тропикии Ямани Ҷанубӣ, дар баландии тахминан 10 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Зинҷибор тахминан 70 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Зинҷибор бар кишоварзии тропикии абёри (банана, манго, нийшакар), моҳигирӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Зерсохти иқтисодии шаҳр аз ҷанг сахт зарар дидааст. c6nhth3d2aocmyqpey2bq0dnmns5vxh 1475503 1475502 2026-06-09T04:40:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475503 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зинҷибор |номи аслӣ = زنجبار / Zinǧibār |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 70 801 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зинҷибор''' (ба арабӣ: ''زنجبار'', ''Zinǧibār'') — шаҳри ҷанубии [[Яман]], пойтахти вилояти Абъян, дар канори халиҷи Адан, тахминан 50 километр шарқи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zinjibar Zinjibar] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 70 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази муҳими вилояти Абъян ба ҳисоб меравад. Аз соли 2011 Зинҷибор бо набардҳои шадиди байни Артиши Яман ва гурӯҳҳои ҷиҳодии Ансор аш-Шариа машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи 'Зинҷибор' аз номи қадимаи [[Занзибар]]и Африқои Шарқӣ гирифта шудааст, ки робитаи таърихии тиҷоратии Яман бо қитъаи Африқо тариқи мардуми Хадрамаут аз худ нишон медиҳад. Дар асрҳои миёна Зинҷибор маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ буд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр пойтахти муваққатии султанати Фадлӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британия — гардид. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Зинҷибор ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд. Аз соли 2011 шаҳр маркази муҳими ҷиҳодиёни Ансор аш-Шариа (вобаста бо ал-Қоидаи Аравӣ) гардид; солҳои 2011–2012 ҷанги шадиди шаҳрӣ бо лашкари федералии Яман давом дошт. Бартарии амнияти Зинҷибор аз соли 2015 ҳам ноустувор боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зинҷибор дар канори халиҷи Адан, дар дашти соҳилии тропикии Ямани Ҷанубӣ, дар баландии тахминан 10 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Зинҷибор тахминан 70 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Зинҷибор бар кишоварзии тропикии абёри (банана, манго, нийшакар), моҳигирӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Зерсохти иқтисодии шаҳр аз ҷанг сахт зарар дидааст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Адан–Мукалла Зинҷиборро мепайвандад. Фурудгоҳҳои наздиктарин дар Адан ва Мукалла мавҷуданд. 9h1n66mjs5ehjf426qagsq46iijhvqq 1475504 1475503 2026-06-09T04:40:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475504 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зинҷибор |номи аслӣ = زنجبار / Zinǧibār |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 70 801 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зинҷибор''' (ба арабӣ: ''زنجبار'', ''Zinǧibār'') — шаҳри ҷанубии [[Яман]], пойтахти вилояти Абъян, дар канори халиҷи Адан, тахминан 50 километр шарқи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zinjibar Zinjibar] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 70 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази муҳими вилояти Абъян ба ҳисоб меравад. Аз соли 2011 Зинҷибор бо набардҳои шадиди байни Артиши Яман ва гурӯҳҳои ҷиҳодии Ансор аш-Шариа машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи 'Зинҷибор' аз номи қадимаи [[Занзибар]]и Африқои Шарқӣ гирифта шудааст, ки робитаи таърихии тиҷоратии Яман бо қитъаи Африқо тариқи мардуми Хадрамаут аз худ нишон медиҳад. Дар асрҳои миёна Зинҷибор маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ буд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр пойтахти муваққатии султанати Фадлӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британия — гардид. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Зинҷибор ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд. Аз соли 2011 шаҳр маркази муҳими ҷиҳодиёни Ансор аш-Шариа (вобаста бо ал-Қоидаи Аравӣ) гардид; солҳои 2011–2012 ҷанги шадиди шаҳрӣ бо лашкари федералии Яман давом дошт. Бартарии амнияти Зинҷибор аз соли 2015 ҳам ноустувор боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зинҷибор дар канори халиҷи Адан, дар дашти соҳилии тропикии Ямани Ҷанубӣ, дар баландии тахминан 10 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Зинҷибор тахминан 70 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Зинҷибор бар кишоварзии тропикии абёри (банана, манго, нийшакар), моҳигирӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Зерсохти иқтисодии шаҳр аз ҷанг сахт зарар дидааст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Адан–Мукалла Зинҷиборро мепайвандад. Фурудгоҳҳои наздиктарин дар Адан ва Мукалла мавҷуданд. == Фарҳанг ва маориф == Шаҳр меъмории анъанавии яманӣ-соҳилиро — хонаҳои якошёна аз санг ва гил, бо ҳавлиҳои дохилӣ — нигоҳ доштааст; ёдгориҳои султанати Фадлӣ ва масҷиди ҷомеи шаҳр маҳалли муҳим ҳисоб мешаванд. l34zgvojxz3ufbrth5w0d29615hihuy 1475505 1475504 2026-06-09T04:41:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475505 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зинҷибор |номи аслӣ = زنجبار / Zinǧibār |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 70 801 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зинҷибор''' (ба арабӣ: ''زنجبار'', ''Zinǧibār'') — шаҳри ҷанубии [[Яман]], пойтахти вилояти Абъян, дар канори халиҷи Адан, тахминан 50 километр шарқи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zinjibar Zinjibar] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 70 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази муҳими вилояти Абъян ба ҳисоб меравад. Аз соли 2011 Зинҷибор бо набардҳои шадиди байни Артиши Яман ва гурӯҳҳои ҷиҳодии Ансор аш-Шариа машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи 'Зинҷибор' аз номи қадимаи [[Занзибар]]и Африқои Шарқӣ гирифта шудааст, ки робитаи таърихии тиҷоратии Яман бо қитъаи Африқо тариқи мардуми Хадрамаут аз худ нишон медиҳад. Дар асрҳои миёна Зинҷибор маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ буд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр пойтахти муваққатии султанати Фадлӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британия — гардид. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Зинҷибор ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд. Аз соли 2011 шаҳр маркази муҳими ҷиҳодиёни Ансор аш-Шариа (вобаста бо ал-Қоидаи Аравӣ) гардид; солҳои 2011–2012 ҷанги шадиди шаҳрӣ бо лашкари федералии Яман давом дошт. Бартарии амнияти Зинҷибор аз соли 2015 ҳам ноустувор боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зинҷибор дар канори халиҷи Адан, дар дашти соҳилии тропикии Ямани Ҷанубӣ, дар баландии тахминан 10 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Зинҷибор тахминан 70 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Зинҷибор бар кишоварзии тропикии абёри (банана, манго, нийшакар), моҳигирӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Зерсохти иқтисодии шаҳр аз ҷанг сахт зарар дидааст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Адан–Мукалла Зинҷиборро мепайвандад. Фурудгоҳҳои наздиктарин дар Адан ва Мукалла мавҷуданд. == Фарҳанг ва маориф == Шаҳр меъмории анъанавии яманӣ-соҳилиро — хонаҳои якошёна аз санг ва гил, бо ҳавлиҳои дохилӣ — нигоҳ доштааст; ёдгориҳои султанати Фадлӣ ва масҷиди ҷомеи шаҳр маҳалли муҳим ҳисоб мешаванд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Адан]] * [[Халиҷи Адан]] * [[Мукалла]] biiy02m73e9jiscpw29uznvr6zxce0f 1475506 1475505 2026-06-09T04:41:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475506 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зинҷибор |номи аслӣ = زنجبار / Zinǧibār |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 70 801 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зинҷибор''' (ба арабӣ: ''زنجبار'', ''Zinǧibār'') — шаҳри ҷанубии [[Яман]], пойтахти вилояти Абъян, дар канори халиҷи Адан, тахминан 50 километр шарқи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zinjibar Zinjibar] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 70 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази муҳими вилояти Абъян ба ҳисоб меравад. Аз соли 2011 Зинҷибор бо набардҳои шадиди байни Артиши Яман ва гурӯҳҳои ҷиҳодии Ансор аш-Шариа машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи 'Зинҷибор' аз номи қадимаи [[Занзибар]]и Африқои Шарқӣ гирифта шудааст, ки робитаи таърихии тиҷоратии Яман бо қитъаи Африқо тариқи мардуми Хадрамаут аз худ нишон медиҳад. Дар асрҳои миёна Зинҷибор маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ буд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр пойтахти муваққатии султанати Фадлӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британия — гардид. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Зинҷибор ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд. Аз соли 2011 шаҳр маркази муҳими ҷиҳодиёни Ансор аш-Шариа (вобаста бо ал-Қоидаи Аравӣ) гардид; солҳои 2011–2012 ҷанги шадиди шаҳрӣ бо лашкари федералии Яман давом дошт. Бартарии амнияти Зинҷибор аз соли 2015 ҳам ноустувор боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зинҷибор дар канори халиҷи Адан, дар дашти соҳилии тропикии Ямани Ҷанубӣ, дар баландии тахминан 10 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Зинҷибор тахминан 70 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Зинҷибор бар кишоварзии тропикии абёри (банана, манго, нийшакар), моҳигирӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Зерсохти иқтисодии шаҳр аз ҷанг сахт зарар дидааст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Адан–Мукалла Зинҷиборро мепайвандад. Фурудгоҳҳои наздиктарин дар Адан ва Мукалла мавҷуданд. == Фарҳанг ва маориф == Шаҳр меъмории анъанавии яманӣ-соҳилиро — хонаҳои якошёна аз санг ва гил, бо ҳавлиҳои дохилӣ — нигоҳ доштааст; ёдгориҳои султанати Фадлӣ ва масҷиди ҷомеи шаҳр маҳалли муҳим ҳисоб мешаванд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Адан]] * [[Халиҷи Адан]] * [[Мукалла]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} cjsnzhocmojj8wnzc5oc0nlig4gpifp 1475507 1475506 2026-06-09T04:41:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475507 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зинҷибор |номи аслӣ = زنجبار / Zinǧibār |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 70 801 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зинҷибор''' (ба арабӣ: ''زنجبار'', ''Zinǧibār'') — шаҳри ҷанубии [[Яман]], пойтахти вилояти Абъян, дар канори халиҷи Адан, тахминан 50 километр шарқи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zinjibar Zinjibar] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 70 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази муҳими вилояти Абъян ба ҳисоб меравад. Аз соли 2011 Зинҷибор бо набардҳои шадиди байни Артиши Яман ва гурӯҳҳои ҷиҳодии Ансор аш-Шариа машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи 'Зинҷибор' аз номи қадимаи [[Занзибар]]и Африқои Шарқӣ гирифта шудааст, ки робитаи таърихии тиҷоратии Яман бо қитъаи Африқо тариқи мардуми Хадрамаут аз худ нишон медиҳад. Дар асрҳои миёна Зинҷибор маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ буд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр пойтахти муваққатии султанати Фадлӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британия — гардид. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Зинҷибор ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд. Аз соли 2011 шаҳр маркази муҳими ҷиҳодиёни Ансор аш-Шариа (вобаста бо ал-Қоидаи Аравӣ) гардид; солҳои 2011–2012 ҷанги шадиди шаҳрӣ бо лашкари федералии Яман давом дошт. Бартарии амнияти Зинҷибор аз соли 2015 ҳам ноустувор боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зинҷибор дар канори халиҷи Адан, дар дашти соҳилии тропикии Ямани Ҷанубӣ, дар баландии тахминан 10 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Зинҷибор тахминан 70 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Зинҷибор бар кишоварзии тропикии абёри (банана, манго, нийшакар), моҳигирӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Зерсохти иқтисодии шаҳр аз ҷанг сахт зарар дидааст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Адан–Мукалла Зинҷиборро мепайвандад. Фурудгоҳҳои наздиктарин дар Адан ва Мукалла мавҷуданд. == Фарҳанг ва маориф == Шаҳр меъмории анъанавии яманӣ-соҳилиро — хонаҳои якошёна аз санг ва гил, бо ҳавлиҳои дохилӣ — нигоҳ доштааст; ёдгориҳои султанати Фадлӣ ва масҷиди ҷомеи шаҳр маҳалли муҳим ҳисоб мешаванд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Адан]] * [[Халиҷи Адан]] * [[Мукалла]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Zinjibar Зинҷибор дар Encyclopædia Britannica] rh0bw32nmkbnm6tfvjd9fih6y9ftee3 1475508 1475507 2026-06-09T04:41:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475508 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Зинҷибор |номи аслӣ = زنجبار / Zinǧibār |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 8|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 45|lon_min = 22|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 14 |баландии маркази МА = 10 |аҳолӣ = 70 801 |соли барӯйхатгирӣ = 2004 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Зинҷибор''' (ба арабӣ: ''زنجبار'', ''Zinǧibār'') — шаҳри ҷанубии [[Яман]], пойтахти вилояти Абъян, дар канори халиҷи Адан, тахминан 50 километр шарқи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Zinjibar Zinjibar] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 70 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази муҳими вилояти Абъян ба ҳисоб меравад. Аз соли 2011 Зинҷибор бо набардҳои шадиди байни Артиши Яман ва гурӯҳҳои ҷиҳодии Ансор аш-Шариа машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Номи 'Зинҷибор' аз номи қадимаи [[Занзибар]]и Африқои Шарқӣ гирифта шудааст, ки робитаи таърихии тиҷоратии Яман бо қитъаи Африқо тариқи мардуми Хадрамаут аз худ нишон медиҳад. Дар асрҳои миёна Зинҷибор маҳалли хурди моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилӣ буд.<ref name="brit" /> Дар асри XX шаҳр пойтахти муваққатии султанати Фадлӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британия — гардид. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Зинҷибор ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд. Аз соли 2011 шаҳр маркази муҳими ҷиҳодиёни Ансор аш-Шариа (вобаста бо ал-Қоидаи Аравӣ) гардид; солҳои 2011–2012 ҷанги шадиди шаҳрӣ бо лашкари федералии Яман давом дошт. Бартарии амнияти Зинҷибор аз соли 2015 ҳам ноустувор боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Зинҷибор дар канори халиҷи Адан, дар дашти соҳилии тропикии Ямани Ҷанубӣ, дар баландии тахминан 10 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Зинҷибор тахминан 70 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Зинҷибор бар кишоварзии тропикии абёри (банана, манго, нийшакар), моҳигирӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Зерсохти иқтисодии шаҳр аз ҷанг сахт зарар дидааст. == Нақлиёт == Шоҳроҳи соҳилии Адан–Мукалла Зинҷиборро мепайвандад. Фурудгоҳҳои наздиктарин дар Адан ва Мукалла мавҷуданд. == Фарҳанг ва маориф == Шаҳр меъмории анъанавии яманӣ-соҳилиро — хонаҳои якошёна аз санг ва гил, бо ҳавлиҳои дохилӣ — нигоҳ доштааст; ёдгориҳои султанати Фадлӣ ва масҷиди ҷомеи шаҳр маҳалли муҳим ҳисоб мешаванд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Адан]] * [[Халиҷи Адан]] * [[Мукалла]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Zinjibar Зинҷибор дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Яман]] [[Гурӯҳ:Яман]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] rlgg0p2j99ho3k0c7rculn90gd2b3z1 0 331930 1475509 2026-06-09T04:42:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475509 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Шибам |номи аслӣ = شبام / Shibām |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 56|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III мелодӣ |масоҳат = 2 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Шибам''' (ба арабӣ: ''شبام'', ''Shibām'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]] дар вилояти Ҳазрамавт, дар водии Ҳазрамавт, машҳур бо номи '''«Манҳеттенитипи биёбон»''' ё «чикаготипи биёбон» — аз сабаби бурҷҳои нодираш аз гили мумкин-9–11 ошёна.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Shibam Shibam] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1982 маркази таърихии Шибам ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 7 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> h0uvcljth79odb8io1rja63pqk760kb 1475510 1475509 2026-06-09T04:42:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475510 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Шибам |номи аслӣ = شبام / Shibām |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 56|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III мелодӣ |масоҳат = 2 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Шибам''' (ба арабӣ: ''شبام'', ''Shibām'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]] дар вилояти Ҳазрамавт, дар водии Ҳазрамавт, машҳур бо номи '''«Манҳеттенитипи биёбон»''' ё «чикаготипи биёбон» — аз сабаби бурҷҳои нодираш аз гили мумкин-9–11 ошёна.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Shibam Shibam] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1982 маркази таърихии Шибам ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 7 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шибам дар асри III мелодӣ ҳамчун пойтахти давлати ҳазрамӣ инкишоф ёфт ва аз асрҳои III до VI мелодӣ маркази муҳими тиҷорати корвонии Аравияи Ҷанубӣ буд. Шаҳр баъдан зери ҳукмронии Ҳимёр ва пас аз қабули ислом (асри VII) маркази муҳими исломии минтақа гардид.<ref name="brit" /> '''Шакли имрӯзаи Шибам''' — шаҳри бурҷзаминии аз девори ягонаи муҳофизатӣ иҳотакарда — асосан асри XVI шакл гирифтааст. Тахминан 500 хонаи бурҷии 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) дар майдони хурд (≈4 га) ҷамъ омадаанд, ки '''онро қадимтарин осмонхаросҳои ҷаҳон''' меҳисобанд. Иморатҳо дорои девори то 50 метр баландӣ ва дар як ҷой ҷамъ омадан — барои муҳофизат аз ҳамлаҳои бадавиҳо. niba6voszipy88rxpj5mkvtahv97vze 1475511 1475510 2026-06-09T04:42:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475511 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Шибам |номи аслӣ = شبام / Shibām |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 56|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III мелодӣ |масоҳат = 2 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Шибам''' (ба арабӣ: ''شبام'', ''Shibām'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]] дар вилояти Ҳазрамавт, дар водии Ҳазрамавт, машҳур бо номи '''«Манҳеттенитипи биёбон»''' ё «чикаготипи биёбон» — аз сабаби бурҷҳои нодираш аз гили мумкин-9–11 ошёна.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Shibam Shibam] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1982 маркази таърихии Шибам ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 7 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шибам дар асри III мелодӣ ҳамчун пойтахти давлати ҳазрамӣ инкишоф ёфт ва аз асрҳои III до VI мелодӣ маркази муҳими тиҷорати корвонии Аравияи Ҷанубӣ буд. Шаҳр баъдан зери ҳукмронии Ҳимёр ва пас аз қабули ислом (асри VII) маркази муҳими исломии минтақа гардид.<ref name="brit" /> '''Шакли имрӯзаи Шибам''' — шаҳри бурҷзаминии аз девори ягонаи муҳофизатӣ иҳотакарда — асосан асри XVI шакл гирифтааст. Тахминан 500 хонаи бурҷии 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) дар майдони хурд (≈4 га) ҷамъ омадаанд, ки '''онро қадимтарин осмонхаросҳои ҷаҳон''' меҳисобанд. Иморатҳо дорои девори то 50 метр баландӣ ва дар як ҷой ҷамъ омадан — барои муҳофизат аз ҳамлаҳои бадавиҳо. == Ҷуғрофия ва иқлим == Шибам дар водии Ҳазрамавт — водии бузурги шарқии Яман, ки байни кӯҳҳои сангистон ҳамчун даррае майдонашро бо обу хок таъмин мекунад — дар баландии 470 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. 1lacoiyyqpqtvwq26g4l3wb8jwwhblf 1475512 1475511 2026-06-09T04:42:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475512 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Шибам |номи аслӣ = شبام / Shibām |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 56|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III мелодӣ |масоҳат = 2 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Шибам''' (ба арабӣ: ''شبام'', ''Shibām'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]] дар вилояти Ҳазрамавт, дар водии Ҳазрамавт, машҳур бо номи '''«Манҳеттенитипи биёбон»''' ё «чикаготипи биёбон» — аз сабаби бурҷҳои нодираш аз гили мумкин-9–11 ошёна.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Shibam Shibam] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1982 маркази таърихии Шибам ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 7 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шибам дар асри III мелодӣ ҳамчун пойтахти давлати ҳазрамӣ инкишоф ёфт ва аз асрҳои III до VI мелодӣ маркази муҳими тиҷорати корвонии Аравияи Ҷанубӣ буд. Шаҳр баъдан зери ҳукмронии Ҳимёр ва пас аз қабули ислом (асри VII) маркази муҳими исломии минтақа гардид.<ref name="brit" /> '''Шакли имрӯзаи Шибам''' — шаҳри бурҷзаминии аз девори ягонаи муҳофизатӣ иҳотакарда — асосан асри XVI шакл гирифтааст. Тахминан 500 хонаи бурҷии 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) дар майдони хурд (≈4 га) ҷамъ омадаанд, ки '''онро қадимтарин осмонхаросҳои ҷаҳон''' меҳисобанд. Иморатҳо дорои девори то 50 метр баландӣ ва дар як ҷой ҷамъ омадан — барои муҳофизат аз ҳамлаҳои бадавиҳо. == Ҷуғрофия ва иқлим == Шибам дар водии Ҳазрамавт — водии бузурги шарқии Яман, ки байни кӯҳҳои сангистон ҳамчун даррае майдонашро бо обу хок таъмин мекунад — дар баландии 470 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Шибам тахминан 7 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> eqv7ze25iyi2d9pbbj1cck275cn6g0r 1475513 1475512 2026-06-09T04:42:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475513 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Шибам |номи аслӣ = شبام / Shibām |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 56|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III мелодӣ |масоҳат = 2 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Шибам''' (ба арабӣ: ''شبام'', ''Shibām'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]] дар вилояти Ҳазрамавт, дар водии Ҳазрамавт, машҳур бо номи '''«Манҳеттенитипи биёбон»''' ё «чикаготипи биёбон» — аз сабаби бурҷҳои нодираш аз гили мумкин-9–11 ошёна.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Shibam Shibam] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1982 маркази таърихии Шибам ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 7 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шибам дар асри III мелодӣ ҳамчун пойтахти давлати ҳазрамӣ инкишоф ёфт ва аз асрҳои III до VI мелодӣ маркази муҳими тиҷорати корвонии Аравияи Ҷанубӣ буд. Шаҳр баъдан зери ҳукмронии Ҳимёр ва пас аз қабули ислом (асри VII) маркази муҳими исломии минтақа гардид.<ref name="brit" /> '''Шакли имрӯзаи Шибам''' — шаҳри бурҷзаминии аз девори ягонаи муҳофизатӣ иҳотакарда — асосан асри XVI шакл гирифтааст. Тахминан 500 хонаи бурҷии 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) дар майдони хурд (≈4 га) ҷамъ омадаанд, ки '''онро қадимтарин осмонхаросҳои ҷаҳон''' меҳисобанд. Иморатҳо дорои девори то 50 метр баландӣ ва дар як ҷой ҷамъ омадан — барои муҳофизат аз ҳамлаҳои бадавиҳо. == Ҷуғрофия ва иқлим == Шибам дар водии Ҳазрамавт — водии бузурги шарқии Яман, ки байни кӯҳҳои сангистон ҳамчун даррае майдонашро бо обу хок таъмин мекунад — дар баландии 470 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Шибам тахминан 7 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Шибам пеш аз ҷанг бар сайёҳии байналмилалӣ (то соли 2011 шаҳр маҳалли муҳими сайёҳии Ямон буд), кишоварзии абёри (хурмо, мева, ҷугара) ва ҳунармандии маҳаллӣ асос меёфт. 11omchjhnm1f3jf83046rmawpxqepti 1475514 1475513 2026-06-09T04:43:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475514 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Шибам |номи аслӣ = شبام / Shibām |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 56|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III мелодӣ |масоҳат = 2 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Шибам''' (ба арабӣ: ''شبام'', ''Shibām'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]] дар вилояти Ҳазрамавт, дар водии Ҳазрамавт, машҳур бо номи '''«Манҳеттенитипи биёбон»''' ё «чикаготипи биёбон» — аз сабаби бурҷҳои нодираш аз гили мумкин-9–11 ошёна.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Shibam Shibam] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1982 маркази таърихии Шибам ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 7 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шибам дар асри III мелодӣ ҳамчун пойтахти давлати ҳазрамӣ инкишоф ёфт ва аз асрҳои III до VI мелодӣ маркази муҳими тиҷорати корвонии Аравияи Ҷанубӣ буд. Шаҳр баъдан зери ҳукмронии Ҳимёр ва пас аз қабули ислом (асри VII) маркази муҳими исломии минтақа гардид.<ref name="brit" /> '''Шакли имрӯзаи Шибам''' — шаҳри бурҷзаминии аз девори ягонаи муҳофизатӣ иҳотакарда — асосан асри XVI шакл гирифтааст. Тахминан 500 хонаи бурҷии 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) дар майдони хурд (≈4 га) ҷамъ омадаанд, ки '''онро қадимтарин осмонхаросҳои ҷаҳон''' меҳисобанд. Иморатҳо дорои девори то 50 метр баландӣ ва дар як ҷой ҷамъ омадан — барои муҳофизат аз ҳамлаҳои бадавиҳо. == Ҷуғрофия ва иқлим == Шибам дар водии Ҳазрамавт — водии бузурги шарқии Яман, ки байни кӯҳҳои сангистон ҳамчун даррае майдонашро бо обу хок таъмин мекунад — дар баландии 470 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Шибам тахминан 7 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Шибам пеш аз ҷанг бар сайёҳии байналмилалӣ (то соли 2011 шаҳр маҳалли муҳими сайёҳии Ямон буд), кишоварзии абёри (хурмо, мева, ҷугара) ва ҳунармандии маҳаллӣ асос меёфт. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Сайун–Шибам–Тарим Шибамро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Сайун (зиёда аз 20 км дур). kqxyos05usute7seaz1d3wws2taezxk 1475515 1475514 2026-06-09T04:43:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475515 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Шибам |номи аслӣ = شبام / Shibām |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 56|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III мелодӣ |масоҳат = 2 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Шибам''' (ба арабӣ: ''شبام'', ''Shibām'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]] дар вилояти Ҳазрамавт, дар водии Ҳазрамавт, машҳур бо номи '''«Манҳеттенитипи биёбон»''' ё «чикаготипи биёбон» — аз сабаби бурҷҳои нодираш аз гили мумкин-9–11 ошёна.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Shibam Shibam] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1982 маркази таърихии Шибам ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 7 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шибам дар асри III мелодӣ ҳамчун пойтахти давлати ҳазрамӣ инкишоф ёфт ва аз асрҳои III до VI мелодӣ маркази муҳими тиҷорати корвонии Аравияи Ҷанубӣ буд. Шаҳр баъдан зери ҳукмронии Ҳимёр ва пас аз қабули ислом (асри VII) маркази муҳими исломии минтақа гардид.<ref name="brit" /> '''Шакли имрӯзаи Шибам''' — шаҳри бурҷзаминии аз девори ягонаи муҳофизатӣ иҳотакарда — асосан асри XVI шакл гирифтааст. Тахминан 500 хонаи бурҷии 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) дар майдони хурд (≈4 га) ҷамъ омадаанд, ки '''онро қадимтарин осмонхаросҳои ҷаҳон''' меҳисобанд. Иморатҳо дорои девори то 50 метр баландӣ ва дар як ҷой ҷамъ омадан — барои муҳофизат аз ҳамлаҳои бадавиҳо. == Ҷуғрофия ва иқлим == Шибам дар водии Ҳазрамавт — водии бузурги шарқии Яман, ки байни кӯҳҳои сангистон ҳамчун даррае майдонашро бо обу хок таъмин мекунад — дар баландии 470 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Шибам тахминан 7 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Шибам пеш аз ҷанг бар сайёҳии байналмилалӣ (то соли 2011 шаҳр маҳалли муҳими сайёҳии Ямон буд), кишоварзии абёри (хурмо, мева, ҷугара) ва ҳунармандии маҳаллӣ асос меёфт. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Сайун–Шибам–Тарим Шибамро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Сайун (зиёда аз 20 км дур). == Фарҳанг ва маориф == Шибам '''намунаи беҳамтои меъмории сабки гилии Ҳазрамавт''' аст: хонаҳои 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) бо буриши бофти чӯбин — то ҳол яке аз қадимтарин намунаҳои меъмории осмонхарошии ҷаҳон. Аз соли 2009 маркази таърихии шаҳр дар феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ба сабаби зарари обхезиҳои фавқулода қарор дорад. gwlj739gevxucn1ljv325zdq8l5exot 1475516 1475515 2026-06-09T04:43:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475516 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Шибам |номи аслӣ = شبام / Shibām |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 56|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III мелодӣ |масоҳат = 2 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Шибам''' (ба арабӣ: ''شبام'', ''Shibām'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]] дар вилояти Ҳазрамавт, дар водии Ҳазрамавт, машҳур бо номи '''«Манҳеттенитипи биёбон»''' ё «чикаготипи биёбон» — аз сабаби бурҷҳои нодираш аз гили мумкин-9–11 ошёна.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Shibam Shibam] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1982 маркази таърихии Шибам ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 7 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шибам дар асри III мелодӣ ҳамчун пойтахти давлати ҳазрамӣ инкишоф ёфт ва аз асрҳои III до VI мелодӣ маркази муҳими тиҷорати корвонии Аравияи Ҷанубӣ буд. Шаҳр баъдан зери ҳукмронии Ҳимёр ва пас аз қабули ислом (асри VII) маркази муҳими исломии минтақа гардид.<ref name="brit" /> '''Шакли имрӯзаи Шибам''' — шаҳри бурҷзаминии аз девори ягонаи муҳофизатӣ иҳотакарда — асосан асри XVI шакл гирифтааст. Тахминан 500 хонаи бурҷии 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) дар майдони хурд (≈4 га) ҷамъ омадаанд, ки '''онро қадимтарин осмонхаросҳои ҷаҳон''' меҳисобанд. Иморатҳо дорои девори то 50 метр баландӣ ва дар як ҷой ҷамъ омадан — барои муҳофизат аз ҳамлаҳои бадавиҳо. == Ҷуғрофия ва иқлим == Шибам дар водии Ҳазрамавт — водии бузурги шарқии Яман, ки байни кӯҳҳои сангистон ҳамчун даррае майдонашро бо обу хок таъмин мекунад — дар баландии 470 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Шибам тахминан 7 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Шибам пеш аз ҷанг бар сайёҳии байналмилалӣ (то соли 2011 шаҳр маҳалли муҳими сайёҳии Ямон буд), кишоварзии абёри (хурмо, мева, ҷугара) ва ҳунармандии маҳаллӣ асос меёфт. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Сайун–Шибам–Тарим Шибамро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Сайун (зиёда аз 20 км дур). == Фарҳанг ва маориф == Шибам '''намунаи беҳамтои меъмории сабки гилии Ҳазрамавт''' аст: хонаҳои 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) бо буриши бофти чӯбин — то ҳол яке аз қадимтарин намунаҳои меъмории осмонхарошии ҷаҳон. Аз соли 2009 маркази таърихии шаҳр дар феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ба сабаби зарари обхезиҳои фавқулода қарор дорад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Ҳазрамавт]] * [[Мукалла]] * [[Маҷмааи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] 2u6v1wld87anlrn10x6jul19rn6e0dq 1475517 1475516 2026-06-09T04:43:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475517 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Шибам |номи аслӣ = شبام / Shibām |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 56|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III мелодӣ |масоҳат = 2 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Шибам''' (ба арабӣ: ''شبام'', ''Shibām'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]] дар вилояти Ҳазрамавт, дар водии Ҳазрамавт, машҳур бо номи '''«Манҳеттенитипи биёбон»''' ё «чикаготипи биёбон» — аз сабаби бурҷҳои нодираш аз гили мумкин-9–11 ошёна.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Shibam Shibam] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1982 маркази таърихии Шибам ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 7 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шибам дар асри III мелодӣ ҳамчун пойтахти давлати ҳазрамӣ инкишоф ёфт ва аз асрҳои III до VI мелодӣ маркази муҳими тиҷорати корвонии Аравияи Ҷанубӣ буд. Шаҳр баъдан зери ҳукмронии Ҳимёр ва пас аз қабули ислом (асри VII) маркази муҳими исломии минтақа гардид.<ref name="brit" /> '''Шакли имрӯзаи Шибам''' — шаҳри бурҷзаминии аз девори ягонаи муҳофизатӣ иҳотакарда — асосан асри XVI шакл гирифтааст. Тахминан 500 хонаи бурҷии 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) дар майдони хурд (≈4 га) ҷамъ омадаанд, ки '''онро қадимтарин осмонхаросҳои ҷаҳон''' меҳисобанд. Иморатҳо дорои девори то 50 метр баландӣ ва дар як ҷой ҷамъ омадан — барои муҳофизат аз ҳамлаҳои бадавиҳо. == Ҷуғрофия ва иқлим == Шибам дар водии Ҳазрамавт — водии бузурги шарқии Яман, ки байни кӯҳҳои сангистон ҳамчун даррае майдонашро бо обу хок таъмин мекунад — дар баландии 470 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Шибам тахминан 7 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Шибам пеш аз ҷанг бар сайёҳии байналмилалӣ (то соли 2011 шаҳр маҳалли муҳими сайёҳии Ямон буд), кишоварзии абёри (хурмо, мева, ҷугара) ва ҳунармандии маҳаллӣ асос меёфт. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Сайун–Шибам–Тарим Шибамро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Сайун (зиёда аз 20 км дур). == Фарҳанг ва маориф == Шибам '''намунаи беҳамтои меъмории сабки гилии Ҳазрамавт''' аст: хонаҳои 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) бо буриши бофти чӯбин — то ҳол яке аз қадимтарин намунаҳои меъмории осмонхарошии ҷаҳон. Аз соли 2009 маркази таърихии шаҳр дар феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ба сабаби зарари обхезиҳои фавқулода қарор дорад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Ҳазрамавт]] * [[Мукалла]] * [[Маҷмааи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} iyndb9lg2kt9ojuq47ekfyz22a7jjs5 1475518 1475517 2026-06-09T04:44:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475518 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Шибам |номи аслӣ = شبام / Shibām |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 56|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III мелодӣ |масоҳат = 2 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Шибам''' (ба арабӣ: ''شبام'', ''Shibām'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]] дар вилояти Ҳазрамавт, дар водии Ҳазрамавт, машҳур бо номи '''«Манҳеттенитипи биёбон»''' ё «чикаготипи биёбон» — аз сабаби бурҷҳои нодираш аз гили мумкин-9–11 ошёна.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Shibam Shibam] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1982 маркази таърихии Шибам ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 7 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шибам дар асри III мелодӣ ҳамчун пойтахти давлати ҳазрамӣ инкишоф ёфт ва аз асрҳои III до VI мелодӣ маркази муҳими тиҷорати корвонии Аравияи Ҷанубӣ буд. Шаҳр баъдан зери ҳукмронии Ҳимёр ва пас аз қабули ислом (асри VII) маркази муҳими исломии минтақа гардид.<ref name="brit" /> '''Шакли имрӯзаи Шибам''' — шаҳри бурҷзаминии аз девори ягонаи муҳофизатӣ иҳотакарда — асосан асри XVI шакл гирифтааст. Тахминан 500 хонаи бурҷии 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) дар майдони хурд (≈4 га) ҷамъ омадаанд, ки '''онро қадимтарин осмонхаросҳои ҷаҳон''' меҳисобанд. Иморатҳо дорои девори то 50 метр баландӣ ва дар як ҷой ҷамъ омадан — барои муҳофизат аз ҳамлаҳои бадавиҳо. == Ҷуғрофия ва иқлим == Шибам дар водии Ҳазрамавт — водии бузурги шарқии Яман, ки байни кӯҳҳои сангистон ҳамчун даррае майдонашро бо обу хок таъмин мекунад — дар баландии 470 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Шибам тахминан 7 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Шибам пеш аз ҷанг бар сайёҳии байналмилалӣ (то соли 2011 шаҳр маҳалли муҳими сайёҳии Ямон буд), кишоварзии абёри (хурмо, мева, ҷугара) ва ҳунармандии маҳаллӣ асос меёфт. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Сайун–Шибам–Тарим Шибамро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Сайун (зиёда аз 20 км дур). == Фарҳанг ва маориф == Шибам '''намунаи беҳамтои меъмории сабки гилии Ҳазрамавт''' аст: хонаҳои 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) бо буриши бофти чӯбин — то ҳол яке аз қадимтарин намунаҳои меъмории осмонхарошии ҷаҳон. Аз соли 2009 маркази таърихии шаҳр дар феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ба сабаби зарари обхезиҳои фавқулода қарор дорад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Ҳазрамавт]] * [[Мукалла]] * [[Маҷмааи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Shibam Шибам дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/192/ Old Walled City of Shibam — UNESCO] i2htonzni1dwc0lpqkv968txcejo04k 1475519 1475518 2026-06-09T04:44:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475519 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Шибам |номи аслӣ = شبام / Shibām |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 15|lat_min = 56|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 37|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри III мелодӣ |масоҳат = 2 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Шибам''' (ба арабӣ: ''شبام'', ''Shibām'') — шаҳри таърихии шарқии [[Яман]] дар вилояти Ҳазрамавт, дар водии Ҳазрамавт, машҳур бо номи '''«Манҳеттенитипи биёбон»''' ё «чикаготипи биёбон» — аз сабаби бурҷҳои нодираш аз гили мумкин-9–11 ошёна.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Shibam Shibam] — Encyclopædia Britannica</ref> Соли 1982 маркази таърихии Шибам ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр тахминан 7 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шибам дар асри III мелодӣ ҳамчун пойтахти давлати ҳазрамӣ инкишоф ёфт ва аз асрҳои III до VI мелодӣ маркази муҳими тиҷорати корвонии Аравияи Ҷанубӣ буд. Шаҳр баъдан зери ҳукмронии Ҳимёр ва пас аз қабули ислом (асри VII) маркази муҳими исломии минтақа гардид.<ref name="brit" /> '''Шакли имрӯзаи Шибам''' — шаҳри бурҷзаминии аз девори ягонаи муҳофизатӣ иҳотакарда — асосан асри XVI шакл гирифтааст. Тахминан 500 хонаи бурҷии 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) дар майдони хурд (≈4 га) ҷамъ омадаанд, ки '''онро қадимтарин осмонхаросҳои ҷаҳон''' меҳисобанд. Иморатҳо дорои девори то 50 метр баландӣ ва дар як ҷой ҷамъ омадан — барои муҳофизат аз ҳамлаҳои бадавиҳо. == Ҷуғрофия ва иқлим == Шибам дар водии Ҳазрамавт — водии бузурги шарқии Яман, ки байни кӯҳҳои сангистон ҳамчун даррае майдонашро бо обу хок таъмин мекунад — дар баландии 470 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Шибам тахминан 7 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Шибам пеш аз ҷанг бар сайёҳии байналмилалӣ (то соли 2011 шаҳр маҳалли муҳими сайёҳии Ямон буд), кишоварзии абёри (хурмо, мева, ҷугара) ва ҳунармандии маҳаллӣ асос меёфт. == Нақлиёт == Шоҳроҳи Сайун–Шибам–Тарим Шибамро мепайвандад. Фурудгоҳи наздиктарин — Сайун (зиёда аз 20 км дур). == Фарҳанг ва маориф == Шибам '''намунаи беҳамтои меъмории сабки гилии Ҳазрамавт''' аст: хонаҳои 5–11 ошёна аз хишти гили хушксохта (мумкин) бо буриши бофти чӯбин — то ҳол яке аз қадимтарин намунаҳои меъмории осмонхарошии ҷаҳон. Аз соли 2009 маркази таърихии шаҳр дар феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ба сабаби зарари обхезиҳои фавқулода қарор дорад. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Ҳазрамавт]] * [[Мукалла]] * [[Маҷмааи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Shibam Шибам дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/192/ Old Walled City of Shibam — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Яман]] [[Гурӯҳ:Яман]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] fd6oduhwmwk2dr2qwuujojni5q70rvm 0 331931 1475520 2026-06-09T04:44:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475520 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мукалла |номи аслӣ = المكلا / al-Mukallā |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 8|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 14 |аҳолӣ = 595 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мукалла''' (ба арабӣ: ''المكلا'', ''al-Mukallā'') — шаҳр-бандари бузургтарини шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Ҳазрамавт, дар канори халиҷи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mukalla Mukalla] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 595 ҳазор нафар буда, Мукалла маркази асосии иқтисодӣ, маъмурӣ ва бандарии минтақаи бузурги Ҳазрамавт ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> lke7d6ryci8ze0mq8wpdj6emoojn5q3 1475521 1475520 2026-06-09T04:44:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475521 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мукалла |номи аслӣ = المكلا / al-Mukallā |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 8|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 14 |аҳолӣ = 595 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мукалла''' (ба арабӣ: ''المكلا'', ''al-Mukallā'') — шаҳр-бандари бузургтарини шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Ҳазрамавт, дар канори халиҷи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mukalla Mukalla] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 595 ҳазор нафар буда, Мукалла маркази асосии иқтисодӣ, маъмурӣ ва бандарии минтақаи бузурги Ҳазрамавт ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мукалла дар асри XVII ҳамчун пойгоҳи моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилии султанати Куайтӣ бунёд шуд. Дар асрҳои XIX–XX (1881–1967) шаҳр пойтахти султанати Куайтӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британияи Кабир — буд. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Мукалла ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд.<ref name="brit" /> Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳри Мукалла зери ҳукми гурӯҳҳои гуногун — аз ал-Қоидаи Аравӣ (2015–2016) то Артиши Эмироти муттаҳида ва нерӯҳои ҳукуматии Яман — қарор гирифт; апрели 2016 нерӯҳои эътилоф шаҳрро аз ал-Қоида озод карданд. m6owoz5x2zgpxn3db1fi5n6lchfx413 1475522 1475521 2026-06-09T04:45:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475522 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мукалла |номи аслӣ = المكلا / al-Mukallā |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 8|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 14 |аҳолӣ = 595 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мукалла''' (ба арабӣ: ''المكلا'', ''al-Mukallā'') — шаҳр-бандари бузургтарини шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Ҳазрамавт, дар канори халиҷи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mukalla Mukalla] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 595 ҳазор нафар буда, Мукалла маркази асосии иқтисодӣ, маъмурӣ ва бандарии минтақаи бузурги Ҳазрамавт ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мукалла дар асри XVII ҳамчун пойгоҳи моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилии султанати Куайтӣ бунёд шуд. Дар асрҳои XIX–XX (1881–1967) шаҳр пойтахти султанати Куайтӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британияи Кабир — буд. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Мукалла ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд.<ref name="brit" /> Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳри Мукалла зери ҳукми гурӯҳҳои гуногун — аз ал-Қоидаи Аравӣ (2015–2016) то Артиши Эмироти муттаҳида ва нерӯҳои ҳукуматии Яман — қарор гирифт; апрели 2016 нерӯҳои эътилоф шаҳрро аз ал-Қоида озод карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мукалла дар канори халиҷи Адан, дар замини ҳамвори танги соҳилӣ, дар домани кӯҳҳои баландии Ҷабал Ҳаммом, дар баландии аз 0 то 50 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм-намӣ мебошад. bhqg69ar1wez1hcrh5u0we3lzkxz34h 1475523 1475522 2026-06-09T04:45:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475523 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мукалла |номи аслӣ = المكلا / al-Mukallā |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 8|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 14 |аҳолӣ = 595 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мукалла''' (ба арабӣ: ''المكلا'', ''al-Mukallā'') — шаҳр-бандари бузургтарини шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Ҳазрамавт, дар канори халиҷи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mukalla Mukalla] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 595 ҳазор нафар буда, Мукалла маркази асосии иқтисодӣ, маъмурӣ ва бандарии минтақаи бузурги Ҳазрамавт ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мукалла дар асри XVII ҳамчун пойгоҳи моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилии султанати Куайтӣ бунёд шуд. Дар асрҳои XIX–XX (1881–1967) шаҳр пойтахти султанати Куайтӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британияи Кабир — буд. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Мукалла ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд.<ref name="brit" /> Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳри Мукалла зери ҳукми гурӯҳҳои гуногун — аз ал-Қоидаи Аравӣ (2015–2016) то Артиши Эмироти муттаҳида ва нерӯҳои ҳукуматии Яман — қарор гирифт; апрели 2016 нерӯҳои эътилоф шаҳрро аз ал-Қоида озод карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мукалла дар канори халиҷи Адан, дар замини ҳамвори танги соҳилӣ, дар домани кӯҳҳои баландии Ҷабал Ҳаммом, дар баландии аз 0 то 50 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мукалла тахминан 595 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> '''Мардуми Ҳазрамут (ҳазрамитабор)''' таърихан робитаи қавӣ бо ҷамоаҳои диаспораи худ дар [[Индонезия]] (асосан Ҷова, Сингапур), [[Малайзия]], шарқи Африқо ва Ҳиндустон доранд. 6n0ir9tkl34l5xob9up2f4tlt3l2s4c 1475524 1475523 2026-06-09T04:45:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475524 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мукалла |номи аслӣ = المكلا / al-Mukallā |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 8|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 14 |аҳолӣ = 595 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мукалла''' (ба арабӣ: ''المكلا'', ''al-Mukallā'') — шаҳр-бандари бузургтарини шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Ҳазрамавт, дар канори халиҷи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mukalla Mukalla] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 595 ҳазор нафар буда, Мукалла маркази асосии иқтисодӣ, маъмурӣ ва бандарии минтақаи бузурги Ҳазрамавт ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мукалла дар асри XVII ҳамчун пойгоҳи моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилии султанати Куайтӣ бунёд шуд. Дар асрҳои XIX–XX (1881–1967) шаҳр пойтахти султанати Куайтӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британияи Кабир — буд. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Мукалла ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд.<ref name="brit" /> Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳри Мукалла зери ҳукми гурӯҳҳои гуногун — аз ал-Қоидаи Аравӣ (2015–2016) то Артиши Эмироти муттаҳида ва нерӯҳои ҳукуматии Яман — қарор гирифт; апрели 2016 нерӯҳои эътилоф шаҳрро аз ал-Қоида озод карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мукалла дар канори халиҷи Адан, дар замини ҳамвори танги соҳилӣ, дар домани кӯҳҳои баландии Ҷабал Ҳаммом, дар баландии аз 0 то 50 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мукалла тахминан 595 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> '''Мардуми Ҳазрамут (ҳазрамитабор)''' таърихан робитаи қавӣ бо ҷамоаҳои диаспораи худ дар [[Индонезия]] (асосан Ҷова, Сингапур), [[Малайзия]], шарқи Африқо ва Ҳиндустон доранд. == Иқтисод == Иқтисоди Мукалла бар бандар (содироти нафт ва маҳсулоти кишоварзӣ), коркарди моҳӣ, тиҷорати маҳаллӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. Бандар яке аз муҳимтарин гузаргоҳҳои тиҷорати шарқии Яман мебошад. 7awzcu7k198fb521icd0agpaqalokrr 1475525 1475524 2026-06-09T04:45:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475525 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мукалла |номи аслӣ = المكلا / al-Mukallā |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 8|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 14 |аҳолӣ = 595 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мукалла''' (ба арабӣ: ''المكلا'', ''al-Mukallā'') — шаҳр-бандари бузургтарини шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Ҳазрамавт, дар канори халиҷи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mukalla Mukalla] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 595 ҳазор нафар буда, Мукалла маркази асосии иқтисодӣ, маъмурӣ ва бандарии минтақаи бузурги Ҳазрамавт ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мукалла дар асри XVII ҳамчун пойгоҳи моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилии султанати Куайтӣ бунёд шуд. Дар асрҳои XIX–XX (1881–1967) шаҳр пойтахти султанати Куайтӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британияи Кабир — буд. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Мукалла ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд.<ref name="brit" /> Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳри Мукалла зери ҳукми гурӯҳҳои гуногун — аз ал-Қоидаи Аравӣ (2015–2016) то Артиши Эмироти муттаҳида ва нерӯҳои ҳукуматии Яман — қарор гирифт; апрели 2016 нерӯҳои эътилоф шаҳрро аз ал-Қоида озод карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мукалла дар канори халиҷи Адан, дар замини ҳамвори танги соҳилӣ, дар домани кӯҳҳои баландии Ҷабал Ҳаммом, дар баландии аз 0 то 50 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мукалла тахминан 595 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> '''Мардуми Ҳазрамут (ҳазрамитабор)''' таърихан робитаи қавӣ бо ҷамоаҳои диаспораи худ дар [[Индонезия]] (асосан Ҷова, Сингапур), [[Малайзия]], шарқи Африқо ва Ҳиндустон доранд. == Иқтисод == Иқтисоди Мукалла бар бандар (содироти нафт ва маҳсулоти кишоварзӣ), коркарди моҳӣ, тиҷорати маҳаллӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. Бандар яке аз муҳимтарин гузаргоҳҳои тиҷорати шарқии Яман мебошад. == Нақлиёт == Дар Мукалла Фурудгоҳи байналмилалии Риён (тахминан 50 км шимолу шарқи шаҳр), бандари баҳрӣ ва шоҳроҳи соҳилии Адан–Мукалла амал мекунанд. tmwvlkhcgczrp2x1glbcgatt2gpugzf 1475526 1475525 2026-06-09T04:45:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475526 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мукалла |номи аслӣ = المكلا / al-Mukallā |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 8|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 14 |аҳолӣ = 595 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мукалла''' (ба арабӣ: ''المكلا'', ''al-Mukallā'') — шаҳр-бандари бузургтарини шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Ҳазрамавт, дар канори халиҷи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mukalla Mukalla] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 595 ҳазор нафар буда, Мукалла маркази асосии иқтисодӣ, маъмурӣ ва бандарии минтақаи бузурги Ҳазрамавт ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мукалла дар асри XVII ҳамчун пойгоҳи моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилии султанати Куайтӣ бунёд шуд. Дар асрҳои XIX–XX (1881–1967) шаҳр пойтахти султанати Куайтӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британияи Кабир — буд. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Мукалла ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд.<ref name="brit" /> Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳри Мукалла зери ҳукми гурӯҳҳои гуногун — аз ал-Қоидаи Аравӣ (2015–2016) то Артиши Эмироти муттаҳида ва нерӯҳои ҳукуматии Яман — қарор гирифт; апрели 2016 нерӯҳои эътилоф шаҳрро аз ал-Қоида озод карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мукалла дар канори халиҷи Адан, дар замини ҳамвори танги соҳилӣ, дар домани кӯҳҳои баландии Ҷабал Ҳаммом, дар баландии аз 0 то 50 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мукалла тахминан 595 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> '''Мардуми Ҳазрамут (ҳазрамитабор)''' таърихан робитаи қавӣ бо ҷамоаҳои диаспораи худ дар [[Индонезия]] (асосан Ҷова, Сингапур), [[Малайзия]], шарқи Африқо ва Ҳиндустон доранд. == Иқтисод == Иқтисоди Мукалла бар бандар (содироти нафт ва маҳсулоти кишоварзӣ), коркарди моҳӣ, тиҷорати маҳаллӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. Бандар яке аз муҳимтарин гузаргоҳҳои тиҷорати шарқии Яман мебошад. == Нақлиёт == Дар Мукалла Фурудгоҳи байналмилалии Риён (тахминан 50 км шимолу шарқи шаҳр), бандари баҳрӣ ва шоҳроҳи соҳилии Адан–Мукалла амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мукалла бо иморатҳои сабки султанати Куайтӣ — хонаҳои сангини сафед бо ҳавлиҳои дохилӣ ва кохҳои султонҳо — машҳур аст. Дар наздикии Мукалла шаҳри таърихии Шибам (UNESCO), шаҳри саёҳии Тарим (бо мадрасаҳои қадима ва зиёрати суфия) ва водии Ҳазрамавт воқеъанд. nksvp6mubjm40jiluspnn02knj8xbft 1475527 1475526 2026-06-09T04:46:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475527 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мукалла |номи аслӣ = المكلا / al-Mukallā |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 8|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 14 |аҳолӣ = 595 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мукалла''' (ба арабӣ: ''المكلا'', ''al-Mukallā'') — шаҳр-бандари бузургтарини шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Ҳазрамавт, дар канори халиҷи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mukalla Mukalla] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 595 ҳазор нафар буда, Мукалла маркази асосии иқтисодӣ, маъмурӣ ва бандарии минтақаи бузурги Ҳазрамавт ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мукалла дар асри XVII ҳамчун пойгоҳи моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилии султанати Куайтӣ бунёд шуд. Дар асрҳои XIX–XX (1881–1967) шаҳр пойтахти султанати Куайтӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британияи Кабир — буд. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Мукалла ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд.<ref name="brit" /> Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳри Мукалла зери ҳукми гурӯҳҳои гуногун — аз ал-Қоидаи Аравӣ (2015–2016) то Артиши Эмироти муттаҳида ва нерӯҳои ҳукуматии Яман — қарор гирифт; апрели 2016 нерӯҳои эътилоф шаҳрро аз ал-Қоида озод карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мукалла дар канори халиҷи Адан, дар замини ҳамвори танги соҳилӣ, дар домани кӯҳҳои баландии Ҷабал Ҳаммом, дар баландии аз 0 то 50 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мукалла тахминан 595 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> '''Мардуми Ҳазрамут (ҳазрамитабор)''' таърихан робитаи қавӣ бо ҷамоаҳои диаспораи худ дар [[Индонезия]] (асосан Ҷова, Сингапур), [[Малайзия]], шарқи Африқо ва Ҳиндустон доранд. == Иқтисод == Иқтисоди Мукалла бар бандар (содироти нафт ва маҳсулоти кишоварзӣ), коркарди моҳӣ, тиҷорати маҳаллӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. Бандар яке аз муҳимтарин гузаргоҳҳои тиҷорати шарқии Яман мебошад. == Нақлиёт == Дар Мукалла Фурудгоҳи байналмилалии Риён (тахминан 50 км шимолу шарқи шаҳр), бандари баҳрӣ ва шоҳроҳи соҳилии Адан–Мукалла амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мукалла бо иморатҳои сабки султанати Куайтӣ — хонаҳои сангини сафед бо ҳавлиҳои дохилӣ ва кохҳои султонҳо — машҳур аст. Дар наздикии Мукалла шаҳри таърихии Шибам (UNESCO), шаҳри саёҳии Тарим (бо мадрасаҳои қадима ва зиёрати суфия) ва водии Ҳазрамавт воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Ҳазрамавт]] * [[Шибам]] * [[Адан]] 4e7szzkp7yqbia37g25ujk4jmplllnq 1475528 1475527 2026-06-09T04:46:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475528 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мукалла |номи аслӣ = المكلا / al-Mukallā |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 8|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 14 |аҳолӣ = 595 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мукалла''' (ба арабӣ: ''المكلا'', ''al-Mukallā'') — шаҳр-бандари бузургтарини шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Ҳазрамавт, дар канори халиҷи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mukalla Mukalla] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 595 ҳазор нафар буда, Мукалла маркази асосии иқтисодӣ, маъмурӣ ва бандарии минтақаи бузурги Ҳазрамавт ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мукалла дар асри XVII ҳамчун пойгоҳи моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилии султанати Куайтӣ бунёд шуд. Дар асрҳои XIX–XX (1881–1967) шаҳр пойтахти султанати Куайтӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британияи Кабир — буд. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Мукалла ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд.<ref name="brit" /> Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳри Мукалла зери ҳукми гурӯҳҳои гуногун — аз ал-Қоидаи Аравӣ (2015–2016) то Артиши Эмироти муттаҳида ва нерӯҳои ҳукуматии Яман — қарор гирифт; апрели 2016 нерӯҳои эътилоф шаҳрро аз ал-Қоида озод карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мукалла дар канори халиҷи Адан, дар замини ҳамвори танги соҳилӣ, дар домани кӯҳҳои баландии Ҷабал Ҳаммом, дар баландии аз 0 то 50 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мукалла тахминан 595 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> '''Мардуми Ҳазрамут (ҳазрамитабор)''' таърихан робитаи қавӣ бо ҷамоаҳои диаспораи худ дар [[Индонезия]] (асосан Ҷова, Сингапур), [[Малайзия]], шарқи Африқо ва Ҳиндустон доранд. == Иқтисод == Иқтисоди Мукалла бар бандар (содироти нафт ва маҳсулоти кишоварзӣ), коркарди моҳӣ, тиҷорати маҳаллӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. Бандар яке аз муҳимтарин гузаргоҳҳои тиҷорати шарқии Яман мебошад. == Нақлиёт == Дар Мукалла Фурудгоҳи байналмилалии Риён (тахминан 50 км шимолу шарқи шаҳр), бандари баҳрӣ ва шоҳроҳи соҳилии Адан–Мукалла амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мукалла бо иморатҳои сабки султанати Куайтӣ — хонаҳои сангини сафед бо ҳавлиҳои дохилӣ ва кохҳои султонҳо — машҳур аст. Дар наздикии Мукалла шаҳри таърихии Шибам (UNESCO), шаҳри саёҳии Тарим (бо мадрасаҳои қадима ва зиёрати суфия) ва водии Ҳазрамавт воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Ҳазрамавт]] * [[Шибам]] * [[Адан]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} sy2v4oyfswvs1cof4mze7mu14n042ry 1475529 1475528 2026-06-09T04:46:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475529 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мукалла |номи аслӣ = المكلا / al-Mukallā |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 8|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 14 |аҳолӣ = 595 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мукалла''' (ба арабӣ: ''المكلا'', ''al-Mukallā'') — шаҳр-бандари бузургтарини шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Ҳазрамавт, дар канори халиҷи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mukalla Mukalla] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 595 ҳазор нафар буда, Мукалла маркази асосии иқтисодӣ, маъмурӣ ва бандарии минтақаи бузурги Ҳазрамавт ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мукалла дар асри XVII ҳамчун пойгоҳи моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилии султанати Куайтӣ бунёд шуд. Дар асрҳои XIX–XX (1881–1967) шаҳр пойтахти султанати Куайтӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британияи Кабир — буд. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Мукалла ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд.<ref name="brit" /> Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳри Мукалла зери ҳукми гурӯҳҳои гуногун — аз ал-Қоидаи Аравӣ (2015–2016) то Артиши Эмироти муттаҳида ва нерӯҳои ҳукуматии Яман — қарор гирифт; апрели 2016 нерӯҳои эътилоф шаҳрро аз ал-Қоида озод карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мукалла дар канори халиҷи Адан, дар замини ҳамвори танги соҳилӣ, дар домани кӯҳҳои баландии Ҷабал Ҳаммом, дар баландии аз 0 то 50 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мукалла тахминан 595 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> '''Мардуми Ҳазрамут (ҳазрамитабор)''' таърихан робитаи қавӣ бо ҷамоаҳои диаспораи худ дар [[Индонезия]] (асосан Ҷова, Сингапур), [[Малайзия]], шарқи Африқо ва Ҳиндустон доранд. == Иқтисод == Иқтисоди Мукалла бар бандар (содироти нафт ва маҳсулоти кишоварзӣ), коркарди моҳӣ, тиҷорати маҳаллӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. Бандар яке аз муҳимтарин гузаргоҳҳои тиҷорати шарқии Яман мебошад. == Нақлиёт == Дар Мукалла Фурудгоҳи байналмилалии Риён (тахминан 50 км шимолу шарқи шаҳр), бандари баҳрӣ ва шоҳроҳи соҳилии Адан–Мукалла амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мукалла бо иморатҳои сабки султанати Куайтӣ — хонаҳои сангини сафед бо ҳавлиҳои дохилӣ ва кохҳои султонҳо — машҳур аст. Дар наздикии Мукалла шаҳри таърихии Шибам (UNESCO), шаҳри саёҳии Тарим (бо мадрасаҳои қадима ва зиёрати суфия) ва водии Ҳазрамавт воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Ҳазрамавт]] * [[Шибам]] * [[Адан]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Mukalla Мукалла дар Encyclopædia Britannica] cs2d9e04nb5k3430gxxmkrzcgk4rp8f 1475530 1475529 2026-06-09T04:46:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475530 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мукалла |номи аслӣ = المكلا / al-Mukallā |кишвар = Яман |lat_dir = N|lat_deg = 14|lat_min = 32|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 49|lon_min = 8|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVII |масоҳат = 62 |баландии маркази МА = 14 |аҳолӣ = 595 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +3 |сайт = }} '''Мукалла''' (ба арабӣ: ''المكلا'', ''al-Mukallā'') — шаҳр-бандари бузургтарини шарқии [[Яман]], пойтахти вилояти Ҳазрамавт, дар канори халиҷи Адан воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mukalla Mukalla] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 595 ҳазор нафар буда, Мукалла маркази асосии иқтисодӣ, маъмурӣ ва бандарии минтақаи бузурги Ҳазрамавт ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мукалла дар асри XVII ҳамчун пойгоҳи моҳигирӣ ва тиҷорати соҳилии султанати Куайтӣ бунёд шуд. Дар асрҳои XIX–XX (1881–1967) шаҳр пойтахти султанати Куайтӣ — яке аз султанҳои Ҳимояти Ҷанубии Британияи Кабир — буд. Соли 1967 бо истиқлоли Ямани Ҷанубӣ султанат барҳам хӯрд ва Мукалла ҷузъи Ҷумҳурии Халқии Ямани Ҷанубӣ шуд.<ref name="brit" /> Аз соли 2015 бо ҷанги Яман шаҳри Мукалла зери ҳукми гурӯҳҳои гуногун — аз ал-Қоидаи Аравӣ (2015–2016) то Артиши Эмироти муттаҳида ва нерӯҳои ҳукуматии Яман — қарор гирифт; апрели 2016 нерӯҳои эътилоф шаҳрро аз ал-Қоида озод карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мукалла дар канори халиҷи Адан, дар замини ҳамвори танги соҳилӣ, дар домани кӯҳҳои баландии Ҷабал Ҳаммом, дар баландии аз 0 то 50 метр воқеъ аст; иқлими он биёбонии тропикии гарм-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мукалла тахминан 595 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои ҳазрамӣ-сунниҳои шофеӣ мебошанд.<ref name="brit" /> '''Мардуми Ҳазрамут (ҳазрамитабор)''' таърихан робитаи қавӣ бо ҷамоаҳои диаспораи худ дар [[Индонезия]] (асосан Ҷова, Сингапур), [[Малайзия]], шарқи Африқо ва Ҳиндустон доранд. == Иқтисод == Иқтисоди Мукалла бар бандар (содироти нафт ва маҳсулоти кишоварзӣ), коркарди моҳӣ, тиҷорати маҳаллӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. Бандар яке аз муҳимтарин гузаргоҳҳои тиҷорати шарқии Яман мебошад. == Нақлиёт == Дар Мукалла Фурудгоҳи байналмилалии Риён (тахминан 50 км шимолу шарқи шаҳр), бандари баҳрӣ ва шоҳроҳи соҳилии Адан–Мукалла амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мукалла бо иморатҳои сабки султанати Куайтӣ — хонаҳои сангини сафед бо ҳавлиҳои дохилӣ ва кохҳои султонҳо — машҳур аст. Дар наздикии Мукалла шаҳри таърихии Шибам (UNESCO), шаҳри саёҳии Тарим (бо мадрасаҳои қадима ва зиёрати суфия) ва водии Ҳазрамавт воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Яман]] * [[Ҳазрамавт]] * [[Шибам]] * [[Адан]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Mukalla Мукалла дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Яман]] [[Гурӯҳ:Яман]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] nuzvszs3qtlhjmmbwsq7snpud6bvhnw 2 331932 1475546 2026-06-09T05:44:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Зинҳор Насрӣ moved page [[Корбар:Зинҳор Насрӣ/Сиёҳнавис/Баҳодур Дадабоев]] to [[Баҳодур Дадабоев]] 1475546 wikitext text/x-wiki #равона [[Баҳодур Дадабоев]] ab9i80pq2pltab2rv6bzie337nztobf 0 331933 1475551 2026-06-09T06:21:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475551 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маракеш |номи аслӣ = مراكش / Murrākush |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1062 |масоҳат = 230 |баландии маркази МА = 466 |аҳолӣ = 928 850 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маракеш''' (ба арабӣ: ''مراكش'', ''Murrākush''; ба берберӣ: ''ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ'') — шаҳр дар маркази [[Марокаш]], яке аз чор «шаҳри подшоҳии» (модарполисҳои таърихӣ) дар кишвар буда, бо тахаллуси '''«Шаҳри сурх»''' (аз сабаби деворҳои гилии сурхи қадима) машҳур аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marrakech Marrakech] — Encyclopædia Britannica</ref> Маракеш чанд маротиба пойтахти кишвар (зери Алморавидҳо, Алмуваҳҳидҳо ва Саъдиҳо) буд; маркази таърихии шаҳр соли 1985 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 928 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> f50sf7x794mhzl61ub87kyeo0jo4thk 1475552 1475551 2026-06-09T06:22:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475552 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маракеш |номи аслӣ = مراكش / Murrākush |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1062 |масоҳат = 230 |баландии маркази МА = 466 |аҳолӣ = 928 850 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маракеш''' (ба арабӣ: ''مراكش'', ''Murrākush''; ба берберӣ: ''ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ'') — шаҳр дар маркази [[Марокаш]], яке аз чор «шаҳри подшоҳии» (модарполисҳои таърихӣ) дар кишвар буда, бо тахаллуси '''«Шаҳри сурх»''' (аз сабаби деворҳои гилии сурхи қадима) машҳур аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marrakech Marrakech] — Encyclopædia Britannica</ref> Маракеш чанд маротиба пойтахти кишвар (зери Алморавидҳо, Алмуваҳҳидҳо ва Саъдиҳо) буд; маркази таърихии шаҳр соли 1985 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 928 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маракешро соли 1062 султон '''Юсуф ибни Тошфин''' — асосгузори сулолаи '''[[Алморавид|Алморавидҳо]]''' — ҳамчун пойтахти империяи Алморавидӣ бунёд кард. Дар замони Алморавидҳо ва баъдан '''[[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидҳо]]''' (1147–1269) шаҳр маркази асосии империяи бузурге шуд, ки [[Андалусия]], Магриб ва қисми Африқои Ғарбиро дар бар мегирифт. Дар ҳамин давра масҷиди ҷомеи машҳури '''Кутубия''' (1158) бо манораи 77-метра — намунаи асосии меъмории муваҳҳидӣ — бунёд гардид; шакли он баъдан намунаи Ҷиралдаи Севиля ва Манораи Ҳасани Рабат шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVII зери сулолаи '''Саъдиҳо''' (1554–1659) Маракеш дубора пойтахт гардид ва бо бунёди '''кохи Бадеъ''' (1593, баъдан хароб) ва '''Маросум-мавзолеи Саъдиҳо''' (ҷамаъаи кохҳои кӯҳна, бо коркорди мармари бенуқтаи бенуқта) ороиш ёфт. Аз асри XVII пойтахт ба Мекнес ва баъдан ба Фес кӯчид, аммо Маракеш ҳамчун маркази муҳими тиҷорати корвонии Сахрои Кабир боқӣ монд. pmi51tvwabh8fzj0wryc85rt7iuurwf 1475553 1475552 2026-06-09T06:22:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475553 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маракеш |номи аслӣ = مراكش / Murrākush |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1062 |масоҳат = 230 |баландии маркази МА = 466 |аҳолӣ = 928 850 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маракеш''' (ба арабӣ: ''مراكش'', ''Murrākush''; ба берберӣ: ''ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ'') — шаҳр дар маркази [[Марокаш]], яке аз чор «шаҳри подшоҳии» (модарполисҳои таърихӣ) дар кишвар буда, бо тахаллуси '''«Шаҳри сурх»''' (аз сабаби деворҳои гилии сурхи қадима) машҳур аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marrakech Marrakech] — Encyclopædia Britannica</ref> Маракеш чанд маротиба пойтахти кишвар (зери Алморавидҳо, Алмуваҳҳидҳо ва Саъдиҳо) буд; маркази таърихии шаҳр соли 1985 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 928 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маракешро соли 1062 султон '''Юсуф ибни Тошфин''' — асосгузори сулолаи '''[[Алморавид|Алморавидҳо]]''' — ҳамчун пойтахти империяи Алморавидӣ бунёд кард. Дар замони Алморавидҳо ва баъдан '''[[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидҳо]]''' (1147–1269) шаҳр маркази асосии империяи бузурге шуд, ки [[Андалусия]], Магриб ва қисми Африқои Ғарбиро дар бар мегирифт. Дар ҳамин давра масҷиди ҷомеи машҳури '''Кутубия''' (1158) бо манораи 77-метра — намунаи асосии меъмории муваҳҳидӣ — бунёд гардид; шакли он баъдан намунаи Ҷиралдаи Севиля ва Манораи Ҳасани Рабат шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVII зери сулолаи '''Саъдиҳо''' (1554–1659) Маракеш дубора пойтахт гардид ва бо бунёди '''кохи Бадеъ''' (1593, баъдан хароб) ва '''Маросум-мавзолеи Саъдиҳо''' (ҷамаъаи кохҳои кӯҳна, бо коркорди мармари бенуқтаи бенуқта) ороиш ёфт. Аз асри XVII пойтахт ба Мекнес ва баъдан ба Фес кӯчид, аммо Маракеш ҳамчун маркази муҳими тиҷорати корвонии Сахрои Кабир боқӣ монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маракеш дар дашти Хаусс, дар домани кӯҳҳои Атлас (зиёда аз 4000 м баландӣ), дар баландии тахминан 466 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки муътадил буда, тобистон сахт гарм (то +40°C) ва зимистон муътадил мебошад. dbzl9gotin40jhve5qprnpyhdobxwio 1475554 1475553 2026-06-09T06:22:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475554 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маракеш |номи аслӣ = مراكش / Murrākush |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1062 |масоҳат = 230 |баландии маркази МА = 466 |аҳолӣ = 928 850 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маракеш''' (ба арабӣ: ''مراكش'', ''Murrākush''; ба берберӣ: ''ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ'') — шаҳр дар маркази [[Марокаш]], яке аз чор «шаҳри подшоҳии» (модарполисҳои таърихӣ) дар кишвар буда, бо тахаллуси '''«Шаҳри сурх»''' (аз сабаби деворҳои гилии сурхи қадима) машҳур аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marrakech Marrakech] — Encyclopædia Britannica</ref> Маракеш чанд маротиба пойтахти кишвар (зери Алморавидҳо, Алмуваҳҳидҳо ва Саъдиҳо) буд; маркази таърихии шаҳр соли 1985 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 928 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маракешро соли 1062 султон '''Юсуф ибни Тошфин''' — асосгузори сулолаи '''[[Алморавид|Алморавидҳо]]''' — ҳамчун пойтахти империяи Алморавидӣ бунёд кард. Дар замони Алморавидҳо ва баъдан '''[[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидҳо]]''' (1147–1269) шаҳр маркази асосии империяи бузурге шуд, ки [[Андалусия]], Магриб ва қисми Африқои Ғарбиро дар бар мегирифт. Дар ҳамин давра масҷиди ҷомеи машҳури '''Кутубия''' (1158) бо манораи 77-метра — намунаи асосии меъмории муваҳҳидӣ — бунёд гардид; шакли он баъдан намунаи Ҷиралдаи Севиля ва Манораи Ҳасани Рабат шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVII зери сулолаи '''Саъдиҳо''' (1554–1659) Маракеш дубора пойтахт гардид ва бо бунёди '''кохи Бадеъ''' (1593, баъдан хароб) ва '''Маросум-мавзолеи Саъдиҳо''' (ҷамаъаи кохҳои кӯҳна, бо коркорди мармари бенуқтаи бенуқта) ороиш ёфт. Аз асри XVII пойтахт ба Мекнес ва баъдан ба Фес кӯчид, аммо Маракеш ҳамчун маркази муҳими тиҷорати корвонии Сахрои Кабир боқӣ монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маракеш дар дашти Хаусс, дар домани кӯҳҳои Атлас (зиёда аз 4000 м баландӣ), дар баландии тахминан 466 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки муътадил буда, тобистон сахт гарм (то +40°C) ва зимистон муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маракеш аз 928 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Магриб (асосан масмудаҳо ва санҳаҷаҳо) ҳастанд; забонҳо — арабӣ, берберӣ ва фаронсавӣ.<ref name="brit" /> 4eczok693ximi149gir90bgkkd3nspx 1475555 1475554 2026-06-09T06:22:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475555 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маракеш |номи аслӣ = مراكش / Murrākush |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1062 |масоҳат = 230 |баландии маркази МА = 466 |аҳолӣ = 928 850 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маракеш''' (ба арабӣ: ''مراكش'', ''Murrākush''; ба берберӣ: ''ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ'') — шаҳр дар маркази [[Марокаш]], яке аз чор «шаҳри подшоҳии» (модарполисҳои таърихӣ) дар кишвар буда, бо тахаллуси '''«Шаҳри сурх»''' (аз сабаби деворҳои гилии сурхи қадима) машҳур аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marrakech Marrakech] — Encyclopædia Britannica</ref> Маракеш чанд маротиба пойтахти кишвар (зери Алморавидҳо, Алмуваҳҳидҳо ва Саъдиҳо) буд; маркази таърихии шаҳр соли 1985 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 928 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маракешро соли 1062 султон '''Юсуф ибни Тошфин''' — асосгузори сулолаи '''[[Алморавид|Алморавидҳо]]''' — ҳамчун пойтахти империяи Алморавидӣ бунёд кард. Дар замони Алморавидҳо ва баъдан '''[[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидҳо]]''' (1147–1269) шаҳр маркази асосии империяи бузурге шуд, ки [[Андалусия]], Магриб ва қисми Африқои Ғарбиро дар бар мегирифт. Дар ҳамин давра масҷиди ҷомеи машҳури '''Кутубия''' (1158) бо манораи 77-метра — намунаи асосии меъмории муваҳҳидӣ — бунёд гардид; шакли он баъдан намунаи Ҷиралдаи Севиля ва Манораи Ҳасани Рабат шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVII зери сулолаи '''Саъдиҳо''' (1554–1659) Маракеш дубора пойтахт гардид ва бо бунёди '''кохи Бадеъ''' (1593, баъдан хароб) ва '''Маросум-мавзолеи Саъдиҳо''' (ҷамаъаи кохҳои кӯҳна, бо коркорди мармари бенуқтаи бенуқта) ороиш ёфт. Аз асри XVII пойтахт ба Мекнес ва баъдан ба Фес кӯчид, аммо Маракеш ҳамчун маркази муҳими тиҷорати корвонии Сахрои Кабир боқӣ монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маракеш дар дашти Хаусс, дар домани кӯҳҳои Атлас (зиёда аз 4000 м баландӣ), дар баландии тахминан 466 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки муътадил буда, тобистон сахт гарм (то +40°C) ва зимистон муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маракеш аз 928 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Магриб (асосан масмудаҳо ва санҳаҷаҳо) ҳастанд; забонҳо — арабӣ, берберӣ ва фаронсавӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маракеш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (шаҳр яке аз муҳимтарин нуқтаҳои сайёҳии Африқо аст — то 3 миллион сайёҳ дар як сол), ҳунармандӣ (заргарӣ, кӯзагарӣ, нассоҷии қолин), савдо ва кишоварзии абёри атроф асос меёбад. mexjc415j2vfdpchhp6gw1qcwhkz43u 1475556 1475555 2026-06-09T06:23:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475556 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маракеш |номи аслӣ = مراكش / Murrākush |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1062 |масоҳат = 230 |баландии маркази МА = 466 |аҳолӣ = 928 850 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маракеш''' (ба арабӣ: ''مراكش'', ''Murrākush''; ба берберӣ: ''ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ'') — шаҳр дар маркази [[Марокаш]], яке аз чор «шаҳри подшоҳии» (модарполисҳои таърихӣ) дар кишвар буда, бо тахаллуси '''«Шаҳри сурх»''' (аз сабаби деворҳои гилии сурхи қадима) машҳур аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marrakech Marrakech] — Encyclopædia Britannica</ref> Маракеш чанд маротиба пойтахти кишвар (зери Алморавидҳо, Алмуваҳҳидҳо ва Саъдиҳо) буд; маркази таърихии шаҳр соли 1985 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 928 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маракешро соли 1062 султон '''Юсуф ибни Тошфин''' — асосгузори сулолаи '''[[Алморавид|Алморавидҳо]]''' — ҳамчун пойтахти империяи Алморавидӣ бунёд кард. Дар замони Алморавидҳо ва баъдан '''[[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидҳо]]''' (1147–1269) шаҳр маркази асосии империяи бузурге шуд, ки [[Андалусия]], Магриб ва қисми Африқои Ғарбиро дар бар мегирифт. Дар ҳамин давра масҷиди ҷомеи машҳури '''Кутубия''' (1158) бо манораи 77-метра — намунаи асосии меъмории муваҳҳидӣ — бунёд гардид; шакли он баъдан намунаи Ҷиралдаи Севиля ва Манораи Ҳасани Рабат шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVII зери сулолаи '''Саъдиҳо''' (1554–1659) Маракеш дубора пойтахт гардид ва бо бунёди '''кохи Бадеъ''' (1593, баъдан хароб) ва '''Маросум-мавзолеи Саъдиҳо''' (ҷамаъаи кохҳои кӯҳна, бо коркорди мармари бенуқтаи бенуқта) ороиш ёфт. Аз асри XVII пойтахт ба Мекнес ва баъдан ба Фес кӯчид, аммо Маракеш ҳамчун маркази муҳими тиҷорати корвонии Сахрои Кабир боқӣ монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маракеш дар дашти Хаусс, дар домани кӯҳҳои Атлас (зиёда аз 4000 м баландӣ), дар баландии тахминан 466 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки муътадил буда, тобистон сахт гарм (то +40°C) ва зимистон муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маракеш аз 928 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Магриб (асосан масмудаҳо ва санҳаҷаҳо) ҳастанд; забонҳо — арабӣ, берберӣ ва фаронсавӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маракеш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (шаҳр яке аз муҳимтарин нуқтаҳои сайёҳии Африқо аст — то 3 миллион сайёҳ дар як сол), ҳунармандӣ (заргарӣ, кӯзагарӣ, нассоҷии қолин), савдо ва кишоварзии абёри атроф асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маракеш '''Фурудгоҳи байналмилалии Маракеш-Менара''' (яке аз сераҳолитарин фурудгоҳҳои Марокаш), истгоҳи роҳи оҳан (хатти ҳозиразамон Касабланка-Маракеш) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. qocqefqmg2p7mbhaf6p8p0vhcvrzgdd 1475557 1475556 2026-06-09T06:23:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475557 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маракеш |номи аслӣ = مراكش / Murrākush |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1062 |масоҳат = 230 |баландии маркази МА = 466 |аҳолӣ = 928 850 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маракеш''' (ба арабӣ: ''مراكش'', ''Murrākush''; ба берберӣ: ''ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ'') — шаҳр дар маркази [[Марокаш]], яке аз чор «шаҳри подшоҳии» (модарполисҳои таърихӣ) дар кишвар буда, бо тахаллуси '''«Шаҳри сурх»''' (аз сабаби деворҳои гилии сурхи қадима) машҳур аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marrakech Marrakech] — Encyclopædia Britannica</ref> Маракеш чанд маротиба пойтахти кишвар (зери Алморавидҳо, Алмуваҳҳидҳо ва Саъдиҳо) буд; маркази таърихии шаҳр соли 1985 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 928 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маракешро соли 1062 султон '''Юсуф ибни Тошфин''' — асосгузори сулолаи '''[[Алморавид|Алморавидҳо]]''' — ҳамчун пойтахти империяи Алморавидӣ бунёд кард. Дар замони Алморавидҳо ва баъдан '''[[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидҳо]]''' (1147–1269) шаҳр маркази асосии империяи бузурге шуд, ки [[Андалусия]], Магриб ва қисми Африқои Ғарбиро дар бар мегирифт. Дар ҳамин давра масҷиди ҷомеи машҳури '''Кутубия''' (1158) бо манораи 77-метра — намунаи асосии меъмории муваҳҳидӣ — бунёд гардид; шакли он баъдан намунаи Ҷиралдаи Севиля ва Манораи Ҳасани Рабат шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVII зери сулолаи '''Саъдиҳо''' (1554–1659) Маракеш дубора пойтахт гардид ва бо бунёди '''кохи Бадеъ''' (1593, баъдан хароб) ва '''Маросум-мавзолеи Саъдиҳо''' (ҷамаъаи кохҳои кӯҳна, бо коркорди мармари бенуқтаи бенуқта) ороиш ёфт. Аз асри XVII пойтахт ба Мекнес ва баъдан ба Фес кӯчид, аммо Маракеш ҳамчун маркази муҳими тиҷорати корвонии Сахрои Кабир боқӣ монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маракеш дар дашти Хаусс, дар домани кӯҳҳои Атлас (зиёда аз 4000 м баландӣ), дар баландии тахминан 466 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки муътадил буда, тобистон сахт гарм (то +40°C) ва зимистон муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маракеш аз 928 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Магриб (асосан масмудаҳо ва санҳаҷаҳо) ҳастанд; забонҳо — арабӣ, берберӣ ва фаронсавӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маракеш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (шаҳр яке аз муҳимтарин нуқтаҳои сайёҳии Африқо аст — то 3 миллион сайёҳ дар як сол), ҳунармандӣ (заргарӣ, кӯзагарӣ, нассоҷии қолин), савдо ва кишоварзии абёри атроф асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маракеш '''Фурудгоҳи байналмилалии Маракеш-Менара''' (яке аз сераҳолитарин фурудгоҳҳои Марокаш), истгоҳи роҳи оҳан (хатти ҳозиразамон Касабланка-Маракеш) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Маракеш (Мадинаи Кӯҳна) дорои Кутубия, '''Майдони Ҷамоъ-эл-Фан''' (Майдони мурдагон — маҷмааи асосии шаҳр, ки соли 2001 ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд бо ҷамъовариҳои саҳроии сайёҳон, мағрабкҳо, ҷодугарон, нависандагони уфроӣ ва мутрибҳои анъанавӣ), '''Мадрасаи бен Юсуф''' (мадрасаи бузурги XVI), маҷмааи Маросум-мавзолеи Саъдиҳо ва бозорҳои анъанавии «сук». Дар наздикии шаҳр '''боғи Менара''' ва '''боғи Маҷорелл''' (бо коллексияи Ив-Сан-Лоран) воқеъанд. o8jo70g9don4ner2k96eu06wi3teawh 1475558 1475557 2026-06-09T06:23:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475558 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маракеш |номи аслӣ = مراكش / Murrākush |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1062 |масоҳат = 230 |баландии маркази МА = 466 |аҳолӣ = 928 850 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маракеш''' (ба арабӣ: ''مراكش'', ''Murrākush''; ба берберӣ: ''ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ'') — шаҳр дар маркази [[Марокаш]], яке аз чор «шаҳри подшоҳии» (модарполисҳои таърихӣ) дар кишвар буда, бо тахаллуси '''«Шаҳри сурх»''' (аз сабаби деворҳои гилии сурхи қадима) машҳур аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marrakech Marrakech] — Encyclopædia Britannica</ref> Маракеш чанд маротиба пойтахти кишвар (зери Алморавидҳо, Алмуваҳҳидҳо ва Саъдиҳо) буд; маркази таърихии шаҳр соли 1985 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 928 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маракешро соли 1062 султон '''Юсуф ибни Тошфин''' — асосгузори сулолаи '''[[Алморавид|Алморавидҳо]]''' — ҳамчун пойтахти империяи Алморавидӣ бунёд кард. Дар замони Алморавидҳо ва баъдан '''[[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидҳо]]''' (1147–1269) шаҳр маркази асосии империяи бузурге шуд, ки [[Андалусия]], Магриб ва қисми Африқои Ғарбиро дар бар мегирифт. Дар ҳамин давра масҷиди ҷомеи машҳури '''Кутубия''' (1158) бо манораи 77-метра — намунаи асосии меъмории муваҳҳидӣ — бунёд гардид; шакли он баъдан намунаи Ҷиралдаи Севиля ва Манораи Ҳасани Рабат шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVII зери сулолаи '''Саъдиҳо''' (1554–1659) Маракеш дубора пойтахт гардид ва бо бунёди '''кохи Бадеъ''' (1593, баъдан хароб) ва '''Маросум-мавзолеи Саъдиҳо''' (ҷамаъаи кохҳои кӯҳна, бо коркорди мармари бенуқтаи бенуқта) ороиш ёфт. Аз асри XVII пойтахт ба Мекнес ва баъдан ба Фес кӯчид, аммо Маракеш ҳамчун маркази муҳими тиҷорати корвонии Сахрои Кабир боқӣ монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маракеш дар дашти Хаусс, дар домани кӯҳҳои Атлас (зиёда аз 4000 м баландӣ), дар баландии тахминан 466 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки муътадил буда, тобистон сахт гарм (то +40°C) ва зимистон муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маракеш аз 928 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Магриб (асосан масмудаҳо ва санҳаҷаҳо) ҳастанд; забонҳо — арабӣ, берберӣ ва фаронсавӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маракеш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (шаҳр яке аз муҳимтарин нуқтаҳои сайёҳии Африқо аст — то 3 миллион сайёҳ дар як сол), ҳунармандӣ (заргарӣ, кӯзагарӣ, нассоҷии қолин), савдо ва кишоварзии абёри атроф асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маракеш '''Фурудгоҳи байналмилалии Маракеш-Менара''' (яке аз сераҳолитарин фурудгоҳҳои Марокаш), истгоҳи роҳи оҳан (хатти ҳозиразамон Касабланка-Маракеш) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Маракеш (Мадинаи Кӯҳна) дорои Кутубия, '''Майдони Ҷамоъ-эл-Фан''' (Майдони мурдагон — маҷмааи асосии шаҳр, ки соли 2001 ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд бо ҷамъовариҳои саҳроии сайёҳон, мағрабкҳо, ҷодугарон, нависандагони уфроӣ ва мутрибҳои анъанавӣ), '''Мадрасаи бен Юсуф''' (мадрасаи бузурги XVI), маҷмааи Маросум-мавзолеи Саъдиҳо ва бозорҳои анъанавии «сук». Дар наздикии шаҳр '''боғи Менара''' ва '''боғи Маҷорелл''' (бо коллексияи Ив-Сан-Лоран) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Рабат]] * [[Алморавид]] * [[Алмуваҳҳид]] * [[Атлас (кӯҳҳо)]] lwtdnjbl1w911hpje79jzlk2w0kdgtp 1475559 1475558 2026-06-09T06:23:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475559 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маракеш |номи аслӣ = مراكش / Murrākush |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1062 |масоҳат = 230 |баландии маркази МА = 466 |аҳолӣ = 928 850 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маракеш''' (ба арабӣ: ''مراكش'', ''Murrākush''; ба берберӣ: ''ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ'') — шаҳр дар маркази [[Марокаш]], яке аз чор «шаҳри подшоҳии» (модарполисҳои таърихӣ) дар кишвар буда, бо тахаллуси '''«Шаҳри сурх»''' (аз сабаби деворҳои гилии сурхи қадима) машҳур аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marrakech Marrakech] — Encyclopædia Britannica</ref> Маракеш чанд маротиба пойтахти кишвар (зери Алморавидҳо, Алмуваҳҳидҳо ва Саъдиҳо) буд; маркази таърихии шаҳр соли 1985 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 928 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маракешро соли 1062 султон '''Юсуф ибни Тошфин''' — асосгузори сулолаи '''[[Алморавид|Алморавидҳо]]''' — ҳамчун пойтахти империяи Алморавидӣ бунёд кард. Дар замони Алморавидҳо ва баъдан '''[[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидҳо]]''' (1147–1269) шаҳр маркази асосии империяи бузурге шуд, ки [[Андалусия]], Магриб ва қисми Африқои Ғарбиро дар бар мегирифт. Дар ҳамин давра масҷиди ҷомеи машҳури '''Кутубия''' (1158) бо манораи 77-метра — намунаи асосии меъмории муваҳҳидӣ — бунёд гардид; шакли он баъдан намунаи Ҷиралдаи Севиля ва Манораи Ҳасани Рабат шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVII зери сулолаи '''Саъдиҳо''' (1554–1659) Маракеш дубора пойтахт гардид ва бо бунёди '''кохи Бадеъ''' (1593, баъдан хароб) ва '''Маросум-мавзолеи Саъдиҳо''' (ҷамаъаи кохҳои кӯҳна, бо коркорди мармари бенуқтаи бенуқта) ороиш ёфт. Аз асри XVII пойтахт ба Мекнес ва баъдан ба Фес кӯчид, аммо Маракеш ҳамчун маркази муҳими тиҷорати корвонии Сахрои Кабир боқӣ монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маракеш дар дашти Хаусс, дар домани кӯҳҳои Атлас (зиёда аз 4000 м баландӣ), дар баландии тахминан 466 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки муътадил буда, тобистон сахт гарм (то +40°C) ва зимистон муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маракеш аз 928 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Магриб (асосан масмудаҳо ва санҳаҷаҳо) ҳастанд; забонҳо — арабӣ, берберӣ ва фаронсавӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маракеш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (шаҳр яке аз муҳимтарин нуқтаҳои сайёҳии Африқо аст — то 3 миллион сайёҳ дар як сол), ҳунармандӣ (заргарӣ, кӯзагарӣ, нассоҷии қолин), савдо ва кишоварзии абёри атроф асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маракеш '''Фурудгоҳи байналмилалии Маракеш-Менара''' (яке аз сераҳолитарин фурудгоҳҳои Марокаш), истгоҳи роҳи оҳан (хатти ҳозиразамон Касабланка-Маракеш) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Маракеш (Мадинаи Кӯҳна) дорои Кутубия, '''Майдони Ҷамоъ-эл-Фан''' (Майдони мурдагон — маҷмааи асосии шаҳр, ки соли 2001 ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд бо ҷамъовариҳои саҳроии сайёҳон, мағрабкҳо, ҷодугарон, нависандагони уфроӣ ва мутрибҳои анъанавӣ), '''Мадрасаи бен Юсуф''' (мадрасаи бузурги XVI), маҷмааи Маросум-мавзолеи Саъдиҳо ва бозорҳои анъанавии «сук». Дар наздикии шаҳр '''боғи Менара''' ва '''боғи Маҷорелл''' (бо коллексияи Ив-Сан-Лоран) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Рабат]] * [[Алморавид]] * [[Алмуваҳҳид]] * [[Атлас (кӯҳҳо)]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} ry9ltcxktbly3w1u0iza41zr7bkuluj 1475560 1475559 2026-06-09T06:23:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475560 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маракеш |номи аслӣ = مراكش / Murrākush |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1062 |масоҳат = 230 |баландии маркази МА = 466 |аҳолӣ = 928 850 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маракеш''' (ба арабӣ: ''مراكش'', ''Murrākush''; ба берберӣ: ''ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ'') — шаҳр дар маркази [[Марокаш]], яке аз чор «шаҳри подшоҳии» (модарполисҳои таърихӣ) дар кишвар буда, бо тахаллуси '''«Шаҳри сурх»''' (аз сабаби деворҳои гилии сурхи қадима) машҳур аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marrakech Marrakech] — Encyclopædia Britannica</ref> Маракеш чанд маротиба пойтахти кишвар (зери Алморавидҳо, Алмуваҳҳидҳо ва Саъдиҳо) буд; маркази таърихии шаҳр соли 1985 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 928 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маракешро соли 1062 султон '''Юсуф ибни Тошфин''' — асосгузори сулолаи '''[[Алморавид|Алморавидҳо]]''' — ҳамчун пойтахти империяи Алморавидӣ бунёд кард. Дар замони Алморавидҳо ва баъдан '''[[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидҳо]]''' (1147–1269) шаҳр маркази асосии империяи бузурге шуд, ки [[Андалусия]], Магриб ва қисми Африқои Ғарбиро дар бар мегирифт. Дар ҳамин давра масҷиди ҷомеи машҳури '''Кутубия''' (1158) бо манораи 77-метра — намунаи асосии меъмории муваҳҳидӣ — бунёд гардид; шакли он баъдан намунаи Ҷиралдаи Севиля ва Манораи Ҳасани Рабат шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVII зери сулолаи '''Саъдиҳо''' (1554–1659) Маракеш дубора пойтахт гардид ва бо бунёди '''кохи Бадеъ''' (1593, баъдан хароб) ва '''Маросум-мавзолеи Саъдиҳо''' (ҷамаъаи кохҳои кӯҳна, бо коркорди мармари бенуқтаи бенуқта) ороиш ёфт. Аз асри XVII пойтахт ба Мекнес ва баъдан ба Фес кӯчид, аммо Маракеш ҳамчун маркази муҳими тиҷорати корвонии Сахрои Кабир боқӣ монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маракеш дар дашти Хаусс, дар домани кӯҳҳои Атлас (зиёда аз 4000 м баландӣ), дар баландии тахминан 466 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки муътадил буда, тобистон сахт гарм (то +40°C) ва зимистон муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маракеш аз 928 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Магриб (асосан масмудаҳо ва санҳаҷаҳо) ҳастанд; забонҳо — арабӣ, берберӣ ва фаронсавӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маракеш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (шаҳр яке аз муҳимтарин нуқтаҳои сайёҳии Африқо аст — то 3 миллион сайёҳ дар як сол), ҳунармандӣ (заргарӣ, кӯзагарӣ, нассоҷии қолин), савдо ва кишоварзии абёри атроф асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маракеш '''Фурудгоҳи байналмилалии Маракеш-Менара''' (яке аз сераҳолитарин фурудгоҳҳои Марокаш), истгоҳи роҳи оҳан (хатти ҳозиразамон Касабланка-Маракеш) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Маракеш (Мадинаи Кӯҳна) дорои Кутубия, '''Майдони Ҷамоъ-эл-Фан''' (Майдони мурдагон — маҷмааи асосии шаҳр, ки соли 2001 ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд бо ҷамъовариҳои саҳроии сайёҳон, мағрабкҳо, ҷодугарон, нависандагони уфроӣ ва мутрибҳои анъанавӣ), '''Мадрасаи бен Юсуф''' (мадрасаи бузурги XVI), маҷмааи Маросум-мавзолеи Саъдиҳо ва бозорҳои анъанавии «сук». Дар наздикии шаҳр '''боғи Менара''' ва '''боғи Маҷорелл''' (бо коллексияи Ив-Сан-Лоран) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Рабат]] * [[Алморавид]] * [[Алмуваҳҳид]] * [[Атлас (кӯҳҳо)]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Marrakech Маракеш дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/331/ Medina of Marrakesh — UNESCO] dneffkeku758oxreeiybyjem7f5q22k 1475561 1475560 2026-06-09T06:24:08Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475561 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маракеш |номи аслӣ = مراكش / Murrākush |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 1062 |масоҳат = 230 |баландии маркази МА = 466 |аҳолӣ = 928 850 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маракеш''' (ба арабӣ: ''مراكش'', ''Murrākush''; ба берберӣ: ''ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ'') — шаҳр дар маркази [[Марокаш]], яке аз чор «шаҳри подшоҳии» (модарполисҳои таърихӣ) дар кишвар буда, бо тахаллуси '''«Шаҳри сурх»''' (аз сабаби деворҳои гилии сурхи қадима) машҳур аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Marrakech Marrakech] — Encyclopædia Britannica</ref> Маракеш чанд маротиба пойтахти кишвар (зери Алморавидҳо, Алмуваҳҳидҳо ва Саъдиҳо) буд; маркази таърихии шаҳр соли 1985 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 928 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маракешро соли 1062 султон '''Юсуф ибни Тошфин''' — асосгузори сулолаи '''[[Алморавид|Алморавидҳо]]''' — ҳамчун пойтахти империяи Алморавидӣ бунёд кард. Дар замони Алморавидҳо ва баъдан '''[[Алмуваҳҳид|Алмуваҳҳидҳо]]''' (1147–1269) шаҳр маркази асосии империяи бузурге шуд, ки [[Андалусия]], Магриб ва қисми Африқои Ғарбиро дар бар мегирифт. Дар ҳамин давра масҷиди ҷомеи машҳури '''Кутубия''' (1158) бо манораи 77-метра — намунаи асосии меъмории муваҳҳидӣ — бунёд гардид; шакли он баъдан намунаи Ҷиралдаи Севиля ва Манораи Ҳасани Рабат шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XVI–XVII зери сулолаи '''Саъдиҳо''' (1554–1659) Маракеш дубора пойтахт гардид ва бо бунёди '''кохи Бадеъ''' (1593, баъдан хароб) ва '''Маросум-мавзолеи Саъдиҳо''' (ҷамаъаи кохҳои кӯҳна, бо коркорди мармари бенуқтаи бенуқта) ороиш ёфт. Аз асри XVII пойтахт ба Мекнес ва баъдан ба Фес кӯчид, аммо Маракеш ҳамчун маркази муҳими тиҷорати корвонии Сахрои Кабир боқӣ монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маракеш дар дашти Хаусс, дар домани кӯҳҳои Атлас (зиёда аз 4000 м баландӣ), дар баландии тахминан 466 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки муътадил буда, тобистон сахт гарм (то +40°C) ва зимистон муътадил мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маракеш аз 928 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Магриб (асосан масмудаҳо ва санҳаҷаҳо) ҳастанд; забонҳо — арабӣ, берберӣ ва фаронсавӣ.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маракеш бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (шаҳр яке аз муҳимтарин нуқтаҳои сайёҳии Африқо аст — то 3 миллион сайёҳ дар як сол), ҳунармандӣ (заргарӣ, кӯзагарӣ, нассоҷии қолин), савдо ва кишоварзии абёри атроф асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маракеш '''Фурудгоҳи байналмилалии Маракеш-Менара''' (яке аз сераҳолитарин фурудгоҳҳои Марокаш), истгоҳи роҳи оҳан (хатти ҳозиразамон Касабланка-Маракеш) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Маракеш (Мадинаи Кӯҳна) дорои Кутубия, '''Майдони Ҷамоъ-эл-Фан''' (Майдони мурдагон — маҷмааи асосии шаҳр, ки соли 2001 ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО ворид шуд бо ҷамъовариҳои саҳроии сайёҳон, мағрабкҳо, ҷодугарон, нависандагони уфроӣ ва мутрибҳои анъанавӣ), '''Мадрасаи бен Юсуф''' (мадрасаи бузурги XVI), маҷмааи Маросум-мавзолеи Саъдиҳо ва бозорҳои анъанавии «сук». Дар наздикии шаҳр '''боғи Менара''' ва '''боғи Маҷорелл''' (бо коллексияи Ив-Сан-Лоран) воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Рабат]] * [[Алморавид]] * [[Алмуваҳҳид]] * [[Атлас (кӯҳҳо)]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Marrakech Маракеш дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/331/ Medina of Marrakesh — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Марокаш]] [[Гурӯҳ:Марокаш]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] a1t8tfoqg6a3gq9c2how4mg1eu94hdh 0 331934 1475562 2026-06-09T06:24:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475562 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Фес |номи аслӣ = فاس / Fās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 789 |масоҳат = 320 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 112 072 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Фес''' (ба арабӣ: ''فاس'', ''Fās'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, дуюм бузургтарин шаҳри Марокаш пас аз [[Касабланка]] ва маркази асосии динӣ ва фарҳангии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Fez] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии Фес — Фес ал-Балӣ (Фески кӯҳна) — яке аз бузургтарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна, ки то имрӯз қариб бенуқтотар нигоҳ дошта шудаанд'''; соли 1981 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> p392qmhvbuj6o1rvcwqu0n5z16x77xm 1475563 1475562 2026-06-09T06:24:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475563 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Фес |номи аслӣ = فاس / Fās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 789 |масоҳат = 320 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 112 072 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Фес''' (ба арабӣ: ''فاس'', ''Fās'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, дуюм бузургтарин шаҳри Марокаш пас аз [[Касабланка]] ва маркази асосии динӣ ва фарҳангии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Fez] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии Фес — Фес ал-Балӣ (Фески кӯҳна) — яке аз бузургтарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна, ки то имрӯз қариб бенуқтотар нигоҳ дошта шудаанд'''; соли 1981 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Фесро соли 789 (172 ҳ.қ.) '''Идрис I''' — асосгузори сулолаи '''Идрисиён''' ва нахустин давлати исломии Марокаш — ва писари ӯ Идрис II (соли 808 қисми Андалусиро гузошт) бунёд карданд. Дар асри IX-X шаҳр ба маркази асосии ҷаҳони исломии шимоли Африқо табдил ёфт.<ref name="brit" /> '''Соли 859 (245 ҳ.қ.)''' дар Фес '''Фотима ал-Фиҳрия''' — занаки тоҷир, ки аз падари худ меросе калон гирифта буд — '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' — масҷид ва мадрасаро бунёд кард, ки баъдан ба '''Донишгоҳи ал-Қаравийин''' табдил ёфт ва аз тарафи ЮНЕСКО ва китоби «Гиннесс» ҳамчун '''қадимтарин донишгоҳи бесифасли амалкунандаи ҷаҳон''' эътироф шудааст — он зиёда аз 1160 сол бефосила фаъолият мекунад. Дар ал-Қаравийин нависандагон ба монанди Ибни Халдун ва Маймонид таҳсил карданд. Дар асрҳои XIII–XIV дар замони сулолаи '''Маринидҳо''' (1244–1465) Фес шукуфаи худро дид: маҷмаи нави Фес ал-Ҷадид (Фес-нав) бунёд шуд; дар ин давра '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351) ва Мадрасаи Аттарин (1325) — намунаҳои беҳамтои меъмории маринидӣ — сохта шуданд. p2hmwnzmzufjxivd8g8tgcr8zuqijjb 1475564 1475563 2026-06-09T06:24:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475564 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Фес |номи аслӣ = فاس / Fās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 789 |масоҳат = 320 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 112 072 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Фес''' (ба арабӣ: ''فاس'', ''Fās'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, дуюм бузургтарин шаҳри Марокаш пас аз [[Касабланка]] ва маркази асосии динӣ ва фарҳангии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Fez] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии Фес — Фес ал-Балӣ (Фески кӯҳна) — яке аз бузургтарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна, ки то имрӯз қариб бенуқтотар нигоҳ дошта шудаанд'''; соли 1981 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Фесро соли 789 (172 ҳ.қ.) '''Идрис I''' — асосгузори сулолаи '''Идрисиён''' ва нахустин давлати исломии Марокаш — ва писари ӯ Идрис II (соли 808 қисми Андалусиро гузошт) бунёд карданд. Дар асри IX-X шаҳр ба маркази асосии ҷаҳони исломии шимоли Африқо табдил ёфт.<ref name="brit" /> '''Соли 859 (245 ҳ.қ.)''' дар Фес '''Фотима ал-Фиҳрия''' — занаки тоҷир, ки аз падари худ меросе калон гирифта буд — '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' — масҷид ва мадрасаро бунёд кард, ки баъдан ба '''Донишгоҳи ал-Қаравийин''' табдил ёфт ва аз тарафи ЮНЕСКО ва китоби «Гиннесс» ҳамчун '''қадимтарин донишгоҳи бесифасли амалкунандаи ҷаҳон''' эътироф шудааст — он зиёда аз 1160 сол бефосила фаъолият мекунад. Дар ал-Қаравийин нависандагон ба монанди Ибни Халдун ва Маймонид таҳсил карданд. Дар асрҳои XIII–XIV дар замони сулолаи '''Маринидҳо''' (1244–1465) Фес шукуфаи худро дид: маҷмаи нави Фес ал-Ҷадид (Фес-нав) бунёд шуд; дар ин давра '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351) ва Мадрасаи Аттарин (1325) — намунаҳои беҳамтои меъмории маринидӣ — сохта шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Фес дар водии байни кӯҳҳои Рифа (шимол) ва Атласи Миёна (ҷануб), дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк буда, тобистон гарм ва зимистон сард-намӣ мебошад. p4j623s5jydfbs8e50p31ic15ddio1i 1475565 1475564 2026-06-09T06:25:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475565 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Фес |номи аслӣ = فاس / Fās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 789 |масоҳат = 320 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 112 072 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Фес''' (ба арабӣ: ''فاس'', ''Fās'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, дуюм бузургтарин шаҳри Марокаш пас аз [[Касабланка]] ва маркази асосии динӣ ва фарҳангии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Fez] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии Фес — Фес ал-Балӣ (Фески кӯҳна) — яке аз бузургтарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна, ки то имрӯз қариб бенуқтотар нигоҳ дошта шудаанд'''; соли 1981 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Фесро соли 789 (172 ҳ.қ.) '''Идрис I''' — асосгузори сулолаи '''Идрисиён''' ва нахустин давлати исломии Марокаш — ва писари ӯ Идрис II (соли 808 қисми Андалусиро гузошт) бунёд карданд. Дар асри IX-X шаҳр ба маркази асосии ҷаҳони исломии шимоли Африқо табдил ёфт.<ref name="brit" /> '''Соли 859 (245 ҳ.қ.)''' дар Фес '''Фотима ал-Фиҳрия''' — занаки тоҷир, ки аз падари худ меросе калон гирифта буд — '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' — масҷид ва мадрасаро бунёд кард, ки баъдан ба '''Донишгоҳи ал-Қаравийин''' табдил ёфт ва аз тарафи ЮНЕСКО ва китоби «Гиннесс» ҳамчун '''қадимтарин донишгоҳи бесифасли амалкунандаи ҷаҳон''' эътироф шудааст — он зиёда аз 1160 сол бефосила фаъолият мекунад. Дар ал-Қаравийин нависандагон ба монанди Ибни Халдун ва Маймонид таҳсил карданд. Дар асрҳои XIII–XIV дар замони сулолаи '''Маринидҳо''' (1244–1465) Фес шукуфаи худро дид: маҷмаи нави Фес ал-Ҷадид (Фес-нав) бунёд шуд; дар ин давра '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351) ва Мадрасаи Аттарин (1325) — намунаҳои беҳамтои меъмории маринидӣ — сохта шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Фес дар водии байни кӯҳҳои Рифа (шимол) ва Атласи Миёна (ҷануб), дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк буда, тобистон гарм ва зимистон сард-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Фес аз 1,1 миллион нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Фес ҳамчун маркази суннатии муҳаррирони арабии Марокаш ва маркази тариқатҳои суфии Қодирия ва Шоҳилия машҳур аст. 7i4tariaafdz4efhdx70lezpnfo5q5w 1475566 1475565 2026-06-09T06:25:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475566 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Фес |номи аслӣ = فاس / Fās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 789 |масоҳат = 320 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 112 072 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Фес''' (ба арабӣ: ''فاس'', ''Fās'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, дуюм бузургтарин шаҳри Марокаш пас аз [[Касабланка]] ва маркази асосии динӣ ва фарҳангии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Fez] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии Фес — Фес ал-Балӣ (Фески кӯҳна) — яке аз бузургтарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна, ки то имрӯз қариб бенуқтотар нигоҳ дошта шудаанд'''; соли 1981 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Фесро соли 789 (172 ҳ.қ.) '''Идрис I''' — асосгузори сулолаи '''Идрисиён''' ва нахустин давлати исломии Марокаш — ва писари ӯ Идрис II (соли 808 қисми Андалусиро гузошт) бунёд карданд. Дар асри IX-X шаҳр ба маркази асосии ҷаҳони исломии шимоли Африқо табдил ёфт.<ref name="brit" /> '''Соли 859 (245 ҳ.қ.)''' дар Фес '''Фотима ал-Фиҳрия''' — занаки тоҷир, ки аз падари худ меросе калон гирифта буд — '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' — масҷид ва мадрасаро бунёд кард, ки баъдан ба '''Донишгоҳи ал-Қаравийин''' табдил ёфт ва аз тарафи ЮНЕСКО ва китоби «Гиннесс» ҳамчун '''қадимтарин донишгоҳи бесифасли амалкунандаи ҷаҳон''' эътироф шудааст — он зиёда аз 1160 сол бефосила фаъолият мекунад. Дар ал-Қаравийин нависандагон ба монанди Ибни Халдун ва Маймонид таҳсил карданд. Дар асрҳои XIII–XIV дар замони сулолаи '''Маринидҳо''' (1244–1465) Фес шукуфаи худро дид: маҷмаи нави Фес ал-Ҷадид (Фес-нав) бунёд шуд; дар ин давра '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351) ва Мадрасаи Аттарин (1325) — намунаҳои беҳамтои меъмории маринидӣ — сохта шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Фес дар водии байни кӯҳҳои Рифа (шимол) ва Атласи Миёна (ҷануб), дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк буда, тобистон гарм ва зимистон сард-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Фес аз 1,1 миллион нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Фес ҳамчун маркази суннатии муҳаррирони арабии Марокаш ва маркази тариқатҳои суфии Қодирия ва Шоҳилия машҳур аст. == Иқтисод == Иқтисоди Фес бар '''ҳунармандӣ''' (Фес ҳамчун маркази асосии чарм-кашфиёти Марокаш машҳур аст — дабёхонаҳои Чауара (Chouara Tannery, асри XI) яке аз бузургтарин дабоғхонаҳои сурӯшсохти анъанавии ҷаҳон ҳастанд), нассоҷии қолин, заргарӣ, маъмурияти давлатӣ, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад. s6f711gt9g6oz7gh5u2hqjgup1djno4 1475567 1475566 2026-06-09T06:25:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475567 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Фес |номи аслӣ = فاس / Fās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 789 |масоҳат = 320 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 112 072 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Фес''' (ба арабӣ: ''فاس'', ''Fās'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, дуюм бузургтарин шаҳри Марокаш пас аз [[Касабланка]] ва маркази асосии динӣ ва фарҳангии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Fez] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии Фес — Фес ал-Балӣ (Фески кӯҳна) — яке аз бузургтарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна, ки то имрӯз қариб бенуқтотар нигоҳ дошта шудаанд'''; соли 1981 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Фесро соли 789 (172 ҳ.қ.) '''Идрис I''' — асосгузори сулолаи '''Идрисиён''' ва нахустин давлати исломии Марокаш — ва писари ӯ Идрис II (соли 808 қисми Андалусиро гузошт) бунёд карданд. Дар асри IX-X шаҳр ба маркази асосии ҷаҳони исломии шимоли Африқо табдил ёфт.<ref name="brit" /> '''Соли 859 (245 ҳ.қ.)''' дар Фес '''Фотима ал-Фиҳрия''' — занаки тоҷир, ки аз падари худ меросе калон гирифта буд — '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' — масҷид ва мадрасаро бунёд кард, ки баъдан ба '''Донишгоҳи ал-Қаравийин''' табдил ёфт ва аз тарафи ЮНЕСКО ва китоби «Гиннесс» ҳамчун '''қадимтарин донишгоҳи бесифасли амалкунандаи ҷаҳон''' эътироф шудааст — он зиёда аз 1160 сол бефосила фаъолият мекунад. Дар ал-Қаравийин нависандагон ба монанди Ибни Халдун ва Маймонид таҳсил карданд. Дар асрҳои XIII–XIV дар замони сулолаи '''Маринидҳо''' (1244–1465) Фес шукуфаи худро дид: маҷмаи нави Фес ал-Ҷадид (Фес-нав) бунёд шуд; дар ин давра '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351) ва Мадрасаи Аттарин (1325) — намунаҳои беҳамтои меъмории маринидӣ — сохта шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Фес дар водии байни кӯҳҳои Рифа (шимол) ва Атласи Миёна (ҷануб), дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк буда, тобистон гарм ва зимистон сард-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Фес аз 1,1 миллион нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Фес ҳамчун маркази суннатии муҳаррирони арабии Марокаш ва маркази тариқатҳои суфии Қодирия ва Шоҳилия машҳур аст. == Иқтисод == Иқтисоди Фес бар '''ҳунармандӣ''' (Фес ҳамчун маркази асосии чарм-кашфиёти Марокаш машҳур аст — дабёхонаҳои Чауара (Chouara Tannery, асри XI) яке аз бузургтарин дабоғхонаҳои сурӯшсохти анъанавии ҷаҳон ҳастанд), нассоҷии қолин, заргарӣ, маъмурияти давлатӣ, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Фес '''Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис''', истгоҳи роҳи оҳани Фес (хатти Рабат-Фес-Уҷда) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. e3si8ybc1b7sv6azsv28gd3g0v02o72 1475568 1475567 2026-06-09T06:25:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475568 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Фес |номи аслӣ = فاس / Fās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 789 |масоҳат = 320 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 112 072 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Фес''' (ба арабӣ: ''فاس'', ''Fās'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, дуюм бузургтарин шаҳри Марокаш пас аз [[Касабланка]] ва маркази асосии динӣ ва фарҳангии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Fez] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии Фес — Фес ал-Балӣ (Фески кӯҳна) — яке аз бузургтарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна, ки то имрӯз қариб бенуқтотар нигоҳ дошта шудаанд'''; соли 1981 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Фесро соли 789 (172 ҳ.қ.) '''Идрис I''' — асосгузори сулолаи '''Идрисиён''' ва нахустин давлати исломии Марокаш — ва писари ӯ Идрис II (соли 808 қисми Андалусиро гузошт) бунёд карданд. Дар асри IX-X шаҳр ба маркази асосии ҷаҳони исломии шимоли Африқо табдил ёфт.<ref name="brit" /> '''Соли 859 (245 ҳ.қ.)''' дар Фес '''Фотима ал-Фиҳрия''' — занаки тоҷир, ки аз падари худ меросе калон гирифта буд — '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' — масҷид ва мадрасаро бунёд кард, ки баъдан ба '''Донишгоҳи ал-Қаравийин''' табдил ёфт ва аз тарафи ЮНЕСКО ва китоби «Гиннесс» ҳамчун '''қадимтарин донишгоҳи бесифасли амалкунандаи ҷаҳон''' эътироф шудааст — он зиёда аз 1160 сол бефосила фаъолият мекунад. Дар ал-Қаравийин нависандагон ба монанди Ибни Халдун ва Маймонид таҳсил карданд. Дар асрҳои XIII–XIV дар замони сулолаи '''Маринидҳо''' (1244–1465) Фес шукуфаи худро дид: маҷмаи нави Фес ал-Ҷадид (Фес-нав) бунёд шуд; дар ин давра '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351) ва Мадрасаи Аттарин (1325) — намунаҳои беҳамтои меъмории маринидӣ — сохта шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Фес дар водии байни кӯҳҳои Рифа (шимол) ва Атласи Миёна (ҷануб), дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк буда, тобистон гарм ва зимистон сард-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Фес аз 1,1 миллион нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Фес ҳамчун маркази суннатии муҳаррирони арабии Марокаш ва маркази тариқатҳои суфии Қодирия ва Шоҳилия машҳур аст. == Иқтисод == Иқтисоди Фес бар '''ҳунармандӣ''' (Фес ҳамчун маркази асосии чарм-кашфиёти Марокаш машҳур аст — дабёхонаҳои Чауара (Chouara Tannery, асри XI) яке аз бузургтарин дабоғхонаҳои сурӯшсохти анъанавии ҷаҳон ҳастанд), нассоҷии қолин, заргарӣ, маъмурияти давлатӣ, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Фес '''Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис''', истгоҳи роҳи оҳани Фес (хатти Рабат-Фес-Уҷда) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Фес ал-Балӣ''' (Фес-кӯҳна) маркази меъмории асрҳои миёнаи исломӣ дар ҷаҳон ҳисоб мешавад: маҷмааи 9400 кӯчаи лабиринтӣ, зиёда аз 1000 масҷид ва маъбад, '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' (859), '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351–1356), Мадрасаи Аттарин ва Мадрасаи бен Юсуф, дабоғхонаҳои анъанавии чармсозӣ ва зиёда аз 200 бозорҳои анъанавии 'сук' дар он ҷой гирифтаанд. Шаҳр ҳамчун '''пойтахти маънавӣ ва илмии Марокаш''' эътироф мешавад. fsuvwokkffimgq4y25tjl33qysdo394 1475569 1475568 2026-06-09T06:25:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475569 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Фес |номи аслӣ = فاس / Fās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 789 |масоҳат = 320 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 112 072 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Фес''' (ба арабӣ: ''فاس'', ''Fās'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, дуюм бузургтарин шаҳри Марокаш пас аз [[Касабланка]] ва маркази асосии динӣ ва фарҳангии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Fez] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии Фес — Фес ал-Балӣ (Фески кӯҳна) — яке аз бузургтарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна, ки то имрӯз қариб бенуқтотар нигоҳ дошта шудаанд'''; соли 1981 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Фесро соли 789 (172 ҳ.қ.) '''Идрис I''' — асосгузори сулолаи '''Идрисиён''' ва нахустин давлати исломии Марокаш — ва писари ӯ Идрис II (соли 808 қисми Андалусиро гузошт) бунёд карданд. Дар асри IX-X шаҳр ба маркази асосии ҷаҳони исломии шимоли Африқо табдил ёфт.<ref name="brit" /> '''Соли 859 (245 ҳ.қ.)''' дар Фес '''Фотима ал-Фиҳрия''' — занаки тоҷир, ки аз падари худ меросе калон гирифта буд — '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' — масҷид ва мадрасаро бунёд кард, ки баъдан ба '''Донишгоҳи ал-Қаравийин''' табдил ёфт ва аз тарафи ЮНЕСКО ва китоби «Гиннесс» ҳамчун '''қадимтарин донишгоҳи бесифасли амалкунандаи ҷаҳон''' эътироф шудааст — он зиёда аз 1160 сол бефосила фаъолият мекунад. Дар ал-Қаравийин нависандагон ба монанди Ибни Халдун ва Маймонид таҳсил карданд. Дар асрҳои XIII–XIV дар замони сулолаи '''Маринидҳо''' (1244–1465) Фес шукуфаи худро дид: маҷмаи нави Фес ал-Ҷадид (Фес-нав) бунёд шуд; дар ин давра '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351) ва Мадрасаи Аттарин (1325) — намунаҳои беҳамтои меъмории маринидӣ — сохта шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Фес дар водии байни кӯҳҳои Рифа (шимол) ва Атласи Миёна (ҷануб), дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк буда, тобистон гарм ва зимистон сард-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Фес аз 1,1 миллион нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Фес ҳамчун маркази суннатии муҳаррирони арабии Марокаш ва маркази тариқатҳои суфии Қодирия ва Шоҳилия машҳур аст. == Иқтисод == Иқтисоди Фес бар '''ҳунармандӣ''' (Фес ҳамчун маркази асосии чарм-кашфиёти Марокаш машҳур аст — дабёхонаҳои Чауара (Chouara Tannery, асри XI) яке аз бузургтарин дабоғхонаҳои сурӯшсохти анъанавии ҷаҳон ҳастанд), нассоҷии қолин, заргарӣ, маъмурияти давлатӣ, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Фес '''Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис''', истгоҳи роҳи оҳани Фес (хатти Рабат-Фес-Уҷда) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Фес ал-Балӣ''' (Фес-кӯҳна) маркази меъмории асрҳои миёнаи исломӣ дар ҷаҳон ҳисоб мешавад: маҷмааи 9400 кӯчаи лабиринтӣ, зиёда аз 1000 масҷид ва маъбад, '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' (859), '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351–1356), Мадрасаи Аттарин ва Мадрасаи бен Юсуф, дабоғхонаҳои анъанавии чармсозӣ ва зиёда аз 200 бозорҳои анъанавии 'сук' дар он ҷой гирифтаанд. Шаҳр ҳамчун '''пойтахти маънавӣ ва илмии Марокаш''' эътироф мешавад. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Рабат]] * [[Маракеш]] * [[Ал-Қаравийин]] * [[Идрисиён]] hgxq79iq93eotzhadsa6z1jl7qm4bp0 1475570 1475569 2026-06-09T06:26:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475570 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Фес |номи аслӣ = فاس / Fās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 789 |масоҳат = 320 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 112 072 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Фес''' (ба арабӣ: ''فاس'', ''Fās'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, дуюм бузургтарин шаҳри Марокаш пас аз [[Касабланка]] ва маркази асосии динӣ ва фарҳангии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Fez] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии Фес — Фес ал-Балӣ (Фески кӯҳна) — яке аз бузургтарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна, ки то имрӯз қариб бенуқтотар нигоҳ дошта шудаанд'''; соли 1981 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Фесро соли 789 (172 ҳ.қ.) '''Идрис I''' — асосгузори сулолаи '''Идрисиён''' ва нахустин давлати исломии Марокаш — ва писари ӯ Идрис II (соли 808 қисми Андалусиро гузошт) бунёд карданд. Дар асри IX-X шаҳр ба маркази асосии ҷаҳони исломии шимоли Африқо табдил ёфт.<ref name="brit" /> '''Соли 859 (245 ҳ.қ.)''' дар Фес '''Фотима ал-Фиҳрия''' — занаки тоҷир, ки аз падари худ меросе калон гирифта буд — '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' — масҷид ва мадрасаро бунёд кард, ки баъдан ба '''Донишгоҳи ал-Қаравийин''' табдил ёфт ва аз тарафи ЮНЕСКО ва китоби «Гиннесс» ҳамчун '''қадимтарин донишгоҳи бесифасли амалкунандаи ҷаҳон''' эътироф шудааст — он зиёда аз 1160 сол бефосила фаъолият мекунад. Дар ал-Қаравийин нависандагон ба монанди Ибни Халдун ва Маймонид таҳсил карданд. Дар асрҳои XIII–XIV дар замони сулолаи '''Маринидҳо''' (1244–1465) Фес шукуфаи худро дид: маҷмаи нави Фес ал-Ҷадид (Фес-нав) бунёд шуд; дар ин давра '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351) ва Мадрасаи Аттарин (1325) — намунаҳои беҳамтои меъмории маринидӣ — сохта шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Фес дар водии байни кӯҳҳои Рифа (шимол) ва Атласи Миёна (ҷануб), дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк буда, тобистон гарм ва зимистон сард-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Фес аз 1,1 миллион нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Фес ҳамчун маркази суннатии муҳаррирони арабии Марокаш ва маркази тариқатҳои суфии Қодирия ва Шоҳилия машҳур аст. == Иқтисод == Иқтисоди Фес бар '''ҳунармандӣ''' (Фес ҳамчун маркази асосии чарм-кашфиёти Марокаш машҳур аст — дабёхонаҳои Чауара (Chouara Tannery, асри XI) яке аз бузургтарин дабоғхонаҳои сурӯшсохти анъанавии ҷаҳон ҳастанд), нассоҷии қолин, заргарӣ, маъмурияти давлатӣ, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Фес '''Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис''', истгоҳи роҳи оҳани Фес (хатти Рабат-Фес-Уҷда) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Фес ал-Балӣ''' (Фес-кӯҳна) маркази меъмории асрҳои миёнаи исломӣ дар ҷаҳон ҳисоб мешавад: маҷмааи 9400 кӯчаи лабиринтӣ, зиёда аз 1000 масҷид ва маъбад, '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' (859), '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351–1356), Мадрасаи Аттарин ва Мадрасаи бен Юсуф, дабоғхонаҳои анъанавии чармсозӣ ва зиёда аз 200 бозорҳои анъанавии 'сук' дар он ҷой гирифтаанд. Шаҳр ҳамчун '''пойтахти маънавӣ ва илмии Марокаш''' эътироф мешавад. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Рабат]] * [[Маракеш]] * [[Ал-Қаравийин]] * [[Идрисиён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} mx16em5k19dwtskqcclaq0xw7anedq6 1475571 1475570 2026-06-09T06:26:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475571 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Фес |номи аслӣ = فاس / Fās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 789 |масоҳат = 320 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 112 072 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Фес''' (ба арабӣ: ''فاس'', ''Fās'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, дуюм бузургтарин шаҳри Марокаш пас аз [[Касабланка]] ва маркази асосии динӣ ва фарҳангии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Fez] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии Фес — Фес ал-Балӣ (Фески кӯҳна) — яке аз бузургтарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна, ки то имрӯз қариб бенуқтотар нигоҳ дошта шудаанд'''; соли 1981 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Фесро соли 789 (172 ҳ.қ.) '''Идрис I''' — асосгузори сулолаи '''Идрисиён''' ва нахустин давлати исломии Марокаш — ва писари ӯ Идрис II (соли 808 қисми Андалусиро гузошт) бунёд карданд. Дар асри IX-X шаҳр ба маркази асосии ҷаҳони исломии шимоли Африқо табдил ёфт.<ref name="brit" /> '''Соли 859 (245 ҳ.қ.)''' дар Фес '''Фотима ал-Фиҳрия''' — занаки тоҷир, ки аз падари худ меросе калон гирифта буд — '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' — масҷид ва мадрасаро бунёд кард, ки баъдан ба '''Донишгоҳи ал-Қаравийин''' табдил ёфт ва аз тарафи ЮНЕСКО ва китоби «Гиннесс» ҳамчун '''қадимтарин донишгоҳи бесифасли амалкунандаи ҷаҳон''' эътироф шудааст — он зиёда аз 1160 сол бефосила фаъолият мекунад. Дар ал-Қаравийин нависандагон ба монанди Ибни Халдун ва Маймонид таҳсил карданд. Дар асрҳои XIII–XIV дар замони сулолаи '''Маринидҳо''' (1244–1465) Фес шукуфаи худро дид: маҷмаи нави Фес ал-Ҷадид (Фес-нав) бунёд шуд; дар ин давра '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351) ва Мадрасаи Аттарин (1325) — намунаҳои беҳамтои меъмории маринидӣ — сохта шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Фес дар водии байни кӯҳҳои Рифа (шимол) ва Атласи Миёна (ҷануб), дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк буда, тобистон гарм ва зимистон сард-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Фес аз 1,1 миллион нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Фес ҳамчун маркази суннатии муҳаррирони арабии Марокаш ва маркази тариқатҳои суфии Қодирия ва Шоҳилия машҳур аст. == Иқтисод == Иқтисоди Фес бар '''ҳунармандӣ''' (Фес ҳамчун маркази асосии чарм-кашфиёти Марокаш машҳур аст — дабёхонаҳои Чауара (Chouara Tannery, асри XI) яке аз бузургтарин дабоғхонаҳои сурӯшсохти анъанавии ҷаҳон ҳастанд), нассоҷии қолин, заргарӣ, маъмурияти давлатӣ, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Фес '''Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис''', истгоҳи роҳи оҳани Фес (хатти Рабат-Фес-Уҷда) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Фес ал-Балӣ''' (Фес-кӯҳна) маркази меъмории асрҳои миёнаи исломӣ дар ҷаҳон ҳисоб мешавад: маҷмааи 9400 кӯчаи лабиринтӣ, зиёда аз 1000 масҷид ва маъбад, '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' (859), '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351–1356), Мадрасаи Аттарин ва Мадрасаи бен Юсуф, дабоғхонаҳои анъанавии чармсозӣ ва зиёда аз 200 бозорҳои анъанавии 'сук' дар он ҷой гирифтаанд. Шаҳр ҳамчун '''пойтахти маънавӣ ва илмии Марокаш''' эътироф мешавад. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Рабат]] * [[Маракеш]] * [[Ал-Қаравийин]] * [[Идрисиён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Фес дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/170/ Medina of Fez — UNESCO] 0cjitnweepga2hy53hjnki5u4osxoh4 1475572 1475571 2026-06-09T06:26:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475572 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Фес |номи аслӣ = فاس / Fās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 0|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 789 |масоҳат = 320 |баландии маркази МА = 380 |аҳолӣ = 1 112 072 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Фес''' (ба арабӣ: ''فاس'', ''Fās'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, дуюм бузургтарин шаҳри Марокаш пас аз [[Касабланка]] ва маркази асосии динӣ ва фарҳангии кишвар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Fez] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии Фес — Фес ал-Балӣ (Фески кӯҳна) — яке аз бузургтарин маҷмаъаҳои шаҳрии асрҳои миёна, ки то имрӯз қариб бенуқтотар нигоҳ дошта шудаанд'''; соли 1981 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 1,1 миллион нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Фесро соли 789 (172 ҳ.қ.) '''Идрис I''' — асосгузори сулолаи '''Идрисиён''' ва нахустин давлати исломии Марокаш — ва писари ӯ Идрис II (соли 808 қисми Андалусиро гузошт) бунёд карданд. Дар асри IX-X шаҳр ба маркази асосии ҷаҳони исломии шимоли Африқо табдил ёфт.<ref name="brit" /> '''Соли 859 (245 ҳ.қ.)''' дар Фес '''Фотима ал-Фиҳрия''' — занаки тоҷир, ки аз падари худ меросе калон гирифта буд — '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' — масҷид ва мадрасаро бунёд кард, ки баъдан ба '''Донишгоҳи ал-Қаравийин''' табдил ёфт ва аз тарафи ЮНЕСКО ва китоби «Гиннесс» ҳамчун '''қадимтарин донишгоҳи бесифасли амалкунандаи ҷаҳон''' эътироф шудааст — он зиёда аз 1160 сол бефосила фаъолият мекунад. Дар ал-Қаравийин нависандагон ба монанди Ибни Халдун ва Маймонид таҳсил карданд. Дар асрҳои XIII–XIV дар замони сулолаи '''Маринидҳо''' (1244–1465) Фес шукуфаи худро дид: маҷмаи нави Фес ал-Ҷадид (Фес-нав) бунёд шуд; дар ин давра '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351) ва Мадрасаи Аттарин (1325) — намунаҳои беҳамтои меъмории маринидӣ — сохта шуданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Фес дар водии байни кӯҳҳои Рифа (шимол) ва Атласи Миёна (ҷануб), дар баландии 380 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк буда, тобистон гарм ва зимистон сард-намӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Фес аз 1,1 миллион нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Фес ҳамчун маркази суннатии муҳаррирони арабии Марокаш ва маркази тариқатҳои суфии Қодирия ва Шоҳилия машҳур аст. == Иқтисод == Иқтисоди Фес бар '''ҳунармандӣ''' (Фес ҳамчун маркази асосии чарм-кашфиёти Марокаш машҳур аст — дабёхонаҳои Чауара (Chouara Tannery, асри XI) яке аз бузургтарин дабоғхонаҳои сурӯшсохти анъанавии ҷаҳон ҳастанд), нассоҷии қолин, заргарӣ, маъмурияти давлатӣ, тиҷорат ва сайёҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Фес '''Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис''', истгоҳи роҳи оҳани Фес (хатти Рабат-Фес-Уҷда) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Фес ал-Балӣ''' (Фес-кӯҳна) маркази меъмории асрҳои миёнаи исломӣ дар ҷаҳон ҳисоб мешавад: маҷмааи 9400 кӯчаи лабиринтӣ, зиёда аз 1000 масҷид ва маъбад, '''Ҷомеи ал-Қаравийин''' (859), '''Мадрасаи Бу-Инония''' (1351–1356), Мадрасаи Аттарин ва Мадрасаи бен Юсуф, дабоғхонаҳои анъанавии чармсозӣ ва зиёда аз 200 бозорҳои анъанавии 'сук' дар он ҷой гирифтаанд. Шаҳр ҳамчун '''пойтахти маънавӣ ва илмии Марокаш''' эътироф мешавад. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Рабат]] * [[Маракеш]] * [[Ал-Қаравийин]] * [[Идрисиён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Fez-Morocco Фес дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/170/ Medina of Fez — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Марокаш]] [[Гурӯҳ:Марокаш]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] dwl4w0v2y2xylr2unltsmue1szo8a0e 0 331935 1475573 2026-06-09T06:26:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475573 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Танҷер |номи аслӣ = طنجة / Ṭanǧa |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 124 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 947 952 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Танҷер''' (ба арабӣ: ''طنجة'', ''Ṭanǧa''; ба берберӣ: ''ⵟⴰⵏⵊⴰ'', ''Tanja'') — шаҳри шимолу ғарбии [[Марокаш]] дар канори танги [[Гибралтар]], ки [[Африқо]]ро аз [[Аврупо]] ҷудо мекунад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tangier Tangier] — Encyclopædia Britannica</ref> Танҷер яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Африқо]] — зиёда аз 2500 сол маҳалли бефосилаи маскунӣ — буда, '''зодгоҳи Ибни Баттута''' (1304), машҳуртарин сайёҳи ҷаҳони ислом, ва маркази стратегикии байни ду баҳр ва ду қитъа ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> dud00y39nor66iov7e3keov67kzgdzl 1475574 1475573 2026-06-09T06:27:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475574 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Танҷер |номи аслӣ = طنجة / Ṭanǧa |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 124 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 947 952 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Танҷер''' (ба арабӣ: ''طنجة'', ''Ṭanǧa''; ба берберӣ: ''ⵟⴰⵏⵊⴰ'', ''Tanja'') — шаҳри шимолу ғарбии [[Марокаш]] дар канори танги [[Гибралтар]], ки [[Африқо]]ро аз [[Аврупо]] ҷудо мекунад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tangier Tangier] — Encyclopædia Britannica</ref> Танҷер яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Африқо]] — зиёда аз 2500 сол маҳалли бефосилаи маскунӣ — буда, '''зодгоҳи Ибни Баттута''' (1304), машҳуртарин сайёҳи ҷаҳони ислом, ва маркази стратегикии байни ду баҳр ва ду қитъа ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Танҷер тахминан асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун пойгоҳи тиҷорати Магриб бунёд шуд; баъдан бо номи Tingis ҷузъи империяи Карфаген ва пас аз ҷанги панҷ Карфаген-Рум — пойтахти вилояти римии Мавритания-Тингитана гардид.<ref name="brit" /> Дар асри VII Танҷерро арабҳои ислом забт карданд ва он дар асрҳои миёна паиҳам зери ҳукмронии Идрисиён, Алморавидҳо, Маринидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд. '''Соли 1304 дар Танҷер сайёҳ ва нависандаи бузурги ҷаҳони ислом [[Ибни Баттута]] зода шуд''', ки баъдан 30 сол дар роҳ гузошт ва зиёда аз 120 ҳазор километр сафар кардааст (бузургтарин сафари асрҳои миёна). Аз асри XV то XVIII Танҷер борҳо аз тарафи Португалия (1471–1662), Англия (1662–1684) ва баъдан Магриб (Маросум)и Марокаш забт ва аз даст ёфт. Аз соли 1923 то 1956 Танҷер мақоми махсуси '''байналмилалӣ''' дошт — таҳти раҳбарии муштараки Фаронса, Англия, Испания ва дигар давлатҳо — ва ҷои паноҳгоҳи ҷодугарон, чойизҳо ва нависандагон (Уильям Берроуз, Пол Болз, Жан Жене) гардид. coqdiuz25pkn65o1wgjs2n4k1qku3a5 1475575 1475574 2026-06-09T06:27:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475575 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Танҷер |номи аслӣ = طنجة / Ṭanǧa |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 124 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 947 952 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Танҷер''' (ба арабӣ: ''طنجة'', ''Ṭanǧa''; ба берберӣ: ''ⵟⴰⵏⵊⴰ'', ''Tanja'') — шаҳри шимолу ғарбии [[Марокаш]] дар канори танги [[Гибралтар]], ки [[Африқо]]ро аз [[Аврупо]] ҷудо мекунад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tangier Tangier] — Encyclopædia Britannica</ref> Танҷер яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Африқо]] — зиёда аз 2500 сол маҳалли бефосилаи маскунӣ — буда, '''зодгоҳи Ибни Баттута''' (1304), машҳуртарин сайёҳи ҷаҳони ислом, ва маркази стратегикии байни ду баҳр ва ду қитъа ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Танҷер тахминан асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун пойгоҳи тиҷорати Магриб бунёд шуд; баъдан бо номи Tingis ҷузъи империяи Карфаген ва пас аз ҷанги панҷ Карфаген-Рум — пойтахти вилояти римии Мавритания-Тингитана гардид.<ref name="brit" /> Дар асри VII Танҷерро арабҳои ислом забт карданд ва он дар асрҳои миёна паиҳам зери ҳукмронии Идрисиён, Алморавидҳо, Маринидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд. '''Соли 1304 дар Танҷер сайёҳ ва нависандаи бузурги ҷаҳони ислом [[Ибни Баттута]] зода шуд''', ки баъдан 30 сол дар роҳ гузошт ва зиёда аз 120 ҳазор километр сафар кардааст (бузургтарин сафари асрҳои миёна). Аз асри XV то XVIII Танҷер борҳо аз тарафи Португалия (1471–1662), Англия (1662–1684) ва баъдан Магриб (Маросум)и Марокаш забт ва аз даст ёфт. Аз соли 1923 то 1956 Танҷер мақоми махсуси '''байналмилалӣ''' дошт — таҳти раҳбарии муштараки Фаронса, Англия, Испания ва дигар давлатҳо — ва ҷои паноҳгоҳи ҷодугарон, чойизҳо ва нависандагон (Уильям Берроуз, Пол Болз, Жан Жене) гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Танҷер дар канори танги Гибралтар, дар маҳалли пайвасти Уқёнуси Атлантика ва Баҳри Миёназамин воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. 4r4i78pva461e0l0wbkud0v0ujpbu91 1475576 1475575 2026-06-09T06:27:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475576 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Танҷер |номи аслӣ = طنجة / Ṭanǧa |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 124 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 947 952 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Танҷер''' (ба арабӣ: ''طنجة'', ''Ṭanǧa''; ба берберӣ: ''ⵟⴰⵏⵊⴰ'', ''Tanja'') — шаҳри шимолу ғарбии [[Марокаш]] дар канори танги [[Гибралтар]], ки [[Африқо]]ро аз [[Аврупо]] ҷудо мекунад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tangier Tangier] — Encyclopædia Britannica</ref> Танҷер яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Африқо]] — зиёда аз 2500 сол маҳалли бефосилаи маскунӣ — буда, '''зодгоҳи Ибни Баттута''' (1304), машҳуртарин сайёҳи ҷаҳони ислом, ва маркази стратегикии байни ду баҳр ва ду қитъа ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Танҷер тахминан асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун пойгоҳи тиҷорати Магриб бунёд шуд; баъдан бо номи Tingis ҷузъи империяи Карфаген ва пас аз ҷанги панҷ Карфаген-Рум — пойтахти вилояти римии Мавритания-Тингитана гардид.<ref name="brit" /> Дар асри VII Танҷерро арабҳои ислом забт карданд ва он дар асрҳои миёна паиҳам зери ҳукмронии Идрисиён, Алморавидҳо, Маринидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд. '''Соли 1304 дар Танҷер сайёҳ ва нависандаи бузурги ҷаҳони ислом [[Ибни Баттута]] зода шуд''', ки баъдан 30 сол дар роҳ гузошт ва зиёда аз 120 ҳазор километр сафар кардааст (бузургтарин сафари асрҳои миёна). Аз асри XV то XVIII Танҷер борҳо аз тарафи Португалия (1471–1662), Англия (1662–1684) ва баъдан Магриб (Маросум)и Марокаш забт ва аз даст ёфт. Аз соли 1923 то 1956 Танҷер мақоми махсуси '''байналмилалӣ''' дошт — таҳти раҳбарии муштараки Фаронса, Англия, Испания ва дигар давлатҳо — ва ҷои паноҳгоҳи ҷодугарон, чойизҳо ва нависандагон (Уильям Берроуз, Пол Болз, Жан Жене) гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Танҷер дар канори танги Гибралтар, дар маҳалли пайвасти Уқёнуси Атлантика ва Баҳри Миёназамин воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Танҷер аз 950 ҳазор нафар буда, дар ҳолати афзоиш аз сабаби лоиҳаҳои бузурги саноатии бандари нави '''Танҷер-Мед'''.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд. b9xokag4zlyxb68d3khp7lnv4kbw3a9 1475577 1475576 2026-06-09T06:27:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475577 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Танҷер |номи аслӣ = طنجة / Ṭanǧa |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 124 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 947 952 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Танҷер''' (ба арабӣ: ''طنجة'', ''Ṭanǧa''; ба берберӣ: ''ⵟⴰⵏⵊⴰ'', ''Tanja'') — шаҳри шимолу ғарбии [[Марокаш]] дар канори танги [[Гибралтар]], ки [[Африқо]]ро аз [[Аврупо]] ҷудо мекунад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tangier Tangier] — Encyclopædia Britannica</ref> Танҷер яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Африқо]] — зиёда аз 2500 сол маҳалли бефосилаи маскунӣ — буда, '''зодгоҳи Ибни Баттута''' (1304), машҳуртарин сайёҳи ҷаҳони ислом, ва маркази стратегикии байни ду баҳр ва ду қитъа ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Танҷер тахминан асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун пойгоҳи тиҷорати Магриб бунёд шуд; баъдан бо номи Tingis ҷузъи империяи Карфаген ва пас аз ҷанги панҷ Карфаген-Рум — пойтахти вилояти римии Мавритания-Тингитана гардид.<ref name="brit" /> Дар асри VII Танҷерро арабҳои ислом забт карданд ва он дар асрҳои миёна паиҳам зери ҳукмронии Идрисиён, Алморавидҳо, Маринидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд. '''Соли 1304 дар Танҷер сайёҳ ва нависандаи бузурги ҷаҳони ислом [[Ибни Баттута]] зода шуд''', ки баъдан 30 сол дар роҳ гузошт ва зиёда аз 120 ҳазор километр сафар кардааст (бузургтарин сафари асрҳои миёна). Аз асри XV то XVIII Танҷер борҳо аз тарафи Португалия (1471–1662), Англия (1662–1684) ва баъдан Магриб (Маросум)и Марокаш забт ва аз даст ёфт. Аз соли 1923 то 1956 Танҷер мақоми махсуси '''байналмилалӣ''' дошт — таҳти раҳбарии муштараки Фаронса, Англия, Испания ва дигар давлатҳо — ва ҷои паноҳгоҳи ҷодугарон, чойизҳо ва нависандагон (Уильям Берроуз, Пол Болз, Жан Жене) гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Танҷер дар канори танги Гибралтар, дар маҳалли пайвасти Уқёнуси Атлантика ва Баҳри Миёназамин воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Танҷер аз 950 ҳазор нафар буда, дар ҳолати афзоиш аз сабаби лоиҳаҳои бузурги саноатии бандари нави '''Танҷер-Мед'''.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Танҷер дар асри XXI бо лоиҳаи бузурги '''бандари Танҷер-Мед''' (соли 2007 кушода шуд) — яке аз бузургтарин бандарҳои контейнерии ҷаҳон ва зиёд аз 9 миллион контейнер дар сол — ва саноати автомобилӣ (заводи Renault Tangier — бузургтарин дар Африқо) тағйир куллӣ ёфт. Сайёҳии байналмилалӣ низ ҳамеша яке аз муҳимтарин соҳаҳо буд. jsex4wz6ufftj0pqunpg7neqksxsje9 1475578 1475577 2026-06-09T06:27:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475578 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Танҷер |номи аслӣ = طنجة / Ṭanǧa |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 124 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 947 952 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Танҷер''' (ба арабӣ: ''طنجة'', ''Ṭanǧa''; ба берберӣ: ''ⵟⴰⵏⵊⴰ'', ''Tanja'') — шаҳри шимолу ғарбии [[Марокаш]] дар канори танги [[Гибралтар]], ки [[Африқо]]ро аз [[Аврупо]] ҷудо мекунад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tangier Tangier] — Encyclopædia Britannica</ref> Танҷер яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Африқо]] — зиёда аз 2500 сол маҳалли бефосилаи маскунӣ — буда, '''зодгоҳи Ибни Баттута''' (1304), машҳуртарин сайёҳи ҷаҳони ислом, ва маркази стратегикии байни ду баҳр ва ду қитъа ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Танҷер тахминан асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун пойгоҳи тиҷорати Магриб бунёд шуд; баъдан бо номи Tingis ҷузъи империяи Карфаген ва пас аз ҷанги панҷ Карфаген-Рум — пойтахти вилояти римии Мавритания-Тингитана гардид.<ref name="brit" /> Дар асри VII Танҷерро арабҳои ислом забт карданд ва он дар асрҳои миёна паиҳам зери ҳукмронии Идрисиён, Алморавидҳо, Маринидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд. '''Соли 1304 дар Танҷер сайёҳ ва нависандаи бузурги ҷаҳони ислом [[Ибни Баттута]] зода шуд''', ки баъдан 30 сол дар роҳ гузошт ва зиёда аз 120 ҳазор километр сафар кардааст (бузургтарин сафари асрҳои миёна). Аз асри XV то XVIII Танҷер борҳо аз тарафи Португалия (1471–1662), Англия (1662–1684) ва баъдан Магриб (Маросум)и Марокаш забт ва аз даст ёфт. Аз соли 1923 то 1956 Танҷер мақоми махсуси '''байналмилалӣ''' дошт — таҳти раҳбарии муштараки Фаронса, Англия, Испания ва дигар давлатҳо — ва ҷои паноҳгоҳи ҷодугарон, чойизҳо ва нависандагон (Уильям Берроуз, Пол Болз, Жан Жене) гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Танҷер дар канори танги Гибралтар, дар маҳалли пайвасти Уқёнуси Атлантика ва Баҳри Миёназамин воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Танҷер аз 950 ҳазор нафар буда, дар ҳолати афзоиш аз сабаби лоиҳаҳои бузурги саноатии бандари нави '''Танҷер-Мед'''.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Танҷер дар асри XXI бо лоиҳаи бузурги '''бандари Танҷер-Мед''' (соли 2007 кушода шуд) — яке аз бузургтарин бандарҳои контейнерии ҷаҳон ва зиёд аз 9 миллион контейнер дар сол — ва саноати автомобилӣ (заводи Renault Tangier — бузургтарин дар Африқо) тағйир куллӣ ёфт. Сайёҳии байналмилалӣ низ ҳамеша яке аз муҳимтарин соҳаҳо буд. == Нақлиёт == Дар Танҷер '''Фурудгоҳи байналмилалии Танҷер Ибни Баттута''', истгоҳи роҳи оҳани суръатноки Танҷер-Виль (ниҳои хатти суръатноки '''Ал-Бурок''' — Танҷер-Касабланка), бандари баҳрии Танҷер-Мед ва бандари мусофирӣ ба Тарифа ва Алгесирас (Испания) амал мекунанд. q59zflap1fcdsmflgiknt1t08lfts6y 1475579 1475578 2026-06-09T06:28:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475579 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Танҷер |номи аслӣ = طنجة / Ṭanǧa |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 124 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 947 952 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Танҷер''' (ба арабӣ: ''طنجة'', ''Ṭanǧa''; ба берберӣ: ''ⵟⴰⵏⵊⴰ'', ''Tanja'') — шаҳри шимолу ғарбии [[Марокаш]] дар канори танги [[Гибралтар]], ки [[Африқо]]ро аз [[Аврупо]] ҷудо мекунад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tangier Tangier] — Encyclopædia Britannica</ref> Танҷер яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Африқо]] — зиёда аз 2500 сол маҳалли бефосилаи маскунӣ — буда, '''зодгоҳи Ибни Баттута''' (1304), машҳуртарин сайёҳи ҷаҳони ислом, ва маркази стратегикии байни ду баҳр ва ду қитъа ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Танҷер тахминан асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун пойгоҳи тиҷорати Магриб бунёд шуд; баъдан бо номи Tingis ҷузъи империяи Карфаген ва пас аз ҷанги панҷ Карфаген-Рум — пойтахти вилояти римии Мавритания-Тингитана гардид.<ref name="brit" /> Дар асри VII Танҷерро арабҳои ислом забт карданд ва он дар асрҳои миёна паиҳам зери ҳукмронии Идрисиён, Алморавидҳо, Маринидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд. '''Соли 1304 дар Танҷер сайёҳ ва нависандаи бузурги ҷаҳони ислом [[Ибни Баттута]] зода шуд''', ки баъдан 30 сол дар роҳ гузошт ва зиёда аз 120 ҳазор километр сафар кардааст (бузургтарин сафари асрҳои миёна). Аз асри XV то XVIII Танҷер борҳо аз тарафи Португалия (1471–1662), Англия (1662–1684) ва баъдан Магриб (Маросум)и Марокаш забт ва аз даст ёфт. Аз соли 1923 то 1956 Танҷер мақоми махсуси '''байналмилалӣ''' дошт — таҳти раҳбарии муштараки Фаронса, Англия, Испания ва дигар давлатҳо — ва ҷои паноҳгоҳи ҷодугарон, чойизҳо ва нависандагон (Уильям Берроуз, Пол Болз, Жан Жене) гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Танҷер дар канори танги Гибралтар, дар маҳалли пайвасти Уқёнуси Атлантика ва Баҳри Миёназамин воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Танҷер аз 950 ҳазор нафар буда, дар ҳолати афзоиш аз сабаби лоиҳаҳои бузурги саноатии бандари нави '''Танҷер-Мед'''.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Танҷер дар асри XXI бо лоиҳаи бузурги '''бандари Танҷер-Мед''' (соли 2007 кушода шуд) — яке аз бузургтарин бандарҳои контейнерии ҷаҳон ва зиёд аз 9 миллион контейнер дар сол — ва саноати автомобилӣ (заводи Renault Tangier — бузургтарин дар Африқо) тағйир куллӣ ёфт. Сайёҳии байналмилалӣ низ ҳамеша яке аз муҳимтарин соҳаҳо буд. == Нақлиёт == Дар Танҷер '''Фурудгоҳи байналмилалии Танҷер Ибни Баттута''', истгоҳи роҳи оҳани суръатноки Танҷер-Виль (ниҳои хатти суръатноки '''Ал-Бурок''' — Танҷер-Касабланка), бандари баҳрии Танҷер-Мед ва бандари мусофирӣ ба Тарифа ва Алгесирас (Испания) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Танҷер бо '''Касбаи Танҷер''' (қалъаи асри XIV), Мадрасаи Дор-ад-Магзан (қасри султон, ҳозир осорхона), масҷидҳои таърихӣ ва маҳаллаи фарзандони таърихии Петит-Сокко ва Гранд-Сокко машҳур аст. Адабиёти асри XX-и аврупоӣ — аз Делакруа то Берроуз — бо Танҷер дар сахт иртибот аст. dxis9rdf81xg55c7k2yb4gprmwedzf5 1475580 1475579 2026-06-09T06:28:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475580 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Танҷер |номи аслӣ = طنجة / Ṭanǧa |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 124 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 947 952 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Танҷер''' (ба арабӣ: ''طنجة'', ''Ṭanǧa''; ба берберӣ: ''ⵟⴰⵏⵊⴰ'', ''Tanja'') — шаҳри шимолу ғарбии [[Марокаш]] дар канори танги [[Гибралтар]], ки [[Африқо]]ро аз [[Аврупо]] ҷудо мекунад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tangier Tangier] — Encyclopædia Britannica</ref> Танҷер яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Африқо]] — зиёда аз 2500 сол маҳалли бефосилаи маскунӣ — буда, '''зодгоҳи Ибни Баттута''' (1304), машҳуртарин сайёҳи ҷаҳони ислом, ва маркази стратегикии байни ду баҳр ва ду қитъа ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Танҷер тахминан асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун пойгоҳи тиҷорати Магриб бунёд шуд; баъдан бо номи Tingis ҷузъи империяи Карфаген ва пас аз ҷанги панҷ Карфаген-Рум — пойтахти вилояти римии Мавритания-Тингитана гардид.<ref name="brit" /> Дар асри VII Танҷерро арабҳои ислом забт карданд ва он дар асрҳои миёна паиҳам зери ҳукмронии Идрисиён, Алморавидҳо, Маринидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд. '''Соли 1304 дар Танҷер сайёҳ ва нависандаи бузурги ҷаҳони ислом [[Ибни Баттута]] зода шуд''', ки баъдан 30 сол дар роҳ гузошт ва зиёда аз 120 ҳазор километр сафар кардааст (бузургтарин сафари асрҳои миёна). Аз асри XV то XVIII Танҷер борҳо аз тарафи Португалия (1471–1662), Англия (1662–1684) ва баъдан Магриб (Маросум)и Марокаш забт ва аз даст ёфт. Аз соли 1923 то 1956 Танҷер мақоми махсуси '''байналмилалӣ''' дошт — таҳти раҳбарии муштараки Фаронса, Англия, Испания ва дигар давлатҳо — ва ҷои паноҳгоҳи ҷодугарон, чойизҳо ва нависандагон (Уильям Берроуз, Пол Болз, Жан Жене) гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Танҷер дар канори танги Гибралтар, дар маҳалли пайвасти Уқёнуси Атлантика ва Баҳри Миёназамин воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Танҷер аз 950 ҳазор нафар буда, дар ҳолати афзоиш аз сабаби лоиҳаҳои бузурги саноатии бандари нави '''Танҷер-Мед'''.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Танҷер дар асри XXI бо лоиҳаи бузурги '''бандари Танҷер-Мед''' (соли 2007 кушода шуд) — яке аз бузургтарин бандарҳои контейнерии ҷаҳон ва зиёд аз 9 миллион контейнер дар сол — ва саноати автомобилӣ (заводи Renault Tangier — бузургтарин дар Африқо) тағйир куллӣ ёфт. Сайёҳии байналмилалӣ низ ҳамеша яке аз муҳимтарин соҳаҳо буд. == Нақлиёт == Дар Танҷер '''Фурудгоҳи байналмилалии Танҷер Ибни Баттута''', истгоҳи роҳи оҳани суръатноки Танҷер-Виль (ниҳои хатти суръатноки '''Ал-Бурок''' — Танҷер-Касабланка), бандари баҳрии Танҷер-Мед ва бандари мусофирӣ ба Тарифа ва Алгесирас (Испания) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Танҷер бо '''Касбаи Танҷер''' (қалъаи асри XIV), Мадрасаи Дор-ад-Магзан (қасри султон, ҳозир осорхона), масҷидҳои таърихӣ ва маҳаллаи фарзандони таърихии Петит-Сокко ва Гранд-Сокко машҳур аст. Адабиёти асри XX-и аврупоӣ — аз Делакруа то Берроуз — бо Танҷер дар сахт иртибот аст. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Касабланка]] * [[Танги Гибралтар]] * [[Ибни Баттута]] nyw184toqxhoq04dxroxyuuyougwzi4 1475581 1475580 2026-06-09T06:28:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475581 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Танҷер |номи аслӣ = طنجة / Ṭanǧa |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 124 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 947 952 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Танҷер''' (ба арабӣ: ''طنجة'', ''Ṭanǧa''; ба берберӣ: ''ⵟⴰⵏⵊⴰ'', ''Tanja'') — шаҳри шимолу ғарбии [[Марокаш]] дар канори танги [[Гибралтар]], ки [[Африқо]]ро аз [[Аврупо]] ҷудо мекунад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tangier Tangier] — Encyclopædia Britannica</ref> Танҷер яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Африқо]] — зиёда аз 2500 сол маҳалли бефосилаи маскунӣ — буда, '''зодгоҳи Ибни Баттута''' (1304), машҳуртарин сайёҳи ҷаҳони ислом, ва маркази стратегикии байни ду баҳр ва ду қитъа ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Танҷер тахминан асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун пойгоҳи тиҷорати Магриб бунёд шуд; баъдан бо номи Tingis ҷузъи империяи Карфаген ва пас аз ҷанги панҷ Карфаген-Рум — пойтахти вилояти римии Мавритания-Тингитана гардид.<ref name="brit" /> Дар асри VII Танҷерро арабҳои ислом забт карданд ва он дар асрҳои миёна паиҳам зери ҳукмронии Идрисиён, Алморавидҳо, Маринидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд. '''Соли 1304 дар Танҷер сайёҳ ва нависандаи бузурги ҷаҳони ислом [[Ибни Баттута]] зода шуд''', ки баъдан 30 сол дар роҳ гузошт ва зиёда аз 120 ҳазор километр сафар кардааст (бузургтарин сафари асрҳои миёна). Аз асри XV то XVIII Танҷер борҳо аз тарафи Португалия (1471–1662), Англия (1662–1684) ва баъдан Магриб (Маросум)и Марокаш забт ва аз даст ёфт. Аз соли 1923 то 1956 Танҷер мақоми махсуси '''байналмилалӣ''' дошт — таҳти раҳбарии муштараки Фаронса, Англия, Испания ва дигар давлатҳо — ва ҷои паноҳгоҳи ҷодугарон, чойизҳо ва нависандагон (Уильям Берроуз, Пол Болз, Жан Жене) гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Танҷер дар канори танги Гибралтар, дар маҳалли пайвасти Уқёнуси Атлантика ва Баҳри Миёназамин воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Танҷер аз 950 ҳазор нафар буда, дар ҳолати афзоиш аз сабаби лоиҳаҳои бузурги саноатии бандари нави '''Танҷер-Мед'''.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Танҷер дар асри XXI бо лоиҳаи бузурги '''бандари Танҷер-Мед''' (соли 2007 кушода шуд) — яке аз бузургтарин бандарҳои контейнерии ҷаҳон ва зиёд аз 9 миллион контейнер дар сол — ва саноати автомобилӣ (заводи Renault Tangier — бузургтарин дар Африқо) тағйир куллӣ ёфт. Сайёҳии байналмилалӣ низ ҳамеша яке аз муҳимтарин соҳаҳо буд. == Нақлиёт == Дар Танҷер '''Фурудгоҳи байналмилалии Танҷер Ибни Баттута''', истгоҳи роҳи оҳани суръатноки Танҷер-Виль (ниҳои хатти суръатноки '''Ал-Бурок''' — Танҷер-Касабланка), бандари баҳрии Танҷер-Мед ва бандари мусофирӣ ба Тарифа ва Алгесирас (Испания) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Танҷер бо '''Касбаи Танҷер''' (қалъаи асри XIV), Мадрасаи Дор-ад-Магзан (қасри султон, ҳозир осорхона), масҷидҳои таърихӣ ва маҳаллаи фарзандони таърихии Петит-Сокко ва Гранд-Сокко машҳур аст. Адабиёти асри XX-и аврупоӣ — аз Делакруа то Берроуз — бо Танҷер дар сахт иртибот аст. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Касабланка]] * [[Танги Гибралтар]] * [[Ибни Баттута]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} aaow70b2mp1zrekrzq3559onol8qjvy 1475582 1475581 2026-06-09T06:28:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475582 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Танҷер |номи аслӣ = طنجة / Ṭanǧa |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 124 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 947 952 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Танҷер''' (ба арабӣ: ''طنجة'', ''Ṭanǧa''; ба берберӣ: ''ⵟⴰⵏⵊⴰ'', ''Tanja'') — шаҳри шимолу ғарбии [[Марокаш]] дар канори танги [[Гибралтар]], ки [[Африқо]]ро аз [[Аврупо]] ҷудо мекунад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tangier Tangier] — Encyclopædia Britannica</ref> Танҷер яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Африқо]] — зиёда аз 2500 сол маҳалли бефосилаи маскунӣ — буда, '''зодгоҳи Ибни Баттута''' (1304), машҳуртарин сайёҳи ҷаҳони ислом, ва маркази стратегикии байни ду баҳр ва ду қитъа ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Танҷер тахминан асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун пойгоҳи тиҷорати Магриб бунёд шуд; баъдан бо номи Tingis ҷузъи империяи Карфаген ва пас аз ҷанги панҷ Карфаген-Рум — пойтахти вилояти римии Мавритания-Тингитана гардид.<ref name="brit" /> Дар асри VII Танҷерро арабҳои ислом забт карданд ва он дар асрҳои миёна паиҳам зери ҳукмронии Идрисиён, Алморавидҳо, Маринидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд. '''Соли 1304 дар Танҷер сайёҳ ва нависандаи бузурги ҷаҳони ислом [[Ибни Баттута]] зода шуд''', ки баъдан 30 сол дар роҳ гузошт ва зиёда аз 120 ҳазор километр сафар кардааст (бузургтарин сафари асрҳои миёна). Аз асри XV то XVIII Танҷер борҳо аз тарафи Португалия (1471–1662), Англия (1662–1684) ва баъдан Магриб (Маросум)и Марокаш забт ва аз даст ёфт. Аз соли 1923 то 1956 Танҷер мақоми махсуси '''байналмилалӣ''' дошт — таҳти раҳбарии муштараки Фаронса, Англия, Испания ва дигар давлатҳо — ва ҷои паноҳгоҳи ҷодугарон, чойизҳо ва нависандагон (Уильям Берроуз, Пол Болз, Жан Жене) гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Танҷер дар канори танги Гибралтар, дар маҳалли пайвасти Уқёнуси Атлантика ва Баҳри Миёназамин воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Танҷер аз 950 ҳазор нафар буда, дар ҳолати афзоиш аз сабаби лоиҳаҳои бузурги саноатии бандари нави '''Танҷер-Мед'''.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Танҷер дар асри XXI бо лоиҳаи бузурги '''бандари Танҷер-Мед''' (соли 2007 кушода шуд) — яке аз бузургтарин бандарҳои контейнерии ҷаҳон ва зиёд аз 9 миллион контейнер дар сол — ва саноати автомобилӣ (заводи Renault Tangier — бузургтарин дар Африқо) тағйир куллӣ ёфт. Сайёҳии байналмилалӣ низ ҳамеша яке аз муҳимтарин соҳаҳо буд. == Нақлиёт == Дар Танҷер '''Фурудгоҳи байналмилалии Танҷер Ибни Баттута''', истгоҳи роҳи оҳани суръатноки Танҷер-Виль (ниҳои хатти суръатноки '''Ал-Бурок''' — Танҷер-Касабланка), бандари баҳрии Танҷер-Мед ва бандари мусофирӣ ба Тарифа ва Алгесирас (Испания) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Танҷер бо '''Касбаи Танҷер''' (қалъаи асри XIV), Мадрасаи Дор-ад-Магзан (қасри султон, ҳозир осорхона), масҷидҳои таърихӣ ва маҳаллаи фарзандони таърихии Петит-Сокко ва Гранд-Сокко машҳур аст. Адабиёти асри XX-и аврупоӣ — аз Делакруа то Берроуз — бо Танҷер дар сахт иртибот аст. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Касабланка]] * [[Танги Гибралтар]] * [[Ибни Баттута]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tangier Танҷер дар Encyclopædia Britannica] 99o9jebgao7os05uquy1zxvcjd954j2 1475583 1475582 2026-06-09T06:29:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475583 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Танҷер |номи аслӣ = طنجة / Ṭanǧa |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 47|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 124 |баландии маркази МА = 20 |аҳолӣ = 947 952 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Танҷер''' (ба арабӣ: ''طنجة'', ''Ṭanǧa''; ба берберӣ: ''ⵟⴰⵏⵊⴰ'', ''Tanja'') — шаҳри шимолу ғарбии [[Марокаш]] дар канори танги [[Гибралтар]], ки [[Африқо]]ро аз [[Аврупо]] ҷудо мекунад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tangier Tangier] — Encyclopædia Britannica</ref> Танҷер яке аз қадимтарин шаҳрҳои [[Африқо]] — зиёда аз 2500 сол маҳалли бефосилаи маскунӣ — буда, '''зодгоҳи Ибни Баттута''' (1304), машҳуртарин сайёҳи ҷаҳони ислом, ва маркази стратегикии байни ду баҳр ва ду қитъа ба ҳисоб меравад. Аҳолии шаҳр аз 950 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Танҷер тахминан асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун пойгоҳи тиҷорати Магриб бунёд шуд; баъдан бо номи Tingis ҷузъи империяи Карфаген ва пас аз ҷанги панҷ Карфаген-Рум — пойтахти вилояти римии Мавритания-Тингитана гардид.<ref name="brit" /> Дар асри VII Танҷерро арабҳои ислом забт карданд ва он дар асрҳои миёна паиҳам зери ҳукмронии Идрисиён, Алморавидҳо, Маринидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд. '''Соли 1304 дар Танҷер сайёҳ ва нависандаи бузурги ҷаҳони ислом [[Ибни Баттута]] зода шуд''', ки баъдан 30 сол дар роҳ гузошт ва зиёда аз 120 ҳазор километр сафар кардааст (бузургтарин сафари асрҳои миёна). Аз асри XV то XVIII Танҷер борҳо аз тарафи Португалия (1471–1662), Англия (1662–1684) ва баъдан Магриб (Маросум)и Марокаш забт ва аз даст ёфт. Аз соли 1923 то 1956 Танҷер мақоми махсуси '''байналмилалӣ''' дошт — таҳти раҳбарии муштараки Фаронса, Англия, Испания ва дигар давлатҳо — ва ҷои паноҳгоҳи ҷодугарон, чойизҳо ва нависандагон (Уильям Берроуз, Пол Болз, Жан Жене) гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Танҷер дар канори танги Гибралтар, дар маҳалли пайвасти Уқёнуси Атлантика ва Баҳри Миёназамин воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Танҷер аз 950 ҳазор нафар буда, дар ҳолати афзоиш аз сабаби лоиҳаҳои бузурги саноатии бандари нави '''Танҷер-Мед'''.<ref name="brit" /> Аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Танҷер дар асри XXI бо лоиҳаи бузурги '''бандари Танҷер-Мед''' (соли 2007 кушода шуд) — яке аз бузургтарин бандарҳои контейнерии ҷаҳон ва зиёд аз 9 миллион контейнер дар сол — ва саноати автомобилӣ (заводи Renault Tangier — бузургтарин дар Африқо) тағйир куллӣ ёфт. Сайёҳии байналмилалӣ низ ҳамеша яке аз муҳимтарин соҳаҳо буд. == Нақлиёт == Дар Танҷер '''Фурудгоҳи байналмилалии Танҷер Ибни Баттута''', истгоҳи роҳи оҳани суръатноки Танҷер-Виль (ниҳои хатти суръатноки '''Ал-Бурок''' — Танҷер-Касабланка), бандари баҳрии Танҷер-Мед ва бандари мусофирӣ ба Тарифа ва Алгесирас (Испания) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Танҷер бо '''Касбаи Танҷер''' (қалъаи асри XIV), Мадрасаи Дор-ад-Магзан (қасри султон, ҳозир осорхона), масҷидҳои таърихӣ ва маҳаллаи фарзандони таърихии Петит-Сокко ва Гранд-Сокко машҳур аст. Адабиёти асри XX-и аврупоӣ — аз Делакруа то Берроуз — бо Танҷер дар сахт иртибот аст. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Касабланка]] * [[Танги Гибралтар]] * [[Ибни Баттута]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tangier Танҷер дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Марокаш]] [[Гурӯҳ:Марокаш]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] f0mf9cfb9dgxogadzwzz3s44t02v3mo 0 331936 1475584 2026-06-09T06:29:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475584 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекнес |номи аслӣ = مكناس / Miknās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X |масоҳат = 450 |баландии маркази МА = 530 |аҳолӣ = 632 079 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Мекнес''' (ба арабӣ: ''مكناس'', ''Miknās''; ба берберӣ: ''ⵎⴽⵏⴰⵙ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, машҳур ҳамчун '''пойтахти султон Мулай Исмоил ибни Шариф''' (ҳукмронӣ 1672–1727), ки 55 сол ҳукмронӣ кард — давраи дарози ҳукмронӣ дар таърихи Марокаш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Meknes Meknes] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр соли 1996 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 631 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> coxso2yg9qqgaxvmksh0mxo44q89zg4 1475586 1475584 2026-06-09T06:29:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475586 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекнес |номи аслӣ = مكناس / Miknās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X |масоҳат = 450 |баландии маркази МА = 530 |аҳолӣ = 632 079 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Мекнес''' (ба арабӣ: ''مكناس'', ''Miknās''; ба берберӣ: ''ⵎⴽⵏⴰⵙ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, машҳур ҳамчун '''пойтахти султон Мулай Исмоил ибни Шариф''' (ҳукмронӣ 1672–1727), ки 55 сол ҳукмронӣ кард — давраи дарози ҳукмронӣ дар таърихи Марокаш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Meknes Meknes] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр соли 1996 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 631 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мекнес дар асри X аз тарафи қабилаи берберии Микноса ҳамчун қасаба бунёд шуд (аз ҳамин номи қабила номи Мекнес меояд). Дар асрҳои XI–XII шаҳр зери ҳукмронии Алморавидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд ва дар асри XIII аз тарафи Маринидҳо девор кашида шуд.<ref name="brit" /> '''1672 султон '''Мулай Исмоил ибни Шариф''' (аз сулолаи Алавиён) Мекнесро ҳамчун пойтахти нави Марокаш интихоб кард ва дар тӯли 55 соли ҳукмронӣ онро ба '''«Версали Магриб»''' табдил дод — бо сохтмони деворҳои бузурги мудофиавӣ (дарозии ҳамаи онҳо 40 километр), кохҳои бузург, борҳои шоҳона '''Доруламма''' (барои нигоҳдории 12000 асп), '''Ҳарии Ҳарӣ''' (анбори бузурги ҳабубот), '''Сахриҷи ас-Свони''' (обанбори азим бо 4 ҳавзи 4 га), масҷиду мадрасаҳо ва дарвозаҳои зебо монанди '''Боб-эл-Мансур''' (соли 1732 анҷом ёфт — бузургтарин дарвозаи Магриб).<ref name="brit" /> Пас аз вафоти Мулай Исмоил соли 1727 пойтахт ба Маракеш ва Рабат гузашт ва Мекнес аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо меъмории шоҳии он то ҳол боқӣ мондааст. 1a6echd848pveoe8zmt3yzlpl1obc7w 1475587 1475586 2026-06-09T06:29:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475587 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекнес |номи аслӣ = مكناس / Miknās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X |масоҳат = 450 |баландии маркази МА = 530 |аҳолӣ = 632 079 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Мекнес''' (ба арабӣ: ''مكناس'', ''Miknās''; ба берберӣ: ''ⵎⴽⵏⴰⵙ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, машҳур ҳамчун '''пойтахти султон Мулай Исмоил ибни Шариф''' (ҳукмронӣ 1672–1727), ки 55 сол ҳукмронӣ кард — давраи дарози ҳукмронӣ дар таърихи Марокаш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Meknes Meknes] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр соли 1996 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 631 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мекнес дар асри X аз тарафи қабилаи берберии Микноса ҳамчун қасаба бунёд шуд (аз ҳамин номи қабила номи Мекнес меояд). Дар асрҳои XI–XII шаҳр зери ҳукмронии Алморавидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд ва дар асри XIII аз тарафи Маринидҳо девор кашида шуд.<ref name="brit" /> '''1672 султон '''Мулай Исмоил ибни Шариф''' (аз сулолаи Алавиён) Мекнесро ҳамчун пойтахти нави Марокаш интихоб кард ва дар тӯли 55 соли ҳукмронӣ онро ба '''«Версали Магриб»''' табдил дод — бо сохтмони деворҳои бузурги мудофиавӣ (дарозии ҳамаи онҳо 40 километр), кохҳои бузург, борҳои шоҳона '''Доруламма''' (барои нигоҳдории 12000 асп), '''Ҳарии Ҳарӣ''' (анбори бузурги ҳабубот), '''Сахриҷи ас-Свони''' (обанбори азим бо 4 ҳавзи 4 га), масҷиду мадрасаҳо ва дарвозаҳои зебо монанди '''Боб-эл-Мансур''' (соли 1732 анҷом ёфт — бузургтарин дарвозаи Магриб).<ref name="brit" /> Пас аз вафоти Мулай Исмоил соли 1727 пойтахт ба Маракеш ва Рабат гузашт ва Мекнес аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо меъмории шоҳии он то ҳол боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекнес дар дашти Саис, дар домани Атласи Миёна, дар баландии 530 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. 6hbo7if94nwsai9i3ihd3x61mu0lofg 1475588 1475587 2026-06-09T06:29:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475588 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекнес |номи аслӣ = مكناس / Miknās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X |масоҳат = 450 |баландии маркази МА = 530 |аҳолӣ = 632 079 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Мекнес''' (ба арабӣ: ''مكناس'', ''Miknās''; ба берберӣ: ''ⵎⴽⵏⴰⵙ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, машҳур ҳамчун '''пойтахти султон Мулай Исмоил ибни Шариф''' (ҳукмронӣ 1672–1727), ки 55 сол ҳукмронӣ кард — давраи дарози ҳукмронӣ дар таърихи Марокаш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Meknes Meknes] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр соли 1996 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 631 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мекнес дар асри X аз тарафи қабилаи берберии Микноса ҳамчун қасаба бунёд шуд (аз ҳамин номи қабила номи Мекнес меояд). Дар асрҳои XI–XII шаҳр зери ҳукмронии Алморавидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд ва дар асри XIII аз тарафи Маринидҳо девор кашида шуд.<ref name="brit" /> '''1672 султон '''Мулай Исмоил ибни Шариф''' (аз сулолаи Алавиён) Мекнесро ҳамчун пойтахти нави Марокаш интихоб кард ва дар тӯли 55 соли ҳукмронӣ онро ба '''«Версали Магриб»''' табдил дод — бо сохтмони деворҳои бузурги мудофиавӣ (дарозии ҳамаи онҳо 40 километр), кохҳои бузург, борҳои шоҳона '''Доруламма''' (барои нигоҳдории 12000 асп), '''Ҳарии Ҳарӣ''' (анбори бузурги ҳабубот), '''Сахриҷи ас-Свони''' (обанбори азим бо 4 ҳавзи 4 га), масҷиду мадрасаҳо ва дарвозаҳои зебо монанди '''Боб-эл-Мансур''' (соли 1732 анҷом ёфт — бузургтарин дарвозаи Магриб).<ref name="brit" /> Пас аз вафоти Мулай Исмоил соли 1727 пойтахт ба Маракеш ва Рабат гузашт ва Мекнес аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо меъмории шоҳии он то ҳол боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекнес дар дашти Саис, дар домани Атласи Миёна, дар баландии 530 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мекнес аз 631 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд.<ref name="brit" /> 8zjhxtkolqxzxyfiny2271y955vs6hp 1475589 1475588 2026-06-09T06:30:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475589 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекнес |номи аслӣ = مكناس / Miknās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X |масоҳат = 450 |баландии маркази МА = 530 |аҳолӣ = 632 079 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Мекнес''' (ба арабӣ: ''مكناس'', ''Miknās''; ба берберӣ: ''ⵎⴽⵏⴰⵙ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, машҳур ҳамчун '''пойтахти султон Мулай Исмоил ибни Шариф''' (ҳукмронӣ 1672–1727), ки 55 сол ҳукмронӣ кард — давраи дарози ҳукмронӣ дар таърихи Марокаш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Meknes Meknes] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр соли 1996 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 631 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мекнес дар асри X аз тарафи қабилаи берберии Микноса ҳамчун қасаба бунёд шуд (аз ҳамин номи қабила номи Мекнес меояд). Дар асрҳои XI–XII шаҳр зери ҳукмронии Алморавидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд ва дар асри XIII аз тарафи Маринидҳо девор кашида шуд.<ref name="brit" /> '''1672 султон '''Мулай Исмоил ибни Шариф''' (аз сулолаи Алавиён) Мекнесро ҳамчун пойтахти нави Марокаш интихоб кард ва дар тӯли 55 соли ҳукмронӣ онро ба '''«Версали Магриб»''' табдил дод — бо сохтмони деворҳои бузурги мудофиавӣ (дарозии ҳамаи онҳо 40 километр), кохҳои бузург, борҳои шоҳона '''Доруламма''' (барои нигоҳдории 12000 асп), '''Ҳарии Ҳарӣ''' (анбори бузурги ҳабубот), '''Сахриҷи ас-Свони''' (обанбори азим бо 4 ҳавзи 4 га), масҷиду мадрасаҳо ва дарвозаҳои зебо монанди '''Боб-эл-Мансур''' (соли 1732 анҷом ёфт — бузургтарин дарвозаи Магриб).<ref name="brit" /> Пас аз вафоти Мулай Исмоил соли 1727 пойтахт ба Маракеш ва Рабат гузашт ва Мекнес аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо меъмории шоҳии он то ҳол боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекнес дар дашти Саис, дар домани Атласи Миёна, дар баландии 530 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мекнес аз 631 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мекнес бар кишоварзӣ (Дашти Саис — яке аз ҳосилхезтарин минтақаҳои Марокаш барои зайтун, ангур-шароб, гандум), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, сайёҳӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. 0eswvchcj7fzak9i1aferdw6kftcu2w 1475590 1475589 2026-06-09T06:30:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475590 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекнес |номи аслӣ = مكناس / Miknās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X |масоҳат = 450 |баландии маркази МА = 530 |аҳолӣ = 632 079 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Мекнес''' (ба арабӣ: ''مكناس'', ''Miknās''; ба берберӣ: ''ⵎⴽⵏⴰⵙ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, машҳур ҳамчун '''пойтахти султон Мулай Исмоил ибни Шариф''' (ҳукмронӣ 1672–1727), ки 55 сол ҳукмронӣ кард — давраи дарози ҳукмронӣ дар таърихи Марокаш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Meknes Meknes] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр соли 1996 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 631 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мекнес дар асри X аз тарафи қабилаи берберии Микноса ҳамчун қасаба бунёд шуд (аз ҳамин номи қабила номи Мекнес меояд). Дар асрҳои XI–XII шаҳр зери ҳукмронии Алморавидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд ва дар асри XIII аз тарафи Маринидҳо девор кашида шуд.<ref name="brit" /> '''1672 султон '''Мулай Исмоил ибни Шариф''' (аз сулолаи Алавиён) Мекнесро ҳамчун пойтахти нави Марокаш интихоб кард ва дар тӯли 55 соли ҳукмронӣ онро ба '''«Версали Магриб»''' табдил дод — бо сохтмони деворҳои бузурги мудофиавӣ (дарозии ҳамаи онҳо 40 километр), кохҳои бузург, борҳои шоҳона '''Доруламма''' (барои нигоҳдории 12000 асп), '''Ҳарии Ҳарӣ''' (анбори бузурги ҳабубот), '''Сахриҷи ас-Свони''' (обанбори азим бо 4 ҳавзи 4 га), масҷиду мадрасаҳо ва дарвозаҳои зебо монанди '''Боб-эл-Мансур''' (соли 1732 анҷом ёфт — бузургтарин дарвозаи Магриб).<ref name="brit" /> Пас аз вафоти Мулай Исмоил соли 1727 пойтахт ба Маракеш ва Рабат гузашт ва Мекнес аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо меъмории шоҳии он то ҳол боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекнес дар дашти Саис, дар домани Атласи Миёна, дар баландии 530 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мекнес аз 631 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мекнес бар кишоварзӣ (Дашти Саис — яке аз ҳосилхезтарин минтақаҳои Марокаш барои зайтун, ангур-шароб, гандум), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, сайёҳӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Мекнес истгоҳи роҳи оҳан (хатти Касабланка-Рабат-Фес) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд; Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис тахминан 50 км дур ҷой гирифтааст. e9ukbl32sicfcu6v7tin9s5gx2si53p 1475591 1475590 2026-06-09T06:30:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475591 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекнес |номи аслӣ = مكناس / Miknās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X |масоҳат = 450 |баландии маркази МА = 530 |аҳолӣ = 632 079 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Мекнес''' (ба арабӣ: ''مكناس'', ''Miknās''; ба берберӣ: ''ⵎⴽⵏⴰⵙ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, машҳур ҳамчун '''пойтахти султон Мулай Исмоил ибни Шариф''' (ҳукмронӣ 1672–1727), ки 55 сол ҳукмронӣ кард — давраи дарози ҳукмронӣ дар таърихи Марокаш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Meknes Meknes] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр соли 1996 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 631 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мекнес дар асри X аз тарафи қабилаи берберии Микноса ҳамчун қасаба бунёд шуд (аз ҳамин номи қабила номи Мекнес меояд). Дар асрҳои XI–XII шаҳр зери ҳукмронии Алморавидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд ва дар асри XIII аз тарафи Маринидҳо девор кашида шуд.<ref name="brit" /> '''1672 султон '''Мулай Исмоил ибни Шариф''' (аз сулолаи Алавиён) Мекнесро ҳамчун пойтахти нави Марокаш интихоб кард ва дар тӯли 55 соли ҳукмронӣ онро ба '''«Версали Магриб»''' табдил дод — бо сохтмони деворҳои бузурги мудофиавӣ (дарозии ҳамаи онҳо 40 километр), кохҳои бузург, борҳои шоҳона '''Доруламма''' (барои нигоҳдории 12000 асп), '''Ҳарии Ҳарӣ''' (анбори бузурги ҳабубот), '''Сахриҷи ас-Свони''' (обанбори азим бо 4 ҳавзи 4 га), масҷиду мадрасаҳо ва дарвозаҳои зебо монанди '''Боб-эл-Мансур''' (соли 1732 анҷом ёфт — бузургтарин дарвозаи Магриб).<ref name="brit" /> Пас аз вафоти Мулай Исмоил соли 1727 пойтахт ба Маракеш ва Рабат гузашт ва Мекнес аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо меъмории шоҳии он то ҳол боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекнес дар дашти Саис, дар домани Атласи Миёна, дар баландии 530 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мекнес аз 631 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мекнес бар кишоварзӣ (Дашти Саис — яке аз ҳосилхезтарин минтақаҳои Марокаш барои зайтун, ангур-шароб, гандум), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, сайёҳӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Мекнес истгоҳи роҳи оҳан (хатти Касабланка-Рабат-Фес) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд; Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис тахминан 50 км дур ҷой гирифтааст. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мекнес дорои '''Боб-эл-Мансур''' (1732), '''Мавзолейи Мулай Исмоил''' (хусусияти мункир ин аст, ки маҷмааи бо ҳавлии анъанавии Магриб бо ороишҳои мармари бенуқтаи меъмории мур ва зеллиҷӣ), маҷмааи Ҳари-Сурӣ (борҳои шоҳона ва анборҳои Доруламма), Сахриҷи ас-Свони ва маҳаллаи кӯҳнаи мусулмонӣ-юҳудии Мадина мебошад.<ref name="brit" /> Дар наздикии шаҳр харобаҳои римии '''Волубилис''' (ҳамчун мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) — бузургтарин маҷмааи римии Марокаш — воқеъанд. fewouqqaau67490ppvop1812cswu1fu 1475592 1475591 2026-06-09T06:30:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475592 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекнес |номи аслӣ = مكناس / Miknās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X |масоҳат = 450 |баландии маркази МА = 530 |аҳолӣ = 632 079 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Мекнес''' (ба арабӣ: ''مكناس'', ''Miknās''; ба берберӣ: ''ⵎⴽⵏⴰⵙ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, машҳур ҳамчун '''пойтахти султон Мулай Исмоил ибни Шариф''' (ҳукмронӣ 1672–1727), ки 55 сол ҳукмронӣ кард — давраи дарози ҳукмронӣ дар таърихи Марокаш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Meknes Meknes] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр соли 1996 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 631 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мекнес дар асри X аз тарафи қабилаи берберии Микноса ҳамчун қасаба бунёд шуд (аз ҳамин номи қабила номи Мекнес меояд). Дар асрҳои XI–XII шаҳр зери ҳукмронии Алморавидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд ва дар асри XIII аз тарафи Маринидҳо девор кашида шуд.<ref name="brit" /> '''1672 султон '''Мулай Исмоил ибни Шариф''' (аз сулолаи Алавиён) Мекнесро ҳамчун пойтахти нави Марокаш интихоб кард ва дар тӯли 55 соли ҳукмронӣ онро ба '''«Версали Магриб»''' табдил дод — бо сохтмони деворҳои бузурги мудофиавӣ (дарозии ҳамаи онҳо 40 километр), кохҳои бузург, борҳои шоҳона '''Доруламма''' (барои нигоҳдории 12000 асп), '''Ҳарии Ҳарӣ''' (анбори бузурги ҳабубот), '''Сахриҷи ас-Свони''' (обанбори азим бо 4 ҳавзи 4 га), масҷиду мадрасаҳо ва дарвозаҳои зебо монанди '''Боб-эл-Мансур''' (соли 1732 анҷом ёфт — бузургтарин дарвозаи Магриб).<ref name="brit" /> Пас аз вафоти Мулай Исмоил соли 1727 пойтахт ба Маракеш ва Рабат гузашт ва Мекнес аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо меъмории шоҳии он то ҳол боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекнес дар дашти Саис, дар домани Атласи Миёна, дар баландии 530 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мекнес аз 631 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мекнес бар кишоварзӣ (Дашти Саис — яке аз ҳосилхезтарин минтақаҳои Марокаш барои зайтун, ангур-шароб, гандум), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, сайёҳӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Мекнес истгоҳи роҳи оҳан (хатти Касабланка-Рабат-Фес) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд; Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис тахминан 50 км дур ҷой гирифтааст. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мекнес дорои '''Боб-эл-Мансур''' (1732), '''Мавзолейи Мулай Исмоил''' (хусусияти мункир ин аст, ки маҷмааи бо ҳавлии анъанавии Магриб бо ороишҳои мармари бенуқтаи меъмории мур ва зеллиҷӣ), маҷмааи Ҳари-Сурӣ (борҳои шоҳона ва анборҳои Доруламма), Сахриҷи ас-Свони ва маҳаллаи кӯҳнаи мусулмонӣ-юҳудии Мадина мебошад.<ref name="brit" /> Дар наздикии шаҳр харобаҳои римии '''Волубилис''' (ҳамчун мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) — бузургтарин маҷмааи римии Марокаш — воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Фес]] * [[Рабат]] * [[Волубилис]] 3sv9vp8lejxf5e3wrdn27j7bgr7334j 1475593 1475592 2026-06-09T06:31:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475593 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекнес |номи аслӣ = مكناس / Miknās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X |масоҳат = 450 |баландии маркази МА = 530 |аҳолӣ = 632 079 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Мекнес''' (ба арабӣ: ''مكناس'', ''Miknās''; ба берберӣ: ''ⵎⴽⵏⴰⵙ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, машҳур ҳамчун '''пойтахти султон Мулай Исмоил ибни Шариф''' (ҳукмронӣ 1672–1727), ки 55 сол ҳукмронӣ кард — давраи дарози ҳукмронӣ дар таърихи Марокаш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Meknes Meknes] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр соли 1996 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 631 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мекнес дар асри X аз тарафи қабилаи берберии Микноса ҳамчун қасаба бунёд шуд (аз ҳамин номи қабила номи Мекнес меояд). Дар асрҳои XI–XII шаҳр зери ҳукмронии Алморавидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд ва дар асри XIII аз тарафи Маринидҳо девор кашида шуд.<ref name="brit" /> '''1672 султон '''Мулай Исмоил ибни Шариф''' (аз сулолаи Алавиён) Мекнесро ҳамчун пойтахти нави Марокаш интихоб кард ва дар тӯли 55 соли ҳукмронӣ онро ба '''«Версали Магриб»''' табдил дод — бо сохтмони деворҳои бузурги мудофиавӣ (дарозии ҳамаи онҳо 40 километр), кохҳои бузург, борҳои шоҳона '''Доруламма''' (барои нигоҳдории 12000 асп), '''Ҳарии Ҳарӣ''' (анбори бузурги ҳабубот), '''Сахриҷи ас-Свони''' (обанбори азим бо 4 ҳавзи 4 га), масҷиду мадрасаҳо ва дарвозаҳои зебо монанди '''Боб-эл-Мансур''' (соли 1732 анҷом ёфт — бузургтарин дарвозаи Магриб).<ref name="brit" /> Пас аз вафоти Мулай Исмоил соли 1727 пойтахт ба Маракеш ва Рабат гузашт ва Мекнес аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо меъмории шоҳии он то ҳол боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекнес дар дашти Саис, дар домани Атласи Миёна, дар баландии 530 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мекнес аз 631 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мекнес бар кишоварзӣ (Дашти Саис — яке аз ҳосилхезтарин минтақаҳои Марокаш барои зайтун, ангур-шароб, гандум), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, сайёҳӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Мекнес истгоҳи роҳи оҳан (хатти Касабланка-Рабат-Фес) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд; Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис тахминан 50 км дур ҷой гирифтааст. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мекнес дорои '''Боб-эл-Мансур''' (1732), '''Мавзолейи Мулай Исмоил''' (хусусияти мункир ин аст, ки маҷмааи бо ҳавлии анъанавии Магриб бо ороишҳои мармари бенуқтаи меъмории мур ва зеллиҷӣ), маҷмааи Ҳари-Сурӣ (борҳои шоҳона ва анборҳои Доруламма), Сахриҷи ас-Свони ва маҳаллаи кӯҳнаи мусулмонӣ-юҳудии Мадина мебошад.<ref name="brit" /> Дар наздикии шаҳр харобаҳои римии '''Волубилис''' (ҳамчун мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) — бузургтарин маҷмааи римии Марокаш — воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Фес]] * [[Рабат]] * [[Волубилис]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 4mkbw50pcox1lmmcn3midd1nd0gzeez 1475594 1475593 2026-06-09T06:31:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475594 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекнес |номи аслӣ = مكناس / Miknās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X |масоҳат = 450 |баландии маркази МА = 530 |аҳолӣ = 632 079 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Мекнес''' (ба арабӣ: ''مكناس'', ''Miknās''; ба берберӣ: ''ⵎⴽⵏⴰⵙ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, машҳур ҳамчун '''пойтахти султон Мулай Исмоил ибни Шариф''' (ҳукмронӣ 1672–1727), ки 55 сол ҳукмронӣ кард — давраи дарози ҳукмронӣ дар таърихи Марокаш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Meknes Meknes] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр соли 1996 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 631 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мекнес дар асри X аз тарафи қабилаи берберии Микноса ҳамчун қасаба бунёд шуд (аз ҳамин номи қабила номи Мекнес меояд). Дар асрҳои XI–XII шаҳр зери ҳукмронии Алморавидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд ва дар асри XIII аз тарафи Маринидҳо девор кашида шуд.<ref name="brit" /> '''1672 султон '''Мулай Исмоил ибни Шариф''' (аз сулолаи Алавиён) Мекнесро ҳамчун пойтахти нави Марокаш интихоб кард ва дар тӯли 55 соли ҳукмронӣ онро ба '''«Версали Магриб»''' табдил дод — бо сохтмони деворҳои бузурги мудофиавӣ (дарозии ҳамаи онҳо 40 километр), кохҳои бузург, борҳои шоҳона '''Доруламма''' (барои нигоҳдории 12000 асп), '''Ҳарии Ҳарӣ''' (анбори бузурги ҳабубот), '''Сахриҷи ас-Свони''' (обанбори азим бо 4 ҳавзи 4 га), масҷиду мадрасаҳо ва дарвозаҳои зебо монанди '''Боб-эл-Мансур''' (соли 1732 анҷом ёфт — бузургтарин дарвозаи Магриб).<ref name="brit" /> Пас аз вафоти Мулай Исмоил соли 1727 пойтахт ба Маракеш ва Рабат гузашт ва Мекнес аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо меъмории шоҳии он то ҳол боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекнес дар дашти Саис, дар домани Атласи Миёна, дар баландии 530 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мекнес аз 631 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мекнес бар кишоварзӣ (Дашти Саис — яке аз ҳосилхезтарин минтақаҳои Марокаш барои зайтун, ангур-шароб, гандум), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, сайёҳӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Мекнес истгоҳи роҳи оҳан (хатти Касабланка-Рабат-Фес) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд; Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис тахминан 50 км дур ҷой гирифтааст. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мекнес дорои '''Боб-эл-Мансур''' (1732), '''Мавзолейи Мулай Исмоил''' (хусусияти мункир ин аст, ки маҷмааи бо ҳавлии анъанавии Магриб бо ороишҳои мармари бенуқтаи меъмории мур ва зеллиҷӣ), маҷмааи Ҳари-Сурӣ (борҳои шоҳона ва анборҳои Доруламма), Сахриҷи ас-Свони ва маҳаллаи кӯҳнаи мусулмонӣ-юҳудии Мадина мебошад.<ref name="brit" /> Дар наздикии шаҳр харобаҳои римии '''Волубилис''' (ҳамчун мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) — бузургтарин маҷмааи римии Марокаш — воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Фес]] * [[Рабат]] * [[Волубилис]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Meknes Мекнес дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/793/ Historic City of Meknes — UNESCO] skkr4utv3fuaod0non0etbhkxugjt6b 1475595 1475594 2026-06-09T06:31:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475595 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мекнес |номи аслӣ = مكناس / Miknās |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 5|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри X |масоҳат = 450 |баландии маркази МА = 530 |аҳолӣ = 632 079 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Мекнес''' (ба арабӣ: ''مكناس'', ''Miknās''; ба берберӣ: ''ⵎⴽⵏⴰⵙ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]], яке аз чор шаҳри подшоҳии таърихии кишвар, машҳур ҳамчун '''пойтахти султон Мулай Исмоил ибни Шариф''' (ҳукмронӣ 1672–1727), ки 55 сол ҳукмронӣ кард — давраи дарози ҳукмронӣ дар таърихи Марокаш.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Meknes Meknes] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр соли 1996 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд. Аҳолии шаҳр аз 631 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Мекнес дар асри X аз тарафи қабилаи берберии Микноса ҳамчун қасаба бунёд шуд (аз ҳамин номи қабила номи Мекнес меояд). Дар асрҳои XI–XII шаҳр зери ҳукмронии Алморавидҳо ва Алмуваҳҳидҳо буд ва дар асри XIII аз тарафи Маринидҳо девор кашида шуд.<ref name="brit" /> '''1672 султон '''Мулай Исмоил ибни Шариф''' (аз сулолаи Алавиён) Мекнесро ҳамчун пойтахти нави Марокаш интихоб кард ва дар тӯли 55 соли ҳукмронӣ онро ба '''«Версали Магриб»''' табдил дод — бо сохтмони деворҳои бузурги мудофиавӣ (дарозии ҳамаи онҳо 40 километр), кохҳои бузург, борҳои шоҳона '''Доруламма''' (барои нигоҳдории 12000 асп), '''Ҳарии Ҳарӣ''' (анбори бузурги ҳабубот), '''Сахриҷи ас-Свони''' (обанбори азим бо 4 ҳавзи 4 га), масҷиду мадрасаҳо ва дарвозаҳои зебо монанди '''Боб-эл-Мансур''' (соли 1732 анҷом ёфт — бузургтарин дарвозаи Магриб).<ref name="brit" /> Пас аз вафоти Мулай Исмоил соли 1727 пойтахт ба Маракеш ва Рабат гузашт ва Мекнес аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо меъмории шоҳии он то ҳол боқӣ мондааст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мекнес дар дашти Саис, дар домани Атласи Миёна, дар баландии 530 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мекнес аз 631 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳои Магриб мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Мекнес бар кишоварзӣ (Дашти Саис — яке аз ҳосилхезтарин минтақаҳои Марокаш барои зайтун, ангур-шароб, гандум), коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, сайёҳӣ ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Мекнес истгоҳи роҳи оҳан (хатти Касабланка-Рабат-Фес) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд; Фурудгоҳи байналмилалии Фес-Саис тахминан 50 км дур ҷой гирифтааст. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мекнес дорои '''Боб-эл-Мансур''' (1732), '''Мавзолейи Мулай Исмоил''' (хусусияти мункир ин аст, ки маҷмааи бо ҳавлии анъанавии Магриб бо ороишҳои мармари бенуқтаи меъмории мур ва зеллиҷӣ), маҷмааи Ҳари-Сурӣ (борҳои шоҳона ва анборҳои Доруламма), Сахриҷи ас-Свони ва маҳаллаи кӯҳнаи мусулмонӣ-юҳудии Мадина мебошад.<ref name="brit" /> Дар наздикии шаҳр харобаҳои римии '''Волубилис''' (ҳамчун мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО) — бузургтарин маҷмааи римии Марокаш — воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Фес]] * [[Рабат]] * [[Волубилис]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Meknes Мекнес дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/793/ Historic City of Meknes — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Марокаш]] [[Гурӯҳ:Марокаш]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] ccom4smnsr2bkb76bo9hcpfvfzdf8il 0 331937 1475596 2026-06-09T06:31:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475596 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Агадир |номи аслӣ = أكادير / Agādīr |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 51 |баландии маркази МА = 74 |аҳолӣ = 421 844 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Агадир''' (ба арабӣ: ''أكادير'', ''Agādīr''; ба берберӣ: ''ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ'') — шаҳр-курорти ҷанубии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика, маркази вилояти Сус-Масса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Agadir Agadir] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 425 ҳазор нафар буда, Агадир маркази асосии сайёҳии соҳилии Марокаш ва яке аз бандарҳои бузурги моҳигирии Африқо мебошад. Шаҳр '''29 феврали 1960 заминҷунбии азими 5,7-балла''' пурра вайрон шуд (ҳалокат тахминан 12 000–15 000 нафар) ва пас аз он аз нав бо нақшаи муосир сохта шуд.<ref name="brit" /> kaarg9htzswk2umnnh6dxoxiys5kugi 1475597 1475596 2026-06-09T06:31:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475597 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Агадир |номи аслӣ = أكادير / Agādīr |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 51 |баландии маркази МА = 74 |аҳолӣ = 421 844 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Агадир''' (ба арабӣ: ''أكادير'', ''Agādīr''; ба берберӣ: ''ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ'') — шаҳр-курорти ҷанубии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика, маркази вилояти Сус-Масса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Agadir Agadir] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 425 ҳазор нафар буда, Агадир маркази асосии сайёҳии соҳилии Марокаш ва яке аз бандарҳои бузурги моҳигирии Африқо мебошад. Шаҳр '''29 феврали 1960 заминҷунбии азими 5,7-балла''' пурра вайрон шуд (ҳалокат тахминан 12 000–15 000 нафар) ва пас аз он аз нав бо нақшаи муосир сохта шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Агадир дар асри XVI ҳамчун пойгоҳи савдогарӣ ва моҳигирии берберӣ бунёд шуд ва соли 1505 португалиҳо қалъаи Санта-Крус-де-Агерро дар наздикии шаҳр сохтанд. Соли 1541 султон Мулай Муҳаммад аш-Шайх қалъаи португалиро забт кард — '''ин ғалаба ба сулолаи Саъдиҳо роҳи қудратро кушод'''.<ref name="brit" /> '''29 феврали 1960''' соати 23:40 заминҷунбии 5,7-балла дар муддати 15 сония шаҳри Агадирро пурра вайрон кард — тахминан 12 000–15 000 нафар ҳалок шуданд (зиёд аз сеяки аҳолии он замон). Заминҷунбӣ яке аз вайронкунандатарин заминҷунбиҳои Африқо дар асри XX ҳисобида мешавад. Подшоҳ Муҳаммади V эълон кард, ки 'Агадир бояд бузургтар ва зеботар аз пеш аз нав бунёд гардад' — ва шаҳр бо нақшаи муосири шаҳрсозӣ дар наздикии маҳалли кӯҳна аз нав сохта шуд. 5xaerr9sxo5r1eldjh69qp0ugkdg7q1 1475598 1475597 2026-06-09T06:32:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475598 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Агадир |номи аслӣ = أكادير / Agādīr |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 51 |баландии маркази МА = 74 |аҳолӣ = 421 844 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Агадир''' (ба арабӣ: ''أكادير'', ''Agādīr''; ба берберӣ: ''ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ'') — шаҳр-курорти ҷанубии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика, маркази вилояти Сус-Масса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Agadir Agadir] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 425 ҳазор нафар буда, Агадир маркази асосии сайёҳии соҳилии Марокаш ва яке аз бандарҳои бузурги моҳигирии Африқо мебошад. Шаҳр '''29 феврали 1960 заминҷунбии азими 5,7-балла''' пурра вайрон шуд (ҳалокат тахминан 12 000–15 000 нафар) ва пас аз он аз нав бо нақшаи муосир сохта шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Агадир дар асри XVI ҳамчун пойгоҳи савдогарӣ ва моҳигирии берберӣ бунёд шуд ва соли 1505 португалиҳо қалъаи Санта-Крус-де-Агерро дар наздикии шаҳр сохтанд. Соли 1541 султон Мулай Муҳаммад аш-Шайх қалъаи португалиро забт кард — '''ин ғалаба ба сулолаи Саъдиҳо роҳи қудратро кушод'''.<ref name="brit" /> '''29 феврали 1960''' соати 23:40 заминҷунбии 5,7-балла дар муддати 15 сония шаҳри Агадирро пурра вайрон кард — тахминан 12 000–15 000 нафар ҳалок шуданд (зиёд аз сеяки аҳолии он замон). Заминҷунбӣ яке аз вайронкунандатарин заминҷунбиҳои Африқо дар асри XX ҳисобида мешавад. Подшоҳ Муҳаммади V эълон кард, ки 'Агадир бояд бузургтар ва зеботар аз пеш аз нав бунёд гардад' — ва шаҳр бо нақшаи муосири шаҳрсозӣ дар наздикии маҳалли кӯҳна аз нав сохта шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Агадир дар канори халиҷи Агадир, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор дар баландии 0–60 метр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии нимбиёбонӣ — тобистон гарм-намӣ, зимистон муътадил, барои сайёҳии тамоми сол мунос. qwhfixwkvx2ln5bwl0ifei4w1m0p0oh 1475599 1475598 2026-06-09T06:32:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475599 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Агадир |номи аслӣ = أكادير / Agādīr |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 51 |баландии маркази МА = 74 |аҳолӣ = 421 844 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Агадир''' (ба арабӣ: ''أكادير'', ''Agādīr''; ба берберӣ: ''ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ'') — шаҳр-курорти ҷанубии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика, маркази вилояти Сус-Масса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Agadir Agadir] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 425 ҳазор нафар буда, Агадир маркази асосии сайёҳии соҳилии Марокаш ва яке аз бандарҳои бузурги моҳигирии Африқо мебошад. Шаҳр '''29 феврали 1960 заминҷунбии азими 5,7-балла''' пурра вайрон шуд (ҳалокат тахминан 12 000–15 000 нафар) ва пас аз он аз нав бо нақшаи муосир сохта шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Агадир дар асри XVI ҳамчун пойгоҳи савдогарӣ ва моҳигирии берберӣ бунёд шуд ва соли 1505 португалиҳо қалъаи Санта-Крус-де-Агерро дар наздикии шаҳр сохтанд. Соли 1541 султон Мулай Муҳаммад аш-Шайх қалъаи португалиро забт кард — '''ин ғалаба ба сулолаи Саъдиҳо роҳи қудратро кушод'''.<ref name="brit" /> '''29 феврали 1960''' соати 23:40 заминҷунбии 5,7-балла дар муддати 15 сония шаҳри Агадирро пурра вайрон кард — тахминан 12 000–15 000 нафар ҳалок шуданд (зиёд аз сеяки аҳолии он замон). Заминҷунбӣ яке аз вайронкунандатарин заминҷунбиҳои Африқо дар асри XX ҳисобида мешавад. Подшоҳ Муҳаммади V эълон кард, ки 'Агадир бояд бузургтар ва зеботар аз пеш аз нав бунёд гардад' — ва шаҳр бо нақшаи муосири шаҳрсозӣ дар наздикии маҳалли кӯҳна аз нав сохта шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Агадир дар канори халиҷи Агадир, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор дар баландии 0–60 метр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии нимбиёбонӣ — тобистон гарм-намӣ, зимистон муътадил, барои сайёҳии тамоми сол мунос. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Агадир аз 425 ҳазор нафар буда, асосан берберҳои шаплуҳ ва арабҳо мебошанд.<ref name="brit" /> 80umv527kyeavct69fgdr6dn2p6752h 1475600 1475599 2026-06-09T06:32:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475600 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Агадир |номи аслӣ = أكادير / Agādīr |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 51 |баландии маркази МА = 74 |аҳолӣ = 421 844 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Агадир''' (ба арабӣ: ''أكادير'', ''Agādīr''; ба берберӣ: ''ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ'') — шаҳр-курорти ҷанубии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика, маркази вилояти Сус-Масса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Agadir Agadir] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 425 ҳазор нафар буда, Агадир маркази асосии сайёҳии соҳилии Марокаш ва яке аз бандарҳои бузурги моҳигирии Африқо мебошад. Шаҳр '''29 феврали 1960 заминҷунбии азими 5,7-балла''' пурра вайрон шуд (ҳалокат тахминан 12 000–15 000 нафар) ва пас аз он аз нав бо нақшаи муосир сохта шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Агадир дар асри XVI ҳамчун пойгоҳи савдогарӣ ва моҳигирии берберӣ бунёд шуд ва соли 1505 португалиҳо қалъаи Санта-Крус-де-Агерро дар наздикии шаҳр сохтанд. Соли 1541 султон Мулай Муҳаммад аш-Шайх қалъаи португалиро забт кард — '''ин ғалаба ба сулолаи Саъдиҳо роҳи қудратро кушод'''.<ref name="brit" /> '''29 феврали 1960''' соати 23:40 заминҷунбии 5,7-балла дар муддати 15 сония шаҳри Агадирро пурра вайрон кард — тахминан 12 000–15 000 нафар ҳалок шуданд (зиёд аз сеяки аҳолии он замон). Заминҷунбӣ яке аз вайронкунандатарин заминҷунбиҳои Африқо дар асри XX ҳисобида мешавад. Подшоҳ Муҳаммади V эълон кард, ки 'Агадир бояд бузургтар ва зеботар аз пеш аз нав бунёд гардад' — ва шаҳр бо нақшаи муосири шаҳрсозӣ дар наздикии маҳалли кӯҳна аз нав сохта шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Агадир дар канори халиҷи Агадир, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор дар баландии 0–60 метр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии нимбиёбонӣ — тобистон гарм-намӣ, зимистон муътадил, барои сайёҳии тамоми сол мунос. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Агадир аз 425 ҳазор нафар буда, асосан берберҳои шаплуҳ ва арабҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Агадир бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (зиёда аз 600 ҳазор сайёҳ дар сол), бандари моҳигирӣ (яке аз бузургтарин дар Африқо), кишоварзии абёри Сусс-Масса (помидор, мева, ҷугара) ва саноати истеҳсолӣ асос меёбад. 95gbi6kqlm4rgnj7f92hrm7e6kh49k8 1475601 1475600 2026-06-09T06:32:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475601 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Агадир |номи аслӣ = أكادير / Agādīr |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 51 |баландии маркази МА = 74 |аҳолӣ = 421 844 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Агадир''' (ба арабӣ: ''أكادير'', ''Agādīr''; ба берберӣ: ''ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ'') — шаҳр-курорти ҷанубии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика, маркази вилояти Сус-Масса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Agadir Agadir] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 425 ҳазор нафар буда, Агадир маркази асосии сайёҳии соҳилии Марокаш ва яке аз бандарҳои бузурги моҳигирии Африқо мебошад. Шаҳр '''29 феврали 1960 заминҷунбии азими 5,7-балла''' пурра вайрон шуд (ҳалокат тахминан 12 000–15 000 нафар) ва пас аз он аз нав бо нақшаи муосир сохта шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Агадир дар асри XVI ҳамчун пойгоҳи савдогарӣ ва моҳигирии берберӣ бунёд шуд ва соли 1505 португалиҳо қалъаи Санта-Крус-де-Агерро дар наздикии шаҳр сохтанд. Соли 1541 султон Мулай Муҳаммад аш-Шайх қалъаи португалиро забт кард — '''ин ғалаба ба сулолаи Саъдиҳо роҳи қудратро кушод'''.<ref name="brit" /> '''29 феврали 1960''' соати 23:40 заминҷунбии 5,7-балла дар муддати 15 сония шаҳри Агадирро пурра вайрон кард — тахминан 12 000–15 000 нафар ҳалок шуданд (зиёд аз сеяки аҳолии он замон). Заминҷунбӣ яке аз вайронкунандатарин заминҷунбиҳои Африқо дар асри XX ҳисобида мешавад. Подшоҳ Муҳаммади V эълон кард, ки 'Агадир бояд бузургтар ва зеботар аз пеш аз нав бунёд гардад' — ва шаҳр бо нақшаи муосири шаҳрсозӣ дар наздикии маҳалли кӯҳна аз нав сохта шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Агадир дар канори халиҷи Агадир, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор дар баландии 0–60 метр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии нимбиёбонӣ — тобистон гарм-намӣ, зимистон муътадил, барои сайёҳии тамоми сол мунос. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Агадир аз 425 ҳазор нафар буда, асосан берберҳои шаплуҳ ва арабҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Агадир бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (зиёда аз 600 ҳазор сайёҳ дар сол), бандари моҳигирӣ (яке аз бузургтарин дар Африқо), кишоварзии абёри Сусс-Масса (помидор, мева, ҷугара) ва саноати истеҳсолӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Агадир '''Фурудгоҳи байналмилалии Агадир-Ал-Маъсира''', бандари бузурги моҳигирӣ ва бандари мусофирӣ ва шоҳроҳи Касабланка-Агадир амал мекунанд. rqgtoqjyw31ang1i0ztlxgh1qieaq5r 1475602 1475601 2026-06-09T06:33:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475602 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Агадир |номи аслӣ = أكادير / Agādīr |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 51 |баландии маркази МА = 74 |аҳолӣ = 421 844 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Агадир''' (ба арабӣ: ''أكادير'', ''Agādīr''; ба берберӣ: ''ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ'') — шаҳр-курорти ҷанубии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика, маркази вилояти Сус-Масса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Agadir Agadir] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 425 ҳазор нафар буда, Агадир маркази асосии сайёҳии соҳилии Марокаш ва яке аз бандарҳои бузурги моҳигирии Африқо мебошад. Шаҳр '''29 феврали 1960 заминҷунбии азими 5,7-балла''' пурра вайрон шуд (ҳалокат тахминан 12 000–15 000 нафар) ва пас аз он аз нав бо нақшаи муосир сохта шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Агадир дар асри XVI ҳамчун пойгоҳи савдогарӣ ва моҳигирии берберӣ бунёд шуд ва соли 1505 португалиҳо қалъаи Санта-Крус-де-Агерро дар наздикии шаҳр сохтанд. Соли 1541 султон Мулай Муҳаммад аш-Шайх қалъаи португалиро забт кард — '''ин ғалаба ба сулолаи Саъдиҳо роҳи қудратро кушод'''.<ref name="brit" /> '''29 феврали 1960''' соати 23:40 заминҷунбии 5,7-балла дар муддати 15 сония шаҳри Агадирро пурра вайрон кард — тахминан 12 000–15 000 нафар ҳалок шуданд (зиёд аз сеяки аҳолии он замон). Заминҷунбӣ яке аз вайронкунандатарин заминҷунбиҳои Африқо дар асри XX ҳисобида мешавад. Подшоҳ Муҳаммади V эълон кард, ки 'Агадир бояд бузургтар ва зеботар аз пеш аз нав бунёд гардад' — ва шаҳр бо нақшаи муосири шаҳрсозӣ дар наздикии маҳалли кӯҳна аз нав сохта шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Агадир дар канори халиҷи Агадир, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор дар баландии 0–60 метр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии нимбиёбонӣ — тобистон гарм-намӣ, зимистон муътадил, барои сайёҳии тамоми сол мунос. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Агадир аз 425 ҳазор нафар буда, асосан берберҳои шаплуҳ ва арабҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Агадир бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (зиёда аз 600 ҳазор сайёҳ дар сол), бандари моҳигирӣ (яке аз бузургтарин дар Африқо), кишоварзии абёри Сусс-Масса (помидор, мева, ҷугара) ва саноати истеҳсолӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Агадир '''Фурудгоҳи байналмилалии Агадир-Ал-Маъсира''', бандари бузурги моҳигирӣ ва бандари мусофирӣ ва шоҳроҳи Касабланка-Агадир амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Агадир Касбаи Агадир-Уфло (қалъаи асри XVI, ки заминҷунбии 1960 қариб пурра вайрон карда буд ва ҳозир ҳамчун ёдгорӣ нигоҳ дошта шудааст), '''Боғи Ванда''' ва Осорхонаи Мероси Амозиг (барои нигоҳдории фарҳанги берберӣ) воқеъанд. Шаҳр бо ҳунармандии анъанавии заргарии берберӣ ва қолинбофии иҷтимоҳои наздик машҳур аст. 34rkuim6p3ivy6pmeh9ao8u684p5i9n 1475603 1475602 2026-06-09T06:33:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475603 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Агадир |номи аслӣ = أكادير / Agādīr |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 51 |баландии маркази МА = 74 |аҳолӣ = 421 844 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Агадир''' (ба арабӣ: ''أكادير'', ''Agādīr''; ба берберӣ: ''ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ'') — шаҳр-курорти ҷанубии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика, маркази вилояти Сус-Масса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Agadir Agadir] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 425 ҳазор нафар буда, Агадир маркази асосии сайёҳии соҳилии Марокаш ва яке аз бандарҳои бузурги моҳигирии Африқо мебошад. Шаҳр '''29 феврали 1960 заминҷунбии азими 5,7-балла''' пурра вайрон шуд (ҳалокат тахминан 12 000–15 000 нафар) ва пас аз он аз нав бо нақшаи муосир сохта шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Агадир дар асри XVI ҳамчун пойгоҳи савдогарӣ ва моҳигирии берберӣ бунёд шуд ва соли 1505 португалиҳо қалъаи Санта-Крус-де-Агерро дар наздикии шаҳр сохтанд. Соли 1541 султон Мулай Муҳаммад аш-Шайх қалъаи португалиро забт кард — '''ин ғалаба ба сулолаи Саъдиҳо роҳи қудратро кушод'''.<ref name="brit" /> '''29 феврали 1960''' соати 23:40 заминҷунбии 5,7-балла дар муддати 15 сония шаҳри Агадирро пурра вайрон кард — тахминан 12 000–15 000 нафар ҳалок шуданд (зиёд аз сеяки аҳолии он замон). Заминҷунбӣ яке аз вайронкунандатарин заминҷунбиҳои Африқо дар асри XX ҳисобида мешавад. Подшоҳ Муҳаммади V эълон кард, ки 'Агадир бояд бузургтар ва зеботар аз пеш аз нав бунёд гардад' — ва шаҳр бо нақшаи муосири шаҳрсозӣ дар наздикии маҳалли кӯҳна аз нав сохта шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Агадир дар канори халиҷи Агадир, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор дар баландии 0–60 метр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии нимбиёбонӣ — тобистон гарм-намӣ, зимистон муътадил, барои сайёҳии тамоми сол мунос. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Агадир аз 425 ҳазор нафар буда, асосан берберҳои шаплуҳ ва арабҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Агадир бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (зиёда аз 600 ҳазор сайёҳ дар сол), бандари моҳигирӣ (яке аз бузургтарин дар Африқо), кишоварзии абёри Сусс-Масса (помидор, мева, ҷугара) ва саноати истеҳсолӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Агадир '''Фурудгоҳи байналмилалии Агадир-Ал-Маъсира''', бандари бузурги моҳигирӣ ва бандари мусофирӣ ва шоҳроҳи Касабланка-Агадир амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Агадир Касбаи Агадир-Уфло (қалъаи асри XVI, ки заминҷунбии 1960 қариб пурра вайрон карда буд ва ҳозир ҳамчун ёдгорӣ нигоҳ дошта шудааст), '''Боғи Ванда''' ва Осорхонаи Мероси Амозиг (барои нигоҳдории фарҳанги берберӣ) воқеъанд. Шаҳр бо ҳунармандии анъанавии заргарии берберӣ ва қолинбофии иҷтимоҳои наздик машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Касабланка]] * [[Маракеш]] * [[Уқёнуси Атлантика]] 83wm2uy7sas8lvrg4t3iqvmsof4pjgz 1475604 1475603 2026-06-09T06:33:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475604 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Агадир |номи аслӣ = أكادير / Agādīr |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 51 |баландии маркази МА = 74 |аҳолӣ = 421 844 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Агадир''' (ба арабӣ: ''أكادير'', ''Agādīr''; ба берберӣ: ''ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ'') — шаҳр-курорти ҷанубии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика, маркази вилояти Сус-Масса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Agadir Agadir] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 425 ҳазор нафар буда, Агадир маркази асосии сайёҳии соҳилии Марокаш ва яке аз бандарҳои бузурги моҳигирии Африқо мебошад. Шаҳр '''29 феврали 1960 заминҷунбии азими 5,7-балла''' пурра вайрон шуд (ҳалокат тахминан 12 000–15 000 нафар) ва пас аз он аз нав бо нақшаи муосир сохта шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Агадир дар асри XVI ҳамчун пойгоҳи савдогарӣ ва моҳигирии берберӣ бунёд шуд ва соли 1505 португалиҳо қалъаи Санта-Крус-де-Агерро дар наздикии шаҳр сохтанд. Соли 1541 султон Мулай Муҳаммад аш-Шайх қалъаи португалиро забт кард — '''ин ғалаба ба сулолаи Саъдиҳо роҳи қудратро кушод'''.<ref name="brit" /> '''29 феврали 1960''' соати 23:40 заминҷунбии 5,7-балла дар муддати 15 сония шаҳри Агадирро пурра вайрон кард — тахминан 12 000–15 000 нафар ҳалок шуданд (зиёд аз сеяки аҳолии он замон). Заминҷунбӣ яке аз вайронкунандатарин заминҷунбиҳои Африқо дар асри XX ҳисобида мешавад. Подшоҳ Муҳаммади V эълон кард, ки 'Агадир бояд бузургтар ва зеботар аз пеш аз нав бунёд гардад' — ва шаҳр бо нақшаи муосири шаҳрсозӣ дар наздикии маҳалли кӯҳна аз нав сохта шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Агадир дар канори халиҷи Агадир, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор дар баландии 0–60 метр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии нимбиёбонӣ — тобистон гарм-намӣ, зимистон муътадил, барои сайёҳии тамоми сол мунос. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Агадир аз 425 ҳазор нафар буда, асосан берберҳои шаплуҳ ва арабҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Агадир бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (зиёда аз 600 ҳазор сайёҳ дар сол), бандари моҳигирӣ (яке аз бузургтарин дар Африқо), кишоварзии абёри Сусс-Масса (помидор, мева, ҷугара) ва саноати истеҳсолӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Агадир '''Фурудгоҳи байналмилалии Агадир-Ал-Маъсира''', бандари бузурги моҳигирӣ ва бандари мусофирӣ ва шоҳроҳи Касабланка-Агадир амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Агадир Касбаи Агадир-Уфло (қалъаи асри XVI, ки заминҷунбии 1960 қариб пурра вайрон карда буд ва ҳозир ҳамчун ёдгорӣ нигоҳ дошта шудааст), '''Боғи Ванда''' ва Осорхонаи Мероси Амозиг (барои нигоҳдории фарҳанги берберӣ) воқеъанд. Шаҳр бо ҳунармандии анъанавии заргарии берберӣ ва қолинбофии иҷтимоҳои наздик машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Касабланка]] * [[Маракеш]] * [[Уқёнуси Атлантика]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 4rdmk1tpv05ex114y1w0b6dgg3gqhof 1475605 1475604 2026-06-09T06:33:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475605 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Агадир |номи аслӣ = أكادير / Agādīr |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 51 |баландии маркази МА = 74 |аҳолӣ = 421 844 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Агадир''' (ба арабӣ: ''أكادير'', ''Agādīr''; ба берберӣ: ''ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ'') — шаҳр-курорти ҷанубии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика, маркази вилояти Сус-Масса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Agadir Agadir] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 425 ҳазор нафар буда, Агадир маркази асосии сайёҳии соҳилии Марокаш ва яке аз бандарҳои бузурги моҳигирии Африқо мебошад. Шаҳр '''29 феврали 1960 заминҷунбии азими 5,7-балла''' пурра вайрон шуд (ҳалокат тахминан 12 000–15 000 нафар) ва пас аз он аз нав бо нақшаи муосир сохта шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Агадир дар асри XVI ҳамчун пойгоҳи савдогарӣ ва моҳигирии берберӣ бунёд шуд ва соли 1505 португалиҳо қалъаи Санта-Крус-де-Агерро дар наздикии шаҳр сохтанд. Соли 1541 султон Мулай Муҳаммад аш-Шайх қалъаи португалиро забт кард — '''ин ғалаба ба сулолаи Саъдиҳо роҳи қудратро кушод'''.<ref name="brit" /> '''29 феврали 1960''' соати 23:40 заминҷунбии 5,7-балла дар муддати 15 сония шаҳри Агадирро пурра вайрон кард — тахминан 12 000–15 000 нафар ҳалок шуданд (зиёд аз сеяки аҳолии он замон). Заминҷунбӣ яке аз вайронкунандатарин заминҷунбиҳои Африқо дар асри XX ҳисобида мешавад. Подшоҳ Муҳаммади V эълон кард, ки 'Агадир бояд бузургтар ва зеботар аз пеш аз нав бунёд гардад' — ва шаҳр бо нақшаи муосири шаҳрсозӣ дар наздикии маҳалли кӯҳна аз нав сохта шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Агадир дар канори халиҷи Агадир, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор дар баландии 0–60 метр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии нимбиёбонӣ — тобистон гарм-намӣ, зимистон муътадил, барои сайёҳии тамоми сол мунос. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Агадир аз 425 ҳазор нафар буда, асосан берберҳои шаплуҳ ва арабҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Агадир бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (зиёда аз 600 ҳазор сайёҳ дар сол), бандари моҳигирӣ (яке аз бузургтарин дар Африқо), кишоварзии абёри Сусс-Масса (помидор, мева, ҷугара) ва саноати истеҳсолӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Агадир '''Фурудгоҳи байналмилалии Агадир-Ал-Маъсира''', бандари бузурги моҳигирӣ ва бандари мусофирӣ ва шоҳроҳи Касабланка-Агадир амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Агадир Касбаи Агадир-Уфло (қалъаи асри XVI, ки заминҷунбии 1960 қариб пурра вайрон карда буд ва ҳозир ҳамчун ёдгорӣ нигоҳ дошта шудааст), '''Боғи Ванда''' ва Осорхонаи Мероси Амозиг (барои нигоҳдории фарҳанги берберӣ) воқеъанд. Шаҳр бо ҳунармандии анъанавии заргарии берберӣ ва қолинбофии иҷтимоҳои наздик машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Касабланка]] * [[Маракеш]] * [[Уқёнуси Атлантика]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Agadir Агадир дар Encyclopædia Britannica] 7lsqnnyeglscvjrz0kkbk7v8j659q3m 1475606 1475605 2026-06-09T06:33:55Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475606 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Агадир |номи аслӣ = أكادير / Agādīr |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XVI |масоҳат = 51 |баландии маркази МА = 74 |аҳолӣ = 421 844 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Агадир''' (ба арабӣ: ''أكادير'', ''Agādīr''; ба берберӣ: ''ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ'') — шаҳр-курорти ҷанубии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика, маркази вилояти Сус-Масса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Agadir Agadir] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 425 ҳазор нафар буда, Агадир маркази асосии сайёҳии соҳилии Марокаш ва яке аз бандарҳои бузурги моҳигирии Африқо мебошад. Шаҳр '''29 феврали 1960 заминҷунбии азими 5,7-балла''' пурра вайрон шуд (ҳалокат тахминан 12 000–15 000 нафар) ва пас аз он аз нав бо нақшаи муосир сохта шуд.<ref name="brit" /> == Таърих == Агадир дар асри XVI ҳамчун пойгоҳи савдогарӣ ва моҳигирии берберӣ бунёд шуд ва соли 1505 португалиҳо қалъаи Санта-Крус-де-Агерро дар наздикии шаҳр сохтанд. Соли 1541 султон Мулай Муҳаммад аш-Шайх қалъаи португалиро забт кард — '''ин ғалаба ба сулолаи Саъдиҳо роҳи қудратро кушод'''.<ref name="brit" /> '''29 феврали 1960''' соати 23:40 заминҷунбии 5,7-балла дар муддати 15 сония шаҳри Агадирро пурра вайрон кард — тахминан 12 000–15 000 нафар ҳалок шуданд (зиёд аз сеяки аҳолии он замон). Заминҷунбӣ яке аз вайронкунандатарин заминҷунбиҳои Африқо дар асри XX ҳисобида мешавад. Подшоҳ Муҳаммади V эълон кард, ки 'Агадир бояд бузургтар ва зеботар аз пеш аз нав бунёд гардад' — ва шаҳр бо нақшаи муосири шаҳрсозӣ дар наздикии маҳалли кӯҳна аз нав сохта шуд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Агадир дар канори халиҷи Агадир, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор дар баландии 0–60 метр воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии нимбиёбонӣ — тобистон гарм-намӣ, зимистон муътадил, барои сайёҳии тамоми сол мунос. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Агадир аз 425 ҳазор нафар буда, асосан берберҳои шаплуҳ ва арабҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Агадир бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (зиёда аз 600 ҳазор сайёҳ дар сол), бандари моҳигирӣ (яке аз бузургтарин дар Африқо), кишоварзии абёри Сусс-Масса (помидор, мева, ҷугара) ва саноати истеҳсолӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Агадир '''Фурудгоҳи байналмилалии Агадир-Ал-Маъсира''', бандари бузурги моҳигирӣ ва бандари мусофирӣ ва шоҳроҳи Касабланка-Агадир амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Агадир Касбаи Агадир-Уфло (қалъаи асри XVI, ки заминҷунбии 1960 қариб пурра вайрон карда буд ва ҳозир ҳамчун ёдгорӣ нигоҳ дошта шудааст), '''Боғи Ванда''' ва Осорхонаи Мероси Амозиг (барои нигоҳдории фарҳанги берберӣ) воқеъанд. Шаҳр бо ҳунармандии анъанавии заргарии берберӣ ва қолинбофии иҷтимоҳои наздик машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Касабланка]] * [[Маракеш]] * [[Уқёнуси Атлантика]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Agadir Агадир дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Марокаш]] [[Гурӯҳ:Марокаш]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] rv8dsoz6hs02orx6ugwqueebv8gpmsc 0 331938 1475607 2026-06-09T06:34:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475607 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уҷда |номи аслӣ = وجدة / Wajda |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 994 |масоҳат = 85 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 494 252 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Уҷда''' (ба арабӣ: ''وجدة'', ''Wajda''; ба берберӣ: ''ⵡⵓⵊⴷⴰ'') — шаҳри шарқтарини [[Марокаш]], пойтахти вилояти Шарқ, дар наздикии сарҳади [[Алҷазоир]] (тахминан 15 км аз марз) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Oujda Oujda] — Encyclopædia Britannica</ref> Уҷда таърихан '''дарвозаи асосии тиҷорати корвонӣ байни Магриби Ғарбӣ ва Магриби Шарқӣ''' буда, бо алҷазоирӣ Тлемсен робитаи қавӣ дошт. Аҳолии шаҳр аз 494 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> l9cvc7ryxhpgrth618og65q8899if06 1475608 1475607 2026-06-09T06:34:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475608 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уҷда |номи аслӣ = وجدة / Wajda |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 994 |масоҳат = 85 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 494 252 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Уҷда''' (ба арабӣ: ''وجدة'', ''Wajda''; ба берберӣ: ''ⵡⵓⵊⴷⴰ'') — шаҳри шарқтарини [[Марокаш]], пойтахти вилояти Шарқ, дар наздикии сарҳади [[Алҷазоир]] (тахминан 15 км аз марз) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Oujda Oujda] — Encyclopædia Britannica</ref> Уҷда таърихан '''дарвозаи асосии тиҷорати корвонӣ байни Магриби Ғарбӣ ва Магриби Шарқӣ''' буда, бо алҷазоирӣ Тлемсен робитаи қавӣ дошт. Аҳолии шаҳр аз 494 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уҷда соли 994 (384 ҳ.қ.) аз тарафи '''Зирӣ ибни Атия''' — асосгузори сулолаи Зиридиҳо ва берберии Магноса — бунёд шуд. Дар тӯли асрҳои миёна шаҳр борҳо байни сулолаҳои Магриби Ғарбӣ (Маринидҳо, Саъдиҳо, Алавиён) ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳои Алҷазоир]] даст ба даст гузашт.<ref name="brit" /> Соли 1907 фаронсавиҳо аз Алҷазоир Уҷдаро забт карданд — ин нахустин шаҳри Марокаш буд, ки зери ҳукмронии Фаронса қарор гирифт ва панҷ соли пеш аз эълони протекторати расмии Фаронса (1912). Соли 1956 бо истиқлоли Марокаш Уҷда ба ҷумҳурии нав баргардид. Сарҳади бо Алҷазоир аз соли 1994 баста аст, ки ба иқтисоди шаҳр сахт зарар расонид. nn9i0qi8ylafmys7bov3gqljryg92g3 1475609 1475608 2026-06-09T06:34:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475609 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уҷда |номи аслӣ = وجدة / Wajda |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 994 |масоҳат = 85 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 494 252 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Уҷда''' (ба арабӣ: ''وجدة'', ''Wajda''; ба берберӣ: ''ⵡⵓⵊⴷⴰ'') — шаҳри шарқтарини [[Марокаш]], пойтахти вилояти Шарқ, дар наздикии сарҳади [[Алҷазоир]] (тахминан 15 км аз марз) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Oujda Oujda] — Encyclopædia Britannica</ref> Уҷда таърихан '''дарвозаи асосии тиҷорати корвонӣ байни Магриби Ғарбӣ ва Магриби Шарқӣ''' буда, бо алҷазоирӣ Тлемсен робитаи қавӣ дошт. Аҳолии шаҳр аз 494 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уҷда соли 994 (384 ҳ.қ.) аз тарафи '''Зирӣ ибни Атия''' — асосгузори сулолаи Зиридиҳо ва берберии Магноса — бунёд шуд. Дар тӯли асрҳои миёна шаҳр борҳо байни сулолаҳои Магриби Ғарбӣ (Маринидҳо, Саъдиҳо, Алавиён) ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳои Алҷазоир]] даст ба даст гузашт.<ref name="brit" /> Соли 1907 фаронсавиҳо аз Алҷазоир Уҷдаро забт карданд — ин нахустин шаҳри Марокаш буд, ки зери ҳукмронии Фаронса қарор гирифт ва панҷ соли пеш аз эълони протекторати расмии Фаронса (1912). Соли 1956 бо истиқлоли Марокаш Уҷда ба ҷумҳурии нав баргардид. Сарҳади бо Алҷазоир аз соли 1994 баста аст, ки ба иқтисоди шаҳр сахт зарар расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уҷда дар дашти доманакӯҳии шарқии Марокаш, дар маҳалли байни кӯҳҳои Бени-Сну ва Атласи Сахроӣ, дар баландии 470 метр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. r9hf5vzf6lskclm7363sh3j25p1d4vn 1475610 1475609 2026-06-09T06:34:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475610 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уҷда |номи аслӣ = وجدة / Wajda |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 994 |масоҳат = 85 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 494 252 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Уҷда''' (ба арабӣ: ''وجدة'', ''Wajda''; ба берберӣ: ''ⵡⵓⵊⴷⴰ'') — шаҳри шарқтарини [[Марокаш]], пойтахти вилояти Шарқ, дар наздикии сарҳади [[Алҷазоир]] (тахминан 15 км аз марз) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Oujda Oujda] — Encyclopædia Britannica</ref> Уҷда таърихан '''дарвозаи асосии тиҷорати корвонӣ байни Магриби Ғарбӣ ва Магриби Шарқӣ''' буда, бо алҷазоирӣ Тлемсен робитаи қавӣ дошт. Аҳолии шаҳр аз 494 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уҷда соли 994 (384 ҳ.қ.) аз тарафи '''Зирӣ ибни Атия''' — асосгузори сулолаи Зиридиҳо ва берберии Магноса — бунёд шуд. Дар тӯли асрҳои миёна шаҳр борҳо байни сулолаҳои Магриби Ғарбӣ (Маринидҳо, Саъдиҳо, Алавиён) ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳои Алҷазоир]] даст ба даст гузашт.<ref name="brit" /> Соли 1907 фаронсавиҳо аз Алҷазоир Уҷдаро забт карданд — ин нахустин шаҳри Марокаш буд, ки зери ҳукмронии Фаронса қарор гирифт ва панҷ соли пеш аз эълони протекторати расмии Фаронса (1912). Соли 1956 бо истиқлоли Марокаш Уҷда ба ҷумҳурии нав баргардид. Сарҳади бо Алҷазоир аз соли 1994 баста аст, ки ба иқтисоди шаҳр сахт зарар расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уҷда дар дашти доманакӯҳии шарқии Марокаш, дар маҳалли байни кӯҳҳои Бени-Сну ва Атласи Сахроӣ, дар баландии 470 метр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уҷда аз 494 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Шарқи Магриб ҳастанд; шаҳр ҷамоаи бузурги муҳоҷирони сабиқи алҷазоирӣ-юҳудиро низ нигоҳ медорад.<ref name="brit" /> ifu1hwtdc7a656m79nzsy1njbhh9twx 1475611 1475610 2026-06-09T06:35:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475611 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уҷда |номи аслӣ = وجدة / Wajda |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 994 |масоҳат = 85 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 494 252 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Уҷда''' (ба арабӣ: ''وجدة'', ''Wajda''; ба берберӣ: ''ⵡⵓⵊⴷⴰ'') — шаҳри шарқтарини [[Марокаш]], пойтахти вилояти Шарқ, дар наздикии сарҳади [[Алҷазоир]] (тахминан 15 км аз марз) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Oujda Oujda] — Encyclopædia Britannica</ref> Уҷда таърихан '''дарвозаи асосии тиҷорати корвонӣ байни Магриби Ғарбӣ ва Магриби Шарқӣ''' буда, бо алҷазоирӣ Тлемсен робитаи қавӣ дошт. Аҳолии шаҳр аз 494 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уҷда соли 994 (384 ҳ.қ.) аз тарафи '''Зирӣ ибни Атия''' — асосгузори сулолаи Зиридиҳо ва берберии Магноса — бунёд шуд. Дар тӯли асрҳои миёна шаҳр борҳо байни сулолаҳои Магриби Ғарбӣ (Маринидҳо, Саъдиҳо, Алавиён) ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳои Алҷазоир]] даст ба даст гузашт.<ref name="brit" /> Соли 1907 фаронсавиҳо аз Алҷазоир Уҷдаро забт карданд — ин нахустин шаҳри Марокаш буд, ки зери ҳукмронии Фаронса қарор гирифт ва панҷ соли пеш аз эълони протекторати расмии Фаронса (1912). Соли 1956 бо истиқлоли Марокаш Уҷда ба ҷумҳурии нав баргардид. Сарҳади бо Алҷазоир аз соли 1994 баста аст, ки ба иқтисоди шаҳр сахт зарар расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уҷда дар дашти доманакӯҳии шарқии Марокаш, дар маҳалли байни кӯҳҳои Бени-Сну ва Атласи Сахроӣ, дар баландии 470 метр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уҷда аз 494 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Шарқи Магриб ҳастанд; шаҳр ҷамоаи бузурги муҳоҷирони сабиқи алҷазоирӣ-юҳудиро низ нигоҳ медорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уҷда таърихан бар тиҷорати корвонӣ бо Алҷазоир, кишоварзии чорводорӣ, маъдан (зеллис ва оҳан) ва саноати истеҳсолӣ асос меёфт. Бастани сарҳад аз 1994 ва ҳозир пайвасти роҳи оҳани Танҷер-Уҷда ба иқтисод сахт таъсир мерасонад. sa6fe9iid4wvhcpdffjo1p8ap585202 1475612 1475611 2026-06-09T06:35:16Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475612 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уҷда |номи аслӣ = وجدة / Wajda |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 994 |масоҳат = 85 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 494 252 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Уҷда''' (ба арабӣ: ''وجدة'', ''Wajda''; ба берберӣ: ''ⵡⵓⵊⴷⴰ'') — шаҳри шарқтарини [[Марокаш]], пойтахти вилояти Шарқ, дар наздикии сарҳади [[Алҷазоир]] (тахминан 15 км аз марз) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Oujda Oujda] — Encyclopædia Britannica</ref> Уҷда таърихан '''дарвозаи асосии тиҷорати корвонӣ байни Магриби Ғарбӣ ва Магриби Шарқӣ''' буда, бо алҷазоирӣ Тлемсен робитаи қавӣ дошт. Аҳолии шаҳр аз 494 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уҷда соли 994 (384 ҳ.қ.) аз тарафи '''Зирӣ ибни Атия''' — асосгузори сулолаи Зиридиҳо ва берберии Магноса — бунёд шуд. Дар тӯли асрҳои миёна шаҳр борҳо байни сулолаҳои Магриби Ғарбӣ (Маринидҳо, Саъдиҳо, Алавиён) ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳои Алҷазоир]] даст ба даст гузашт.<ref name="brit" /> Соли 1907 фаронсавиҳо аз Алҷазоир Уҷдаро забт карданд — ин нахустин шаҳри Марокаш буд, ки зери ҳукмронии Фаронса қарор гирифт ва панҷ соли пеш аз эълони протекторати расмии Фаронса (1912). Соли 1956 бо истиқлоли Марокаш Уҷда ба ҷумҳурии нав баргардид. Сарҳади бо Алҷазоир аз соли 1994 баста аст, ки ба иқтисоди шаҳр сахт зарар расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уҷда дар дашти доманакӯҳии шарқии Марокаш, дар маҳалли байни кӯҳҳои Бени-Сну ва Атласи Сахроӣ, дар баландии 470 метр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уҷда аз 494 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Шарқи Магриб ҳастанд; шаҳр ҷамоаи бузурги муҳоҷирони сабиқи алҷазоирӣ-юҳудиро низ нигоҳ медорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уҷда таърихан бар тиҷорати корвонӣ бо Алҷазоир, кишоварзии чорводорӣ, маъдан (зеллис ва оҳан) ва саноати истеҳсолӣ асос меёфт. Бастани сарҳад аз 1994 ва ҳозир пайвасти роҳи оҳани Танҷер-Уҷда ба иқтисод сахт таъсир мерасонад. == Нақлиёт == Дар Уҷда '''Фурудгоҳи байналмилалии Уҷда-Ангод''', истгоҳи роҳи оҳан (хатти Рабат-Фес-Уҷда, ниҳоии шарқии шабакаи роҳи оҳани Марокаш) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. e1lmiea4x6m9kbvk8h7o8x4ca0tb4v7 1475613 1475612 2026-06-09T06:35:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475613 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уҷда |номи аслӣ = وجدة / Wajda |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 994 |масоҳат = 85 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 494 252 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Уҷда''' (ба арабӣ: ''وجدة'', ''Wajda''; ба берберӣ: ''ⵡⵓⵊⴷⴰ'') — шаҳри шарқтарини [[Марокаш]], пойтахти вилояти Шарқ, дар наздикии сарҳади [[Алҷазоир]] (тахминан 15 км аз марз) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Oujda Oujda] — Encyclopædia Britannica</ref> Уҷда таърихан '''дарвозаи асосии тиҷорати корвонӣ байни Магриби Ғарбӣ ва Магриби Шарқӣ''' буда, бо алҷазоирӣ Тлемсен робитаи қавӣ дошт. Аҳолии шаҳр аз 494 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уҷда соли 994 (384 ҳ.қ.) аз тарафи '''Зирӣ ибни Атия''' — асосгузори сулолаи Зиридиҳо ва берберии Магноса — бунёд шуд. Дар тӯли асрҳои миёна шаҳр борҳо байни сулолаҳои Магриби Ғарбӣ (Маринидҳо, Саъдиҳо, Алавиён) ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳои Алҷазоир]] даст ба даст гузашт.<ref name="brit" /> Соли 1907 фаронсавиҳо аз Алҷазоир Уҷдаро забт карданд — ин нахустин шаҳри Марокаш буд, ки зери ҳукмронии Фаронса қарор гирифт ва панҷ соли пеш аз эълони протекторати расмии Фаронса (1912). Соли 1956 бо истиқлоли Марокаш Уҷда ба ҷумҳурии нав баргардид. Сарҳади бо Алҷазоир аз соли 1994 баста аст, ки ба иқтисоди шаҳр сахт зарар расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уҷда дар дашти доманакӯҳии шарқии Марокаш, дар маҳалли байни кӯҳҳои Бени-Сну ва Атласи Сахроӣ, дар баландии 470 метр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уҷда аз 494 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Шарқи Магриб ҳастанд; шаҳр ҷамоаи бузурги муҳоҷирони сабиқи алҷазоирӣ-юҳудиро низ нигоҳ медорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уҷда таърихан бар тиҷорати корвонӣ бо Алҷазоир, кишоварзии чорводорӣ, маъдан (зеллис ва оҳан) ва саноати истеҳсолӣ асос меёфт. Бастани сарҳад аз 1994 ва ҳозир пайвасти роҳи оҳани Танҷер-Уҷда ба иқтисод сахт таъсир мерасонад. == Нақлиёт == Дар Уҷда '''Фурудгоҳи байналмилалии Уҷда-Ангод''', истгоҳи роҳи оҳан (хатти Рабат-Фес-Уҷда, ниҳоии шарқии шабакаи роҳи оҳани Марокаш) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Уҷда (Мадина) бо масҷиди ҷомеи асри XIII, дарвозаи Боб-Сидӣ-Аб-эл-Ваҳҳаб, мадрасаҳои таърихӣ ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст; дар наздикии шаҳр маҷмааи зиёратии '''Сидӣ-Якуб''' воқеъ аст. syyi1szuq6xoennxbj0tbft6idbnisa 1475614 1475613 2026-06-09T06:35:42Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475614 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уҷда |номи аслӣ = وجدة / Wajda |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 994 |масоҳат = 85 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 494 252 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Уҷда''' (ба арабӣ: ''وجدة'', ''Wajda''; ба берберӣ: ''ⵡⵓⵊⴷⴰ'') — шаҳри шарқтарини [[Марокаш]], пойтахти вилояти Шарқ, дар наздикии сарҳади [[Алҷазоир]] (тахминан 15 км аз марз) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Oujda Oujda] — Encyclopædia Britannica</ref> Уҷда таърихан '''дарвозаи асосии тиҷорати корвонӣ байни Магриби Ғарбӣ ва Магриби Шарқӣ''' буда, бо алҷазоирӣ Тлемсен робитаи қавӣ дошт. Аҳолии шаҳр аз 494 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уҷда соли 994 (384 ҳ.қ.) аз тарафи '''Зирӣ ибни Атия''' — асосгузори сулолаи Зиридиҳо ва берберии Магноса — бунёд шуд. Дар тӯли асрҳои миёна шаҳр борҳо байни сулолаҳои Магриби Ғарбӣ (Маринидҳо, Саъдиҳо, Алавиён) ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳои Алҷазоир]] даст ба даст гузашт.<ref name="brit" /> Соли 1907 фаронсавиҳо аз Алҷазоир Уҷдаро забт карданд — ин нахустин шаҳри Марокаш буд, ки зери ҳукмронии Фаронса қарор гирифт ва панҷ соли пеш аз эълони протекторати расмии Фаронса (1912). Соли 1956 бо истиқлоли Марокаш Уҷда ба ҷумҳурии нав баргардид. Сарҳади бо Алҷазоир аз соли 1994 баста аст, ки ба иқтисоди шаҳр сахт зарар расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уҷда дар дашти доманакӯҳии шарқии Марокаш, дар маҳалли байни кӯҳҳои Бени-Сну ва Атласи Сахроӣ, дар баландии 470 метр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уҷда аз 494 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Шарқи Магриб ҳастанд; шаҳр ҷамоаи бузурги муҳоҷирони сабиқи алҷазоирӣ-юҳудиро низ нигоҳ медорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уҷда таърихан бар тиҷорати корвонӣ бо Алҷазоир, кишоварзии чорводорӣ, маъдан (зеллис ва оҳан) ва саноати истеҳсолӣ асос меёфт. Бастани сарҳад аз 1994 ва ҳозир пайвасти роҳи оҳани Танҷер-Уҷда ба иқтисод сахт таъсир мерасонад. == Нақлиёт == Дар Уҷда '''Фурудгоҳи байналмилалии Уҷда-Ангод''', истгоҳи роҳи оҳан (хатти Рабат-Фес-Уҷда, ниҳоии шарқии шабакаи роҳи оҳани Марокаш) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Уҷда (Мадина) бо масҷиди ҷомеи асри XIII, дарвозаи Боб-Сидӣ-Аб-эл-Ваҳҳаб, мадрасаҳои таърихӣ ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст; дар наздикии шаҳр маҷмааи зиёратии '''Сидӣ-Якуб''' воқеъ аст. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Алҷазоир]] * [[Фес]] rwy310byzqr9d6egjndjnq9lnly5xo2 1475615 1475614 2026-06-09T06:35:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475615 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уҷда |номи аслӣ = وجدة / Wajda |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 994 |масоҳат = 85 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 494 252 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Уҷда''' (ба арабӣ: ''وجدة'', ''Wajda''; ба берберӣ: ''ⵡⵓⵊⴷⴰ'') — шаҳри шарқтарини [[Марокаш]], пойтахти вилояти Шарқ, дар наздикии сарҳади [[Алҷазоир]] (тахминан 15 км аз марз) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Oujda Oujda] — Encyclopædia Britannica</ref> Уҷда таърихан '''дарвозаи асосии тиҷорати корвонӣ байни Магриби Ғарбӣ ва Магриби Шарқӣ''' буда, бо алҷазоирӣ Тлемсен робитаи қавӣ дошт. Аҳолии шаҳр аз 494 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уҷда соли 994 (384 ҳ.қ.) аз тарафи '''Зирӣ ибни Атия''' — асосгузори сулолаи Зиридиҳо ва берберии Магноса — бунёд шуд. Дар тӯли асрҳои миёна шаҳр борҳо байни сулолаҳои Магриби Ғарбӣ (Маринидҳо, Саъдиҳо, Алавиён) ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳои Алҷазоир]] даст ба даст гузашт.<ref name="brit" /> Соли 1907 фаронсавиҳо аз Алҷазоир Уҷдаро забт карданд — ин нахустин шаҳри Марокаш буд, ки зери ҳукмронии Фаронса қарор гирифт ва панҷ соли пеш аз эълони протекторати расмии Фаронса (1912). Соли 1956 бо истиқлоли Марокаш Уҷда ба ҷумҳурии нав баргардид. Сарҳади бо Алҷазоир аз соли 1994 баста аст, ки ба иқтисоди шаҳр сахт зарар расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уҷда дар дашти доманакӯҳии шарқии Марокаш, дар маҳалли байни кӯҳҳои Бени-Сну ва Атласи Сахроӣ, дар баландии 470 метр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уҷда аз 494 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Шарқи Магриб ҳастанд; шаҳр ҷамоаи бузурги муҳоҷирони сабиқи алҷазоирӣ-юҳудиро низ нигоҳ медорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уҷда таърихан бар тиҷорати корвонӣ бо Алҷазоир, кишоварзии чорводорӣ, маъдан (зеллис ва оҳан) ва саноати истеҳсолӣ асос меёфт. Бастани сарҳад аз 1994 ва ҳозир пайвасти роҳи оҳани Танҷер-Уҷда ба иқтисод сахт таъсир мерасонад. == Нақлиёт == Дар Уҷда '''Фурудгоҳи байналмилалии Уҷда-Ангод''', истгоҳи роҳи оҳан (хатти Рабат-Фес-Уҷда, ниҳоии шарқии шабакаи роҳи оҳани Марокаш) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Уҷда (Мадина) бо масҷиди ҷомеи асри XIII, дарвозаи Боб-Сидӣ-Аб-эл-Ваҳҳаб, мадрасаҳои таърихӣ ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст; дар наздикии шаҳр маҷмааи зиёратии '''Сидӣ-Якуб''' воқеъ аст. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Алҷазоир]] * [[Фес]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} kxc4l5gs4f01xbf45a95bkc54dll0bf 1475616 1475615 2026-06-09T06:36:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475616 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уҷда |номи аслӣ = وجدة / Wajda |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 994 |масоҳат = 85 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 494 252 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Уҷда''' (ба арабӣ: ''وجدة'', ''Wajda''; ба берберӣ: ''ⵡⵓⵊⴷⴰ'') — шаҳри шарқтарини [[Марокаш]], пойтахти вилояти Шарқ, дар наздикии сарҳади [[Алҷазоир]] (тахминан 15 км аз марз) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Oujda Oujda] — Encyclopædia Britannica</ref> Уҷда таърихан '''дарвозаи асосии тиҷорати корвонӣ байни Магриби Ғарбӣ ва Магриби Шарқӣ''' буда, бо алҷазоирӣ Тлемсен робитаи қавӣ дошт. Аҳолии шаҳр аз 494 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уҷда соли 994 (384 ҳ.қ.) аз тарафи '''Зирӣ ибни Атия''' — асосгузори сулолаи Зиридиҳо ва берберии Магноса — бунёд шуд. Дар тӯли асрҳои миёна шаҳр борҳо байни сулолаҳои Магриби Ғарбӣ (Маринидҳо, Саъдиҳо, Алавиён) ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳои Алҷазоир]] даст ба даст гузашт.<ref name="brit" /> Соли 1907 фаронсавиҳо аз Алҷазоир Уҷдаро забт карданд — ин нахустин шаҳри Марокаш буд, ки зери ҳукмронии Фаронса қарор гирифт ва панҷ соли пеш аз эълони протекторати расмии Фаронса (1912). Соли 1956 бо истиқлоли Марокаш Уҷда ба ҷумҳурии нав баргардид. Сарҳади бо Алҷазоир аз соли 1994 баста аст, ки ба иқтисоди шаҳр сахт зарар расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уҷда дар дашти доманакӯҳии шарқии Марокаш, дар маҳалли байни кӯҳҳои Бени-Сну ва Атласи Сахроӣ, дар баландии 470 метр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уҷда аз 494 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Шарқи Магриб ҳастанд; шаҳр ҷамоаи бузурги муҳоҷирони сабиқи алҷазоирӣ-юҳудиро низ нигоҳ медорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уҷда таърихан бар тиҷорати корвонӣ бо Алҷазоир, кишоварзии чорводорӣ, маъдан (зеллис ва оҳан) ва саноати истеҳсолӣ асос меёфт. Бастани сарҳад аз 1994 ва ҳозир пайвасти роҳи оҳани Танҷер-Уҷда ба иқтисод сахт таъсир мерасонад. == Нақлиёт == Дар Уҷда '''Фурудгоҳи байналмилалии Уҷда-Ангод''', истгоҳи роҳи оҳан (хатти Рабат-Фес-Уҷда, ниҳоии шарқии шабакаи роҳи оҳани Марокаш) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Уҷда (Мадина) бо масҷиди ҷомеи асри XIII, дарвозаи Боб-Сидӣ-Аб-эл-Ваҳҳаб, мадрасаҳои таърихӣ ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст; дар наздикии шаҳр маҷмааи зиёратии '''Сидӣ-Якуб''' воқеъ аст. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Алҷазоир]] * [[Фес]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Oujda Уҷда дар Encyclopædia Britannica] 8cn8psknn1i8joz5otfc5qjp1ntatgx 1475617 1475616 2026-06-09T06:36:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475617 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Уҷда |номи аслӣ = وجدة / Wajda |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 54|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 994 |масоҳат = 85 |баландии маркази МА = 470 |аҳолӣ = 494 252 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Уҷда''' (ба арабӣ: ''وجدة'', ''Wajda''; ба берберӣ: ''ⵡⵓⵊⴷⴰ'') — шаҳри шарқтарини [[Марокаш]], пойтахти вилояти Шарқ, дар наздикии сарҳади [[Алҷазоир]] (тахминан 15 км аз марз) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Oujda Oujda] — Encyclopædia Britannica</ref> Уҷда таърихан '''дарвозаи асосии тиҷорати корвонӣ байни Магриби Ғарбӣ ва Магриби Шарқӣ''' буда, бо алҷазоирӣ Тлемсен робитаи қавӣ дошт. Аҳолии шаҳр аз 494 ҳазор нафар мегузарад.<ref name="brit" /> == Таърих == Уҷда соли 994 (384 ҳ.қ.) аз тарафи '''Зирӣ ибни Атия''' — асосгузори сулолаи Зиридиҳо ва берберии Магноса — бунёд шуд. Дар тӯли асрҳои миёна шаҳр борҳо байни сулолаҳои Магриби Ғарбӣ (Маринидҳо, Саъдиҳо, Алавиён) ва [[Давлати усмонӣ|Усмониҳои Алҷазоир]] даст ба даст гузашт.<ref name="brit" /> Соли 1907 фаронсавиҳо аз Алҷазоир Уҷдаро забт карданд — ин нахустин шаҳри Марокаш буд, ки зери ҳукмронии Фаронса қарор гирифт ва панҷ соли пеш аз эълони протекторати расмии Фаронса (1912). Соли 1956 бо истиқлоли Марокаш Уҷда ба ҷумҳурии нав баргардид. Сарҳади бо Алҷазоир аз соли 1994 баста аст, ки ба иқтисоди шаҳр сахт зарар расонид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Уҷда дар дашти доманакӯҳии шарқии Марокаш, дар маҳалли байни кӯҳҳои Бени-Сну ва Атласи Сахроӣ, дар баландии 470 метр воқеъ аст; иқлими он континенталии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Уҷда аз 494 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои Шарқи Магриб ҳастанд; шаҳр ҷамоаи бузурги муҳоҷирони сабиқи алҷазоирӣ-юҳудиро низ нигоҳ медорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Уҷда таърихан бар тиҷорати корвонӣ бо Алҷазоир, кишоварзии чорводорӣ, маъдан (зеллис ва оҳан) ва саноати истеҳсолӣ асос меёфт. Бастани сарҳад аз 1994 ва ҳозир пайвасти роҳи оҳани Танҷер-Уҷда ба иқтисод сахт таъсир мерасонад. == Нақлиёт == Дар Уҷда '''Фурудгоҳи байналмилалии Уҷда-Ангод''', истгоҳи роҳи оҳан (хатти Рабат-Фес-Уҷда, ниҳоии шарқии шабакаи роҳи оҳани Марокаш) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Уҷда (Мадина) бо масҷиди ҷомеи асри XIII, дарвозаи Боб-Сидӣ-Аб-эл-Ваҳҳаб, мадрасаҳои таърихӣ ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст; дар наздикии шаҳр маҷмааи зиёратии '''Сидӣ-Якуб''' воқеъ аст. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Алҷазоир]] * [[Фес]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Oujda Уҷда дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Марокаш]] [[Гурӯҳ:Марокаш]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] cq9qe7yi8j1q300jec6vkowyndaklva 0 331939 1475618 2026-06-09T06:36:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475618 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эссауира |номи аслӣ = الصويرة / aṣ-Ṣawīra |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV (нав бунёд 1764) |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 77 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Эссауира''' (ба арабӣ: ''الصويرة'', ''aṣ-Ṣawīra''; ба берберӣ: ''ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ'', ''Mugaḍur''; номи қадим ба фарангиён — Могадор) — шаҳри соҳилии ҷанубу ғарбии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Essaouira Essaouira] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр (Медина) соли 2001 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ҳамчун '''намунаи аввалаи нақшаи шаҳрӣ дар асри XVIII бо омезиши қисматҳои аврупоӣ ва исломӣ'''. Аҳолии шаҳр аз 77 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> bmktbmd2x1raj78wya72dtbt030e5n9 1475619 1475618 2026-06-09T06:36:50Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475619 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эссауира |номи аслӣ = الصويرة / aṣ-Ṣawīra |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV (нав бунёд 1764) |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 77 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Эссауира''' (ба арабӣ: ''الصويرة'', ''aṣ-Ṣawīra''; ба берберӣ: ''ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ'', ''Mugaḍur''; номи қадим ба фарангиён — Могадор) — шаҳри соҳилии ҷанубу ғарбии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Essaouira Essaouira] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр (Медина) соли 2001 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ҳамчун '''намунаи аввалаи нақшаи шаҳрӣ дар асри XVIII бо омезиши қисматҳои аврупоӣ ва исломӣ'''. Аҳолии шаҳр аз 77 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Эссауира қадим аз тарафи финикиён ва берберҳо маскун буд; дар асри I мелодӣ маҳалли арзишманди тиҷорати ранги пурарӯ '''Могадор''' (аз ҷинси морсоҳилӣ — ранги барои тогаи императорӣ) буд. Дар асрҳои XV–XVI шаҳр зери ҳукмронии португалиҳо (Могадор) ва баъдан саъдиҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> Шаҳри замонавиро '''султон Мулай Муҳаммад III ибн Абдуллоҳ''' соли 1764 аз нав бунёд кард ва меъмор-муҳандиси фаронсавӣ '''Теодор Корню''' (зиндон-аввали хидмати султон) нақшаи шаҳриро кашид — омезиши беҳамтои меъмории мағрибӣ-аврупоӣ. Эссауира то асри XX дарвозаи асосии савдогарии Марокаш бо Аврупо, [[Сахрои Калон]] ва [[Африқо]]и Ҷанубӣ буд; '''ҷамоаи бузурги юҳудиёни Эссауира''' (Mellah) яке аз бузургтарин дар Магриб буд (то 40% аҳолии шаҳр дар асри XIX). lf8btw8dmn36yiwm6hmu8x9cg7b1uj8 1475620 1475619 2026-06-09T06:37:03Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475620 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эссауира |номи аслӣ = الصويرة / aṣ-Ṣawīra |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV (нав бунёд 1764) |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 77 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Эссауира''' (ба арабӣ: ''الصويرة'', ''aṣ-Ṣawīra''; ба берберӣ: ''ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ'', ''Mugaḍur''; номи қадим ба фарангиён — Могадор) — шаҳри соҳилии ҷанубу ғарбии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Essaouira Essaouira] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр (Медина) соли 2001 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ҳамчун '''намунаи аввалаи нақшаи шаҳрӣ дар асри XVIII бо омезиши қисматҳои аврупоӣ ва исломӣ'''. Аҳолии шаҳр аз 77 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Эссауира қадим аз тарафи финикиён ва берберҳо маскун буд; дар асри I мелодӣ маҳалли арзишманди тиҷорати ранги пурарӯ '''Могадор''' (аз ҷинси морсоҳилӣ — ранги барои тогаи императорӣ) буд. Дар асрҳои XV–XVI шаҳр зери ҳукмронии португалиҳо (Могадор) ва баъдан саъдиҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> Шаҳри замонавиро '''султон Мулай Муҳаммад III ибн Абдуллоҳ''' соли 1764 аз нав бунёд кард ва меъмор-муҳандиси фаронсавӣ '''Теодор Корню''' (зиндон-аввали хидмати султон) нақшаи шаҳриро кашид — омезиши беҳамтои меъмории мағрибӣ-аврупоӣ. Эссауира то асри XX дарвозаи асосии савдогарии Марокаш бо Аврупо, [[Сахрои Калон]] ва [[Африқо]]и Ҷанубӣ буд; '''ҷамоаи бузурги юҳудиёни Эссауира''' (Mellah) яке аз бузургтарин дар Магриб буд (то 40% аҳолии шаҳр дар асри XIX). == Ҷуғрофия ва иқлим == Эссауира дар канори Уқёнуси Атлантика, дар нимҷазираи хурд, ҷое ки оби сардии Атлантика бо гарои биёбон вомехӯрад ва шамоли мунтазами 'Алисе' (Алисе-винд) меояд, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии хушк-сардак буда — тобистонҳои салқин (миёна +22°C) ва зимистонҳои муътадил. pkedmyo7or9du8bfr972y6niiyyrfr1 1475621 1475620 2026-06-09T06:37:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475621 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эссауира |номи аслӣ = الصويرة / aṣ-Ṣawīra |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV (нав бунёд 1764) |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 77 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Эссауира''' (ба арабӣ: ''الصويرة'', ''aṣ-Ṣawīra''; ба берберӣ: ''ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ'', ''Mugaḍur''; номи қадим ба фарангиён — Могадор) — шаҳри соҳилии ҷанубу ғарбии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Essaouira Essaouira] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр (Медина) соли 2001 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ҳамчун '''намунаи аввалаи нақшаи шаҳрӣ дар асри XVIII бо омезиши қисматҳои аврупоӣ ва исломӣ'''. Аҳолии шаҳр аз 77 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Эссауира қадим аз тарафи финикиён ва берберҳо маскун буд; дар асри I мелодӣ маҳалли арзишманди тиҷорати ранги пурарӯ '''Могадор''' (аз ҷинси морсоҳилӣ — ранги барои тогаи императорӣ) буд. Дар асрҳои XV–XVI шаҳр зери ҳукмронии португалиҳо (Могадор) ва баъдан саъдиҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> Шаҳри замонавиро '''султон Мулай Муҳаммад III ибн Абдуллоҳ''' соли 1764 аз нав бунёд кард ва меъмор-муҳандиси фаронсавӣ '''Теодор Корню''' (зиндон-аввали хидмати султон) нақшаи шаҳриро кашид — омезиши беҳамтои меъмории мағрибӣ-аврупоӣ. Эссауира то асри XX дарвозаи асосии савдогарии Марокаш бо Аврупо, [[Сахрои Калон]] ва [[Африқо]]и Ҷанубӣ буд; '''ҷамоаи бузурги юҳудиёни Эссауира''' (Mellah) яке аз бузургтарин дар Магриб буд (то 40% аҳолии шаҳр дар асри XIX). == Ҷуғрофия ва иқлим == Эссауира дар канори Уқёнуси Атлантика, дар нимҷазираи хурд, ҷое ки оби сардии Атлантика бо гарои биёбон вомехӯрад ва шамоли мунтазами 'Алисе' (Алисе-винд) меояд, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии хушк-сардак буда — тобистонҳои салқин (миёна +22°C) ва зимистонҳои муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эссауира тахминан 77 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> 3mjogjuztnlh468ytaeqj6h4g0cjci7 1475622 1475621 2026-06-09T06:37:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475622 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эссауира |номи аслӣ = الصويرة / aṣ-Ṣawīra |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV (нав бунёд 1764) |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 77 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Эссауира''' (ба арабӣ: ''الصويرة'', ''aṣ-Ṣawīra''; ба берберӣ: ''ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ'', ''Mugaḍur''; номи қадим ба фарангиён — Могадор) — шаҳри соҳилии ҷанубу ғарбии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Essaouira Essaouira] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр (Медина) соли 2001 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ҳамчун '''намунаи аввалаи нақшаи шаҳрӣ дар асри XVIII бо омезиши қисматҳои аврупоӣ ва исломӣ'''. Аҳолии шаҳр аз 77 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Эссауира қадим аз тарафи финикиён ва берберҳо маскун буд; дар асри I мелодӣ маҳалли арзишманди тиҷорати ранги пурарӯ '''Могадор''' (аз ҷинси морсоҳилӣ — ранги барои тогаи императорӣ) буд. Дар асрҳои XV–XVI шаҳр зери ҳукмронии португалиҳо (Могадор) ва баъдан саъдиҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> Шаҳри замонавиро '''султон Мулай Муҳаммад III ибн Абдуллоҳ''' соли 1764 аз нав бунёд кард ва меъмор-муҳандиси фаронсавӣ '''Теодор Корню''' (зиндон-аввали хидмати султон) нақшаи шаҳриро кашид — омезиши беҳамтои меъмории мағрибӣ-аврупоӣ. Эссауира то асри XX дарвозаи асосии савдогарии Марокаш бо Аврупо, [[Сахрои Калон]] ва [[Африқо]]и Ҷанубӣ буд; '''ҷамоаи бузурги юҳудиёни Эссауира''' (Mellah) яке аз бузургтарин дар Магриб буд (то 40% аҳолии шаҳр дар асри XIX). == Ҷуғрофия ва иқлим == Эссауира дар канори Уқёнуси Атлантика, дар нимҷазираи хурд, ҷое ки оби сардии Атлантика бо гарои биёбон вомехӯрад ва шамоли мунтазами 'Алисе' (Алисе-винд) меояд, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии хушк-сардак буда — тобистонҳои салқин (миёна +22°C) ва зимистонҳои муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эссауира тахминан 77 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Эссауира бар '''сайёҳии байналмилалӣ''', косибии анъанавии чӯбкорӣ (Эссауира ҳамчун маркази асосии чӯбкории тимҷанчӯбии биёбон — туя — машҳур аст), сайёҳии боди (саёҳати бодкампинг — кайтсёрфинг ва виндсёрфинг), моҳигирӣ ва коркарди моҳӣ асос меёбад. okkk4xnq4iviw37gzj6cmarq5bfg4er 1475623 1475622 2026-06-09T06:37:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475623 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эссауира |номи аслӣ = الصويرة / aṣ-Ṣawīra |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV (нав бунёд 1764) |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 77 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Эссауира''' (ба арабӣ: ''الصويرة'', ''aṣ-Ṣawīra''; ба берберӣ: ''ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ'', ''Mugaḍur''; номи қадим ба фарангиён — Могадор) — шаҳри соҳилии ҷанубу ғарбии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Essaouira Essaouira] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр (Медина) соли 2001 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ҳамчун '''намунаи аввалаи нақшаи шаҳрӣ дар асри XVIII бо омезиши қисматҳои аврупоӣ ва исломӣ'''. Аҳолии шаҳр аз 77 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Эссауира қадим аз тарафи финикиён ва берберҳо маскун буд; дар асри I мелодӣ маҳалли арзишманди тиҷорати ранги пурарӯ '''Могадор''' (аз ҷинси морсоҳилӣ — ранги барои тогаи императорӣ) буд. Дар асрҳои XV–XVI шаҳр зери ҳукмронии португалиҳо (Могадор) ва баъдан саъдиҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> Шаҳри замонавиро '''султон Мулай Муҳаммад III ибн Абдуллоҳ''' соли 1764 аз нав бунёд кард ва меъмор-муҳандиси фаронсавӣ '''Теодор Корню''' (зиндон-аввали хидмати султон) нақшаи шаҳриро кашид — омезиши беҳамтои меъмории мағрибӣ-аврупоӣ. Эссауира то асри XX дарвозаи асосии савдогарии Марокаш бо Аврупо, [[Сахрои Калон]] ва [[Африқо]]и Ҷанубӣ буд; '''ҷамоаи бузурги юҳудиёни Эссауира''' (Mellah) яке аз бузургтарин дар Магриб буд (то 40% аҳолии шаҳр дар асри XIX). == Ҷуғрофия ва иқлим == Эссауира дар канори Уқёнуси Атлантика, дар нимҷазираи хурд, ҷое ки оби сардии Атлантика бо гарои биёбон вомехӯрад ва шамоли мунтазами 'Алисе' (Алисе-винд) меояд, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии хушк-сардак буда — тобистонҳои салқин (миёна +22°C) ва зимистонҳои муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эссауира тахминан 77 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Эссауира бар '''сайёҳии байналмилалӣ''', косибии анъанавии чӯбкорӣ (Эссауира ҳамчун маркази асосии чӯбкории тимҷанчӯбии биёбон — туя — машҳур аст), сайёҳии боди (саёҳати бодкампинг — кайтсёрфинг ва виндсёрфинг), моҳигирӣ ва коркарди моҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Эссауира Фурудгоҳи Эссауира-Могадор ва шоҳроҳи Маракеш-Эссауира амал мекунанд. rcvxcpz950d8ld5uzzvqw4138wxmqra 1475624 1475623 2026-06-09T06:37:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475624 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эссауира |номи аслӣ = الصويرة / aṣ-Ṣawīra |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV (нав бунёд 1764) |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 77 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Эссауира''' (ба арабӣ: ''الصويرة'', ''aṣ-Ṣawīra''; ба берберӣ: ''ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ'', ''Mugaḍur''; номи қадим ба фарангиён — Могадор) — шаҳри соҳилии ҷанубу ғарбии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Essaouira Essaouira] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр (Медина) соли 2001 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ҳамчун '''намунаи аввалаи нақшаи шаҳрӣ дар асри XVIII бо омезиши қисматҳои аврупоӣ ва исломӣ'''. Аҳолии шаҳр аз 77 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Эссауира қадим аз тарафи финикиён ва берберҳо маскун буд; дар асри I мелодӣ маҳалли арзишманди тиҷорати ранги пурарӯ '''Могадор''' (аз ҷинси морсоҳилӣ — ранги барои тогаи императорӣ) буд. Дар асрҳои XV–XVI шаҳр зери ҳукмронии португалиҳо (Могадор) ва баъдан саъдиҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> Шаҳри замонавиро '''султон Мулай Муҳаммад III ибн Абдуллоҳ''' соли 1764 аз нав бунёд кард ва меъмор-муҳандиси фаронсавӣ '''Теодор Корню''' (зиндон-аввали хидмати султон) нақшаи шаҳриро кашид — омезиши беҳамтои меъмории мағрибӣ-аврупоӣ. Эссауира то асри XX дарвозаи асосии савдогарии Марокаш бо Аврупо, [[Сахрои Калон]] ва [[Африқо]]и Ҷанубӣ буд; '''ҷамоаи бузурги юҳудиёни Эссауира''' (Mellah) яке аз бузургтарин дар Магриб буд (то 40% аҳолии шаҳр дар асри XIX). == Ҷуғрофия ва иқлим == Эссауира дар канори Уқёнуси Атлантика, дар нимҷазираи хурд, ҷое ки оби сардии Атлантика бо гарои биёбон вомехӯрад ва шамоли мунтазами 'Алисе' (Алисе-винд) меояд, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии хушк-сардак буда — тобистонҳои салқин (миёна +22°C) ва зимистонҳои муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эссауира тахминан 77 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Эссауира бар '''сайёҳии байналмилалӣ''', косибии анъанавии чӯбкорӣ (Эссауира ҳамчун маркази асосии чӯбкории тимҷанчӯбии биёбон — туя — машҳур аст), сайёҳии боди (саёҳати бодкампинг — кайтсёрфинг ва виндсёрфинг), моҳигирӣ ва коркарди моҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Эссауира Фурудгоҳи Эссауира-Могадор ва шоҳроҳи Маракеш-Эссауира амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Эссауира бо иморатҳои сафеду-кабуди беҳамтои сабки мағрибӣ-аврупоӣ, тӯпхонаҳои сангини португалӣ-марокашии бандар (Скала-Касба), боргҳои таърихии тиҷоратӣ ва маҷмааи Меллаҳ — ҷамоаи юҳудиён — машҳур аст. Аз соли 1998 '''Фестивали мусиқии Гнауа''' (мусиқии анъанавии муҳоҷирони африқои ҷанубии Магриб) ҳар сол ҳазорон сайёҳон ва мусиқиёнро аз тамоми ҷаҳон ҷалб мекунад. qogcdisaojb0fykkol3qvqly3f151hw 1475625 1475624 2026-06-09T06:38:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475625 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эссауира |номи аслӣ = الصويرة / aṣ-Ṣawīra |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV (нав бунёд 1764) |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 77 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Эссауира''' (ба арабӣ: ''الصويرة'', ''aṣ-Ṣawīra''; ба берберӣ: ''ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ'', ''Mugaḍur''; номи қадим ба фарангиён — Могадор) — шаҳри соҳилии ҷанубу ғарбии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Essaouira Essaouira] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр (Медина) соли 2001 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ҳамчун '''намунаи аввалаи нақшаи шаҳрӣ дар асри XVIII бо омезиши қисматҳои аврупоӣ ва исломӣ'''. Аҳолии шаҳр аз 77 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Эссауира қадим аз тарафи финикиён ва берберҳо маскун буд; дар асри I мелодӣ маҳалли арзишманди тиҷорати ранги пурарӯ '''Могадор''' (аз ҷинси морсоҳилӣ — ранги барои тогаи императорӣ) буд. Дар асрҳои XV–XVI шаҳр зери ҳукмронии португалиҳо (Могадор) ва баъдан саъдиҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> Шаҳри замонавиро '''султон Мулай Муҳаммад III ибн Абдуллоҳ''' соли 1764 аз нав бунёд кард ва меъмор-муҳандиси фаронсавӣ '''Теодор Корню''' (зиндон-аввали хидмати султон) нақшаи шаҳриро кашид — омезиши беҳамтои меъмории мағрибӣ-аврупоӣ. Эссауира то асри XX дарвозаи асосии савдогарии Марокаш бо Аврупо, [[Сахрои Калон]] ва [[Африқо]]и Ҷанубӣ буд; '''ҷамоаи бузурги юҳудиёни Эссауира''' (Mellah) яке аз бузургтарин дар Магриб буд (то 40% аҳолии шаҳр дар асри XIX). == Ҷуғрофия ва иқлим == Эссауира дар канори Уқёнуси Атлантика, дар нимҷазираи хурд, ҷое ки оби сардии Атлантика бо гарои биёбон вомехӯрад ва шамоли мунтазами 'Алисе' (Алисе-винд) меояд, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии хушк-сардак буда — тобистонҳои салқин (миёна +22°C) ва зимистонҳои муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эссауира тахминан 77 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Эссауира бар '''сайёҳии байналмилалӣ''', косибии анъанавии чӯбкорӣ (Эссауира ҳамчун маркази асосии чӯбкории тимҷанчӯбии биёбон — туя — машҳур аст), сайёҳии боди (саёҳати бодкампинг — кайтсёрфинг ва виндсёрфинг), моҳигирӣ ва коркарди моҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Эссауира Фурудгоҳи Эссауира-Могадор ва шоҳроҳи Маракеш-Эссауира амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Эссауира бо иморатҳои сафеду-кабуди беҳамтои сабки мағрибӣ-аврупоӣ, тӯпхонаҳои сангини португалӣ-марокашии бандар (Скала-Касба), боргҳои таърихии тиҷоратӣ ва маҷмааи Меллаҳ — ҷамоаи юҳудиён — машҳур аст. Аз соли 1998 '''Фестивали мусиқии Гнауа''' (мусиқии анъанавии муҳоҷирони африқои ҷанубии Магриб) ҳар сол ҳазорон сайёҳон ва мусиқиёнро аз тамоми ҷаҳон ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Маракеш]] * [[Касабланка]] e8t5qudiyl70ly3ec9fau7xcay3hxrd 1475626 1475625 2026-06-09T06:38:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475626 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эссауира |номи аслӣ = الصويرة / aṣ-Ṣawīra |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV (нав бунёд 1764) |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 77 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Эссауира''' (ба арабӣ: ''الصويرة'', ''aṣ-Ṣawīra''; ба берберӣ: ''ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ'', ''Mugaḍur''; номи қадим ба фарангиён — Могадор) — шаҳри соҳилии ҷанубу ғарбии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Essaouira Essaouira] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр (Медина) соли 2001 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ҳамчун '''намунаи аввалаи нақшаи шаҳрӣ дар асри XVIII бо омезиши қисматҳои аврупоӣ ва исломӣ'''. Аҳолии шаҳр аз 77 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Эссауира қадим аз тарафи финикиён ва берберҳо маскун буд; дар асри I мелодӣ маҳалли арзишманди тиҷорати ранги пурарӯ '''Могадор''' (аз ҷинси морсоҳилӣ — ранги барои тогаи императорӣ) буд. Дар асрҳои XV–XVI шаҳр зери ҳукмронии португалиҳо (Могадор) ва баъдан саъдиҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> Шаҳри замонавиро '''султон Мулай Муҳаммад III ибн Абдуллоҳ''' соли 1764 аз нав бунёд кард ва меъмор-муҳандиси фаронсавӣ '''Теодор Корню''' (зиндон-аввали хидмати султон) нақшаи шаҳриро кашид — омезиши беҳамтои меъмории мағрибӣ-аврупоӣ. Эссауира то асри XX дарвозаи асосии савдогарии Марокаш бо Аврупо, [[Сахрои Калон]] ва [[Африқо]]и Ҷанубӣ буд; '''ҷамоаи бузурги юҳудиёни Эссауира''' (Mellah) яке аз бузургтарин дар Магриб буд (то 40% аҳолии шаҳр дар асри XIX). == Ҷуғрофия ва иқлим == Эссауира дар канори Уқёнуси Атлантика, дар нимҷазираи хурд, ҷое ки оби сардии Атлантика бо гарои биёбон вомехӯрад ва шамоли мунтазами 'Алисе' (Алисе-винд) меояд, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии хушк-сардак буда — тобистонҳои салқин (миёна +22°C) ва зимистонҳои муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эссауира тахминан 77 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Эссауира бар '''сайёҳии байналмилалӣ''', косибии анъанавии чӯбкорӣ (Эссауира ҳамчун маркази асосии чӯбкории тимҷанчӯбии биёбон — туя — машҳур аст), сайёҳии боди (саёҳати бодкампинг — кайтсёрфинг ва виндсёрфинг), моҳигирӣ ва коркарди моҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Эссауира Фурудгоҳи Эссауира-Могадор ва шоҳроҳи Маракеш-Эссауира амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Эссауира бо иморатҳои сафеду-кабуди беҳамтои сабки мағрибӣ-аврупоӣ, тӯпхонаҳои сангини португалӣ-марокашии бандар (Скала-Касба), боргҳои таърихии тиҷоратӣ ва маҷмааи Меллаҳ — ҷамоаи юҳудиён — машҳур аст. Аз соли 1998 '''Фестивали мусиқии Гнауа''' (мусиқии анъанавии муҳоҷирони африқои ҷанубии Магриб) ҳар сол ҳазорон сайёҳон ва мусиқиёнро аз тамоми ҷаҳон ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Маракеш]] * [[Касабланка]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 40evgxxsqp4pl7sk925j837sjek37sy 1475627 1475626 2026-06-09T06:38:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475627 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эссауира |номи аслӣ = الصويرة / aṣ-Ṣawīra |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV (нав бунёд 1764) |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 77 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Эссауира''' (ба арабӣ: ''الصويرة'', ''aṣ-Ṣawīra''; ба берберӣ: ''ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ'', ''Mugaḍur''; номи қадим ба фарангиён — Могадор) — шаҳри соҳилии ҷанубу ғарбии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Essaouira Essaouira] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр (Медина) соли 2001 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ҳамчун '''намунаи аввалаи нақшаи шаҳрӣ дар асри XVIII бо омезиши қисматҳои аврупоӣ ва исломӣ'''. Аҳолии шаҳр аз 77 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Эссауира қадим аз тарафи финикиён ва берберҳо маскун буд; дар асри I мелодӣ маҳалли арзишманди тиҷорати ранги пурарӯ '''Могадор''' (аз ҷинси морсоҳилӣ — ранги барои тогаи императорӣ) буд. Дар асрҳои XV–XVI шаҳр зери ҳукмронии португалиҳо (Могадор) ва баъдан саъдиҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> Шаҳри замонавиро '''султон Мулай Муҳаммад III ибн Абдуллоҳ''' соли 1764 аз нав бунёд кард ва меъмор-муҳандиси фаронсавӣ '''Теодор Корню''' (зиндон-аввали хидмати султон) нақшаи шаҳриро кашид — омезиши беҳамтои меъмории мағрибӣ-аврупоӣ. Эссауира то асри XX дарвозаи асосии савдогарии Марокаш бо Аврупо, [[Сахрои Калон]] ва [[Африқо]]и Ҷанубӣ буд; '''ҷамоаи бузурги юҳудиёни Эссауира''' (Mellah) яке аз бузургтарин дар Магриб буд (то 40% аҳолии шаҳр дар асри XIX). == Ҷуғрофия ва иқлим == Эссауира дар канори Уқёнуси Атлантика, дар нимҷазираи хурд, ҷое ки оби сардии Атлантика бо гарои биёбон вомехӯрад ва шамоли мунтазами 'Алисе' (Алисе-винд) меояд, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии хушк-сардак буда — тобистонҳои салқин (миёна +22°C) ва зимистонҳои муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эссауира тахминан 77 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Эссауира бар '''сайёҳии байналмилалӣ''', косибии анъанавии чӯбкорӣ (Эссауира ҳамчун маркази асосии чӯбкории тимҷанчӯбии биёбон — туя — машҳур аст), сайёҳии боди (саёҳати бодкампинг — кайтсёрфинг ва виндсёрфинг), моҳигирӣ ва коркарди моҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Эссауира Фурудгоҳи Эссауира-Могадор ва шоҳроҳи Маракеш-Эссауира амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Эссауира бо иморатҳои сафеду-кабуди беҳамтои сабки мағрибӣ-аврупоӣ, тӯпхонаҳои сангини португалӣ-марокашии бандар (Скала-Касба), боргҳои таърихии тиҷоратӣ ва маҷмааи Меллаҳ — ҷамоаи юҳудиён — машҳур аст. Аз соли 1998 '''Фестивали мусиқии Гнауа''' (мусиқии анъанавии муҳоҷирони африқои ҷанубии Магриб) ҳар сол ҳазорон сайёҳон ва мусиқиёнро аз тамоми ҷаҳон ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Маракеш]] * [[Касабланка]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Essaouira Эссауира дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/753/ Medina of Essaouira — UNESCO] cnqkiihenm3bjnwu82ln58weibpje9c 1475628 1475627 2026-06-09T06:38:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475628 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эссауира |номи аслӣ = الصويرة / aṣ-Ṣawīra |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 31|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 9|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XV (нав бунёд 1764) |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 9 |аҳолӣ = 77 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Эссауира''' (ба арабӣ: ''الصويرة'', ''aṣ-Ṣawīra''; ба берберӣ: ''ⵎⵓⴳⴰⴹⵓⵔ'', ''Mugaḍur''; номи қадим ба фарангиён — Могадор) — шаҳри соҳилии ҷанубу ғарбии [[Марокаш]] дар канори Уқёнуси Атлантика.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Essaouira Essaouira] — Encyclopædia Britannica</ref> Маркази таърихии шаҳр (Медина) соли 2001 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд ҳамчун '''намунаи аввалаи нақшаи шаҳрӣ дар асри XVIII бо омезиши қисматҳои аврупоӣ ва исломӣ'''. Аҳолии шаҳр аз 77 ҳазор нафар аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Эссауира қадим аз тарафи финикиён ва берберҳо маскун буд; дар асри I мелодӣ маҳалли арзишманди тиҷорати ранги пурарӯ '''Могадор''' (аз ҷинси морсоҳилӣ — ранги барои тогаи императорӣ) буд. Дар асрҳои XV–XVI шаҳр зери ҳукмронии португалиҳо (Могадор) ва баъдан саъдиҳо қарор дошт.<ref name="brit" /> Шаҳри замонавиро '''султон Мулай Муҳаммад III ибн Абдуллоҳ''' соли 1764 аз нав бунёд кард ва меъмор-муҳандиси фаронсавӣ '''Теодор Корню''' (зиндон-аввали хидмати султон) нақшаи шаҳриро кашид — омезиши беҳамтои меъмории мағрибӣ-аврупоӣ. Эссауира то асри XX дарвозаи асосии савдогарии Марокаш бо Аврупо, [[Сахрои Калон]] ва [[Африқо]]и Ҷанубӣ буд; '''ҷамоаи бузурги юҳудиёни Эссауира''' (Mellah) яке аз бузургтарин дар Магриб буд (то 40% аҳолии шаҳр дар асри XIX). == Ҷуғрофия ва иқлим == Эссауира дар канори Уқёнуси Атлантика, дар нимҷазираи хурд, ҷое ки оби сардии Атлантика бо гарои биёбон вомехӯрад ва шамоли мунтазами 'Алисе' (Алисе-винд) меояд, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳрии хушк-сардак буда — тобистонҳои салқин (миёна +22°C) ва зимистонҳои муътадил. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эссауира тахминан 77 ҳазор нафар буда, аксарият арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Эссауира бар '''сайёҳии байналмилалӣ''', косибии анъанавии чӯбкорӣ (Эссауира ҳамчун маркази асосии чӯбкории тимҷанчӯбии биёбон — туя — машҳур аст), сайёҳии боди (саёҳати бодкампинг — кайтсёрфинг ва виндсёрфинг), моҳигирӣ ва коркарди моҳӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Эссауира Фурудгоҳи Эссауира-Могадор ва шоҳроҳи Маракеш-Эссауира амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Эссауира бо иморатҳои сафеду-кабуди беҳамтои сабки мағрибӣ-аврупоӣ, тӯпхонаҳои сангини португалӣ-марокашии бандар (Скала-Касба), боргҳои таърихии тиҷоратӣ ва маҷмааи Меллаҳ — ҷамоаи юҳудиён — машҳур аст. Аз соли 1998 '''Фестивали мусиқии Гнауа''' (мусиқии анъанавии муҳоҷирони африқои ҷанубии Магриб) ҳар сол ҳазорон сайёҳон ва мусиқиёнро аз тамоми ҷаҳон ҷалб мекунад. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Маракеш]] * [[Касабланка]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Essaouira Эссауира дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/753/ Medina of Essaouira — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Марокаш]] [[Гурӯҳ:Марокаш]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 88hjzej9nae0xrimomnl0nfqqcn3dys 0 331940 1475629 2026-06-09T06:39:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475629 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сале |номи аслӣ = سلا / Salā |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XI |масоҳат = 119 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 890 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сале''' (ба арабӣ: ''سلا'', ''Salā''; ба берберӣ: ''ⵙⵍⴰ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]] дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, рӯ ба рӯи пойтахти [[Рабат]]; бо Рабат '''ҷуфти таърихии ҷумлӯзи Рабат-Сале''' — агломератсияи бузурги шаҳриро ташкил медиҳанд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sale Sale] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар мегузарад. Сале яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои Марокаш ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> 3kwhjx0lxs1zj6ephbtn7wfm15pk6f8 1475630 1475629 2026-06-09T06:39:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475630 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сале |номи аслӣ = سلا / Salā |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XI |масоҳат = 119 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 890 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сале''' (ба арабӣ: ''سلا'', ''Salā''; ба берберӣ: ''ⵙⵍⴰ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]] дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, рӯ ба рӯи пойтахти [[Рабат]]; бо Рабат '''ҷуфти таърихии ҷумлӯзи Рабат-Сале''' — агломератсияи бузурги шаҳриро ташкил медиҳанд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sale Sale] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар мегузарад. Сале яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои Марокаш ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сале дар асри XI ҳамчун маркази мустақили савдогарӣ ва маркази ислом дар канори Бу-Регрег инкишоф ёфт. '''Дар асри XIII Маринидҳо''' дар наздикии шаҳр '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333) — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории мараниди — бунёд карданд.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XVII (1627–1668) Сале маркази Ҷумҳурии Бу-Регрег''' — давлати корсории муҳоҷирони андалусии мавр (Мориско, ки аз Испания ронда шуданд) — буд; '''«рабати Сале»''' (корсорҳои Сале) яке аз бузургтарин гурӯҳҳои корсории Атлантика буданд ва киштиҳои тиҷоратии Аврупоро дар тӯли тамоми Атлантика — то Исландия (соли 1627 муҳоҷими машҳури Исландия) — рабудан мекарданд. e01sx4fy48wac8wd6kamxrpnazrq2t8 1475631 1475630 2026-06-09T06:39:28Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475631 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сале |номи аслӣ = سلا / Salā |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XI |масоҳат = 119 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 890 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сале''' (ба арабӣ: ''سلا'', ''Salā''; ба берберӣ: ''ⵙⵍⴰ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]] дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, рӯ ба рӯи пойтахти [[Рабат]]; бо Рабат '''ҷуфти таърихии ҷумлӯзи Рабат-Сале''' — агломератсияи бузурги шаҳриро ташкил медиҳанд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sale Sale] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар мегузарад. Сале яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои Марокаш ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сале дар асри XI ҳамчун маркази мустақили савдогарӣ ва маркази ислом дар канори Бу-Регрег инкишоф ёфт. '''Дар асри XIII Маринидҳо''' дар наздикии шаҳр '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333) — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории мараниди — бунёд карданд.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XVII (1627–1668) Сале маркази Ҷумҳурии Бу-Регрег''' — давлати корсории муҳоҷирони андалусии мавр (Мориско, ки аз Испания ронда шуданд) — буд; '''«рабати Сале»''' (корсорҳои Сале) яке аз бузургтарин гурӯҳҳои корсории Атлантика буданд ва киштиҳои тиҷоратии Аврупоро дар тӯли тамоми Атлантика — то Исландия (соли 1627 муҳоҷими машҳури Исландия) — рабудан мекарданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сале дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. faguljxiqbh9g13dkt2ry74cn9830o1 1475632 1475631 2026-06-09T06:39:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475632 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сале |номи аслӣ = سلا / Salā |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XI |масоҳат = 119 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 890 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сале''' (ба арабӣ: ''سلا'', ''Salā''; ба берберӣ: ''ⵙⵍⴰ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]] дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, рӯ ба рӯи пойтахти [[Рабат]]; бо Рабат '''ҷуфти таърихии ҷумлӯзи Рабат-Сале''' — агломератсияи бузурги шаҳриро ташкил медиҳанд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sale Sale] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар мегузарад. Сале яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои Марокаш ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сале дар асри XI ҳамчун маркази мустақили савдогарӣ ва маркази ислом дар канори Бу-Регрег инкишоф ёфт. '''Дар асри XIII Маринидҳо''' дар наздикии шаҳр '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333) — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории мараниди — бунёд карданд.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XVII (1627–1668) Сале маркази Ҷумҳурии Бу-Регрег''' — давлати корсории муҳоҷирони андалусии мавр (Мориско, ки аз Испания ронда шуданд) — буд; '''«рабати Сале»''' (корсорҳои Сале) яке аз бузургтарин гурӯҳҳои корсории Атлантика буданд ва киштиҳои тиҷоратии Аврупоро дар тӯли тамоми Атлантика — то Исландия (соли 1627 муҳоҷими машҳури Исландия) — рабудан мекарданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сале дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Сале ҳамчун шаҳри 'хоб'и Рабат — қисми зиёди сокинонаш дар Рабат кор мекунанд — амал мекунад. bw12q6n8bb165x3ngpo5lxc3e58tihm 1475633 1475632 2026-06-09T06:39:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475633 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сале |номи аслӣ = سلا / Salā |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XI |масоҳат = 119 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 890 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сале''' (ба арабӣ: ''سلا'', ''Salā''; ба берберӣ: ''ⵙⵍⴰ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]] дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, рӯ ба рӯи пойтахти [[Рабат]]; бо Рабат '''ҷуфти таърихии ҷумлӯзи Рабат-Сале''' — агломератсияи бузурги шаҳриро ташкил медиҳанд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sale Sale] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар мегузарад. Сале яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои Марокаш ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сале дар асри XI ҳамчун маркази мустақили савдогарӣ ва маркази ислом дар канори Бу-Регрег инкишоф ёфт. '''Дар асри XIII Маринидҳо''' дар наздикии шаҳр '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333) — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории мараниди — бунёд карданд.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XVII (1627–1668) Сале маркази Ҷумҳурии Бу-Регрег''' — давлати корсории муҳоҷирони андалусии мавр (Мориско, ки аз Испания ронда шуданд) — буд; '''«рабати Сале»''' (корсорҳои Сале) яке аз бузургтарин гурӯҳҳои корсории Атлантика буданд ва киштиҳои тиҷоратии Аврупоро дар тӯли тамоми Атлантика — то Исландия (соли 1627 муҳоҷими машҳури Исландия) — рабудан мекарданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сале дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Сале ҳамчун шаҳри 'хоб'и Рабат — қисми зиёди сокинонаш дар Рабат кор мекунанд — амал мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди Сале ба ҳамкорӣ бо Рабат (агломератсия), саноати истеҳсолӣ (саноати нассоҷӣ, кафшдӯзӣ), савдо ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Манотиқи нави саноатии Сале-Ал-Ҷадида ба сатҳи бузург тавсеа ёфта истодаанд. mcnbe7lbhrp0zjv0s8541lv6t0ugljz 1475634 1475633 2026-06-09T06:40:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475634 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сале |номи аслӣ = سلا / Salā |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XI |масоҳат = 119 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 890 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сале''' (ба арабӣ: ''سلا'', ''Salā''; ба берберӣ: ''ⵙⵍⴰ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]] дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, рӯ ба рӯи пойтахти [[Рабат]]; бо Рабат '''ҷуфти таърихии ҷумлӯзи Рабат-Сале''' — агломератсияи бузурги шаҳриро ташкил медиҳанд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sale Sale] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар мегузарад. Сале яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои Марокаш ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сале дар асри XI ҳамчун маркази мустақили савдогарӣ ва маркази ислом дар канори Бу-Регрег инкишоф ёфт. '''Дар асри XIII Маринидҳо''' дар наздикии шаҳр '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333) — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории мараниди — бунёд карданд.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XVII (1627–1668) Сале маркази Ҷумҳурии Бу-Регрег''' — давлати корсории муҳоҷирони андалусии мавр (Мориско, ки аз Испания ронда шуданд) — буд; '''«рабати Сале»''' (корсорҳои Сале) яке аз бузургтарин гурӯҳҳои корсории Атлантика буданд ва киштиҳои тиҷоратии Аврупоро дар тӯли тамоми Атлантика — то Исландия (соли 1627 муҳоҷими машҳури Исландия) — рабудан мекарданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сале дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Сале ҳамчун шаҳри 'хоб'и Рабат — қисми зиёди сокинонаш дар Рабат кор мекунанд — амал мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди Сале ба ҳамкорӣ бо Рабат (агломератсия), саноати истеҳсолӣ (саноати нассоҷӣ, кафшдӯзӣ), савдо ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Манотиқи нави саноатии Сале-Ал-Ҷадида ба сатҳи бузург тавсеа ёфта истодаанд. == Нақлиёт == Дар Сале '''Фурудгоҳи Рабат-Сале''' (хидмати ҷамоъи Рабат-Сале), истгоҳи роҳи оҳани Сале (хатти Танҷер-Рабат-Касабланка) ва трамвайи дугона ('''Tramway Rabat-Salé''', сохти Alstom, 2011) амал мекунанд. Пули наҳри Бу-Регрег ва пули Мулай ал-Ҳасан Сале ва Рабатро мепайвандад. 3hkrs1gp4cyv8i9h8jf1b65gtyd7jem 1475635 1475634 2026-06-09T06:40:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475635 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сале |номи аслӣ = سلا / Salā |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XI |масоҳат = 119 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 890 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сале''' (ба арабӣ: ''سلا'', ''Salā''; ба берберӣ: ''ⵙⵍⴰ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]] дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, рӯ ба рӯи пойтахти [[Рабат]]; бо Рабат '''ҷуфти таърихии ҷумлӯзи Рабат-Сале''' — агломератсияи бузурги шаҳриро ташкил медиҳанд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sale Sale] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар мегузарад. Сале яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои Марокаш ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сале дар асри XI ҳамчун маркази мустақили савдогарӣ ва маркази ислом дар канори Бу-Регрег инкишоф ёфт. '''Дар асри XIII Маринидҳо''' дар наздикии шаҳр '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333) — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории мараниди — бунёд карданд.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XVII (1627–1668) Сале маркази Ҷумҳурии Бу-Регрег''' — давлати корсории муҳоҷирони андалусии мавр (Мориско, ки аз Испания ронда шуданд) — буд; '''«рабати Сале»''' (корсорҳои Сале) яке аз бузургтарин гурӯҳҳои корсории Атлантика буданд ва киштиҳои тиҷоратии Аврупоро дар тӯли тамоми Атлантика — то Исландия (соли 1627 муҳоҷими машҳури Исландия) — рабудан мекарданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сале дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Сале ҳамчун шаҳри 'хоб'и Рабат — қисми зиёди сокинонаш дар Рабат кор мекунанд — амал мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди Сале ба ҳамкорӣ бо Рабат (агломератсия), саноати истеҳсолӣ (саноати нассоҷӣ, кафшдӯзӣ), савдо ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Манотиқи нави саноатии Сале-Ал-Ҷадида ба сатҳи бузург тавсеа ёфта истодаанд. == Нақлиёт == Дар Сале '''Фурудгоҳи Рабат-Сале''' (хидмати ҷамоъи Рабат-Сале), истгоҳи роҳи оҳани Сале (хатти Танҷер-Рабат-Касабланка) ва трамвайи дугона ('''Tramway Rabat-Salé''', сохти Alstom, 2011) амал мекунанд. Пули наҳри Бу-Регрег ва пули Мулай ал-Ҳасан Сале ва Рабатро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сале бо '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333 — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории маринидӣ дар Магриб), масҷиди ҷомеаи Сале (Ҷомеи Аъзам, асри XII), деворҳои мудофиавии асрҳои миёна ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст. Ҳар сол '''Мавсими Сидӣ Абдуллоҳ ибн Ҳассан''' (Шеърхонии ҳунармандии анъанавии Сале) дар шаҳр баргузор мешавад. 4iuflbdlni2br8t3e1ypi2wizdtpk70 1475636 1475635 2026-06-09T06:40:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475636 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сале |номи аслӣ = سلا / Salā |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XI |масоҳат = 119 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 890 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сале''' (ба арабӣ: ''سلا'', ''Salā''; ба берберӣ: ''ⵙⵍⴰ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]] дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, рӯ ба рӯи пойтахти [[Рабат]]; бо Рабат '''ҷуфти таърихии ҷумлӯзи Рабат-Сале''' — агломератсияи бузурги шаҳриро ташкил медиҳанд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sale Sale] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар мегузарад. Сале яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои Марокаш ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сале дар асри XI ҳамчун маркази мустақили савдогарӣ ва маркази ислом дар канори Бу-Регрег инкишоф ёфт. '''Дар асри XIII Маринидҳо''' дар наздикии шаҳр '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333) — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории мараниди — бунёд карданд.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XVII (1627–1668) Сале маркази Ҷумҳурии Бу-Регрег''' — давлати корсории муҳоҷирони андалусии мавр (Мориско, ки аз Испания ронда шуданд) — буд; '''«рабати Сале»''' (корсорҳои Сале) яке аз бузургтарин гурӯҳҳои корсории Атлантика буданд ва киштиҳои тиҷоратии Аврупоро дар тӯли тамоми Атлантика — то Исландия (соли 1627 муҳоҷими машҳури Исландия) — рабудан мекарданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сале дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Сале ҳамчун шаҳри 'хоб'и Рабат — қисми зиёди сокинонаш дар Рабат кор мекунанд — амал мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди Сале ба ҳамкорӣ бо Рабат (агломератсия), саноати истеҳсолӣ (саноати нассоҷӣ, кафшдӯзӣ), савдо ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Манотиқи нави саноатии Сале-Ал-Ҷадида ба сатҳи бузург тавсеа ёфта истодаанд. == Нақлиёт == Дар Сале '''Фурудгоҳи Рабат-Сале''' (хидмати ҷамоъи Рабат-Сале), истгоҳи роҳи оҳани Сале (хатти Танҷер-Рабат-Касабланка) ва трамвайи дугона ('''Tramway Rabat-Salé''', сохти Alstom, 2011) амал мекунанд. Пули наҳри Бу-Регрег ва пули Мулай ал-Ҳасан Сале ва Рабатро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сале бо '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333 — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории маринидӣ дар Магриб), масҷиди ҷомеаи Сале (Ҷомеи Аъзам, асри XII), деворҳои мудофиавии асрҳои миёна ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст. Ҳар сол '''Мавсими Сидӣ Абдуллоҳ ибн Ҳассан''' (Шеърхонии ҳунармандии анъанавии Сале) дар шаҳр баргузор мешавад. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Рабат]] * [[Касабланка]] 5deflglqzu8lm0v0fwul0bmdyjpbl0j 1475637 1475636 2026-06-09T06:40:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475637 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сале |номи аслӣ = سلا / Salā |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XI |масоҳат = 119 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 890 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сале''' (ба арабӣ: ''سلا'', ''Salā''; ба берберӣ: ''ⵙⵍⴰ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]] дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, рӯ ба рӯи пойтахти [[Рабат]]; бо Рабат '''ҷуфти таърихии ҷумлӯзи Рабат-Сале''' — агломератсияи бузурги шаҳриро ташкил медиҳанд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sale Sale] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар мегузарад. Сале яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои Марокаш ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сале дар асри XI ҳамчун маркази мустақили савдогарӣ ва маркази ислом дар канори Бу-Регрег инкишоф ёфт. '''Дар асри XIII Маринидҳо''' дар наздикии шаҳр '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333) — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории мараниди — бунёд карданд.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XVII (1627–1668) Сале маркази Ҷумҳурии Бу-Регрег''' — давлати корсории муҳоҷирони андалусии мавр (Мориско, ки аз Испания ронда шуданд) — буд; '''«рабати Сале»''' (корсорҳои Сале) яке аз бузургтарин гурӯҳҳои корсории Атлантика буданд ва киштиҳои тиҷоратии Аврупоро дар тӯли тамоми Атлантика — то Исландия (соли 1627 муҳоҷими машҳури Исландия) — рабудан мекарданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сале дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Сале ҳамчун шаҳри 'хоб'и Рабат — қисми зиёди сокинонаш дар Рабат кор мекунанд — амал мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди Сале ба ҳамкорӣ бо Рабат (агломератсия), саноати истеҳсолӣ (саноати нассоҷӣ, кафшдӯзӣ), савдо ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Манотиқи нави саноатии Сале-Ал-Ҷадида ба сатҳи бузург тавсеа ёфта истодаанд. == Нақлиёт == Дар Сале '''Фурудгоҳи Рабат-Сале''' (хидмати ҷамоъи Рабат-Сале), истгоҳи роҳи оҳани Сале (хатти Танҷер-Рабат-Касабланка) ва трамвайи дугона ('''Tramway Rabat-Salé''', сохти Alstom, 2011) амал мекунанд. Пули наҳри Бу-Регрег ва пули Мулай ал-Ҳасан Сале ва Рабатро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сале бо '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333 — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории маринидӣ дар Магриб), масҷиди ҷомеаи Сале (Ҷомеи Аъзам, асри XII), деворҳои мудофиавии асрҳои миёна ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст. Ҳар сол '''Мавсими Сидӣ Абдуллоҳ ибн Ҳассан''' (Шеърхонии ҳунармандии анъанавии Сале) дар шаҳр баргузор мешавад. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Рабат]] * [[Касабланка]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} rh5aw1lxlsxv9y200m9cjcocvkiv4c8 1475638 1475637 2026-06-09T06:40:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475638 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сале |номи аслӣ = سلا / Salā |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XI |масоҳат = 119 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 890 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сале''' (ба арабӣ: ''سلا'', ''Salā''; ба берберӣ: ''ⵙⵍⴰ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]] дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, рӯ ба рӯи пойтахти [[Рабат]]; бо Рабат '''ҷуфти таърихии ҷумлӯзи Рабат-Сале''' — агломератсияи бузурги шаҳриро ташкил медиҳанд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sale Sale] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар мегузарад. Сале яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои Марокаш ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сале дар асри XI ҳамчун маркази мустақили савдогарӣ ва маркази ислом дар канори Бу-Регрег инкишоф ёфт. '''Дар асри XIII Маринидҳо''' дар наздикии шаҳр '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333) — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории мараниди — бунёд карданд.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XVII (1627–1668) Сале маркази Ҷумҳурии Бу-Регрег''' — давлати корсории муҳоҷирони андалусии мавр (Мориско, ки аз Испания ронда шуданд) — буд; '''«рабати Сале»''' (корсорҳои Сале) яке аз бузургтарин гурӯҳҳои корсории Атлантика буданд ва киштиҳои тиҷоратии Аврупоро дар тӯли тамоми Атлантика — то Исландия (соли 1627 муҳоҷими машҳури Исландия) — рабудан мекарданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сале дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Сале ҳамчун шаҳри 'хоб'и Рабат — қисми зиёди сокинонаш дар Рабат кор мекунанд — амал мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди Сале ба ҳамкорӣ бо Рабат (агломератсия), саноати истеҳсолӣ (саноати нассоҷӣ, кафшдӯзӣ), савдо ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Манотиқи нави саноатии Сале-Ал-Ҷадида ба сатҳи бузург тавсеа ёфта истодаанд. == Нақлиёт == Дар Сале '''Фурудгоҳи Рабат-Сале''' (хидмати ҷамоъи Рабат-Сале), истгоҳи роҳи оҳани Сале (хатти Танҷер-Рабат-Касабланка) ва трамвайи дугона ('''Tramway Rabat-Salé''', сохти Alstom, 2011) амал мекунанд. Пули наҳри Бу-Регрег ва пули Мулай ал-Ҳасан Сале ва Рабатро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сале бо '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333 — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории маринидӣ дар Магриб), масҷиди ҷомеаи Сале (Ҷомеи Аъзам, асри XII), деворҳои мудофиавии асрҳои миёна ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст. Ҳар сол '''Мавсими Сидӣ Абдуллоҳ ибн Ҳассан''' (Шеърхонии ҳунармандии анъанавии Сале) дар шаҳр баргузор мешавад. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Рабат]] * [[Касабланка]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sale-Morocco Сале дар Encyclopædia Britannica] t492glk8fklp376cg2v1at6q374h181 1475639 1475638 2026-06-09T06:41:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475639 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сале |номи аслӣ = سلا / Salā |кишвар = Марокаш |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 6|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XI |масоҳат = 119 |баландии маркази МА = 50 |аҳолӣ = 890 403 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сале''' (ба арабӣ: ''سلا'', ''Salā''; ба берберӣ: ''ⵙⵍⴰ'') — шаҳр дар шимоли [[Марокаш]] дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, рӯ ба рӯи пойтахти [[Рабат]]; бо Рабат '''ҷуфти таърихии ҷумлӯзи Рабат-Сале''' — агломератсияи бузурги шаҳриро ташкил медиҳанд.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sale Sale] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар мегузарад. Сале яке аз сераҳолитарин шаҳрҳои Марокаш ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сале дар асри XI ҳамчун маркази мустақили савдогарӣ ва маркази ислом дар канори Бу-Регрег инкишоф ёфт. '''Дар асри XIII Маринидҳо''' дар наздикии шаҳр '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333) — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории мараниди — бунёд карданд.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои XVII (1627–1668) Сале маркази Ҷумҳурии Бу-Регрег''' — давлати корсории муҳоҷирони андалусии мавр (Мориско, ки аз Испания ронда шуданд) — буд; '''«рабати Сале»''' (корсорҳои Сале) яке аз бузургтарин гурӯҳҳои корсории Атлантика буданд ва киштиҳои тиҷоратии Аврупоро дар тӯли тамоми Атлантика — то Исландия (соли 1627 муҳоҷими машҳури Исландия) — рабудан мекарданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сале дар канори рости дарёи Бу-Регрег, дар канори Уқёнуси Атлантика, дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сале аз 890 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳо мебошанд.<ref name="brit" /> Сале ҳамчун шаҳри 'хоб'и Рабат — қисми зиёди сокинонаш дар Рабат кор мекунанд — амал мекунад. == Иқтисод == Иқтисоди Сале ба ҳамкорӣ бо Рабат (агломератсия), саноати истеҳсолӣ (саноати нассоҷӣ, кафшдӯзӣ), савдо ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. Манотиқи нави саноатии Сале-Ал-Ҷадида ба сатҳи бузург тавсеа ёфта истодаанд. == Нақлиёт == Дар Сале '''Фурудгоҳи Рабат-Сале''' (хидмати ҷамоъи Рабат-Сале), истгоҳи роҳи оҳани Сале (хатти Танҷер-Рабат-Касабланка) ва трамвайи дугона ('''Tramway Rabat-Salé''', сохти Alstom, 2011) амал мекунанд. Пули наҳри Бу-Регрег ва пули Мулай ал-Ҳасан Сале ва Рабатро мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сале бо '''Мадрасаи Маринидӣ''' (1333 — яке аз беҳтарин намунаҳои меъмории маринидӣ дар Магриб), масҷиди ҷомеаи Сале (Ҷомеи Аъзам, асри XII), деворҳои мудофиавии асрҳои миёна ва бозорҳои анъанавӣ машҳур аст. Ҳар сол '''Мавсими Сидӣ Абдуллоҳ ибн Ҳассан''' (Шеърхонии ҳунармандии анъанавии Сале) дар шаҳр баргузор мешавад. == Нигаред низ == * [[Марокаш]] * [[Рабат]] * [[Касабланка]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sale-Morocco Сале дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Марокаш]] [[Гурӯҳ:Марокаш]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 8fy97yndy9d1a7a4m1bujrg0n7d9cui 0 331941 1475663 2026-06-09T06:46:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475663 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карфаген |номи аслӣ = قرطاج / Qarṭāj / Carthago |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 814 то милод |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 22 |аҳолӣ = 24 308 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Карфаген''' (ба арабӣ: ''قرطاج'', ''Qarṭāj''; ба лотинӣ: ''Carthago'') — шаҳри таърихӣ дар шимолу шарқии [[Тунис]], тахминан 15 километр шимолу шарқи [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Carthage Carthage] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Соли 814 то милод''' аз тарафи финикиёни шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) бунёд шуд ва ба пойтахти '''Империяи Карфаген''' табдил ёфт, ки 600 сол тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора кард. Соли 1979 харобаҳои Карфаген ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> 02aqlotdnz39od856xllpjktr31oi7k 1475664 1475663 2026-06-09T06:46:49Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475664 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карфаген |номи аслӣ = قرطاج / Qarṭāj / Carthago |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 814 то милод |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 22 |аҳолӣ = 24 308 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Карфаген''' (ба арабӣ: ''قرطاج'', ''Qarṭāj''; ба лотинӣ: ''Carthago'') — шаҳри таърихӣ дар шимолу шарқии [[Тунис]], тахминан 15 километр шимолу шарқи [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Carthage Carthage] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Соли 814 то милод''' аз тарафи финикиёни шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) бунёд шуд ва ба пойтахти '''Империяи Карфаген''' табдил ёфт, ки 600 сол тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора кард. Соли 1979 харобаҳои Карфаген ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривояти юнонию римӣ, Карфагенро '''маликаи Элисса (Дидона)''' — хоҳари подшоҳи Пигмалияни Сӯр — соли 814 то милод бунёд кардааст; шоири римӣ Виргилий ин ривоятро дар '''«Энеидаи»''' худ ҷовидонӣ карда, муҳаббати фоҷиабори Дидонаро бо Энейро тасвир мекунад.<ref name="brit" /> Дар асрҳои V–IV то милод Карфаген ба империяи бузурги тиҷоратӣ табдил ёфт, ки '''Испания, Сардиния, Корсика, Сицилия (қисман), Болеарӣ''' ва соҳилҳои Африқои Шимолиро идора мекард. Маъбадҳои бузурги Баъл-Ҳаммон ва Танит, бандарҳои дугонаи Карфаген (тиҷоратӣ ва ҳарбӣ) ва савдо бо Қалъаи Бритониё (тин) шуҳрат пайдо карданд. Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' (264–146 то милод) байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд. '''Ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал Барка''' (тахм. 247–183 то милод) дар ҷанги дуюм Пуник (218–201 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва 37 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва дар ҷанги Канна (216 то милод) лашкари 80-ҳазор-нафараи римиро шикаст дод — яке аз бузургтарин шикастҳои Рум дар таърих. Аммо соли 202 то милод Сципион Африкан Ҳаннибалро дар ҷанги Зама шикаст дод. '''146 то милод''' дар натиҷаи ҷанги сеюм Пуник римиҳо бо роҳбарии Сципиони Африкании Хурдсол '''Карфагенро пурра вайрон карданд''' — деворҳои онро шикастанд, шаҳрро 17 рӯз сӯзонданд, замини онро дам кашиданд ва тахминан 50 ҳазор сокинонашро ба ғуломӣ фурӯхтанд. Сенатори римӣ Катони Калонсол доимо хитобаашро бо ҷумлаи 'Carthago delenda est' (Карфаген бояд хароб шавад) ба охир мерасонид. Соли 29 то милод император Август Карфагенро ҳамчун шаҳри римӣ аз нав бунёд кард ва он зуд ба яке аз бузургтарин ва сарватмандтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Дар асри V мелодӣ Карфаген пойтахти подшоҳии вандалӣ буд; асри VII арабҳои ислом онро забт карданд ва шаҳр аҳамияташро аз даст дод. a95pqlph8efm024umrqc1kkys6de5dm 1475665 1475664 2026-06-09T06:47:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475665 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карфаген |номи аслӣ = قرطاج / Qarṭāj / Carthago |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 814 то милод |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 22 |аҳолӣ = 24 308 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Карфаген''' (ба арабӣ: ''قرطاج'', ''Qarṭāj''; ба лотинӣ: ''Carthago'') — шаҳри таърихӣ дар шимолу шарқии [[Тунис]], тахминан 15 километр шимолу шарқи [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Carthage Carthage] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Соли 814 то милод''' аз тарафи финикиёни шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) бунёд шуд ва ба пойтахти '''Империяи Карфаген''' табдил ёфт, ки 600 сол тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора кард. Соли 1979 харобаҳои Карфаген ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривояти юнонию римӣ, Карфагенро '''маликаи Элисса (Дидона)''' — хоҳари подшоҳи Пигмалияни Сӯр — соли 814 то милод бунёд кардааст; шоири римӣ Виргилий ин ривоятро дар '''«Энеидаи»''' худ ҷовидонӣ карда, муҳаббати фоҷиабори Дидонаро бо Энейро тасвир мекунад.<ref name="brit" /> Дар асрҳои V–IV то милод Карфаген ба империяи бузурги тиҷоратӣ табдил ёфт, ки '''Испания, Сардиния, Корсика, Сицилия (қисман), Болеарӣ''' ва соҳилҳои Африқои Шимолиро идора мекард. Маъбадҳои бузурги Баъл-Ҳаммон ва Танит, бандарҳои дугонаи Карфаген (тиҷоратӣ ва ҳарбӣ) ва савдо бо Қалъаи Бритониё (тин) шуҳрат пайдо карданд. Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' (264–146 то милод) байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд. '''Ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал Барка''' (тахм. 247–183 то милод) дар ҷанги дуюм Пуник (218–201 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва 37 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва дар ҷанги Канна (216 то милод) лашкари 80-ҳазор-нафараи римиро шикаст дод — яке аз бузургтарин шикастҳои Рум дар таърих. Аммо соли 202 то милод Сципион Африкан Ҳаннибалро дар ҷанги Зама шикаст дод. '''146 то милод''' дар натиҷаи ҷанги сеюм Пуник римиҳо бо роҳбарии Сципиони Африкании Хурдсол '''Карфагенро пурра вайрон карданд''' — деворҳои онро шикастанд, шаҳрро 17 рӯз сӯзонданд, замини онро дам кашиданд ва тахминан 50 ҳазор сокинонашро ба ғуломӣ фурӯхтанд. Сенатори римӣ Катони Калонсол доимо хитобаашро бо ҷумлаи 'Carthago delenda est' (Карфаген бояд хароб шавад) ба охир мерасонид. Соли 29 то милод император Август Карфагенро ҳамчун шаҳри римӣ аз нав бунёд кард ва он зуд ба яке аз бузургтарин ва сарватмандтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Дар асри V мелодӣ Карфаген пойтахти подшоҳии вандалӣ буд; асри VII арабҳои ислом онро забт карданд ва шаҳр аҳамияташро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карфаген дар нимҷазираи Карфаген, ки дар канори халиҷи Тунис ва кӯли Тунис воқеъ аст; иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ мебошад. 9430hck6nb4dm2kxtcv00b6e3vnada6 1475666 1475665 2026-06-09T06:47:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475666 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карфаген |номи аслӣ = قرطاج / Qarṭāj / Carthago |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 814 то милод |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 22 |аҳолӣ = 24 308 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Карфаген''' (ба арабӣ: ''قرطاج'', ''Qarṭāj''; ба лотинӣ: ''Carthago'') — шаҳри таърихӣ дар шимолу шарқии [[Тунис]], тахминан 15 километр шимолу шарқи [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Carthage Carthage] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Соли 814 то милод''' аз тарафи финикиёни шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) бунёд шуд ва ба пойтахти '''Империяи Карфаген''' табдил ёфт, ки 600 сол тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора кард. Соли 1979 харобаҳои Карфаген ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривояти юнонию римӣ, Карфагенро '''маликаи Элисса (Дидона)''' — хоҳари подшоҳи Пигмалияни Сӯр — соли 814 то милод бунёд кардааст; шоири римӣ Виргилий ин ривоятро дар '''«Энеидаи»''' худ ҷовидонӣ карда, муҳаббати фоҷиабори Дидонаро бо Энейро тасвир мекунад.<ref name="brit" /> Дар асрҳои V–IV то милод Карфаген ба империяи бузурги тиҷоратӣ табдил ёфт, ки '''Испания, Сардиния, Корсика, Сицилия (қисман), Болеарӣ''' ва соҳилҳои Африқои Шимолиро идора мекард. Маъбадҳои бузурги Баъл-Ҳаммон ва Танит, бандарҳои дугонаи Карфаген (тиҷоратӣ ва ҳарбӣ) ва савдо бо Қалъаи Бритониё (тин) шуҳрат пайдо карданд. Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' (264–146 то милод) байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд. '''Ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал Барка''' (тахм. 247–183 то милод) дар ҷанги дуюм Пуник (218–201 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва 37 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва дар ҷанги Канна (216 то милод) лашкари 80-ҳазор-нафараи римиро шикаст дод — яке аз бузургтарин шикастҳои Рум дар таърих. Аммо соли 202 то милод Сципион Африкан Ҳаннибалро дар ҷанги Зама шикаст дод. '''146 то милод''' дар натиҷаи ҷанги сеюм Пуник римиҳо бо роҳбарии Сципиони Африкании Хурдсол '''Карфагенро пурра вайрон карданд''' — деворҳои онро шикастанд, шаҳрро 17 рӯз сӯзонданд, замини онро дам кашиданд ва тахминан 50 ҳазор сокинонашро ба ғуломӣ фурӯхтанд. Сенатори римӣ Катони Калонсол доимо хитобаашро бо ҷумлаи 'Carthago delenda est' (Карфаген бояд хароб шавад) ба охир мерасонид. Соли 29 то милод император Август Карфагенро ҳамчун шаҳри римӣ аз нав бунёд кард ва он зуд ба яке аз бузургтарин ва сарватмандтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Дар асри V мелодӣ Карфаген пойтахти подшоҳии вандалӣ буд; асри VII арабҳои ислом онро забт карданд ва шаҳр аҳамияташро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карфаген дар нимҷазираи Карфаген, ки дар канори халиҷи Тунис ва кӯли Тунис воқеъ аст; иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Маҳалли Карфагени имрӯза маҳалли мутаваҳҳир (тахм. 24 ҳазор сокин) ва маҳалли резиденсияи таърихии президент Тунис — Кохи Карфаген — мебошад.<ref name="brit" /> lk3vcxp2wfonfwfgj9l2qdlw3gzy48r 1475667 1475666 2026-06-09T06:47:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475667 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карфаген |номи аслӣ = قرطاج / Qarṭāj / Carthago |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 814 то милод |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 22 |аҳолӣ = 24 308 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Карфаген''' (ба арабӣ: ''قرطاج'', ''Qarṭāj''; ба лотинӣ: ''Carthago'') — шаҳри таърихӣ дар шимолу шарқии [[Тунис]], тахминан 15 километр шимолу шарқи [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Carthage Carthage] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Соли 814 то милод''' аз тарафи финикиёни шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) бунёд шуд ва ба пойтахти '''Империяи Карфаген''' табдил ёфт, ки 600 сол тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора кард. Соли 1979 харобаҳои Карфаген ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривояти юнонию римӣ, Карфагенро '''маликаи Элисса (Дидона)''' — хоҳари подшоҳи Пигмалияни Сӯр — соли 814 то милод бунёд кардааст; шоири римӣ Виргилий ин ривоятро дар '''«Энеидаи»''' худ ҷовидонӣ карда, муҳаббати фоҷиабори Дидонаро бо Энейро тасвир мекунад.<ref name="brit" /> Дар асрҳои V–IV то милод Карфаген ба империяи бузурги тиҷоратӣ табдил ёфт, ки '''Испания, Сардиния, Корсика, Сицилия (қисман), Болеарӣ''' ва соҳилҳои Африқои Шимолиро идора мекард. Маъбадҳои бузурги Баъл-Ҳаммон ва Танит, бандарҳои дугонаи Карфаген (тиҷоратӣ ва ҳарбӣ) ва савдо бо Қалъаи Бритониё (тин) шуҳрат пайдо карданд. Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' (264–146 то милод) байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд. '''Ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал Барка''' (тахм. 247–183 то милод) дар ҷанги дуюм Пуник (218–201 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва 37 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва дар ҷанги Канна (216 то милод) лашкари 80-ҳазор-нафараи римиро шикаст дод — яке аз бузургтарин шикастҳои Рум дар таърих. Аммо соли 202 то милод Сципион Африкан Ҳаннибалро дар ҷанги Зама шикаст дод. '''146 то милод''' дар натиҷаи ҷанги сеюм Пуник римиҳо бо роҳбарии Сципиони Африкании Хурдсол '''Карфагенро пурра вайрон карданд''' — деворҳои онро шикастанд, шаҳрро 17 рӯз сӯзонданд, замини онро дам кашиданд ва тахминан 50 ҳазор сокинонашро ба ғуломӣ фурӯхтанд. Сенатори римӣ Катони Калонсол доимо хитобаашро бо ҷумлаи 'Carthago delenda est' (Карфаген бояд хароб шавад) ба охир мерасонид. Соли 29 то милод император Август Карфагенро ҳамчун шаҳри римӣ аз нав бунёд кард ва он зуд ба яке аз бузургтарин ва сарватмандтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Дар асри V мелодӣ Карфаген пойтахти подшоҳии вандалӣ буд; асри VII арабҳои ислом онро забт карданд ва шаҳр аҳамияташро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карфаген дар нимҷазираи Карфаген, ки дар канори халиҷи Тунис ва кӯли Тунис воқеъ аст; иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Маҳалли Карфагени имрӯза маҳалли мутаваҳҳир (тахм. 24 ҳазор сокин) ва маҳалли резиденсияи таърихии президент Тунис — Кохи Карфаген — мебошад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карфаген имрӯз пурра ба сайёҳии байналмилалӣ вобаста аст — миллионҳо сайёҳ харобаҳои бостонии шаҳри қадимро боздид мекунанд. fq7u4zksof0zprk7zvnizf8ud1fnnlo 1475668 1475667 2026-06-09T06:47:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475668 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карфаген |номи аслӣ = قرطاج / Qarṭāj / Carthago |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 814 то милод |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 22 |аҳолӣ = 24 308 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Карфаген''' (ба арабӣ: ''قرطاج'', ''Qarṭāj''; ба лотинӣ: ''Carthago'') — шаҳри таърихӣ дар шимолу шарқии [[Тунис]], тахминан 15 километр шимолу шарқи [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Carthage Carthage] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Соли 814 то милод''' аз тарафи финикиёни шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) бунёд шуд ва ба пойтахти '''Империяи Карфаген''' табдил ёфт, ки 600 сол тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора кард. Соли 1979 харобаҳои Карфаген ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривояти юнонию римӣ, Карфагенро '''маликаи Элисса (Дидона)''' — хоҳари подшоҳи Пигмалияни Сӯр — соли 814 то милод бунёд кардааст; шоири римӣ Виргилий ин ривоятро дар '''«Энеидаи»''' худ ҷовидонӣ карда, муҳаббати фоҷиабори Дидонаро бо Энейро тасвир мекунад.<ref name="brit" /> Дар асрҳои V–IV то милод Карфаген ба империяи бузурги тиҷоратӣ табдил ёфт, ки '''Испания, Сардиния, Корсика, Сицилия (қисман), Болеарӣ''' ва соҳилҳои Африқои Шимолиро идора мекард. Маъбадҳои бузурги Баъл-Ҳаммон ва Танит, бандарҳои дугонаи Карфаген (тиҷоратӣ ва ҳарбӣ) ва савдо бо Қалъаи Бритониё (тин) шуҳрат пайдо карданд. Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' (264–146 то милод) байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд. '''Ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал Барка''' (тахм. 247–183 то милод) дар ҷанги дуюм Пуник (218–201 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва 37 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва дар ҷанги Канна (216 то милод) лашкари 80-ҳазор-нафараи римиро шикаст дод — яке аз бузургтарин шикастҳои Рум дар таърих. Аммо соли 202 то милод Сципион Африкан Ҳаннибалро дар ҷанги Зама шикаст дод. '''146 то милод''' дар натиҷаи ҷанги сеюм Пуник римиҳо бо роҳбарии Сципиони Африкании Хурдсол '''Карфагенро пурра вайрон карданд''' — деворҳои онро шикастанд, шаҳрро 17 рӯз сӯзонданд, замини онро дам кашиданд ва тахминан 50 ҳазор сокинонашро ба ғуломӣ фурӯхтанд. Сенатори римӣ Катони Калонсол доимо хитобаашро бо ҷумлаи 'Carthago delenda est' (Карфаген бояд хароб шавад) ба охир мерасонид. Соли 29 то милод император Август Карфагенро ҳамчун шаҳри римӣ аз нав бунёд кард ва он зуд ба яке аз бузургтарин ва сарватмандтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Дар асри V мелодӣ Карфаген пойтахти подшоҳии вандалӣ буд; асри VII арабҳои ислом онро забт карданд ва шаҳр аҳамияташро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карфаген дар нимҷазираи Карфаген, ки дар канори халиҷи Тунис ва кӯли Тунис воқеъ аст; иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Маҳалли Карфагени имрӯза маҳалли мутаваҳҳир (тахм. 24 ҳазор сокин) ва маҳалли резиденсияи таърихии президент Тунис — Кохи Карфаген — мебошад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карфаген имрӯз пурра ба сайёҳии байналмилалӣ вобаста аст — миллионҳо сайёҳ харобаҳои бостонии шаҳри қадимро боздид мекунанд. == Нақлиёт == Дар наздикии Карфаген '''Фурудгоҳи байналмилалии Тунис-Карфаген''' (асосии кишвар) ва истгоҳи хатти роҳи оҳани TGM (Тунис–Ла-Гуллет–Маре) воқеъанд. 2w9012kyhzbhtpplmkw6c5vb135pprl 1475669 1475668 2026-06-09T06:47:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475669 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карфаген |номи аслӣ = قرطاج / Qarṭāj / Carthago |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 814 то милод |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 22 |аҳолӣ = 24 308 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Карфаген''' (ба арабӣ: ''قرطاج'', ''Qarṭāj''; ба лотинӣ: ''Carthago'') — шаҳри таърихӣ дар шимолу шарқии [[Тунис]], тахминан 15 километр шимолу шарқи [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Carthage Carthage] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Соли 814 то милод''' аз тарафи финикиёни шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) бунёд шуд ва ба пойтахти '''Империяи Карфаген''' табдил ёфт, ки 600 сол тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора кард. Соли 1979 харобаҳои Карфаген ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривояти юнонию римӣ, Карфагенро '''маликаи Элисса (Дидона)''' — хоҳари подшоҳи Пигмалияни Сӯр — соли 814 то милод бунёд кардааст; шоири римӣ Виргилий ин ривоятро дар '''«Энеидаи»''' худ ҷовидонӣ карда, муҳаббати фоҷиабори Дидонаро бо Энейро тасвир мекунад.<ref name="brit" /> Дар асрҳои V–IV то милод Карфаген ба империяи бузурги тиҷоратӣ табдил ёфт, ки '''Испания, Сардиния, Корсика, Сицилия (қисман), Болеарӣ''' ва соҳилҳои Африқои Шимолиро идора мекард. Маъбадҳои бузурги Баъл-Ҳаммон ва Танит, бандарҳои дугонаи Карфаген (тиҷоратӣ ва ҳарбӣ) ва савдо бо Қалъаи Бритониё (тин) шуҳрат пайдо карданд. Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' (264–146 то милод) байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд. '''Ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал Барка''' (тахм. 247–183 то милод) дар ҷанги дуюм Пуник (218–201 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва 37 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва дар ҷанги Канна (216 то милод) лашкари 80-ҳазор-нафараи римиро шикаст дод — яке аз бузургтарин шикастҳои Рум дар таърих. Аммо соли 202 то милод Сципион Африкан Ҳаннибалро дар ҷанги Зама шикаст дод. '''146 то милод''' дар натиҷаи ҷанги сеюм Пуник римиҳо бо роҳбарии Сципиони Африкании Хурдсол '''Карфагенро пурра вайрон карданд''' — деворҳои онро шикастанд, шаҳрро 17 рӯз сӯзонданд, замини онро дам кашиданд ва тахминан 50 ҳазор сокинонашро ба ғуломӣ фурӯхтанд. Сенатори римӣ Катони Калонсол доимо хитобаашро бо ҷумлаи 'Carthago delenda est' (Карфаген бояд хароб шавад) ба охир мерасонид. Соли 29 то милод император Август Карфагенро ҳамчун шаҳри римӣ аз нав бунёд кард ва он зуд ба яке аз бузургтарин ва сарватмандтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Дар асри V мелодӣ Карфаген пойтахти подшоҳии вандалӣ буд; асри VII арабҳои ислом онро забт карданд ва шаҳр аҳамияташро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карфаген дар нимҷазираи Карфаген, ки дар канори халиҷи Тунис ва кӯли Тунис воқеъ аст; иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Маҳалли Карфагени имрӯза маҳалли мутаваҳҳир (тахм. 24 ҳазор сокин) ва маҳалли резиденсияи таърихии президент Тунис — Кохи Карфаген — мебошад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карфаген имрӯз пурра ба сайёҳии байналмилалӣ вобаста аст — миллионҳо сайёҳ харобаҳои бостонии шаҳри қадимро боздид мекунанд. == Нақлиёт == Дар наздикии Карфаген '''Фурудгоҳи байналмилалии Тунис-Карфаген''' (асосии кишвар) ва истгоҳи хатти роҳи оҳани TGM (Тунис–Ла-Гуллет–Маре) воқеъанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Карфаген (UNESCO 1979) дорои '''теппаи Бирса''' (маркази шаҳри пуник бо харобаҳои кохи маликаи Дидона), '''термаҳои Антонин''' (асри II мелодӣ — бузургтарин термаҳои римӣ дар Африқо), '''амфитеатри Карфаген''', '''бандарҳои дугонаи пуник''', маъбади Танит ва Тофети Карфаген (маҷмааи қурбонгоҳҳои пуник) мебошад. '''Музейи Карфаген''' дар теппаи Бирса коллексияи бузурги осори пуник, римӣ ва вандалиро намоиш медиҳад. q0r3kb7fxklubtf4r5vq42asffp4cm1 1475670 1475669 2026-06-09T06:48:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475670 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карфаген |номи аслӣ = قرطاج / Qarṭāj / Carthago |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 814 то милод |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 22 |аҳолӣ = 24 308 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Карфаген''' (ба арабӣ: ''قرطاج'', ''Qarṭāj''; ба лотинӣ: ''Carthago'') — шаҳри таърихӣ дар шимолу шарқии [[Тунис]], тахминан 15 километр шимолу шарқи [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Carthage Carthage] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Соли 814 то милод''' аз тарафи финикиёни шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) бунёд шуд ва ба пойтахти '''Империяи Карфаген''' табдил ёфт, ки 600 сол тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора кард. Соли 1979 харобаҳои Карфаген ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривояти юнонию римӣ, Карфагенро '''маликаи Элисса (Дидона)''' — хоҳари подшоҳи Пигмалияни Сӯр — соли 814 то милод бунёд кардааст; шоири римӣ Виргилий ин ривоятро дар '''«Энеидаи»''' худ ҷовидонӣ карда, муҳаббати фоҷиабори Дидонаро бо Энейро тасвир мекунад.<ref name="brit" /> Дар асрҳои V–IV то милод Карфаген ба империяи бузурги тиҷоратӣ табдил ёфт, ки '''Испания, Сардиния, Корсика, Сицилия (қисман), Болеарӣ''' ва соҳилҳои Африқои Шимолиро идора мекард. Маъбадҳои бузурги Баъл-Ҳаммон ва Танит, бандарҳои дугонаи Карфаген (тиҷоратӣ ва ҳарбӣ) ва савдо бо Қалъаи Бритониё (тин) шуҳрат пайдо карданд. Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' (264–146 то милод) байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд. '''Ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал Барка''' (тахм. 247–183 то милод) дар ҷанги дуюм Пуник (218–201 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва 37 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва дар ҷанги Канна (216 то милод) лашкари 80-ҳазор-нафараи римиро шикаст дод — яке аз бузургтарин шикастҳои Рум дар таърих. Аммо соли 202 то милод Сципион Африкан Ҳаннибалро дар ҷанги Зама шикаст дод. '''146 то милод''' дар натиҷаи ҷанги сеюм Пуник римиҳо бо роҳбарии Сципиони Африкании Хурдсол '''Карфагенро пурра вайрон карданд''' — деворҳои онро шикастанд, шаҳрро 17 рӯз сӯзонданд, замини онро дам кашиданд ва тахминан 50 ҳазор сокинонашро ба ғуломӣ фурӯхтанд. Сенатори римӣ Катони Калонсол доимо хитобаашро бо ҷумлаи 'Carthago delenda est' (Карфаген бояд хароб шавад) ба охир мерасонид. Соли 29 то милод император Август Карфагенро ҳамчун шаҳри римӣ аз нав бунёд кард ва он зуд ба яке аз бузургтарин ва сарватмандтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Дар асри V мелодӣ Карфаген пойтахти подшоҳии вандалӣ буд; асри VII арабҳои ислом онро забт карданд ва шаҳр аҳамияташро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карфаген дар нимҷазираи Карфаген, ки дар канори халиҷи Тунис ва кӯли Тунис воқеъ аст; иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Маҳалли Карфагени имрӯза маҳалли мутаваҳҳир (тахм. 24 ҳазор сокин) ва маҳалли резиденсияи таърихии президент Тунис — Кохи Карфаген — мебошад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карфаген имрӯз пурра ба сайёҳии байналмилалӣ вобаста аст — миллионҳо сайёҳ харобаҳои бостонии шаҳри қадимро боздид мекунанд. == Нақлиёт == Дар наздикии Карфаген '''Фурудгоҳи байналмилалии Тунис-Карфаген''' (асосии кишвар) ва истгоҳи хатти роҳи оҳани TGM (Тунис–Ла-Гуллет–Маре) воқеъанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Карфаген (UNESCO 1979) дорои '''теппаи Бирса''' (маркази шаҳри пуник бо харобаҳои кохи маликаи Дидона), '''термаҳои Антонин''' (асри II мелодӣ — бузургтарин термаҳои римӣ дар Африқо), '''амфитеатри Карфаген''', '''бандарҳои дугонаи пуник''', маъбади Танит ва Тофети Карфаген (маҷмааи қурбонгоҳҳои пуник) мебошад. '''Музейи Карфаген''' дар теппаи Бирса коллексияи бузурги осори пуник, римӣ ва вандалиро намоиш медиҳад. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис (шаҳр)]] * [[Ҳаннибал]] * [[Империяи Рум]] * [[Лубнон]] otpq9gq78gn7ng3qpzfv5yaqi6a6cyx 1475671 1475670 2026-06-09T06:48:19Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475671 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карфаген |номи аслӣ = قرطاج / Qarṭāj / Carthago |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 814 то милод |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 22 |аҳолӣ = 24 308 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Карфаген''' (ба арабӣ: ''قرطاج'', ''Qarṭāj''; ба лотинӣ: ''Carthago'') — шаҳри таърихӣ дар шимолу шарқии [[Тунис]], тахминан 15 километр шимолу шарқи [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Carthage Carthage] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Соли 814 то милод''' аз тарафи финикиёни шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) бунёд шуд ва ба пойтахти '''Империяи Карфаген''' табдил ёфт, ки 600 сол тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора кард. Соли 1979 харобаҳои Карфаген ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривояти юнонию римӣ, Карфагенро '''маликаи Элисса (Дидона)''' — хоҳари подшоҳи Пигмалияни Сӯр — соли 814 то милод бунёд кардааст; шоири римӣ Виргилий ин ривоятро дар '''«Энеидаи»''' худ ҷовидонӣ карда, муҳаббати фоҷиабори Дидонаро бо Энейро тасвир мекунад.<ref name="brit" /> Дар асрҳои V–IV то милод Карфаген ба империяи бузурги тиҷоратӣ табдил ёфт, ки '''Испания, Сардиния, Корсика, Сицилия (қисман), Болеарӣ''' ва соҳилҳои Африқои Шимолиро идора мекард. Маъбадҳои бузурги Баъл-Ҳаммон ва Танит, бандарҳои дугонаи Карфаген (тиҷоратӣ ва ҳарбӣ) ва савдо бо Қалъаи Бритониё (тин) шуҳрат пайдо карданд. Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' (264–146 то милод) байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд. '''Ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал Барка''' (тахм. 247–183 то милод) дар ҷанги дуюм Пуник (218–201 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва 37 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва дар ҷанги Канна (216 то милод) лашкари 80-ҳазор-нафараи римиро шикаст дод — яке аз бузургтарин шикастҳои Рум дар таърих. Аммо соли 202 то милод Сципион Африкан Ҳаннибалро дар ҷанги Зама шикаст дод. '''146 то милод''' дар натиҷаи ҷанги сеюм Пуник римиҳо бо роҳбарии Сципиони Африкании Хурдсол '''Карфагенро пурра вайрон карданд''' — деворҳои онро шикастанд, шаҳрро 17 рӯз сӯзонданд, замини онро дам кашиданд ва тахминан 50 ҳазор сокинонашро ба ғуломӣ фурӯхтанд. Сенатори римӣ Катони Калонсол доимо хитобаашро бо ҷумлаи 'Carthago delenda est' (Карфаген бояд хароб шавад) ба охир мерасонид. Соли 29 то милод император Август Карфагенро ҳамчун шаҳри римӣ аз нав бунёд кард ва он зуд ба яке аз бузургтарин ва сарватмандтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Дар асри V мелодӣ Карфаген пойтахти подшоҳии вандалӣ буд; асри VII арабҳои ислом онро забт карданд ва шаҳр аҳамияташро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карфаген дар нимҷазираи Карфаген, ки дар канори халиҷи Тунис ва кӯли Тунис воқеъ аст; иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Маҳалли Карфагени имрӯза маҳалли мутаваҳҳир (тахм. 24 ҳазор сокин) ва маҳалли резиденсияи таърихии президент Тунис — Кохи Карфаген — мебошад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карфаген имрӯз пурра ба сайёҳии байналмилалӣ вобаста аст — миллионҳо сайёҳ харобаҳои бостонии шаҳри қадимро боздид мекунанд. == Нақлиёт == Дар наздикии Карфаген '''Фурудгоҳи байналмилалии Тунис-Карфаген''' (асосии кишвар) ва истгоҳи хатти роҳи оҳани TGM (Тунис–Ла-Гуллет–Маре) воқеъанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Карфаген (UNESCO 1979) дорои '''теппаи Бирса''' (маркази шаҳри пуник бо харобаҳои кохи маликаи Дидона), '''термаҳои Антонин''' (асри II мелодӣ — бузургтарин термаҳои римӣ дар Африқо), '''амфитеатри Карфаген''', '''бандарҳои дугонаи пуник''', маъбади Танит ва Тофети Карфаген (маҷмааи қурбонгоҳҳои пуник) мебошад. '''Музейи Карфаген''' дар теппаи Бирса коллексияи бузурги осори пуник, римӣ ва вандалиро намоиш медиҳад. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис (шаҳр)]] * [[Ҳаннибал]] * [[Империяи Рум]] * [[Лубнон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 3d0jikzyrux4ga5cadx69h2ux08o925 1475672 1475671 2026-06-09T06:48:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475672 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карфаген |номи аслӣ = قرطاج / Qarṭāj / Carthago |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 814 то милод |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 22 |аҳолӣ = 24 308 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Карфаген''' (ба арабӣ: ''قرطاج'', ''Qarṭāj''; ба лотинӣ: ''Carthago'') — шаҳри таърихӣ дар шимолу шарқии [[Тунис]], тахминан 15 километр шимолу шарқи [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Carthage Carthage] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Соли 814 то милод''' аз тарафи финикиёни шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) бунёд шуд ва ба пойтахти '''Империяи Карфаген''' табдил ёфт, ки 600 сол тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора кард. Соли 1979 харобаҳои Карфаген ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривояти юнонию римӣ, Карфагенро '''маликаи Элисса (Дидона)''' — хоҳари подшоҳи Пигмалияни Сӯр — соли 814 то милод бунёд кардааст; шоири римӣ Виргилий ин ривоятро дар '''«Энеидаи»''' худ ҷовидонӣ карда, муҳаббати фоҷиабори Дидонаро бо Энейро тасвир мекунад.<ref name="brit" /> Дар асрҳои V–IV то милод Карфаген ба империяи бузурги тиҷоратӣ табдил ёфт, ки '''Испания, Сардиния, Корсика, Сицилия (қисман), Болеарӣ''' ва соҳилҳои Африқои Шимолиро идора мекард. Маъбадҳои бузурги Баъл-Ҳаммон ва Танит, бандарҳои дугонаи Карфаген (тиҷоратӣ ва ҳарбӣ) ва савдо бо Қалъаи Бритониё (тин) шуҳрат пайдо карданд. Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' (264–146 то милод) байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд. '''Ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал Барка''' (тахм. 247–183 то милод) дар ҷанги дуюм Пуник (218–201 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва 37 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва дар ҷанги Канна (216 то милод) лашкари 80-ҳазор-нафараи римиро шикаст дод — яке аз бузургтарин шикастҳои Рум дар таърих. Аммо соли 202 то милод Сципион Африкан Ҳаннибалро дар ҷанги Зама шикаст дод. '''146 то милод''' дар натиҷаи ҷанги сеюм Пуник римиҳо бо роҳбарии Сципиони Африкании Хурдсол '''Карфагенро пурра вайрон карданд''' — деворҳои онро шикастанд, шаҳрро 17 рӯз сӯзонданд, замини онро дам кашиданд ва тахминан 50 ҳазор сокинонашро ба ғуломӣ фурӯхтанд. Сенатори римӣ Катони Калонсол доимо хитобаашро бо ҷумлаи 'Carthago delenda est' (Карфаген бояд хароб шавад) ба охир мерасонид. Соли 29 то милод император Август Карфагенро ҳамчун шаҳри римӣ аз нав бунёд кард ва он зуд ба яке аз бузургтарин ва сарватмандтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Дар асри V мелодӣ Карфаген пойтахти подшоҳии вандалӣ буд; асри VII арабҳои ислом онро забт карданд ва шаҳр аҳамияташро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карфаген дар нимҷазираи Карфаген, ки дар канори халиҷи Тунис ва кӯли Тунис воқеъ аст; иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Маҳалли Карфагени имрӯза маҳалли мутаваҳҳир (тахм. 24 ҳазор сокин) ва маҳалли резиденсияи таърихии президент Тунис — Кохи Карфаген — мебошад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карфаген имрӯз пурра ба сайёҳии байналмилалӣ вобаста аст — миллионҳо сайёҳ харобаҳои бостонии шаҳри қадимро боздид мекунанд. == Нақлиёт == Дар наздикии Карфаген '''Фурудгоҳи байналмилалии Тунис-Карфаген''' (асосии кишвар) ва истгоҳи хатти роҳи оҳани TGM (Тунис–Ла-Гуллет–Маре) воқеъанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Карфаген (UNESCO 1979) дорои '''теппаи Бирса''' (маркази шаҳри пуник бо харобаҳои кохи маликаи Дидона), '''термаҳои Антонин''' (асри II мелодӣ — бузургтарин термаҳои римӣ дар Африқо), '''амфитеатри Карфаген''', '''бандарҳои дугонаи пуник''', маъбади Танит ва Тофети Карфаген (маҷмааи қурбонгоҳҳои пуник) мебошад. '''Музейи Карфаген''' дар теппаи Бирса коллексияи бузурги осори пуник, римӣ ва вандалиро намоиш медиҳад. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис (шаҳр)]] * [[Ҳаннибал]] * [[Империяи Рум]] * [[Лубнон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Carthage Карфаген дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/37/ Archaeological Site of Carthage — UNESCO] le6qho00g9raeibgvkkccv7691m12wi 1475673 1475672 2026-06-09T06:48:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475673 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Карфаген |номи аслӣ = قرطاج / Qarṭāj / Carthago |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 36|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 20|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 814 то милод |масоҳат = 32 |баландии маркази МА = 22 |аҳолӣ = 24 308 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Карфаген''' (ба арабӣ: ''قرطاج'', ''Qarṭāj''; ба лотинӣ: ''Carthago'') — шаҳри таърихӣ дар шимолу шарқии [[Тунис]], тахминан 15 километр шимолу шарқи [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), дар канори Баҳри Миёназамин воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Carthage Carthage] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Соли 814 то милод''' аз тарафи финикиёни шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) бунёд шуд ва ба пойтахти '''Империяи Карфаген''' табдил ёфт, ки 600 сол тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора кард. Соли 1979 харобаҳои Карфаген ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> == Таърих == Тибқи ривояти юнонию римӣ, Карфагенро '''маликаи Элисса (Дидона)''' — хоҳари подшоҳи Пигмалияни Сӯр — соли 814 то милод бунёд кардааст; шоири римӣ Виргилий ин ривоятро дар '''«Энеидаи»''' худ ҷовидонӣ карда, муҳаббати фоҷиабори Дидонаро бо Энейро тасвир мекунад.<ref name="brit" /> Дар асрҳои V–IV то милод Карфаген ба империяи бузурги тиҷоратӣ табдил ёфт, ки '''Испания, Сардиния, Корсика, Сицилия (қисман), Болеарӣ''' ва соҳилҳои Африқои Шимолиро идора мекард. Маъбадҳои бузурги Баъл-Ҳаммон ва Танит, бандарҳои дугонаи Карфаген (тиҷоратӣ ва ҳарбӣ) ва савдо бо Қалъаи Бритониё (тин) шуҳрат пайдо карданд. Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' (264–146 то милод) байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд. '''Ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал Барка''' (тахм. 247–183 то милод) дар ҷанги дуюм Пуник (218–201 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва 37 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва дар ҷанги Канна (216 то милод) лашкари 80-ҳазор-нафараи римиро шикаст дод — яке аз бузургтарин шикастҳои Рум дар таърих. Аммо соли 202 то милод Сципион Африкан Ҳаннибалро дар ҷанги Зама шикаст дод. '''146 то милод''' дар натиҷаи ҷанги сеюм Пуник римиҳо бо роҳбарии Сципиони Африкании Хурдсол '''Карфагенро пурра вайрон карданд''' — деворҳои онро шикастанд, шаҳрро 17 рӯз сӯзонданд, замини онро дам кашиданд ва тахминан 50 ҳазор сокинонашро ба ғуломӣ фурӯхтанд. Сенатори римӣ Катони Калонсол доимо хитобаашро бо ҷумлаи 'Carthago delenda est' (Карфаген бояд хароб шавад) ба охир мерасонид. Соли 29 то милод император Август Карфагенро ҳамчун шаҳри римӣ аз нав бунёд кард ва он зуд ба яке аз бузургтарин ва сарватмандтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Дар асри V мелодӣ Карфаген пойтахти подшоҳии вандалӣ буд; асри VII арабҳои ислом онро забт карданд ва шаҳр аҳамияташро аз даст дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Карфаген дар нимҷазираи Карфаген, ки дар канори халиҷи Тунис ва кӯли Тунис воқеъ аст; иқлим муътадили баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Маҳалли Карфагени имрӯза маҳалли мутаваҳҳир (тахм. 24 ҳазор сокин) ва маҳалли резиденсияи таърихии президент Тунис — Кохи Карфаген — мебошад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Карфаген имрӯз пурра ба сайёҳии байналмилалӣ вобаста аст — миллионҳо сайёҳ харобаҳои бостонии шаҳри қадимро боздид мекунанд. == Нақлиёт == Дар наздикии Карфаген '''Фурудгоҳи байналмилалии Тунис-Карфаген''' (асосии кишвар) ва истгоҳи хатти роҳи оҳани TGM (Тунис–Ла-Гуллет–Маре) воқеъанд. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмааи бостонии Карфаген (UNESCO 1979) дорои '''теппаи Бирса''' (маркази шаҳри пуник бо харобаҳои кохи маликаи Дидона), '''термаҳои Антонин''' (асри II мелодӣ — бузургтарин термаҳои римӣ дар Африқо), '''амфитеатри Карфаген''', '''бандарҳои дугонаи пуник''', маъбади Танит ва Тофети Карфаген (маҷмааи қурбонгоҳҳои пуник) мебошад. '''Музейи Карфаген''' дар теппаи Бирса коллексияи бузурги осори пуник, римӣ ва вандалиро намоиш медиҳад. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис (шаҳр)]] * [[Ҳаннибал]] * [[Империяи Рум]] * [[Лубнон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Carthage Карфаген дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/37/ Archaeological Site of Carthage — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Тунис]] [[Гурӯҳ:Тунис]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 06bzvcm6zka9dy7po5ywvf580epx76n 0 331942 1475674 2026-06-09T06:49:02Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475674 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кайруан |номи аслӣ = القيروان / al-Qayrawān |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 670 |масоҳат = 68 |баландии маркази МА = 60 |аҳолӣ = 187 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Кайруан''' (ба арабӣ: ''القيروان'', ''al-Qayrawān'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Кайруан ва '''яке аз муҳимтарин шаҳрҳои муқаддаси ислом''' — пас аз [[Маккаи Муаззама|Макка]], [[Мадинаи Мунаввара|Мадина]] ва [[Уршалим]] ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kairouan Kairouan] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар анъанаи исломии Магриб '''ҳафт зиёрати Кайруан ба як ҳаҷ баробар аст'''. Соли 1988 маркази таърихии шаҳр (Мадинаи Кайруан) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр аз 187 ҳазор нафар мегузарад. 1bul3nsqcxcknl4vlew6vvwfwwyy10o 1475675 1475674 2026-06-09T06:49:15Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475675 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кайруан |номи аслӣ = القيروان / al-Qayrawān |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 670 |масоҳат = 68 |баландии маркази МА = 60 |аҳолӣ = 187 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Кайруан''' (ба арабӣ: ''القيروان'', ''al-Qayrawān'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Кайруан ва '''яке аз муҳимтарин шаҳрҳои муқаддаси ислом''' — пас аз [[Маккаи Муаззама|Макка]], [[Мадинаи Мунаввара|Мадина]] ва [[Уршалим]] ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kairouan Kairouan] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар анъанаи исломии Магриб '''ҳафт зиёрати Кайруан ба як ҳаҷ баробар аст'''. Соли 1988 маркази таърихии шаҳр (Мадинаи Кайруан) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр аз 187 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == '''Соли 670 (50 ҳ.қ.)''' фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ ал-Фиҳрӣ''' дар маркази даштҳои Тунис шаҳри Кайруанро бунёд кард — нахустин шаҳри исломии Магриб. Уқба маҳалли шаҳрро таҳти илҳоми тангии Худо интихоб кард — дур аз соҳил барои дур будан аз ҳамлаҳои киштиҳои византӣ ва берберӣ ва дар ҷое, ки чашмаи об ёфт.<ref name="brit" /> Кайруан ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар тамоми Магриб, [[Андалусия]] ва [[Сицилия]] табдил ёфт. Соли 670 худи Уқба '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (Ҷомеи Уқба) — '''яке аз қадимтарин ва бузургтарин масҷидҳои ҷаҳон''' — бунёд кард, ки шакли минбаъдаи меъмории масҷиди арабиро муайян кард; манораи квадратии он намунаи манораҳои масҷидҳои Магриб ва Андалусия (аз ҷумла Манораи Ҳасани Рабат ва Ҷиралдаи Севиля) гардид. Дар асрҳои VIII–X Кайруан пойтахти давлатҳои Аглабидҳо (800–909) ва нахустин пойтахти Фотимиён (909) буд. Дар асрҳои X–XI шаҳр маркази муҳими илм ва ҳунармандӣ — китобхонаи Кайруан, Мадрасаҳои зиёди фиқҳи маликӣ ва маъруфтарин таълимгоҳи фиқҳи маликии Магриб дар ҳамин шаҳр буданд. '''Соли 1057''' қабилаҳои арабии Бани Ҳилол шаҳрро ишғол ва вайрон карданд, ки боиси аҳамияти асосии худро аз даст додани Кайруан гардид. 2a7kq9r0ve4i2e7v7oisr6xgrlwhb6t 1475676 1475675 2026-06-09T06:49:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475676 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кайруан |номи аслӣ = القيروان / al-Qayrawān |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 670 |масоҳат = 68 |баландии маркази МА = 60 |аҳолӣ = 187 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Кайруан''' (ба арабӣ: ''القيروان'', ''al-Qayrawān'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Кайруан ва '''яке аз муҳимтарин шаҳрҳои муқаддаси ислом''' — пас аз [[Маккаи Муаззама|Макка]], [[Мадинаи Мунаввара|Мадина]] ва [[Уршалим]] ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kairouan Kairouan] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар анъанаи исломии Магриб '''ҳафт зиёрати Кайруан ба як ҳаҷ баробар аст'''. Соли 1988 маркази таърихии шаҳр (Мадинаи Кайруан) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр аз 187 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == '''Соли 670 (50 ҳ.қ.)''' фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ ал-Фиҳрӣ''' дар маркази даштҳои Тунис шаҳри Кайруанро бунёд кард — нахустин шаҳри исломии Магриб. Уқба маҳалли шаҳрро таҳти илҳоми тангии Худо интихоб кард — дур аз соҳил барои дур будан аз ҳамлаҳои киштиҳои византӣ ва берберӣ ва дар ҷое, ки чашмаи об ёфт.<ref name="brit" /> Кайруан ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар тамоми Магриб, [[Андалусия]] ва [[Сицилия]] табдил ёфт. Соли 670 худи Уқба '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (Ҷомеи Уқба) — '''яке аз қадимтарин ва бузургтарин масҷидҳои ҷаҳон''' — бунёд кард, ки шакли минбаъдаи меъмории масҷиди арабиро муайян кард; манораи квадратии он намунаи манораҳои масҷидҳои Магриб ва Андалусия (аз ҷумла Манораи Ҳасани Рабат ва Ҷиралдаи Севиля) гардид. Дар асрҳои VIII–X Кайруан пойтахти давлатҳои Аглабидҳо (800–909) ва нахустин пойтахти Фотимиён (909) буд. Дар асрҳои X–XI шаҳр маркази муҳими илм ва ҳунармандӣ — китобхонаи Кайруан, Мадрасаҳои зиёди фиқҳи маликӣ ва маъруфтарин таълимгоҳи фиқҳи маликии Магриб дар ҳамин шаҳр буданд. '''Соли 1057''' қабилаҳои арабии Бани Ҳилол шаҳрро ишғол ва вайрон карданд, ки боиси аҳамияти асосии худро аз даст додани Кайруан гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кайруан дар дашти даштии марказии Тунис, дар баландии тахминан 60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки баҳримиёназаминӣ мебошад. mfaot7pwlbet7djfvcb47igx9fjgvq5 1475677 1475676 2026-06-09T06:49:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475677 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кайруан |номи аслӣ = القيروان / al-Qayrawān |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 670 |масоҳат = 68 |баландии маркази МА = 60 |аҳолӣ = 187 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Кайруан''' (ба арабӣ: ''القيروان'', ''al-Qayrawān'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Кайруан ва '''яке аз муҳимтарин шаҳрҳои муқаддаси ислом''' — пас аз [[Маккаи Муаззама|Макка]], [[Мадинаи Мунаввара|Мадина]] ва [[Уршалим]] ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kairouan Kairouan] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар анъанаи исломии Магриб '''ҳафт зиёрати Кайруан ба як ҳаҷ баробар аст'''. Соли 1988 маркази таърихии шаҳр (Мадинаи Кайруан) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр аз 187 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == '''Соли 670 (50 ҳ.қ.)''' фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ ал-Фиҳрӣ''' дар маркази даштҳои Тунис шаҳри Кайруанро бунёд кард — нахустин шаҳри исломии Магриб. Уқба маҳалли шаҳрро таҳти илҳоми тангии Худо интихоб кард — дур аз соҳил барои дур будан аз ҳамлаҳои киштиҳои византӣ ва берберӣ ва дар ҷое, ки чашмаи об ёфт.<ref name="brit" /> Кайруан ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар тамоми Магриб, [[Андалусия]] ва [[Сицилия]] табдил ёфт. Соли 670 худи Уқба '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (Ҷомеи Уқба) — '''яке аз қадимтарин ва бузургтарин масҷидҳои ҷаҳон''' — бунёд кард, ки шакли минбаъдаи меъмории масҷиди арабиро муайян кард; манораи квадратии он намунаи манораҳои масҷидҳои Магриб ва Андалусия (аз ҷумла Манораи Ҳасани Рабат ва Ҷиралдаи Севиля) гардид. Дар асрҳои VIII–X Кайруан пойтахти давлатҳои Аглабидҳо (800–909) ва нахустин пойтахти Фотимиён (909) буд. Дар асрҳои X–XI шаҳр маркази муҳими илм ва ҳунармандӣ — китобхонаи Кайруан, Мадрасаҳои зиёди фиқҳи маликӣ ва маъруфтарин таълимгоҳи фиқҳи маликии Магриб дар ҳамин шаҳр буданд. '''Соли 1057''' қабилаҳои арабии Бани Ҳилол шаҳрро ишғол ва вайрон карданд, ки боиси аҳамияти асосии худро аз даст додани Кайруан гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кайруан дар дашти даштии марказии Тунис, дар баландии тахминан 60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кайруан аз 187 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд. Шаҳр маркази муҳими тариқатҳои суфии Магриб боқӣ мемонад.<ref name="brit" /> 8ztt0a0kr0c66y6ybqmqnqfk7oq5aa7 1475678 1475677 2026-06-09T06:49:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475678 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кайруан |номи аслӣ = القيروان / al-Qayrawān |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 670 |масоҳат = 68 |баландии маркази МА = 60 |аҳолӣ = 187 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Кайруан''' (ба арабӣ: ''القيروان'', ''al-Qayrawān'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Кайруан ва '''яке аз муҳимтарин шаҳрҳои муқаддаси ислом''' — пас аз [[Маккаи Муаззама|Макка]], [[Мадинаи Мунаввара|Мадина]] ва [[Уршалим]] ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kairouan Kairouan] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар анъанаи исломии Магриб '''ҳафт зиёрати Кайруан ба як ҳаҷ баробар аст'''. Соли 1988 маркази таърихии шаҳр (Мадинаи Кайруан) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр аз 187 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == '''Соли 670 (50 ҳ.қ.)''' фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ ал-Фиҳрӣ''' дар маркази даштҳои Тунис шаҳри Кайруанро бунёд кард — нахустин шаҳри исломии Магриб. Уқба маҳалли шаҳрро таҳти илҳоми тангии Худо интихоб кард — дур аз соҳил барои дур будан аз ҳамлаҳои киштиҳои византӣ ва берберӣ ва дар ҷое, ки чашмаи об ёфт.<ref name="brit" /> Кайруан ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар тамоми Магриб, [[Андалусия]] ва [[Сицилия]] табдил ёфт. Соли 670 худи Уқба '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (Ҷомеи Уқба) — '''яке аз қадимтарин ва бузургтарин масҷидҳои ҷаҳон''' — бунёд кард, ки шакли минбаъдаи меъмории масҷиди арабиро муайян кард; манораи квадратии он намунаи манораҳои масҷидҳои Магриб ва Андалусия (аз ҷумла Манораи Ҳасани Рабат ва Ҷиралдаи Севиля) гардид. Дар асрҳои VIII–X Кайруан пойтахти давлатҳои Аглабидҳо (800–909) ва нахустин пойтахти Фотимиён (909) буд. Дар асрҳои X–XI шаҳр маркази муҳими илм ва ҳунармандӣ — китобхонаи Кайруан, Мадрасаҳои зиёди фиқҳи маликӣ ва маъруфтарин таълимгоҳи фиқҳи маликии Магриб дар ҳамин шаҳр буданд. '''Соли 1057''' қабилаҳои арабии Бани Ҳилол шаҳрро ишғол ва вайрон карданд, ки боиси аҳамияти асосии худро аз даст додани Кайруан гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кайруан дар дашти даштии марказии Тунис, дар баландии тахминан 60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кайруан аз 187 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд. Шаҳр маркази муҳими тариқатҳои суфии Магриб боқӣ мемонад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кайруан бар ҳунармандӣ (Кайруан '''пойтахти қолиннофии Тунис''' — қолинҳои кӯҳнаи Кайруан машҳури ҷаҳон ҳастанд), сайёҳии динӣ-фарҳангӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. abf58xdhcywnengqyz0n06e58tdukok 1475679 1475678 2026-06-09T06:50:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475679 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кайруан |номи аслӣ = القيروان / al-Qayrawān |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 670 |масоҳат = 68 |баландии маркази МА = 60 |аҳолӣ = 187 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Кайруан''' (ба арабӣ: ''القيروان'', ''al-Qayrawān'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Кайруан ва '''яке аз муҳимтарин шаҳрҳои муқаддаси ислом''' — пас аз [[Маккаи Муаззама|Макка]], [[Мадинаи Мунаввара|Мадина]] ва [[Уршалим]] ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kairouan Kairouan] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар анъанаи исломии Магриб '''ҳафт зиёрати Кайруан ба як ҳаҷ баробар аст'''. Соли 1988 маркази таърихии шаҳр (Мадинаи Кайруан) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр аз 187 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == '''Соли 670 (50 ҳ.қ.)''' фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ ал-Фиҳрӣ''' дар маркази даштҳои Тунис шаҳри Кайруанро бунёд кард — нахустин шаҳри исломии Магриб. Уқба маҳалли шаҳрро таҳти илҳоми тангии Худо интихоб кард — дур аз соҳил барои дур будан аз ҳамлаҳои киштиҳои византӣ ва берберӣ ва дар ҷое, ки чашмаи об ёфт.<ref name="brit" /> Кайруан ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар тамоми Магриб, [[Андалусия]] ва [[Сицилия]] табдил ёфт. Соли 670 худи Уқба '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (Ҷомеи Уқба) — '''яке аз қадимтарин ва бузургтарин масҷидҳои ҷаҳон''' — бунёд кард, ки шакли минбаъдаи меъмории масҷиди арабиро муайян кард; манораи квадратии он намунаи манораҳои масҷидҳои Магриб ва Андалусия (аз ҷумла Манораи Ҳасани Рабат ва Ҷиралдаи Севиля) гардид. Дар асрҳои VIII–X Кайруан пойтахти давлатҳои Аглабидҳо (800–909) ва нахустин пойтахти Фотимиён (909) буд. Дар асрҳои X–XI шаҳр маркази муҳими илм ва ҳунармандӣ — китобхонаи Кайруан, Мадрасаҳои зиёди фиқҳи маликӣ ва маъруфтарин таълимгоҳи фиқҳи маликии Магриб дар ҳамин шаҳр буданд. '''Соли 1057''' қабилаҳои арабии Бани Ҳилол шаҳрро ишғол ва вайрон карданд, ки боиси аҳамияти асосии худро аз даст додани Кайруан гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кайруан дар дашти даштии марказии Тунис, дар баландии тахминан 60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кайруан аз 187 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд. Шаҳр маркази муҳими тариқатҳои суфии Магриб боқӣ мемонад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кайруан бар ҳунармандӣ (Кайруан '''пойтахти қолиннофии Тунис''' — қолинҳои кӯҳнаи Кайруан машҳури ҷаҳон ҳастанд), сайёҳии динӣ-фарҳангӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Кайруан истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Кайруан) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. 897wkpl4k3tlb5nwxrmrxjxuxglgane 1475680 1475679 2026-06-09T06:50:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475680 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кайруан |номи аслӣ = القيروان / al-Qayrawān |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 670 |масоҳат = 68 |баландии маркази МА = 60 |аҳолӣ = 187 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Кайруан''' (ба арабӣ: ''القيروان'', ''al-Qayrawān'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Кайруан ва '''яке аз муҳимтарин шаҳрҳои муқаддаси ислом''' — пас аз [[Маккаи Муаззама|Макка]], [[Мадинаи Мунаввара|Мадина]] ва [[Уршалим]] ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kairouan Kairouan] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар анъанаи исломии Магриб '''ҳафт зиёрати Кайруан ба як ҳаҷ баробар аст'''. Соли 1988 маркази таърихии шаҳр (Мадинаи Кайруан) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр аз 187 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == '''Соли 670 (50 ҳ.қ.)''' фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ ал-Фиҳрӣ''' дар маркази даштҳои Тунис шаҳри Кайруанро бунёд кард — нахустин шаҳри исломии Магриб. Уқба маҳалли шаҳрро таҳти илҳоми тангии Худо интихоб кард — дур аз соҳил барои дур будан аз ҳамлаҳои киштиҳои византӣ ва берберӣ ва дар ҷое, ки чашмаи об ёфт.<ref name="brit" /> Кайруан ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар тамоми Магриб, [[Андалусия]] ва [[Сицилия]] табдил ёфт. Соли 670 худи Уқба '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (Ҷомеи Уқба) — '''яке аз қадимтарин ва бузургтарин масҷидҳои ҷаҳон''' — бунёд кард, ки шакли минбаъдаи меъмории масҷиди арабиро муайян кард; манораи квадратии он намунаи манораҳои масҷидҳои Магриб ва Андалусия (аз ҷумла Манораи Ҳасани Рабат ва Ҷиралдаи Севиля) гардид. Дар асрҳои VIII–X Кайруан пойтахти давлатҳои Аглабидҳо (800–909) ва нахустин пойтахти Фотимиён (909) буд. Дар асрҳои X–XI шаҳр маркази муҳими илм ва ҳунармандӣ — китобхонаи Кайруан, Мадрасаҳои зиёди фиқҳи маликӣ ва маъруфтарин таълимгоҳи фиқҳи маликии Магриб дар ҳамин шаҳр буданд. '''Соли 1057''' қабилаҳои арабии Бани Ҳилол шаҳрро ишғол ва вайрон карданд, ки боиси аҳамияти асосии худро аз даст додани Кайруан гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кайруан дар дашти даштии марказии Тунис, дар баландии тахминан 60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кайруан аз 187 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд. Шаҳр маркази муҳими тариқатҳои суфии Магриб боқӣ мемонад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кайруан бар ҳунармандӣ (Кайруан '''пойтахти қолиннофии Тунис''' — қолинҳои кӯҳнаи Кайруан машҳури ҷаҳон ҳастанд), сайёҳии динӣ-фарҳангӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Кайруан истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Кайруан) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Кайруан''' (UNESCO 1988) дорои '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (670, бо манораи квадратии асри VIII), '''Ҷомеи се дарвоза''' (асри IX, нахустин намунаи меъмории мисриёна дар Магриб), '''Ҷомеи се дарвоза''', сакриҷҳои бузурги аглабидӣ (асри IX, бузургтарин иморатҳои сатҳи об дар асрҳои миёна) ва базорҳои анъанавии қолин аст. Дар наздикии шаҳр мавзаъи зиёратии '''Сидӣ Сахаб''' (мавзеи дусти пайғамбар Муҳаммад (с)) ҷой гирифтааст. ohw1pm0wqms2oxvn6m82lwzmy74rybx 1475681 1475680 2026-06-09T06:50:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475681 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кайруан |номи аслӣ = القيروان / al-Qayrawān |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 670 |масоҳат = 68 |баландии маркази МА = 60 |аҳолӣ = 187 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Кайруан''' (ба арабӣ: ''القيروان'', ''al-Qayrawān'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Кайруан ва '''яке аз муҳимтарин шаҳрҳои муқаддаси ислом''' — пас аз [[Маккаи Муаззама|Макка]], [[Мадинаи Мунаввара|Мадина]] ва [[Уршалим]] ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kairouan Kairouan] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар анъанаи исломии Магриб '''ҳафт зиёрати Кайруан ба як ҳаҷ баробар аст'''. Соли 1988 маркази таърихии шаҳр (Мадинаи Кайруан) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр аз 187 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == '''Соли 670 (50 ҳ.қ.)''' фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ ал-Фиҳрӣ''' дар маркази даштҳои Тунис шаҳри Кайруанро бунёд кард — нахустин шаҳри исломии Магриб. Уқба маҳалли шаҳрро таҳти илҳоми тангии Худо интихоб кард — дур аз соҳил барои дур будан аз ҳамлаҳои киштиҳои византӣ ва берберӣ ва дар ҷое, ки чашмаи об ёфт.<ref name="brit" /> Кайруан ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар тамоми Магриб, [[Андалусия]] ва [[Сицилия]] табдил ёфт. Соли 670 худи Уқба '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (Ҷомеи Уқба) — '''яке аз қадимтарин ва бузургтарин масҷидҳои ҷаҳон''' — бунёд кард, ки шакли минбаъдаи меъмории масҷиди арабиро муайян кард; манораи квадратии он намунаи манораҳои масҷидҳои Магриб ва Андалусия (аз ҷумла Манораи Ҳасани Рабат ва Ҷиралдаи Севиля) гардид. Дар асрҳои VIII–X Кайруан пойтахти давлатҳои Аглабидҳо (800–909) ва нахустин пойтахти Фотимиён (909) буд. Дар асрҳои X–XI шаҳр маркази муҳими илм ва ҳунармандӣ — китобхонаи Кайруан, Мадрасаҳои зиёди фиқҳи маликӣ ва маъруфтарин таълимгоҳи фиқҳи маликии Магриб дар ҳамин шаҳр буданд. '''Соли 1057''' қабилаҳои арабии Бани Ҳилол шаҳрро ишғол ва вайрон карданд, ки боиси аҳамияти асосии худро аз даст додани Кайруан гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кайруан дар дашти даштии марказии Тунис, дар баландии тахминан 60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кайруан аз 187 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд. Шаҳр маркази муҳими тариқатҳои суфии Магриб боқӣ мемонад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кайруан бар ҳунармандӣ (Кайруан '''пойтахти қолиннофии Тунис''' — қолинҳои кӯҳнаи Кайруан машҳури ҷаҳон ҳастанд), сайёҳии динӣ-фарҳангӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Кайруан истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Кайруан) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Кайруан''' (UNESCO 1988) дорои '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (670, бо манораи квадратии асри VIII), '''Ҷомеи се дарвоза''' (асри IX, нахустин намунаи меъмории мисриёна дар Магриб), '''Ҷомеи се дарвоза''', сакриҷҳои бузурги аглабидӣ (асри IX, бузургтарин иморатҳои сатҳи об дар асрҳои миёна) ва базорҳои анъанавии қолин аст. Дар наздикии шаҳр мавзаъи зиёратии '''Сидӣ Сахаб''' (мавзеи дусти пайғамбар Муҳаммад (с)) ҷой гирифтааст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Сус (шаҳр)|Сус]] * [[Маҳдия]] * [[Уқба ибни Нофеъ]] 3pr80a1ejidhw2j74ndwodc8tzawvv4 1475682 1475681 2026-06-09T06:50:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475682 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кайруан |номи аслӣ = القيروان / al-Qayrawān |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 670 |масоҳат = 68 |баландии маркази МА = 60 |аҳолӣ = 187 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Кайруан''' (ба арабӣ: ''القيروان'', ''al-Qayrawān'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Кайруан ва '''яке аз муҳимтарин шаҳрҳои муқаддаси ислом''' — пас аз [[Маккаи Муаззама|Макка]], [[Мадинаи Мунаввара|Мадина]] ва [[Уршалим]] ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kairouan Kairouan] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар анъанаи исломии Магриб '''ҳафт зиёрати Кайруан ба як ҳаҷ баробар аст'''. Соли 1988 маркази таърихии шаҳр (Мадинаи Кайруан) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр аз 187 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == '''Соли 670 (50 ҳ.қ.)''' фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ ал-Фиҳрӣ''' дар маркази даштҳои Тунис шаҳри Кайруанро бунёд кард — нахустин шаҳри исломии Магриб. Уқба маҳалли шаҳрро таҳти илҳоми тангии Худо интихоб кард — дур аз соҳил барои дур будан аз ҳамлаҳои киштиҳои византӣ ва берберӣ ва дар ҷое, ки чашмаи об ёфт.<ref name="brit" /> Кайруан ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар тамоми Магриб, [[Андалусия]] ва [[Сицилия]] табдил ёфт. Соли 670 худи Уқба '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (Ҷомеи Уқба) — '''яке аз қадимтарин ва бузургтарин масҷидҳои ҷаҳон''' — бунёд кард, ки шакли минбаъдаи меъмории масҷиди арабиро муайян кард; манораи квадратии он намунаи манораҳои масҷидҳои Магриб ва Андалусия (аз ҷумла Манораи Ҳасани Рабат ва Ҷиралдаи Севиля) гардид. Дар асрҳои VIII–X Кайруан пойтахти давлатҳои Аглабидҳо (800–909) ва нахустин пойтахти Фотимиён (909) буд. Дар асрҳои X–XI шаҳр маркази муҳими илм ва ҳунармандӣ — китобхонаи Кайруан, Мадрасаҳои зиёди фиқҳи маликӣ ва маъруфтарин таълимгоҳи фиқҳи маликии Магриб дар ҳамин шаҳр буданд. '''Соли 1057''' қабилаҳои арабии Бани Ҳилол шаҳрро ишғол ва вайрон карданд, ки боиси аҳамияти асосии худро аз даст додани Кайруан гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кайруан дар дашти даштии марказии Тунис, дар баландии тахминан 60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кайруан аз 187 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд. Шаҳр маркази муҳими тариқатҳои суфии Магриб боқӣ мемонад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кайруан бар ҳунармандӣ (Кайруан '''пойтахти қолиннофии Тунис''' — қолинҳои кӯҳнаи Кайруан машҳури ҷаҳон ҳастанд), сайёҳии динӣ-фарҳангӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Кайруан истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Кайруан) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Кайруан''' (UNESCO 1988) дорои '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (670, бо манораи квадратии асри VIII), '''Ҷомеи се дарвоза''' (асри IX, нахустин намунаи меъмории мисриёна дар Магриб), '''Ҷомеи се дарвоза''', сакриҷҳои бузурги аглабидӣ (асри IX, бузургтарин иморатҳои сатҳи об дар асрҳои миёна) ва базорҳои анъанавии қолин аст. Дар наздикии шаҳр мавзаъи зиёратии '''Сидӣ Сахаб''' (мавзеи дусти пайғамбар Муҳаммад (с)) ҷой гирифтааст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Сус (шаҳр)|Сус]] * [[Маҳдия]] * [[Уқба ибни Нофеъ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 8dt38tr82tt64d4yx6alox68zy1us4x 1475683 1475682 2026-06-09T06:50:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475683 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кайруан |номи аслӣ = القيروان / al-Qayrawān |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 670 |масоҳат = 68 |баландии маркази МА = 60 |аҳолӣ = 187 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Кайруан''' (ба арабӣ: ''القيروان'', ''al-Qayrawān'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Кайруан ва '''яке аз муҳимтарин шаҳрҳои муқаддаси ислом''' — пас аз [[Маккаи Муаззама|Макка]], [[Мадинаи Мунаввара|Мадина]] ва [[Уршалим]] ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kairouan Kairouan] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар анъанаи исломии Магриб '''ҳафт зиёрати Кайруан ба як ҳаҷ баробар аст'''. Соли 1988 маркази таърихии шаҳр (Мадинаи Кайруан) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр аз 187 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == '''Соли 670 (50 ҳ.қ.)''' фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ ал-Фиҳрӣ''' дар маркази даштҳои Тунис шаҳри Кайруанро бунёд кард — нахустин шаҳри исломии Магриб. Уқба маҳалли шаҳрро таҳти илҳоми тангии Худо интихоб кард — дур аз соҳил барои дур будан аз ҳамлаҳои киштиҳои византӣ ва берберӣ ва дар ҷое, ки чашмаи об ёфт.<ref name="brit" /> Кайруан ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар тамоми Магриб, [[Андалусия]] ва [[Сицилия]] табдил ёфт. Соли 670 худи Уқба '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (Ҷомеи Уқба) — '''яке аз қадимтарин ва бузургтарин масҷидҳои ҷаҳон''' — бунёд кард, ки шакли минбаъдаи меъмории масҷиди арабиро муайян кард; манораи квадратии он намунаи манораҳои масҷидҳои Магриб ва Андалусия (аз ҷумла Манораи Ҳасани Рабат ва Ҷиралдаи Севиля) гардид. Дар асрҳои VIII–X Кайруан пойтахти давлатҳои Аглабидҳо (800–909) ва нахустин пойтахти Фотимиён (909) буд. Дар асрҳои X–XI шаҳр маркази муҳими илм ва ҳунармандӣ — китобхонаи Кайруан, Мадрасаҳои зиёди фиқҳи маликӣ ва маъруфтарин таълимгоҳи фиқҳи маликии Магриб дар ҳамин шаҳр буданд. '''Соли 1057''' қабилаҳои арабии Бани Ҳилол шаҳрро ишғол ва вайрон карданд, ки боиси аҳамияти асосии худро аз даст додани Кайруан гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кайруан дар дашти даштии марказии Тунис, дар баландии тахминан 60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кайруан аз 187 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд. Шаҳр маркази муҳими тариқатҳои суфии Магриб боқӣ мемонад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кайруан бар ҳунармандӣ (Кайруан '''пойтахти қолиннофии Тунис''' — қолинҳои кӯҳнаи Кайруан машҳури ҷаҳон ҳастанд), сайёҳии динӣ-фарҳангӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Кайруан истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Кайруан) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Кайруан''' (UNESCO 1988) дорои '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (670, бо манораи квадратии асри VIII), '''Ҷомеи се дарвоза''' (асри IX, нахустин намунаи меъмории мисриёна дар Магриб), '''Ҷомеи се дарвоза''', сакриҷҳои бузурги аглабидӣ (асри IX, бузургтарин иморатҳои сатҳи об дар асрҳои миёна) ва базорҳои анъанавии қолин аст. Дар наздикии шаҳр мавзаъи зиёратии '''Сидӣ Сахаб''' (мавзеи дусти пайғамбар Муҳаммад (с)) ҷой гирифтааст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Сус (шаҳр)|Сус]] * [[Маҳдия]] * [[Уқба ибни Нофеъ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Kairouan Кайруан дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/499/ Kairouan — UNESCO] e2puu0vvmj3otj7xhnid97acu3zxjfk 1475684 1475683 2026-06-09T06:51:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475684 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Кайруан |номи аслӣ = القيروان / al-Qayrawān |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 41|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 670 |масоҳат = 68 |баландии маркази МА = 60 |аҳолӣ = 187 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Кайруан''' (ба арабӣ: ''القيروان'', ''al-Qayrawān'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Кайруан ва '''яке аз муҳимтарин шаҳрҳои муқаддаси ислом''' — пас аз [[Маккаи Муаззама|Макка]], [[Мадинаи Мунаввара|Мадина]] ва [[Уршалим]] ба ҳисоб меравад.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Kairouan Kairouan] — Encyclopædia Britannica</ref> Дар анъанаи исломии Магриб '''ҳафт зиёрати Кайруан ба як ҳаҷ баробар аст'''. Соли 1988 маркази таърихии шаҳр (Мадинаи Кайруан) ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд.<ref name="brit" /> Аҳолии шаҳр аз 187 ҳазор нафар мегузарад. == Таърих == '''Соли 670 (50 ҳ.қ.)''' фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ ал-Фиҳрӣ''' дар маркази даштҳои Тунис шаҳри Кайруанро бунёд кард — нахустин шаҳри исломии Магриб. Уқба маҳалли шаҳрро таҳти илҳоми тангии Худо интихоб кард — дур аз соҳил барои дур будан аз ҳамлаҳои киштиҳои византӣ ва берберӣ ва дар ҷое, ки чашмаи об ёфт.<ref name="brit" /> Кайруан ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар тамоми Магриб, [[Андалусия]] ва [[Сицилия]] табдил ёфт. Соли 670 худи Уқба '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (Ҷомеи Уқба) — '''яке аз қадимтарин ва бузургтарин масҷидҳои ҷаҳон''' — бунёд кард, ки шакли минбаъдаи меъмории масҷиди арабиро муайян кард; манораи квадратии он намунаи манораҳои масҷидҳои Магриб ва Андалусия (аз ҷумла Манораи Ҳасани Рабат ва Ҷиралдаи Севиля) гардид. Дар асрҳои VIII–X Кайруан пойтахти давлатҳои Аглабидҳо (800–909) ва нахустин пойтахти Фотимиён (909) буд. Дар асрҳои X–XI шаҳр маркази муҳими илм ва ҳунармандӣ — китобхонаи Кайруан, Мадрасаҳои зиёди фиқҳи маликӣ ва маъруфтарин таълимгоҳи фиқҳи маликии Магриб дар ҳамин шаҳр буданд. '''Соли 1057''' қабилаҳои арабии Бани Ҳилол шаҳрро ишғол ва вайрон карданд, ки боиси аҳамияти асосии худро аз даст додани Кайруан гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Кайруан дар дашти даштии марказии Тунис, дар баландии тахминан 60 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушки баҳримиёназаминӣ мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Кайруан аз 187 ҳазор нафар буда, асосан арабҳо ва берберҳои арабишуда мебошанд. Шаҳр маркази муҳими тариқатҳои суфии Магриб боқӣ мемонад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Кайруан бар ҳунармандӣ (Кайруан '''пойтахти қолиннофии Тунис''' — қолинҳои кӯҳнаи Кайруан машҳури ҷаҳон ҳастанд), сайёҳии динӣ-фарҳангӣ ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Кайруан истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Кайруан) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Кайруан''' (UNESCO 1988) дорои '''Ҷомеи Бузурги Кайруан''' (670, бо манораи квадратии асри VIII), '''Ҷомеи се дарвоза''' (асри IX, нахустин намунаи меъмории мисриёна дар Магриб), '''Ҷомеи се дарвоза''', сакриҷҳои бузурги аглабидӣ (асри IX, бузургтарин иморатҳои сатҳи об дар асрҳои миёна) ва базорҳои анъанавии қолин аст. Дар наздикии шаҳр мавзаъи зиёратии '''Сидӣ Сахаб''' (мавзеи дусти пайғамбар Муҳаммад (с)) ҷой гирифтааст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Сус (шаҳр)|Сус]] * [[Маҳдия]] * [[Уқба ибни Нофеъ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Kairouan Кайруан дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/499/ Kairouan — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Тунис]] [[Гурӯҳ:Тунис]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] oij66r7x4w0b3qer1j4mgzb2i2h5s3i 0 331943 1475685 2026-06-09T06:51:29Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475685 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сус (шаҳр) |номи аслӣ = سوسة / Sūsa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 45 |баландии маркази МА = 3 |аҳолӣ = 271 428 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сус''' (ба арабӣ: ''سوسة'', ''Sūsa'') — шаҳр-бандари сеюм бузургтарини [[Тунис]] дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), маркази вилояти Сус.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sousse Sousse] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Сус — соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз бузургтарин намунаҳои меъмории шаҳрии аглабидӣ дар ҷаҳон. Аҳолии шаҳр аз 271 ҳазор нафар буда, бо агломератсия аз 800 ҳазор мегузарад. Сус яке аз бузургтарин курортҳои соҳилии Тунис мебошад.<ref name="brit" /> l7w15ki5tfv5axrp1gvjyi7b48as0gl 1475686 1475685 2026-06-09T06:51:41Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475686 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сус (шаҳр) |номи аслӣ = سوسة / Sūsa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 45 |баландии маркази МА = 3 |аҳолӣ = 271 428 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сус''' (ба арабӣ: ''سوسة'', ''Sūsa'') — шаҳр-бандари сеюм бузургтарини [[Тунис]] дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), маркази вилояти Сус.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sousse Sousse] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Сус — соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз бузургтарин намунаҳои меъмории шаҳрии аглабидӣ дар ҷаҳон. Аҳолии шаҳр аз 271 ҳазор нафар буда, бо агломератсия аз 800 ҳазор мегузарад. Сус яке аз бузургтарин курортҳои соҳилии Тунис мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сус '''тахминан асри IX то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун Hadrumetum бунёд шуд ва баъдан зери Карфаген, [[Империяи Рум|Рум]] (Hadrumetum — яке аз бузургтарин шаҳрҳои вилояти Африка), вандалҳо ва Византия буд. '''Соли 670 пас аз бунёди Кайруан''' Сус маркази асосии бандарии Магриб — бандари байни Кайруан ва Баҳри Миёназамин — гардид.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои IX–X давраи тиллоии Сус''' буд: зери сулолаи '''Аглабидҳо''' (800–909) шаҳр бо рибат — қалъаи муҳофизатии муҷоҳидин (821), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851) ва деворҳои бузурги шаҳрии асрҳои миёна сохта шуданд. Рибати Сус яке аз қадимтарин ва беҳтарин рибатҳои нигоҳ дошташудаи дунёи ислом аст. fuu0mjlrsjuvxo87fat91zsx9si0sfs 1475687 1475686 2026-06-09T06:51:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475687 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сус (шаҳр) |номи аслӣ = سوسة / Sūsa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 45 |баландии маркази МА = 3 |аҳолӣ = 271 428 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сус''' (ба арабӣ: ''سوسة'', ''Sūsa'') — шаҳр-бандари сеюм бузургтарини [[Тунис]] дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), маркази вилояти Сус.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sousse Sousse] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Сус — соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз бузургтарин намунаҳои меъмории шаҳрии аглабидӣ дар ҷаҳон. Аҳолии шаҳр аз 271 ҳазор нафар буда, бо агломератсия аз 800 ҳазор мегузарад. Сус яке аз бузургтарин курортҳои соҳилии Тунис мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сус '''тахминан асри IX то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун Hadrumetum бунёд шуд ва баъдан зери Карфаген, [[Империяи Рум|Рум]] (Hadrumetum — яке аз бузургтарин шаҳрҳои вилояти Африка), вандалҳо ва Византия буд. '''Соли 670 пас аз бунёди Кайруан''' Сус маркази асосии бандарии Магриб — бандари байни Кайруан ва Баҳри Миёназамин — гардид.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои IX–X давраи тиллоии Сус''' буд: зери сулолаи '''Аглабидҳо''' (800–909) шаҳр бо рибат — қалъаи муҳофизатии муҷоҳидин (821), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851) ва деворҳои бузурги шаҳрии асрҳои миёна сохта шуданд. Рибати Сус яке аз қадимтарин ва беҳтарин рибатҳои нигоҳ дошташудаи дунёи ислом аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сус дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадил-намӣ — мебошад. qwi5zkimanko3autaso7sy87pxq4vmz 1475688 1475687 2026-06-09T06:52:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475688 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сус (шаҳр) |номи аслӣ = سوسة / Sūsa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 45 |баландии маркази МА = 3 |аҳолӣ = 271 428 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сус''' (ба арабӣ: ''سوسة'', ''Sūsa'') — шаҳр-бандари сеюм бузургтарини [[Тунис]] дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), маркази вилояти Сус.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sousse Sousse] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Сус — соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз бузургтарин намунаҳои меъмории шаҳрии аглабидӣ дар ҷаҳон. Аҳолии шаҳр аз 271 ҳазор нафар буда, бо агломератсия аз 800 ҳазор мегузарад. Сус яке аз бузургтарин курортҳои соҳилии Тунис мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сус '''тахминан асри IX то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун Hadrumetum бунёд шуд ва баъдан зери Карфаген, [[Империяи Рум|Рум]] (Hadrumetum — яке аз бузургтарин шаҳрҳои вилояти Африка), вандалҳо ва Византия буд. '''Соли 670 пас аз бунёди Кайруан''' Сус маркази асосии бандарии Магриб — бандари байни Кайруан ва Баҳри Миёназамин — гардид.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои IX–X давраи тиллоии Сус''' буд: зери сулолаи '''Аглабидҳо''' (800–909) шаҳр бо рибат — қалъаи муҳофизатии муҷоҳидин (821), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851) ва деворҳои бузурги шаҳрии асрҳои миёна сохта шуданд. Рибати Сус яке аз қадимтарин ва беҳтарин рибатҳои нигоҳ дошташудаи дунёи ислом аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сус дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадил-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сус аз 271 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> 389o34d56r6rkh2bkkjkzoba4kjpur4 1475689 1475688 2026-06-09T06:52:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475689 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сус (шаҳр) |номи аслӣ = سوسة / Sūsa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 45 |баландии маркази МА = 3 |аҳолӣ = 271 428 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сус''' (ба арабӣ: ''سوسة'', ''Sūsa'') — шаҳр-бандари сеюм бузургтарини [[Тунис]] дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), маркази вилояти Сус.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sousse Sousse] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Сус — соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз бузургтарин намунаҳои меъмории шаҳрии аглабидӣ дар ҷаҳон. Аҳолии шаҳр аз 271 ҳазор нафар буда, бо агломератсия аз 800 ҳазор мегузарад. Сус яке аз бузургтарин курортҳои соҳилии Тунис мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сус '''тахминан асри IX то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун Hadrumetum бунёд шуд ва баъдан зери Карфаген, [[Империяи Рум|Рум]] (Hadrumetum — яке аз бузургтарин шаҳрҳои вилояти Африка), вандалҳо ва Византия буд. '''Соли 670 пас аз бунёди Кайруан''' Сус маркази асосии бандарии Магриб — бандари байни Кайруан ва Баҳри Миёназамин — гардид.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои IX–X давраи тиллоии Сус''' буд: зери сулолаи '''Аглабидҳо''' (800–909) шаҳр бо рибат — қалъаи муҳофизатии муҷоҳидин (821), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851) ва деворҳои бузурги шаҳрии асрҳои миёна сохта шуданд. Рибати Сус яке аз қадимтарин ва беҳтарин рибатҳои нигоҳ дошташудаи дунёи ислом аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сус дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадил-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сус аз 271 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сус бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (Порт Эл-Кантауи, наздикии шаҳр — яке аз бузургтарин курортҳои Магриб), нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ ва бандар асос меёбад. etnbowxlynrzvvywxzs9gks6c9psn4h 1475690 1475689 2026-06-09T06:52:32Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475690 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сус (шаҳр) |номи аслӣ = سوسة / Sūsa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 45 |баландии маркази МА = 3 |аҳолӣ = 271 428 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сус''' (ба арабӣ: ''سوسة'', ''Sūsa'') — шаҳр-бандари сеюм бузургтарини [[Тунис]] дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), маркази вилояти Сус.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sousse Sousse] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Сус — соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз бузургтарин намунаҳои меъмории шаҳрии аглабидӣ дар ҷаҳон. Аҳолии шаҳр аз 271 ҳазор нафар буда, бо агломератсия аз 800 ҳазор мегузарад. Сус яке аз бузургтарин курортҳои соҳилии Тунис мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сус '''тахминан асри IX то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун Hadrumetum бунёд шуд ва баъдан зери Карфаген, [[Империяи Рум|Рум]] (Hadrumetum — яке аз бузургтарин шаҳрҳои вилояти Африка), вандалҳо ва Византия буд. '''Соли 670 пас аз бунёди Кайруан''' Сус маркази асосии бандарии Магриб — бандари байни Кайруан ва Баҳри Миёназамин — гардид.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои IX–X давраи тиллоии Сус''' буд: зери сулолаи '''Аглабидҳо''' (800–909) шаҳр бо рибат — қалъаи муҳофизатии муҷоҳидин (821), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851) ва деворҳои бузурги шаҳрии асрҳои миёна сохта шуданд. Рибати Сус яке аз қадимтарин ва беҳтарин рибатҳои нигоҳ дошташудаи дунёи ислом аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сус дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадил-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сус аз 271 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сус бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (Порт Эл-Кантауи, наздикии шаҳр — яке аз бузургтарин курортҳои Магриб), нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ ва бандар асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сус Фурудгоҳи байналмилалии Энфидҳа-Ҳаммамет (тахминан 60 км шимолтар), бандари баҳрӣ, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Сфакс), системи метро Sahel Metro (Сус–Маҳдия) амал мекунанд. rut88nlfcbqnhog71kz3hzb0i2vz6nt 1475691 1475690 2026-06-09T06:52:45Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475691 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сус (шаҳр) |номи аслӣ = سوسة / Sūsa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 45 |баландии маркази МА = 3 |аҳолӣ = 271 428 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сус''' (ба арабӣ: ''سوسة'', ''Sūsa'') — шаҳр-бандари сеюм бузургтарини [[Тунис]] дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), маркази вилояти Сус.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sousse Sousse] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Сус — соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз бузургтарин намунаҳои меъмории шаҳрии аглабидӣ дар ҷаҳон. Аҳолии шаҳр аз 271 ҳазор нафар буда, бо агломератсия аз 800 ҳазор мегузарад. Сус яке аз бузургтарин курортҳои соҳилии Тунис мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сус '''тахминан асри IX то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун Hadrumetum бунёд шуд ва баъдан зери Карфаген, [[Империяи Рум|Рум]] (Hadrumetum — яке аз бузургтарин шаҳрҳои вилояти Африка), вандалҳо ва Византия буд. '''Соли 670 пас аз бунёди Кайруан''' Сус маркази асосии бандарии Магриб — бандари байни Кайруан ва Баҳри Миёназамин — гардид.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои IX–X давраи тиллоии Сус''' буд: зери сулолаи '''Аглабидҳо''' (800–909) шаҳр бо рибат — қалъаи муҳофизатии муҷоҳидин (821), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851) ва деворҳои бузурги шаҳрии асрҳои миёна сохта шуданд. Рибати Сус яке аз қадимтарин ва беҳтарин рибатҳои нигоҳ дошташудаи дунёи ислом аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сус дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадил-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сус аз 271 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сус бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (Порт Эл-Кантауи, наздикии шаҳр — яке аз бузургтарин курортҳои Магриб), нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ ва бандар асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сус Фурудгоҳи байналмилалии Энфидҳа-Ҳаммамет (тахминан 60 км шимолтар), бандари баҳрӣ, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Сфакс), системи метро Sahel Metro (Сус–Маҳдия) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Сус''' (UNESCO 1988) дорои '''Рибати Сус''' (821 — қадимтарин рибати бефосила нигоҳ дошташуда), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851), Қасбаи Сус (бо манораи Калайфа), девори бузурги шаҳри асрҳои миёна ва базорҳои анъанавии 'сук' аст. '''Музейи Сус''' (дар Касбаи кӯҳна) дорои дуюм бузургтарин коллексияи мозайкаҳои римии Тунис баъд аз Бардо аст. 019k11yzu67d8kilnvgosec2rv3ozg8 1475692 1475691 2026-06-09T06:52:58Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475692 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сус (шаҳр) |номи аслӣ = سوسة / Sūsa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 45 |баландии маркази МА = 3 |аҳолӣ = 271 428 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сус''' (ба арабӣ: ''سوسة'', ''Sūsa'') — шаҳр-бандари сеюм бузургтарини [[Тунис]] дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), маркази вилояти Сус.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sousse Sousse] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Сус — соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз бузургтарин намунаҳои меъмории шаҳрии аглабидӣ дар ҷаҳон. Аҳолии шаҳр аз 271 ҳазор нафар буда, бо агломератсия аз 800 ҳазор мегузарад. Сус яке аз бузургтарин курортҳои соҳилии Тунис мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сус '''тахминан асри IX то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун Hadrumetum бунёд шуд ва баъдан зери Карфаген, [[Империяи Рум|Рум]] (Hadrumetum — яке аз бузургтарин шаҳрҳои вилояти Африка), вандалҳо ва Византия буд. '''Соли 670 пас аз бунёди Кайруан''' Сус маркази асосии бандарии Магриб — бандари байни Кайруан ва Баҳри Миёназамин — гардид.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои IX–X давраи тиллоии Сус''' буд: зери сулолаи '''Аглабидҳо''' (800–909) шаҳр бо рибат — қалъаи муҳофизатии муҷоҳидин (821), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851) ва деворҳои бузурги шаҳрии асрҳои миёна сохта шуданд. Рибати Сус яке аз қадимтарин ва беҳтарин рибатҳои нигоҳ дошташудаи дунёи ислом аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сус дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадил-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сус аз 271 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сус бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (Порт Эл-Кантауи, наздикии шаҳр — яке аз бузургтарин курортҳои Магриб), нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ ва бандар асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сус Фурудгоҳи байналмилалии Энфидҳа-Ҳаммамет (тахминан 60 км шимолтар), бандари баҳрӣ, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Сфакс), системи метро Sahel Metro (Сус–Маҳдия) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Сус''' (UNESCO 1988) дорои '''Рибати Сус''' (821 — қадимтарин рибати бефосила нигоҳ дошташуда), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851), Қасбаи Сус (бо манораи Калайфа), девори бузурги шаҳри асрҳои миёна ва базорҳои анъанавии 'сук' аст. '''Музейи Сус''' (дар Касбаи кӯҳна) дорои дуюм бузургтарин коллексияи мозайкаҳои римии Тунис баъд аз Бардо аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Кайруан]] * [[Маҳдия]] * [[Сфакс]] 18wg7jsiw7i78159jpli1j05m3a15oe 1475693 1475692 2026-06-09T06:53:11Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475693 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сус (шаҳр) |номи аслӣ = سوسة / Sūsa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 45 |баландии маркази МА = 3 |аҳолӣ = 271 428 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сус''' (ба арабӣ: ''سوسة'', ''Sūsa'') — шаҳр-бандари сеюм бузургтарини [[Тунис]] дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), маркази вилояти Сус.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sousse Sousse] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Сус — соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз бузургтарин намунаҳои меъмории шаҳрии аглабидӣ дар ҷаҳон. Аҳолии шаҳр аз 271 ҳазор нафар буда, бо агломератсия аз 800 ҳазор мегузарад. Сус яке аз бузургтарин курортҳои соҳилии Тунис мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сус '''тахминан асри IX то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун Hadrumetum бунёд шуд ва баъдан зери Карфаген, [[Империяи Рум|Рум]] (Hadrumetum — яке аз бузургтарин шаҳрҳои вилояти Африка), вандалҳо ва Византия буд. '''Соли 670 пас аз бунёди Кайруан''' Сус маркази асосии бандарии Магриб — бандари байни Кайруан ва Баҳри Миёназамин — гардид.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои IX–X давраи тиллоии Сус''' буд: зери сулолаи '''Аглабидҳо''' (800–909) шаҳр бо рибат — қалъаи муҳофизатии муҷоҳидин (821), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851) ва деворҳои бузурги шаҳрии асрҳои миёна сохта шуданд. Рибати Сус яке аз қадимтарин ва беҳтарин рибатҳои нигоҳ дошташудаи дунёи ислом аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сус дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадил-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сус аз 271 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сус бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (Порт Эл-Кантауи, наздикии шаҳр — яке аз бузургтарин курортҳои Магриб), нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ ва бандар асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сус Фурудгоҳи байналмилалии Энфидҳа-Ҳаммамет (тахминан 60 км шимолтар), бандари баҳрӣ, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Сфакс), системи метро Sahel Metro (Сус–Маҳдия) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Сус''' (UNESCO 1988) дорои '''Рибати Сус''' (821 — қадимтарин рибати бефосила нигоҳ дошташуда), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851), Қасбаи Сус (бо манораи Калайфа), девори бузурги шаҳри асрҳои миёна ва базорҳои анъанавии 'сук' аст. '''Музейи Сус''' (дар Касбаи кӯҳна) дорои дуюм бузургтарин коллексияи мозайкаҳои римии Тунис баъд аз Бардо аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Кайруан]] * [[Маҳдия]] * [[Сфакс]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 26323rvr91wrp6ad33lgrsor9orio1k 1475694 1475693 2026-06-09T06:53:24Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475694 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сус (шаҳр) |номи аслӣ = سوسة / Sūsa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 45 |баландии маркази МА = 3 |аҳолӣ = 271 428 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сус''' (ба арабӣ: ''سوسة'', ''Sūsa'') — шаҳр-бандари сеюм бузургтарини [[Тунис]] дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), маркази вилояти Сус.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sousse Sousse] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Сус — соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз бузургтарин намунаҳои меъмории шаҳрии аглабидӣ дар ҷаҳон. Аҳолии шаҳр аз 271 ҳазор нафар буда, бо агломератсия аз 800 ҳазор мегузарад. Сус яке аз бузургтарин курортҳои соҳилии Тунис мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сус '''тахминан асри IX то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун Hadrumetum бунёд шуд ва баъдан зери Карфаген, [[Империяи Рум|Рум]] (Hadrumetum — яке аз бузургтарин шаҳрҳои вилояти Африка), вандалҳо ва Византия буд. '''Соли 670 пас аз бунёди Кайруан''' Сус маркази асосии бандарии Магриб — бандари байни Кайруан ва Баҳри Миёназамин — гардид.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои IX–X давраи тиллоии Сус''' буд: зери сулолаи '''Аглабидҳо''' (800–909) шаҳр бо рибат — қалъаи муҳофизатии муҷоҳидин (821), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851) ва деворҳои бузурги шаҳрии асрҳои миёна сохта шуданд. Рибати Сус яке аз қадимтарин ва беҳтарин рибатҳои нигоҳ дошташудаи дунёи ислом аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сус дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадил-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сус аз 271 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сус бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (Порт Эл-Кантауи, наздикии шаҳр — яке аз бузургтарин курортҳои Магриб), нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ ва бандар асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сус Фурудгоҳи байналмилалии Энфидҳа-Ҳаммамет (тахминан 60 км шимолтар), бандари баҳрӣ, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Сфакс), системи метро Sahel Metro (Сус–Маҳдия) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Сус''' (UNESCO 1988) дорои '''Рибати Сус''' (821 — қадимтарин рибати бефосила нигоҳ дошташуда), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851), Қасбаи Сус (бо манораи Калайфа), девори бузурги шаҳри асрҳои миёна ва базорҳои анъанавии 'сук' аст. '''Музейи Сус''' (дар Касбаи кӯҳна) дорои дуюм бузургтарин коллексияи мозайкаҳои римии Тунис баъд аз Бардо аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Кайруан]] * [[Маҳдия]] * [[Сфакс]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sousse Сус дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/498/ Medina of Sousse — UNESCO] i5xa8smo6zb9msvqfu4gv4qzqyk1fhn 1475695 1475694 2026-06-09T06:53:37Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475695 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сус (шаҳр) |номи аслӣ = سوسة / Sūsa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 50|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 38|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 45 |баландии маркази МА = 3 |аҳолӣ = 271 428 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сус''' (ба арабӣ: ''سوسة'', ''Sūsa'') — шаҳр-бандари сеюм бузургтарини [[Тунис]] дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), маркази вилояти Сус.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sousse Sousse] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Маркази таърихии шаҳр — Мадинаи Сус — соли 1988 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуд''' ҳамчун яке аз бузургтарин намунаҳои меъмории шаҳрии аглабидӣ дар ҷаҳон. Аҳолии шаҳр аз 271 ҳазор нафар буда, бо агломератсия аз 800 ҳазор мегузарад. Сус яке аз бузургтарин курортҳои соҳилии Тунис мебошад.<ref name="brit" /> == Таърих == Сус '''тахминан асри IX то милод''' аз тарафи финикиён ҳамчун Hadrumetum бунёд шуд ва баъдан зери Карфаген, [[Империяи Рум|Рум]] (Hadrumetum — яке аз бузургтарин шаҳрҳои вилояти Африка), вандалҳо ва Византия буд. '''Соли 670 пас аз бунёди Кайруан''' Сус маркази асосии бандарии Магриб — бандари байни Кайруан ва Баҳри Миёназамин — гардид.<ref name="brit" /> '''Дар асрҳои IX–X давраи тиллоии Сус''' буд: зери сулолаи '''Аглабидҳо''' (800–909) шаҳр бо рибат — қалъаи муҳофизатии муҷоҳидин (821), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851) ва деворҳои бузурги шаҳрии асрҳои миёна сохта шуданд. Рибати Сус яке аз қадимтарин ва беҳтарин рибатҳои нигоҳ дошташудаи дунёи ислом аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сус дар канори халиҷи Ҳаммамет (Баҳри Миёназамин), дар замини ҳамвор воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк, зимистон муътадил-намӣ — мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сус аз 271 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сус бар '''сайёҳии соҳилии байналмилалӣ''' (Порт Эл-Кантауи, наздикии шаҳр — яке аз бузургтарин курортҳои Магриб), нассоҷӣ, саноати истеҳсолӣ ва бандар асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сус Фурудгоҳи байналмилалии Энфидҳа-Ҳаммамет (тахминан 60 км шимолтар), бандари баҳрӣ, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Сфакс), системи метро Sahel Metro (Сус–Маҳдия) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == '''Мадинаи Сус''' (UNESCO 1988) дорои '''Рибати Сус''' (821 — қадимтарин рибати бефосила нигоҳ дошташуда), '''Ҷомеи Бузурги Сус''' (851), Қасбаи Сус (бо манораи Калайфа), девори бузурги шаҳри асрҳои миёна ва базорҳои анъанавии 'сук' аст. '''Музейи Сус''' (дар Касбаи кӯҳна) дорои дуюм бузургтарин коллексияи мозайкаҳои римии Тунис баъд аз Бардо аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Кайруан]] * [[Маҳдия]] * [[Сфакс]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sousse Сус дар Encyclopædia Britannica] * [https://whc.unesco.org/en/list/498/ Medina of Sousse — UNESCO] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Тунис]] [[Гурӯҳ:Тунис]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] iv4r78giglpfnhphj2xe1bw6pbz8ca0 0 331944 1475696 2026-06-09T06:53:54Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475696 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сфакс |номи аслӣ = صفاقس / Ṣafāqis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 849 |масоҳат = 220 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 330 440 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сфакс''' (ба арабӣ: ''صفاقس'', ''Ṣafāqis'') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Тунис]]''' пас аз пойтахт ва маркази асосии иқтисодии ҷанубии кишвар, дар канори халиҷи Габес (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sfax Sfax] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 330 ҳазор нафар буда, бо агломератсияи Сфакси Калон аз 950 ҳазор мегузарад. Сфакс маркази асосии содироти зайтун ва маъдани фосфатии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> 6isimfu097a29allo02i7ibkrdmqgg3 1475697 1475696 2026-06-09T06:54:07Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475697 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сфакс |номи аслӣ = صفاقس / Ṣafāqis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 849 |масоҳат = 220 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 330 440 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сфакс''' (ба арабӣ: ''صفاقس'', ''Ṣafāqis'') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Тунис]]''' пас аз пойтахт ва маркази асосии иқтисодии ҷанубии кишвар, дар канори халиҷи Габес (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sfax Sfax] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 330 ҳазор нафар буда, бо агломератсияи Сфакси Калон аз 950 ҳазор мегузарад. Сфакс маркази асосии содироти зайтун ва маъдани фосфатии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сфаксро '''соли 849''' (235 ҳ.қ.) султони Аглабидҳо '''Аҳмад ибни Муҳаммад''' дар маҳалли пешини шаҳри римии Taparura бунёд кард. Зери Аглабидҳо, Фотимиён ва Ҳафсиён Сфакс ба яке аз муҳимтарин бандарҳои Магриб табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Сфакс маркази эътирозоти зидди мустамликадории Фаронса гардид; соли 1881 пас аз ҷанги шадиди шаҳрӣ фаронсавиҳо шаҳрро бо тӯпҳои баҳрӣ забт карданд. Дар асри XX Сфакс ба маркази иқтисодии асосии ҷанубии Тунис табдил ёфт. gesjq4l3m7zjznzs14m5a9ut1p30dl5 1475698 1475697 2026-06-09T06:54:20Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475698 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сфакс |номи аслӣ = صفاقس / Ṣafāqis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 849 |масоҳат = 220 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 330 440 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сфакс''' (ба арабӣ: ''صفاقس'', ''Ṣafāqis'') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Тунис]]''' пас аз пойтахт ва маркази асосии иқтисодии ҷанубии кишвар, дар канори халиҷи Габес (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sfax Sfax] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 330 ҳазор нафар буда, бо агломератсияи Сфакси Калон аз 950 ҳазор мегузарад. Сфакс маркази асосии содироти зайтун ва маъдани фосфатии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сфаксро '''соли 849''' (235 ҳ.қ.) султони Аглабидҳо '''Аҳмад ибни Муҳаммад''' дар маҳалли пешини шаҳри римии Taparura бунёд кард. Зери Аглабидҳо, Фотимиён ва Ҳафсиён Сфакс ба яке аз муҳимтарин бандарҳои Магриб табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Сфакс маркази эътирозоти зидди мустамликадории Фаронса гардид; соли 1881 пас аз ҷанги шадиди шаҳрӣ фаронсавиҳо шаҳрро бо тӯпҳои баҳрӣ забт карданд. Дар асри XX Сфакс ба маркази иқтисодии асосии ҷанубии Тунис табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сфакс дар канори халиҷи Габес, дар замини ҳамвори биёбонии нимхушк воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. atvy29v8e8gl6aupcc1qo8t0oh63zo6 1475699 1475698 2026-06-09T06:54:33Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475699 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сфакс |номи аслӣ = صفاقس / Ṣafāqis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 849 |масоҳат = 220 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 330 440 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сфакс''' (ба арабӣ: ''صفاقس'', ''Ṣafāqis'') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Тунис]]''' пас аз пойтахт ва маркази асосии иқтисодии ҷанубии кишвар, дар канори халиҷи Габес (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sfax Sfax] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 330 ҳазор нафар буда, бо агломератсияи Сфакси Калон аз 950 ҳазор мегузарад. Сфакс маркази асосии содироти зайтун ва маъдани фосфатии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сфаксро '''соли 849''' (235 ҳ.қ.) султони Аглабидҳо '''Аҳмад ибни Муҳаммад''' дар маҳалли пешини шаҳри римии Taparura бунёд кард. Зери Аглабидҳо, Фотимиён ва Ҳафсиён Сфакс ба яке аз муҳимтарин бандарҳои Магриб табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Сфакс маркази эътирозоти зидди мустамликадории Фаронса гардид; соли 1881 пас аз ҷанги шадиди шаҳрӣ фаронсавиҳо шаҳрро бо тӯпҳои баҳрӣ забт карданд. Дар асри XX Сфакс ба маркази иқтисодии асосии ҷанубии Тунис табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сфакс дар канори халиҷи Габес, дар замини ҳамвори биёбонии нимхушк воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сфакс аз 330 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ-сафоқисӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> Сафоқисиҳо бо лаҳҷаи беҳамтои худ ва ҳунармандии тиҷории анъанавии худ машҳуранд. 1ej9w85nn6jwqgrjwq2chpt3yt0xaat 1475700 1475699 2026-06-09T06:54:46Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475700 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сфакс |номи аслӣ = صفاقس / Ṣafāqis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 849 |масоҳат = 220 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 330 440 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сфакс''' (ба арабӣ: ''صفاقس'', ''Ṣafāqis'') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Тунис]]''' пас аз пойтахт ва маркази асосии иқтисодии ҷанубии кишвар, дар канори халиҷи Габес (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sfax Sfax] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 330 ҳазор нафар буда, бо агломератсияи Сфакси Калон аз 950 ҳазор мегузарад. Сфакс маркази асосии содироти зайтун ва маъдани фосфатии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сфаксро '''соли 849''' (235 ҳ.қ.) султони Аглабидҳо '''Аҳмад ибни Муҳаммад''' дар маҳалли пешини шаҳри римии Taparura бунёд кард. Зери Аглабидҳо, Фотимиён ва Ҳафсиён Сфакс ба яке аз муҳимтарин бандарҳои Магриб табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Сфакс маркази эътирозоти зидди мустамликадории Фаронса гардид; соли 1881 пас аз ҷанги шадиди шаҳрӣ фаронсавиҳо шаҳрро бо тӯпҳои баҳрӣ забт карданд. Дар асри XX Сфакс ба маркази иқтисодии асосии ҷанубии Тунис табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сфакс дар канори халиҷи Габес, дар замини ҳамвори биёбонии нимхушк воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сфакс аз 330 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ-сафоқисӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> Сафоқисиҳо бо лаҳҷаи беҳамтои худ ва ҳунармандии тиҷории анъанавии худ машҳуранд. == Иқтисод == Сфакс пойтахти иқтисодии ҷанубии Тунис мебошад: '''бандари Сфакс''' (бузургтарин бандари содиротии Тунис барои зайтун ва фосфат), саноати истеҳсолӣ, моҳигирӣ (Сфакс яке аз марказҳои моҳигирии Магриб), коркарди равғани зайтун (минтақаи Сфакс ва Сахел аз бузургтарин истеҳсолкунандагони равғани зайтуни ҷаҳон) сектори асосианд. 36cju0az2m0ak31j0akq700kv07akva 1475701 1475700 2026-06-09T06:54:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475701 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сфакс |номи аслӣ = صفاقس / Ṣafāqis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 849 |масоҳат = 220 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 330 440 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сфакс''' (ба арабӣ: ''صفاقس'', ''Ṣafāqis'') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Тунис]]''' пас аз пойтахт ва маркази асосии иқтисодии ҷанубии кишвар, дар канори халиҷи Габес (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sfax Sfax] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 330 ҳазор нафар буда, бо агломератсияи Сфакси Калон аз 950 ҳазор мегузарад. Сфакс маркази асосии содироти зайтун ва маъдани фосфатии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сфаксро '''соли 849''' (235 ҳ.қ.) султони Аглабидҳо '''Аҳмад ибни Муҳаммад''' дар маҳалли пешини шаҳри римии Taparura бунёд кард. Зери Аглабидҳо, Фотимиён ва Ҳафсиён Сфакс ба яке аз муҳимтарин бандарҳои Магриб табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Сфакс маркази эътирозоти зидди мустамликадории Фаронса гардид; соли 1881 пас аз ҷанги шадиди шаҳрӣ фаронсавиҳо шаҳрро бо тӯпҳои баҳрӣ забт карданд. Дар асри XX Сфакс ба маркази иқтисодии асосии ҷанубии Тунис табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сфакс дар канори халиҷи Габес, дар замини ҳамвори биёбонии нимхушк воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сфакс аз 330 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ-сафоқисӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> Сафоқисиҳо бо лаҳҷаи беҳамтои худ ва ҳунармандии тиҷории анъанавии худ машҳуранд. == Иқтисод == Сфакс пойтахти иқтисодии ҷанубии Тунис мебошад: '''бандари Сфакс''' (бузургтарин бандари содиротии Тунис барои зайтун ва фосфат), саноати истеҳсолӣ, моҳигирӣ (Сфакс яке аз марказҳои моҳигирии Магриб), коркарди равғани зайтун (минтақаи Сфакс ва Сахел аз бузургтарин истеҳсолкунандагони равғани зайтуни ҷаҳон) сектори асосианд. == Нақлиёт == Дар Сфакс '''Фурудгоҳи байналмилалии Сфакс-Тина''', бандари бузурги баҳрӣ, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Сфакс) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. sts50kxojn1in3plw8yycfrgla2l8w3 1475702 1475701 2026-06-09T06:55:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475702 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сфакс |номи аслӣ = صفاقس / Ṣafāqis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 849 |масоҳат = 220 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 330 440 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сфакс''' (ба арабӣ: ''صفاقس'', ''Ṣafāqis'') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Тунис]]''' пас аз пойтахт ва маркази асосии иқтисодии ҷанубии кишвар, дар канори халиҷи Габес (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sfax Sfax] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 330 ҳазор нафар буда, бо агломератсияи Сфакси Калон аз 950 ҳазор мегузарад. Сфакс маркази асосии содироти зайтун ва маъдани фосфатии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сфаксро '''соли 849''' (235 ҳ.қ.) султони Аглабидҳо '''Аҳмад ибни Муҳаммад''' дар маҳалли пешини шаҳри римии Taparura бунёд кард. Зери Аглабидҳо, Фотимиён ва Ҳафсиён Сфакс ба яке аз муҳимтарин бандарҳои Магриб табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Сфакс маркази эътирозоти зидди мустамликадории Фаронса гардид; соли 1881 пас аз ҷанги шадиди шаҳрӣ фаронсавиҳо шаҳрро бо тӯпҳои баҳрӣ забт карданд. Дар асри XX Сфакс ба маркази иқтисодии асосии ҷанубии Тунис табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сфакс дар канори халиҷи Габес, дар замини ҳамвори биёбонии нимхушк воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сфакс аз 330 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ-сафоқисӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> Сафоқисиҳо бо лаҳҷаи беҳамтои худ ва ҳунармандии тиҷории анъанавии худ машҳуранд. == Иқтисод == Сфакс пойтахти иқтисодии ҷанубии Тунис мебошад: '''бандари Сфакс''' (бузургтарин бандари содиротии Тунис барои зайтун ва фосфат), саноати истеҳсолӣ, моҳигирӣ (Сфакс яке аз марказҳои моҳигирии Магриб), коркарди равғани зайтун (минтақаи Сфакс ва Сахел аз бузургтарин истеҳсолкунандагони равғани зайтуни ҷаҳон) сектори асосианд. == Нақлиёт == Дар Сфакс '''Фурудгоҳи байналмилалии Сфакс-Тина''', бандари бузурги баҳрӣ, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Сфакс) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сфакс (Мадинаи Сфакс) дорои '''девори бузурги асрҳои IX''' (яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаҳои Магриб), '''Ҷомеи Бузурги Сфакс''' (асри IX), Қасбаи Сфакс ва базорҳои анъанавӣ мебошад. Сфакс маркази муҳими адабиёти арабӣ-тунисӣ — нависандаи бузурги асри XX '''Махмуд Масадӣ''' аз ҳамин шаҳр аст. 3zzkhgtkwfcc94z5gqmb5hb7n9ie65r 1475703 1475702 2026-06-09T06:55:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475703 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сфакс |номи аслӣ = صفاقس / Ṣafāqis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 849 |масоҳат = 220 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 330 440 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сфакс''' (ба арабӣ: ''صفاقس'', ''Ṣafāqis'') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Тунис]]''' пас аз пойтахт ва маркази асосии иқтисодии ҷанубии кишвар, дар канори халиҷи Габес (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sfax Sfax] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 330 ҳазор нафар буда, бо агломератсияи Сфакси Калон аз 950 ҳазор мегузарад. Сфакс маркази асосии содироти зайтун ва маъдани фосфатии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сфаксро '''соли 849''' (235 ҳ.қ.) султони Аглабидҳо '''Аҳмад ибни Муҳаммад''' дар маҳалли пешини шаҳри римии Taparura бунёд кард. Зери Аглабидҳо, Фотимиён ва Ҳафсиён Сфакс ба яке аз муҳимтарин бандарҳои Магриб табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Сфакс маркази эътирозоти зидди мустамликадории Фаронса гардид; соли 1881 пас аз ҷанги шадиди шаҳрӣ фаронсавиҳо шаҳрро бо тӯпҳои баҳрӣ забт карданд. Дар асри XX Сфакс ба маркази иқтисодии асосии ҷанубии Тунис табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сфакс дар канори халиҷи Габес, дар замини ҳамвори биёбонии нимхушк воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сфакс аз 330 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ-сафоқисӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> Сафоқисиҳо бо лаҳҷаи беҳамтои худ ва ҳунармандии тиҷории анъанавии худ машҳуранд. == Иқтисод == Сфакс пойтахти иқтисодии ҷанубии Тунис мебошад: '''бандари Сфакс''' (бузургтарин бандари содиротии Тунис барои зайтун ва фосфат), саноати истеҳсолӣ, моҳигирӣ (Сфакс яке аз марказҳои моҳигирии Магриб), коркарди равғани зайтун (минтақаи Сфакс ва Сахел аз бузургтарин истеҳсолкунандагони равғани зайтуни ҷаҳон) сектори асосианд. == Нақлиёт == Дар Сфакс '''Фурудгоҳи байналмилалии Сфакс-Тина''', бандари бузурги баҳрӣ, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Сфакс) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сфакс (Мадинаи Сфакс) дорои '''девори бузурги асрҳои IX''' (яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаҳои Магриб), '''Ҷомеи Бузурги Сфакс''' (асри IX), Қасбаи Сфакс ва базорҳои анъанавӣ мебошад. Сфакс маркази муҳими адабиёти арабӣ-тунисӣ — нависандаи бузурги асри XX '''Махмуд Масадӣ''' аз ҳамин шаҳр аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Сус (шаҳр)|Сус]] * [[Габес]] anms4uarywirovkxtgf2u0m1bc9j5cc 1475704 1475703 2026-06-09T06:55:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475704 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сфакс |номи аслӣ = صفاقس / Ṣafāqis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 849 |масоҳат = 220 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 330 440 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сфакс''' (ба арабӣ: ''صفاقس'', ''Ṣafāqis'') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Тунис]]''' пас аз пойтахт ва маркази асосии иқтисодии ҷанубии кишвар, дар канори халиҷи Габес (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sfax Sfax] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 330 ҳазор нафар буда, бо агломератсияи Сфакси Калон аз 950 ҳазор мегузарад. Сфакс маркази асосии содироти зайтун ва маъдани фосфатии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сфаксро '''соли 849''' (235 ҳ.қ.) султони Аглабидҳо '''Аҳмад ибни Муҳаммад''' дар маҳалли пешини шаҳри римии Taparura бунёд кард. Зери Аглабидҳо, Фотимиён ва Ҳафсиён Сфакс ба яке аз муҳимтарин бандарҳои Магриб табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Сфакс маркази эътирозоти зидди мустамликадории Фаронса гардид; соли 1881 пас аз ҷанги шадиди шаҳрӣ фаронсавиҳо шаҳрро бо тӯпҳои баҳрӣ забт карданд. Дар асри XX Сфакс ба маркази иқтисодии асосии ҷанубии Тунис табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сфакс дар канори халиҷи Габес, дар замини ҳамвори биёбонии нимхушк воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сфакс аз 330 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ-сафоқисӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> Сафоқисиҳо бо лаҳҷаи беҳамтои худ ва ҳунармандии тиҷории анъанавии худ машҳуранд. == Иқтисод == Сфакс пойтахти иқтисодии ҷанубии Тунис мебошад: '''бандари Сфакс''' (бузургтарин бандари содиротии Тунис барои зайтун ва фосфат), саноати истеҳсолӣ, моҳигирӣ (Сфакс яке аз марказҳои моҳигирии Магриб), коркарди равғани зайтун (минтақаи Сфакс ва Сахел аз бузургтарин истеҳсолкунандагони равғани зайтуни ҷаҳон) сектори асосианд. == Нақлиёт == Дар Сфакс '''Фурудгоҳи байналмилалии Сфакс-Тина''', бандари бузурги баҳрӣ, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Сфакс) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сфакс (Мадинаи Сфакс) дорои '''девори бузурги асрҳои IX''' (яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаҳои Магриб), '''Ҷомеи Бузурги Сфакс''' (асри IX), Қасбаи Сфакс ва базорҳои анъанавӣ мебошад. Сфакс маркази муҳими адабиёти арабӣ-тунисӣ — нависандаи бузурги асри XX '''Махмуд Масадӣ''' аз ҳамин шаҳр аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Сус (шаҳр)|Сус]] * [[Габес]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} ec0rgt2yjotu1q7kir03xulx15e38a4 1475705 1475704 2026-06-09T06:55:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475705 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сфакс |номи аслӣ = صفاقس / Ṣafāqis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 849 |масоҳат = 220 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 330 440 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сфакс''' (ба арабӣ: ''صفاقس'', ''Ṣafāqis'') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Тунис]]''' пас аз пойтахт ва маркази асосии иқтисодии ҷанубии кишвар, дар канори халиҷи Габес (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sfax Sfax] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 330 ҳазор нафар буда, бо агломератсияи Сфакси Калон аз 950 ҳазор мегузарад. Сфакс маркази асосии содироти зайтун ва маъдани фосфатии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сфаксро '''соли 849''' (235 ҳ.қ.) султони Аглабидҳо '''Аҳмад ибни Муҳаммад''' дар маҳалли пешини шаҳри римии Taparura бунёд кард. Зери Аглабидҳо, Фотимиён ва Ҳафсиён Сфакс ба яке аз муҳимтарин бандарҳои Магриб табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Сфакс маркази эътирозоти зидди мустамликадории Фаронса гардид; соли 1881 пас аз ҷанги шадиди шаҳрӣ фаронсавиҳо шаҳрро бо тӯпҳои баҳрӣ забт карданд. Дар асри XX Сфакс ба маркази иқтисодии асосии ҷанубии Тунис табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сфакс дар канори халиҷи Габес, дар замини ҳамвори биёбонии нимхушк воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сфакс аз 330 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ-сафоқисӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> Сафоқисиҳо бо лаҳҷаи беҳамтои худ ва ҳунармандии тиҷории анъанавии худ машҳуранд. == Иқтисод == Сфакс пойтахти иқтисодии ҷанубии Тунис мебошад: '''бандари Сфакс''' (бузургтарин бандари содиротии Тунис барои зайтун ва фосфат), саноати истеҳсолӣ, моҳигирӣ (Сфакс яке аз марказҳои моҳигирии Магриб), коркарди равғани зайтун (минтақаи Сфакс ва Сахел аз бузургтарин истеҳсолкунандагони равғани зайтуни ҷаҳон) сектори асосианд. == Нақлиёт == Дар Сфакс '''Фурудгоҳи байналмилалии Сфакс-Тина''', бандари бузурги баҳрӣ, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Сфакс) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сфакс (Мадинаи Сфакс) дорои '''девори бузурги асрҳои IX''' (яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаҳои Магриб), '''Ҷомеи Бузурги Сфакс''' (асри IX), Қасбаи Сфакс ва базорҳои анъанавӣ мебошад. Сфакс маркази муҳими адабиёти арабӣ-тунисӣ — нависандаи бузурги асри XX '''Махмуд Масадӣ''' аз ҳамин шаҳр аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Сус (шаҳр)|Сус]] * [[Габес]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sfax Сфакс дар Encyclopædia Britannica] 67ktmjd0bpz41x6u3w8ga57pt60f0ei 1475706 1475705 2026-06-09T06:56:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475706 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сфакс |номи аслӣ = صفاقس / Ṣafāqis |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 44|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 10|lon_min = 46|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 849 |масоҳат = 220 |баландии маркази МА = 13 |аҳолӣ = 330 440 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сфакс''' (ба арабӣ: ''صفاقس'', ''Ṣafāqis'') — '''дуюм бузургтарин шаҳри [[Тунис]]''' пас аз пойтахт ва маркази асосии иқтисодии ҷанубии кишвар, дар канори халиҷи Габес (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sfax Sfax] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 330 ҳазор нафар буда, бо агломератсияи Сфакси Калон аз 950 ҳазор мегузарад. Сфакс маркази асосии содироти зайтун ва маъдани фосфатии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сфаксро '''соли 849''' (235 ҳ.қ.) султони Аглабидҳо '''Аҳмад ибни Муҳаммад''' дар маҳалли пешини шаҳри римии Taparura бунёд кард. Зери Аглабидҳо, Фотимиён ва Ҳафсиён Сфакс ба яке аз муҳимтарин бандарҳои Магриб табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асри XIX Сфакс маркази эътирозоти зидди мустамликадории Фаронса гардид; соли 1881 пас аз ҷанги шадиди шаҳрӣ фаронсавиҳо шаҳрро бо тӯпҳои баҳрӣ забт карданд. Дар асри XX Сфакс ба маркази иқтисодии асосии ҷанубии Тунис табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сфакс дар канори халиҷи Габес, дар замини ҳамвори биёбонии нимхушк воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сфакс аз 330 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ-сафоқисӣ ҳастанд.<ref name="brit" /> Сафоқисиҳо бо лаҳҷаи беҳамтои худ ва ҳунармандии тиҷории анъанавии худ машҳуранд. == Иқтисод == Сфакс пойтахти иқтисодии ҷанубии Тунис мебошад: '''бандари Сфакс''' (бузургтарин бандари содиротии Тунис барои зайтун ва фосфат), саноати истеҳсолӣ, моҳигирӣ (Сфакс яке аз марказҳои моҳигирии Магриб), коркарди равғани зайтун (минтақаи Сфакс ва Сахел аз бузургтарин истеҳсолкунандагони равғани зайтуни ҷаҳон) сектори асосианд. == Нақлиёт == Дар Сфакс '''Фурудгоҳи байналмилалии Сфакс-Тина''', бандари бузурги баҳрӣ, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Сус–Сфакс) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Сфакс (Мадинаи Сфакс) дорои '''девори бузурги асрҳои IX''' (яке аз беҳтарин нигоҳ дошташудаҳои Магриб), '''Ҷомеи Бузурги Сфакс''' (асри IX), Қасбаи Сфакс ва базорҳои анъанавӣ мебошад. Сфакс маркази муҳими адабиёти арабӣ-тунисӣ — нависандаи бузурги асри XX '''Махмуд Масадӣ''' аз ҳамин шаҳр аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Сус (шаҳр)|Сус]] * [[Габес]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sfax Сфакс дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Тунис]] [[Гурӯҳ:Тунис]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] q5d7rf08o5pvngvesres0sgk6ek5l4p 0 331945 1475707 2026-06-09T06:56:21Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475707 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бизерта |номи аслӣ = بنزرت / Banzart |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 142 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Бизерта''' (ба арабӣ: ''بنزرت'', ''Banzart''; ба фаронсавӣ: ''Bizerte'') — шаҳри шимоли [[Тунис]] ва '''шимолтарин шаҳри Африқо''', дар канори Баҳри Миёназамин, дар маҳалли пайвасти халиҷи Бизерта бо кӯли Бизерта воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bizerte Bizerte] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 142 ҳазор нафар буда, Бизерта маркази муҳими бандарӣ ва истеҳсоли симон, оҳан ва нассоҷӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> 36m9r0g7h0mu9ajjnj2pfcfue4jj5o5 1475708 1475707 2026-06-09T06:56:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475708 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бизерта |номи аслӣ = بنزرت / Banzart |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 142 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Бизерта''' (ба арабӣ: ''بنزرت'', ''Banzart''; ба фаронсавӣ: ''Bizerte'') — шаҳри шимоли [[Тунис]] ва '''шимолтарин шаҳри Африқо''', дар канори Баҳри Миёназамин, дар маҳалли пайвасти халиҷи Бизерта бо кӯли Бизерта воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bizerte Bizerte] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 142 ҳазор нафар буда, Бизерта маркази муҳими бандарӣ ва истеҳсоли симон, оҳан ва нассоҷӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бизерта дар асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун Hippo Diarrhytus бунёд шуд; баъдан зери Карфаген ва Рум (бо номи Hippo Zarytus) ба яке аз бузургтарин бандарҳои Африқои Шимолӣ табдил ёфт. Соли 661 шаҳрро арабҳо забт карданд ва ба номи Banzart (аз баҳри тангия) номиданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Бизерта '''яке аз бузургтарин пойгоҳҳои ҳарбию баҳрии Фаронса дар Африқо''' буд. Пас аз истиқлоли Тунис (1956) фаронсавиҳо аз шаҳр ва пойгоҳ нарафтанд; соли 1961 рӯй дод '''ҷанги Бизерта''' (19–24 июли 1961) — артиши Тунис кӯшиш кард пойгоҳи фаронсавиро аз даст бигирад, аммо ҷанг бо 670 ҳалок-яманӣ ва 24 фаронсавӣ ба охир расид. Соли 1963 фаронсавиҳо расман шаҳрро тарк карданд. 4rgfsnmpne44osxirppcmivtear56ii 1475709 1475708 2026-06-09T06:56:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475709 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бизерта |номи аслӣ = بنزرت / Banzart |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 142 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Бизерта''' (ба арабӣ: ''بنزرت'', ''Banzart''; ба фаронсавӣ: ''Bizerte'') — шаҳри шимоли [[Тунис]] ва '''шимолтарин шаҳри Африқо''', дар канори Баҳри Миёназамин, дар маҳалли пайвасти халиҷи Бизерта бо кӯли Бизерта воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bizerte Bizerte] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 142 ҳазор нафар буда, Бизерта маркази муҳими бандарӣ ва истеҳсоли симон, оҳан ва нассоҷӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бизерта дар асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун Hippo Diarrhytus бунёд шуд; баъдан зери Карфаген ва Рум (бо номи Hippo Zarytus) ба яке аз бузургтарин бандарҳои Африқои Шимолӣ табдил ёфт. Соли 661 шаҳрро арабҳо забт карданд ва ба номи Banzart (аз баҳри тангия) номиданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Бизерта '''яке аз бузургтарин пойгоҳҳои ҳарбию баҳрии Фаронса дар Африқо''' буд. Пас аз истиқлоли Тунис (1956) фаронсавиҳо аз шаҳр ва пойгоҳ нарафтанд; соли 1961 рӯй дод '''ҷанги Бизерта''' (19–24 июли 1961) — артиши Тунис кӯшиш кард пойгоҳи фаронсавиро аз даст бигирад, аммо ҷанг бо 670 ҳалок-яманӣ ва 24 фаронсавӣ ба охир расид. Соли 1963 фаронсавиҳо расман шаҳрро тарк карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бизерта дар маҳалли пайвасти кӯли Бизерта (Лагунаи Бизерта) бо халиҷи Бизерта (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. gsgpeso9fphp0zdxfbb4wn83p8mk77t 1475710 1475709 2026-06-09T06:56:59Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475710 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бизерта |номи аслӣ = بنزرت / Banzart |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 142 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Бизерта''' (ба арабӣ: ''بنزرت'', ''Banzart''; ба фаронсавӣ: ''Bizerte'') — шаҳри шимоли [[Тунис]] ва '''шимолтарин шаҳри Африқо''', дар канори Баҳри Миёназамин, дар маҳалли пайвасти халиҷи Бизерта бо кӯли Бизерта воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bizerte Bizerte] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 142 ҳазор нафар буда, Бизерта маркази муҳими бандарӣ ва истеҳсоли симон, оҳан ва нассоҷӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бизерта дар асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун Hippo Diarrhytus бунёд шуд; баъдан зери Карфаген ва Рум (бо номи Hippo Zarytus) ба яке аз бузургтарин бандарҳои Африқои Шимолӣ табдил ёфт. Соли 661 шаҳрро арабҳо забт карданд ва ба номи Banzart (аз баҳри тангия) номиданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Бизерта '''яке аз бузургтарин пойгоҳҳои ҳарбию баҳрии Фаронса дар Африқо''' буд. Пас аз истиқлоли Тунис (1956) фаронсавиҳо аз шаҳр ва пойгоҳ нарафтанд; соли 1961 рӯй дод '''ҷанги Бизерта''' (19–24 июли 1961) — артиши Тунис кӯшиш кард пойгоҳи фаронсавиро аз даст бигирад, аммо ҷанг бо 670 ҳалок-яманӣ ва 24 фаронсавӣ ба охир расид. Соли 1963 фаронсавиҳо расман шаҳрро тарк карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бизерта дар маҳалли пайвасти кӯли Бизерта (Лагунаи Бизерта) бо халиҷи Бизерта (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Бизерта аз 142 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> cap1pqfxsvfe9f7n9ooc31fgc631bhx 1475711 1475710 2026-06-09T06:57:12Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475711 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бизерта |номи аслӣ = بنزرت / Banzart |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 142 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Бизерта''' (ба арабӣ: ''بنزرت'', ''Banzart''; ба фаронсавӣ: ''Bizerte'') — шаҳри шимоли [[Тунис]] ва '''шимолтарин шаҳри Африқо''', дар канори Баҳри Миёназамин, дар маҳалли пайвасти халиҷи Бизерта бо кӯли Бизерта воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bizerte Bizerte] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 142 ҳазор нафар буда, Бизерта маркази муҳими бандарӣ ва истеҳсоли симон, оҳан ва нассоҷӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бизерта дар асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун Hippo Diarrhytus бунёд шуд; баъдан зери Карфаген ва Рум (бо номи Hippo Zarytus) ба яке аз бузургтарин бандарҳои Африқои Шимолӣ табдил ёфт. Соли 661 шаҳрро арабҳо забт карданд ва ба номи Banzart (аз баҳри тангия) номиданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Бизерта '''яке аз бузургтарин пойгоҳҳои ҳарбию баҳрии Фаронса дар Африқо''' буд. Пас аз истиқлоли Тунис (1956) фаронсавиҳо аз шаҳр ва пойгоҳ нарафтанд; соли 1961 рӯй дод '''ҷанги Бизерта''' (19–24 июли 1961) — артиши Тунис кӯшиш кард пойгоҳи фаронсавиро аз даст бигирад, аммо ҷанг бо 670 ҳалок-яманӣ ва 24 фаронсавӣ ба охир расид. Соли 1963 фаронсавиҳо расман шаҳрро тарк карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бизерта дар маҳалли пайвасти кӯли Бизерта (Лагунаи Бизерта) бо халиҷи Бизерта (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Бизерта аз 142 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Бизерта бар бандар, саноати истеҳсолӣ (симон, оҳан, нассоҷӣ), палоишгоҳи нафти Бизерта-Метуса (яке аз ду палоишгоҳи нафти Тунис) ва сайёҳии соҳилӣ асос меёбад. glnypiwoh4wbixfhgwdxj4mion1mhqv 1475712 1475711 2026-06-09T06:57:25Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475712 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бизерта |номи аслӣ = بنزرت / Banzart |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 142 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Бизерта''' (ба арабӣ: ''بنزرت'', ''Banzart''; ба фаронсавӣ: ''Bizerte'') — шаҳри шимоли [[Тунис]] ва '''шимолтарин шаҳри Африқо''', дар канори Баҳри Миёназамин, дар маҳалли пайвасти халиҷи Бизерта бо кӯли Бизерта воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bizerte Bizerte] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 142 ҳазор нафар буда, Бизерта маркази муҳими бандарӣ ва истеҳсоли симон, оҳан ва нассоҷӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бизерта дар асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун Hippo Diarrhytus бунёд шуд; баъдан зери Карфаген ва Рум (бо номи Hippo Zarytus) ба яке аз бузургтарин бандарҳои Африқои Шимолӣ табдил ёфт. Соли 661 шаҳрро арабҳо забт карданд ва ба номи Banzart (аз баҳри тангия) номиданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Бизерта '''яке аз бузургтарин пойгоҳҳои ҳарбию баҳрии Фаронса дар Африқо''' буд. Пас аз истиқлоли Тунис (1956) фаронсавиҳо аз шаҳр ва пойгоҳ нарафтанд; соли 1961 рӯй дод '''ҷанги Бизерта''' (19–24 июли 1961) — артиши Тунис кӯшиш кард пойгоҳи фаронсавиро аз даст бигирад, аммо ҷанг бо 670 ҳалок-яманӣ ва 24 фаронсавӣ ба охир расид. Соли 1963 фаронсавиҳо расман шаҳрро тарк карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бизерта дар маҳалли пайвасти кӯли Бизерта (Лагунаи Бизерта) бо халиҷи Бизерта (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Бизерта аз 142 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Бизерта бар бандар, саноати истеҳсолӣ (симон, оҳан, нассоҷӣ), палоишгоҳи нафти Бизерта-Метуса (яке аз ду палоишгоҳи нафти Тунис) ва сайёҳии соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Бизерта бандари баҳрии бузург, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Бизерта) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. f12g5965e49ukwbq5oaxqhjmnd8hegs 1475713 1475712 2026-06-09T06:57:38Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475713 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бизерта |номи аслӣ = بنزرت / Banzart |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 142 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Бизерта''' (ба арабӣ: ''بنزرت'', ''Banzart''; ба фаронсавӣ: ''Bizerte'') — шаҳри шимоли [[Тунис]] ва '''шимолтарин шаҳри Африқо''', дар канори Баҳри Миёназамин, дар маҳалли пайвасти халиҷи Бизерта бо кӯли Бизерта воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bizerte Bizerte] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 142 ҳазор нафар буда, Бизерта маркази муҳими бандарӣ ва истеҳсоли симон, оҳан ва нассоҷӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бизерта дар асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун Hippo Diarrhytus бунёд шуд; баъдан зери Карфаген ва Рум (бо номи Hippo Zarytus) ба яке аз бузургтарин бандарҳои Африқои Шимолӣ табдил ёфт. Соли 661 шаҳрро арабҳо забт карданд ва ба номи Banzart (аз баҳри тангия) номиданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Бизерта '''яке аз бузургтарин пойгоҳҳои ҳарбию баҳрии Фаронса дар Африқо''' буд. Пас аз истиқлоли Тунис (1956) фаронсавиҳо аз шаҳр ва пойгоҳ нарафтанд; соли 1961 рӯй дод '''ҷанги Бизерта''' (19–24 июли 1961) — артиши Тунис кӯшиш кард пойгоҳи фаронсавиро аз даст бигирад, аммо ҷанг бо 670 ҳалок-яманӣ ва 24 фаронсавӣ ба охир расид. Соли 1963 фаронсавиҳо расман шаҳрро тарк карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бизерта дар маҳалли пайвасти кӯли Бизерта (Лагунаи Бизерта) бо халиҷи Бизерта (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Бизерта аз 142 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Бизерта бар бандар, саноати истеҳсолӣ (симон, оҳан, нассоҷӣ), палоишгоҳи нафти Бизерта-Метуса (яке аз ду палоишгоҳи нафти Тунис) ва сайёҳии соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Бизерта бандари баҳрии бузург, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Бизерта) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Бизерта дорои '''бандари кӯҳнаи Бизерта''' (бо қайиқҳои моҳигирии анъанавӣ ва биноҳои сафеду кабуди соҳилӣ), Касбаи Бизерта (асри XVII), масҷидҳои таърихӣ ва пали шинокунанди Бизерта (Pont de Bizerte) машҳур аст. bbiammwoah7bgvj8dmoaih8om5293s5 1475714 1475713 2026-06-09T06:57:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475714 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бизерта |номи аслӣ = بنزرت / Banzart |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 142 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Бизерта''' (ба арабӣ: ''بنزرت'', ''Banzart''; ба фаронсавӣ: ''Bizerte'') — шаҳри шимоли [[Тунис]] ва '''шимолтарин шаҳри Африқо''', дар канори Баҳри Миёназамин, дар маҳалли пайвасти халиҷи Бизерта бо кӯли Бизерта воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bizerte Bizerte] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 142 ҳазор нафар буда, Бизерта маркази муҳими бандарӣ ва истеҳсоли симон, оҳан ва нассоҷӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бизерта дар асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун Hippo Diarrhytus бунёд шуд; баъдан зери Карфаген ва Рум (бо номи Hippo Zarytus) ба яке аз бузургтарин бандарҳои Африқои Шимолӣ табдил ёфт. Соли 661 шаҳрро арабҳо забт карданд ва ба номи Banzart (аз баҳри тангия) номиданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Бизерта '''яке аз бузургтарин пойгоҳҳои ҳарбию баҳрии Фаронса дар Африқо''' буд. Пас аз истиқлоли Тунис (1956) фаронсавиҳо аз шаҳр ва пойгоҳ нарафтанд; соли 1961 рӯй дод '''ҷанги Бизерта''' (19–24 июли 1961) — артиши Тунис кӯшиш кард пойгоҳи фаронсавиро аз даст бигирад, аммо ҷанг бо 670 ҳалок-яманӣ ва 24 фаронсавӣ ба охир расид. Соли 1963 фаронсавиҳо расман шаҳрро тарк карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бизерта дар маҳалли пайвасти кӯли Бизерта (Лагунаи Бизерта) бо халиҷи Бизерта (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Бизерта аз 142 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Бизерта бар бандар, саноати истеҳсолӣ (симон, оҳан, нассоҷӣ), палоишгоҳи нафти Бизерта-Метуса (яке аз ду палоишгоҳи нафти Тунис) ва сайёҳии соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Бизерта бандари баҳрии бузург, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Бизерта) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Бизерта дорои '''бандари кӯҳнаи Бизерта''' (бо қайиқҳои моҳигирии анъанавӣ ва биноҳои сафеду кабуди соҳилӣ), Касбаи Бизерта (асри XVII), масҷидҳои таърихӣ ва пали шинокунанди Бизерта (Pont de Bizerte) машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Баҳри Миёназамин]] e2ofazne1p7ghaw6vnfwulnf0ncrohy 1475715 1475714 2026-06-09T06:58:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475715 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бизерта |номи аслӣ = بنزرت / Banzart |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 142 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Бизерта''' (ба арабӣ: ''بنزرت'', ''Banzart''; ба фаронсавӣ: ''Bizerte'') — шаҳри шимоли [[Тунис]] ва '''шимолтарин шаҳри Африқо''', дар канори Баҳри Миёназамин, дар маҳалли пайвасти халиҷи Бизерта бо кӯли Бизерта воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bizerte Bizerte] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 142 ҳазор нафар буда, Бизерта маркази муҳими бандарӣ ва истеҳсоли симон, оҳан ва нассоҷӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бизерта дар асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун Hippo Diarrhytus бунёд шуд; баъдан зери Карфаген ва Рум (бо номи Hippo Zarytus) ба яке аз бузургтарин бандарҳои Африқои Шимолӣ табдил ёфт. Соли 661 шаҳрро арабҳо забт карданд ва ба номи Banzart (аз баҳри тангия) номиданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Бизерта '''яке аз бузургтарин пойгоҳҳои ҳарбию баҳрии Фаронса дар Африқо''' буд. Пас аз истиқлоли Тунис (1956) фаронсавиҳо аз шаҳр ва пойгоҳ нарафтанд; соли 1961 рӯй дод '''ҷанги Бизерта''' (19–24 июли 1961) — артиши Тунис кӯшиш кард пойгоҳи фаронсавиро аз даст бигирад, аммо ҷанг бо 670 ҳалок-яманӣ ва 24 фаронсавӣ ба охир расид. Соли 1963 фаронсавиҳо расман шаҳрро тарк карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бизерта дар маҳалли пайвасти кӯли Бизерта (Лагунаи Бизерта) бо халиҷи Бизерта (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Бизерта аз 142 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Бизерта бар бандар, саноати истеҳсолӣ (симон, оҳан, нассоҷӣ), палоишгоҳи нафти Бизерта-Метуса (яке аз ду палоишгоҳи нафти Тунис) ва сайёҳии соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Бизерта бандари баҳрии бузург, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Бизерта) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Бизерта дорои '''бандари кӯҳнаи Бизерта''' (бо қайиқҳои моҳигирии анъанавӣ ва биноҳои сафеду кабуди соҳилӣ), Касбаи Бизерта (асри XVII), масҷидҳои таърихӣ ва пали шинокунанди Бизерта (Pont de Bizerte) машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Баҳри Миёназамин]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} c757dyuhczpj8npxmvaeas603pg3s4n 1475716 1475715 2026-06-09T06:58:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475716 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бизерта |номи аслӣ = بنزرت / Banzart |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 142 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Бизерта''' (ба арабӣ: ''بنزرت'', ''Banzart''; ба фаронсавӣ: ''Bizerte'') — шаҳри шимоли [[Тунис]] ва '''шимолтарин шаҳри Африқо''', дар канори Баҳри Миёназамин, дар маҳалли пайвасти халиҷи Бизерта бо кӯли Бизерта воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bizerte Bizerte] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 142 ҳазор нафар буда, Бизерта маркази муҳими бандарӣ ва истеҳсоли симон, оҳан ва нассоҷӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бизерта дар асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун Hippo Diarrhytus бунёд шуд; баъдан зери Карфаген ва Рум (бо номи Hippo Zarytus) ба яке аз бузургтарин бандарҳои Африқои Шимолӣ табдил ёфт. Соли 661 шаҳрро арабҳо забт карданд ва ба номи Banzart (аз баҳри тангия) номиданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Бизерта '''яке аз бузургтарин пойгоҳҳои ҳарбию баҳрии Фаронса дар Африқо''' буд. Пас аз истиқлоли Тунис (1956) фаронсавиҳо аз шаҳр ва пойгоҳ нарафтанд; соли 1961 рӯй дод '''ҷанги Бизерта''' (19–24 июли 1961) — артиши Тунис кӯшиш кард пойгоҳи фаронсавиро аз даст бигирад, аммо ҷанг бо 670 ҳалок-яманӣ ва 24 фаронсавӣ ба охир расид. Соли 1963 фаронсавиҳо расман шаҳрро тарк карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бизерта дар маҳалли пайвасти кӯли Бизерта (Лагунаи Бизерта) бо халиҷи Бизерта (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Бизерта аз 142 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Бизерта бар бандар, саноати истеҳсолӣ (симон, оҳан, нассоҷӣ), палоишгоҳи нафти Бизерта-Метуса (яке аз ду палоишгоҳи нафти Тунис) ва сайёҳии соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Бизерта бандари баҳрии бузург, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Бизерта) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Бизерта дорои '''бандари кӯҳнаи Бизерта''' (бо қайиқҳои моҳигирии анъанавӣ ва биноҳои сафеду кабуди соҳилӣ), Касбаи Бизерта (асри XVII), масҷидҳои таърихӣ ва пали шинокунанди Бизерта (Pont de Bizerte) машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Баҳри Миёназамин]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Bizerte Бизерта дар Encyclopædia Britannica] gm6h8ha8u2809zyi7vtwrasurv3n3wz 1475717 1475716 2026-06-09T06:58:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475717 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Бизерта |номи аслӣ = بنزرت / Banzart |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 16|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 52|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VI то милод |масоҳат = 48 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 142 966 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Бизерта''' (ба арабӣ: ''بنزرت'', ''Banzart''; ба фаронсавӣ: ''Bizerte'') — шаҳри шимоли [[Тунис]] ва '''шимолтарин шаҳри Африқо''', дар канори Баҳри Миёназамин, дар маҳалли пайвасти халиҷи Бизерта бо кӯли Бизерта воқеъ аст.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Bizerte Bizerte] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 142 ҳазор нафар буда, Бизерта маркази муҳими бандарӣ ва истеҳсоли симон, оҳан ва нассоҷӣ ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Бизерта дар асри VI то милод аз тарафи финикиён ҳамчун Hippo Diarrhytus бунёд шуд; баъдан зери Карфаген ва Рум (бо номи Hippo Zarytus) ба яке аз бузургтарин бандарҳои Африқои Шимолӣ табдил ёфт. Соли 661 шаҳрро арабҳо забт карданд ва ба номи Banzart (аз баҳри тангия) номиданд.<ref name="brit" /> Дар асри XX Бизерта '''яке аз бузургтарин пойгоҳҳои ҳарбию баҳрии Фаронса дар Африқо''' буд. Пас аз истиқлоли Тунис (1956) фаронсавиҳо аз шаҳр ва пойгоҳ нарафтанд; соли 1961 рӯй дод '''ҷанги Бизерта''' (19–24 июли 1961) — артиши Тунис кӯшиш кард пойгоҳи фаронсавиро аз даст бигирад, аммо ҷанг бо 670 ҳалок-яманӣ ва 24 фаронсавӣ ба охир расид. Соли 1963 фаронсавиҳо расман шаҳрро тарк карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Бизерта дар маҳалли пайвасти кӯли Бизерта (Лагунаи Бизерта) бо халиҷи Бизерта (Баҳри Миёназамин) воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Бизерта аз 142 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Бизерта бар бандар, саноати истеҳсолӣ (симон, оҳан, нассоҷӣ), палоишгоҳи нафти Бизерта-Метуса (яке аз ду палоишгоҳи нафти Тунис) ва сайёҳии соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Бизерта бандари баҳрии бузург, истгоҳи роҳи оҳан (хатти Тунис–Бизерта) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Бизерта дорои '''бандари кӯҳнаи Бизерта''' (бо қайиқҳои моҳигирии анъанавӣ ва биноҳои сафеду кабуди соҳилӣ), Касбаи Бизерта (асри XVII), масҷидҳои таърихӣ ва пали шинокунанди Бизерта (Pont de Bizerte) машҳур аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Баҳри Миёназамин]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Bizerte Бизерта дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Тунис]] [[Гурӯҳ:Тунис]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] qup5k7nlfyxzfwhelkwvhpavt6v1j4d 0 331946 1475718 2026-06-09T06:58:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475718 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гафса |номи аслӣ = قفصة / Qafṣa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 313 |аҳолӣ = 111 170 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Гафса''' (ба арабӣ: ''قفصة'', ''Qafṣa''; қадим: ''Capsa'') — шаҳр дар маркази ҷанубии [[Тунис]], пойтахти вилояти Гафса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gafsa Gafsa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 100 ҳазор нафар буда, Гафса яке аз бузургтарин марказҳои истихроҷи '''фосфат''' дар ҷаҳон ва '''зодгоҳи маданияти Капсияи палеолит''' (тахминан 10 000–6 000 то милод) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> 463fqglrpf29mluhlrofja48q11xr6y 1475719 1475718 2026-06-09T06:59:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475719 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гафса |номи аслӣ = قفصة / Qafṣa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 313 |аҳолӣ = 111 170 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Гафса''' (ба арабӣ: ''قفصة'', ''Qafṣa''; қадим: ''Capsa'') — шаҳр дар маркази ҷанубии [[Тунис]], пойтахти вилояти Гафса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gafsa Gafsa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 100 ҳазор нафар буда, Гафса яке аз бузургтарин марказҳои истихроҷи '''фосфат''' дар ҷаҳон ва '''зодгоҳи маданияти Капсияи палеолит''' (тахминан 10 000–6 000 то милод) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Гафса аз асрҳои IX то милод аз тарафи берберҳои қадим маскун буд; '''маданияти Капсия''' (Capsian culture) — тамаддуни сангии палеолити охирини Африқои Шимолӣ — аз номи Capsa (номи қадимаи Гафса) гирифта шудааст. Дар асри II то милод шаҳр маркази мустақили подшоҳии Югурта (Нумидия) буд; соли 106 то милод '''консули римӣ Гай Мария''' шаҳрро забт кард ва аҳолии онро ба қатл расонд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VII–VIII шаҳрро арабҳо забт карданд ва он ба маркази муҳими ислом дар ҷанубии Тунис табдил ёфт. Кашфи захираҳои бузурги '''фосфат''' дар наздикии шаҳр аз тарафи геологҳои фаронсавӣ соли 1885 — '''яке аз бузургтарин кашфиёти муосирии Магриб''' — Гафсаро ба маркази саноатии муосир табдил дод; кани фосфати Гафса аз яке аз бузургтарин дар ҷаҳон аст. 53kw3gyffoyju5fa0n6or9rdl2sg6yu 1475720 1475719 2026-06-09T06:59:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475720 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гафса |номи аслӣ = قفصة / Qafṣa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 313 |аҳолӣ = 111 170 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Гафса''' (ба арабӣ: ''قفصة'', ''Qafṣa''; қадим: ''Capsa'') — шаҳр дар маркази ҷанубии [[Тунис]], пойтахти вилояти Гафса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gafsa Gafsa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 100 ҳазор нафар буда, Гафса яке аз бузургтарин марказҳои истихроҷи '''фосфат''' дар ҷаҳон ва '''зодгоҳи маданияти Капсияи палеолит''' (тахминан 10 000–6 000 то милод) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Гафса аз асрҳои IX то милод аз тарафи берберҳои қадим маскун буд; '''маданияти Капсия''' (Capsian culture) — тамаддуни сангии палеолити охирини Африқои Шимолӣ — аз номи Capsa (номи қадимаи Гафса) гирифта шудааст. Дар асри II то милод шаҳр маркази мустақили подшоҳии Югурта (Нумидия) буд; соли 106 то милод '''консули римӣ Гай Мария''' шаҳрро забт кард ва аҳолии онро ба қатл расонд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VII–VIII шаҳрро арабҳо забт карданд ва он ба маркази муҳими ислом дар ҷанубии Тунис табдил ёфт. Кашфи захираҳои бузурги '''фосфат''' дар наздикии шаҳр аз тарафи геологҳои фаронсавӣ соли 1885 — '''яке аз бузургтарин кашфиёти муосирии Магриб''' — Гафсаро ба маркази саноатии муосир табдил дод; кани фосфати Гафса аз яке аз бузургтарин дар ҷаҳон аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гафса дар маҳалли оасии чоҳдор, дар канори даштҳои нимхушки маркази ҷанубии Тунис, дар баландии 313 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушк мебошад. 2xgxcvetkyehs0g6euufv944mg66knq 1475721 1475720 2026-06-09T06:59:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475721 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гафса |номи аслӣ = قفصة / Qafṣa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 313 |аҳолӣ = 111 170 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Гафса''' (ба арабӣ: ''قفصة'', ''Qafṣa''; қадим: ''Capsa'') — шаҳр дар маркази ҷанубии [[Тунис]], пойтахти вилояти Гафса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gafsa Gafsa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 100 ҳазор нафар буда, Гафса яке аз бузургтарин марказҳои истихроҷи '''фосфат''' дар ҷаҳон ва '''зодгоҳи маданияти Капсияи палеолит''' (тахминан 10 000–6 000 то милод) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Гафса аз асрҳои IX то милод аз тарафи берберҳои қадим маскун буд; '''маданияти Капсия''' (Capsian culture) — тамаддуни сангии палеолити охирини Африқои Шимолӣ — аз номи Capsa (номи қадимаи Гафса) гирифта шудааст. Дар асри II то милод шаҳр маркази мустақили подшоҳии Югурта (Нумидия) буд; соли 106 то милод '''консули римӣ Гай Мария''' шаҳрро забт кард ва аҳолии онро ба қатл расонд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VII–VIII шаҳрро арабҳо забт карданд ва он ба маркази муҳими ислом дар ҷанубии Тунис табдил ёфт. Кашфи захираҳои бузурги '''фосфат''' дар наздикии шаҳр аз тарафи геологҳои фаронсавӣ соли 1885 — '''яке аз бузургтарин кашфиёти муосирии Магриб''' — Гафсаро ба маркази саноатии муосир табдил дод; кани фосфати Гафса аз яке аз бузургтарин дар ҷаҳон аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гафса дар маҳалли оасии чоҳдор, дар канори даштҳои нимхушки маркази ҷанубии Тунис, дар баландии 313 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Гафса аз 100 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> itoce0avd6wvjs04f2noxjb5c3oex29 1475722 1475721 2026-06-09T06:59:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475722 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гафса |номи аслӣ = قفصة / Qafṣa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 313 |аҳолӣ = 111 170 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Гафса''' (ба арабӣ: ''قفصة'', ''Qafṣa''; қадим: ''Capsa'') — шаҳр дар маркази ҷанубии [[Тунис]], пойтахти вилояти Гафса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gafsa Gafsa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 100 ҳазор нафар буда, Гафса яке аз бузургтарин марказҳои истихроҷи '''фосфат''' дар ҷаҳон ва '''зодгоҳи маданияти Капсияи палеолит''' (тахминан 10 000–6 000 то милод) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Гафса аз асрҳои IX то милод аз тарафи берберҳои қадим маскун буд; '''маданияти Капсия''' (Capsian culture) — тамаддуни сангии палеолити охирини Африқои Шимолӣ — аз номи Capsa (номи қадимаи Гафса) гирифта шудааст. Дар асри II то милод шаҳр маркази мустақили подшоҳии Югурта (Нумидия) буд; соли 106 то милод '''консули римӣ Гай Мария''' шаҳрро забт кард ва аҳолии онро ба қатл расонд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VII–VIII шаҳрро арабҳо забт карданд ва он ба маркази муҳими ислом дар ҷанубии Тунис табдил ёфт. Кашфи захираҳои бузурги '''фосфат''' дар наздикии шаҳр аз тарафи геологҳои фаронсавӣ соли 1885 — '''яке аз бузургтарин кашфиёти муосирии Магриб''' — Гафсаро ба маркази саноатии муосир табдил дод; кани фосфати Гафса аз яке аз бузургтарин дар ҷаҳон аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гафса дар маҳалли оасии чоҳдор, дар канори даштҳои нимхушки маркази ҷанубии Тунис, дар баландии 313 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Гафса аз 100 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Гафса бар '''истихроҷи фосфат''' (Тунис чорум-панҷум содиркунандаи фосфат дар ҷаҳон), кишоварзии оасии (хурмо, мева, зайтун) ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. okly59yp2tincfdg2fyn0zpbyv3htzj 1475723 1475722 2026-06-09T06:59:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475723 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гафса |номи аслӣ = قفصة / Qafṣa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 313 |аҳолӣ = 111 170 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Гафса''' (ба арабӣ: ''قفصة'', ''Qafṣa''; қадим: ''Capsa'') — шаҳр дар маркази ҷанубии [[Тунис]], пойтахти вилояти Гафса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gafsa Gafsa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 100 ҳазор нафар буда, Гафса яке аз бузургтарин марказҳои истихроҷи '''фосфат''' дар ҷаҳон ва '''зодгоҳи маданияти Капсияи палеолит''' (тахминан 10 000–6 000 то милод) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Гафса аз асрҳои IX то милод аз тарафи берберҳои қадим маскун буд; '''маданияти Капсия''' (Capsian culture) — тамаддуни сангии палеолити охирини Африқои Шимолӣ — аз номи Capsa (номи қадимаи Гафса) гирифта шудааст. Дар асри II то милод шаҳр маркази мустақили подшоҳии Югурта (Нумидия) буд; соли 106 то милод '''консули римӣ Гай Мария''' шаҳрро забт кард ва аҳолии онро ба қатл расонд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VII–VIII шаҳрро арабҳо забт карданд ва он ба маркази муҳими ислом дар ҷанубии Тунис табдил ёфт. Кашфи захираҳои бузурги '''фосфат''' дар наздикии шаҳр аз тарафи геологҳои фаронсавӣ соли 1885 — '''яке аз бузургтарин кашфиёти муосирии Магриб''' — Гафсаро ба маркази саноатии муосир табдил дод; кани фосфати Гафса аз яке аз бузургтарин дар ҷаҳон аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гафса дар маҳалли оасии чоҳдор, дар канори даштҳои нимхушки маркази ҷанубии Тунис, дар баландии 313 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Гафса аз 100 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Гафса бар '''истихроҷи фосфат''' (Тунис чорум-панҷум содиркунандаи фосфат дар ҷаҳон), кишоварзии оасии (хурмо, мева, зайтун) ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гафса Фурудгоҳи байналмилалии Гафса-Кситили, истгоҳи роҳи оҳан (хатти барои таҳвили фосфат ба Сфакс) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. bjloavyl254ffe1opisam8m7zewy6wf 1475724 1475723 2026-06-09T07:00:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475724 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гафса |номи аслӣ = قفصة / Qafṣa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 313 |аҳолӣ = 111 170 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Гафса''' (ба арабӣ: ''قفصة'', ''Qafṣa''; қадим: ''Capsa'') — шаҳр дар маркази ҷанубии [[Тунис]], пойтахти вилояти Гафса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gafsa Gafsa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 100 ҳазор нафар буда, Гафса яке аз бузургтарин марказҳои истихроҷи '''фосфат''' дар ҷаҳон ва '''зодгоҳи маданияти Капсияи палеолит''' (тахминан 10 000–6 000 то милод) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Гафса аз асрҳои IX то милод аз тарафи берберҳои қадим маскун буд; '''маданияти Капсия''' (Capsian culture) — тамаддуни сангии палеолити охирини Африқои Шимолӣ — аз номи Capsa (номи қадимаи Гафса) гирифта шудааст. Дар асри II то милод шаҳр маркази мустақили подшоҳии Югурта (Нумидия) буд; соли 106 то милод '''консули римӣ Гай Мария''' шаҳрро забт кард ва аҳолии онро ба қатл расонд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VII–VIII шаҳрро арабҳо забт карданд ва он ба маркази муҳими ислом дар ҷанубии Тунис табдил ёфт. Кашфи захираҳои бузурги '''фосфат''' дар наздикии шаҳр аз тарафи геологҳои фаронсавӣ соли 1885 — '''яке аз бузургтарин кашфиёти муосирии Магриб''' — Гафсаро ба маркази саноатии муосир табдил дод; кани фосфати Гафса аз яке аз бузургтарин дар ҷаҳон аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гафса дар маҳалли оасии чоҳдор, дар канори даштҳои нимхушки маркази ҷанубии Тунис, дар баландии 313 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Гафса аз 100 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Гафса бар '''истихроҷи фосфат''' (Тунис чорум-панҷум содиркунандаи фосфат дар ҷаҳон), кишоварзии оасии (хурмо, мева, зайтун) ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гафса Фурудгоҳи байналмилалии Гафса-Кситили, истгоҳи роҳи оҳан (хатти барои таҳвили фосфат ба Сфакс) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Гафса '''ҳавзи бузурги римии Гафса''' (1 асри мелодӣ, ҳаммоми табии 30 м × 21 м, ки то имрӯз кор мекунад), Касбаи Гафса (асри XVIII), масҷиди ҷомеа ва бозори анъанавӣ воқеъанд. fn2k7p4y1lb90oobcwgmj27vcnr63ek 1475725 1475724 2026-06-09T07:00:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475725 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гафса |номи аслӣ = قفصة / Qafṣa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 313 |аҳолӣ = 111 170 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Гафса''' (ба арабӣ: ''قفصة'', ''Qafṣa''; қадим: ''Capsa'') — шаҳр дар маркази ҷанубии [[Тунис]], пойтахти вилояти Гафса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gafsa Gafsa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 100 ҳазор нафар буда, Гафса яке аз бузургтарин марказҳои истихроҷи '''фосфат''' дар ҷаҳон ва '''зодгоҳи маданияти Капсияи палеолит''' (тахминан 10 000–6 000 то милод) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Гафса аз асрҳои IX то милод аз тарафи берберҳои қадим маскун буд; '''маданияти Капсия''' (Capsian culture) — тамаддуни сангии палеолити охирини Африқои Шимолӣ — аз номи Capsa (номи қадимаи Гафса) гирифта шудааст. Дар асри II то милод шаҳр маркази мустақили подшоҳии Югурта (Нумидия) буд; соли 106 то милод '''консули римӣ Гай Мария''' шаҳрро забт кард ва аҳолии онро ба қатл расонд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VII–VIII шаҳрро арабҳо забт карданд ва он ба маркази муҳими ислом дар ҷанубии Тунис табдил ёфт. Кашфи захираҳои бузурги '''фосфат''' дар наздикии шаҳр аз тарафи геологҳои фаронсавӣ соли 1885 — '''яке аз бузургтарин кашфиёти муосирии Магриб''' — Гафсаро ба маркази саноатии муосир табдил дод; кани фосфати Гафса аз яке аз бузургтарин дар ҷаҳон аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гафса дар маҳалли оасии чоҳдор, дар канори даштҳои нимхушки маркази ҷанубии Тунис, дар баландии 313 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Гафса аз 100 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Гафса бар '''истихроҷи фосфат''' (Тунис чорум-панҷум содиркунандаи фосфат дар ҷаҳон), кишоварзии оасии (хурмо, мева, зайтун) ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гафса Фурудгоҳи байналмилалии Гафса-Кситили, истгоҳи роҳи оҳан (хатти барои таҳвили фосфат ба Сфакс) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Гафса '''ҳавзи бузурги римии Гафса''' (1 асри мелодӣ, ҳаммоми табии 30 м × 21 м, ки то имрӯз кор мекунад), Касбаи Гафса (асри XVIII), масҷиди ҷомеа ва бозори анъанавӣ воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Сфакс]] * [[Сидр-Бузид]] mb3c933jb5garb7jz8yxny5cornl47r 1475726 1475725 2026-06-09T07:00:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475726 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гафса |номи аслӣ = قفصة / Qafṣa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 313 |аҳолӣ = 111 170 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Гафса''' (ба арабӣ: ''قفصة'', ''Qafṣa''; қадим: ''Capsa'') — шаҳр дар маркази ҷанубии [[Тунис]], пойтахти вилояти Гафса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gafsa Gafsa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 100 ҳазор нафар буда, Гафса яке аз бузургтарин марказҳои истихроҷи '''фосфат''' дар ҷаҳон ва '''зодгоҳи маданияти Капсияи палеолит''' (тахминан 10 000–6 000 то милод) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Гафса аз асрҳои IX то милод аз тарафи берберҳои қадим маскун буд; '''маданияти Капсия''' (Capsian culture) — тамаддуни сангии палеолити охирини Африқои Шимолӣ — аз номи Capsa (номи қадимаи Гафса) гирифта шудааст. Дар асри II то милод шаҳр маркази мустақили подшоҳии Югурта (Нумидия) буд; соли 106 то милод '''консули римӣ Гай Мария''' шаҳрро забт кард ва аҳолии онро ба қатл расонд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VII–VIII шаҳрро арабҳо забт карданд ва он ба маркази муҳими ислом дар ҷанубии Тунис табдил ёфт. Кашфи захираҳои бузурги '''фосфат''' дар наздикии шаҳр аз тарафи геологҳои фаронсавӣ соли 1885 — '''яке аз бузургтарин кашфиёти муосирии Магриб''' — Гафсаро ба маркази саноатии муосир табдил дод; кани фосфати Гафса аз яке аз бузургтарин дар ҷаҳон аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гафса дар маҳалли оасии чоҳдор, дар канори даштҳои нимхушки маркази ҷанубии Тунис, дар баландии 313 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Гафса аз 100 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Гафса бар '''истихроҷи фосфат''' (Тунис чорум-панҷум содиркунандаи фосфат дар ҷаҳон), кишоварзии оасии (хурмо, мева, зайтун) ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гафса Фурудгоҳи байналмилалии Гафса-Кситили, истгоҳи роҳи оҳан (хатти барои таҳвили фосфат ба Сфакс) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Гафса '''ҳавзи бузурги римии Гафса''' (1 асри мелодӣ, ҳаммоми табии 30 м × 21 м, ки то имрӯз кор мекунад), Касбаи Гафса (асри XVIII), масҷиди ҷомеа ва бозори анъанавӣ воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Сфакс]] * [[Сидр-Бузид]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 6qdyprnnfj9ow7hze48rackulywu9sb 1475727 1475726 2026-06-09T07:00:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475727 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гафса |номи аслӣ = قفصة / Qafṣa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 313 |аҳолӣ = 111 170 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Гафса''' (ба арабӣ: ''قفصة'', ''Qafṣa''; қадим: ''Capsa'') — шаҳр дар маркази ҷанубии [[Тунис]], пойтахти вилояти Гафса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gafsa Gafsa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 100 ҳазор нафар буда, Гафса яке аз бузургтарин марказҳои истихроҷи '''фосфат''' дар ҷаҳон ва '''зодгоҳи маданияти Капсияи палеолит''' (тахминан 10 000–6 000 то милод) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Гафса аз асрҳои IX то милод аз тарафи берберҳои қадим маскун буд; '''маданияти Капсия''' (Capsian culture) — тамаддуни сангии палеолити охирини Африқои Шимолӣ — аз номи Capsa (номи қадимаи Гафса) гирифта шудааст. Дар асри II то милод шаҳр маркази мустақили подшоҳии Югурта (Нумидия) буд; соли 106 то милод '''консули римӣ Гай Мария''' шаҳрро забт кард ва аҳолии онро ба қатл расонд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VII–VIII шаҳрро арабҳо забт карданд ва он ба маркази муҳими ислом дар ҷанубии Тунис табдил ёфт. Кашфи захираҳои бузурги '''фосфат''' дар наздикии шаҳр аз тарафи геологҳои фаронсавӣ соли 1885 — '''яке аз бузургтарин кашфиёти муосирии Магриб''' — Гафсаро ба маркази саноатии муосир табдил дод; кани фосфати Гафса аз яке аз бузургтарин дар ҷаҳон аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гафса дар маҳалли оасии чоҳдор, дар канори даштҳои нимхушки маркази ҷанубии Тунис, дар баландии 313 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Гафса аз 100 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Гафса бар '''истихроҷи фосфат''' (Тунис чорум-панҷум содиркунандаи фосфат дар ҷаҳон), кишоварзии оасии (хурмо, мева, зайтун) ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гафса Фурудгоҳи байналмилалии Гафса-Кситили, истгоҳи роҳи оҳан (хатти барои таҳвили фосфат ба Сфакс) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Гафса '''ҳавзи бузурги римии Гафса''' (1 асри мелодӣ, ҳаммоми табии 30 м × 21 м, ки то имрӯз кор мекунад), Касбаи Гафса (асри XVIII), масҷиди ҷомеа ва бозори анъанавӣ воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Сфакс]] * [[Сидр-Бузид]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Gafsa Гафса дар Encyclopædia Britannica] gny2sfi4qvp8wyftlxrtq0433q2p4lm 1475728 1475727 2026-06-09T07:00:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475728 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Гафса |номи аслӣ = قفصة / Qafṣa |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 34|lat_min = 25|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 8|lon_min = 47|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри IX то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 313 |аҳолӣ = 111 170 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Гафса''' (ба арабӣ: ''قفصة'', ''Qafṣa''; қадим: ''Capsa'') — шаҳр дар маркази ҷанубии [[Тунис]], пойтахти вилояти Гафса.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Gafsa Gafsa] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 100 ҳазор нафар буда, Гафса яке аз бузургтарин марказҳои истихроҷи '''фосфат''' дар ҷаҳон ва '''зодгоҳи маданияти Капсияи палеолит''' (тахминан 10 000–6 000 то милод) ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Гафса аз асрҳои IX то милод аз тарафи берберҳои қадим маскун буд; '''маданияти Капсия''' (Capsian culture) — тамаддуни сангии палеолити охирини Африқои Шимолӣ — аз номи Capsa (номи қадимаи Гафса) гирифта шудааст. Дар асри II то милод шаҳр маркази мустақили подшоҳии Югурта (Нумидия) буд; соли 106 то милод '''консули римӣ Гай Мария''' шаҳрро забт кард ва аҳолии онро ба қатл расонд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VII–VIII шаҳрро арабҳо забт карданд ва он ба маркази муҳими ислом дар ҷанубии Тунис табдил ёфт. Кашфи захираҳои бузурги '''фосфат''' дар наздикии шаҳр аз тарафи геологҳои фаронсавӣ соли 1885 — '''яке аз бузургтарин кашфиёти муосирии Магриб''' — Гафсаро ба маркази саноатии муосир табдил дод; кани фосфати Гафса аз яке аз бузургтарин дар ҷаҳон аст. == Ҷуғрофия ва иқлим == Гафса дар маҳалли оасии чоҳдор, дар канори даштҳои нимхушки маркази ҷанубии Тунис, дар баландии 313 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он биёбонии нимхушк мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Гафса аз 100 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Гафса бар '''истихроҷи фосфат''' (Тунис чорум-панҷум содиркунандаи фосфат дар ҷаҳон), кишоварзии оасии (хурмо, мева, зайтун) ва тиҷорати маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Гафса Фурудгоҳи байналмилалии Гафса-Кситили, истгоҳи роҳи оҳан (хатти барои таҳвили фосфат ба Сфакс) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Гафса '''ҳавзи бузурги римии Гафса''' (1 асри мелодӣ, ҳаммоми табии 30 м × 21 м, ки то имрӯз кор мекунад), Касбаи Гафса (асри XVIII), масҷиди ҷомеа ва бозори анъанавӣ воқеъанд. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Сфакс]] * [[Сидр-Бузид]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Gafsa Гафса дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Тунис]] [[Гурӯҳ:Тунис]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 3qfmc3lup8ya8nchk2043f1y7zkwev8 0 331947 1475729 2026-06-09T07:01:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475729 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сидр-Бузид |номи аслӣ = سيدي بوزيد / Sīdī Buzīd |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 34 |баландии маркази МА = 354 |аҳолӣ = 50 309 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сидр-Бузид''' (ба арабӣ: ''سيدي بوزيد'', ''Sīdī Buzīd'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Сидр-Бузид.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Sidi Bouzid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази таърихии '''оғози [[Баҳори арабӣ]]''' (17 декабри 2010) ва инқилоби Тунис (14 январи 2011) ба ҳисоб меравад. Аз номи шайхи маҳаллии қадим Сидр (Сидӣ) Абу Зид Шарифи Барбарӣ ёд шудааст.<ref name="brit" /> l8cm2ade16fie36x746s10ukwa33a51 1475730 1475729 2026-06-09T07:01:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475730 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сидр-Бузид |номи аслӣ = سيدي بوزيد / Sīdī Buzīd |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 34 |баландии маркази МА = 354 |аҳолӣ = 50 309 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сидр-Бузид''' (ба арабӣ: ''سيدي بوزيد'', ''Sīdī Buzīd'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Сидр-Бузид.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Sidi Bouzid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази таърихии '''оғози [[Баҳори арабӣ]]''' (17 декабри 2010) ва инқилоби Тунис (14 январи 2011) ба ҳисоб меравад. Аз номи шайхи маҳаллии қадим Сидр (Сидӣ) Абу Зид Шарифи Барбарӣ ёд шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Сидр-Бузид аз асрҳои миёна ҳамчун маркази хурди дарвозагӣ ва зиёрати мазори Сидӣ Абу Зид (асри XIV) инкишоф ёфт ва дар асри XX ба маркази вилоят табдил гардид. '''17 декабри 2010''' дар майдони марказии Сидр-Бузид ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' — фурӯшандаи мевае, ки маҷбур шуд бо манзили лоиҳавӣ зиндагӣ кунад, чун ӯ имтиҳони мактаби олиро гузаронида натавонист — '''ба худсӯзӣ даст зад''' дар эътироз ба тахфифи маъмурияти полис ва мусодираи ваққунаш аз тарафи занаки полис. Воқеа дар тӯли як шаб ба эътирозоти оммавӣ дар тамоми Тунис, баъдан ба '''инқилоби Тунис''' (4 январ — вафоти Буазизӣ — 14 январи 2011, сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) оварда расонид.<ref name="brit" /> Инқилоби Тунис ба '''Баҳори арабӣ''' — мавҷи инқилобҳои омавӣ дар [[Миср]], [[Либиё]], [[Яман]], [[Сурия]] ва [[Баҳрайн]] — оварда расонид, ки таърихи минтақаи арабиро аз ҷунбуштани сиёсии бузургтаринаш аз замони истиқлол тағйир дод. banp5o30rbaw5sim6m919cxhp3hb5v9 1475731 1475730 2026-06-09T07:01:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475731 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сидр-Бузид |номи аслӣ = سيدي بوزيد / Sīdī Buzīd |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 34 |баландии маркази МА = 354 |аҳолӣ = 50 309 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сидр-Бузид''' (ба арабӣ: ''سيدي بوزيد'', ''Sīdī Buzīd'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Сидр-Бузид.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Sidi Bouzid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази таърихии '''оғози [[Баҳори арабӣ]]''' (17 декабри 2010) ва инқилоби Тунис (14 январи 2011) ба ҳисоб меравад. Аз номи шайхи маҳаллии қадим Сидр (Сидӣ) Абу Зид Шарифи Барбарӣ ёд шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Сидр-Бузид аз асрҳои миёна ҳамчун маркази хурди дарвозагӣ ва зиёрати мазори Сидӣ Абу Зид (асри XIV) инкишоф ёфт ва дар асри XX ба маркази вилоят табдил гардид. '''17 декабри 2010''' дар майдони марказии Сидр-Бузид ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' — фурӯшандаи мевае, ки маҷбур шуд бо манзили лоиҳавӣ зиндагӣ кунад, чун ӯ имтиҳони мактаби олиро гузаронида натавонист — '''ба худсӯзӣ даст зад''' дар эътироз ба тахфифи маъмурияти полис ва мусодираи ваққунаш аз тарафи занаки полис. Воқеа дар тӯли як шаб ба эътирозоти оммавӣ дар тамоми Тунис, баъдан ба '''инқилоби Тунис''' (4 январ — вафоти Буазизӣ — 14 январи 2011, сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) оварда расонид.<ref name="brit" /> Инқилоби Тунис ба '''Баҳори арабӣ''' — мавҷи инқилобҳои омавӣ дар [[Миср]], [[Либиё]], [[Яман]], [[Сурия]] ва [[Баҳрайн]] — оварда расонид, ки таърихи минтақаи арабиро аз ҷунбуштани сиёсии бузургтаринаш аз замони истиқлол тағйир дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сидр-Бузид дар даштҳои нимхушки маркази Тунис, дар баландии тахминан 350 метр воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. 4z6ie1tawkgev86bhs483mvzpzcxbzu 1475732 1475731 2026-06-09T07:01:51Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475732 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сидр-Бузид |номи аслӣ = سيدي بوزيد / Sīdī Buzīd |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 34 |баландии маркази МА = 354 |аҳолӣ = 50 309 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сидр-Бузид''' (ба арабӣ: ''سيدي بوزيد'', ''Sīdī Buzīd'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Сидр-Бузид.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Sidi Bouzid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази таърихии '''оғози [[Баҳори арабӣ]]''' (17 декабри 2010) ва инқилоби Тунис (14 январи 2011) ба ҳисоб меравад. Аз номи шайхи маҳаллии қадим Сидр (Сидӣ) Абу Зид Шарифи Барбарӣ ёд шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Сидр-Бузид аз асрҳои миёна ҳамчун маркази хурди дарвозагӣ ва зиёрати мазори Сидӣ Абу Зид (асри XIV) инкишоф ёфт ва дар асри XX ба маркази вилоят табдил гардид. '''17 декабри 2010''' дар майдони марказии Сидр-Бузид ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' — фурӯшандаи мевае, ки маҷбур шуд бо манзили лоиҳавӣ зиндагӣ кунад, чун ӯ имтиҳони мактаби олиро гузаронида натавонист — '''ба худсӯзӣ даст зад''' дар эътироз ба тахфифи маъмурияти полис ва мусодираи ваққунаш аз тарафи занаки полис. Воқеа дар тӯли як шаб ба эътирозоти оммавӣ дар тамоми Тунис, баъдан ба '''инқилоби Тунис''' (4 январ — вафоти Буазизӣ — 14 январи 2011, сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) оварда расонид.<ref name="brit" /> Инқилоби Тунис ба '''Баҳори арабӣ''' — мавҷи инқилобҳои омавӣ дар [[Миср]], [[Либиё]], [[Яман]], [[Сурия]] ва [[Баҳрайн]] — оварда расонид, ки таърихи минтақаи арабиро аз ҷунбуштани сиёсии бузургтаринаш аз замони истиқлол тағйир дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сидр-Бузид дар даштҳои нимхушки маркази Тунис, дар баландии тахминан 350 метр воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сидр-Бузид тахминан 50 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> 4v83jk00ufqef0c2whvmlqlhlaf2xfq 1475733 1475732 2026-06-09T07:02:04Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475733 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сидр-Бузид |номи аслӣ = سيدي بوزيد / Sīdī Buzīd |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 34 |баландии маркази МА = 354 |аҳолӣ = 50 309 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сидр-Бузид''' (ба арабӣ: ''سيدي بوزيد'', ''Sīdī Buzīd'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Сидр-Бузид.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Sidi Bouzid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази таърихии '''оғози [[Баҳори арабӣ]]''' (17 декабри 2010) ва инқилоби Тунис (14 январи 2011) ба ҳисоб меравад. Аз номи шайхи маҳаллии қадим Сидр (Сидӣ) Абу Зид Шарифи Барбарӣ ёд шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Сидр-Бузид аз асрҳои миёна ҳамчун маркази хурди дарвозагӣ ва зиёрати мазори Сидӣ Абу Зид (асри XIV) инкишоф ёфт ва дар асри XX ба маркази вилоят табдил гардид. '''17 декабри 2010''' дар майдони марказии Сидр-Бузид ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' — фурӯшандаи мевае, ки маҷбур шуд бо манзили лоиҳавӣ зиндагӣ кунад, чун ӯ имтиҳони мактаби олиро гузаронида натавонист — '''ба худсӯзӣ даст зад''' дар эътироз ба тахфифи маъмурияти полис ва мусодираи ваққунаш аз тарафи занаки полис. Воқеа дар тӯли як шаб ба эътирозоти оммавӣ дар тамоми Тунис, баъдан ба '''инқилоби Тунис''' (4 январ — вафоти Буазизӣ — 14 январи 2011, сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) оварда расонид.<ref name="brit" /> Инқилоби Тунис ба '''Баҳори арабӣ''' — мавҷи инқилобҳои омавӣ дар [[Миср]], [[Либиё]], [[Яман]], [[Сурия]] ва [[Баҳрайн]] — оварда расонид, ки таърихи минтақаи арабиро аз ҷунбуштани сиёсии бузургтаринаш аз замони истиқлол тағйир дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сидр-Бузид дар даштҳои нимхушки маркази Тунис, дар баландии тахминан 350 метр воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сидр-Бузид тахминан 50 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сидр-Бузид бар кишоварзии абёри (зайтун, бодом, мева — минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони зайтун ва бодом дар Тунис аст), савдо ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. mei7awmd79bx1phxtosnm7nxb6xg339 1475734 1475733 2026-06-09T07:02:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475734 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сидр-Бузид |номи аслӣ = سيدي بوزيد / Sīdī Buzīd |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 34 |баландии маркази МА = 354 |аҳолӣ = 50 309 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сидр-Бузид''' (ба арабӣ: ''سيدي بوزيد'', ''Sīdī Buzīd'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Сидр-Бузид.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Sidi Bouzid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази таърихии '''оғози [[Баҳори арабӣ]]''' (17 декабри 2010) ва инқилоби Тунис (14 январи 2011) ба ҳисоб меравад. Аз номи шайхи маҳаллии қадим Сидр (Сидӣ) Абу Зид Шарифи Барбарӣ ёд шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Сидр-Бузид аз асрҳои миёна ҳамчун маркази хурди дарвозагӣ ва зиёрати мазори Сидӣ Абу Зид (асри XIV) инкишоф ёфт ва дар асри XX ба маркази вилоят табдил гардид. '''17 декабри 2010''' дар майдони марказии Сидр-Бузид ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' — фурӯшандаи мевае, ки маҷбур шуд бо манзили лоиҳавӣ зиндагӣ кунад, чун ӯ имтиҳони мактаби олиро гузаронида натавонист — '''ба худсӯзӣ даст зад''' дар эътироз ба тахфифи маъмурияти полис ва мусодираи ваққунаш аз тарафи занаки полис. Воқеа дар тӯли як шаб ба эътирозоти оммавӣ дар тамоми Тунис, баъдан ба '''инқилоби Тунис''' (4 январ — вафоти Буазизӣ — 14 январи 2011, сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) оварда расонид.<ref name="brit" /> Инқилоби Тунис ба '''Баҳори арабӣ''' — мавҷи инқилобҳои омавӣ дар [[Миср]], [[Либиё]], [[Яман]], [[Сурия]] ва [[Баҳрайн]] — оварда расонид, ки таърихи минтақаи арабиро аз ҷунбуштани сиёсии бузургтаринаш аз замони истиқлол тағйир дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сидр-Бузид дар даштҳои нимхушки маркази Тунис, дар баландии тахминан 350 метр воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сидр-Бузид тахминан 50 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сидр-Бузид бар кишоварзии абёри (зайтун, бодом, мева — минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони зайтун ва бодом дар Тунис аст), савдо ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳҳои калон шаҳри Сидр-Бузидро бо Сфакс ва Кайруан мепайвандад. Истгоҳи роҳи оҳани наздиктарин дар Сфакс ва Кайруан. 8cuolih90mfxdwk6jnie1npx3nrxibe 1475735 1475734 2026-06-09T07:02:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475735 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сидр-Бузид |номи аслӣ = سيدي بوزيد / Sīdī Buzīd |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 34 |баландии маркази МА = 354 |аҳолӣ = 50 309 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сидр-Бузид''' (ба арабӣ: ''سيدي بوزيد'', ''Sīdī Buzīd'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Сидр-Бузид.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Sidi Bouzid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази таърихии '''оғози [[Баҳори арабӣ]]''' (17 декабри 2010) ва инқилоби Тунис (14 январи 2011) ба ҳисоб меравад. Аз номи шайхи маҳаллии қадим Сидр (Сидӣ) Абу Зид Шарифи Барбарӣ ёд шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Сидр-Бузид аз асрҳои миёна ҳамчун маркази хурди дарвозагӣ ва зиёрати мазори Сидӣ Абу Зид (асри XIV) инкишоф ёфт ва дар асри XX ба маркази вилоят табдил гардид. '''17 декабри 2010''' дар майдони марказии Сидр-Бузид ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' — фурӯшандаи мевае, ки маҷбур шуд бо манзили лоиҳавӣ зиндагӣ кунад, чун ӯ имтиҳони мактаби олиро гузаронида натавонист — '''ба худсӯзӣ даст зад''' дар эътироз ба тахфифи маъмурияти полис ва мусодираи ваққунаш аз тарафи занаки полис. Воқеа дар тӯли як шаб ба эътирозоти оммавӣ дар тамоми Тунис, баъдан ба '''инқилоби Тунис''' (4 январ — вафоти Буазизӣ — 14 январи 2011, сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) оварда расонид.<ref name="brit" /> Инқилоби Тунис ба '''Баҳори арабӣ''' — мавҷи инқилобҳои омавӣ дар [[Миср]], [[Либиё]], [[Яман]], [[Сурия]] ва [[Баҳрайн]] — оварда расонид, ки таърихи минтақаи арабиро аз ҷунбуштани сиёсии бузургтаринаш аз замони истиқлол тағйир дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сидр-Бузид дар даштҳои нимхушки маркази Тунис, дар баландии тахминан 350 метр воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сидр-Бузид тахминан 50 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сидр-Бузид бар кишоварзии абёри (зайтун, бодом, мева — минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони зайтун ва бодом дар Тунис аст), савдо ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳҳои калон шаҳри Сидр-Бузидро бо Сфакс ва Кайруан мепайвандад. Истгоҳи роҳи оҳани наздиктарин дар Сфакс ва Кайруан. == Фарҳанг ва маориф == Дар майдони марказии шаҳр — '''Майдони Муҳаммад Буазизӣ''' (соли 2011 номгузорӣ шуд) — ҳайкали ёдгории Буазизӣ воқеъ аст, ки рамзи Баҳори арабӣ ба шумор меравад. Дар наздикии шаҳр маъмаи бузурги римии '''Сбейтла''' (Sufetula) воқеъ аст. 3kn1a68e6wazrsi0iv7e6rsn3435hoy 1475736 1475735 2026-06-09T07:02:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475736 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сидр-Бузид |номи аслӣ = سيدي بوزيد / Sīdī Buzīd |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 34 |баландии маркази МА = 354 |аҳолӣ = 50 309 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сидр-Бузид''' (ба арабӣ: ''سيدي بوزيد'', ''Sīdī Buzīd'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Сидр-Бузид.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Sidi Bouzid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази таърихии '''оғози [[Баҳори арабӣ]]''' (17 декабри 2010) ва инқилоби Тунис (14 январи 2011) ба ҳисоб меравад. Аз номи шайхи маҳаллии қадим Сидр (Сидӣ) Абу Зид Шарифи Барбарӣ ёд шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Сидр-Бузид аз асрҳои миёна ҳамчун маркази хурди дарвозагӣ ва зиёрати мазори Сидӣ Абу Зид (асри XIV) инкишоф ёфт ва дар асри XX ба маркази вилоят табдил гардид. '''17 декабри 2010''' дар майдони марказии Сидр-Бузид ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' — фурӯшандаи мевае, ки маҷбур шуд бо манзили лоиҳавӣ зиндагӣ кунад, чун ӯ имтиҳони мактаби олиро гузаронида натавонист — '''ба худсӯзӣ даст зад''' дар эътироз ба тахфифи маъмурияти полис ва мусодираи ваққунаш аз тарафи занаки полис. Воқеа дар тӯли як шаб ба эътирозоти оммавӣ дар тамоми Тунис, баъдан ба '''инқилоби Тунис''' (4 январ — вафоти Буазизӣ — 14 январи 2011, сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) оварда расонид.<ref name="brit" /> Инқилоби Тунис ба '''Баҳори арабӣ''' — мавҷи инқилобҳои омавӣ дар [[Миср]], [[Либиё]], [[Яман]], [[Сурия]] ва [[Баҳрайн]] — оварда расонид, ки таърихи минтақаи арабиро аз ҷунбуштани сиёсии бузургтаринаш аз замони истиқлол тағйир дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сидр-Бузид дар даштҳои нимхушки маркази Тунис, дар баландии тахминан 350 метр воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сидр-Бузид тахминан 50 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сидр-Бузид бар кишоварзии абёри (зайтун, бодом, мева — минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони зайтун ва бодом дар Тунис аст), савдо ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳҳои калон шаҳри Сидр-Бузидро бо Сфакс ва Кайруан мепайвандад. Истгоҳи роҳи оҳани наздиктарин дар Сфакс ва Кайруан. == Фарҳанг ва маориф == Дар майдони марказии шаҳр — '''Майдони Муҳаммад Буазизӣ''' (соли 2011 номгузорӣ шуд) — ҳайкали ёдгории Буазизӣ воқеъ аст, ки рамзи Баҳори арабӣ ба шумор меравад. Дар наздикии шаҳр маъмаи бузурги римии '''Сбейтла''' (Sufetula) воқеъ аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Баҳори арабӣ]] * [[Сфакс]] * [[Кайруан]] 1ts204o268ppfepew8p8oknytbu8njx 1475737 1475736 2026-06-09T07:02:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475737 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сидр-Бузид |номи аслӣ = سيدي بوزيد / Sīdī Buzīd |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 34 |баландии маркази МА = 354 |аҳолӣ = 50 309 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сидр-Бузид''' (ба арабӣ: ''سيدي بوزيد'', ''Sīdī Buzīd'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Сидр-Бузид.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Sidi Bouzid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази таърихии '''оғози [[Баҳори арабӣ]]''' (17 декабри 2010) ва инқилоби Тунис (14 январи 2011) ба ҳисоб меравад. Аз номи шайхи маҳаллии қадим Сидр (Сидӣ) Абу Зид Шарифи Барбарӣ ёд шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Сидр-Бузид аз асрҳои миёна ҳамчун маркази хурди дарвозагӣ ва зиёрати мазори Сидӣ Абу Зид (асри XIV) инкишоф ёфт ва дар асри XX ба маркази вилоят табдил гардид. '''17 декабри 2010''' дар майдони марказии Сидр-Бузид ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' — фурӯшандаи мевае, ки маҷбур шуд бо манзили лоиҳавӣ зиндагӣ кунад, чун ӯ имтиҳони мактаби олиро гузаронида натавонист — '''ба худсӯзӣ даст зад''' дар эътироз ба тахфифи маъмурияти полис ва мусодираи ваққунаш аз тарафи занаки полис. Воқеа дар тӯли як шаб ба эътирозоти оммавӣ дар тамоми Тунис, баъдан ба '''инқилоби Тунис''' (4 январ — вафоти Буазизӣ — 14 январи 2011, сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) оварда расонид.<ref name="brit" /> Инқилоби Тунис ба '''Баҳори арабӣ''' — мавҷи инқилобҳои омавӣ дар [[Миср]], [[Либиё]], [[Яман]], [[Сурия]] ва [[Баҳрайн]] — оварда расонид, ки таърихи минтақаи арабиро аз ҷунбуштани сиёсии бузургтаринаш аз замони истиқлол тағйир дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сидр-Бузид дар даштҳои нимхушки маркази Тунис, дар баландии тахминан 350 метр воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сидр-Бузид тахминан 50 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сидр-Бузид бар кишоварзии абёри (зайтун, бодом, мева — минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони зайтун ва бодом дар Тунис аст), савдо ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳҳои калон шаҳри Сидр-Бузидро бо Сфакс ва Кайруан мепайвандад. Истгоҳи роҳи оҳани наздиктарин дар Сфакс ва Кайруан. == Фарҳанг ва маориф == Дар майдони марказии шаҳр — '''Майдони Муҳаммад Буазизӣ''' (соли 2011 номгузорӣ шуд) — ҳайкали ёдгории Буазизӣ воқеъ аст, ки рамзи Баҳори арабӣ ба шумор меравад. Дар наздикии шаҳр маъмаи бузурги римии '''Сбейтла''' (Sufetula) воқеъ аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Баҳори арабӣ]] * [[Сфакс]] * [[Кайруан]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} piw2j2j6fwh376pyvl93xw9ttcahkge 1475738 1475737 2026-06-09T07:03:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475738 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сидр-Бузид |номи аслӣ = سيدي بوزيد / Sīdī Buzīd |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 34 |баландии маркази МА = 354 |аҳолӣ = 50 309 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сидр-Бузид''' (ба арабӣ: ''سيدي بوزيد'', ''Sīdī Buzīd'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Сидр-Бузид.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Sidi Bouzid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази таърихии '''оғози [[Баҳори арабӣ]]''' (17 декабри 2010) ва инқилоби Тунис (14 январи 2011) ба ҳисоб меравад. Аз номи шайхи маҳаллии қадим Сидр (Сидӣ) Абу Зид Шарифи Барбарӣ ёд шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Сидр-Бузид аз асрҳои миёна ҳамчун маркази хурди дарвозагӣ ва зиёрати мазори Сидӣ Абу Зид (асри XIV) инкишоф ёфт ва дар асри XX ба маркази вилоят табдил гардид. '''17 декабри 2010''' дар майдони марказии Сидр-Бузид ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' — фурӯшандаи мевае, ки маҷбур шуд бо манзили лоиҳавӣ зиндагӣ кунад, чун ӯ имтиҳони мактаби олиро гузаронида натавонист — '''ба худсӯзӣ даст зад''' дар эътироз ба тахфифи маъмурияти полис ва мусодираи ваққунаш аз тарафи занаки полис. Воқеа дар тӯли як шаб ба эътирозоти оммавӣ дар тамоми Тунис, баъдан ба '''инқилоби Тунис''' (4 январ — вафоти Буазизӣ — 14 январи 2011, сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) оварда расонид.<ref name="brit" /> Инқилоби Тунис ба '''Баҳори арабӣ''' — мавҷи инқилобҳои омавӣ дар [[Миср]], [[Либиё]], [[Яман]], [[Сурия]] ва [[Баҳрайн]] — оварда расонид, ки таърихи минтақаи арабиро аз ҷунбуштани сиёсии бузургтаринаш аз замони истиқлол тағйир дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сидр-Бузид дар даштҳои нимхушки маркази Тунис, дар баландии тахминан 350 метр воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сидр-Бузид тахминан 50 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сидр-Бузид бар кишоварзии абёри (зайтун, бодом, мева — минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони зайтун ва бодом дар Тунис аст), савдо ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳҳои калон шаҳри Сидр-Бузидро бо Сфакс ва Кайруан мепайвандад. Истгоҳи роҳи оҳани наздиктарин дар Сфакс ва Кайруан. == Фарҳанг ва маориф == Дар майдони марказии шаҳр — '''Майдони Муҳаммад Буазизӣ''' (соли 2011 номгузорӣ шуд) — ҳайкали ёдгории Буазизӣ воқеъ аст, ки рамзи Баҳори арабӣ ба шумор меравад. Дар наздикии шаҳр маъмаи бузурги римии '''Сбейтла''' (Sufetula) воқеъ аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Баҳори арабӣ]] * [[Сфакс]] * [[Кайруан]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Сидр-Бузид дар Encyclopædia Britannica] q11l3k59yqlt5qr87zx5kjli75vrjvp 1475739 1475738 2026-06-09T07:03:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475739 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сидр-Бузид |номи аслӣ = سيدي بوزيد / Sīdī Buzīd |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 34 |баландии маркази МА = 354 |аҳолӣ = 50 309 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Сидр-Бузид''' (ба арабӣ: ''سيدي بوزيد'', ''Sīdī Buzīd'') — шаҳр дар маркази [[Тунис]], пойтахти вилояти Сидр-Бузид.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Sidi Bouzid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 50 ҳазор нафар буда, шаҳр маркази таърихии '''оғози [[Баҳори арабӣ]]''' (17 декабри 2010) ва инқилоби Тунис (14 январи 2011) ба ҳисоб меравад. Аз номи шайхи маҳаллии қадим Сидр (Сидӣ) Абу Зид Шарифи Барбарӣ ёд шудааст.<ref name="brit" /> == Таърих == Маҳалли Сидр-Бузид аз асрҳои миёна ҳамчун маркази хурди дарвозагӣ ва зиёрати мазори Сидӣ Абу Зид (асри XIV) инкишоф ёфт ва дар асри XX ба маркази вилоят табдил гардид. '''17 декабри 2010''' дар майдони марказии Сидр-Бузид ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' — фурӯшандаи мевае, ки маҷбур шуд бо манзили лоиҳавӣ зиндагӣ кунад, чун ӯ имтиҳони мактаби олиро гузаронида натавонист — '''ба худсӯзӣ даст зад''' дар эътироз ба тахфифи маъмурияти полис ва мусодираи ваққунаш аз тарафи занаки полис. Воқеа дар тӯли як шаб ба эътирозоти оммавӣ дар тамоми Тунис, баъдан ба '''инқилоби Тунис''' (4 январ — вафоти Буазизӣ — 14 январи 2011, сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) оварда расонид.<ref name="brit" /> Инқилоби Тунис ба '''Баҳори арабӣ''' — мавҷи инқилобҳои омавӣ дар [[Миср]], [[Либиё]], [[Яман]], [[Сурия]] ва [[Баҳрайн]] — оварда расонид, ки таърихи минтақаи арабиро аз ҷунбуштани сиёсии бузургтаринаш аз замони истиқлол тағйир дод. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сидр-Бузид дар даштҳои нимхушки маркази Тунис, дар баландии тахминан 350 метр воқеъ аст; иқлими он нимбиёбонии гарм мебошад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сидр-Бузид тахминан 50 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ ва берберҳои арабишуда мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сидр-Бузид бар кишоварзии абёри (зайтун, бодом, мева — минтақа аз бузургтарин истеҳсолкунандагони зайтун ва бодом дар Тунис аст), савдо ва маъмурияти давлатӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Шоҳроҳҳои калон шаҳри Сидр-Бузидро бо Сфакс ва Кайруан мепайвандад. Истгоҳи роҳи оҳани наздиктарин дар Сфакс ва Кайруан. == Фарҳанг ва маориф == Дар майдони марказии шаҳр — '''Майдони Муҳаммад Буазизӣ''' (соли 2011 номгузорӣ шуд) — ҳайкали ёдгории Буазизӣ воқеъ аст, ки рамзи Баҳори арабӣ ба шумор меравад. Дар наздикии шаҳр маъмаи бузурги римии '''Сбейтла''' (Sufetula) воқеъ аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Баҳори арабӣ]] * [[Сфакс]] * [[Кайруан]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sidi-Bouzid Сидр-Бузид дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Тунис]] [[Гурӯҳ:Тунис]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 5cs4yg7lpm7ff6hu4p2494vsljdxgvz 0 331948 1475740 2026-06-09T07:03:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475740 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маҳдия |номи аслӣ = المهدية / al-Mahdiyya |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 11|lon_min = 4|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 916 |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 2 |аҳолӣ = 79 545 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маҳдия''' (ба арабӣ: ''المهدية'', ''al-Mahdiyya'') — шаҳр-бандари соҳилии шарқии [[Тунис]] дар канори Баҳри Миёназамин, пойтахти вилояти Маҳдия.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mahdia Mahdia] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 79 ҳазор нафар буда, шаҳр '''дар асрҳои X пойтахти давлати Фотимиён''' (909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира) ва имрӯз маркази муҳими сайёҳии соҳилӣ ва моҳигирии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> mr944z336a528kfr8grzx09n146c8pb 1475741 1475740 2026-06-09T07:03:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475741 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маҳдия |номи аслӣ = المهدية / al-Mahdiyya |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 11|lon_min = 4|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 916 |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 2 |аҳолӣ = 79 545 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маҳдия''' (ба арабӣ: ''المهدية'', ''al-Mahdiyya'') — шаҳр-бандари соҳилии шарқии [[Тунис]] дар канори Баҳри Миёназамин, пойтахти вилояти Маҳдия.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mahdia Mahdia] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 79 ҳазор нафар буда, шаҳр '''дар асрҳои X пойтахти давлати Фотимиён''' (909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира) ва имрӯз маркази муҳими сайёҳии соҳилӣ ва моҳигирии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Соли 909''' халифаи аввали Фотимиён '''Убайдулло ал-Маҳдӣ''' пас аз сарнагунии Аглабидҳо дар Кайруан тахт нишаст ва қарор кард пойтахти нав дар маҳалли стратегикии соҳилӣ бунёд кунад. Соли 916 ӯ дар нимҷазираи Каф-Эфригия маҳдияро бунёд кард ва ба номи худ '''Маҳдия''' номид. Шаҳр зуд ба маркази асосии давлати Фотимиён табдил ёфт, бо қалъаҳои бузург (дарвозаи машҳури Скифа эл-Кахла), бандар бо қариби 100 киштии ҷангӣ ва кохҳои бузург.<ref name="brit" /> '''Соли 973 халифаи Фотимӣ ал-Муъиз''' пойтахтро ба [[Қоҳира]] (ки худ соли 969 бунёд карда буд) кӯчид. Маҳдия аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо ҳамчун бандари муҳим боқӣ монд. Дар асрҳои XII–XVI шаҳрро борҳо нормандиҳо, испаниҳо ва Усмониҳо забт карданд. ss4y0b104mof79e73oovpl1rlj680zr 1475742 1475741 2026-06-09T07:04:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475742 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маҳдия |номи аслӣ = المهدية / al-Mahdiyya |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 11|lon_min = 4|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 916 |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 2 |аҳолӣ = 79 545 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маҳдия''' (ба арабӣ: ''المهدية'', ''al-Mahdiyya'') — шаҳр-бандари соҳилии шарқии [[Тунис]] дар канори Баҳри Миёназамин, пойтахти вилояти Маҳдия.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mahdia Mahdia] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 79 ҳазор нафар буда, шаҳр '''дар асрҳои X пойтахти давлати Фотимиён''' (909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира) ва имрӯз маркази муҳими сайёҳии соҳилӣ ва моҳигирии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Соли 909''' халифаи аввали Фотимиён '''Убайдулло ал-Маҳдӣ''' пас аз сарнагунии Аглабидҳо дар Кайруан тахт нишаст ва қарор кард пойтахти нав дар маҳалли стратегикии соҳилӣ бунёд кунад. Соли 916 ӯ дар нимҷазираи Каф-Эфригия маҳдияро бунёд кард ва ба номи худ '''Маҳдия''' номид. Шаҳр зуд ба маркази асосии давлати Фотимиён табдил ёфт, бо қалъаҳои бузург (дарвозаи машҳури Скифа эл-Кахла), бандар бо қариби 100 киштии ҷангӣ ва кохҳои бузург.<ref name="brit" /> '''Соли 973 халифаи Фотимӣ ал-Муъиз''' пойтахтро ба [[Қоҳира]] (ки худ соли 969 бунёд карда буд) кӯчид. Маҳдия аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо ҳамчун бандари муҳим боқӣ монд. Дар асрҳои XII–XVI шаҳрро борҳо нормандиҳо, испаниҳо ва Усмониҳо забт карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маҳдия дар нимҷазираи хурди Каф-Эфригия, ки ба Баҳри Миёназамин дароз шудааст, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. jsqek1n8lnp3d9pf86amezst0mms8mu 1475743 1475742 2026-06-09T07:04:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475743 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маҳдия |номи аслӣ = المهدية / al-Mahdiyya |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 11|lon_min = 4|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 916 |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 2 |аҳолӣ = 79 545 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маҳдия''' (ба арабӣ: ''المهدية'', ''al-Mahdiyya'') — шаҳр-бандари соҳилии шарқии [[Тунис]] дар канори Баҳри Миёназамин, пойтахти вилояти Маҳдия.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mahdia Mahdia] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 79 ҳазор нафар буда, шаҳр '''дар асрҳои X пойтахти давлати Фотимиён''' (909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира) ва имрӯз маркази муҳими сайёҳии соҳилӣ ва моҳигирии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Соли 909''' халифаи аввали Фотимиён '''Убайдулло ал-Маҳдӣ''' пас аз сарнагунии Аглабидҳо дар Кайруан тахт нишаст ва қарор кард пойтахти нав дар маҳалли стратегикии соҳилӣ бунёд кунад. Соли 916 ӯ дар нимҷазираи Каф-Эфригия маҳдияро бунёд кард ва ба номи худ '''Маҳдия''' номид. Шаҳр зуд ба маркази асосии давлати Фотимиён табдил ёфт, бо қалъаҳои бузург (дарвозаи машҳури Скифа эл-Кахла), бандар бо қариби 100 киштии ҷангӣ ва кохҳои бузург.<ref name="brit" /> '''Соли 973 халифаи Фотимӣ ал-Муъиз''' пойтахтро ба [[Қоҳира]] (ки худ соли 969 бунёд карда буд) кӯчид. Маҳдия аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо ҳамчун бандари муҳим боқӣ монд. Дар асрҳои XII–XVI шаҳрро борҳо нормандиҳо, испаниҳо ва Усмониҳо забт карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маҳдия дар нимҷазираи хурди Каф-Эфригия, ки ба Баҳри Миёназамин дароз шудааст, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маҳдия аз 79 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> 62tytqeog6yt00knymnywjwu60hcdgh 1475744 1475743 2026-06-09T07:04:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475744 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маҳдия |номи аслӣ = المهدية / al-Mahdiyya |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 11|lon_min = 4|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 916 |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 2 |аҳолӣ = 79 545 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маҳдия''' (ба арабӣ: ''المهدية'', ''al-Mahdiyya'') — шаҳр-бандари соҳилии шарқии [[Тунис]] дар канори Баҳри Миёназамин, пойтахти вилояти Маҳдия.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mahdia Mahdia] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 79 ҳазор нафар буда, шаҳр '''дар асрҳои X пойтахти давлати Фотимиён''' (909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира) ва имрӯз маркази муҳими сайёҳии соҳилӣ ва моҳигирии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Соли 909''' халифаи аввали Фотимиён '''Убайдулло ал-Маҳдӣ''' пас аз сарнагунии Аглабидҳо дар Кайруан тахт нишаст ва қарор кард пойтахти нав дар маҳалли стратегикии соҳилӣ бунёд кунад. Соли 916 ӯ дар нимҷазираи Каф-Эфригия маҳдияро бунёд кард ва ба номи худ '''Маҳдия''' номид. Шаҳр зуд ба маркази асосии давлати Фотимиён табдил ёфт, бо қалъаҳои бузург (дарвозаи машҳури Скифа эл-Кахла), бандар бо қариби 100 киштии ҷангӣ ва кохҳои бузург.<ref name="brit" /> '''Соли 973 халифаи Фотимӣ ал-Муъиз''' пойтахтро ба [[Қоҳира]] (ки худ соли 969 бунёд карда буд) кӯчид. Маҳдия аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо ҳамчун бандари муҳим боқӣ монд. Дар асрҳои XII–XVI шаҳрро борҳо нормандиҳо, испаниҳо ва Усмониҳо забт карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маҳдия дар нимҷазираи хурди Каф-Эфригия, ки ба Баҳри Миёназамин дароз шудааст, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маҳдия аз 79 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маҳдия бар '''моҳигирӣ''' (Маҳдия яке аз муҳимтарин марказҳои моҳигирии Тунис аст, бахусус барои sardine ва тунцу), '''сайёҳии соҳилӣ''' (бахусус курорти Маҳдия-Зона туристӣ), '''ҳунармандии нассоҷии анъанавии абрешим''' ва бандар асос меёбад. bp74oikufndtxxhmlx25rxmyxvqpgnh 1475745 1475744 2026-06-09T07:04:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475745 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маҳдия |номи аслӣ = المهدية / al-Mahdiyya |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 11|lon_min = 4|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 916 |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 2 |аҳолӣ = 79 545 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маҳдия''' (ба арабӣ: ''المهدية'', ''al-Mahdiyya'') — шаҳр-бандари соҳилии шарқии [[Тунис]] дар канори Баҳри Миёназамин, пойтахти вилояти Маҳдия.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mahdia Mahdia] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 79 ҳазор нафар буда, шаҳр '''дар асрҳои X пойтахти давлати Фотимиён''' (909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира) ва имрӯз маркази муҳими сайёҳии соҳилӣ ва моҳигирии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Соли 909''' халифаи аввали Фотимиён '''Убайдулло ал-Маҳдӣ''' пас аз сарнагунии Аглабидҳо дар Кайруан тахт нишаст ва қарор кард пойтахти нав дар маҳалли стратегикии соҳилӣ бунёд кунад. Соли 916 ӯ дар нимҷазираи Каф-Эфригия маҳдияро бунёд кард ва ба номи худ '''Маҳдия''' номид. Шаҳр зуд ба маркази асосии давлати Фотимиён табдил ёфт, бо қалъаҳои бузург (дарвозаи машҳури Скифа эл-Кахла), бандар бо қариби 100 киштии ҷангӣ ва кохҳои бузург.<ref name="brit" /> '''Соли 973 халифаи Фотимӣ ал-Муъиз''' пойтахтро ба [[Қоҳира]] (ки худ соли 969 бунёд карда буд) кӯчид. Маҳдия аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо ҳамчун бандари муҳим боқӣ монд. Дар асрҳои XII–XVI шаҳрро борҳо нормандиҳо, испаниҳо ва Усмониҳо забт карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маҳдия дар нимҷазираи хурди Каф-Эфригия, ки ба Баҳри Миёназамин дароз шудааст, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маҳдия аз 79 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маҳдия бар '''моҳигирӣ''' (Маҳдия яке аз муҳимтарин марказҳои моҳигирии Тунис аст, бахусус барои sardine ва тунцу), '''сайёҳии соҳилӣ''' (бахусус курорти Маҳдия-Зона туристӣ), '''ҳунармандии нассоҷии анъанавии абрешим''' ва бандар асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маҳдия Фурудгоҳи Маҳдия-Тауза, бандари баҳрӣ ва истгоҳи ниҳоии метрои Sahel (хатти Маҳдия–Сус) амал мекунанд. elud7j2t06el1x1tcekzwq7ywukkv9h 1475746 1475745 2026-06-09T07:04:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475746 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маҳдия |номи аслӣ = المهدية / al-Mahdiyya |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 11|lon_min = 4|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 916 |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 2 |аҳолӣ = 79 545 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маҳдия''' (ба арабӣ: ''المهدية'', ''al-Mahdiyya'') — шаҳр-бандари соҳилии шарқии [[Тунис]] дар канори Баҳри Миёназамин, пойтахти вилояти Маҳдия.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mahdia Mahdia] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 79 ҳазор нафар буда, шаҳр '''дар асрҳои X пойтахти давлати Фотимиён''' (909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира) ва имрӯз маркази муҳими сайёҳии соҳилӣ ва моҳигирии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Соли 909''' халифаи аввали Фотимиён '''Убайдулло ал-Маҳдӣ''' пас аз сарнагунии Аглабидҳо дар Кайруан тахт нишаст ва қарор кард пойтахти нав дар маҳалли стратегикии соҳилӣ бунёд кунад. Соли 916 ӯ дар нимҷазираи Каф-Эфригия маҳдияро бунёд кард ва ба номи худ '''Маҳдия''' номид. Шаҳр зуд ба маркази асосии давлати Фотимиён табдил ёфт, бо қалъаҳои бузург (дарвозаи машҳури Скифа эл-Кахла), бандар бо қариби 100 киштии ҷангӣ ва кохҳои бузург.<ref name="brit" /> '''Соли 973 халифаи Фотимӣ ал-Муъиз''' пойтахтро ба [[Қоҳира]] (ки худ соли 969 бунёд карда буд) кӯчид. Маҳдия аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо ҳамчун бандари муҳим боқӣ монд. Дар асрҳои XII–XVI шаҳрро борҳо нормандиҳо, испаниҳо ва Усмониҳо забт карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маҳдия дар нимҷазираи хурди Каф-Эфригия, ки ба Баҳри Миёназамин дароз шудааст, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маҳдия аз 79 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маҳдия бар '''моҳигирӣ''' (Маҳдия яке аз муҳимтарин марказҳои моҳигирии Тунис аст, бахусус барои sardine ва тунцу), '''сайёҳии соҳилӣ''' (бахусус курорти Маҳдия-Зона туристӣ), '''ҳунармандии нассоҷии анъанавии абрешим''' ва бандар асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маҳдия Фурудгоҳи Маҳдия-Тауза, бандари баҳрӣ ва истгоҳи ниҳоии метрои Sahel (хатти Маҳдия–Сус) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Маҳдия дорои '''Скифа эл-Кахла''' (Дарвозаи сиёҳ, асри X — дарвозаи бузурги шаҳри Фотимиён), '''Ҷомеи Бузурги Маҳдия''' (916, аз қадимтарин масҷидҳои Фотимӣ), харобаҳои кохи Фотимӣ ва бандари тарошидаи асрҳои X (Фимиум) аст. fpgrchkqp3np0yt4g3yruwn6oukzafk 1475747 1475746 2026-06-09T07:05:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475747 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маҳдия |номи аслӣ = المهدية / al-Mahdiyya |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 11|lon_min = 4|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 916 |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 2 |аҳолӣ = 79 545 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маҳдия''' (ба арабӣ: ''المهدية'', ''al-Mahdiyya'') — шаҳр-бандари соҳилии шарқии [[Тунис]] дар канори Баҳри Миёназамин, пойтахти вилояти Маҳдия.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mahdia Mahdia] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 79 ҳазор нафар буда, шаҳр '''дар асрҳои X пойтахти давлати Фотимиён''' (909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира) ва имрӯз маркази муҳими сайёҳии соҳилӣ ва моҳигирии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Соли 909''' халифаи аввали Фотимиён '''Убайдулло ал-Маҳдӣ''' пас аз сарнагунии Аглабидҳо дар Кайруан тахт нишаст ва қарор кард пойтахти нав дар маҳалли стратегикии соҳилӣ бунёд кунад. Соли 916 ӯ дар нимҷазираи Каф-Эфригия маҳдияро бунёд кард ва ба номи худ '''Маҳдия''' номид. Шаҳр зуд ба маркази асосии давлати Фотимиён табдил ёфт, бо қалъаҳои бузург (дарвозаи машҳури Скифа эл-Кахла), бандар бо қариби 100 киштии ҷангӣ ва кохҳои бузург.<ref name="brit" /> '''Соли 973 халифаи Фотимӣ ал-Муъиз''' пойтахтро ба [[Қоҳира]] (ки худ соли 969 бунёд карда буд) кӯчид. Маҳдия аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо ҳамчун бандари муҳим боқӣ монд. Дар асрҳои XII–XVI шаҳрро борҳо нормандиҳо, испаниҳо ва Усмониҳо забт карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маҳдия дар нимҷазираи хурди Каф-Эфригия, ки ба Баҳри Миёназамин дароз шудааст, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маҳдия аз 79 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маҳдия бар '''моҳигирӣ''' (Маҳдия яке аз муҳимтарин марказҳои моҳигирии Тунис аст, бахусус барои sardine ва тунцу), '''сайёҳии соҳилӣ''' (бахусус курорти Маҳдия-Зона туристӣ), '''ҳунармандии нассоҷии анъанавии абрешим''' ва бандар асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маҳдия Фурудгоҳи Маҳдия-Тауза, бандари баҳрӣ ва истгоҳи ниҳоии метрои Sahel (хатти Маҳдия–Сус) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Маҳдия дорои '''Скифа эл-Кахла''' (Дарвозаи сиёҳ, асри X — дарвозаи бузурги шаҳри Фотимиён), '''Ҷомеи Бузурги Маҳдия''' (916, аз қадимтарин масҷидҳои Фотимӣ), харобаҳои кохи Фотимӣ ва бандари тарошидаи асрҳои X (Фимиум) аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Кайруан]] * [[Қоҳира]] * [[Фотимиён]] 0speysoto4eh4k627c2psgyy2x48ge6 1475748 1475747 2026-06-09T07:05:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475748 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маҳдия |номи аслӣ = المهدية / al-Mahdiyya |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 11|lon_min = 4|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 916 |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 2 |аҳолӣ = 79 545 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маҳдия''' (ба арабӣ: ''المهدية'', ''al-Mahdiyya'') — шаҳр-бандари соҳилии шарқии [[Тунис]] дар канори Баҳри Миёназамин, пойтахти вилояти Маҳдия.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mahdia Mahdia] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 79 ҳазор нафар буда, шаҳр '''дар асрҳои X пойтахти давлати Фотимиён''' (909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира) ва имрӯз маркази муҳими сайёҳии соҳилӣ ва моҳигирии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Соли 909''' халифаи аввали Фотимиён '''Убайдулло ал-Маҳдӣ''' пас аз сарнагунии Аглабидҳо дар Кайруан тахт нишаст ва қарор кард пойтахти нав дар маҳалли стратегикии соҳилӣ бунёд кунад. Соли 916 ӯ дар нимҷазираи Каф-Эфригия маҳдияро бунёд кард ва ба номи худ '''Маҳдия''' номид. Шаҳр зуд ба маркази асосии давлати Фотимиён табдил ёфт, бо қалъаҳои бузург (дарвозаи машҳури Скифа эл-Кахла), бандар бо қариби 100 киштии ҷангӣ ва кохҳои бузург.<ref name="brit" /> '''Соли 973 халифаи Фотимӣ ал-Муъиз''' пойтахтро ба [[Қоҳира]] (ки худ соли 969 бунёд карда буд) кӯчид. Маҳдия аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо ҳамчун бандари муҳим боқӣ монд. Дар асрҳои XII–XVI шаҳрро борҳо нормандиҳо, испаниҳо ва Усмониҳо забт карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маҳдия дар нимҷазираи хурди Каф-Эфригия, ки ба Баҳри Миёназамин дароз шудааст, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маҳдия аз 79 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маҳдия бар '''моҳигирӣ''' (Маҳдия яке аз муҳимтарин марказҳои моҳигирии Тунис аст, бахусус барои sardine ва тунцу), '''сайёҳии соҳилӣ''' (бахусус курорти Маҳдия-Зона туристӣ), '''ҳунармандии нассоҷии анъанавии абрешим''' ва бандар асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маҳдия Фурудгоҳи Маҳдия-Тауза, бандари баҳрӣ ва истгоҳи ниҳоии метрои Sahel (хатти Маҳдия–Сус) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Маҳдия дорои '''Скифа эл-Кахла''' (Дарвозаи сиёҳ, асри X — дарвозаи бузурги шаҳри Фотимиён), '''Ҷомеи Бузурги Маҳдия''' (916, аз қадимтарин масҷидҳои Фотимӣ), харобаҳои кохи Фотимӣ ва бандари тарошидаи асрҳои X (Фимиум) аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Кайруан]] * [[Қоҳира]] * [[Фотимиён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} swhjdcgh2ud9552u2w0uztu29pff31f 1475749 1475748 2026-06-09T07:05:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475749 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маҳдия |номи аслӣ = المهدية / al-Mahdiyya |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 11|lon_min = 4|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 916 |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 2 |аҳолӣ = 79 545 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маҳдия''' (ба арабӣ: ''المهدية'', ''al-Mahdiyya'') — шаҳр-бандари соҳилии шарқии [[Тунис]] дар канори Баҳри Миёназамин, пойтахти вилояти Маҳдия.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mahdia Mahdia] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 79 ҳазор нафар буда, шаҳр '''дар асрҳои X пойтахти давлати Фотимиён''' (909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира) ва имрӯз маркази муҳими сайёҳии соҳилӣ ва моҳигирии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Соли 909''' халифаи аввали Фотимиён '''Убайдулло ал-Маҳдӣ''' пас аз сарнагунии Аглабидҳо дар Кайруан тахт нишаст ва қарор кард пойтахти нав дар маҳалли стратегикии соҳилӣ бунёд кунад. Соли 916 ӯ дар нимҷазираи Каф-Эфригия маҳдияро бунёд кард ва ба номи худ '''Маҳдия''' номид. Шаҳр зуд ба маркази асосии давлати Фотимиён табдил ёфт, бо қалъаҳои бузург (дарвозаи машҳури Скифа эл-Кахла), бандар бо қариби 100 киштии ҷангӣ ва кохҳои бузург.<ref name="brit" /> '''Соли 973 халифаи Фотимӣ ал-Муъиз''' пойтахтро ба [[Қоҳира]] (ки худ соли 969 бунёд карда буд) кӯчид. Маҳдия аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо ҳамчун бандари муҳим боқӣ монд. Дар асрҳои XII–XVI шаҳрро борҳо нормандиҳо, испаниҳо ва Усмониҳо забт карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маҳдия дар нимҷазираи хурди Каф-Эфригия, ки ба Баҳри Миёназамин дароз шудааст, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маҳдия аз 79 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маҳдия бар '''моҳигирӣ''' (Маҳдия яке аз муҳимтарин марказҳои моҳигирии Тунис аст, бахусус барои sardine ва тунцу), '''сайёҳии соҳилӣ''' (бахусус курорти Маҳдия-Зона туристӣ), '''ҳунармандии нассоҷии анъанавии абрешим''' ва бандар асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маҳдия Фурудгоҳи Маҳдия-Тауза, бандари баҳрӣ ва истгоҳи ниҳоии метрои Sahel (хатти Маҳдия–Сус) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Маҳдия дорои '''Скифа эл-Кахла''' (Дарвозаи сиёҳ, асри X — дарвозаи бузурги шаҳри Фотимиён), '''Ҷомеи Бузурги Маҳдия''' (916, аз қадимтарин масҷидҳои Фотимӣ), харобаҳои кохи Фотимӣ ва бандари тарошидаи асрҳои X (Фимиум) аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Кайруан]] * [[Қоҳира]] * [[Фотимиён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Mahdia Маҳдия дар Encyclopædia Britannica] jd6lyvqo25dacfwgaht5qsy9p543fbx 1475750 1475749 2026-06-09T07:05:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475750 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Маҳдия |номи аслӣ = المهدية / al-Mahdiyya |кишвар = Тунис |lat_dir = N|lat_deg = 35|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 11|lon_min = 4|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = 916 |масоҳат = 22 |баландии маркази МА = 2 |аҳолӣ = 79 545 |соли барӯйхатгирӣ = 2014 |вақти минтақавӣ = +1 |сайт = }} '''Маҳдия''' (ба арабӣ: ''المهدية'', ''al-Mahdiyya'') — шаҳр-бандари соҳилии шарқии [[Тунис]] дар канори Баҳри Миёназамин, пойтахти вилояти Маҳдия.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Mahdia Mahdia] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр аз 79 ҳазор нафар буда, шаҳр '''дар асрҳои X пойтахти давлати Фотимиён''' (909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира) ва имрӯз маркази муҳими сайёҳии соҳилӣ ва моҳигирии Тунис ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Соли 909''' халифаи аввали Фотимиён '''Убайдулло ал-Маҳдӣ''' пас аз сарнагунии Аглабидҳо дар Кайруан тахт нишаст ва қарор кард пойтахти нав дар маҳалли стратегикии соҳилӣ бунёд кунад. Соли 916 ӯ дар нимҷазираи Каф-Эфригия маҳдияро бунёд кард ва ба номи худ '''Маҳдия''' номид. Шаҳр зуд ба маркази асосии давлати Фотимиён табдил ёфт, бо қалъаҳои бузург (дарвозаи машҳури Скифа эл-Кахла), бандар бо қариби 100 киштии ҷангӣ ва кохҳои бузург.<ref name="brit" /> '''Соли 973 халифаи Фотимӣ ал-Муъиз''' пойтахтро ба [[Қоҳира]] (ки худ соли 969 бунёд карда буд) кӯчид. Маҳдия аҳамияти асосии худро аз даст дод, аммо ҳамчун бандари муҳим боқӣ монд. Дар асрҳои XII–XVI шаҳрро борҳо нормандиҳо, испаниҳо ва Усмониҳо забт карданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Маҳдия дар нимҷазираи хурди Каф-Эфригия, ки ба Баҳри Миёназамин дароз шудааст, воқеъ аст; иқлими он муътадили баҳримиёназаминӣ — тобистон гарм-хушк ва зимистон муътадил-намӣ. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Маҳдия аз 79 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои тунисӣ мебошанд.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Маҳдия бар '''моҳигирӣ''' (Маҳдия яке аз муҳимтарин марказҳои моҳигирии Тунис аст, бахусус барои sardine ва тунцу), '''сайёҳии соҳилӣ''' (бахусус курорти Маҳдия-Зона туристӣ), '''ҳунармандии нассоҷии анъанавии абрешим''' ва бандар асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Маҳдия Фурудгоҳи Маҳдия-Тауза, бандари баҳрӣ ва истгоҳи ниҳоии метрои Sahel (хатти Маҳдия–Сус) амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Маҳдия дорои '''Скифа эл-Кахла''' (Дарвозаи сиёҳ, асри X — дарвозаи бузурги шаҳри Фотимиён), '''Ҷомеи Бузурги Маҳдия''' (916, аз қадимтарин масҷидҳои Фотимӣ), харобаҳои кохи Фотимӣ ва бандари тарошидаи асрҳои X (Фимиум) аст. == Нигаред низ == * [[Тунис]] * [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] * [[Кайруан]] * [[Қоҳира]] * [[Фотимиён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Mahdia Маҳдия дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Тунис]] [[Гурӯҳ:Тунис]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] r6ez211di1h5uggc8xd9690n20d7bnr 0 331949 1475857 2026-06-09T07:28:17Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475857 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мисурата |номи аслӣ = مصراتة / Miṣrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 22|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 15|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 281 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Мисурата''' (ба арабӣ: ''مصراتة'', ''Miṣrātah'') — '''сеюмин шаҳр аз ҷиҳати калонӣ''' дар [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарб, тахминан 210 километр шарқтар аз [[Триполи]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Misrata Misrata] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 280 ҳазор нафар. Шаҳр маркази муҳими саноатӣ ва тиҷоратии Либиё ва маркази асосии тиҷорати оҳани кишвар (заводи бузурги металлургии '''Либиё Стил Комплекс''').<ref name="brit" /> pnl081wzwpjrzob434voyitakw3udsd 1475858 1475857 2026-06-09T07:28:30Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475858 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мисурата |номи аслӣ = مصراتة / Miṣrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 22|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 15|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 281 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Мисурата''' (ба арабӣ: ''مصراتة'', ''Miṣrātah'') — '''сеюмин шаҳр аз ҷиҳати калонӣ''' дар [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарб, тахминан 210 километр шарқтар аз [[Триполи]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Misrata Misrata] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 280 ҳазор нафар. Шаҳр маркази муҳими саноатӣ ва тиҷоратии Либиё ва маркази асосии тиҷорати оҳани кишвар (заводи бузурги металлургии '''Либиё Стил Комплекс''').<ref name="brit" /> == Таърих == Мисурата дар асрҳои миёна '''ҳамчун маркази корвон ва бандар''' дар нохияи тиҷоратии Триполитония-и Усмонӣ инкишоф ёфт; шаҳр бо номи ''Тубактиси'' дар замонҳои римӣ маъруф буд. Аз асрҳои XVI Мисурата ба маркази муҳими тиҷорати Сахроро бо соҳил мепайваста бо корвонҳои туареғ табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 шаҳр '''дар маҷмӯи майдони набарди Лашкари Африко''' буд; '''январи 1943''' лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Пас аз ҷанг Мисурата маркази саноати металлургии Либиё гардид: '''Либиё Стил Комплекс''' (соли 1979 бунёд шуд) — бузургтарин заводи металлургии Африқои Шимолӣ. '''Аз 18 феврали 2011''' Мисурата ба муҳимтарин шаҳри инқилобии Либиёи ғарбӣ табдил ёфт ва '''«Муҳосираи Мисурата»''' (19 феврал — 15 майи 2011) — '''яке аз ҷанговартарин ҷангҳои шаҳрвандии 2011''' — дар таърих машҳур шуд. Шаҳр '''бештар аз се моҳ''' зери муҳосираи нерӯҳои Қаззофӣ буд; қариб 1300 нафар ҳалок ва шаҳри марказӣ ҷиддӣ харобшуда буд. Пас аз 2011 нерӯҳои милитсиявии Мисурата (бо лақаби '''«Палангон»''') ба яке аз нерӯҳои асосии ҳарбии Либиёи ғарбӣ табдил ёфтанд ва дар озодии Триполи (август 2011) ва ҷанги Сирт (октябри 2011) нақши ҳалкунанда бозиданд. q9p3c7ab2f95ltswr4p8kosg2uomrrq 1475859 1475858 2026-06-09T07:28:43Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475859 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мисурата |номи аслӣ = مصراتة / Miṣrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 22|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 15|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 281 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Мисурата''' (ба арабӣ: ''مصراتة'', ''Miṣrātah'') — '''сеюмин шаҳр аз ҷиҳати калонӣ''' дар [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарб, тахминан 210 километр шарқтар аз [[Триполи]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Misrata Misrata] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 280 ҳазор нафар. Шаҳр маркази муҳими саноатӣ ва тиҷоратии Либиё ва маркази асосии тиҷорати оҳани кишвар (заводи бузурги металлургии '''Либиё Стил Комплекс''').<ref name="brit" /> == Таърих == Мисурата дар асрҳои миёна '''ҳамчун маркази корвон ва бандар''' дар нохияи тиҷоратии Триполитония-и Усмонӣ инкишоф ёфт; шаҳр бо номи ''Тубактиси'' дар замонҳои римӣ маъруф буд. Аз асрҳои XVI Мисурата ба маркази муҳими тиҷорати Сахроро бо соҳил мепайваста бо корвонҳои туареғ табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 шаҳр '''дар маҷмӯи майдони набарди Лашкари Африко''' буд; '''январи 1943''' лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Пас аз ҷанг Мисурата маркази саноати металлургии Либиё гардид: '''Либиё Стил Комплекс''' (соли 1979 бунёд шуд) — бузургтарин заводи металлургии Африқои Шимолӣ. '''Аз 18 феврали 2011''' Мисурата ба муҳимтарин шаҳри инқилобии Либиёи ғарбӣ табдил ёфт ва '''«Муҳосираи Мисурата»''' (19 феврал — 15 майи 2011) — '''яке аз ҷанговартарин ҷангҳои шаҳрвандии 2011''' — дар таърих машҳур шуд. Шаҳр '''бештар аз се моҳ''' зери муҳосираи нерӯҳои Қаззофӣ буд; қариб 1300 нафар ҳалок ва шаҳри марказӣ ҷиддӣ харобшуда буд. Пас аз 2011 нерӯҳои милитсиявии Мисурата (бо лақаби '''«Палангон»''') ба яке аз нерӯҳои асосии ҳарбии Либиёи ғарбӣ табдил ёфтанд ва дар озодии Триполи (август 2011) ва ҷанги Сирт (октябри 2011) нақши ҳалкунанда бозиданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мисурата дар канори Баҳри Миёназамин, дар тасмаи кишоварзии соҳилии Ҷифара воқеъ аст; иқлими он баҳримиёназаминии нимхушк. 3olt8akx73rz77nsovblsgfo1hul37k 1475860 1475859 2026-06-09T07:28:56Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475860 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мисурата |номи аслӣ = مصراتة / Miṣrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 22|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 15|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 281 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Мисурата''' (ба арабӣ: ''مصراتة'', ''Miṣrātah'') — '''сеюмин шаҳр аз ҷиҳати калонӣ''' дар [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарб, тахминан 210 километр шарқтар аз [[Триполи]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Misrata Misrata] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 280 ҳазор нафар. Шаҳр маркази муҳими саноатӣ ва тиҷоратии Либиё ва маркази асосии тиҷорати оҳани кишвар (заводи бузурги металлургии '''Либиё Стил Комплекс''').<ref name="brit" /> == Таърих == Мисурата дар асрҳои миёна '''ҳамчун маркази корвон ва бандар''' дар нохияи тиҷоратии Триполитония-и Усмонӣ инкишоф ёфт; шаҳр бо номи ''Тубактиси'' дар замонҳои римӣ маъруф буд. Аз асрҳои XVI Мисурата ба маркази муҳими тиҷорати Сахроро бо соҳил мепайваста бо корвонҳои туареғ табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 шаҳр '''дар маҷмӯи майдони набарди Лашкари Африко''' буд; '''январи 1943''' лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Пас аз ҷанг Мисурата маркази саноати металлургии Либиё гардид: '''Либиё Стил Комплекс''' (соли 1979 бунёд шуд) — бузургтарин заводи металлургии Африқои Шимолӣ. '''Аз 18 феврали 2011''' Мисурата ба муҳимтарин шаҳри инқилобии Либиёи ғарбӣ табдил ёфт ва '''«Муҳосираи Мисурата»''' (19 феврал — 15 майи 2011) — '''яке аз ҷанговартарин ҷангҳои шаҳрвандии 2011''' — дар таърих машҳур шуд. Шаҳр '''бештар аз се моҳ''' зери муҳосираи нерӯҳои Қаззофӣ буд; қариб 1300 нафар ҳалок ва шаҳри марказӣ ҷиддӣ харобшуда буд. Пас аз 2011 нерӯҳои милитсиявии Мисурата (бо лақаби '''«Палангон»''') ба яке аз нерӯҳои асосии ҳарбии Либиёи ғарбӣ табдил ёфтанд ва дар озодии Триполи (август 2011) ва ҷанги Сирт (октябри 2011) нақши ҳалкунанда бозиданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мисурата дар канори Баҳри Миёназамин, дар тасмаи кишоварзии соҳилии Ҷифара воқеъ аст; иқлими он баҳримиёназаминии нимхушк. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мисурата '''тахминан 280 ҳазор нафар''' (баъзе бароварданҳо — то 550 ҳазор бо ноҳияҳои гирду атроф).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳо-берберҳои тоҷираи Триполитония, бо ҷамоаи муҳим аз пайвандгари '''миштарӣ-туркҳои'''-аз асрҳои Усмонӣ (бо лақаби «крегли»). Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. azfkqaqlii6jsy6kzit0k975z6iwxwd 1475861 1475860 2026-06-09T07:29:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475861 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мисурата |номи аслӣ = مصراتة / Miṣrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 22|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 15|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 281 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Мисурата''' (ба арабӣ: ''مصراتة'', ''Miṣrātah'') — '''сеюмин шаҳр аз ҷиҳати калонӣ''' дар [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарб, тахминан 210 километр шарқтар аз [[Триполи]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Misrata Misrata] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 280 ҳазор нафар. Шаҳр маркази муҳими саноатӣ ва тиҷоратии Либиё ва маркази асосии тиҷорати оҳани кишвар (заводи бузурги металлургии '''Либиё Стил Комплекс''').<ref name="brit" /> == Таърих == Мисурата дар асрҳои миёна '''ҳамчун маркази корвон ва бандар''' дар нохияи тиҷоратии Триполитония-и Усмонӣ инкишоф ёфт; шаҳр бо номи ''Тубактиси'' дар замонҳои римӣ маъруф буд. Аз асрҳои XVI Мисурата ба маркази муҳими тиҷорати Сахроро бо соҳил мепайваста бо корвонҳои туареғ табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 шаҳр '''дар маҷмӯи майдони набарди Лашкари Африко''' буд; '''январи 1943''' лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Пас аз ҷанг Мисурата маркази саноати металлургии Либиё гардид: '''Либиё Стил Комплекс''' (соли 1979 бунёд шуд) — бузургтарин заводи металлургии Африқои Шимолӣ. '''Аз 18 феврали 2011''' Мисурата ба муҳимтарин шаҳри инқилобии Либиёи ғарбӣ табдил ёфт ва '''«Муҳосираи Мисурата»''' (19 феврал — 15 майи 2011) — '''яке аз ҷанговартарин ҷангҳои шаҳрвандии 2011''' — дар таърих машҳур шуд. Шаҳр '''бештар аз се моҳ''' зери муҳосираи нерӯҳои Қаззофӣ буд; қариб 1300 нафар ҳалок ва шаҳри марказӣ ҷиддӣ харобшуда буд. Пас аз 2011 нерӯҳои милитсиявии Мисурата (бо лақаби '''«Палангон»''') ба яке аз нерӯҳои асосии ҳарбии Либиёи ғарбӣ табдил ёфтанд ва дар озодии Триполи (август 2011) ва ҷанги Сирт (октябри 2011) нақши ҳалкунанда бозиданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мисурата дар канори Баҳри Миёназамин, дар тасмаи кишоварзии соҳилии Ҷифара воқеъ аст; иқлими он баҳримиёназаминии нимхушк. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мисурата '''тахминан 280 ҳазор нафар''' (баъзе бароварданҳо — то 550 ҳазор бо ноҳияҳои гирду атроф).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳо-берберҳои тоҷираи Триполитония, бо ҷамоаи муҳим аз пайвандгари '''миштарӣ-туркҳои'''-аз асрҳои Усмонӣ (бо лақаби «крегли»). Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Мисурата бар '''саноати металлургии Либиё Стил Комплекс''' (1979, бузургтарин дар Африқои Шимолӣ), бандари баҳрии бузург, минтақаи озоди иқтисодии '''Минтақаи озоди Мисурата''' (соли 1999), тиҷорат, моҳигирӣ ва кишоварзӣ асос меёбад. Мисурата маркази асосии тиҷоратии Либиёи ғарбӣ ба ҳисоб меравад. a5w2squhzqezjyk49coif5eokri7vfl 1475862 1475861 2026-06-09T07:29:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475862 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мисурата |номи аслӣ = مصراتة / Miṣrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 22|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 15|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 281 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Мисурата''' (ба арабӣ: ''مصراتة'', ''Miṣrātah'') — '''сеюмин шаҳр аз ҷиҳати калонӣ''' дар [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарб, тахминан 210 километр шарқтар аз [[Триполи]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Misrata Misrata] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 280 ҳазор нафар. Шаҳр маркази муҳими саноатӣ ва тиҷоратии Либиё ва маркази асосии тиҷорати оҳани кишвар (заводи бузурги металлургии '''Либиё Стил Комплекс''').<ref name="brit" /> == Таърих == Мисурата дар асрҳои миёна '''ҳамчун маркази корвон ва бандар''' дар нохияи тиҷоратии Триполитония-и Усмонӣ инкишоф ёфт; шаҳр бо номи ''Тубактиси'' дар замонҳои римӣ маъруф буд. Аз асрҳои XVI Мисурата ба маркази муҳими тиҷорати Сахроро бо соҳил мепайваста бо корвонҳои туареғ табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 шаҳр '''дар маҷмӯи майдони набарди Лашкари Африко''' буд; '''январи 1943''' лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Пас аз ҷанг Мисурата маркази саноати металлургии Либиё гардид: '''Либиё Стил Комплекс''' (соли 1979 бунёд шуд) — бузургтарин заводи металлургии Африқои Шимолӣ. '''Аз 18 феврали 2011''' Мисурата ба муҳимтарин шаҳри инқилобии Либиёи ғарбӣ табдил ёфт ва '''«Муҳосираи Мисурата»''' (19 феврал — 15 майи 2011) — '''яке аз ҷанговартарин ҷангҳои шаҳрвандии 2011''' — дар таърих машҳур шуд. Шаҳр '''бештар аз се моҳ''' зери муҳосираи нерӯҳои Қаззофӣ буд; қариб 1300 нафар ҳалок ва шаҳри марказӣ ҷиддӣ харобшуда буд. Пас аз 2011 нерӯҳои милитсиявии Мисурата (бо лақаби '''«Палангон»''') ба яке аз нерӯҳои асосии ҳарбии Либиёи ғарбӣ табдил ёфтанд ва дар озодии Триполи (август 2011) ва ҷанги Сирт (октябри 2011) нақши ҳалкунанда бозиданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мисурата дар канори Баҳри Миёназамин, дар тасмаи кишоварзии соҳилии Ҷифара воқеъ аст; иқлими он баҳримиёназаминии нимхушк. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мисурата '''тахминан 280 ҳазор нафар''' (баъзе бароварданҳо — то 550 ҳазор бо ноҳияҳои гирду атроф).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳо-берберҳои тоҷираи Триполитония, бо ҷамоаи муҳим аз пайвандгари '''миштарӣ-туркҳои'''-аз асрҳои Усмонӣ (бо лақаби «крегли»). Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Мисурата бар '''саноати металлургии Либиё Стил Комплекс''' (1979, бузургтарин дар Африқои Шимолӣ), бандари баҳрии бузург, минтақаи озоди иқтисодии '''Минтақаи озоди Мисурата''' (соли 1999), тиҷорат, моҳигирӣ ва кишоварзӣ асос меёбад. Мисурата маркази асосии тиҷоратии Либиёи ғарбӣ ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Мисурата '''бандари баҳрии муҳим''' ва '''Фурудгоҳи байналмилалии Мисурата''' амал мекунанд. Шоҳроҳҳои соҳилӣ Мисурати-ро бо Триполи (210 км ғарбтар) ва Бенғози мепайванданд. agsnxsa728h6iyl7eh7lyeawoaku5tq 1475863 1475862 2026-06-09T07:29:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475863 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мисурата |номи аслӣ = مصراتة / Miṣrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 22|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 15|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 281 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Мисурата''' (ба арабӣ: ''مصراتة'', ''Miṣrātah'') — '''сеюмин шаҳр аз ҷиҳати калонӣ''' дар [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарб, тахминан 210 километр шарқтар аз [[Триполи]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Misrata Misrata] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 280 ҳазор нафар. Шаҳр маркази муҳими саноатӣ ва тиҷоратии Либиё ва маркази асосии тиҷорати оҳани кишвар (заводи бузурги металлургии '''Либиё Стил Комплекс''').<ref name="brit" /> == Таърих == Мисурата дар асрҳои миёна '''ҳамчун маркази корвон ва бандар''' дар нохияи тиҷоратии Триполитония-и Усмонӣ инкишоф ёфт; шаҳр бо номи ''Тубактиси'' дар замонҳои римӣ маъруф буд. Аз асрҳои XVI Мисурата ба маркази муҳими тиҷорати Сахроро бо соҳил мепайваста бо корвонҳои туареғ табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 шаҳр '''дар маҷмӯи майдони набарди Лашкари Африко''' буд; '''январи 1943''' лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Пас аз ҷанг Мисурата маркази саноати металлургии Либиё гардид: '''Либиё Стил Комплекс''' (соли 1979 бунёд шуд) — бузургтарин заводи металлургии Африқои Шимолӣ. '''Аз 18 феврали 2011''' Мисурата ба муҳимтарин шаҳри инқилобии Либиёи ғарбӣ табдил ёфт ва '''«Муҳосираи Мисурата»''' (19 феврал — 15 майи 2011) — '''яке аз ҷанговартарин ҷангҳои шаҳрвандии 2011''' — дар таърих машҳур шуд. Шаҳр '''бештар аз се моҳ''' зери муҳосираи нерӯҳои Қаззофӣ буд; қариб 1300 нафар ҳалок ва шаҳри марказӣ ҷиддӣ харобшуда буд. Пас аз 2011 нерӯҳои милитсиявии Мисурата (бо лақаби '''«Палангон»''') ба яке аз нерӯҳои асосии ҳарбии Либиёи ғарбӣ табдил ёфтанд ва дар озодии Триполи (август 2011) ва ҷанги Сирт (октябри 2011) нақши ҳалкунанда бозиданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мисурата дар канори Баҳри Миёназамин, дар тасмаи кишоварзии соҳилии Ҷифара воқеъ аст; иқлими он баҳримиёназаминии нимхушк. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мисурата '''тахминан 280 ҳазор нафар''' (баъзе бароварданҳо — то 550 ҳазор бо ноҳияҳои гирду атроф).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳо-берберҳои тоҷираи Триполитония, бо ҷамоаи муҳим аз пайвандгари '''миштарӣ-туркҳои'''-аз асрҳои Усмонӣ (бо лақаби «крегли»). Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Мисурата бар '''саноати металлургии Либиё Стил Комплекс''' (1979, бузургтарин дар Африқои Шимолӣ), бандари баҳрии бузург, минтақаи озоди иқтисодии '''Минтақаи озоди Мисурата''' (соли 1999), тиҷорат, моҳигирӣ ва кишоварзӣ асос меёбад. Мисурата маркази асосии тиҷоратии Либиёи ғарбӣ ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Мисурата '''бандари баҳрии муҳим''' ва '''Фурудгоҳи байналмилалии Мисурата''' амал мекунанд. Шоҳроҳҳои соҳилӣ Мисурати-ро бо Триполи (210 км ғарбтар) ва Бенғози мепайванданд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мисурата дорои '''Ҷомеи бузурги Атиқ''' (асри XV), '''базори Туркҳо''' (базори анъанавии Усмонӣ), '''Истироҳатгоҳи қароматлиҳо''' ва Музеи шаҳри Мисурата аст. Шаҳр ҳамчун маркази муҳими хунармандии нассоҷии абрешим ва қолини туареғӣ маълум аст. rolbfpaqn7qbd5xtakkueyw9i25tc4h 1475864 1475863 2026-06-09T07:29:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475864 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мисурата |номи аслӣ = مصراتة / Miṣrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 22|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 15|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 281 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Мисурата''' (ба арабӣ: ''مصراتة'', ''Miṣrātah'') — '''сеюмин шаҳр аз ҷиҳати калонӣ''' дар [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарб, тахминан 210 километр шарқтар аз [[Триполи]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Misrata Misrata] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 280 ҳазор нафар. Шаҳр маркази муҳими саноатӣ ва тиҷоратии Либиё ва маркази асосии тиҷорати оҳани кишвар (заводи бузурги металлургии '''Либиё Стил Комплекс''').<ref name="brit" /> == Таърих == Мисурата дар асрҳои миёна '''ҳамчун маркази корвон ва бандар''' дар нохияи тиҷоратии Триполитония-и Усмонӣ инкишоф ёфт; шаҳр бо номи ''Тубактиси'' дар замонҳои римӣ маъруф буд. Аз асрҳои XVI Мисурата ба маркази муҳими тиҷорати Сахроро бо соҳил мепайваста бо корвонҳои туареғ табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 шаҳр '''дар маҷмӯи майдони набарди Лашкари Африко''' буд; '''январи 1943''' лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Пас аз ҷанг Мисурата маркази саноати металлургии Либиё гардид: '''Либиё Стил Комплекс''' (соли 1979 бунёд шуд) — бузургтарин заводи металлургии Африқои Шимолӣ. '''Аз 18 феврали 2011''' Мисурата ба муҳимтарин шаҳри инқилобии Либиёи ғарбӣ табдил ёфт ва '''«Муҳосираи Мисурата»''' (19 феврал — 15 майи 2011) — '''яке аз ҷанговартарин ҷангҳои шаҳрвандии 2011''' — дар таърих машҳур шуд. Шаҳр '''бештар аз се моҳ''' зери муҳосираи нерӯҳои Қаззофӣ буд; қариб 1300 нафар ҳалок ва шаҳри марказӣ ҷиддӣ харобшуда буд. Пас аз 2011 нерӯҳои милитсиявии Мисурата (бо лақаби '''«Палангон»''') ба яке аз нерӯҳои асосии ҳарбии Либиёи ғарбӣ табдил ёфтанд ва дар озодии Триполи (август 2011) ва ҷанги Сирт (октябри 2011) нақши ҳалкунанда бозиданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мисурата дар канори Баҳри Миёназамин, дар тасмаи кишоварзии соҳилии Ҷифара воқеъ аст; иқлими он баҳримиёназаминии нимхушк. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мисурата '''тахминан 280 ҳазор нафар''' (баъзе бароварданҳо — то 550 ҳазор бо ноҳияҳои гирду атроф).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳо-берберҳои тоҷираи Триполитония, бо ҷамоаи муҳим аз пайвандгари '''миштарӣ-туркҳои'''-аз асрҳои Усмонӣ (бо лақаби «крегли»). Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Мисурата бар '''саноати металлургии Либиё Стил Комплекс''' (1979, бузургтарин дар Африқои Шимолӣ), бандари баҳрии бузург, минтақаи озоди иқтисодии '''Минтақаи озоди Мисурата''' (соли 1999), тиҷорат, моҳигирӣ ва кишоварзӣ асос меёбад. Мисурата маркази асосии тиҷоратии Либиёи ғарбӣ ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Мисурата '''бандари баҳрии муҳим''' ва '''Фурудгоҳи байналмилалии Мисурата''' амал мекунанд. Шоҳроҳҳои соҳилӣ Мисурати-ро бо Триполи (210 км ғарбтар) ва Бенғози мепайванданд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мисурата дорои '''Ҷомеи бузурги Атиқ''' (асри XV), '''базори Туркҳо''' (базори анъанавии Усмонӣ), '''Истироҳатгоҳи қароматлиҳо''' ва Музеи шаҳри Мисурата аст. Шаҳр ҳамчун маркази муҳими хунармандии нассоҷии абрешим ва қолини туареғӣ маълум аст. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Триполи]] * [[Сурт]] * [[Лептис Магна]] qanj1o1o6dv2m6xmhsp697jwh4o66ny 1475865 1475864 2026-06-09T07:30:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475865 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мисурата |номи аслӣ = مصراتة / Miṣrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 22|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 15|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 281 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Мисурата''' (ба арабӣ: ''مصراتة'', ''Miṣrātah'') — '''сеюмин шаҳр аз ҷиҳати калонӣ''' дар [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарб, тахминан 210 километр шарқтар аз [[Триполи]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Misrata Misrata] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 280 ҳазор нафар. Шаҳр маркази муҳими саноатӣ ва тиҷоратии Либиё ва маркази асосии тиҷорати оҳани кишвар (заводи бузурги металлургии '''Либиё Стил Комплекс''').<ref name="brit" /> == Таърих == Мисурата дар асрҳои миёна '''ҳамчун маркази корвон ва бандар''' дар нохияи тиҷоратии Триполитония-и Усмонӣ инкишоф ёфт; шаҳр бо номи ''Тубактиси'' дар замонҳои римӣ маъруф буд. Аз асрҳои XVI Мисурата ба маркази муҳими тиҷорати Сахроро бо соҳил мепайваста бо корвонҳои туареғ табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 шаҳр '''дар маҷмӯи майдони набарди Лашкари Африко''' буд; '''январи 1943''' лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Пас аз ҷанг Мисурата маркази саноати металлургии Либиё гардид: '''Либиё Стил Комплекс''' (соли 1979 бунёд шуд) — бузургтарин заводи металлургии Африқои Шимолӣ. '''Аз 18 феврали 2011''' Мисурата ба муҳимтарин шаҳри инқилобии Либиёи ғарбӣ табдил ёфт ва '''«Муҳосираи Мисурата»''' (19 феврал — 15 майи 2011) — '''яке аз ҷанговартарин ҷангҳои шаҳрвандии 2011''' — дар таърих машҳур шуд. Шаҳр '''бештар аз се моҳ''' зери муҳосираи нерӯҳои Қаззофӣ буд; қариб 1300 нафар ҳалок ва шаҳри марказӣ ҷиддӣ харобшуда буд. Пас аз 2011 нерӯҳои милитсиявии Мисурата (бо лақаби '''«Палангон»''') ба яке аз нерӯҳои асосии ҳарбии Либиёи ғарбӣ табдил ёфтанд ва дар озодии Триполи (август 2011) ва ҷанги Сирт (октябри 2011) нақши ҳалкунанда бозиданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мисурата дар канори Баҳри Миёназамин, дар тасмаи кишоварзии соҳилии Ҷифара воқеъ аст; иқлими он баҳримиёназаминии нимхушк. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мисурата '''тахминан 280 ҳазор нафар''' (баъзе бароварданҳо — то 550 ҳазор бо ноҳияҳои гирду атроф).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳо-берберҳои тоҷираи Триполитония, бо ҷамоаи муҳим аз пайвандгари '''миштарӣ-туркҳои'''-аз асрҳои Усмонӣ (бо лақаби «крегли»). Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Мисурата бар '''саноати металлургии Либиё Стил Комплекс''' (1979, бузургтарин дар Африқои Шимолӣ), бандари баҳрии бузург, минтақаи озоди иқтисодии '''Минтақаи озоди Мисурата''' (соли 1999), тиҷорат, моҳигирӣ ва кишоварзӣ асос меёбад. Мисурата маркази асосии тиҷоратии Либиёи ғарбӣ ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Мисурата '''бандари баҳрии муҳим''' ва '''Фурудгоҳи байналмилалии Мисурата''' амал мекунанд. Шоҳроҳҳои соҳилӣ Мисурати-ро бо Триполи (210 км ғарбтар) ва Бенғози мепайванданд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мисурата дорои '''Ҷомеи бузурги Атиқ''' (асри XV), '''базори Туркҳо''' (базори анъанавии Усмонӣ), '''Истироҳатгоҳи қароматлиҳо''' ва Музеи шаҳри Мисурата аст. Шаҳр ҳамчун маркази муҳими хунармандии нассоҷии абрешим ва қолини туареғӣ маълум аст. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Триполи]] * [[Сурт]] * [[Лептис Магна]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} n66ygb1m7rufh0ujvayxnfb6cw9bhg1 1475866 1475865 2026-06-09T07:30:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475866 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мисурата |номи аслӣ = مصراتة / Miṣrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 22|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 15|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 281 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Мисурата''' (ба арабӣ: ''مصراتة'', ''Miṣrātah'') — '''сеюмин шаҳр аз ҷиҳати калонӣ''' дар [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарб, тахминан 210 километр шарқтар аз [[Триполи]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Misrata Misrata] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 280 ҳазор нафар. Шаҳр маркази муҳими саноатӣ ва тиҷоратии Либиё ва маркази асосии тиҷорати оҳани кишвар (заводи бузурги металлургии '''Либиё Стил Комплекс''').<ref name="brit" /> == Таърих == Мисурата дар асрҳои миёна '''ҳамчун маркази корвон ва бандар''' дар нохияи тиҷоратии Триполитония-и Усмонӣ инкишоф ёфт; шаҳр бо номи ''Тубактиси'' дар замонҳои римӣ маъруф буд. Аз асрҳои XVI Мисурата ба маркази муҳими тиҷорати Сахроро бо соҳил мепайваста бо корвонҳои туареғ табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 шаҳр '''дар маҷмӯи майдони набарди Лашкари Африко''' буд; '''январи 1943''' лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Пас аз ҷанг Мисурата маркази саноати металлургии Либиё гардид: '''Либиё Стил Комплекс''' (соли 1979 бунёд шуд) — бузургтарин заводи металлургии Африқои Шимолӣ. '''Аз 18 феврали 2011''' Мисурата ба муҳимтарин шаҳри инқилобии Либиёи ғарбӣ табдил ёфт ва '''«Муҳосираи Мисурата»''' (19 феврал — 15 майи 2011) — '''яке аз ҷанговартарин ҷангҳои шаҳрвандии 2011''' — дар таърих машҳур шуд. Шаҳр '''бештар аз се моҳ''' зери муҳосираи нерӯҳои Қаззофӣ буд; қариб 1300 нафар ҳалок ва шаҳри марказӣ ҷиддӣ харобшуда буд. Пас аз 2011 нерӯҳои милитсиявии Мисурата (бо лақаби '''«Палангон»''') ба яке аз нерӯҳои асосии ҳарбии Либиёи ғарбӣ табдил ёфтанд ва дар озодии Триполи (август 2011) ва ҷанги Сирт (октябри 2011) нақши ҳалкунанда бозиданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мисурата дар канори Баҳри Миёназамин, дар тасмаи кишоварзии соҳилии Ҷифара воқеъ аст; иқлими он баҳримиёназаминии нимхушк. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мисурата '''тахминан 280 ҳазор нафар''' (баъзе бароварданҳо — то 550 ҳазор бо ноҳияҳои гирду атроф).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳо-берберҳои тоҷираи Триполитония, бо ҷамоаи муҳим аз пайвандгари '''миштарӣ-туркҳои'''-аз асрҳои Усмонӣ (бо лақаби «крегли»). Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Мисурата бар '''саноати металлургии Либиё Стил Комплекс''' (1979, бузургтарин дар Африқои Шимолӣ), бандари баҳрии бузург, минтақаи озоди иқтисодии '''Минтақаи озоди Мисурата''' (соли 1999), тиҷорат, моҳигирӣ ва кишоварзӣ асос меёбад. Мисурата маркази асосии тиҷоратии Либиёи ғарбӣ ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Мисурата '''бандари баҳрии муҳим''' ва '''Фурудгоҳи байналмилалии Мисурата''' амал мекунанд. Шоҳроҳҳои соҳилӣ Мисурати-ро бо Триполи (210 км ғарбтар) ва Бенғози мепайванданд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мисурата дорои '''Ҷомеи бузурги Атиқ''' (асри XV), '''базори Туркҳо''' (базори анъанавии Усмонӣ), '''Истироҳатгоҳи қароматлиҳо''' ва Музеи шаҳри Мисурата аст. Шаҳр ҳамчун маркази муҳими хунармандии нассоҷии абрешим ва қолини туареғӣ маълум аст. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Триполи]] * [[Сурт]] * [[Лептис Магна]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Misrata Мисурата дар Encyclopædia Britannica] 4ie9f1wry1sjnmuui8ix3oqx7veatft 1475868 1475866 2026-06-09T07:30:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475868 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Мисурата |номи аслӣ = مصراتة / Miṣrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 22|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 15|lon_min = 5|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 83 |баландии маркази МА = 6 |аҳолӣ = 281 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2010 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Мисурата''' (ба арабӣ: ''مصراتة'', ''Miṣrātah'') — '''сеюмин шаҳр аз ҷиҳати калонӣ''' дар [[Либиё]], воқеъ дар канори Баҳри Миёназамин дар шимолу ғарб, тахминан 210 километр шарқтар аз [[Триполи]].<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Misrata Misrata] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 280 ҳазор нафар. Шаҳр маркази муҳими саноатӣ ва тиҷоратии Либиё ва маркази асосии тиҷорати оҳани кишвар (заводи бузурги металлургии '''Либиё Стил Комплекс''').<ref name="brit" /> == Таърих == Мисурата дар асрҳои миёна '''ҳамчун маркази корвон ва бандар''' дар нохияи тиҷоратии Триполитония-и Усмонӣ инкишоф ёфт; шаҳр бо номи ''Тубактиси'' дар замонҳои римӣ маъруф буд. Аз асрҳои XVI Мисурата ба маркази муҳими тиҷорати Сахроро бо соҳил мепайваста бо корвонҳои туареғ табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар Ҷанги ҷаҳонии 2 шаҳр '''дар маҷмӯи майдони набарди Лашкари Африко''' буд; '''январи 1943''' лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Пас аз ҷанг Мисурата маркази саноати металлургии Либиё гардид: '''Либиё Стил Комплекс''' (соли 1979 бунёд шуд) — бузургтарин заводи металлургии Африқои Шимолӣ. '''Аз 18 феврали 2011''' Мисурата ба муҳимтарин шаҳри инқилобии Либиёи ғарбӣ табдил ёфт ва '''«Муҳосираи Мисурата»''' (19 феврал — 15 майи 2011) — '''яке аз ҷанговартарин ҷангҳои шаҳрвандии 2011''' — дар таърих машҳур шуд. Шаҳр '''бештар аз се моҳ''' зери муҳосираи нерӯҳои Қаззофӣ буд; қариб 1300 нафар ҳалок ва шаҳри марказӣ ҷиддӣ харобшуда буд. Пас аз 2011 нерӯҳои милитсиявии Мисурата (бо лақаби '''«Палангон»''') ба яке аз нерӯҳои асосии ҳарбии Либиёи ғарбӣ табдил ёфтанд ва дар озодии Триполи (август 2011) ва ҷанги Сирт (октябри 2011) нақши ҳалкунанда бозиданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Мисурата дар канори Баҳри Миёназамин, дар тасмаи кишоварзии соҳилии Ҷифара воқеъ аст; иқлими он баҳримиёназаминии нимхушк. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Мисурата '''тахминан 280 ҳазор нафар''' (баъзе бароварданҳо — то 550 ҳазор бо ноҳияҳои гирду атроф).<ref name="brit" /> Аҳолӣ асосан арабҳо-берберҳои тоҷираи Триполитония, бо ҷамоаи муҳим аз пайвандгари '''миштарӣ-туркҳои'''-аз асрҳои Усмонӣ (бо лақаби «крегли»). Қариб ҳама мусулмонони суннии маликӣ. == Иқтисод == Иқтисоди Мисурата бар '''саноати металлургии Либиё Стил Комплекс''' (1979, бузургтарин дар Африқои Шимолӣ), бандари баҳрии бузург, минтақаи озоди иқтисодии '''Минтақаи озоди Мисурата''' (соли 1999), тиҷорат, моҳигирӣ ва кишоварзӣ асос меёбад. Мисурата маркази асосии тиҷоратии Либиёи ғарбӣ ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Мисурата '''бандари баҳрии муҳим''' ва '''Фурудгоҳи байналмилалии Мисурата''' амал мекунанд. Шоҳроҳҳои соҳилӣ Мисурати-ро бо Триполи (210 км ғарбтар) ва Бенғози мепайванданд. == Фарҳанг ва маориф == Маркази таърихии Мисурата дорои '''Ҷомеи бузурги Атиқ''' (асри XV), '''базори Туркҳо''' (базори анъанавии Усмонӣ), '''Истироҳатгоҳи қароматлиҳо''' ва Музеи шаҳри Мисурата аст. Шаҳр ҳамчун маркази муҳими хунармандии нассоҷии абрешим ва қолини туареғӣ маълум аст. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Триполи]] * [[Сурт]] * [[Лептис Магна]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Misrata Мисурата дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Либиё]] [[Гурӯҳ:Либиё]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] s98fueejszk9ydkclero3zqunzhdu0f 0 331950 1475869 2026-06-09T07:30:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475869 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тобруқ |номи аслӣ = طبرق / Ṭubruq |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 55|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 12 |аҳолӣ = 120 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Тобруқ''' (ба арабӣ: ''طبرق'', ''Ṭubruq'') — шаҳри бандарии шарқи [[Либиё]] дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 130 километр аз сарҳади [[Миср]] дар ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tobruk Tobruk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 120 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Муҳосираи Тобруқ''' (Ҷанги ҷаҳонии 2, 1941) ва бо маркази '''Маҷлиси Намояндагон''' (қонунгузории Либиё аз 2014) машҳур аст.<ref name="brit" /> pd7uhwb8c1ti8v5qo1vixdr7wy2ciqf 1475871 1475869 2026-06-09T07:30:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475871 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тобруқ |номи аслӣ = طبرق / Ṭubruq |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 55|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 12 |аҳолӣ = 120 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Тобруқ''' (ба арабӣ: ''طبرق'', ''Ṭubruq'') — шаҳри бандарии шарқи [[Либиё]] дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 130 километр аз сарҳади [[Миср]] дар ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tobruk Tobruk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 120 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Муҳосираи Тобруқ''' (Ҷанги ҷаҳонии 2, 1941) ва бо маркази '''Маҷлиси Намояндагон''' (қонунгузории Либиё аз 2014) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тобруқ дар бандари табии бениҳоят оромшакл воқеъ аст ва аз замонҳои қадим ҳамчун маҳалли муҳими тиҷоратӣ кор мекард; '''дар замонҳои Юнон ва Рум''' зери номи ''Антипиргос'' маъруф буд ва ба вилояти Кирении мансуб.<ref name="brit" /> '''Дар 1911''' итолиёвиҳо шаҳрро забт карданд ва ӯро ба пойгоҳи муҳими ҳарбӣ табдил доданд. Ҳангоми Ҷанги ҷаҳонии 2 Тобруқ '''ҷойи яке аз машҳуртарин муҳосираҳои таърих''' гардид — '''Муҳосираи Тобруқ''' (10 апрел — 27 ноябри 1941, 241 рӯз): аскарони '''9-уми пиёдагарди Австралия''' (баъдан австралиявӣ-британӣ-чех-полакӣ-ҳиндустонӣ) шаҳрро аз Лашкари Африкои генерал-фелдмаршал '''Эрвин Роммел''' дифоъ карданд. Австралиявиҳо '''«Каламушҳои Тобруқ»''' (Rats of Tobruk) лақаб гирифтанд. '''20–21 июни 1942''' Тобруқ ниҳоят аз тарафи Роммел забт шуд (10 ҳазор асир), вале '''ноябри 1942''' Лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Дар замони Қаззофӣ Тобруқ маркази саноати нафти шарқии Либиё буд. '''Аз 2014''' пас аз ҷанги шаҳрвандӣ '''Маҷлиси Намояндагон''' (HoR) — парламенти расмии Либиёи шарқӣ, ки генерал Халифа Ҳафтарро дастгирӣ мекунад — '''дар Тобруқ ҷойгир шуд''' ва шаҳр пойтахти де-фактои Либиёи шарқӣ гардид. bk5akjt0qweghai4wo8h5830p4fcv10 1475872 1475871 2026-06-09T07:31:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475872 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тобруқ |номи аслӣ = طبرق / Ṭubruq |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 55|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 12 |аҳолӣ = 120 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Тобруқ''' (ба арабӣ: ''طبرق'', ''Ṭubruq'') — шаҳри бандарии шарқи [[Либиё]] дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 130 километр аз сарҳади [[Миср]] дар ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tobruk Tobruk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 120 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Муҳосираи Тобруқ''' (Ҷанги ҷаҳонии 2, 1941) ва бо маркази '''Маҷлиси Намояндагон''' (қонунгузории Либиё аз 2014) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тобруқ дар бандари табии бениҳоят оромшакл воқеъ аст ва аз замонҳои қадим ҳамчун маҳалли муҳими тиҷоратӣ кор мекард; '''дар замонҳои Юнон ва Рум''' зери номи ''Антипиргос'' маъруф буд ва ба вилояти Кирении мансуб.<ref name="brit" /> '''Дар 1911''' итолиёвиҳо шаҳрро забт карданд ва ӯро ба пойгоҳи муҳими ҳарбӣ табдил доданд. Ҳангоми Ҷанги ҷаҳонии 2 Тобруқ '''ҷойи яке аз машҳуртарин муҳосираҳои таърих''' гардид — '''Муҳосираи Тобруқ''' (10 апрел — 27 ноябри 1941, 241 рӯз): аскарони '''9-уми пиёдагарди Австралия''' (баъдан австралиявӣ-британӣ-чех-полакӣ-ҳиндустонӣ) шаҳрро аз Лашкари Африкои генерал-фелдмаршал '''Эрвин Роммел''' дифоъ карданд. Австралиявиҳо '''«Каламушҳои Тобруқ»''' (Rats of Tobruk) лақаб гирифтанд. '''20–21 июни 1942''' Тобруқ ниҳоят аз тарафи Роммел забт шуд (10 ҳазор асир), вале '''ноябри 1942''' Лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Дар замони Қаззофӣ Тобруқ маркази саноати нафти шарқии Либиё буд. '''Аз 2014''' пас аз ҷанги шаҳрвандӣ '''Маҷлиси Намояндагон''' (HoR) — парламенти расмии Либиёи шарқӣ, ки генерал Халифа Ҳафтарро дастгирӣ мекунад — '''дар Тобруқ ҷойгир шуд''' ва шаҳр пойтахти де-фактои Либиёи шарқӣ гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тобруқ дар бандари табии бениҳоят амиқ ва дароз воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии нимхушк. Ҷанубтари шаҳр зуд ба биёбони сурх-сангини Сахрои Кабир табдил меёбад. s4g8sqlcwleiry0nq963njdw0j1rgdf 1475873 1475872 2026-06-09T07:31:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475873 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тобруқ |номи аслӣ = طبرق / Ṭubruq |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 55|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 12 |аҳолӣ = 120 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Тобруқ''' (ба арабӣ: ''طبرق'', ''Ṭubruq'') — шаҳри бандарии шарқи [[Либиё]] дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 130 километр аз сарҳади [[Миср]] дар ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tobruk Tobruk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 120 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Муҳосираи Тобруқ''' (Ҷанги ҷаҳонии 2, 1941) ва бо маркази '''Маҷлиси Намояндагон''' (қонунгузории Либиё аз 2014) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тобруқ дар бандари табии бениҳоят оромшакл воқеъ аст ва аз замонҳои қадим ҳамчун маҳалли муҳими тиҷоратӣ кор мекард; '''дар замонҳои Юнон ва Рум''' зери номи ''Антипиргос'' маъруф буд ва ба вилояти Кирении мансуб.<ref name="brit" /> '''Дар 1911''' итолиёвиҳо шаҳрро забт карданд ва ӯро ба пойгоҳи муҳими ҳарбӣ табдил доданд. Ҳангоми Ҷанги ҷаҳонии 2 Тобруқ '''ҷойи яке аз машҳуртарин муҳосираҳои таърих''' гардид — '''Муҳосираи Тобруқ''' (10 апрел — 27 ноябри 1941, 241 рӯз): аскарони '''9-уми пиёдагарди Австралия''' (баъдан австралиявӣ-британӣ-чех-полакӣ-ҳиндустонӣ) шаҳрро аз Лашкари Африкои генерал-фелдмаршал '''Эрвин Роммел''' дифоъ карданд. Австралиявиҳо '''«Каламушҳои Тобруқ»''' (Rats of Tobruk) лақаб гирифтанд. '''20–21 июни 1942''' Тобруқ ниҳоят аз тарафи Роммел забт шуд (10 ҳазор асир), вале '''ноябри 1942''' Лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Дар замони Қаззофӣ Тобруқ маркази саноати нафти шарқии Либиё буд. '''Аз 2014''' пас аз ҷанги шаҳрвандӣ '''Маҷлиси Намояндагон''' (HoR) — парламенти расмии Либиёи шарқӣ, ки генерал Халифа Ҳафтарро дастгирӣ мекунад — '''дар Тобруқ ҷойгир шуд''' ва шаҳр пойтахти де-фактои Либиёи шарқӣ гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тобруқ дар бандари табии бениҳоят амиқ ва дароз воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии нимхушк. Ҷанубтари шаҳр зуд ба биёбони сурх-сангини Сахрои Кабир табдил меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тобруқ '''тахминан 120 ҳазор нафар'''; асосан арабҳои Кирении.<ref name="brit" /> Дар шаҳр ҷамоаи муҳими муҳоҷирони мисриёӣ аз сабаби наздикии сарҳад зиндагӣ мекунанд. rkhjwszbkc3kqbndxp65yszf621zja8 1475874 1475873 2026-06-09T07:31:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475874 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тобруқ |номи аслӣ = طبرق / Ṭubruq |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 55|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 12 |аҳолӣ = 120 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Тобруқ''' (ба арабӣ: ''طبرق'', ''Ṭubruq'') — шаҳри бандарии шарқи [[Либиё]] дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 130 километр аз сарҳади [[Миср]] дар ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tobruk Tobruk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 120 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Муҳосираи Тобруқ''' (Ҷанги ҷаҳонии 2, 1941) ва бо маркази '''Маҷлиси Намояндагон''' (қонунгузории Либиё аз 2014) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тобруқ дар бандари табии бениҳоят оромшакл воқеъ аст ва аз замонҳои қадим ҳамчун маҳалли муҳими тиҷоратӣ кор мекард; '''дар замонҳои Юнон ва Рум''' зери номи ''Антипиргос'' маъруф буд ва ба вилояти Кирении мансуб.<ref name="brit" /> '''Дар 1911''' итолиёвиҳо шаҳрро забт карданд ва ӯро ба пойгоҳи муҳими ҳарбӣ табдил доданд. Ҳангоми Ҷанги ҷаҳонии 2 Тобруқ '''ҷойи яке аз машҳуртарин муҳосираҳои таърих''' гардид — '''Муҳосираи Тобруқ''' (10 апрел — 27 ноябри 1941, 241 рӯз): аскарони '''9-уми пиёдагарди Австралия''' (баъдан австралиявӣ-британӣ-чех-полакӣ-ҳиндустонӣ) шаҳрро аз Лашкари Африкои генерал-фелдмаршал '''Эрвин Роммел''' дифоъ карданд. Австралиявиҳо '''«Каламушҳои Тобруқ»''' (Rats of Tobruk) лақаб гирифтанд. '''20–21 июни 1942''' Тобруқ ниҳоят аз тарафи Роммел забт шуд (10 ҳазор асир), вале '''ноябри 1942''' Лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Дар замони Қаззофӣ Тобруқ маркази саноати нафти шарқии Либиё буд. '''Аз 2014''' пас аз ҷанги шаҳрвандӣ '''Маҷлиси Намояндагон''' (HoR) — парламенти расмии Либиёи шарқӣ, ки генерал Халифа Ҳафтарро дастгирӣ мекунад — '''дар Тобруқ ҷойгир шуд''' ва шаҳр пойтахти де-фактои Либиёи шарқӣ гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тобруқ дар бандари табии бениҳоят амиқ ва дароз воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии нимхушк. Ҷанубтари шаҳр зуд ба биёбони сурх-сангини Сахрои Кабир табдил меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тобруқ '''тахминан 120 ҳазор нафар'''; асосан арабҳои Кирении.<ref name="brit" /> Дар шаҳр ҷамоаи муҳими муҳоҷирони мисриёӣ аз сабаби наздикии сарҳад зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тобруқ бар '''саноати нафт''' (терминали содироти нафти Марса-эл-Брега ва конҳои нафтии шарқӣ), бандари баҳрӣ, моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. Тобруқ маркази муҳими содироти нафти Либиёи шарқӣ ба Аврупо ба ҳисоб меравад. tckhv5o0xcttzeqw18sjx6dk9lym2e5 1475876 1475874 2026-06-09T07:31:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475876 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тобруқ |номи аслӣ = طبرق / Ṭubruq |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 55|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 12 |аҳолӣ = 120 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Тобруқ''' (ба арабӣ: ''طبرق'', ''Ṭubruq'') — шаҳри бандарии шарқи [[Либиё]] дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 130 километр аз сарҳади [[Миср]] дар ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tobruk Tobruk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 120 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Муҳосираи Тобруқ''' (Ҷанги ҷаҳонии 2, 1941) ва бо маркази '''Маҷлиси Намояндагон''' (қонунгузории Либиё аз 2014) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тобруқ дар бандари табии бениҳоят оромшакл воқеъ аст ва аз замонҳои қадим ҳамчун маҳалли муҳими тиҷоратӣ кор мекард; '''дар замонҳои Юнон ва Рум''' зери номи ''Антипиргос'' маъруф буд ва ба вилояти Кирении мансуб.<ref name="brit" /> '''Дар 1911''' итолиёвиҳо шаҳрро забт карданд ва ӯро ба пойгоҳи муҳими ҳарбӣ табдил доданд. Ҳангоми Ҷанги ҷаҳонии 2 Тобруқ '''ҷойи яке аз машҳуртарин муҳосираҳои таърих''' гардид — '''Муҳосираи Тобруқ''' (10 апрел — 27 ноябри 1941, 241 рӯз): аскарони '''9-уми пиёдагарди Австралия''' (баъдан австралиявӣ-британӣ-чех-полакӣ-ҳиндустонӣ) шаҳрро аз Лашкари Африкои генерал-фелдмаршал '''Эрвин Роммел''' дифоъ карданд. Австралиявиҳо '''«Каламушҳои Тобруқ»''' (Rats of Tobruk) лақаб гирифтанд. '''20–21 июни 1942''' Тобруқ ниҳоят аз тарафи Роммел забт шуд (10 ҳазор асир), вале '''ноябри 1942''' Лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Дар замони Қаззофӣ Тобруқ маркази саноати нафти шарқии Либиё буд. '''Аз 2014''' пас аз ҷанги шаҳрвандӣ '''Маҷлиси Намояндагон''' (HoR) — парламенти расмии Либиёи шарқӣ, ки генерал Халифа Ҳафтарро дастгирӣ мекунад — '''дар Тобруқ ҷойгир шуд''' ва шаҳр пойтахти де-фактои Либиёи шарқӣ гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тобруқ дар бандари табии бениҳоят амиқ ва дароз воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии нимхушк. Ҷанубтари шаҳр зуд ба биёбони сурх-сангини Сахрои Кабир табдил меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тобруқ '''тахминан 120 ҳазор нафар'''; асосан арабҳои Кирении.<ref name="brit" /> Дар шаҳр ҷамоаи муҳими муҳоҷирони мисриёӣ аз сабаби наздикии сарҳад зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тобруқ бар '''саноати нафт''' (терминали содироти нафти Марса-эл-Брега ва конҳои нафтии шарқӣ), бандари баҳрӣ, моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. Тобруқ маркази муҳими содироти нафти Либиёи шарқӣ ба Аврупо ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Тобруқ '''Фурудгоҳи Тобруқ''' ва бандари баҳрии муҳим амал мекунанд. Шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози–Тобруқ ва шоҳроҳ ба сарҳади Мисри Сулум. 9p6k1c8y9sbthld7xcnj1m4qcdjaotn 1475877 1475876 2026-06-09T07:32:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475877 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тобруқ |номи аслӣ = طبرق / Ṭubruq |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 55|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 12 |аҳолӣ = 120 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Тобруқ''' (ба арабӣ: ''طبرق'', ''Ṭubruq'') — шаҳри бандарии шарқи [[Либиё]] дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 130 километр аз сарҳади [[Миср]] дар ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tobruk Tobruk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 120 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Муҳосираи Тобруқ''' (Ҷанги ҷаҳонии 2, 1941) ва бо маркази '''Маҷлиси Намояндагон''' (қонунгузории Либиё аз 2014) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тобруқ дар бандари табии бениҳоят оромшакл воқеъ аст ва аз замонҳои қадим ҳамчун маҳалли муҳими тиҷоратӣ кор мекард; '''дар замонҳои Юнон ва Рум''' зери номи ''Антипиргос'' маъруф буд ва ба вилояти Кирении мансуб.<ref name="brit" /> '''Дар 1911''' итолиёвиҳо шаҳрро забт карданд ва ӯро ба пойгоҳи муҳими ҳарбӣ табдил доданд. Ҳангоми Ҷанги ҷаҳонии 2 Тобруқ '''ҷойи яке аз машҳуртарин муҳосираҳои таърих''' гардид — '''Муҳосираи Тобруқ''' (10 апрел — 27 ноябри 1941, 241 рӯз): аскарони '''9-уми пиёдагарди Австралия''' (баъдан австралиявӣ-британӣ-чех-полакӣ-ҳиндустонӣ) шаҳрро аз Лашкари Африкои генерал-фелдмаршал '''Эрвин Роммел''' дифоъ карданд. Австралиявиҳо '''«Каламушҳои Тобруқ»''' (Rats of Tobruk) лақаб гирифтанд. '''20–21 июни 1942''' Тобруқ ниҳоят аз тарафи Роммел забт шуд (10 ҳазор асир), вале '''ноябри 1942''' Лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Дар замони Қаззофӣ Тобруқ маркази саноати нафти шарқии Либиё буд. '''Аз 2014''' пас аз ҷанги шаҳрвандӣ '''Маҷлиси Намояндагон''' (HoR) — парламенти расмии Либиёи шарқӣ, ки генерал Халифа Ҳафтарро дастгирӣ мекунад — '''дар Тобруқ ҷойгир шуд''' ва шаҳр пойтахти де-фактои Либиёи шарқӣ гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тобруқ дар бандари табии бениҳоят амиқ ва дароз воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии нимхушк. Ҷанубтари шаҳр зуд ба биёбони сурх-сангини Сахрои Кабир табдил меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тобруқ '''тахминан 120 ҳазор нафар'''; асосан арабҳои Кирении.<ref name="brit" /> Дар шаҳр ҷамоаи муҳими муҳоҷирони мисриёӣ аз сабаби наздикии сарҳад зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тобруқ бар '''саноати нафт''' (терминали содироти нафти Марса-эл-Брега ва конҳои нафтии шарқӣ), бандари баҳрӣ, моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. Тобруқ маркази муҳими содироти нафти Либиёи шарқӣ ба Аврупо ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Тобруқ '''Фурудгоҳи Тобруқ''' ва бандари баҳрии муҳим амал мекунанд. Шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози–Тобруқ ва шоҳроҳ ба сарҳади Мисри Сулум. == Фарҳанг ва маориф == Дар Тобруқ '''Гӯристони ҷангии Тобруқ''' (Tobruk War Cemetery) — мақбараи 2479 ҷанговари Иттиҳоди давлатҳои Британия аз муҳосираи 1941; '''Гӯристони олмонии Тобруқ''' — мақбараи 6026 аскари олмонии Африка Корпс; '''Гӯристони итолиёвии Тобруқ''' — мақбараи қариб 7000 аскари итолиёвии Либиёи Италиягӣ. Ҳама се мақбара маҳалли ёдбуди байналмилалии таърихи Ҷанги ҷаҳонии 2. 0o05uyt5igvmuqtvy61bg9zmu6t0prk 1475878 1475877 2026-06-09T07:32:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475878 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тобруқ |номи аслӣ = طبرق / Ṭubruq |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 55|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 12 |аҳолӣ = 120 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Тобруқ''' (ба арабӣ: ''طبرق'', ''Ṭubruq'') — шаҳри бандарии шарқи [[Либиё]] дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 130 километр аз сарҳади [[Миср]] дар ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tobruk Tobruk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 120 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Муҳосираи Тобруқ''' (Ҷанги ҷаҳонии 2, 1941) ва бо маркази '''Маҷлиси Намояндагон''' (қонунгузории Либиё аз 2014) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тобруқ дар бандари табии бениҳоят оромшакл воқеъ аст ва аз замонҳои қадим ҳамчун маҳалли муҳими тиҷоратӣ кор мекард; '''дар замонҳои Юнон ва Рум''' зери номи ''Антипиргос'' маъруф буд ва ба вилояти Кирении мансуб.<ref name="brit" /> '''Дар 1911''' итолиёвиҳо шаҳрро забт карданд ва ӯро ба пойгоҳи муҳими ҳарбӣ табдил доданд. Ҳангоми Ҷанги ҷаҳонии 2 Тобруқ '''ҷойи яке аз машҳуртарин муҳосираҳои таърих''' гардид — '''Муҳосираи Тобруқ''' (10 апрел — 27 ноябри 1941, 241 рӯз): аскарони '''9-уми пиёдагарди Австралия''' (баъдан австралиявӣ-британӣ-чех-полакӣ-ҳиндустонӣ) шаҳрро аз Лашкари Африкои генерал-фелдмаршал '''Эрвин Роммел''' дифоъ карданд. Австралиявиҳо '''«Каламушҳои Тобруқ»''' (Rats of Tobruk) лақаб гирифтанд. '''20–21 июни 1942''' Тобруқ ниҳоят аз тарафи Роммел забт шуд (10 ҳазор асир), вале '''ноябри 1942''' Лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Дар замони Қаззофӣ Тобруқ маркази саноати нафти шарқии Либиё буд. '''Аз 2014''' пас аз ҷанги шаҳрвандӣ '''Маҷлиси Намояндагон''' (HoR) — парламенти расмии Либиёи шарқӣ, ки генерал Халифа Ҳафтарро дастгирӣ мекунад — '''дар Тобруқ ҷойгир шуд''' ва шаҳр пойтахти де-фактои Либиёи шарқӣ гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тобруқ дар бандари табии бениҳоят амиқ ва дароз воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии нимхушк. Ҷанубтари шаҳр зуд ба биёбони сурх-сангини Сахрои Кабир табдил меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тобруқ '''тахминан 120 ҳазор нафар'''; асосан арабҳои Кирении.<ref name="brit" /> Дар шаҳр ҷамоаи муҳими муҳоҷирони мисриёӣ аз сабаби наздикии сарҳад зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тобруқ бар '''саноати нафт''' (терминали содироти нафти Марса-эл-Брега ва конҳои нафтии шарқӣ), бандари баҳрӣ, моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. Тобруқ маркази муҳими содироти нафти Либиёи шарқӣ ба Аврупо ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Тобруқ '''Фурудгоҳи Тобруқ''' ва бандари баҳрии муҳим амал мекунанд. Шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози–Тобруқ ва шоҳроҳ ба сарҳади Мисри Сулум. == Фарҳанг ва маориф == Дар Тобруқ '''Гӯристони ҷангии Тобруқ''' (Tobruk War Cemetery) — мақбараи 2479 ҷанговари Иттиҳоди давлатҳои Британия аз муҳосираи 1941; '''Гӯристони олмонии Тобруқ''' — мақбараи 6026 аскари олмонии Африка Корпс; '''Гӯристони итолиёвии Тобруқ''' — мақбараи қариб 7000 аскари итолиёвии Либиёи Италиягӣ. Ҳама се мақбара маҳалли ёдбуди байналмилалии таърихи Ҷанги ҷаҳонии 2. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Бенғози]] * [[Кирин]] * [[Ҷанги ҷаҳонии дуюм]] 405n5ewiq7aff1jzrzjtxfd1mksutjc 1475879 1475878 2026-06-09T07:32:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475879 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тобруқ |номи аслӣ = طبرق / Ṭubruq |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 55|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 12 |аҳолӣ = 120 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Тобруқ''' (ба арабӣ: ''طبرق'', ''Ṭubruq'') — шаҳри бандарии шарқи [[Либиё]] дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 130 километр аз сарҳади [[Миср]] дар ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tobruk Tobruk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 120 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Муҳосираи Тобруқ''' (Ҷанги ҷаҳонии 2, 1941) ва бо маркази '''Маҷлиси Намояндагон''' (қонунгузории Либиё аз 2014) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тобруқ дар бандари табии бениҳоят оромшакл воқеъ аст ва аз замонҳои қадим ҳамчун маҳалли муҳими тиҷоратӣ кор мекард; '''дар замонҳои Юнон ва Рум''' зери номи ''Антипиргос'' маъруф буд ва ба вилояти Кирении мансуб.<ref name="brit" /> '''Дар 1911''' итолиёвиҳо шаҳрро забт карданд ва ӯро ба пойгоҳи муҳими ҳарбӣ табдил доданд. Ҳангоми Ҷанги ҷаҳонии 2 Тобруқ '''ҷойи яке аз машҳуртарин муҳосираҳои таърих''' гардид — '''Муҳосираи Тобруқ''' (10 апрел — 27 ноябри 1941, 241 рӯз): аскарони '''9-уми пиёдагарди Австралия''' (баъдан австралиявӣ-британӣ-чех-полакӣ-ҳиндустонӣ) шаҳрро аз Лашкари Африкои генерал-фелдмаршал '''Эрвин Роммел''' дифоъ карданд. Австралиявиҳо '''«Каламушҳои Тобруқ»''' (Rats of Tobruk) лақаб гирифтанд. '''20–21 июни 1942''' Тобруқ ниҳоят аз тарафи Роммел забт шуд (10 ҳазор асир), вале '''ноябри 1942''' Лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Дар замони Қаззофӣ Тобруқ маркази саноати нафти шарқии Либиё буд. '''Аз 2014''' пас аз ҷанги шаҳрвандӣ '''Маҷлиси Намояндагон''' (HoR) — парламенти расмии Либиёи шарқӣ, ки генерал Халифа Ҳафтарро дастгирӣ мекунад — '''дар Тобруқ ҷойгир шуд''' ва шаҳр пойтахти де-фактои Либиёи шарқӣ гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тобруқ дар бандари табии бениҳоят амиқ ва дароз воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии нимхушк. Ҷанубтари шаҳр зуд ба биёбони сурх-сангини Сахрои Кабир табдил меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тобруқ '''тахминан 120 ҳазор нафар'''; асосан арабҳои Кирении.<ref name="brit" /> Дар шаҳр ҷамоаи муҳими муҳоҷирони мисриёӣ аз сабаби наздикии сарҳад зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тобруқ бар '''саноати нафт''' (терминали содироти нафти Марса-эл-Брега ва конҳои нафтии шарқӣ), бандари баҳрӣ, моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. Тобруқ маркази муҳими содироти нафти Либиёи шарқӣ ба Аврупо ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Тобруқ '''Фурудгоҳи Тобруқ''' ва бандари баҳрии муҳим амал мекунанд. Шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози–Тобруқ ва шоҳроҳ ба сарҳади Мисри Сулум. == Фарҳанг ва маориф == Дар Тобруқ '''Гӯристони ҷангии Тобруқ''' (Tobruk War Cemetery) — мақбараи 2479 ҷанговари Иттиҳоди давлатҳои Британия аз муҳосираи 1941; '''Гӯристони олмонии Тобруқ''' — мақбараи 6026 аскари олмонии Африка Корпс; '''Гӯристони итолиёвии Тобруқ''' — мақбараи қариб 7000 аскари итолиёвии Либиёи Италиягӣ. Ҳама се мақбара маҳалли ёдбуди байналмилалии таърихи Ҷанги ҷаҳонии 2. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Бенғози]] * [[Кирин]] * [[Ҷанги ҷаҳонии дуюм]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} rvx77knbgur4p06bp657t3mqvj6gx3a 1475880 1475879 2026-06-09T07:32:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475880 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тобруқ |номи аслӣ = طبرق / Ṭubruq |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 55|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 12 |аҳолӣ = 120 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Тобруқ''' (ба арабӣ: ''طبرق'', ''Ṭubruq'') — шаҳри бандарии шарқи [[Либиё]] дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 130 километр аз сарҳади [[Миср]] дар ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tobruk Tobruk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 120 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Муҳосираи Тобруқ''' (Ҷанги ҷаҳонии 2, 1941) ва бо маркази '''Маҷлиси Намояндагон''' (қонунгузории Либиё аз 2014) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тобруқ дар бандари табии бениҳоят оромшакл воқеъ аст ва аз замонҳои қадим ҳамчун маҳалли муҳими тиҷоратӣ кор мекард; '''дар замонҳои Юнон ва Рум''' зери номи ''Антипиргос'' маъруф буд ва ба вилояти Кирении мансуб.<ref name="brit" /> '''Дар 1911''' итолиёвиҳо шаҳрро забт карданд ва ӯро ба пойгоҳи муҳими ҳарбӣ табдил доданд. Ҳангоми Ҷанги ҷаҳонии 2 Тобруқ '''ҷойи яке аз машҳуртарин муҳосираҳои таърих''' гардид — '''Муҳосираи Тобруқ''' (10 апрел — 27 ноябри 1941, 241 рӯз): аскарони '''9-уми пиёдагарди Австралия''' (баъдан австралиявӣ-британӣ-чех-полакӣ-ҳиндустонӣ) шаҳрро аз Лашкари Африкои генерал-фелдмаршал '''Эрвин Роммел''' дифоъ карданд. Австралиявиҳо '''«Каламушҳои Тобруқ»''' (Rats of Tobruk) лақаб гирифтанд. '''20–21 июни 1942''' Тобруқ ниҳоят аз тарафи Роммел забт шуд (10 ҳазор асир), вале '''ноябри 1942''' Лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Дар замони Қаззофӣ Тобруқ маркази саноати нафти шарқии Либиё буд. '''Аз 2014''' пас аз ҷанги шаҳрвандӣ '''Маҷлиси Намояндагон''' (HoR) — парламенти расмии Либиёи шарқӣ, ки генерал Халифа Ҳафтарро дастгирӣ мекунад — '''дар Тобруқ ҷойгир шуд''' ва шаҳр пойтахти де-фактои Либиёи шарқӣ гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тобруқ дар бандари табии бениҳоят амиқ ва дароз воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии нимхушк. Ҷанубтари шаҳр зуд ба биёбони сурх-сангини Сахрои Кабир табдил меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тобруқ '''тахминан 120 ҳазор нафар'''; асосан арабҳои Кирении.<ref name="brit" /> Дар шаҳр ҷамоаи муҳими муҳоҷирони мисриёӣ аз сабаби наздикии сарҳад зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тобруқ бар '''саноати нафт''' (терминали содироти нафти Марса-эл-Брега ва конҳои нафтии шарқӣ), бандари баҳрӣ, моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. Тобруқ маркази муҳими содироти нафти Либиёи шарқӣ ба Аврупо ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Тобруқ '''Фурудгоҳи Тобруқ''' ва бандари баҳрии муҳим амал мекунанд. Шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози–Тобруқ ва шоҳроҳ ба сарҳади Мисри Сулум. == Фарҳанг ва маориф == Дар Тобруқ '''Гӯристони ҷангии Тобруқ''' (Tobruk War Cemetery) — мақбараи 2479 ҷанговари Иттиҳоди давлатҳои Британия аз муҳосираи 1941; '''Гӯристони олмонии Тобруқ''' — мақбараи 6026 аскари олмонии Африка Корпс; '''Гӯристони итолиёвии Тобруқ''' — мақбараи қариб 7000 аскари итолиёвии Либиёи Италиягӣ. Ҳама се мақбара маҳалли ёдбуди байналмилалии таърихи Ҷанги ҷаҳонии 2. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Бенғози]] * [[Кирин]] * [[Ҷанги ҷаҳонии дуюм]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tobruk Тобруқ дар Encyclopædia Britannica] kmptei7q8otspnr6wcihp1ga6i9r3hg 1475881 1475880 2026-06-09T07:32:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475881 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Тобруқ |номи аслӣ = طبرق / Ṭubruq |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 5|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 55|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои қадим |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 12 |аҳолӣ = 120 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Тобруқ''' (ба арабӣ: ''طبرق'', ''Ṭubruq'') — шаҳри бандарии шарқи [[Либиё]] дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 130 километр аз сарҳади [[Миср]] дар ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tobruk Tobruk] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 120 ҳазор нафар. Шаҳр бо '''Муҳосираи Тобруқ''' (Ҷанги ҷаҳонии 2, 1941) ва бо маркази '''Маҷлиси Намояндагон''' (қонунгузории Либиё аз 2014) машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Тобруқ дар бандари табии бениҳоят оромшакл воқеъ аст ва аз замонҳои қадим ҳамчун маҳалли муҳими тиҷоратӣ кор мекард; '''дар замонҳои Юнон ва Рум''' зери номи ''Антипиргос'' маъруф буд ва ба вилояти Кирении мансуб.<ref name="brit" /> '''Дар 1911''' итолиёвиҳо шаҳрро забт карданд ва ӯро ба пойгоҳи муҳими ҳарбӣ табдил доданд. Ҳангоми Ҷанги ҷаҳонии 2 Тобруқ '''ҷойи яке аз машҳуртарин муҳосираҳои таърих''' гардид — '''Муҳосираи Тобруқ''' (10 апрел — 27 ноябри 1941, 241 рӯз): аскарони '''9-уми пиёдагарди Австралия''' (баъдан австралиявӣ-британӣ-чех-полакӣ-ҳиндустонӣ) шаҳрро аз Лашкари Африкои генерал-фелдмаршал '''Эрвин Роммел''' дифоъ карданд. Австралиявиҳо '''«Каламушҳои Тобруқ»''' (Rats of Tobruk) лақаб гирифтанд. '''20–21 июни 1942''' Тобруқ ниҳоят аз тарафи Роммел забт шуд (10 ҳазор асир), вале '''ноябри 1942''' Лашкари 8-уми британӣ ӯро озод кард. Дар замони Қаззофӣ Тобруқ маркази саноати нафти шарқии Либиё буд. '''Аз 2014''' пас аз ҷанги шаҳрвандӣ '''Маҷлиси Намояндагон''' (HoR) — парламенти расмии Либиёи шарқӣ, ки генерал Халифа Ҳафтарро дастгирӣ мекунад — '''дар Тобруқ ҷойгир шуд''' ва шаҳр пойтахти де-фактои Либиёи шарқӣ гардид. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тобруқ дар бандари табии бениҳоят амиқ ва дароз воқеъ аст; иқлим — баҳримиёназаминии нимхушк. Ҷанубтари шаҳр зуд ба биёбони сурх-сангини Сахрои Кабир табдил меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Тобруқ '''тахминан 120 ҳазор нафар'''; асосан арабҳои Кирении.<ref name="brit" /> Дар шаҳр ҷамоаи муҳими муҳоҷирони мисриёӣ аз сабаби наздикии сарҳад зиндагӣ мекунанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тобруқ бар '''саноати нафт''' (терминали содироти нафти Марса-эл-Брега ва конҳои нафтии шарқӣ), бандари баҳрӣ, моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. Тобруқ маркази муҳими содироти нафти Либиёи шарқӣ ба Аврупо ба ҳисоб меравад. == Нақлиёт == Дар Тобруқ '''Фурудгоҳи Тобруқ''' ва бандари баҳрии муҳим амал мекунанд. Шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози–Тобруқ ва шоҳроҳ ба сарҳади Мисри Сулум. == Фарҳанг ва маориф == Дар Тобруқ '''Гӯристони ҷангии Тобруқ''' (Tobruk War Cemetery) — мақбараи 2479 ҷанговари Иттиҳоди давлатҳои Британия аз муҳосираи 1941; '''Гӯристони олмонии Тобруқ''' — мақбараи 6026 аскари олмонии Африка Корпс; '''Гӯристони итолиёвии Тобруқ''' — мақбараи қариб 7000 аскари итолиёвии Либиёи Италиягӣ. Ҳама се мақбара маҳалли ёдбуди байналмилалии таърихи Ҷанги ҷаҳонии 2. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Бенғози]] * [[Кирин]] * [[Ҷанги ҷаҳонии дуюм]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tobruk Тобруқ дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Либиё]] [[Гурӯҳ:Либиё]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 9biue7nkcs3ozts1jegnz0xk4pvo0bt 0 331951 1475882 2026-06-09T07:33:09Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475882 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабҳа |номи аслӣ = سبها / Sabhā |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 27|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабҳа''' (ба арабӣ: ''سبها'', ''Sabhā'') — '''бузургтарин шаҳри минтақаи Феззон''' дар ҷануби [[Либиё]] ва маркази воҳаи Сахрои Кабир, тахминан 750 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубтар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Sabha] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 130 ҳазор нафар. Сабҳа маркази асосии тиҷорати биёбонӣ ва маҳалли омезиши қабилаҳои арабӣ, туареғ ва тебу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> 38ogzbky66ep3rhh9yvxwkf48d7fu5a 1475883 1475882 2026-06-09T07:33:22Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475883 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабҳа |номи аслӣ = سبها / Sabhā |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 27|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабҳа''' (ба арабӣ: ''سبها'', ''Sabhā'') — '''бузургтарин шаҳри минтақаи Феззон''' дар ҷануби [[Либиё]] ва маркази воҳаи Сахрои Кабир, тахминан 750 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубтар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Sabha] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 130 ҳазор нафар. Сабҳа маркази асосии тиҷорати биёбонӣ ва маҳалли омезиши қабилаҳои арабӣ, туареғ ва тебу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сабҳа '''дар асрҳои миёна''' ҳамчун воҳаи тиҷоратии корвонҳои Сахаро-сӯй ва бо мустамликаҳои қабилаҳои арабии Аулад-Сулайман инкишоф ёфт; шаҳр аз қалъаи асосии тиҷорати тилло, намак ва ғуломон байни Африқои Сиёҳ ва соҳили Баҳри Миёназамин буд.<ref name="brit" /> Дар '''ҷанубтари Сабҳа дар воҳаи Қасрӣ Абу Ҳаджи''' '''Муаммар Қаззофӣ''' таваллуд шудааст (1942); ӯ дар Сабҳа дар '''Лицеи Сабҳа''' таҳсил кардааст ва маҳз ҳамин ҷо '''ҳалқаи нахустини созмони инқилобии худро ташкил кардааст''' (1959). Дар замони Италия (1911–1943) Сабҳа маркази вилояти Феззон буд; '''13 январи 1943''' нерӯҳои Озоди Фаронса аз Чад ба сабҳа расиданд ва шаҳрро озод карданд; '''то соли 1951''' шаҳр зери идораи Фаронса буд. Дар замони Қаззофӣ дар Сабҳа маркази муҳими саноати нафту газ кушодашудан ва Донишгоҳи Сабҳа таъсис ёфт. Аз 2011 шаҳр майдони низои қабилавӣ байни арабҳо, туареғ ва тебу буд. 71nerg6q2q9qd3aj8gtgacyymhov2rd 1475884 1475883 2026-06-09T07:33:34Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475884 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабҳа |номи аслӣ = سبها / Sabhā |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 27|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабҳа''' (ба арабӣ: ''سبها'', ''Sabhā'') — '''бузургтарин шаҳри минтақаи Феззон''' дар ҷануби [[Либиё]] ва маркази воҳаи Сахрои Кабир, тахминан 750 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубтар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Sabha] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 130 ҳазор нафар. Сабҳа маркази асосии тиҷорати биёбонӣ ва маҳалли омезиши қабилаҳои арабӣ, туареғ ва тебу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сабҳа '''дар асрҳои миёна''' ҳамчун воҳаи тиҷоратии корвонҳои Сахаро-сӯй ва бо мустамликаҳои қабилаҳои арабии Аулад-Сулайман инкишоф ёфт; шаҳр аз қалъаи асосии тиҷорати тилло, намак ва ғуломон байни Африқои Сиёҳ ва соҳили Баҳри Миёназамин буд.<ref name="brit" /> Дар '''ҷанубтари Сабҳа дар воҳаи Қасрӣ Абу Ҳаджи''' '''Муаммар Қаззофӣ''' таваллуд шудааст (1942); ӯ дар Сабҳа дар '''Лицеи Сабҳа''' таҳсил кардааст ва маҳз ҳамин ҷо '''ҳалқаи нахустини созмони инқилобии худро ташкил кардааст''' (1959). Дар замони Италия (1911–1943) Сабҳа маркази вилояти Феззон буд; '''13 январи 1943''' нерӯҳои Озоди Фаронса аз Чад ба сабҳа расиданд ва шаҳрро озод карданд; '''то соли 1951''' шаҳр зери идораи Фаронса буд. Дар замони Қаззофӣ дар Сабҳа маркази муҳими саноати нафту газ кушодашудан ва Донишгоҳи Сабҳа таъсис ёфт. Аз 2011 шаҳр майдони низои қабилавӣ байни арабҳо, туареғ ва тебу буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабҳа дар '''марказии воҳаи Феззон''', қалби биёбони Сахрои Кабири Либиё воқеъ аст; иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 38 °C (рекорд то 50 °C). Борон бениҳоят кам — миёна камтар аз 20 миллиметр дар сол. Ғарбтари Сабҳа кӯҳҳои вулканикии Уау-эн-Намус ва шарқтар каваҳои пасти ҷабалал-Ҳасауна. 6j7hblr0derqaehhaddulex5kz4pkd1 1475885 1475884 2026-06-09T07:33:47Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475885 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабҳа |номи аслӣ = سبها / Sabhā |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 27|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабҳа''' (ба арабӣ: ''سبها'', ''Sabhā'') — '''бузургтарин шаҳри минтақаи Феззон''' дар ҷануби [[Либиё]] ва маркази воҳаи Сахрои Кабир, тахминан 750 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубтар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Sabha] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 130 ҳазор нафар. Сабҳа маркази асосии тиҷорати биёбонӣ ва маҳалли омезиши қабилаҳои арабӣ, туареғ ва тебу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сабҳа '''дар асрҳои миёна''' ҳамчун воҳаи тиҷоратии корвонҳои Сахаро-сӯй ва бо мустамликаҳои қабилаҳои арабии Аулад-Сулайман инкишоф ёфт; шаҳр аз қалъаи асосии тиҷорати тилло, намак ва ғуломон байни Африқои Сиёҳ ва соҳили Баҳри Миёназамин буд.<ref name="brit" /> Дар '''ҷанубтари Сабҳа дар воҳаи Қасрӣ Абу Ҳаджи''' '''Муаммар Қаззофӣ''' таваллуд шудааст (1942); ӯ дар Сабҳа дар '''Лицеи Сабҳа''' таҳсил кардааст ва маҳз ҳамин ҷо '''ҳалқаи нахустини созмони инқилобии худро ташкил кардааст''' (1959). Дар замони Италия (1911–1943) Сабҳа маркази вилояти Феззон буд; '''13 январи 1943''' нерӯҳои Озоди Фаронса аз Чад ба сабҳа расиданд ва шаҳрро озод карданд; '''то соли 1951''' шаҳр зери идораи Фаронса буд. Дар замони Қаззофӣ дар Сабҳа маркази муҳими саноати нафту газ кушодашудан ва Донишгоҳи Сабҳа таъсис ёфт. Аз 2011 шаҳр майдони низои қабилавӣ байни арабҳо, туареғ ва тебу буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабҳа дар '''марказии воҳаи Феззон''', қалби биёбони Сахрои Кабири Либиё воқеъ аст; иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 38 °C (рекорд то 50 °C). Борон бениҳоят кам — миёна камтар аз 20 миллиметр дар сол. Ғарбтари Сабҳа кӯҳҳои вулканикии Уау-эн-Намус ва шарқтар каваҳои пасти ҷабалал-Ҳасауна. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сабҳа '''тахминан 130 ҳазор нафар''' — омезиши пурранги қабилаҳо: '''арабҳои Аулад-Сулайман''' (бештарин), '''туареғ''' (берберҳои биёбон), '''тебу''' (мардуми шимолу шарқи Чад), '''ҳауса''' ва дигар мардуми Африқои Ғарбӣ.<ref name="brit" /> Ин омезиш Сабҳаро яке аз мутанавъ-тарин шаҳрҳои этникии Либиё мегардонад. 2b4t2kqnqzak1ivurtwecngy0wqj99t 1475886 1475885 2026-06-09T07:34:00Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475886 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабҳа |номи аслӣ = سبها / Sabhā |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 27|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабҳа''' (ба арабӣ: ''سبها'', ''Sabhā'') — '''бузургтарин шаҳри минтақаи Феззон''' дар ҷануби [[Либиё]] ва маркази воҳаи Сахрои Кабир, тахминан 750 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубтар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Sabha] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 130 ҳазор нафар. Сабҳа маркази асосии тиҷорати биёбонӣ ва маҳалли омезиши қабилаҳои арабӣ, туареғ ва тебу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сабҳа '''дар асрҳои миёна''' ҳамчун воҳаи тиҷоратии корвонҳои Сахаро-сӯй ва бо мустамликаҳои қабилаҳои арабии Аулад-Сулайман инкишоф ёфт; шаҳр аз қалъаи асосии тиҷорати тилло, намак ва ғуломон байни Африқои Сиёҳ ва соҳили Баҳри Миёназамин буд.<ref name="brit" /> Дар '''ҷанубтари Сабҳа дар воҳаи Қасрӣ Абу Ҳаджи''' '''Муаммар Қаззофӣ''' таваллуд шудааст (1942); ӯ дар Сабҳа дар '''Лицеи Сабҳа''' таҳсил кардааст ва маҳз ҳамин ҷо '''ҳалқаи нахустини созмони инқилобии худро ташкил кардааст''' (1959). Дар замони Италия (1911–1943) Сабҳа маркази вилояти Феззон буд; '''13 январи 1943''' нерӯҳои Озоди Фаронса аз Чад ба сабҳа расиданд ва шаҳрро озод карданд; '''то соли 1951''' шаҳр зери идораи Фаронса буд. Дар замони Қаззофӣ дар Сабҳа маркази муҳими саноати нафту газ кушодашудан ва Донишгоҳи Сабҳа таъсис ёфт. Аз 2011 шаҳр майдони низои қабилавӣ байни арабҳо, туареғ ва тебу буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабҳа дар '''марказии воҳаи Феззон''', қалби биёбони Сахрои Кабири Либиё воқеъ аст; иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 38 °C (рекорд то 50 °C). Борон бениҳоят кам — миёна камтар аз 20 миллиметр дар сол. Ғарбтари Сабҳа кӯҳҳои вулканикии Уау-эн-Намус ва шарқтар каваҳои пасти ҷабалал-Ҳасауна. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сабҳа '''тахминан 130 ҳазор нафар''' — омезиши пурранги қабилаҳо: '''арабҳои Аулад-Сулайман''' (бештарин), '''туареғ''' (берберҳои биёбон), '''тебу''' (мардуми шимолу шарқи Чад), '''ҳауса''' ва дигар мардуми Африқои Ғарбӣ.<ref name="brit" /> Ин омезиш Сабҳаро яке аз мутанавъ-тарин шаҳрҳои этникии Либиё мегардонад. == Иқтисод == Иқтисоди Сабҳа бар '''тиҷорати биёбонӣ''' (роҳҳои корвонҳои Сахаро-сӯй ба Чад, Нигер), кишоварзии абёрии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум), маҳалли '''Конҳои нафтии Феззон''' (Ал-Шарара ва Эл-Фил — конҳои бузурги нафтии ҷанубии Либиё) ва маъмурияти давлатии вилояти Феззон асос меёбад. 2muncy0xa3wxj83ga29r7681bsslxze 1475887 1475886 2026-06-09T07:34:13Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475887 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабҳа |номи аслӣ = سبها / Sabhā |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 27|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабҳа''' (ба арабӣ: ''سبها'', ''Sabhā'') — '''бузургтарин шаҳри минтақаи Феззон''' дар ҷануби [[Либиё]] ва маркази воҳаи Сахрои Кабир, тахминан 750 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубтар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Sabha] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 130 ҳазор нафар. Сабҳа маркази асосии тиҷорати биёбонӣ ва маҳалли омезиши қабилаҳои арабӣ, туареғ ва тебу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сабҳа '''дар асрҳои миёна''' ҳамчун воҳаи тиҷоратии корвонҳои Сахаро-сӯй ва бо мустамликаҳои қабилаҳои арабии Аулад-Сулайман инкишоф ёфт; шаҳр аз қалъаи асосии тиҷорати тилло, намак ва ғуломон байни Африқои Сиёҳ ва соҳили Баҳри Миёназамин буд.<ref name="brit" /> Дар '''ҷанубтари Сабҳа дар воҳаи Қасрӣ Абу Ҳаджи''' '''Муаммар Қаззофӣ''' таваллуд шудааст (1942); ӯ дар Сабҳа дар '''Лицеи Сабҳа''' таҳсил кардааст ва маҳз ҳамин ҷо '''ҳалқаи нахустини созмони инқилобии худро ташкил кардааст''' (1959). Дар замони Италия (1911–1943) Сабҳа маркази вилояти Феззон буд; '''13 январи 1943''' нерӯҳои Озоди Фаронса аз Чад ба сабҳа расиданд ва шаҳрро озод карданд; '''то соли 1951''' шаҳр зери идораи Фаронса буд. Дар замони Қаззофӣ дар Сабҳа маркази муҳими саноати нафту газ кушодашудан ва Донишгоҳи Сабҳа таъсис ёфт. Аз 2011 шаҳр майдони низои қабилавӣ байни арабҳо, туареғ ва тебу буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабҳа дар '''марказии воҳаи Феззон''', қалби биёбони Сахрои Кабири Либиё воқеъ аст; иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 38 °C (рекорд то 50 °C). Борон бениҳоят кам — миёна камтар аз 20 миллиметр дар сол. Ғарбтари Сабҳа кӯҳҳои вулканикии Уау-эн-Намус ва шарқтар каваҳои пасти ҷабалал-Ҳасауна. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сабҳа '''тахминан 130 ҳазор нафар''' — омезиши пурранги қабилаҳо: '''арабҳои Аулад-Сулайман''' (бештарин), '''туареғ''' (берберҳои биёбон), '''тебу''' (мардуми шимолу шарқи Чад), '''ҳауса''' ва дигар мардуми Африқои Ғарбӣ.<ref name="brit" /> Ин омезиш Сабҳаро яке аз мутанавъ-тарин шаҳрҳои этникии Либиё мегардонад. == Иқтисод == Иқтисоди Сабҳа бар '''тиҷорати биёбонӣ''' (роҳҳои корвонҳои Сахаро-сӯй ба Чад, Нигер), кишоварзии абёрии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум), маҳалли '''Конҳои нафтии Феззон''' (Ал-Шарара ва Эл-Фил — конҳои бузурги нафтии ҷанубии Либиё) ва маъмурияти давлатии вилояти Феззон асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сабҳа '''Фурудгоҳи байналмилалии Сабҳа''' амал мекунад; шаҳр ҳамчун маркази шоҳроҳҳои трансахараи Либиё — шоҳроҳ ба Триполи дар шимол, ба Чад (Назанжамена) дар ҷануб ва ба Нигер (Агадес) дар ҷанубу ғарб. 00zzxqd0yix5n93vkd1t15bhnzsxgra 1475888 1475887 2026-06-09T07:34:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475888 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабҳа |номи аслӣ = سبها / Sabhā |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 27|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабҳа''' (ба арабӣ: ''سبها'', ''Sabhā'') — '''бузургтарин шаҳри минтақаи Феззон''' дар ҷануби [[Либиё]] ва маркази воҳаи Сахрои Кабир, тахминан 750 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубтар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Sabha] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 130 ҳазор нафар. Сабҳа маркази асосии тиҷорати биёбонӣ ва маҳалли омезиши қабилаҳои арабӣ, туареғ ва тебу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сабҳа '''дар асрҳои миёна''' ҳамчун воҳаи тиҷоратии корвонҳои Сахаро-сӯй ва бо мустамликаҳои қабилаҳои арабии Аулад-Сулайман инкишоф ёфт; шаҳр аз қалъаи асосии тиҷорати тилло, намак ва ғуломон байни Африқои Сиёҳ ва соҳили Баҳри Миёназамин буд.<ref name="brit" /> Дар '''ҷанубтари Сабҳа дар воҳаи Қасрӣ Абу Ҳаджи''' '''Муаммар Қаззофӣ''' таваллуд шудааст (1942); ӯ дар Сабҳа дар '''Лицеи Сабҳа''' таҳсил кардааст ва маҳз ҳамин ҷо '''ҳалқаи нахустини созмони инқилобии худро ташкил кардааст''' (1959). Дар замони Италия (1911–1943) Сабҳа маркази вилояти Феззон буд; '''13 январи 1943''' нерӯҳои Озоди Фаронса аз Чад ба сабҳа расиданд ва шаҳрро озод карданд; '''то соли 1951''' шаҳр зери идораи Фаронса буд. Дар замони Қаззофӣ дар Сабҳа маркази муҳими саноати нафту газ кушодашудан ва Донишгоҳи Сабҳа таъсис ёфт. Аз 2011 шаҳр майдони низои қабилавӣ байни арабҳо, туареғ ва тебу буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабҳа дар '''марказии воҳаи Феззон''', қалби биёбони Сахрои Кабири Либиё воқеъ аст; иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 38 °C (рекорд то 50 °C). Борон бениҳоят кам — миёна камтар аз 20 миллиметр дар сол. Ғарбтари Сабҳа кӯҳҳои вулканикии Уау-эн-Намус ва шарқтар каваҳои пасти ҷабалал-Ҳасауна. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сабҳа '''тахминан 130 ҳазор нафар''' — омезиши пурранги қабилаҳо: '''арабҳои Аулад-Сулайман''' (бештарин), '''туареғ''' (берберҳои биёбон), '''тебу''' (мардуми шимолу шарқи Чад), '''ҳауса''' ва дигар мардуми Африқои Ғарбӣ.<ref name="brit" /> Ин омезиш Сабҳаро яке аз мутанавъ-тарин шаҳрҳои этникии Либиё мегардонад. == Иқтисод == Иқтисоди Сабҳа бар '''тиҷорати биёбонӣ''' (роҳҳои корвонҳои Сахаро-сӯй ба Чад, Нигер), кишоварзии абёрии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум), маҳалли '''Конҳои нафтии Феззон''' (Ал-Шарара ва Эл-Фил — конҳои бузурги нафтии ҷанубии Либиё) ва маъмурияти давлатии вилояти Феззон асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сабҳа '''Фурудгоҳи байналмилалии Сабҳа''' амал мекунад; шаҳр ҳамчун маркази шоҳроҳҳои трансахараи Либиё — шоҳроҳ ба Триполи дар шимол, ба Чад (Назанжамена) дар ҷануб ва ба Нигер (Агадес) дар ҷанубу ғарб. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сабҳа қалъаи итолиёвии асри XX '''Қасри Сабҳа''' (Форт Эленаи итолиёвӣ), Лицеи Сабҳа (маҳалли таҳсили ҷавонии Қаззофӣ) ва Базори Корвонҳои анъанавии Сабҳа воқеъ аст. Шаҳр маркази мусиқии анъанавии туареғӣ ва тебу — бо овози бузургтарин Тинаривен ва гурӯҳҳои сабҳавӣ-тибестӣ. pkvre6ikgt5rkj9n0huret0h882wjs6 1475889 1475888 2026-06-09T07:34:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475889 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабҳа |номи аслӣ = سبها / Sabhā |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 27|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабҳа''' (ба арабӣ: ''سبها'', ''Sabhā'') — '''бузургтарин шаҳри минтақаи Феззон''' дар ҷануби [[Либиё]] ва маркази воҳаи Сахрои Кабир, тахминан 750 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубтар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Sabha] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 130 ҳазор нафар. Сабҳа маркази асосии тиҷорати биёбонӣ ва маҳалли омезиши қабилаҳои арабӣ, туареғ ва тебу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сабҳа '''дар асрҳои миёна''' ҳамчун воҳаи тиҷоратии корвонҳои Сахаро-сӯй ва бо мустамликаҳои қабилаҳои арабии Аулад-Сулайман инкишоф ёфт; шаҳр аз қалъаи асосии тиҷорати тилло, намак ва ғуломон байни Африқои Сиёҳ ва соҳили Баҳри Миёназамин буд.<ref name="brit" /> Дар '''ҷанубтари Сабҳа дар воҳаи Қасрӣ Абу Ҳаджи''' '''Муаммар Қаззофӣ''' таваллуд шудааст (1942); ӯ дар Сабҳа дар '''Лицеи Сабҳа''' таҳсил кардааст ва маҳз ҳамин ҷо '''ҳалқаи нахустини созмони инқилобии худро ташкил кардааст''' (1959). Дар замони Италия (1911–1943) Сабҳа маркази вилояти Феззон буд; '''13 январи 1943''' нерӯҳои Озоди Фаронса аз Чад ба сабҳа расиданд ва шаҳрро озод карданд; '''то соли 1951''' шаҳр зери идораи Фаронса буд. Дар замони Қаззофӣ дар Сабҳа маркази муҳими саноати нафту газ кушодашудан ва Донишгоҳи Сабҳа таъсис ёфт. Аз 2011 шаҳр майдони низои қабилавӣ байни арабҳо, туареғ ва тебу буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабҳа дар '''марказии воҳаи Феззон''', қалби биёбони Сахрои Кабири Либиё воқеъ аст; иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 38 °C (рекорд то 50 °C). Борон бениҳоят кам — миёна камтар аз 20 миллиметр дар сол. Ғарбтари Сабҳа кӯҳҳои вулканикии Уау-эн-Намус ва шарқтар каваҳои пасти ҷабалал-Ҳасауна. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сабҳа '''тахминан 130 ҳазор нафар''' — омезиши пурранги қабилаҳо: '''арабҳои Аулад-Сулайман''' (бештарин), '''туареғ''' (берберҳои биёбон), '''тебу''' (мардуми шимолу шарқи Чад), '''ҳауса''' ва дигар мардуми Африқои Ғарбӣ.<ref name="brit" /> Ин омезиш Сабҳаро яке аз мутанавъ-тарин шаҳрҳои этникии Либиё мегардонад. == Иқтисод == Иқтисоди Сабҳа бар '''тиҷорати биёбонӣ''' (роҳҳои корвонҳои Сахаро-сӯй ба Чад, Нигер), кишоварзии абёрии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум), маҳалли '''Конҳои нафтии Феззон''' (Ал-Шарара ва Эл-Фил — конҳои бузурги нафтии ҷанубии Либиё) ва маъмурияти давлатии вилояти Феззон асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сабҳа '''Фурудгоҳи байналмилалии Сабҳа''' амал мекунад; шаҳр ҳамчун маркази шоҳроҳҳои трансахараи Либиё — шоҳроҳ ба Триполи дар шимол, ба Чад (Назанжамена) дар ҷануб ва ба Нигер (Агадес) дар ҷанубу ғарб. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сабҳа қалъаи итолиёвии асри XX '''Қасри Сабҳа''' (Форт Эленаи итолиёвӣ), Лицеи Сабҳа (маҳалли таҳсили ҷавонии Қаззофӣ) ва Базори Корвонҳои анъанавии Сабҳа воқеъ аст. Шаҳр маркази мусиқии анъанавии туареғӣ ва тебу — бо овози бузургтарин Тинаривен ва гурӯҳҳои сабҳавӣ-тибестӣ. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Сахрои Кабир]] * [[Ғадамес]] * [[Феззон]] * [[Туареғ]] il49amz8ue6xh2qu3o3bvjws8jseo4h 1475890 1475889 2026-06-09T07:34:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475890 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабҳа |номи аслӣ = سبها / Sabhā |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 27|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабҳа''' (ба арабӣ: ''سبها'', ''Sabhā'') — '''бузургтарин шаҳри минтақаи Феззон''' дар ҷануби [[Либиё]] ва маркази воҳаи Сахрои Кабир, тахминан 750 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубтар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Sabha] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 130 ҳазор нафар. Сабҳа маркази асосии тиҷорати биёбонӣ ва маҳалли омезиши қабилаҳои арабӣ, туареғ ва тебу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сабҳа '''дар асрҳои миёна''' ҳамчун воҳаи тиҷоратии корвонҳои Сахаро-сӯй ва бо мустамликаҳои қабилаҳои арабии Аулад-Сулайман инкишоф ёфт; шаҳр аз қалъаи асосии тиҷорати тилло, намак ва ғуломон байни Африқои Сиёҳ ва соҳили Баҳри Миёназамин буд.<ref name="brit" /> Дар '''ҷанубтари Сабҳа дар воҳаи Қасрӣ Абу Ҳаджи''' '''Муаммар Қаззофӣ''' таваллуд шудааст (1942); ӯ дар Сабҳа дар '''Лицеи Сабҳа''' таҳсил кардааст ва маҳз ҳамин ҷо '''ҳалқаи нахустини созмони инқилобии худро ташкил кардааст''' (1959). Дар замони Италия (1911–1943) Сабҳа маркази вилояти Феззон буд; '''13 январи 1943''' нерӯҳои Озоди Фаронса аз Чад ба сабҳа расиданд ва шаҳрро озод карданд; '''то соли 1951''' шаҳр зери идораи Фаронса буд. Дар замони Қаззофӣ дар Сабҳа маркази муҳими саноати нафту газ кушодашудан ва Донишгоҳи Сабҳа таъсис ёфт. Аз 2011 шаҳр майдони низои қабилавӣ байни арабҳо, туареғ ва тебу буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабҳа дар '''марказии воҳаи Феззон''', қалби биёбони Сахрои Кабири Либиё воқеъ аст; иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 38 °C (рекорд то 50 °C). Борон бениҳоят кам — миёна камтар аз 20 миллиметр дар сол. Ғарбтари Сабҳа кӯҳҳои вулканикии Уау-эн-Намус ва шарқтар каваҳои пасти ҷабалал-Ҳасауна. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сабҳа '''тахминан 130 ҳазор нафар''' — омезиши пурранги қабилаҳо: '''арабҳои Аулад-Сулайман''' (бештарин), '''туареғ''' (берберҳои биёбон), '''тебу''' (мардуми шимолу шарқи Чад), '''ҳауса''' ва дигар мардуми Африқои Ғарбӣ.<ref name="brit" /> Ин омезиш Сабҳаро яке аз мутанавъ-тарин шаҳрҳои этникии Либиё мегардонад. == Иқтисод == Иқтисоди Сабҳа бар '''тиҷорати биёбонӣ''' (роҳҳои корвонҳои Сахаро-сӯй ба Чад, Нигер), кишоварзии абёрии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум), маҳалли '''Конҳои нафтии Феззон''' (Ал-Шарара ва Эл-Фил — конҳои бузурги нафтии ҷанубии Либиё) ва маъмурияти давлатии вилояти Феззон асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сабҳа '''Фурудгоҳи байналмилалии Сабҳа''' амал мекунад; шаҳр ҳамчун маркази шоҳроҳҳои трансахараи Либиё — шоҳроҳ ба Триполи дар шимол, ба Чад (Назанжамена) дар ҷануб ва ба Нигер (Агадес) дар ҷанубу ғарб. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сабҳа қалъаи итолиёвии асри XX '''Қасри Сабҳа''' (Форт Эленаи итолиёвӣ), Лицеи Сабҳа (маҳалли таҳсили ҷавонии Қаззофӣ) ва Базори Корвонҳои анъанавии Сабҳа воқеъ аст. Шаҳр маркази мусиқии анъанавии туареғӣ ва тебу — бо овози бузургтарин Тинаривен ва гурӯҳҳои сабҳавӣ-тибестӣ. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Сахрои Кабир]] * [[Ғадамес]] * [[Феззон]] * [[Туареғ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 57ff833uofm37ysphmlgc0yvm9e41oy 1475891 1475890 2026-06-09T07:35:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475891 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабҳа |номи аслӣ = سبها / Sabhā |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 27|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабҳа''' (ба арабӣ: ''سبها'', ''Sabhā'') — '''бузургтарин шаҳри минтақаи Феззон''' дар ҷануби [[Либиё]] ва маркази воҳаи Сахрои Кабир, тахминан 750 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубтар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Sabha] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 130 ҳазор нафар. Сабҳа маркази асосии тиҷорати биёбонӣ ва маҳалли омезиши қабилаҳои арабӣ, туареғ ва тебу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сабҳа '''дар асрҳои миёна''' ҳамчун воҳаи тиҷоратии корвонҳои Сахаро-сӯй ва бо мустамликаҳои қабилаҳои арабии Аулад-Сулайман инкишоф ёфт; шаҳр аз қалъаи асосии тиҷорати тилло, намак ва ғуломон байни Африқои Сиёҳ ва соҳили Баҳри Миёназамин буд.<ref name="brit" /> Дар '''ҷанубтари Сабҳа дар воҳаи Қасрӣ Абу Ҳаджи''' '''Муаммар Қаззофӣ''' таваллуд шудааст (1942); ӯ дар Сабҳа дар '''Лицеи Сабҳа''' таҳсил кардааст ва маҳз ҳамин ҷо '''ҳалқаи нахустини созмони инқилобии худро ташкил кардааст''' (1959). Дар замони Италия (1911–1943) Сабҳа маркази вилояти Феззон буд; '''13 январи 1943''' нерӯҳои Озоди Фаронса аз Чад ба сабҳа расиданд ва шаҳрро озод карданд; '''то соли 1951''' шаҳр зери идораи Фаронса буд. Дар замони Қаззофӣ дар Сабҳа маркази муҳими саноати нафту газ кушодашудан ва Донишгоҳи Сабҳа таъсис ёфт. Аз 2011 шаҳр майдони низои қабилавӣ байни арабҳо, туареғ ва тебу буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабҳа дар '''марказии воҳаи Феззон''', қалби биёбони Сахрои Кабири Либиё воқеъ аст; иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 38 °C (рекорд то 50 °C). Борон бениҳоят кам — миёна камтар аз 20 миллиметр дар сол. Ғарбтари Сабҳа кӯҳҳои вулканикии Уау-эн-Намус ва шарқтар каваҳои пасти ҷабалал-Ҳасауна. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сабҳа '''тахминан 130 ҳазор нафар''' — омезиши пурранги қабилаҳо: '''арабҳои Аулад-Сулайман''' (бештарин), '''туареғ''' (берберҳои биёбон), '''тебу''' (мардуми шимолу шарқи Чад), '''ҳауса''' ва дигар мардуми Африқои Ғарбӣ.<ref name="brit" /> Ин омезиш Сабҳаро яке аз мутанавъ-тарин шаҳрҳои этникии Либиё мегардонад. == Иқтисод == Иқтисоди Сабҳа бар '''тиҷорати биёбонӣ''' (роҳҳои корвонҳои Сахаро-сӯй ба Чад, Нигер), кишоварзии абёрии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум), маҳалли '''Конҳои нафтии Феззон''' (Ал-Шарара ва Эл-Фил — конҳои бузурги нафтии ҷанубии Либиё) ва маъмурияти давлатии вилояти Феззон асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сабҳа '''Фурудгоҳи байналмилалии Сабҳа''' амал мекунад; шаҳр ҳамчун маркази шоҳроҳҳои трансахараи Либиё — шоҳроҳ ба Триполи дар шимол, ба Чад (Назанжамена) дар ҷануб ва ба Нигер (Агадес) дар ҷанубу ғарб. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сабҳа қалъаи итолиёвии асри XX '''Қасри Сабҳа''' (Форт Эленаи итолиёвӣ), Лицеи Сабҳа (маҳалли таҳсили ҷавонии Қаззофӣ) ва Базори Корвонҳои анъанавии Сабҳа воқеъ аст. Шаҳр маркази мусиқии анъанавии туареғӣ ва тебу — бо овози бузургтарин Тинаривен ва гурӯҳҳои сабҳавӣ-тибестӣ. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Сахрои Кабир]] * [[Ғадамес]] * [[Феззон]] * [[Туареғ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Сабҳа дар Encyclopædia Britannica] sxm9liomzr37nlpwj01rlrhy6mxn3mr 1475892 1475891 2026-06-09T07:35:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475892 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабҳа |номи аслӣ = سبها / Sabhā |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 27|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асрҳои миёна |масоҳат = 15 |баландии маркази МА = 423 |аҳолӣ = 130 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабҳа''' (ба арабӣ: ''سبها'', ''Sabhā'') — '''бузургтарин шаҳри минтақаи Феззон''' дар ҷануби [[Либиё]] ва маркази воҳаи Сахрои Кабир, тахминан 750 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубтар.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Sabha] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 130 ҳазор нафар. Сабҳа маркази асосии тиҷорати биёбонӣ ва маҳалли омезиши қабилаҳои арабӣ, туареғ ва тебу ба ҳисоб меравад.<ref name="brit" /> == Таърих == Шаҳри Сабҳа '''дар асрҳои миёна''' ҳамчун воҳаи тиҷоратии корвонҳои Сахаро-сӯй ва бо мустамликаҳои қабилаҳои арабии Аулад-Сулайман инкишоф ёфт; шаҳр аз қалъаи асосии тиҷорати тилло, намак ва ғуломон байни Африқои Сиёҳ ва соҳили Баҳри Миёназамин буд.<ref name="brit" /> Дар '''ҷанубтари Сабҳа дар воҳаи Қасрӣ Абу Ҳаджи''' '''Муаммар Қаззофӣ''' таваллуд шудааст (1942); ӯ дар Сабҳа дар '''Лицеи Сабҳа''' таҳсил кардааст ва маҳз ҳамин ҷо '''ҳалқаи нахустини созмони инқилобии худро ташкил кардааст''' (1959). Дар замони Италия (1911–1943) Сабҳа маркази вилояти Феззон буд; '''13 январи 1943''' нерӯҳои Озоди Фаронса аз Чад ба сабҳа расиданд ва шаҳрро озод карданд; '''то соли 1951''' шаҳр зери идораи Фаронса буд. Дар замони Қаззофӣ дар Сабҳа маркази муҳими саноати нафту газ кушодашудан ва Донишгоҳи Сабҳа таъсис ёфт. Аз 2011 шаҳр майдони низои қабилавӣ байни арабҳо, туареғ ва тебу буд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабҳа дар '''марказии воҳаи Феззон''', қалби биёбони Сахрои Кабири Либиё воқеъ аст; иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 38 °C (рекорд то 50 °C). Борон бениҳоят кам — миёна камтар аз 20 миллиметр дар сол. Ғарбтари Сабҳа кӯҳҳои вулканикии Уау-эн-Намус ва шарқтар каваҳои пасти ҷабалал-Ҳасауна. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Сабҳа '''тахминан 130 ҳазор нафар''' — омезиши пурранги қабилаҳо: '''арабҳои Аулад-Сулайман''' (бештарин), '''туареғ''' (берберҳои биёбон), '''тебу''' (мардуми шимолу шарқи Чад), '''ҳауса''' ва дигар мардуми Африқои Ғарбӣ.<ref name="brit" /> Ин омезиш Сабҳаро яке аз мутанавъ-тарин шаҳрҳои этникии Либиё мегардонад. == Иқтисод == Иқтисоди Сабҳа бар '''тиҷорати биёбонӣ''' (роҳҳои корвонҳои Сахаро-сӯй ба Чад, Нигер), кишоварзии абёрии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум), маҳалли '''Конҳои нафтии Феззон''' (Ал-Шарара ва Эл-Фил — конҳои бузурги нафтии ҷанубии Либиё) ва маъмурияти давлатии вилояти Феззон асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Сабҳа '''Фурудгоҳи байналмилалии Сабҳа''' амал мекунад; шаҳр ҳамчун маркази шоҳроҳҳои трансахараи Либиё — шоҳроҳ ба Триполи дар шимол, ба Чад (Назанжамена) дар ҷануб ва ба Нигер (Агадес) дар ҷанубу ғарб. == Фарҳанг ва маориф == Дар Сабҳа қалъаи итолиёвии асри XX '''Қасри Сабҳа''' (Форт Эленаи итолиёвӣ), Лицеи Сабҳа (маҳалли таҳсили ҷавонии Қаззофӣ) ва Базори Корвонҳои анъанавии Сабҳа воқеъ аст. Шаҳр маркази мусиқии анъанавии туареғӣ ва тебу — бо овози бузургтарин Тинаривен ва гурӯҳҳои сабҳавӣ-тибестӣ. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Сахрои Кабир]] * [[Ғадамес]] * [[Феззон]] * [[Туареғ]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sabha-Libya Сабҳа дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Либиё]] [[Гурӯҳ:Либиё]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 298dtdwykooe925d8gsln0ja4hwf6z2 0 331952 1475893 2026-06-09T07:35:35Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475893 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лептис Магна |номи аслӣ = لبدة / Lubdah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 1100 то милод |масоҳат = 2.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Лептис Магна''' (ба арабӣ: ''لبدة'', ''Lubdah'') — '''яке аз бузургтарин харобазори шаҳри римӣ дар тамоми ҷаҳон''' ва бузургтарин маҷмаи харобаҳои римӣ дар [[Африқо]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]] тахминан 130 километр шарқтар аз [[Триполи]], дар наздикии шаҳри ҳозираи Хумс (Аль-Хумс).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Leptis Magna] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Лептис Магна '''зодгоҳи имперотори римии Септимий Север''' (зода 11 апрел 145, имперотор 193–211) — '''ягона имперотори румии африкоӣ''' ва имперотори авали аз Африко.<ref name="brit" /> c28ls1mm0jfmh0pjrpyvwcfy7rdy39k 1475894 1475893 2026-06-09T07:35:48Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475894 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лептис Магна |номи аслӣ = لبدة / Lubdah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 1100 то милод |масоҳат = 2.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Лептис Магна''' (ба арабӣ: ''لبدة'', ''Lubdah'') — '''яке аз бузургтарин харобазори шаҳри римӣ дар тамоми ҷаҳон''' ва бузургтарин маҷмаи харобаҳои римӣ дар [[Африқо]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]] тахминан 130 километр шарқтар аз [[Триполи]], дар наздикии шаҳри ҳозираи Хумс (Аль-Хумс).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Leptis Magna] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Лептис Магна '''зодгоҳи имперотори римии Септимий Север''' (зода 11 апрел 145, имперотор 193–211) — '''ягона имперотори румии африкоӣ''' ва имперотори авали аз Африко.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 1100 то милод''' аз тарафи '''финикиён''' аз шаҳри Сӯр (Тир, [[Лубнон]]) ҳамчун бандари тиҷоратии Лептис (Lpqy) дар маҷмаи се шаҳри Триполитония (бо [[Сабрата]] ва Оеа — [[Триполи]]и имрӯза).<ref name="brit" /> Шаҳр ҷойи мубодилаи тилло, фил ва ғуломони Африқои Дохилӣ ба тиҷорати финикии Баҳри Миёназамин буд. Дар натиҷаи се ҷанги Пуник (264–146 то милод) Лептис ба Рум гузашт. Дар асрҳои I–II мелодӣ шаҳр ба яке аз се шаҳри бузургтарини Африқои римӣ табдил ёфт. '''«Асри тиллоии Лептис»''' дар замони '''имперотор Септимий Север''' (193–211) рӯй дод. Имперотор '''дар Лептис Магна 11 апрели 145''' таваллуд шуда буд, шаҳр иборат аз маҷмаи аҷоиби иморатҳои мармарӣ '''ба ҳаҷми Рими худаш''' гардид: '''Майдони Шимолгардон''' (Severan Forum), '''Базилика''' (зебое аз марми сабз ва сурх), '''Тоқи Севери''' (тоқи чорсамта аз тарафи се писар), '''Қубур-Базор Севери''' (Severan Basilica), Театр (асри I мелодӣ — 25 ҳазор нафар), Амфитеатр, Хамомҳои Ҳадрианӣ ва бандари бузурги тарошидаи нав. Аз асри III шаҳр '''дар ҳолати таназзул''' буд. Дар асри IV сарои Рум-и Ғарбӣ заиф шуд, асри V Вандалҳо забт карданд ва соли 642 фотеҳони арабӣ. Шаҳр ҳаргиз барқарор нашуд; '''то асри XIX комилан зери қум ҷойгиршуда буд'''. '''Дар 1909''' археологи итолиёвӣ Сальватор Аурigemma коваҳои аввалин ва дар асри XX тамоми маркази шаҳр ошкор шуд. '''ЮНЕСКО 1982''' Лептис Магнаро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''2011–2016''' дар ҷанги шаҳрвандии Либиё ҳамчун зери таҳдиди ҷанг (пеш аз ҳама ДАИШ) буд, аммо ба туфайли ҷӯшиши инқилобчиёни маҳаллӣ маҳфуз монд. 4mowgt5r7ky7bb7trst8zexbtf2i2cj 1475895 1475894 2026-06-09T07:36:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475895 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лептис Магна |номи аслӣ = لبدة / Lubdah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 1100 то милод |масоҳат = 2.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Лептис Магна''' (ба арабӣ: ''لبدة'', ''Lubdah'') — '''яке аз бузургтарин харобазори шаҳри римӣ дар тамоми ҷаҳон''' ва бузургтарин маҷмаи харобаҳои римӣ дар [[Африқо]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]] тахминан 130 километр шарқтар аз [[Триполи]], дар наздикии шаҳри ҳозираи Хумс (Аль-Хумс).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Leptis Magna] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Лептис Магна '''зодгоҳи имперотори римии Септимий Север''' (зода 11 апрел 145, имперотор 193–211) — '''ягона имперотори румии африкоӣ''' ва имперотори авали аз Африко.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 1100 то милод''' аз тарафи '''финикиён''' аз шаҳри Сӯр (Тир, [[Лубнон]]) ҳамчун бандари тиҷоратии Лептис (Lpqy) дар маҷмаи се шаҳри Триполитония (бо [[Сабрата]] ва Оеа — [[Триполи]]и имрӯза).<ref name="brit" /> Шаҳр ҷойи мубодилаи тилло, фил ва ғуломони Африқои Дохилӣ ба тиҷорати финикии Баҳри Миёназамин буд. Дар натиҷаи се ҷанги Пуник (264–146 то милод) Лептис ба Рум гузашт. Дар асрҳои I–II мелодӣ шаҳр ба яке аз се шаҳри бузургтарини Африқои римӣ табдил ёфт. '''«Асри тиллоии Лептис»''' дар замони '''имперотор Септимий Север''' (193–211) рӯй дод. Имперотор '''дар Лептис Магна 11 апрели 145''' таваллуд шуда буд, шаҳр иборат аз маҷмаи аҷоиби иморатҳои мармарӣ '''ба ҳаҷми Рими худаш''' гардид: '''Майдони Шимолгардон''' (Severan Forum), '''Базилика''' (зебое аз марми сабз ва сурх), '''Тоқи Севери''' (тоқи чорсамта аз тарафи се писар), '''Қубур-Базор Севери''' (Severan Basilica), Театр (асри I мелодӣ — 25 ҳазор нафар), Амфитеатр, Хамомҳои Ҳадрианӣ ва бандари бузурги тарошидаи нав. Аз асри III шаҳр '''дар ҳолати таназзул''' буд. Дар асри IV сарои Рум-и Ғарбӣ заиф шуд, асри V Вандалҳо забт карданд ва соли 642 фотеҳони арабӣ. Шаҳр ҳаргиз барқарор нашуд; '''то асри XIX комилан зери қум ҷойгиршуда буд'''. '''Дар 1909''' археологи итолиёвӣ Сальватор Аурigemma коваҳои аввалин ва дар асри XX тамоми маркази шаҳр ошкор шуд. '''ЮНЕСКО 1982''' Лептис Магнаро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''2011–2016''' дар ҷанги шаҳрвандии Либиё ҳамчун зери таҳдиди ҷанг (пеш аз ҳама ДАИШ) буд, аммо ба туфайли ҷӯшиши инқилобчиёни маҳаллӣ маҳфуз монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лептис Магна дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар дельтаи дарёчаи Лебда (Вади Лебда) воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминӣ. Маҷмаи харобаҳо '''тахминан 2.5 километри мураббаъ''' масоҳат дорад. ky58ewo8f5wxqikb0izdz0a69f648m7 1475896 1475895 2026-06-09T07:36:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475896 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лептис Магна |номи аслӣ = لبدة / Lubdah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 1100 то милод |масоҳат = 2.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Лептис Магна''' (ба арабӣ: ''لبدة'', ''Lubdah'') — '''яке аз бузургтарин харобазори шаҳри римӣ дар тамоми ҷаҳон''' ва бузургтарин маҷмаи харобаҳои римӣ дар [[Африқо]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]] тахминан 130 километр шарқтар аз [[Триполи]], дар наздикии шаҳри ҳозираи Хумс (Аль-Хумс).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Leptis Magna] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Лептис Магна '''зодгоҳи имперотори римии Септимий Север''' (зода 11 апрел 145, имперотор 193–211) — '''ягона имперотори румии африкоӣ''' ва имперотори авали аз Африко.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 1100 то милод''' аз тарафи '''финикиён''' аз шаҳри Сӯр (Тир, [[Лубнон]]) ҳамчун бандари тиҷоратии Лептис (Lpqy) дар маҷмаи се шаҳри Триполитония (бо [[Сабрата]] ва Оеа — [[Триполи]]и имрӯза).<ref name="brit" /> Шаҳр ҷойи мубодилаи тилло, фил ва ғуломони Африқои Дохилӣ ба тиҷорати финикии Баҳри Миёназамин буд. Дар натиҷаи се ҷанги Пуник (264–146 то милод) Лептис ба Рум гузашт. Дар асрҳои I–II мелодӣ шаҳр ба яке аз се шаҳри бузургтарини Африқои римӣ табдил ёфт. '''«Асри тиллоии Лептис»''' дар замони '''имперотор Септимий Север''' (193–211) рӯй дод. Имперотор '''дар Лептис Магна 11 апрели 145''' таваллуд шуда буд, шаҳр иборат аз маҷмаи аҷоиби иморатҳои мармарӣ '''ба ҳаҷми Рими худаш''' гардид: '''Майдони Шимолгардон''' (Severan Forum), '''Базилика''' (зебое аз марми сабз ва сурх), '''Тоқи Севери''' (тоқи чорсамта аз тарафи се писар), '''Қубур-Базор Севери''' (Severan Basilica), Театр (асри I мелодӣ — 25 ҳазор нафар), Амфитеатр, Хамомҳои Ҳадрианӣ ва бандари бузурги тарошидаи нав. Аз асри III шаҳр '''дар ҳолати таназзул''' буд. Дар асри IV сарои Рум-и Ғарбӣ заиф шуд, асри V Вандалҳо забт карданд ва соли 642 фотеҳони арабӣ. Шаҳр ҳаргиз барқарор нашуд; '''то асри XIX комилан зери қум ҷойгиршуда буд'''. '''Дар 1909''' археологи итолиёвӣ Сальватор Аурigemma коваҳои аввалин ва дар асри XX тамоми маркази шаҳр ошкор шуд. '''ЮНЕСКО 1982''' Лептис Магнаро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''2011–2016''' дар ҷанги шаҳрвандии Либиё ҳамчун зери таҳдиди ҷанг (пеш аз ҳама ДАИШ) буд, аммо ба туфайли ҷӯшиши инқилобчиёни маҳаллӣ маҳфуз монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лептис Магна дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар дельтаи дарёчаи Лебда (Вади Лебда) воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминӣ. Маҷмаи харобаҳо '''тахминан 2.5 километри мураббаъ''' масоҳат дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Лептис Магна имрӯз харобазор аст ва аҳолии доимӣ надорад. Дар наздикӣ шаҳри имрӯзаи Хумс воқеъ аст.<ref name="brit" /> 0gpxhnkv6dp6g0b7hyyrn8tljazv7yf 1475897 1475896 2026-06-09T07:36:26Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475897 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лептис Магна |номи аслӣ = لبدة / Lubdah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 1100 то милод |масоҳат = 2.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Лептис Магна''' (ба арабӣ: ''لبدة'', ''Lubdah'') — '''яке аз бузургтарин харобазори шаҳри римӣ дар тамоми ҷаҳон''' ва бузургтарин маҷмаи харобаҳои римӣ дар [[Африқо]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]] тахминан 130 километр шарқтар аз [[Триполи]], дар наздикии шаҳри ҳозираи Хумс (Аль-Хумс).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Leptis Magna] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Лептис Магна '''зодгоҳи имперотори римии Септимий Север''' (зода 11 апрел 145, имперотор 193–211) — '''ягона имперотори румии африкоӣ''' ва имперотори авали аз Африко.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 1100 то милод''' аз тарафи '''финикиён''' аз шаҳри Сӯр (Тир, [[Лубнон]]) ҳамчун бандари тиҷоратии Лептис (Lpqy) дар маҷмаи се шаҳри Триполитония (бо [[Сабрата]] ва Оеа — [[Триполи]]и имрӯза).<ref name="brit" /> Шаҳр ҷойи мубодилаи тилло, фил ва ғуломони Африқои Дохилӣ ба тиҷорати финикии Баҳри Миёназамин буд. Дар натиҷаи се ҷанги Пуник (264–146 то милод) Лептис ба Рум гузашт. Дар асрҳои I–II мелодӣ шаҳр ба яке аз се шаҳри бузургтарини Африқои римӣ табдил ёфт. '''«Асри тиллоии Лептис»''' дар замони '''имперотор Септимий Север''' (193–211) рӯй дод. Имперотор '''дар Лептис Магна 11 апрели 145''' таваллуд шуда буд, шаҳр иборат аз маҷмаи аҷоиби иморатҳои мармарӣ '''ба ҳаҷми Рими худаш''' гардид: '''Майдони Шимолгардон''' (Severan Forum), '''Базилика''' (зебое аз марми сабз ва сурх), '''Тоқи Севери''' (тоқи чорсамта аз тарафи се писар), '''Қубур-Базор Севери''' (Severan Basilica), Театр (асри I мелодӣ — 25 ҳазор нафар), Амфитеатр, Хамомҳои Ҳадрианӣ ва бандари бузурги тарошидаи нав. Аз асри III шаҳр '''дар ҳолати таназзул''' буд. Дар асри IV сарои Рум-и Ғарбӣ заиф шуд, асри V Вандалҳо забт карданд ва соли 642 фотеҳони арабӣ. Шаҳр ҳаргиз барқарор нашуд; '''то асри XIX комилан зери қум ҷойгиршуда буд'''. '''Дар 1909''' археологи итолиёвӣ Сальватор Аурigemma коваҳои аввалин ва дар асри XX тамоми маркази шаҳр ошкор шуд. '''ЮНЕСКО 1982''' Лептис Магнаро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''2011–2016''' дар ҷанги шаҳрвандии Либиё ҳамчун зери таҳдиди ҷанг (пеш аз ҳама ДАИШ) буд, аммо ба туфайли ҷӯшиши инқилобчиёни маҳаллӣ маҳфуз монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лептис Магна дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар дельтаи дарёчаи Лебда (Вади Лебда) воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминӣ. Маҷмаи харобаҳо '''тахминан 2.5 километри мураббаъ''' масоҳат дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Лептис Магна имрӯз харобазор аст ва аҳолии доимӣ надорад. Дар наздикӣ шаҳри имрӯзаи Хумс воқеъ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Лептис Магна бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 10 ҳазор сайёҳ дар сол пеш аз 2011), археологияи илмӣ ва ҳунармандии анъанавии маҳаллӣ асос меёбад. d1y731bvxqrkwqb68s8jmi3v699lt6p 1475898 1475897 2026-06-09T07:36:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475898 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лептис Магна |номи аслӣ = لبدة / Lubdah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 1100 то милод |масоҳат = 2.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Лептис Магна''' (ба арабӣ: ''لبدة'', ''Lubdah'') — '''яке аз бузургтарин харобазори шаҳри римӣ дар тамоми ҷаҳон''' ва бузургтарин маҷмаи харобаҳои римӣ дар [[Африқо]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]] тахминан 130 километр шарқтар аз [[Триполи]], дар наздикии шаҳри ҳозираи Хумс (Аль-Хумс).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Leptis Magna] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Лептис Магна '''зодгоҳи имперотори римии Септимий Север''' (зода 11 апрел 145, имперотор 193–211) — '''ягона имперотори румии африкоӣ''' ва имперотори авали аз Африко.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 1100 то милод''' аз тарафи '''финикиён''' аз шаҳри Сӯр (Тир, [[Лубнон]]) ҳамчун бандари тиҷоратии Лептис (Lpqy) дар маҷмаи се шаҳри Триполитония (бо [[Сабрата]] ва Оеа — [[Триполи]]и имрӯза).<ref name="brit" /> Шаҳр ҷойи мубодилаи тилло, фил ва ғуломони Африқои Дохилӣ ба тиҷорати финикии Баҳри Миёназамин буд. Дар натиҷаи се ҷанги Пуник (264–146 то милод) Лептис ба Рум гузашт. Дар асрҳои I–II мелодӣ шаҳр ба яке аз се шаҳри бузургтарини Африқои римӣ табдил ёфт. '''«Асри тиллоии Лептис»''' дар замони '''имперотор Септимий Север''' (193–211) рӯй дод. Имперотор '''дар Лептис Магна 11 апрели 145''' таваллуд шуда буд, шаҳр иборат аз маҷмаи аҷоиби иморатҳои мармарӣ '''ба ҳаҷми Рими худаш''' гардид: '''Майдони Шимолгардон''' (Severan Forum), '''Базилика''' (зебое аз марми сабз ва сурх), '''Тоқи Севери''' (тоқи чорсамта аз тарафи се писар), '''Қубур-Базор Севери''' (Severan Basilica), Театр (асри I мелодӣ — 25 ҳазор нафар), Амфитеатр, Хамомҳои Ҳадрианӣ ва бандари бузурги тарошидаи нав. Аз асри III шаҳр '''дар ҳолати таназзул''' буд. Дар асри IV сарои Рум-и Ғарбӣ заиф шуд, асри V Вандалҳо забт карданд ва соли 642 фотеҳони арабӣ. Шаҳр ҳаргиз барқарор нашуд; '''то асри XIX комилан зери қум ҷойгиршуда буд'''. '''Дар 1909''' археологи итолиёвӣ Сальватор Аурigemma коваҳои аввалин ва дар асри XX тамоми маркази шаҳр ошкор шуд. '''ЮНЕСКО 1982''' Лептис Магнаро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''2011–2016''' дар ҷанги шаҳрвандии Либиё ҳамчун зери таҳдиди ҷанг (пеш аз ҳама ДАИШ) буд, аммо ба туфайли ҷӯшиши инқилобчиёни маҳаллӣ маҳфуз монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лептис Магна дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар дельтаи дарёчаи Лебда (Вади Лебда) воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминӣ. Маҷмаи харобаҳо '''тахминан 2.5 километри мураббаъ''' масоҳат дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Лептис Магна имрӯз харобазор аст ва аҳолии доимӣ надорад. Дар наздикӣ шаҳри имрӯзаи Хумс воқеъ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Лептис Магна бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 10 ҳазор сайёҳ дар сол пеш аз 2011), археологияи илмӣ ва ҳунармандии анъанавии маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Маҳалли Лептис Магна тахминан 3 километр шарқтар аз шаҳри Хумс дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози воқеъ аст. Аз Триполи (130 км) бо мошин 2 соат. od2nnrh4ibh95m7cnbqlur2ilgooxn6 1475899 1475898 2026-06-09T07:36:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475899 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лептис Магна |номи аслӣ = لبدة / Lubdah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 1100 то милод |масоҳат = 2.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Лептис Магна''' (ба арабӣ: ''لبدة'', ''Lubdah'') — '''яке аз бузургтарин харобазори шаҳри римӣ дар тамоми ҷаҳон''' ва бузургтарин маҷмаи харобаҳои римӣ дар [[Африқо]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]] тахминан 130 километр шарқтар аз [[Триполи]], дар наздикии шаҳри ҳозираи Хумс (Аль-Хумс).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Leptis Magna] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Лептис Магна '''зодгоҳи имперотори римии Септимий Север''' (зода 11 апрел 145, имперотор 193–211) — '''ягона имперотори румии африкоӣ''' ва имперотори авали аз Африко.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 1100 то милод''' аз тарафи '''финикиён''' аз шаҳри Сӯр (Тир, [[Лубнон]]) ҳамчун бандари тиҷоратии Лептис (Lpqy) дар маҷмаи се шаҳри Триполитония (бо [[Сабрата]] ва Оеа — [[Триполи]]и имрӯза).<ref name="brit" /> Шаҳр ҷойи мубодилаи тилло, фил ва ғуломони Африқои Дохилӣ ба тиҷорати финикии Баҳри Миёназамин буд. Дар натиҷаи се ҷанги Пуник (264–146 то милод) Лептис ба Рум гузашт. Дар асрҳои I–II мелодӣ шаҳр ба яке аз се шаҳри бузургтарини Африқои римӣ табдил ёфт. '''«Асри тиллоии Лептис»''' дар замони '''имперотор Септимий Север''' (193–211) рӯй дод. Имперотор '''дар Лептис Магна 11 апрели 145''' таваллуд шуда буд, шаҳр иборат аз маҷмаи аҷоиби иморатҳои мармарӣ '''ба ҳаҷми Рими худаш''' гардид: '''Майдони Шимолгардон''' (Severan Forum), '''Базилика''' (зебое аз марми сабз ва сурх), '''Тоқи Севери''' (тоқи чорсамта аз тарафи се писар), '''Қубур-Базор Севери''' (Severan Basilica), Театр (асри I мелодӣ — 25 ҳазор нафар), Амфитеатр, Хамомҳои Ҳадрианӣ ва бандари бузурги тарошидаи нав. Аз асри III шаҳр '''дар ҳолати таназзул''' буд. Дар асри IV сарои Рум-и Ғарбӣ заиф шуд, асри V Вандалҳо забт карданд ва соли 642 фотеҳони арабӣ. Шаҳр ҳаргиз барқарор нашуд; '''то асри XIX комилан зери қум ҷойгиршуда буд'''. '''Дар 1909''' археологи итолиёвӣ Сальватор Аурigemma коваҳои аввалин ва дар асри XX тамоми маркази шаҳр ошкор шуд. '''ЮНЕСКО 1982''' Лептис Магнаро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''2011–2016''' дар ҷанги шаҳрвандии Либиё ҳамчун зери таҳдиди ҷанг (пеш аз ҳама ДАИШ) буд, аммо ба туфайли ҷӯшиши инқилобчиёни маҳаллӣ маҳфуз монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лептис Магна дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар дельтаи дарёчаи Лебда (Вади Лебда) воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминӣ. Маҷмаи харобаҳо '''тахминан 2.5 километри мураббаъ''' масоҳат дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Лептис Магна имрӯз харобазор аст ва аҳолии доимӣ надорад. Дар наздикӣ шаҳри имрӯзаи Хумс воқеъ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Лептис Магна бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 10 ҳазор сайёҳ дар сол пеш аз 2011), археологияи илмӣ ва ҳунармандии анъанавии маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Маҳалли Лептис Магна тахминан 3 километр шарқтар аз шаҳри Хумс дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози воқеъ аст. Аз Триполи (130 км) бо мошин 2 соат. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Лептис Магна '''яке аз бузургтарин харобазорҳои римӣ дар ҷаҳон''' мебошад. Иморатҳои аз ҳама диққатҷалбкунанда: '''Тоқи Севери''' (асри III, аз марми бузурги Каррара), '''Майдони Шимолгардон''' (Forum Severianum, бо сутунҳои Pisidian бузург), '''Базилика''' (90 × 40 метр, сақф 30 метр, аз марми сабз-сурх), '''Театр''' (асри I мелодӣ, 25 ҳазор нафар), '''Хамомҳои Ҳадрианӣ''' (асри II), Амфитеатр (асри I, 16 ҳазор нафар, баъдан гладиатор), '''Майдони Кӯҳна''' (Forum Vetus) ва пайвандгари бандари Севери. Чанд иморати марми Лептис '''дар соли 1816 ба Виндзори Англия''' оварда шудаанд (дар Парки Виндзор-Грейт-Парк имрӯз дидан мумкин). flmzow9sfjfwmej8onwxpagg6eaqu0k 1475900 1475899 2026-06-09T07:37:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475900 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лептис Магна |номи аслӣ = لبدة / Lubdah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 1100 то милод |масоҳат = 2.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Лептис Магна''' (ба арабӣ: ''لبدة'', ''Lubdah'') — '''яке аз бузургтарин харобазори шаҳри римӣ дар тамоми ҷаҳон''' ва бузургтарин маҷмаи харобаҳои римӣ дар [[Африқо]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]] тахминан 130 километр шарқтар аз [[Триполи]], дар наздикии шаҳри ҳозираи Хумс (Аль-Хумс).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Leptis Magna] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Лептис Магна '''зодгоҳи имперотори римии Септимий Север''' (зода 11 апрел 145, имперотор 193–211) — '''ягона имперотори румии африкоӣ''' ва имперотори авали аз Африко.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 1100 то милод''' аз тарафи '''финикиён''' аз шаҳри Сӯр (Тир, [[Лубнон]]) ҳамчун бандари тиҷоратии Лептис (Lpqy) дар маҷмаи се шаҳри Триполитония (бо [[Сабрата]] ва Оеа — [[Триполи]]и имрӯза).<ref name="brit" /> Шаҳр ҷойи мубодилаи тилло, фил ва ғуломони Африқои Дохилӣ ба тиҷорати финикии Баҳри Миёназамин буд. Дар натиҷаи се ҷанги Пуник (264–146 то милод) Лептис ба Рум гузашт. Дар асрҳои I–II мелодӣ шаҳр ба яке аз се шаҳри бузургтарини Африқои римӣ табдил ёфт. '''«Асри тиллоии Лептис»''' дар замони '''имперотор Септимий Север''' (193–211) рӯй дод. Имперотор '''дар Лептис Магна 11 апрели 145''' таваллуд шуда буд, шаҳр иборат аз маҷмаи аҷоиби иморатҳои мармарӣ '''ба ҳаҷми Рими худаш''' гардид: '''Майдони Шимолгардон''' (Severan Forum), '''Базилика''' (зебое аз марми сабз ва сурх), '''Тоқи Севери''' (тоқи чорсамта аз тарафи се писар), '''Қубур-Базор Севери''' (Severan Basilica), Театр (асри I мелодӣ — 25 ҳазор нафар), Амфитеатр, Хамомҳои Ҳадрианӣ ва бандари бузурги тарошидаи нав. Аз асри III шаҳр '''дар ҳолати таназзул''' буд. Дар асри IV сарои Рум-и Ғарбӣ заиф шуд, асри V Вандалҳо забт карданд ва соли 642 фотеҳони арабӣ. Шаҳр ҳаргиз барқарор нашуд; '''то асри XIX комилан зери қум ҷойгиршуда буд'''. '''Дар 1909''' археологи итолиёвӣ Сальватор Аурigemma коваҳои аввалин ва дар асри XX тамоми маркази шаҳр ошкор шуд. '''ЮНЕСКО 1982''' Лептис Магнаро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''2011–2016''' дар ҷанги шаҳрвандии Либиё ҳамчун зери таҳдиди ҷанг (пеш аз ҳама ДАИШ) буд, аммо ба туфайли ҷӯшиши инқилобчиёни маҳаллӣ маҳфуз монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лептис Магна дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар дельтаи дарёчаи Лебда (Вади Лебда) воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминӣ. Маҷмаи харобаҳо '''тахминан 2.5 километри мураббаъ''' масоҳат дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Лептис Магна имрӯз харобазор аст ва аҳолии доимӣ надорад. Дар наздикӣ шаҳри имрӯзаи Хумс воқеъ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Лептис Магна бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 10 ҳазор сайёҳ дар сол пеш аз 2011), археологияи илмӣ ва ҳунармандии анъанавии маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Маҳалли Лептис Магна тахминан 3 километр шарқтар аз шаҳри Хумс дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози воқеъ аст. Аз Триполи (130 км) бо мошин 2 соат. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Лептис Магна '''яке аз бузургтарин харобазорҳои римӣ дар ҷаҳон''' мебошад. Иморатҳои аз ҳама диққатҷалбкунанда: '''Тоқи Севери''' (асри III, аз марми бузурги Каррара), '''Майдони Шимолгардон''' (Forum Severianum, бо сутунҳои Pisidian бузург), '''Базилика''' (90 × 40 метр, сақф 30 метр, аз марми сабз-сурх), '''Театр''' (асри I мелодӣ, 25 ҳазор нафар), '''Хамомҳои Ҳадрианӣ''' (асри II), Амфитеатр (асри I, 16 ҳазор нафар, баъдан гладиатор), '''Майдони Кӯҳна''' (Forum Vetus) ва пайвандгари бандари Севери. Чанд иморати марми Лептис '''дар соли 1816 ба Виндзори Англия''' оварда шудаанд (дар Парки Виндзор-Грейт-Парк имрӯз дидан мумкин). == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Триполи]] * [[Сабрата]] * [[Карфаген]] * [[Империяи Рум]] 6rjv39go1emtqq93s0vg0vjuh7wo6x1 1475901 1475900 2026-06-09T07:37:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475901 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лептис Магна |номи аслӣ = لبدة / Lubdah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 1100 то милод |масоҳат = 2.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Лептис Магна''' (ба арабӣ: ''لبدة'', ''Lubdah'') — '''яке аз бузургтарин харобазори шаҳри римӣ дар тамоми ҷаҳон''' ва бузургтарин маҷмаи харобаҳои римӣ дар [[Африқо]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]] тахминан 130 километр шарқтар аз [[Триполи]], дар наздикии шаҳри ҳозираи Хумс (Аль-Хумс).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Leptis Magna] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Лептис Магна '''зодгоҳи имперотори римии Септимий Север''' (зода 11 апрел 145, имперотор 193–211) — '''ягона имперотори румии африкоӣ''' ва имперотори авали аз Африко.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 1100 то милод''' аз тарафи '''финикиён''' аз шаҳри Сӯр (Тир, [[Лубнон]]) ҳамчун бандари тиҷоратии Лептис (Lpqy) дар маҷмаи се шаҳри Триполитония (бо [[Сабрата]] ва Оеа — [[Триполи]]и имрӯза).<ref name="brit" /> Шаҳр ҷойи мубодилаи тилло, фил ва ғуломони Африқои Дохилӣ ба тиҷорати финикии Баҳри Миёназамин буд. Дар натиҷаи се ҷанги Пуник (264–146 то милод) Лептис ба Рум гузашт. Дар асрҳои I–II мелодӣ шаҳр ба яке аз се шаҳри бузургтарини Африқои римӣ табдил ёфт. '''«Асри тиллоии Лептис»''' дар замони '''имперотор Септимий Север''' (193–211) рӯй дод. Имперотор '''дар Лептис Магна 11 апрели 145''' таваллуд шуда буд, шаҳр иборат аз маҷмаи аҷоиби иморатҳои мармарӣ '''ба ҳаҷми Рими худаш''' гардид: '''Майдони Шимолгардон''' (Severan Forum), '''Базилика''' (зебое аз марми сабз ва сурх), '''Тоқи Севери''' (тоқи чорсамта аз тарафи се писар), '''Қубур-Базор Севери''' (Severan Basilica), Театр (асри I мелодӣ — 25 ҳазор нафар), Амфитеатр, Хамомҳои Ҳадрианӣ ва бандари бузурги тарошидаи нав. Аз асри III шаҳр '''дар ҳолати таназзул''' буд. Дар асри IV сарои Рум-и Ғарбӣ заиф шуд, асри V Вандалҳо забт карданд ва соли 642 фотеҳони арабӣ. Шаҳр ҳаргиз барқарор нашуд; '''то асри XIX комилан зери қум ҷойгиршуда буд'''. '''Дар 1909''' археологи итолиёвӣ Сальватор Аурigemma коваҳои аввалин ва дар асри XX тамоми маркази шаҳр ошкор шуд. '''ЮНЕСКО 1982''' Лептис Магнаро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''2011–2016''' дар ҷанги шаҳрвандии Либиё ҳамчун зери таҳдиди ҷанг (пеш аз ҳама ДАИШ) буд, аммо ба туфайли ҷӯшиши инқилобчиёни маҳаллӣ маҳфуз монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лептис Магна дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар дельтаи дарёчаи Лебда (Вади Лебда) воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминӣ. Маҷмаи харобаҳо '''тахминан 2.5 километри мураббаъ''' масоҳат дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Лептис Магна имрӯз харобазор аст ва аҳолии доимӣ надорад. Дар наздикӣ шаҳри имрӯзаи Хумс воқеъ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Лептис Магна бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 10 ҳазор сайёҳ дар сол пеш аз 2011), археологияи илмӣ ва ҳунармандии анъанавии маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Маҳалли Лептис Магна тахминан 3 километр шарқтар аз шаҳри Хумс дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози воқеъ аст. Аз Триполи (130 км) бо мошин 2 соат. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Лептис Магна '''яке аз бузургтарин харобазорҳои римӣ дар ҷаҳон''' мебошад. Иморатҳои аз ҳама диққатҷалбкунанда: '''Тоқи Севери''' (асри III, аз марми бузурги Каррара), '''Майдони Шимолгардон''' (Forum Severianum, бо сутунҳои Pisidian бузург), '''Базилика''' (90 × 40 метр, сақф 30 метр, аз марми сабз-сурх), '''Театр''' (асри I мелодӣ, 25 ҳазор нафар), '''Хамомҳои Ҳадрианӣ''' (асри II), Амфитеатр (асри I, 16 ҳазор нафар, баъдан гладиатор), '''Майдони Кӯҳна''' (Forum Vetus) ва пайвандгари бандари Севери. Чанд иморати марми Лептис '''дар соли 1816 ба Виндзори Англия''' оварда шудаанд (дар Парки Виндзор-Грейт-Парк имрӯз дидан мумкин). == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Триполи]] * [[Сабрата]] * [[Карфаген]] * [[Империяи Рум]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 391fonpcjpbxmrpw0ac73qwopavv06x 1475902 1475901 2026-06-09T07:37:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475902 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лептис Магна |номи аслӣ = لبدة / Lubdah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 1100 то милод |масоҳат = 2.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Лептис Магна''' (ба арабӣ: ''لبدة'', ''Lubdah'') — '''яке аз бузургтарин харобазори шаҳри римӣ дар тамоми ҷаҳон''' ва бузургтарин маҷмаи харобаҳои римӣ дар [[Африқо]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]] тахминан 130 километр шарқтар аз [[Триполи]], дар наздикии шаҳри ҳозираи Хумс (Аль-Хумс).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Leptis Magna] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Лептис Магна '''зодгоҳи имперотори римии Септимий Север''' (зода 11 апрел 145, имперотор 193–211) — '''ягона имперотори румии африкоӣ''' ва имперотори авали аз Африко.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 1100 то милод''' аз тарафи '''финикиён''' аз шаҳри Сӯр (Тир, [[Лубнон]]) ҳамчун бандари тиҷоратии Лептис (Lpqy) дар маҷмаи се шаҳри Триполитония (бо [[Сабрата]] ва Оеа — [[Триполи]]и имрӯза).<ref name="brit" /> Шаҳр ҷойи мубодилаи тилло, фил ва ғуломони Африқои Дохилӣ ба тиҷорати финикии Баҳри Миёназамин буд. Дар натиҷаи се ҷанги Пуник (264–146 то милод) Лептис ба Рум гузашт. Дар асрҳои I–II мелодӣ шаҳр ба яке аз се шаҳри бузургтарини Африқои римӣ табдил ёфт. '''«Асри тиллоии Лептис»''' дар замони '''имперотор Септимий Север''' (193–211) рӯй дод. Имперотор '''дар Лептис Магна 11 апрели 145''' таваллуд шуда буд, шаҳр иборат аз маҷмаи аҷоиби иморатҳои мармарӣ '''ба ҳаҷми Рими худаш''' гардид: '''Майдони Шимолгардон''' (Severan Forum), '''Базилика''' (зебое аз марми сабз ва сурх), '''Тоқи Севери''' (тоқи чорсамта аз тарафи се писар), '''Қубур-Базор Севери''' (Severan Basilica), Театр (асри I мелодӣ — 25 ҳазор нафар), Амфитеатр, Хамомҳои Ҳадрианӣ ва бандари бузурги тарошидаи нав. Аз асри III шаҳр '''дар ҳолати таназзул''' буд. Дар асри IV сарои Рум-и Ғарбӣ заиф шуд, асри V Вандалҳо забт карданд ва соли 642 фотеҳони арабӣ. Шаҳр ҳаргиз барқарор нашуд; '''то асри XIX комилан зери қум ҷойгиршуда буд'''. '''Дар 1909''' археологи итолиёвӣ Сальватор Аурigemma коваҳои аввалин ва дар асри XX тамоми маркази шаҳр ошкор шуд. '''ЮНЕСКО 1982''' Лептис Магнаро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''2011–2016''' дар ҷанги шаҳрвандии Либиё ҳамчун зери таҳдиди ҷанг (пеш аз ҳама ДАИШ) буд, аммо ба туфайли ҷӯшиши инқилобчиёни маҳаллӣ маҳфуз монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лептис Магна дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар дельтаи дарёчаи Лебда (Вади Лебда) воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминӣ. Маҷмаи харобаҳо '''тахминан 2.5 километри мураббаъ''' масоҳат дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Лептис Магна имрӯз харобазор аст ва аҳолии доимӣ надорад. Дар наздикӣ шаҳри имрӯзаи Хумс воқеъ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Лептис Магна бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 10 ҳазор сайёҳ дар сол пеш аз 2011), археологияи илмӣ ва ҳунармандии анъанавии маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Маҳалли Лептис Магна тахминан 3 километр шарқтар аз шаҳри Хумс дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози воқеъ аст. Аз Триполи (130 км) бо мошин 2 соат. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Лептис Магна '''яке аз бузургтарин харобазорҳои римӣ дар ҷаҳон''' мебошад. Иморатҳои аз ҳама диққатҷалбкунанда: '''Тоқи Севери''' (асри III, аз марми бузурги Каррара), '''Майдони Шимолгардон''' (Forum Severianum, бо сутунҳои Pisidian бузург), '''Базилика''' (90 × 40 метр, сақф 30 метр, аз марми сабз-сурх), '''Театр''' (асри I мелодӣ, 25 ҳазор нафар), '''Хамомҳои Ҳадрианӣ''' (асри II), Амфитеатр (асри I, 16 ҳазор нафар, баъдан гладиатор), '''Майдони Кӯҳна''' (Forum Vetus) ва пайвандгари бандари Севери. Чанд иморати марми Лептис '''дар соли 1816 ба Виндзори Англия''' оварда шудаанд (дар Парки Виндзор-Грейт-Парк имрӯз дидан мумкин). == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Триполи]] * [[Сабрата]] * [[Карфаген]] * [[Империяи Рум]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/183 Маҷмаи харобаҳои Лептис Магна — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Лептис Магна дар Encyclopædia Britannica] jtatm14oktzwhw1qre22wb6sgpg6aeh 1475903 1475902 2026-06-09T07:37:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475903 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Лептис Магна |номи аслӣ = لبدة / Lubdah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 38|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 17|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = тахм. 1100 то милод |масоҳат = 2.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = — |соли барӯйхатгирӣ = — |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Лептис Магна''' (ба арабӣ: ''لبدة'', ''Lubdah'') — '''яке аз бузургтарин харобазори шаҳри римӣ дар тамоми ҷаҳон''' ва бузургтарин маҷмаи харобаҳои римӣ дар [[Африқо]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]] тахминан 130 километр шарқтар аз [[Триполи]], дар наздикии шаҳри ҳозираи Хумс (Аль-Хумс).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Leptis Magna] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Лептис Магна '''зодгоҳи имперотори римии Септимий Север''' (зода 11 апрел 145, имперотор 193–211) — '''ягона имперотори румии африкоӣ''' ва имперотори авали аз Африко.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Бунёди шаҳр''' тахминан '''соли 1100 то милод''' аз тарафи '''финикиён''' аз шаҳри Сӯр (Тир, [[Лубнон]]) ҳамчун бандари тиҷоратии Лептис (Lpqy) дар маҷмаи се шаҳри Триполитония (бо [[Сабрата]] ва Оеа — [[Триполи]]и имрӯза).<ref name="brit" /> Шаҳр ҷойи мубодилаи тилло, фил ва ғуломони Африқои Дохилӣ ба тиҷорати финикии Баҳри Миёназамин буд. Дар натиҷаи се ҷанги Пуник (264–146 то милод) Лептис ба Рум гузашт. Дар асрҳои I–II мелодӣ шаҳр ба яке аз се шаҳри бузургтарини Африқои римӣ табдил ёфт. '''«Асри тиллоии Лептис»''' дар замони '''имперотор Септимий Север''' (193–211) рӯй дод. Имперотор '''дар Лептис Магна 11 апрели 145''' таваллуд шуда буд, шаҳр иборат аз маҷмаи аҷоиби иморатҳои мармарӣ '''ба ҳаҷми Рими худаш''' гардид: '''Майдони Шимолгардон''' (Severan Forum), '''Базилика''' (зебое аз марми сабз ва сурх), '''Тоқи Севери''' (тоқи чорсамта аз тарафи се писар), '''Қубур-Базор Севери''' (Severan Basilica), Театр (асри I мелодӣ — 25 ҳазор нафар), Амфитеатр, Хамомҳои Ҳадрианӣ ва бандари бузурги тарошидаи нав. Аз асри III шаҳр '''дар ҳолати таназзул''' буд. Дар асри IV сарои Рум-и Ғарбӣ заиф шуд, асри V Вандалҳо забт карданд ва соли 642 фотеҳони арабӣ. Шаҳр ҳаргиз барқарор нашуд; '''то асри XIX комилан зери қум ҷойгиршуда буд'''. '''Дар 1909''' археологи итолиёвӣ Сальватор Аурigemma коваҳои аввалин ва дар асри XX тамоми маркази шаҳр ошкор шуд. '''ЮНЕСКО 1982''' Лептис Магнаро ба рӯйхати Мероси Ҷаҳонӣ дохил кард. '''2011–2016''' дар ҷанги шаҳрвандии Либиё ҳамчун зери таҳдиди ҷанг (пеш аз ҳама ДАИШ) буд, аммо ба туфайли ҷӯшиши инқилобчиёни маҳаллӣ маҳфуз монд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Лептис Магна дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар дельтаи дарёчаи Лебда (Вади Лебда) воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминӣ. Маҷмаи харобаҳо '''тахминан 2.5 километри мураббаъ''' масоҳат дорад. == Аҳолӣ == Маҳалли Лептис Магна имрӯз харобазор аст ва аҳолии доимӣ надорад. Дар наздикӣ шаҳри имрӯзаи Хумс воқеъ аст.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди маҳалли Лептис Магна бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (зиёда аз 10 ҳазор сайёҳ дар сол пеш аз 2011), археологияи илмӣ ва ҳунармандии анъанавии маҳаллӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Маҳалли Лептис Магна тахминан 3 километр шарқтар аз шаҳри Хумс дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Бенғози воқеъ аст. Аз Триполи (130 км) бо мошин 2 соат. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Лептис Магна '''яке аз бузургтарин харобазорҳои римӣ дар ҷаҳон''' мебошад. Иморатҳои аз ҳама диққатҷалбкунанда: '''Тоқи Севери''' (асри III, аз марми бузурги Каррара), '''Майдони Шимолгардон''' (Forum Severianum, бо сутунҳои Pisidian бузург), '''Базилика''' (90 × 40 метр, сақф 30 метр, аз марми сабз-сурх), '''Театр''' (асри I мелодӣ, 25 ҳазор нафар), '''Хамомҳои Ҳадрианӣ''' (асри II), Амфитеатр (асри I, 16 ҳазор нафар, баъдан гладиатор), '''Майдони Кӯҳна''' (Forum Vetus) ва пайвандгари бандари Севери. Чанд иморати марми Лептис '''дар соли 1816 ба Виндзори Англия''' оварда шудаанд (дар Парки Виндзор-Грейт-Парк имрӯз дидан мумкин). == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Триполи]] * [[Сабрата]] * [[Карфаген]] * [[Империяи Рум]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/183 Маҷмаи харобаҳои Лептис Магна — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Leptis-Magna Лептис Магна дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Либиё]] [[Гурӯҳ:Либиё]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Харобаҳои шаҳрҳои римӣ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] fxdumhnjl895wqc741b9akxeghpzcax 0 331953 1475904 2026-06-09T07:38:01Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475904 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабрата |номи аслӣ = صبراتة / Ṣabrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 1.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 102 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабрата''' (ба арабӣ: ''صبراتة'', ''Ṣabrātah'') — '''шаҳри харобазори финикӣ-римӣ''' дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 70 километр ғарбтар аз [[Триполи]], яке аз се шаҳри маҷмаи Триполитония (бо [[Лептис Магна]] ва Оеа — Триполи).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabratha Sabratha] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Машҳур бо '''Театри римии Сабрата''' — яке аз диққатҷалбкунандатарин дар ҷаҳони римӣ.<ref name="brit" /> 2yo09kx856sfcjkvjyox3cz3ipmbqco 1475905 1475904 2026-06-09T07:38:14Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475905 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабрата |номи аслӣ = صبراتة / Ṣabrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 1.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 102 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабрата''' (ба арабӣ: ''صبراتة'', ''Ṣabrātah'') — '''шаҳри харобазори финикӣ-римӣ''' дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 70 километр ғарбтар аз [[Триполи]], яке аз се шаҳри маҷмаи Триполитония (бо [[Лептис Магна]] ва Оеа — Триполи).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabratha Sabratha] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Машҳур бо '''Театри римии Сабрата''' — яке аз диққатҷалбкунандатарин дар ҷаҳони римӣ.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Сабрата дар асри VII то милод''' аз тарафи финикиён аз Сӯр ҳамчун бандари тиҷоратии хурд бунёд шудааст; номи финикии шаҳр маълум нест. Шаҳр ҳамчун бандари нуктаи охирини тиҷорати трансахараи тилло ва фил аз Африқои Дохилӣ ба Карфаген хидмат мекард.<ref name="brit" /> Пас аз ҷанги сеюми Пуник (146 то милод) шаҳр ба Рум гузашт. Дар асри I мелодӣ Сабрата ба шакли пурраи шаҳри римӣ табдил ёфт ва ба маркази вилояти Триполитония-и римӣ табдил гардид. '''Асрҳои II–III мелодӣ — давраи гулгулии Сабрата''' — дар замони имперотори румии Антонин ва Северҳо иморатҳои бузурги мармарӣ сохта шуданд. '''Театри Сабрата''' — '''яке аз театрҳои аз ҳама нигоҳдоштаи дунёи римӣ''' — дар асри II мелодӣ сохта шуд ва 5 ҳазор нафарро ҷой медод; сақфи се қабатаи он '''пурра аз сутунҳои мармари сурху сабз ва дар пасманзари абраи аҷоиб''' (frons scaenae) машҳур аст. Шаҳр инчунин дорои Форум, ҳамомҳои римӣ, басилика, маъбадҳои Юпитер, Изис ва Сатурн буд. Аз асри IV шаҳр '''дар ҳолати таназзули зуд''' буд: заминҷунбии 365 мелодӣ зарари бузург расонид, асри V Вандалҳо ва соли 643 фотеҳони арабӣ. Сабрата '''то асри XIX зери қум ҷойгиршуда буд'''. Аз асри XX археологҳои итолиёвӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''2017''' шаҳр зери ҷанги нерӯҳои милитсиявии Либиё буд ва баъзе осори он зарар диданд. ebwvkn9no1wg4x7cd1lwcbowb2l4bvh 1475906 1475905 2026-06-09T07:38:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475906 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабрата |номи аслӣ = صبراتة / Ṣabrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 1.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 102 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабрата''' (ба арабӣ: ''صبراتة'', ''Ṣabrātah'') — '''шаҳри харобазори финикӣ-римӣ''' дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 70 километр ғарбтар аз [[Триполи]], яке аз се шаҳри маҷмаи Триполитония (бо [[Лептис Магна]] ва Оеа — Триполи).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabratha Sabratha] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Машҳур бо '''Театри римии Сабрата''' — яке аз диққатҷалбкунандатарин дар ҷаҳони римӣ.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Сабрата дар асри VII то милод''' аз тарафи финикиён аз Сӯр ҳамчун бандари тиҷоратии хурд бунёд шудааст; номи финикии шаҳр маълум нест. Шаҳр ҳамчун бандари нуктаи охирини тиҷорати трансахараи тилло ва фил аз Африқои Дохилӣ ба Карфаген хидмат мекард.<ref name="brit" /> Пас аз ҷанги сеюми Пуник (146 то милод) шаҳр ба Рум гузашт. Дар асри I мелодӣ Сабрата ба шакли пурраи шаҳри римӣ табдил ёфт ва ба маркази вилояти Триполитония-и римӣ табдил гардид. '''Асрҳои II–III мелодӣ — давраи гулгулии Сабрата''' — дар замони имперотори румии Антонин ва Северҳо иморатҳои бузурги мармарӣ сохта шуданд. '''Театри Сабрата''' — '''яке аз театрҳои аз ҳама нигоҳдоштаи дунёи римӣ''' — дар асри II мелодӣ сохта шуд ва 5 ҳазор нафарро ҷой медод; сақфи се қабатаи он '''пурра аз сутунҳои мармари сурху сабз ва дар пасманзари абраи аҷоиб''' (frons scaenae) машҳур аст. Шаҳр инчунин дорои Форум, ҳамомҳои римӣ, басилика, маъбадҳои Юпитер, Изис ва Сатурн буд. Аз асри IV шаҳр '''дар ҳолати таназзули зуд''' буд: заминҷунбии 365 мелодӣ зарари бузург расонид, асри V Вандалҳо ва соли 643 фотеҳони арабӣ. Сабрата '''то асри XIX зери қум ҷойгиршуда буд'''. Аз асри XX археологҳои итолиёвӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''2017''' шаҳр зери ҷанги нерӯҳои милитсиявии Либиё буд ва баъзе осори он зарар диданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабрата дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин дар маҳалли соҳили рости ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминии муътадил. 2lh5b1qy3aia5tqbr4xtyq71qrioys4 1475907 1475906 2026-06-09T07:38:39Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475907 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабрата |номи аслӣ = صبراتة / Ṣabrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 1.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 102 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабрата''' (ба арабӣ: ''صبراتة'', ''Ṣabrātah'') — '''шаҳри харобазори финикӣ-римӣ''' дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 70 километр ғарбтар аз [[Триполи]], яке аз се шаҳри маҷмаи Триполитония (бо [[Лептис Магна]] ва Оеа — Триполи).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabratha Sabratha] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Машҳур бо '''Театри римии Сабрата''' — яке аз диққатҷалбкунандатарин дар ҷаҳони римӣ.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Сабрата дар асри VII то милод''' аз тарафи финикиён аз Сӯр ҳамчун бандари тиҷоратии хурд бунёд шудааст; номи финикии шаҳр маълум нест. Шаҳр ҳамчун бандари нуктаи охирини тиҷорати трансахараи тилло ва фил аз Африқои Дохилӣ ба Карфаген хидмат мекард.<ref name="brit" /> Пас аз ҷанги сеюми Пуник (146 то милод) шаҳр ба Рум гузашт. Дар асри I мелодӣ Сабрата ба шакли пурраи шаҳри римӣ табдил ёфт ва ба маркази вилояти Триполитония-и римӣ табдил гардид. '''Асрҳои II–III мелодӣ — давраи гулгулии Сабрата''' — дар замони имперотори румии Антонин ва Северҳо иморатҳои бузурги мармарӣ сохта шуданд. '''Театри Сабрата''' — '''яке аз театрҳои аз ҳама нигоҳдоштаи дунёи римӣ''' — дар асри II мелодӣ сохта шуд ва 5 ҳазор нафарро ҷой медод; сақфи се қабатаи он '''пурра аз сутунҳои мармари сурху сабз ва дар пасманзари абраи аҷоиб''' (frons scaenae) машҳур аст. Шаҳр инчунин дорои Форум, ҳамомҳои римӣ, басилика, маъбадҳои Юпитер, Изис ва Сатурн буд. Аз асри IV шаҳр '''дар ҳолати таназзули зуд''' буд: заминҷунбии 365 мелодӣ зарари бузург расонид, асри V Вандалҳо ва соли 643 фотеҳони арабӣ. Сабрата '''то асри XIX зери қум ҷойгиршуда буд'''. Аз асри XX археологҳои итолиёвӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''2017''' шаҳр зери ҷанги нерӯҳои милитсиявии Либиё буд ва баъзе осори он зарар диданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабрата дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин дар маҳалли соҳили рости ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминии муътадил. == Аҳолӣ == Дар наздикии маҳалли харобаҳои Сабрата шаҳри имрӯзаи Сабрата (тахминан 100 ҳазор нафар) воқеъ аст; аҳолии маҳалли харобаҳо вуҷуд надорад.<ref name="brit" /> s9e7ft0u2zylgygcrfoydg3ipwbt9bw 1475908 1475907 2026-06-09T07:38:52Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475908 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабрата |номи аслӣ = صبراتة / Ṣabrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 1.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 102 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабрата''' (ба арабӣ: ''صبراتة'', ''Ṣabrātah'') — '''шаҳри харобазори финикӣ-римӣ''' дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 70 километр ғарбтар аз [[Триполи]], яке аз се шаҳри маҷмаи Триполитония (бо [[Лептис Магна]] ва Оеа — Триполи).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabratha Sabratha] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Машҳур бо '''Театри римии Сабрата''' — яке аз диққатҷалбкунандатарин дар ҷаҳони римӣ.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Сабрата дар асри VII то милод''' аз тарафи финикиён аз Сӯр ҳамчун бандари тиҷоратии хурд бунёд шудааст; номи финикии шаҳр маълум нест. Шаҳр ҳамчун бандари нуктаи охирини тиҷорати трансахараи тилло ва фил аз Африқои Дохилӣ ба Карфаген хидмат мекард.<ref name="brit" /> Пас аз ҷанги сеюми Пуник (146 то милод) шаҳр ба Рум гузашт. Дар асри I мелодӣ Сабрата ба шакли пурраи шаҳри римӣ табдил ёфт ва ба маркази вилояти Триполитония-и римӣ табдил гардид. '''Асрҳои II–III мелодӣ — давраи гулгулии Сабрата''' — дар замони имперотори румии Антонин ва Северҳо иморатҳои бузурги мармарӣ сохта шуданд. '''Театри Сабрата''' — '''яке аз театрҳои аз ҳама нигоҳдоштаи дунёи римӣ''' — дар асри II мелодӣ сохта шуд ва 5 ҳазор нафарро ҷой медод; сақфи се қабатаи он '''пурра аз сутунҳои мармари сурху сабз ва дар пасманзари абраи аҷоиб''' (frons scaenae) машҳур аст. Шаҳр инчунин дорои Форум, ҳамомҳои римӣ, басилика, маъбадҳои Юпитер, Изис ва Сатурн буд. Аз асри IV шаҳр '''дар ҳолати таназзули зуд''' буд: заминҷунбии 365 мелодӣ зарари бузург расонид, асри V Вандалҳо ва соли 643 фотеҳони арабӣ. Сабрата '''то асри XIX зери қум ҷойгиршуда буд'''. Аз асри XX археологҳои итолиёвӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''2017''' шаҳр зери ҷанги нерӯҳои милитсиявии Либиё буд ва баъзе осори он зарар диданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабрата дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин дар маҳалли соҳили рости ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминии муътадил. == Аҳолӣ == Дар наздикии маҳалли харобаҳои Сабрата шаҳри имрӯзаи Сабрата (тахминан 100 ҳазор нафар) воқеъ аст; аҳолии маҳалли харобаҳо вуҷуд надорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сабрата (шаҳри имрӯза) бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Театри Сабрата аз машҳуртарин ҷойҳои сайёҳии Либиё), моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. ou2tl4ee5sp9guwr04amfzliuu4sbnh 1475909 1475908 2026-06-09T07:39:05Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475909 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабрата |номи аслӣ = صبراتة / Ṣabrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 1.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 102 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабрата''' (ба арабӣ: ''صبراتة'', ''Ṣabrātah'') — '''шаҳри харобазори финикӣ-римӣ''' дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 70 километр ғарбтар аз [[Триполи]], яке аз се шаҳри маҷмаи Триполитония (бо [[Лептис Магна]] ва Оеа — Триполи).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabratha Sabratha] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Машҳур бо '''Театри римии Сабрата''' — яке аз диққатҷалбкунандатарин дар ҷаҳони римӣ.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Сабрата дар асри VII то милод''' аз тарафи финикиён аз Сӯр ҳамчун бандари тиҷоратии хурд бунёд шудааст; номи финикии шаҳр маълум нест. Шаҳр ҳамчун бандари нуктаи охирини тиҷорати трансахараи тилло ва фил аз Африқои Дохилӣ ба Карфаген хидмат мекард.<ref name="brit" /> Пас аз ҷанги сеюми Пуник (146 то милод) шаҳр ба Рум гузашт. Дар асри I мелодӣ Сабрата ба шакли пурраи шаҳри римӣ табдил ёфт ва ба маркази вилояти Триполитония-и римӣ табдил гардид. '''Асрҳои II–III мелодӣ — давраи гулгулии Сабрата''' — дар замони имперотори румии Антонин ва Северҳо иморатҳои бузурги мармарӣ сохта шуданд. '''Театри Сабрата''' — '''яке аз театрҳои аз ҳама нигоҳдоштаи дунёи римӣ''' — дар асри II мелодӣ сохта шуд ва 5 ҳазор нафарро ҷой медод; сақфи се қабатаи он '''пурра аз сутунҳои мармари сурху сабз ва дар пасманзари абраи аҷоиб''' (frons scaenae) машҳур аст. Шаҳр инчунин дорои Форум, ҳамомҳои римӣ, басилика, маъбадҳои Юпитер, Изис ва Сатурн буд. Аз асри IV шаҳр '''дар ҳолати таназзули зуд''' буд: заминҷунбии 365 мелодӣ зарари бузург расонид, асри V Вандалҳо ва соли 643 фотеҳони арабӣ. Сабрата '''то асри XIX зери қум ҷойгиршуда буд'''. Аз асри XX археологҳои итолиёвӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''2017''' шаҳр зери ҷанги нерӯҳои милитсиявии Либиё буд ва баъзе осори он зарар диданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабрата дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин дар маҳалли соҳили рости ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминии муътадил. == Аҳолӣ == Дар наздикии маҳалли харобаҳои Сабрата шаҳри имрӯзаи Сабрата (тахминан 100 ҳазор нафар) воқеъ аст; аҳолии маҳалли харобаҳо вуҷуд надорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сабрата (шаҳри имрӯза) бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Театри Сабрата аз машҳуртарин ҷойҳои сайёҳии Либиё), моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Сабрата дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Тунис воқеъ аст. Бандари моҳигирии маҳаллӣ ва Фурудгоҳи байналмилалии Триполи (70 км шарқтар) хидмати ҳавоиро таъмин мекунад. hc9kztysh35l0o2j09bg4naij0xakcs 1475910 1475909 2026-06-09T07:39:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475910 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабрата |номи аслӣ = صبراتة / Ṣabrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 1.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 102 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабрата''' (ба арабӣ: ''صبراتة'', ''Ṣabrātah'') — '''шаҳри харобазори финикӣ-римӣ''' дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 70 километр ғарбтар аз [[Триполи]], яке аз се шаҳри маҷмаи Триполитония (бо [[Лептис Магна]] ва Оеа — Триполи).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabratha Sabratha] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Машҳур бо '''Театри римии Сабрата''' — яке аз диққатҷалбкунандатарин дар ҷаҳони римӣ.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Сабрата дар асри VII то милод''' аз тарафи финикиён аз Сӯр ҳамчун бандари тиҷоратии хурд бунёд шудааст; номи финикии шаҳр маълум нест. Шаҳр ҳамчун бандари нуктаи охирини тиҷорати трансахараи тилло ва фил аз Африқои Дохилӣ ба Карфаген хидмат мекард.<ref name="brit" /> Пас аз ҷанги сеюми Пуник (146 то милод) шаҳр ба Рум гузашт. Дар асри I мелодӣ Сабрата ба шакли пурраи шаҳри римӣ табдил ёфт ва ба маркази вилояти Триполитония-и римӣ табдил гардид. '''Асрҳои II–III мелодӣ — давраи гулгулии Сабрата''' — дар замони имперотори румии Антонин ва Северҳо иморатҳои бузурги мармарӣ сохта шуданд. '''Театри Сабрата''' — '''яке аз театрҳои аз ҳама нигоҳдоштаи дунёи римӣ''' — дар асри II мелодӣ сохта шуд ва 5 ҳазор нафарро ҷой медод; сақфи се қабатаи он '''пурра аз сутунҳои мармари сурху сабз ва дар пасманзари абраи аҷоиб''' (frons scaenae) машҳур аст. Шаҳр инчунин дорои Форум, ҳамомҳои римӣ, басилика, маъбадҳои Юпитер, Изис ва Сатурн буд. Аз асри IV шаҳр '''дар ҳолати таназзули зуд''' буд: заминҷунбии 365 мелодӣ зарари бузург расонид, асри V Вандалҳо ва соли 643 фотеҳони арабӣ. Сабрата '''то асри XIX зери қум ҷойгиршуда буд'''. Аз асри XX археологҳои итолиёвӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''2017''' шаҳр зери ҷанги нерӯҳои милитсиявии Либиё буд ва баъзе осори он зарар диданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабрата дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин дар маҳалли соҳили рости ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминии муътадил. == Аҳолӣ == Дар наздикии маҳалли харобаҳои Сабрата шаҳри имрӯзаи Сабрата (тахминан 100 ҳазор нафар) воқеъ аст; аҳолии маҳалли харобаҳо вуҷуд надорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сабрата (шаҳри имрӯза) бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Театри Сабрата аз машҳуртарин ҷойҳои сайёҳии Либиё), моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Сабрата дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Тунис воқеъ аст. Бандари моҳигирии маҳаллӣ ва Фурудгоҳи байналмилалии Триполи (70 км шарқтар) хидмати ҳавоиро таъмин мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Сабрата дорои '''Театр''' (асри II мелодӣ, аз сутунҳои мармари суриёвӣ), '''Маъбади Изис''' (асри I, аз қадимтарин маъбадҳои Изис дар Африқо), '''Маъбади Сераписи''', '''Майдон''' (Forum) бо Курия (толори сенат), '''Базилика''' (асри II, пас Византиявии асри VI — калисои насронӣ), '''Ҳамомҳои Океани''' (бо мозаики машҳури Ҷаноби Океан) ва харобаҳои қалъаи византиявии асри VI. hzpi2enniriv2v4z3redt9eaov3oatt 1475911 1475910 2026-06-09T07:39:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475911 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабрата |номи аслӣ = صبراتة / Ṣabrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 1.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 102 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабрата''' (ба арабӣ: ''صبراتة'', ''Ṣabrātah'') — '''шаҳри харобазори финикӣ-римӣ''' дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 70 километр ғарбтар аз [[Триполи]], яке аз се шаҳри маҷмаи Триполитония (бо [[Лептис Магна]] ва Оеа — Триполи).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabratha Sabratha] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Машҳур бо '''Театри римии Сабрата''' — яке аз диққатҷалбкунандатарин дар ҷаҳони римӣ.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Сабрата дар асри VII то милод''' аз тарафи финикиён аз Сӯр ҳамчун бандари тиҷоратии хурд бунёд шудааст; номи финикии шаҳр маълум нест. Шаҳр ҳамчун бандари нуктаи охирини тиҷорати трансахараи тилло ва фил аз Африқои Дохилӣ ба Карфаген хидмат мекард.<ref name="brit" /> Пас аз ҷанги сеюми Пуник (146 то милод) шаҳр ба Рум гузашт. Дар асри I мелодӣ Сабрата ба шакли пурраи шаҳри римӣ табдил ёфт ва ба маркази вилояти Триполитония-и римӣ табдил гардид. '''Асрҳои II–III мелодӣ — давраи гулгулии Сабрата''' — дар замони имперотори румии Антонин ва Северҳо иморатҳои бузурги мармарӣ сохта шуданд. '''Театри Сабрата''' — '''яке аз театрҳои аз ҳама нигоҳдоштаи дунёи римӣ''' — дар асри II мелодӣ сохта шуд ва 5 ҳазор нафарро ҷой медод; сақфи се қабатаи он '''пурра аз сутунҳои мармари сурху сабз ва дар пасманзари абраи аҷоиб''' (frons scaenae) машҳур аст. Шаҳр инчунин дорои Форум, ҳамомҳои римӣ, басилика, маъбадҳои Юпитер, Изис ва Сатурн буд. Аз асри IV шаҳр '''дар ҳолати таназзули зуд''' буд: заминҷунбии 365 мелодӣ зарари бузург расонид, асри V Вандалҳо ва соли 643 фотеҳони арабӣ. Сабрата '''то асри XIX зери қум ҷойгиршуда буд'''. Аз асри XX археологҳои итолиёвӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''2017''' шаҳр зери ҷанги нерӯҳои милитсиявии Либиё буд ва баъзе осори он зарар диданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабрата дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин дар маҳалли соҳили рости ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминии муътадил. == Аҳолӣ == Дар наздикии маҳалли харобаҳои Сабрата шаҳри имрӯзаи Сабрата (тахминан 100 ҳазор нафар) воқеъ аст; аҳолии маҳалли харобаҳо вуҷуд надорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сабрата (шаҳри имрӯза) бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Театри Сабрата аз машҳуртарин ҷойҳои сайёҳии Либиё), моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Сабрата дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Тунис воқеъ аст. Бандари моҳигирии маҳаллӣ ва Фурудгоҳи байналмилалии Триполи (70 км шарқтар) хидмати ҳавоиро таъмин мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Сабрата дорои '''Театр''' (асри II мелодӣ, аз сутунҳои мармари суриёвӣ), '''Маъбади Изис''' (асри I, аз қадимтарин маъбадҳои Изис дар Африқо), '''Маъбади Сераписи''', '''Майдон''' (Forum) бо Курия (толори сенат), '''Базилика''' (асри II, пас Византиявии асри VI — калисои насронӣ), '''Ҳамомҳои Океани''' (бо мозаики машҳури Ҷаноби Океан) ва харобаҳои қалъаи византиявии асри VI. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Триполи]] * [[Лептис Магна]] * [[Карфаген]] * [[Финикиён]] t878eoho1o3cfp9qmxhxutjkgta5gfs 1475912 1475911 2026-06-09T07:39:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475912 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабрата |номи аслӣ = صبراتة / Ṣabrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 1.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 102 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабрата''' (ба арабӣ: ''صبراتة'', ''Ṣabrātah'') — '''шаҳри харобазори финикӣ-римӣ''' дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 70 километр ғарбтар аз [[Триполи]], яке аз се шаҳри маҷмаи Триполитония (бо [[Лептис Магна]] ва Оеа — Триполи).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabratha Sabratha] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Машҳур бо '''Театри римии Сабрата''' — яке аз диққатҷалбкунандатарин дар ҷаҳони римӣ.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Сабрата дар асри VII то милод''' аз тарафи финикиён аз Сӯр ҳамчун бандари тиҷоратии хурд бунёд шудааст; номи финикии шаҳр маълум нест. Шаҳр ҳамчун бандари нуктаи охирини тиҷорати трансахараи тилло ва фил аз Африқои Дохилӣ ба Карфаген хидмат мекард.<ref name="brit" /> Пас аз ҷанги сеюми Пуник (146 то милод) шаҳр ба Рум гузашт. Дар асри I мелодӣ Сабрата ба шакли пурраи шаҳри римӣ табдил ёфт ва ба маркази вилояти Триполитония-и римӣ табдил гардид. '''Асрҳои II–III мелодӣ — давраи гулгулии Сабрата''' — дар замони имперотори румии Антонин ва Северҳо иморатҳои бузурги мармарӣ сохта шуданд. '''Театри Сабрата''' — '''яке аз театрҳои аз ҳама нигоҳдоштаи дунёи римӣ''' — дар асри II мелодӣ сохта шуд ва 5 ҳазор нафарро ҷой медод; сақфи се қабатаи он '''пурра аз сутунҳои мармари сурху сабз ва дар пасманзари абраи аҷоиб''' (frons scaenae) машҳур аст. Шаҳр инчунин дорои Форум, ҳамомҳои римӣ, басилика, маъбадҳои Юпитер, Изис ва Сатурн буд. Аз асри IV шаҳр '''дар ҳолати таназзули зуд''' буд: заминҷунбии 365 мелодӣ зарари бузург расонид, асри V Вандалҳо ва соли 643 фотеҳони арабӣ. Сабрата '''то асри XIX зери қум ҷойгиршуда буд'''. Аз асри XX археологҳои итолиёвӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''2017''' шаҳр зери ҷанги нерӯҳои милитсиявии Либиё буд ва баъзе осори он зарар диданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабрата дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин дар маҳалли соҳили рости ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминии муътадил. == Аҳолӣ == Дар наздикии маҳалли харобаҳои Сабрата шаҳри имрӯзаи Сабрата (тахминан 100 ҳазор нафар) воқеъ аст; аҳолии маҳалли харобаҳо вуҷуд надорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сабрата (шаҳри имрӯза) бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Театри Сабрата аз машҳуртарин ҷойҳои сайёҳии Либиё), моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Сабрата дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Тунис воқеъ аст. Бандари моҳигирии маҳаллӣ ва Фурудгоҳи байналмилалии Триполи (70 км шарқтар) хидмати ҳавоиро таъмин мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Сабрата дорои '''Театр''' (асри II мелодӣ, аз сутунҳои мармари суриёвӣ), '''Маъбади Изис''' (асри I, аз қадимтарин маъбадҳои Изис дар Африқо), '''Маъбади Сераписи''', '''Майдон''' (Forum) бо Курия (толори сенат), '''Базилика''' (асри II, пас Византиявии асри VI — калисои насронӣ), '''Ҳамомҳои Океани''' (бо мозаики машҳури Ҷаноби Океан) ва харобаҳои қалъаи византиявии асри VI. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Триполи]] * [[Лептис Магна]] * [[Карфаген]] * [[Финикиён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 191b6p54xp27ho8lpk4hixf5gqb5xvr 1475913 1475912 2026-06-09T07:39:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475913 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабрата |номи аслӣ = صبراتة / Ṣabrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 1.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 102 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабрата''' (ба арабӣ: ''صبراتة'', ''Ṣabrātah'') — '''шаҳри харобазори финикӣ-римӣ''' дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 70 километр ғарбтар аз [[Триполи]], яке аз се шаҳри маҷмаи Триполитония (бо [[Лептис Магна]] ва Оеа — Триполи).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabratha Sabratha] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Машҳур бо '''Театри римии Сабрата''' — яке аз диққатҷалбкунандатарин дар ҷаҳони римӣ.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Сабрата дар асри VII то милод''' аз тарафи финикиён аз Сӯр ҳамчун бандари тиҷоратии хурд бунёд шудааст; номи финикии шаҳр маълум нест. Шаҳр ҳамчун бандари нуктаи охирини тиҷорати трансахараи тилло ва фил аз Африқои Дохилӣ ба Карфаген хидмат мекард.<ref name="brit" /> Пас аз ҷанги сеюми Пуник (146 то милод) шаҳр ба Рум гузашт. Дар асри I мелодӣ Сабрата ба шакли пурраи шаҳри римӣ табдил ёфт ва ба маркази вилояти Триполитония-и римӣ табдил гардид. '''Асрҳои II–III мелодӣ — давраи гулгулии Сабрата''' — дар замони имперотори румии Антонин ва Северҳо иморатҳои бузурги мармарӣ сохта шуданд. '''Театри Сабрата''' — '''яке аз театрҳои аз ҳама нигоҳдоштаи дунёи римӣ''' — дар асри II мелодӣ сохта шуд ва 5 ҳазор нафарро ҷой медод; сақфи се қабатаи он '''пурра аз сутунҳои мармари сурху сабз ва дар пасманзари абраи аҷоиб''' (frons scaenae) машҳур аст. Шаҳр инчунин дорои Форум, ҳамомҳои римӣ, басилика, маъбадҳои Юпитер, Изис ва Сатурн буд. Аз асри IV шаҳр '''дар ҳолати таназзули зуд''' буд: заминҷунбии 365 мелодӣ зарари бузург расонид, асри V Вандалҳо ва соли 643 фотеҳони арабӣ. Сабрата '''то асри XIX зери қум ҷойгиршуда буд'''. Аз асри XX археологҳои итолиёвӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''2017''' шаҳр зери ҷанги нерӯҳои милитсиявии Либиё буд ва баъзе осори он зарар диданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабрата дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин дар маҳалли соҳили рости ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминии муътадил. == Аҳолӣ == Дар наздикии маҳалли харобаҳои Сабрата шаҳри имрӯзаи Сабрата (тахминан 100 ҳазор нафар) воқеъ аст; аҳолии маҳалли харобаҳо вуҷуд надорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сабрата (шаҳри имрӯза) бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Театри Сабрата аз машҳуртарин ҷойҳои сайёҳии Либиё), моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Сабрата дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Тунис воқеъ аст. Бандари моҳигирии маҳаллӣ ва Фурудгоҳи байналмилалии Триполи (70 км шарқтар) хидмати ҳавоиро таъмин мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Сабрата дорои '''Театр''' (асри II мелодӣ, аз сутунҳои мармари суриёвӣ), '''Маъбади Изис''' (асри I, аз қадимтарин маъбадҳои Изис дар Африқо), '''Маъбади Сераписи''', '''Майдон''' (Forum) бо Курия (толори сенат), '''Базилика''' (асри II, пас Византиявии асри VI — калисои насронӣ), '''Ҳамомҳои Океани''' (бо мозаики машҳури Ҷаноби Океан) ва харобаҳои қалъаи византиявии асри VI. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Триполи]] * [[Лептис Магна]] * [[Карфаген]] * [[Финикиён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/184 Маҷмаи харобаҳои Сабрата — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Sabratha Сабрата дар Encyclopædia Britannica] 8j0wodmtip103vjfzhmfexe3ju6l9ho 1475914 1475913 2026-06-09T07:40:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475914 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Сабрата |номи аслӣ = صبراتة / Ṣabrātah |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 29|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри VII то милод |масоҳат = 1.5 |баландии маркази МА = 5 |аҳолӣ = 102 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Сабрата''' (ба арабӣ: ''صبراتة'', ''Ṣabrātah'') — '''шаҳри харобазори финикӣ-римӣ''' дар канори Баҳри Миёназамин, тахминан 70 километр ғарбтар аз [[Триполи]], яке аз се шаҳри маҷмаи Триполитония (бо [[Лептис Магна]] ва Оеа — Триполи).<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sabratha Sabratha] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1982. Машҳур бо '''Театри римии Сабрата''' — яке аз диққатҷалбкунандатарин дар ҷаҳони римӣ.<ref name="brit" /> == Таърих == '''Сабрата дар асри VII то милод''' аз тарафи финикиён аз Сӯр ҳамчун бандари тиҷоратии хурд бунёд шудааст; номи финикии шаҳр маълум нест. Шаҳр ҳамчун бандари нуктаи охирини тиҷорати трансахараи тилло ва фил аз Африқои Дохилӣ ба Карфаген хидмат мекард.<ref name="brit" /> Пас аз ҷанги сеюми Пуник (146 то милод) шаҳр ба Рум гузашт. Дар асри I мелодӣ Сабрата ба шакли пурраи шаҳри римӣ табдил ёфт ва ба маркази вилояти Триполитония-и римӣ табдил гардид. '''Асрҳои II–III мелодӣ — давраи гулгулии Сабрата''' — дар замони имперотори румии Антонин ва Северҳо иморатҳои бузурги мармарӣ сохта шуданд. '''Театри Сабрата''' — '''яке аз театрҳои аз ҳама нигоҳдоштаи дунёи римӣ''' — дар асри II мелодӣ сохта шуд ва 5 ҳазор нафарро ҷой медод; сақфи се қабатаи он '''пурра аз сутунҳои мармари сурху сабз ва дар пасманзари абраи аҷоиб''' (frons scaenae) машҳур аст. Шаҳр инчунин дорои Форум, ҳамомҳои римӣ, басилика, маъбадҳои Юпитер, Изис ва Сатурн буд. Аз асри IV шаҳр '''дар ҳолати таназзули зуд''' буд: заминҷунбии 365 мелодӣ зарари бузург расонид, асри V Вандалҳо ва соли 643 фотеҳони арабӣ. Сабрата '''то асри XIX зери қум ҷойгиршуда буд'''. Аз асри XX археологҳои итолиёвӣ маркази шаҳрро ошкор карданд. '''2017''' шаҳр зери ҷанги нерӯҳои милитсиявии Либиё буд ва баъзе осори он зарар диданд. == Ҷуғрофия ва иқлим == Сабрата дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин дар маҳалли соҳили рости ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — баҳримиёназаминии муътадил. == Аҳолӣ == Дар наздикии маҳалли харобаҳои Сабрата шаҳри имрӯзаи Сабрата (тахминан 100 ҳазор нафар) воқеъ аст; аҳолии маҳалли харобаҳо вуҷуд надорад.<ref name="brit" /> == Иқтисод == Иқтисоди Сабрата (шаҳри имрӯза) бар '''сайёҳии байналмилалӣ''' (Театри Сабрата аз машҳуртарин ҷойҳои сайёҳии Либиё), моҳигирӣ ва кишоварзии тасмаи соҳилӣ асос меёбад. == Нақлиёт == Сабрата дар шоҳроҳи соҳилии Триполи–Тунис воқеъ аст. Бандари моҳигирии маҳаллӣ ва Фурудгоҳи байналмилалии Триполи (70 км шарқтар) хидмати ҳавоиро таъмин мекунад. == Фарҳанг ва маориф == Маҷмаи харобаҳои Сабрата дорои '''Театр''' (асри II мелодӣ, аз сутунҳои мармари суриёвӣ), '''Маъбади Изис''' (асри I, аз қадимтарин маъбадҳои Изис дар Африқо), '''Маъбади Сераписи''', '''Майдон''' (Forum) бо Курия (толори сенат), '''Базилика''' (асри II, пас Византиявии асри VI — калисои насронӣ), '''Ҳамомҳои Океани''' (бо мозаики машҳури Ҷаноби Океан) ва харобаҳои қалъаи византиявии асри VI. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Триполи]] * [[Лептис Магна]] * [[Карфаген]] * [[Финикиён]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/184 Маҷмаи харобаҳои Сабрата — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Sabratha Сабрата дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Либиё]] [[Гурӯҳ:Либиё]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Харобаҳои шаҳрҳои римӣ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] 2ho6ejmox5mc2njohetdj945oxhrkc3 0 331954 1475915 2026-06-09T07:40:27Z Зинҳор Насрӣ 33590 Иловаи мақола 1475915 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ғадамес |номи аслӣ = غدامس / Ghadāmis |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ғадамес''' (ба арабӣ: ''غدامس'', ''Ghadāmis'') — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сахрои Кабир''' — воҳаи туареғ-берберӣ дар ғарбтари [[Либиё]], дар маҳалли '''се сарҳади Либиё, [[Алҷазоир]] ва [[Тунис]]''', тахминан 550 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубу ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ghadames Ghadames] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986 бо номи '''«Шаҳри қадимии Ғадамес — гавҳари биёбон»'''.<ref name="brit" /> cj1mw5xqinqego279hwwirjtti1npml 1475916 1475915 2026-06-09T07:40:40Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475916 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ғадамес |номи аслӣ = غدامس / Ghadāmis |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ғадамес''' (ба арабӣ: ''غدامس'', ''Ghadāmis'') — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сахрои Кабир''' — воҳаи туареғ-берберӣ дар ғарбтари [[Либиё]], дар маҳалли '''се сарҳади Либиё, [[Алҷазоир]] ва [[Тунис]]''', тахминан 550 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубу ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ghadames Ghadames] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986 бо номи '''«Шаҳри қадимии Ғадамес — гавҳари биёбон»'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Ғадамес '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи Сахрои Кабир''' — бунёди шаҳр '''ба ҳазораи II то милод''' мансуб дониста мешавад. Дар замонҳои римӣ номи шаҳр '''Cydamus'''ҳ буд ва он базаи муҳими тиҷорати трансахараи Рум буд; имперотор Сетий Сабинус соли 19 пеш аз милод дар Ғадамес гарнизон бунёд кард.<ref name="brit" /> Дар асрҳои IV–V мелодӣ дар Ғадамес ҷамоаҳои насронӣ инкишоф ёфтанд. '''Соли 667''' фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Уқба ибни Нофеъ шаҳрро забт карданд; Ғадамес ба маркази тиҷорати трансахараи исломии тилло, намак, абрешим ва ғуломон табдил ёфт ва '''яке аз қутбҳои асосии тиҷорати корвонии исломӣ дар [[Сахрои Кабир]]''' гардид. Корвонҳои туареғии Ғадамес ба Кано (Нигерия), Тимбукту (Малӣ) ва Гао мерафтанд. Дар асрҳои миёна шаҳри марказии Ғадамес — '''«Шаҳри Кӯҳна» (Madinat al-Qadima)''' — бо иморатҳои хокӣ-сафедии бо сақфҳои чӯбин ва кӯчаҳои сарпӯшидаи зеризаминӣ ташкил шуд; иморатҳо қариб ҳама '''се ё чор қабата''' ва бо коридорҳои сарпӯшида (барои гузаштани ҳама ба духтарон-занон бе аз офтоб) пайваст шудаанд. '''Соли 1911 итолиёвиҳо''' шаҳрро забт карданд. Аз соли 1991 Қаззофӣ аҳолии шаҳри кӯҳнаро ба маҷмаи зодагони иморатсози муосир кӯчид — '''имрӯз шаҳри кӯҳна аз сабаби иқлими сахт дар тобистон холӣ ё кам аҳолӣ дорад'''. ЮНЕСКО (1986) шаҳри кӯҳнаро дохил кард ва имрӯз он дар Рӯйхати Мероси Ҷаҳонии Зери Хатар (аз 2016 пас аз ҷанги шаҳрвандӣ ва зарари ҷангиҳо). syxq7ofmnvmfl1ny34z3eggqg1esqw5 1475917 1475916 2026-06-09T07:40:53Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475917 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ғадамес |номи аслӣ = غدامس / Ghadāmis |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ғадамес''' (ба арабӣ: ''غدامس'', ''Ghadāmis'') — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сахрои Кабир''' — воҳаи туареғ-берберӣ дар ғарбтари [[Либиё]], дар маҳалли '''се сарҳади Либиё, [[Алҷазоир]] ва [[Тунис]]''', тахминан 550 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубу ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ghadames Ghadames] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986 бо номи '''«Шаҳри қадимии Ғадамес — гавҳари биёбон»'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Ғадамес '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи Сахрои Кабир''' — бунёди шаҳр '''ба ҳазораи II то милод''' мансуб дониста мешавад. Дар замонҳои римӣ номи шаҳр '''Cydamus'''ҳ буд ва он базаи муҳими тиҷорати трансахараи Рум буд; имперотор Сетий Сабинус соли 19 пеш аз милод дар Ғадамес гарнизон бунёд кард.<ref name="brit" /> Дар асрҳои IV–V мелодӣ дар Ғадамес ҷамоаҳои насронӣ инкишоф ёфтанд. '''Соли 667''' фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Уқба ибни Нофеъ шаҳрро забт карданд; Ғадамес ба маркази тиҷорати трансахараи исломии тилло, намак, абрешим ва ғуломон табдил ёфт ва '''яке аз қутбҳои асосии тиҷорати корвонии исломӣ дар [[Сахрои Кабир]]''' гардид. Корвонҳои туареғии Ғадамес ба Кано (Нигерия), Тимбукту (Малӣ) ва Гао мерафтанд. Дар асрҳои миёна шаҳри марказии Ғадамес — '''«Шаҳри Кӯҳна» (Madinat al-Qadima)''' — бо иморатҳои хокӣ-сафедии бо сақфҳои чӯбин ва кӯчаҳои сарпӯшидаи зеризаминӣ ташкил шуд; иморатҳо қариб ҳама '''се ё чор қабата''' ва бо коридорҳои сарпӯшида (барои гузаштани ҳама ба духтарон-занон бе аз офтоб) пайваст шудаанд. '''Соли 1911 итолиёвиҳо''' шаҳрро забт карданд. Аз соли 1991 Қаззофӣ аҳолии шаҳри кӯҳнаро ба маҷмаи зодагони иморатсози муосир кӯчид — '''имрӯз шаҳри кӯҳна аз сабаби иқлими сахт дар тобистон холӣ ё кам аҳолӣ дорад'''. ЮНЕСКО (1986) шаҳри кӯҳнаро дохил кард ва имрӯз он дар Рӯйхати Мероси Ҷаҳонии Зери Хатар (аз 2016 пас аз ҷанги шаҳрвандӣ ва зарари ҷангиҳо). == Ҷуғрофия ва иқлим == Ғадамес '''дар воҳаи Сахрои Кабир''' — як силсилаи чашмаҳои табии оби заминӣ дар маҳалли омезиши се сарҳад воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 40 °C (рекорд 50 °C), зимистон шабҳо то 0 °C. Борон бениҳоят нодир — камтар аз 30 миллиметр дар сол. 3gbn1nubee0f7u6n911rs5t5vpyxtiz 1475918 1475917 2026-06-09T07:41:06Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475918 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ғадамес |номи аслӣ = غدامس / Ghadāmis |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ғадамес''' (ба арабӣ: ''غدامس'', ''Ghadāmis'') — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сахрои Кабир''' — воҳаи туареғ-берберӣ дар ғарбтари [[Либиё]], дар маҳалли '''се сарҳади Либиё, [[Алҷазоир]] ва [[Тунис]]''', тахминан 550 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубу ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ghadames Ghadames] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986 бо номи '''«Шаҳри қадимии Ғадамес — гавҳари биёбон»'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Ғадамес '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи Сахрои Кабир''' — бунёди шаҳр '''ба ҳазораи II то милод''' мансуб дониста мешавад. Дар замонҳои римӣ номи шаҳр '''Cydamus'''ҳ буд ва он базаи муҳими тиҷорати трансахараи Рум буд; имперотор Сетий Сабинус соли 19 пеш аз милод дар Ғадамес гарнизон бунёд кард.<ref name="brit" /> Дар асрҳои IV–V мелодӣ дар Ғадамес ҷамоаҳои насронӣ инкишоф ёфтанд. '''Соли 667''' фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Уқба ибни Нофеъ шаҳрро забт карданд; Ғадамес ба маркази тиҷорати трансахараи исломии тилло, намак, абрешим ва ғуломон табдил ёфт ва '''яке аз қутбҳои асосии тиҷорати корвонии исломӣ дар [[Сахрои Кабир]]''' гардид. Корвонҳои туареғии Ғадамес ба Кано (Нигерия), Тимбукту (Малӣ) ва Гао мерафтанд. Дар асрҳои миёна шаҳри марказии Ғадамес — '''«Шаҳри Кӯҳна» (Madinat al-Qadima)''' — бо иморатҳои хокӣ-сафедии бо сақфҳои чӯбин ва кӯчаҳои сарпӯшидаи зеризаминӣ ташкил шуд; иморатҳо қариб ҳама '''се ё чор қабата''' ва бо коридорҳои сарпӯшида (барои гузаштани ҳама ба духтарон-занон бе аз офтоб) пайваст шудаанд. '''Соли 1911 итолиёвиҳо''' шаҳрро забт карданд. Аз соли 1991 Қаззофӣ аҳолии шаҳри кӯҳнаро ба маҷмаи зодагони иморатсози муосир кӯчид — '''имрӯз шаҳри кӯҳна аз сабаби иқлими сахт дар тобистон холӣ ё кам аҳолӣ дорад'''. ЮНЕСКО (1986) шаҳри кӯҳнаро дохил кард ва имрӯз он дар Рӯйхати Мероси Ҷаҳонии Зери Хатар (аз 2016 пас аз ҷанги шаҳрвандӣ ва зарари ҷангиҳо). == Ҷуғрофия ва иқлим == Ғадамес '''дар воҳаи Сахрои Кабир''' — як силсилаи чашмаҳои табии оби заминӣ дар маҳалли омезиши се сарҳад воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 40 °C (рекорд 50 °C), зимистон шабҳо то 0 °C. Борон бениҳоят нодир — камтар аз 30 миллиметр дар сол. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ғадамес (бо назардошти иморатҳои муосир) '''тахминан 7000 нафар''' — асосан '''туареғҳо''' (берберҳои биёбон бо забони тамазиғт) ва арабҳои Аулад-Сулайман.<ref name="brit" /> Шаҳри кӯҳнаи UNESCO имрӯз қариб холӣ — аҳолӣ ба маҷмаи муосир кӯчидаанд. 8y787ih0ctepo6u4zawr1r12gf4nugo 1475919 1475918 2026-06-09T07:41:18Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475919 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ғадамес |номи аслӣ = غدامس / Ghadāmis |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ғадамес''' (ба арабӣ: ''غدامس'', ''Ghadāmis'') — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сахрои Кабир''' — воҳаи туареғ-берберӣ дар ғарбтари [[Либиё]], дар маҳалли '''се сарҳади Либиё, [[Алҷазоир]] ва [[Тунис]]''', тахминан 550 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубу ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ghadames Ghadames] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986 бо номи '''«Шаҳри қадимии Ғадамес — гавҳари биёбон»'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Ғадамес '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи Сахрои Кабир''' — бунёди шаҳр '''ба ҳазораи II то милод''' мансуб дониста мешавад. Дар замонҳои римӣ номи шаҳр '''Cydamus'''ҳ буд ва он базаи муҳими тиҷорати трансахараи Рум буд; имперотор Сетий Сабинус соли 19 пеш аз милод дар Ғадамес гарнизон бунёд кард.<ref name="brit" /> Дар асрҳои IV–V мелодӣ дар Ғадамес ҷамоаҳои насронӣ инкишоф ёфтанд. '''Соли 667''' фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Уқба ибни Нофеъ шаҳрро забт карданд; Ғадамес ба маркази тиҷорати трансахараи исломии тилло, намак, абрешим ва ғуломон табдил ёфт ва '''яке аз қутбҳои асосии тиҷорати корвонии исломӣ дар [[Сахрои Кабир]]''' гардид. Корвонҳои туареғии Ғадамес ба Кано (Нигерия), Тимбукту (Малӣ) ва Гао мерафтанд. Дар асрҳои миёна шаҳри марказии Ғадамес — '''«Шаҳри Кӯҳна» (Madinat al-Qadima)''' — бо иморатҳои хокӣ-сафедии бо сақфҳои чӯбин ва кӯчаҳои сарпӯшидаи зеризаминӣ ташкил шуд; иморатҳо қариб ҳама '''се ё чор қабата''' ва бо коридорҳои сарпӯшида (барои гузаштани ҳама ба духтарон-занон бе аз офтоб) пайваст шудаанд. '''Соли 1911 итолиёвиҳо''' шаҳрро забт карданд. Аз соли 1991 Қаззофӣ аҳолии шаҳри кӯҳнаро ба маҷмаи зодагони иморатсози муосир кӯчид — '''имрӯз шаҳри кӯҳна аз сабаби иқлими сахт дар тобистон холӣ ё кам аҳолӣ дорад'''. ЮНЕСКО (1986) шаҳри кӯҳнаро дохил кард ва имрӯз он дар Рӯйхати Мероси Ҷаҳонии Зери Хатар (аз 2016 пас аз ҷанги шаҳрвандӣ ва зарари ҷангиҳо). == Ҷуғрофия ва иқлим == Ғадамес '''дар воҳаи Сахрои Кабир''' — як силсилаи чашмаҳои табии оби заминӣ дар маҳалли омезиши се сарҳад воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 40 °C (рекорд 50 °C), зимистон шабҳо то 0 °C. Борон бениҳоят нодир — камтар аз 30 миллиметр дар сол. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ғадамес (бо назардошти иморатҳои муосир) '''тахминан 7000 нафар''' — асосан '''туареғҳо''' (берберҳои биёбон бо забони тамазиғт) ва арабҳои Аулад-Сулайман.<ref name="brit" /> Шаҳри кӯҳнаи UNESCO имрӯз қариб холӣ — аҳолӣ ба маҷмаи муосир кӯчидаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ғадамес бар '''сайёҳии биёбонӣ''' (Шаҳри Кӯҳнаи UNESCO), кишоварзии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум — дар нохияҳои чашмаҳо), ҳунармандии анъанавии бо қолини туареғӣ ва нуқра ва маъмурияти давлатии вилоят асос меёбад. 778mzf1bs7x0c3w04lxljfhpw41z4cu 1475920 1475919 2026-06-09T07:41:31Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475920 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ғадамес |номи аслӣ = غدامس / Ghadāmis |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ғадамес''' (ба арабӣ: ''غدامس'', ''Ghadāmis'') — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сахрои Кабир''' — воҳаи туареғ-берберӣ дар ғарбтари [[Либиё]], дар маҳалли '''се сарҳади Либиё, [[Алҷазоир]] ва [[Тунис]]''', тахминан 550 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубу ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ghadames Ghadames] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986 бо номи '''«Шаҳри қадимии Ғадамес — гавҳари биёбон»'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Ғадамес '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи Сахрои Кабир''' — бунёди шаҳр '''ба ҳазораи II то милод''' мансуб дониста мешавад. Дар замонҳои римӣ номи шаҳр '''Cydamus'''ҳ буд ва он базаи муҳими тиҷорати трансахараи Рум буд; имперотор Сетий Сабинус соли 19 пеш аз милод дар Ғадамес гарнизон бунёд кард.<ref name="brit" /> Дар асрҳои IV–V мелодӣ дар Ғадамес ҷамоаҳои насронӣ инкишоф ёфтанд. '''Соли 667''' фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Уқба ибни Нофеъ шаҳрро забт карданд; Ғадамес ба маркази тиҷорати трансахараи исломии тилло, намак, абрешим ва ғуломон табдил ёфт ва '''яке аз қутбҳои асосии тиҷорати корвонии исломӣ дар [[Сахрои Кабир]]''' гардид. Корвонҳои туареғии Ғадамес ба Кано (Нигерия), Тимбукту (Малӣ) ва Гао мерафтанд. Дар асрҳои миёна шаҳри марказии Ғадамес — '''«Шаҳри Кӯҳна» (Madinat al-Qadima)''' — бо иморатҳои хокӣ-сафедии бо сақфҳои чӯбин ва кӯчаҳои сарпӯшидаи зеризаминӣ ташкил шуд; иморатҳо қариб ҳама '''се ё чор қабата''' ва бо коридорҳои сарпӯшида (барои гузаштани ҳама ба духтарон-занон бе аз офтоб) пайваст шудаанд. '''Соли 1911 итолиёвиҳо''' шаҳрро забт карданд. Аз соли 1991 Қаззофӣ аҳолии шаҳри кӯҳнаро ба маҷмаи зодагони иморатсози муосир кӯчид — '''имрӯз шаҳри кӯҳна аз сабаби иқлими сахт дар тобистон холӣ ё кам аҳолӣ дорад'''. ЮНЕСКО (1986) шаҳри кӯҳнаро дохил кард ва имрӯз он дар Рӯйхати Мероси Ҷаҳонии Зери Хатар (аз 2016 пас аз ҷанги шаҳрвандӣ ва зарари ҷангиҳо). == Ҷуғрофия ва иқлим == Ғадамес '''дар воҳаи Сахрои Кабир''' — як силсилаи чашмаҳои табии оби заминӣ дар маҳалли омезиши се сарҳад воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 40 °C (рекорд 50 °C), зимистон шабҳо то 0 °C. Борон бениҳоят нодир — камтар аз 30 миллиметр дар сол. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ғадамес (бо назардошти иморатҳои муосир) '''тахминан 7000 нафар''' — асосан '''туареғҳо''' (берберҳои биёбон бо забони тамазиғт) ва арабҳои Аулад-Сулайман.<ref name="brit" /> Шаҳри кӯҳнаи UNESCO имрӯз қариб холӣ — аҳолӣ ба маҷмаи муосир кӯчидаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ғадамес бар '''сайёҳии биёбонӣ''' (Шаҳри Кӯҳнаи UNESCO), кишоварзии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум — дар нохияҳои чашмаҳо), ҳунармандии анъанавии бо қолини туареғӣ ва нуқра ва маъмурияти давлатии вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ғадамес '''Фурудгоҳи Ғадамес''' амал мекунад. Шоҳроҳе ба Триполи (550 км шимолу шарқтар) ва ба сарҳади Алҷазоири Деб-Деб ва Тунис мепайвандад. j0567kl2xxfnbnjtc14rzyblx2k2zyq 1475921 1475920 2026-06-09T07:41:44Z Зинҳор Насрӣ 33590 Илова 1475921 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ғадамес |номи аслӣ = غدامس / Ghadāmis |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ғадамес''' (ба арабӣ: ''غدامس'', ''Ghadāmis'') — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сахрои Кабир''' — воҳаи туареғ-берберӣ дар ғарбтари [[Либиё]], дар маҳалли '''се сарҳади Либиё, [[Алҷазоир]] ва [[Тунис]]''', тахминан 550 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубу ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ghadames Ghadames] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986 бо номи '''«Шаҳри қадимии Ғадамес — гавҳари биёбон»'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Ғадамес '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи Сахрои Кабир''' — бунёди шаҳр '''ба ҳазораи II то милод''' мансуб дониста мешавад. Дар замонҳои римӣ номи шаҳр '''Cydamus'''ҳ буд ва он базаи муҳими тиҷорати трансахараи Рум буд; имперотор Сетий Сабинус соли 19 пеш аз милод дар Ғадамес гарнизон бунёд кард.<ref name="brit" /> Дар асрҳои IV–V мелодӣ дар Ғадамес ҷамоаҳои насронӣ инкишоф ёфтанд. '''Соли 667''' фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Уқба ибни Нофеъ шаҳрро забт карданд; Ғадамес ба маркази тиҷорати трансахараи исломии тилло, намак, абрешим ва ғуломон табдил ёфт ва '''яке аз қутбҳои асосии тиҷорати корвонии исломӣ дар [[Сахрои Кабир]]''' гардид. Корвонҳои туареғии Ғадамес ба Кано (Нигерия), Тимбукту (Малӣ) ва Гао мерафтанд. Дар асрҳои миёна шаҳри марказии Ғадамес — '''«Шаҳри Кӯҳна» (Madinat al-Qadima)''' — бо иморатҳои хокӣ-сафедии бо сақфҳои чӯбин ва кӯчаҳои сарпӯшидаи зеризаминӣ ташкил шуд; иморатҳо қариб ҳама '''се ё чор қабата''' ва бо коридорҳои сарпӯшида (барои гузаштани ҳама ба духтарон-занон бе аз офтоб) пайваст шудаанд. '''Соли 1911 итолиёвиҳо''' шаҳрро забт карданд. Аз соли 1991 Қаззофӣ аҳолии шаҳри кӯҳнаро ба маҷмаи зодагони иморатсози муосир кӯчид — '''имрӯз шаҳри кӯҳна аз сабаби иқлими сахт дар тобистон холӣ ё кам аҳолӣ дорад'''. ЮНЕСКО (1986) шаҳри кӯҳнаро дохил кард ва имрӯз он дар Рӯйхати Мероси Ҷаҳонии Зери Хатар (аз 2016 пас аз ҷанги шаҳрвандӣ ва зарари ҷангиҳо). == Ҷуғрофия ва иқлим == Ғадамес '''дар воҳаи Сахрои Кабир''' — як силсилаи чашмаҳои табии оби заминӣ дар маҳалли омезиши се сарҳад воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 40 °C (рекорд 50 °C), зимистон шабҳо то 0 °C. Борон бениҳоят нодир — камтар аз 30 миллиметр дар сол. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ғадамес (бо назардошти иморатҳои муосир) '''тахминан 7000 нафар''' — асосан '''туареғҳо''' (берберҳои биёбон бо забони тамазиғт) ва арабҳои Аулад-Сулайман.<ref name="brit" /> Шаҳри кӯҳнаи UNESCO имрӯз қариб холӣ — аҳолӣ ба маҷмаи муосир кӯчидаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ғадамес бар '''сайёҳии биёбонӣ''' (Шаҳри Кӯҳнаи UNESCO), кишоварзии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум — дар нохияҳои чашмаҳо), ҳунармандии анъанавии бо қолини туареғӣ ва нуқра ва маъмурияти давлатии вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ғадамес '''Фурудгоҳи Ғадамес''' амал мекунад. Шоҳроҳе ба Триполи (550 км шимолу шарқтар) ва ба сарҳади Алҷазоири Деб-Деб ва Тунис мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри кӯҳнаи Ғадамес''' — маҷмаи беҳамтои меъмории биёбонӣ: '''иморатҳои хокӣ-сафедӣ''' (3–4 қабата, бо иморатҳои оилавӣ-занона дар қабатҳои болоӣ), '''кӯчаҳои сарпӯшида ва зеризаминӣ''' (барои хунукии тобистон), Майдони Кӯҳна (Mulberry Square), Чашмаҳо ва систем-и обёрии анъанавӣ. Ғадамес маркази муҳими '''фарҳанги туареғии Сахаро-Магриб''' — бо фестивали анъанавии октябрии '''Иди Ғадамес'''. Театри маҳаллии калисои насронӣ-и асри IV (зери қалъаи Бахшиёр) дар замонҳои охирин ошкор шудааст. gc8zx3e9slu5rf1mc8uuxhvktzle7te 1475922 1475921 2026-06-09T07:41:57Z Зинҳор Насрӣ 33590 Таҳрир 1475922 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ғадамес |номи аслӣ = غدامس / Ghadāmis |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ғадамес''' (ба арабӣ: ''غدامس'', ''Ghadāmis'') — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сахрои Кабир''' — воҳаи туареғ-берберӣ дар ғарбтари [[Либиё]], дар маҳалли '''се сарҳади Либиё, [[Алҷазоир]] ва [[Тунис]]''', тахминан 550 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубу ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ghadames Ghadames] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986 бо номи '''«Шаҳри қадимии Ғадамес — гавҳари биёбон»'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Ғадамес '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи Сахрои Кабир''' — бунёди шаҳр '''ба ҳазораи II то милод''' мансуб дониста мешавад. Дар замонҳои римӣ номи шаҳр '''Cydamus'''ҳ буд ва он базаи муҳими тиҷорати трансахараи Рум буд; имперотор Сетий Сабинус соли 19 пеш аз милод дар Ғадамес гарнизон бунёд кард.<ref name="brit" /> Дар асрҳои IV–V мелодӣ дар Ғадамес ҷамоаҳои насронӣ инкишоф ёфтанд. '''Соли 667''' фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Уқба ибни Нофеъ шаҳрро забт карданд; Ғадамес ба маркази тиҷорати трансахараи исломии тилло, намак, абрешим ва ғуломон табдил ёфт ва '''яке аз қутбҳои асосии тиҷорати корвонии исломӣ дар [[Сахрои Кабир]]''' гардид. Корвонҳои туареғии Ғадамес ба Кано (Нигерия), Тимбукту (Малӣ) ва Гао мерафтанд. Дар асрҳои миёна шаҳри марказии Ғадамес — '''«Шаҳри Кӯҳна» (Madinat al-Qadima)''' — бо иморатҳои хокӣ-сафедии бо сақфҳои чӯбин ва кӯчаҳои сарпӯшидаи зеризаминӣ ташкил шуд; иморатҳо қариб ҳама '''се ё чор қабата''' ва бо коридорҳои сарпӯшида (барои гузаштани ҳама ба духтарон-занон бе аз офтоб) пайваст шудаанд. '''Соли 1911 итолиёвиҳо''' шаҳрро забт карданд. Аз соли 1991 Қаззофӣ аҳолии шаҳри кӯҳнаро ба маҷмаи зодагони иморатсози муосир кӯчид — '''имрӯз шаҳри кӯҳна аз сабаби иқлими сахт дар тобистон холӣ ё кам аҳолӣ дорад'''. ЮНЕСКО (1986) шаҳри кӯҳнаро дохил кард ва имрӯз он дар Рӯйхати Мероси Ҷаҳонии Зери Хатар (аз 2016 пас аз ҷанги шаҳрвандӣ ва зарари ҷангиҳо). == Ҷуғрофия ва иқлим == Ғадамес '''дар воҳаи Сахрои Кабир''' — як силсилаи чашмаҳои табии оби заминӣ дар маҳалли омезиши се сарҳад воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 40 °C (рекорд 50 °C), зимистон шабҳо то 0 °C. Борон бениҳоят нодир — камтар аз 30 миллиметр дар сол. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ғадамес (бо назардошти иморатҳои муосир) '''тахминан 7000 нафар''' — асосан '''туареғҳо''' (берберҳои биёбон бо забони тамазиғт) ва арабҳои Аулад-Сулайман.<ref name="brit" /> Шаҳри кӯҳнаи UNESCO имрӯз қариб холӣ — аҳолӣ ба маҷмаи муосир кӯчидаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ғадамес бар '''сайёҳии биёбонӣ''' (Шаҳри Кӯҳнаи UNESCO), кишоварзии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум — дар нохияҳои чашмаҳо), ҳунармандии анъанавии бо қолини туареғӣ ва нуқра ва маъмурияти давлатии вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ғадамес '''Фурудгоҳи Ғадамес''' амал мекунад. Шоҳроҳе ба Триполи (550 км шимолу шарқтар) ва ба сарҳади Алҷазоири Деб-Деб ва Тунис мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри кӯҳнаи Ғадамес''' — маҷмаи беҳамтои меъмории биёбонӣ: '''иморатҳои хокӣ-сафедӣ''' (3–4 қабата, бо иморатҳои оилавӣ-занона дар қабатҳои болоӣ), '''кӯчаҳои сарпӯшида ва зеризаминӣ''' (барои хунукии тобистон), Майдони Кӯҳна (Mulberry Square), Чашмаҳо ва систем-и обёрии анъанавӣ. Ғадамес маркази муҳими '''фарҳанги туареғии Сахаро-Магриб''' — бо фестивали анъанавии октябрии '''Иди Ғадамес'''. Театри маҳаллии калисои насронӣ-и асри IV (зери қалъаи Бахшиёр) дар замонҳои охирин ошкор шудааст. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Сахрои Кабир]] * [[Сабҳа]] * [[Туареғ]] * [[Берберҳо]] 5wzyiv9ila0otve4lkoox0lmu8wuut2 1475923 1475922 2026-06-09T07:42:10Z Зинҳор Насрӣ 33590 Ислоҳ 1475923 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ғадамес |номи аслӣ = غدامس / Ghadāmis |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ғадамес''' (ба арабӣ: ''غدامس'', ''Ghadāmis'') — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сахрои Кабир''' — воҳаи туареғ-берберӣ дар ғарбтари [[Либиё]], дар маҳалли '''се сарҳади Либиё, [[Алҷазоир]] ва [[Тунис]]''', тахминан 550 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубу ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ghadames Ghadames] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986 бо номи '''«Шаҳри қадимии Ғадамес — гавҳари биёбон»'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Ғадамес '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи Сахрои Кабир''' — бунёди шаҳр '''ба ҳазораи II то милод''' мансуб дониста мешавад. Дар замонҳои римӣ номи шаҳр '''Cydamus'''ҳ буд ва он базаи муҳими тиҷорати трансахараи Рум буд; имперотор Сетий Сабинус соли 19 пеш аз милод дар Ғадамес гарнизон бунёд кард.<ref name="brit" /> Дар асрҳои IV–V мелодӣ дар Ғадамес ҷамоаҳои насронӣ инкишоф ёфтанд. '''Соли 667''' фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Уқба ибни Нофеъ шаҳрро забт карданд; Ғадамес ба маркази тиҷорати трансахараи исломии тилло, намак, абрешим ва ғуломон табдил ёфт ва '''яке аз қутбҳои асосии тиҷорати корвонии исломӣ дар [[Сахрои Кабир]]''' гардид. Корвонҳои туареғии Ғадамес ба Кано (Нигерия), Тимбукту (Малӣ) ва Гао мерафтанд. Дар асрҳои миёна шаҳри марказии Ғадамес — '''«Шаҳри Кӯҳна» (Madinat al-Qadima)''' — бо иморатҳои хокӣ-сафедии бо сақфҳои чӯбин ва кӯчаҳои сарпӯшидаи зеризаминӣ ташкил шуд; иморатҳо қариб ҳама '''се ё чор қабата''' ва бо коридорҳои сарпӯшида (барои гузаштани ҳама ба духтарон-занон бе аз офтоб) пайваст шудаанд. '''Соли 1911 итолиёвиҳо''' шаҳрро забт карданд. Аз соли 1991 Қаззофӣ аҳолии шаҳри кӯҳнаро ба маҷмаи зодагони иморатсози муосир кӯчид — '''имрӯз шаҳри кӯҳна аз сабаби иқлими сахт дар тобистон холӣ ё кам аҳолӣ дорад'''. ЮНЕСКО (1986) шаҳри кӯҳнаро дохил кард ва имрӯз он дар Рӯйхати Мероси Ҷаҳонии Зери Хатар (аз 2016 пас аз ҷанги шаҳрвандӣ ва зарари ҷангиҳо). == Ҷуғрофия ва иқлим == Ғадамес '''дар воҳаи Сахрои Кабир''' — як силсилаи чашмаҳои табии оби заминӣ дар маҳалли омезиши се сарҳад воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 40 °C (рекорд 50 °C), зимистон шабҳо то 0 °C. Борон бениҳоят нодир — камтар аз 30 миллиметр дар сол. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ғадамес (бо назардошти иморатҳои муосир) '''тахминан 7000 нафар''' — асосан '''туареғҳо''' (берберҳои биёбон бо забони тамазиғт) ва арабҳои Аулад-Сулайман.<ref name="brit" /> Шаҳри кӯҳнаи UNESCO имрӯз қариб холӣ — аҳолӣ ба маҷмаи муосир кӯчидаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ғадамес бар '''сайёҳии биёбонӣ''' (Шаҳри Кӯҳнаи UNESCO), кишоварзии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум — дар нохияҳои чашмаҳо), ҳунармандии анъанавии бо қолини туареғӣ ва нуқра ва маъмурияти давлатии вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ғадамес '''Фурудгоҳи Ғадамес''' амал мекунад. Шоҳроҳе ба Триполи (550 км шимолу шарқтар) ва ба сарҳади Алҷазоири Деб-Деб ва Тунис мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри кӯҳнаи Ғадамес''' — маҷмаи беҳамтои меъмории биёбонӣ: '''иморатҳои хокӣ-сафедӣ''' (3–4 қабата, бо иморатҳои оилавӣ-занона дар қабатҳои болоӣ), '''кӯчаҳои сарпӯшида ва зеризаминӣ''' (барои хунукии тобистон), Майдони Кӯҳна (Mulberry Square), Чашмаҳо ва систем-и обёрии анъанавӣ. Ғадамес маркази муҳими '''фарҳанги туареғии Сахаро-Магриб''' — бо фестивали анъанавии октябрии '''Иди Ғадамес'''. Театри маҳаллии калисои насронӣ-и асри IV (зери қалъаи Бахшиёр) дар замонҳои охирин ошкор шудааст. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Сахрои Кабир]] * [[Сабҳа]] * [[Туареғ]] * [[Берберҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} 6crezfv63vqr4vhxgimaa1vy8ok8zco 1475925 1475923 2026-06-09T07:42:23Z Зинҳор Насрӣ 33590 Пайванд 1475925 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ғадамес |номи аслӣ = غدامس / Ghadāmis |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ғадамес''' (ба арабӣ: ''غدامس'', ''Ghadāmis'') — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сахрои Кабир''' — воҳаи туареғ-берберӣ дар ғарбтари [[Либиё]], дар маҳалли '''се сарҳади Либиё, [[Алҷазоир]] ва [[Тунис]]''', тахминан 550 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубу ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ghadames Ghadames] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986 бо номи '''«Шаҳри қадимии Ғадамес — гавҳари биёбон»'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Ғадамес '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи Сахрои Кабир''' — бунёди шаҳр '''ба ҳазораи II то милод''' мансуб дониста мешавад. Дар замонҳои римӣ номи шаҳр '''Cydamus'''ҳ буд ва он базаи муҳими тиҷорати трансахараи Рум буд; имперотор Сетий Сабинус соли 19 пеш аз милод дар Ғадамес гарнизон бунёд кард.<ref name="brit" /> Дар асрҳои IV–V мелодӣ дар Ғадамес ҷамоаҳои насронӣ инкишоф ёфтанд. '''Соли 667''' фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Уқба ибни Нофеъ шаҳрро забт карданд; Ғадамес ба маркази тиҷорати трансахараи исломии тилло, намак, абрешим ва ғуломон табдил ёфт ва '''яке аз қутбҳои асосии тиҷорати корвонии исломӣ дар [[Сахрои Кабир]]''' гардид. Корвонҳои туареғии Ғадамес ба Кано (Нигерия), Тимбукту (Малӣ) ва Гао мерафтанд. Дар асрҳои миёна шаҳри марказии Ғадамес — '''«Шаҳри Кӯҳна» (Madinat al-Qadima)''' — бо иморатҳои хокӣ-сафедии бо сақфҳои чӯбин ва кӯчаҳои сарпӯшидаи зеризаминӣ ташкил шуд; иморатҳо қариб ҳама '''се ё чор қабата''' ва бо коридорҳои сарпӯшида (барои гузаштани ҳама ба духтарон-занон бе аз офтоб) пайваст шудаанд. '''Соли 1911 итолиёвиҳо''' шаҳрро забт карданд. Аз соли 1991 Қаззофӣ аҳолии шаҳри кӯҳнаро ба маҷмаи зодагони иморатсози муосир кӯчид — '''имрӯз шаҳри кӯҳна аз сабаби иқлими сахт дар тобистон холӣ ё кам аҳолӣ дорад'''. ЮНЕСКО (1986) шаҳри кӯҳнаро дохил кард ва имрӯз он дар Рӯйхати Мероси Ҷаҳонии Зери Хатар (аз 2016 пас аз ҷанги шаҳрвандӣ ва зарари ҷангиҳо). == Ҷуғрофия ва иқлим == Ғадамес '''дар воҳаи Сахрои Кабир''' — як силсилаи чашмаҳои табии оби заминӣ дар маҳалли омезиши се сарҳад воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 40 °C (рекорд 50 °C), зимистон шабҳо то 0 °C. Борон бениҳоят нодир — камтар аз 30 миллиметр дар сол. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ғадамес (бо назардошти иморатҳои муосир) '''тахминан 7000 нафар''' — асосан '''туареғҳо''' (берберҳои биёбон бо забони тамазиғт) ва арабҳои Аулад-Сулайман.<ref name="brit" /> Шаҳри кӯҳнаи UNESCO имрӯз қариб холӣ — аҳолӣ ба маҷмаи муосир кӯчидаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ғадамес бар '''сайёҳии биёбонӣ''' (Шаҳри Кӯҳнаи UNESCO), кишоварзии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум — дар нохияҳои чашмаҳо), ҳунармандии анъанавии бо қолини туареғӣ ва нуқра ва маъмурияти давлатии вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ғадамес '''Фурудгоҳи Ғадамес''' амал мекунад. Шоҳроҳе ба Триполи (550 км шимолу шарқтар) ва ба сарҳади Алҷазоири Деб-Деб ва Тунис мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри кӯҳнаи Ғадамес''' — маҷмаи беҳамтои меъмории биёбонӣ: '''иморатҳои хокӣ-сафедӣ''' (3–4 қабата, бо иморатҳои оилавӣ-занона дар қабатҳои болоӣ), '''кӯчаҳои сарпӯшида ва зеризаминӣ''' (барои хунукии тобистон), Майдони Кӯҳна (Mulberry Square), Чашмаҳо ва систем-и обёрии анъанавӣ. Ғадамес маркази муҳими '''фарҳанги туареғии Сахаро-Магриб''' — бо фестивали анъанавии октябрии '''Иди Ғадамес'''. Театри маҳаллии калисои насронӣ-и асри IV (зери қалъаи Бахшиёр) дар замонҳои охирин ошкор шудааст. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Сахрои Кабир]] * [[Сабҳа]] * [[Туареғ]] * [[Берберҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/362 Шаҳри кӯҳнаи Ғадамес — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Ghadames Ғадамес дар Encyclopædia Britannica] 51pbruvumwdsc7knvwai7k5g0xb9bpq 1475926 1475925 2026-06-09T07:42:36Z Зинҳор Насрӣ 33590 Гурӯҳбандӣ 1475926 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Ғадамес |номи аслӣ = غدامس / Ghadāmis |кишвар = Либиё |lat_dir = N|lat_deg = 30|lat_min = 7|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 9|lon_min = 30|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = ҳазораи II то милод |масоҳат = 40 |баландии маркази МА = 357 |аҳолӣ = 7 000 |соли барӯйхатгирӣ = 2011 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Ғадамес''' (ба арабӣ: ''غدامس'', ''Ghadāmis'') — '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои Сахрои Кабир''' — воҳаи туареғ-берберӣ дар ғарбтари [[Либиё]], дар маҳалли '''се сарҳади Либиё, [[Алҷазоир]] ва [[Тунис]]''', тахминан 550 километр аз [[Триполи]] дар ҷанубу ғарб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Ghadames Ghadames] — Encyclopædia Britannica</ref> '''Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' аз соли 1986 бо номи '''«Шаҳри қадимии Ғадамес — гавҳари биёбон»'''.<ref name="brit" /> == Таърих == Ғадамес '''яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи Сахрои Кабир''' — бунёди шаҳр '''ба ҳазораи II то милод''' мансуб дониста мешавад. Дар замонҳои римӣ номи шаҳр '''Cydamus'''ҳ буд ва он базаи муҳими тиҷорати трансахараи Рум буд; имперотор Сетий Сабинус соли 19 пеш аз милод дар Ғадамес гарнизон бунёд кард.<ref name="brit" /> Дар асрҳои IV–V мелодӣ дар Ғадамес ҷамоаҳои насронӣ инкишоф ёфтанд. '''Соли 667''' фотеҳони арабӣ зери раҳбарии Уқба ибни Нофеъ шаҳрро забт карданд; Ғадамес ба маркази тиҷорати трансахараи исломии тилло, намак, абрешим ва ғуломон табдил ёфт ва '''яке аз қутбҳои асосии тиҷорати корвонии исломӣ дар [[Сахрои Кабир]]''' гардид. Корвонҳои туареғии Ғадамес ба Кано (Нигерия), Тимбукту (Малӣ) ва Гао мерафтанд. Дар асрҳои миёна шаҳри марказии Ғадамес — '''«Шаҳри Кӯҳна» (Madinat al-Qadima)''' — бо иморатҳои хокӣ-сафедии бо сақфҳои чӯбин ва кӯчаҳои сарпӯшидаи зеризаминӣ ташкил шуд; иморатҳо қариб ҳама '''се ё чор қабата''' ва бо коридорҳои сарпӯшида (барои гузаштани ҳама ба духтарон-занон бе аз офтоб) пайваст шудаанд. '''Соли 1911 итолиёвиҳо''' шаҳрро забт карданд. Аз соли 1991 Қаззофӣ аҳолии шаҳри кӯҳнаро ба маҷмаи зодагони иморатсози муосир кӯчид — '''имрӯз шаҳри кӯҳна аз сабаби иқлими сахт дар тобистон холӣ ё кам аҳолӣ дорад'''. ЮНЕСКО (1986) шаҳри кӯҳнаро дохил кард ва имрӯз он дар Рӯйхати Мероси Ҷаҳонии Зери Хатар (аз 2016 пас аз ҷанги шаҳрвандӣ ва зарари ҷангиҳо). == Ҷуғрофия ва иқлим == Ғадамес '''дар воҳаи Сахрои Кабир''' — як силсилаи чашмаҳои табии оби заминӣ дар маҳалли омезиши се сарҳад воқеъ аст. Иқлим '''биёбонии бениҳоят гарм''' — миёнаи тобистон зиёда аз 40 °C (рекорд 50 °C), зимистон шабҳо то 0 °C. Борон бениҳоят нодир — камтар аз 30 миллиметр дар сол. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Ғадамес (бо назардошти иморатҳои муосир) '''тахминан 7000 нафар''' — асосан '''туареғҳо''' (берберҳои биёбон бо забони тамазиғт) ва арабҳои Аулад-Сулайман.<ref name="brit" /> Шаҳри кӯҳнаи UNESCO имрӯз қариб холӣ — аҳолӣ ба маҷмаи муосир кӯчидаанд. == Иқтисод == Иқтисоди Ғадамес бар '''сайёҳии биёбонӣ''' (Шаҳри Кӯҳнаи UNESCO), кишоварзии воҳавӣ (хурмо, бодом, гандум — дар нохияҳои чашмаҳо), ҳунармандии анъанавии бо қолини туареғӣ ва нуқра ва маъмурияти давлатии вилоят асос меёбад. == Нақлиёт == Дар Ғадамес '''Фурудгоҳи Ғадамес''' амал мекунад. Шоҳроҳе ба Триполи (550 км шимолу шарқтар) ва ба сарҳади Алҷазоири Деб-Деб ва Тунис мепайвандад. == Фарҳанг ва маориф == '''Шаҳри кӯҳнаи Ғадамес''' — маҷмаи беҳамтои меъмории биёбонӣ: '''иморатҳои хокӣ-сафедӣ''' (3–4 қабата, бо иморатҳои оилавӣ-занона дар қабатҳои болоӣ), '''кӯчаҳои сарпӯшида ва зеризаминӣ''' (барои хунукии тобистон), Майдони Кӯҳна (Mulberry Square), Чашмаҳо ва систем-и обёрии анъанавӣ. Ғадамес маркази муҳими '''фарҳанги туареғии Сахаро-Магриб''' — бо фестивали анъанавии октябрии '''Иди Ғадамес'''. Театри маҳаллии калисои насронӣ-и асри IV (зери қалъаи Бахшиёр) дар замонҳои охирин ошкор шудааст. == Нигаред низ == * [[Либиё]] * [[Сахрои Кабир]] * [[Сабҳа]] * [[Туареғ]] * [[Берберҳо]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://whc.unesco.org/en/list/362 Шаҳри кӯҳнаи Ғадамес — UNESCO World Heritage] * [https://www.britannica.com/place/Ghadames Ғадамес дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Либиё]] [[Гурӯҳ:Либиё]] [[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] [[Гурӯҳ:Воҳаҳои Сахрои Кабир]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] orc0qd1bk64sv098srgabhodrgio8b6 0 331955 1475933 2026-06-09T08:17:10Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: {{биология}} '''Импринтинг''', нақшбандонӣ, дар психобиология як шакли омӯзиш, ки ҳангоми он таваҷҷуҳи ҳайвони навзод ба ашёи нахустини дидаву шунида ва ламскардааш ҷалб шуда, баъдан онро дар ҳама ҷо пайгирӣ мекунад. Дар табиат яке аз волидайн мебошад. Дар таҷри... 1475933 wikitext text/x-wiki {{биология}} '''Импринтинг''', нақшбандонӣ, дар психобиология як шакли омӯзиш, ки ҳангоми он таваҷҷуҳи ҳайвони навзод ба ашёи нахустини дидаву шунида ва ламскардааш ҷалб шуда, баъдан онро дар ҳама ҷо пайгирӣ мекунад. Дар табиат яке аз волидайн мебошад. Дар таҷриба диққати навзодҳо ба намудҳои дигари ҳайвонот ва ҷисмҳои беҷон низ ҷалб мешавад. Импринтинг бештар дар парандагон, бахусус дар ҷӯчаҳои мурғ, мурғобӣ ва ғоз муфассал омӯхта шудааст. Чунин тарзи мпринтинг дар бачаҳои бисёр ширхорон ва кирминаи баъзе моҳиҳо ва ҳашарот низ ба мушоҳида мерасад. Импринтинг дар мурғобиҳои ваҳшӣ ва чӯҷаҳои мурғ ҳамагӣ чанд соат давом мекунад, вале ҳассосият нисбат ба онҳо тақр. баъди 30 соат аз байн меравад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импринтинг |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:омӯзиш]] [[Гурӯҳ:биология]] [[Гурӯҳ:нақшбандони]] njai09bs51ar2yp8y52rdz6giq48ma9 1475934 1475933 2026-06-09T08:20:15Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475934 wikitext text/x-wiki {{биология}} '''Импринтинг''', нақшбандонӣ, дар психобиология як шакли омӯзиш, ки ҳангоми он таваҷҷуҳи ҳайвони навзод ба ашёи нахустини дидаву шунида ва ламскардааш ҷалб шуда, баъдан онро дар ҳама ҷо пайгирӣ мекунад. Дар табиат яке аз волидайн мебошад. Дар таҷриба диққати навзодҳо ба намудҳои дигари ҳайвонот ва ҷисмҳои беҷон низ ҷалб мешавад. Импринтинг бештар дар парандагон, бахусус дар ҷӯчаҳои мурғ, мурғобӣ ва ғоз муфассал омӯхта шудааст. Чунин тарзи мпринтинг дар бачаҳои бисёр ширхорон ва кирминаи баъзе моҳиҳо ва ҳашарот низ ба мушоҳида мерасад. Импринтинг дар мурғобиҳои ваҳшӣ ва чӯҷаҳои мурғ ҳамагӣ чанд соат давом мекунад, вале ҳассосият нисбат ба онҳо тақрибан баъди 30 соат аз байн меравад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импринтинг |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:омӯзиш]] [[Гурӯҳ:биология]] [[Гурӯҳ:нақшбандони]] 3woed5qv75ggxwinga0v1f92f5h1nl5 1476003 1475934 2026-06-09T10:41:23Z Rabboni Hakimzoda 123692 1476003 wikitext text/x-wiki '''Импринтинг''', нақшбандонӣ, дар психобиология як шакли омӯзиш, ки ҳангоми он таваҷҷуҳи ҳайвони навзод ба ашёи нахустини дидаву шунида ва ламскардааш ҷалб шуда, баъдан онро дар ҳама ҷо пайгирӣ мекунад. Дар табиат яке аз волидайн мебошад. Дар таҷриба диққати навзодҳо ба намудҳои дигари ҳайвонот ва ҷисмҳои беҷон низ ҷалб мешавад. Импринтинг бештар дар парандагон, бахусус дар ҷӯчаҳои мурғ, мурғобӣ ва ғоз муфассал омӯхта шудааст. Чунин тарзи мпринтинг дар бачаҳои бисёр ширхорон ва кирминаи баъзе моҳиҳо ва ҳашарот низ ба мушоҳида мерасад. Импринтинг дар мурғобиҳои ваҳшӣ ва чӯҷаҳои мурғ ҳамагӣ чанд соат давом мекунад, вале ҳассосият нисбат ба онҳо тақрибан баъди 30 соат аз байн меравад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импринтинг |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ аз рӯи алифбо]] gbox3p8zlvblqk9zzfob76k4q60ulmh 1476004 1476003 2026-06-09T10:42:22Z Rabboni Hakimzoda 123692 1476004 wikitext text/x-wiki '''Импринтинг''' — нақшбандонӣ, дар психобиология як шакли омӯзиш, ки ҳангоми он таваҷҷуҳи ҳайвони навзод ба ашёи нахустини дидаву шунида ва ламскардааш ҷалб шуда, баъдан онро дар ҳама ҷо пайгирӣ мекунад. Дар табиат яке аз волидайн мебошад. Дар таҷриба диққати навзодҳо ба намудҳои дигари ҳайвонот ва ҷисмҳои беҷон низ ҷалб мешавад. Импринтинг бештар дар парандагон, бахусус дар ҷӯчаҳои мурғ, мурғобӣ ва ғоз муфассал омӯхта шудааст. Чунин тарзи мпринтинг дар бачаҳои бисёр ширхорон ва кирминаи баъзе моҳиҳо ва ҳашарот низ ба мушоҳида мерасад. Импринтинг дар мурғобиҳои ваҳшӣ ва чӯҷаҳои мурғ ҳамагӣ чанд соат давом мекунад, вале ҳассосият нисбат ба онҳо тақрибан баъди 30 соат аз байн меравад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импринтинг |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Саҳифаҳои ибҳомзудоӣ аз рӯи алифбо]] ivymwz9moymcjjfeaewere6yv4srlhu 0 331956 1475937 2026-06-09T08:26:01Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: '''Импровизатсияи рақс''' — бадеҳасозӣ дар рақс, эҷоди ҳаракатҳои фаврӣ ва ногаҳонӣ ҳангоми иҷрои рақс. И. р. таърихи қадимӣ дорад ва аз расму оин ва ҷашнҳои мардумӣ маншаъ гирифта, ба санъати касбӣ дохил шудааст. Импровизатсияи рақс бо импровизатсияи мусиқӣ ҳ... 1475937 wikitext text/x-wiki '''Импровизатсияи рақс''' — бадеҳасозӣ дар рақс, эҷоди ҳаракатҳои фаврӣ ва ногаҳонӣ ҳангоми иҷрои рақс. И. р. таърихи қадимӣ дорад ва аз расму оин ва ҷашнҳои мардумӣ маншаъ гирифта, ба санъати касбӣ дохил шудааст. Импровизатсияи рақс бо импровизатсияи мусиқӣ ҳамоҳанг буда, ҳаракатҳои нави рақсро бо жанри мусиқӣ пайванд мекунад. Импровизатсияи рақс дар рақсҳои анъанавии мардумӣ ва саҳнавии касбӣ ҳифз шудааст. Иҷрокунанда импровизатсияи рақсро бадоҳатан мувофиқи шавқу завқ ва илҳом, инчунин таҷрибаву малакаи рақсии худ дар шакли ҳаракатҳои нав ба вуҷуд меоварад. Дар рақсҳои маросимӣ ва меҳнатӣ, ки миёни халқиятҳои гуногун аз рӯи мавзӯъ, зарбу усули мусиқӣ, ҳаракатҳои хосси рақсӣ тафовут доранд [масалан, чӯбтарошӣ (русӣ, литвонӣ), чӯпон (тоҷикӣ, гурҷӣ), боғбон (тоҷикӣ, молдавӣ), пилла (тоҷикӣ, ӯзбекӣ ва ғайра] импровизатсияи рақс ҷой дорад. Дар нимаи дуввуми асри 20 импровизатсияи рақс дар рақсҳои ҷашнӣ («чарлстон», «липси», «твист», «шейк» ва ғ.) ҳамчун унсури ҳатмии рақсҳои мардумӣ истифода мешуд. Ба ақидаи балетмейстери рус К. Голейзовский, импровизатсияи рақс хусусияти асосии рақси тоҷикӣ аст. Импровизатсияи рақс дар рақсҳои суннатии «Уқоббозӣ», «Аспакбозӣ», «Кафтар», «Рақси остин» (бадахшонӣ), «Уштур ба чаман» (ҳисорӣ), «Рақси кабк», «Қумбоқ», «Баробарак», «Оши майда», «Пишпо-пишпо» (кӯлобӣ), «Нағорабазм», «Занг», «Ларзон» (бухороӣ) ва ғайра, ки дар ҳар минтақа тарзи хосси иҷро доранд, истифода шудааст. Дар санъати рақсии тоҷик импровизатсияи рақс дар мавриди ҳунарнамоии раққосаҳои бомаҳорат Зоҳидова Л., Азимова А., Носирова А., Ахмедова Б., Раҳимова З., Каримова З., Қаландарова М., Аминзода З., Мирҷумъаева Г., Асанова З., Асанова Э., Рашидова Ш., Эркаева Ҳ., Искандарова З., Ёдгорова С., Ватанова Х., Назарова З. ва дигарон зиёд дучор меояд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ Импровизатсияи рақс ||8|муаллиф= Н. Қличева }} cyb9ejdbb6t98zkzftmhbsdkbc62m74 1475938 1475937 2026-06-09T08:30:48Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475938 wikitext text/x-wiki '''Импровизатсияи рақс''' — бадеҳасозӣ дар рақс, эҷоди ҳаракатҳои фаврӣ ва ногаҳонӣ ҳангоми иҷрои рақс. Импровизатсияи рақс таърихи қадимӣ дорад ва аз расму оин ва ҷашнҳои мардумӣ маншаъ гирифта, ба санъати касбӣ дохил шудааст. Импровизатсияи рақс бо импровизатсияи мусиқӣ ҳамоҳанг буда, ҳаракатҳои нави рақсро бо жанри мусиқӣ пайванд мекунад. Импровизатсияи рақс дар рақсҳои анъанавии мардумӣ ва саҳнавии касбӣ ҳифз шудааст. Иҷрокунанда импровизатсияи рақсро бадоҳатан мувофиқи шавқу завқ ва илҳом, инчунин таҷрибаву малакаи рақсии худ дар шакли ҳаракатҳои нав ба вуҷуд меоварад. Дар рақсҳои маросимӣ ва меҳнатӣ, ки миёни халқиятҳои гуногун аз рӯи мавзӯъ, зарбу усули мусиқӣ, ҳаракатҳои хосси рақсӣ тафовут доранд [масалан, чӯбтарошӣ (русӣ, литвонӣ), чӯпон (тоҷикӣ, гурҷӣ), боғбон (тоҷикӣ, молдавӣ), пилла (тоҷикӣ, ӯзбекӣ ва ғайра] импровизатсияи рақс ҷой дорад. Дар нимаи дуввуми асри 20 импровизатсияи рақс дар рақсҳои ҷашнӣ («чарлстон», «липси», «твист», «шейк» ва ғ.) ҳамчун унсури ҳатмии рақсҳои мардумӣ истифода мешуд. Ба ақидаи балетмейстери рус К. Голейзовский, импровизатсияи рақс хусусияти асосии рақси тоҷикӣ аст. Импровизатсияи рақс дар рақсҳои суннатии «Уқоббозӣ», «Аспакбозӣ», «Кафтар», «Рақси остин» (бадахшонӣ), «Уштур ба чаман» (ҳисорӣ), «Рақси кабк», «Қумбоқ», «Баробарак», «Оши майда», «Пишпо-пишпо» (кӯлобӣ), «Нағорабазм», «Занг», «Ларзон» (бухороӣ) ва ғайра, ки дар ҳар минтақа тарзи хосси иҷро доранд, истифода шудааст. Дар санъати рақсии тоҷик импровизатсияи рақс дар мавриди ҳунарнамоии раққосаҳои бомаҳорат Зоҳидова Л., Азимова А., Носирова А., Ахмедова Б., Раҳимова З., Каримова З., Қаландарова М., Аминзода З., Мирҷумъаева Г., Асанова З., Асанова Э., Рашидова Ш., Эркаева Ҳ., Искандарова З., Ёдгорова С., Ватанова Х., Назарова З. ва дигарон зиёд дучор меояд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ Импровизатсияи рақс ||8|муаллиф= Н. Қличева }} [[Гурӯҳ:Рақс]] [[Гурӯҳ:Санъат]] [[Гурӯҳ:Хореографя]] [[Гурӯҳ:Фарҳанг]] pfeviwr8xpk25g00t2qovu8enye1i6p 1475939 1475938 2026-06-09T08:31:47Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475939 wikitext text/x-wiki '''Импровизатсияи рақс''' — бадеҳасозӣ дар рақс, эҷоди ҳаракатҳои фаврӣ ва ногаҳонӣ ҳангоми иҷрои рақс. Импровизатсияи рақс таърихи қадимӣ дорад ва аз расму оин ва ҷашнҳои мардумӣ маншаъ гирифта, ба санъати касбӣ дохил шудааст. Импровизатсияи рақс бо импровизатсияи мусиқӣ ҳамоҳанг буда, ҳаракатҳои нави рақсро бо жанри мусиқӣ пайванд мекунад. Импровизатсияи рақс дар рақсҳои анъанавии мардумӣ ва саҳнавии касбӣ ҳифз шудааст. Иҷрокунанда импровизатсияи рақсро бадоҳатан мувофиқи шавқу завқ ва илҳом, инчунин таҷрибаву малакаи рақсии худ дар шакли ҳаракатҳои нав ба вуҷуд меоварад. Дар рақсҳои маросимӣ ва меҳнатӣ, ки миёни халқиятҳои гуногун аз рӯи мавзӯъ, зарбу усули мусиқӣ, ҳаракатҳои хосси рақсӣ тафовут доранд [масалан, чӯбтарошӣ (русӣ, литвонӣ), чӯпон (тоҷикӣ, гурҷӣ), боғбон (тоҷикӣ, молдавӣ), пилла (тоҷикӣ, ӯзбекӣ ва ғайра] импровизатсияи рақс ҷой дорад. Дар нимаи дуввуми асри XX импровизатсияи рақс дар рақсҳои ҷашнӣ («чарлстон», «липси», «твист», «шейк» ва ғайра) ҳамчун унсури ҳатмии рақсҳои мардумӣ истифода мешуд. Ба ақидаи балетмейстери рус К. Голейзовский, импровизатсияи рақс хусусияти асосии рақси тоҷикӣ аст. Импровизатсияи рақс дар рақсҳои суннатии «Уқоббозӣ», «Аспакбозӣ», «Кафтар», «Рақси остин» (бадахшонӣ), «Уштур ба чаман» (ҳисорӣ), «Рақси кабк», «Қумбоқ», «Баробарак», «Оши майда», «Пишпо-пишпо» (кӯлобӣ), «Нағорабазм», «Занг», «Ларзон» (бухороӣ) ва ғайра, ки дар ҳар минтақа тарзи хосси иҷро доранд, истифода шудааст. Дар санъати рақсии тоҷик импровизатсияи рақс дар мавриди ҳунарнамоии раққосаҳои бомаҳорат Зоҳидова Л., Азимова А., Носирова А., Ахмедова Б., Раҳимова З., Каримова З., Қаландарова М., Аминзода З., Мирҷумъаева Г., Асанова З., Асанова Э., Рашидова Ш., Эркаева Ҳ., Искандарова З., Ёдгорова С., Ватанова Х., Назарова З. ва дигарон зиёд дучор меояд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ Импровизатсияи рақс ||8|муаллиф= Н. Қличева }} [[Гурӯҳ:Рақс]] [[Гурӯҳ:Санъат]] [[Гурӯҳ:Хореографя]] [[Гурӯҳ:Фарҳанг]] i4dt8hlj62oo1px75cy4w7fztr12cgo 1476005 1475939 2026-06-09T10:44:35Z Rabboni Hakimzoda 123692 1476005 wikitext text/x-wiki '''Импровизатсияи рақс''' — бадеҳасозӣ дар рақс, эҷоди ҳаракатҳои фаврӣ ва ногаҳонӣ ҳангоми иҷрои рақс. == Таърих == Импровизатсияи рақс таърихи қадимӣ дорад ва аз расму оин ва ҷашнҳои мардумӣ маншаъ гирифта, ба санъати касбӣ дохил шудааст. Импровизатсияи рақс бо импровизатсияи мусиқӣ ҳамоҳанг буда, ҳаракатҳои нави рақсро бо жанри мусиқӣ пайванд мекунад. Импровизатсияи рақс дар рақсҳои анъанавии мардумӣ ва саҳнавии касбӣ ҳифз шудааст. Иҷрокунанда импровизатсияи рақсро бадоҳатан мувофиқи шавқу завқ ва илҳом, инчунин таҷрибаву малакаи рақсии худ дар шакли ҳаракатҳои нав ба вуҷуд меоварад. Дар рақсҳои маросимӣ ва меҳнатӣ, ки миёни халқиятҳои гуногун аз рӯи мавзӯъ, зарбу усули мусиқӣ, ҳаракатҳои хосси рақсӣ тафовут доранд [масалан, чӯбтарошӣ (русӣ, литвонӣ), чӯпон (тоҷикӣ, гурҷӣ), боғбон (тоҷикӣ, молдавӣ), пилла (тоҷикӣ, ӯзбекӣ ва ғайра] импровизатсияи рақс ҷой дорад. Дар нимаи дуввуми асри XX импровизатсияи рақс дар рақсҳои ҷашнӣ («чарлстон», «липси», «твист», «шейк» ва ғайра) ҳамчун унсури ҳатмии рақсҳои мардумӣ истифода мешуд. Ба ақидаи балетмейстери рус К. Голейзовский, импровизатсияи рақс хусусияти асосии рақси тоҷикӣ аст. Импровизатсияи рақс дар рақсҳои суннатии «Уқоббозӣ», «Аспакбозӣ», «Кафтар», «Рақси остин» (бадахшонӣ), «Уштур ба чаман» (ҳисорӣ), «Рақси кабк», «Қумбоқ», «Баробарак», «Оши майда», «Пишпо-пишпо» (кӯлобӣ), «Нағорабазм», «Занг», «Ларзон» (бухороӣ) ва ғайра, ки дар ҳар минтақа тарзи хосси иҷро доранд, истифода шудааст. Дар санъати рақсии тоҷик импровизатсияи рақс дар мавриди ҳунарнамоии раққосаҳои бомаҳорат Зоҳидова Л., Азимова А., Носирова А., Ахмедова Б., Раҳимова З., Каримова З., Қаландарова М., Аминзода З., Мирҷумъаева Г., Асанова З., Асанова Э., Рашидова Ш., Эркаева Ҳ., Искандарова З., Ёдгорова С., Ватанова Х., Назарова З. ва дигарон зиёд дучор меояд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ Импровизатсияи рақс ||8|муаллиф= Н. Қличева }} [[Гурӯҳ:Рақс]] [[Гурӯҳ:Санъат]] [[Гурӯҳ:Хореографя]] [[Гурӯҳ:Фарҳанг]] 1tti5t8zo09annoljwbg32mthiezxbq 0 331957 1475940 2026-06-09T08:38:01Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: {{Физика}} '''Импулс''' (лот. impulsus – зарба, такон), 1) импулси механикӣ, меъёри ҳаракати механикӣ; бузургии векториест, ки барои нуқтаи моддӣ (материалӣ) баробари ҳосили зарби масса m ва суръати ҳаракат v буда, бо вектори суръат ҳамсамт мебошад: p = mv. Дар мавриди умумӣ... 1475940 wikitext text/x-wiki {{Физика}} '''Импулс''' (лот. impulsus – зарба, такон), 1) импулси механикӣ, меъёри ҳаракати механикӣ; бузургии векториест, ки барои нуқтаи моддӣ (материалӣ) баробари ҳосили зарби масса m ва суръати ҳаракат v буда, бо вектори суръат ҳамсамт мебошад: p = mv. Дар мавриди умумӣ зери таъсири қувва F бузургӣ ва самти И.-и нуқта тағйир меёбад. Дар ҳолати набудани қувваҳои беруна самт ва бузургии импулси система тағйир намеёбад (нигар Қонунҳои бақо). Барои зарраи суръаташ наздики суръати рӯшноӣ с вобастагии массаро ба суръати ҳаракат ба назар гирифтан зарур аст:(m0 – массаи зарраи ором ё худ массаи оромиш). Дар ин ҳол импулси зарраи озод ва вобастагии энергияи пурраи зарра ε ба импулси он ε2 = p2с2+ mo2с4 мешавад. Барои зарраҳое, ки массаи оромиш надоранд (фотон, нейтрон), р = e/c аст; ин гуна зарраҳо ҳамеша бо суръати рӯшноӣ ҳаракат мекунанд. Ҳамаи намудҳои материя, аз ҷумла майдонҳои электромагнитӣ ва ҷозибавӣ импулс доранд. Ҳолати хусусии импулси механикӣ импулси қувва мебошад, ки ба ҳосили зарби қимати миёнаи қувва ва муддати таъсири он t1 баробар аст: S = Fм ∙ t1. 2) Импулси мавҷӣ, дар муҳит ё фазо паҳн шудани як лаппиши пурра. Масалан, импулси садо (садои тири таппонча ва ғ.) дар натиҷаи даврӣ тағйир ёфтан ва паҳн шудани фишори атмосфера ба амал меояд. Чунин импулсҳо аз басомади тайфаш хомӯшшаванда иборат буда, дар меъморӣ васеъ истифода мешаванд [масалан, дар таҳқиқи акси садо барои муайян кардани вақти ревербератсия (ҳодисаи хомӯшшавии батадриҷи садо дар биноҳои баста)-и иншооту биноҳо ва ғайра]. Мисоли дигари импулси мавҷӣ импулси электромагнитӣ мебошад, ки аз ҷои зуд тағйир ёфтани майдони электрӣ ё магнитӣ (масалан, аз зарбаи барқ, шарора ё дигар равандҳои электрӣ) паҳн мешавад. Тайфи ин гуна импулс ҳам яклухт аст. импулси рӯшноӣ афканиши кӯтоҳмуддати рӯшноӣ (0,01 с ва камтар аз он) аз манбаи шуоъафкании оптикӣ мебошад. Масалан, тахлия (разряд)-и электрӣ дар газҳо, шарораи расиши кӯтоҳ ва ғайра манбаъҳои импулси рӯшноӣ мебошанд. Импулсҳо дар физика ва техника фаровон истифода мешаванд. Импулсҳои савтӣ ва ултрасавтӣ барои таҳқиқоти ҳидроакустикӣ (мас., барои чен кардани умқи баҳр), ҳидролокатсия ва дефектоскопияи фаросавтӣ, импулсҳои рӯшноӣ дар таҳқиқи равандҳои зудгузар (фото- ва киногирии баландсуръат, гирифтани акси пайи зарраҳои бунёдӣ), ангезиши оптикии лазерҳо; Импулсҳои электрӣ дар санҷиши таҷҳизоти электрӣ, техникаи шиддатҳои баланд, телевизион, техникаи ҳисоб, радиолокатсия, физикаи таҷрибӣ, автоматика, радиотехника, техникаи алоқа ва ғ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулс |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:физика]] [[Гурӯҳ:Бузургии вектори]] 1pv9k1zea6e7g0hgkgq6rzq583ql77u 1475941 1475940 2026-06-09T08:39:20Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475941 wikitext text/x-wiki {{Физика}} '''Импулс''' (лот. impulsus – зарба, такон), 1) импулси механикӣ, меъёри ҳаракати механикӣ; бузургии векториест, ки барои нуқтаи моддӣ (материалӣ) баробари ҳосили зарби масса m ва суръати ҳаракат v буда, бо вектори суръат ҳамсамт мебошад: p = mv. Дар мавриди умумӣ зери таъсири қувва F бузургӣ ва самти импулси нуқта тағйир меёбад. Дар ҳолати набудани қувваҳои беруна самт ва бузургии импулси система тағйир намеёбад (нигар Қонунҳои бақо). Барои зарраи суръаташ наздики суръати рӯшноӣ с вобастагии массаро ба суръати ҳаракат ба назар гирифтан зарур аст:(m0 – массаи зарраи ором ё худ массаи оромиш). Дар ин ҳол импулси зарраи озод ва вобастагии энергияи пурраи зарра ε ба импулси он ε2 = p2с2+ mo2с4 мешавад. Барои зарраҳое, ки массаи оромиш надоранд (фотон, нейтрон), р = e/c аст; ин гуна зарраҳо ҳамеша бо суръати рӯшноӣ ҳаракат мекунанд. Ҳамаи намудҳои материя, аз ҷумла майдонҳои электромагнитӣ ва ҷозибавӣ импулс доранд. Ҳолати хусусии импулси механикӣ импулси қувва мебошад, ки ба ҳосили зарби қимати миёнаи қувва ва муддати таъсири он t1 баробар аст: S = Fм ∙ t1. 2) Импулси мавҷӣ, дар муҳит ё фазо паҳн шудани як лаппиши пурра. Масалан, импулси садо (садои тири таппонча ва ғайра) дар натиҷаи даврӣ тағйир ёфтан ва паҳн шудани фишори атмосфера ба амал меояд. Чунин импулсҳо аз басомади тайфаш хомӯшшаванда иборат буда, дар меъморӣ васеъ истифода мешаванд [масалан, дар таҳқиқи акси садо барои муайян кардани вақти ревербератсия (ҳодисаи хомӯшшавии батадриҷи садо дар биноҳои баста)-и иншооту биноҳо ва ғайра]. Мисоли дигари импулси мавҷӣ импулси электромагнитӣ мебошад, ки аз ҷои зуд тағйир ёфтани майдони электрӣ ё магнитӣ (масалан, аз зарбаи барқ, шарора ё дигар равандҳои электрӣ) паҳн мешавад. Тайфи ин гуна импулс ҳам яклухт аст. Импулси рӯшноӣ афканиши кӯтоҳмуддати рӯшноӣ (0,01 с ва камтар аз он) аз манбаи шуоъафкании оптикӣ мебошад. Масалан, тахлия (разряд)-и электрӣ дар газҳо, шарораи расиши кӯтоҳ ва ғайра манбаъҳои импулси рӯшноӣ мебошанд. Импулсҳо дар физика ва техника фаровон истифода мешаванд. Импулсҳои савтӣ ва ултрасавтӣ барои таҳқиқоти ҳидроакустикӣ (мас., барои чен кардани умқи баҳр), ҳидролокатсия ва дефектоскопияи фаросавтӣ, импулсҳои рӯшноӣ дар таҳқиқи равандҳои зудгузар (фото- ва киногирии баландсуръат, гирифтани акси пайи зарраҳои бунёдӣ), ангезиши оптикии лазерҳо; Импулсҳои электрӣ дар санҷиши таҷҳизоти электрӣ, техникаи шиддатҳои баланд, телевизион, техникаи ҳисоб, радиолокатсия, физикаи таҷрибӣ, автоматика, радиотехника, техникаи алоқа ва ғ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулс |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:физика]] [[Гурӯҳ:Бузургии вектори]] 0rpoil9fm9nghqm5zi7bwl2wghhlj4x 1476006 1475941 2026-06-09T10:46:30Z Rabboni Hakimzoda 123692 1476006 wikitext text/x-wiki '''Импулс''' (лот. impulsus – зарба, такон), 1) импулси механикӣ, меъёри ҳаракати механикӣ; бузургии векториест, ки барои нуқтаи моддӣ (материалӣ) баробари ҳосили зарби масса m ва суръати ҳаракат v буда, бо вектори суръат ҳамсамт мебошад: p = mv. Дар мавриди умумӣ зери таъсири қувва F бузургӣ ва самти импулси нуқта тағйир меёбад. Дар ҳолати набудани қувваҳои беруна самт ва бузургии импулси система тағйир намеёбад (нигар Қонунҳои бақо). Барои зарраи суръаташ наздики суръати рӯшноӣ с вобастагии массаро ба суръати ҳаракат ба назар гирифтан зарур аст:(m0 – массаи зарраи ором ё худ массаи оромиш). Дар ин ҳол импулси зарраи озод ва вобастагии энергияи пурраи зарра ε ба импулси он ε2 = p2с2+ mo2с4 мешавад. Барои зарраҳое, ки массаи оромиш надоранд (фотон, нейтрон), р = e/c аст; ин гуна зарраҳо ҳамеша бо суръати рӯшноӣ ҳаракат мекунанд. Ҳамаи намудҳои материя, аз ҷумла майдонҳои электромагнитӣ ва ҷозибавӣ импулс доранд. Ҳолати хусусии импулси механикӣ импулси қувва мебошад, ки ба ҳосили зарби қимати миёнаи қувва ва муддати таъсири он t1 баробар аст: S = Fм ∙ t1. 2) Импулси мавҷӣ, дар муҳит ё фазо паҳн шудани як лаппиши пурра. Масалан, импулси садо (садои тири таппонча ва ғайра) дар натиҷаи даврӣ тағйир ёфтан ва паҳн шудани фишори атмосфера ба амал меояд. Чунин импулсҳо аз басомади тайфаш хомӯшшаванда иборат буда, дар меъморӣ васеъ истифода мешаванд [масалан, дар таҳқиқи акси садо барои муайян кардани вақти ревербератсия (ҳодисаи хомӯшшавии батадриҷи садо дар биноҳои баста)-и иншооту биноҳо ва ғайра]. Мисоли дигари импулси мавҷӣ импулси электромагнитӣ мебошад, ки аз ҷои зуд тағйир ёфтани майдони электрӣ ё магнитӣ (масалан, аз зарбаи барқ, шарора ё дигар равандҳои электрӣ) паҳн мешавад. Тайфи ин гуна импулс ҳам яклухт аст. Импулси рӯшноӣ афканиши кӯтоҳмуддати рӯшноӣ (0,01 с ва камтар аз он) аз манбаи шуоъафкании оптикӣ мебошад. Масалан, тахлия (разряд)-и электрӣ дар газҳо, шарораи расиши кӯтоҳ ва ғайра манбаъҳои импулси рӯшноӣ мебошанд. Импулсҳо дар физика ва техника фаровон истифода мешаванд. Импулсҳои савтӣ ва ултрасавтӣ барои таҳқиқоти ҳидроакустикӣ (мас., барои чен кардани умқи баҳр), ҳидролокатсия ва дефектоскопияи фаросавтӣ, импулсҳои рӯшноӣ дар таҳқиқи равандҳои зудгузар (фото- ва киногирии баландсуръат, гирифтани акси пайи зарраҳои бунёдӣ), ангезиши оптикии лазерҳо; Импулсҳои электрӣ дар санҷиши таҷҳизоти электрӣ, техникаи шиддатҳои баланд, телевизион, техникаи ҳисоб, радиолокатсия, физикаи таҷрибӣ, автоматика, радиотехника, техникаи алоқа ва ғ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулс |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:механика]] 4i5ys9cz8zy58fr55696gerwfyf4j0k 1476007 1476006 2026-06-09T10:47:23Z Rabboni Hakimzoda 123692 1476007 wikitext text/x-wiki '''Импулс''' (лот. impulsus – зарба, такон), 1) импулси механикӣ, меъёри ҳаракати механикӣ; бузургии векториест, ки барои нуқтаи моддӣ (материалӣ) баробари ҳосили зарби масса m ва суръати ҳаракат v буда, бо вектори суръат ҳамсамт мебошад: p = mv. Дар мавриди умумӣ зери таъсири қувва F бузургӣ ва самти импулси нуқта тағйир меёбад. Дар ҳолати набудани қувваҳои беруна самт ва бузургии импулси система тағйир намеёбад (нигар Қонунҳои бақо). Барои зарраи суръаташ наздики суръати рӯшноӣ с вобастагии массаро ба суръати ҳаракат ба назар гирифтан зарур аст:(m0 – массаи зарраи ором ё худ массаи оромиш). Дар ин ҳол импулси зарраи озод ва вобастагии энергияи пурраи зарра ε ба импулси он ε2 = p2с2+ mo2с4 мешавад. Барои зарраҳое, ки массаи оромиш надоранд (фотон, нейтрон), р = e/c аст; ин гуна зарраҳо ҳамеша бо суръати рӯшноӣ ҳаракат мекунанд. Ҳамаи намудҳои материя, аз ҷумла майдонҳои электромагнитӣ ва ҷозибавӣ импулс доранд. Ҳолати хусусии импулси механикӣ импулси қувва мебошад, ки ба ҳосили зарби қимати миёнаи қувва ва муддати таъсири он t1 баробар аст: S = Fм ∙ t1. 2) Импулси мавҷӣ, дар муҳит ё фазо паҳн шудани як лаппиши пурра. Масалан, импулси садо (садои тири таппонча ва ғайра) дар натиҷаи даврӣ тағйир ёфтан ва паҳн шудани фишори атмосфера ба амал меояд. Чунин импулсҳо аз басомади тайфаш хомӯшшаванда иборат буда, дар меъморӣ васеъ истифода мешаванд [масалан, дар таҳқиқи акси садо барои муайян кардани вақти ревербератсия (ҳодисаи хомӯшшавии батадриҷи садо дар биноҳои баста)-и иншооту биноҳо ва ғайра]. Мисоли дигари импулси мавҷӣ импулси электромагнитӣ мебошад, ки аз ҷои зуд тағйир ёфтани майдони электрӣ ё магнитӣ (масалан, аз зарбаи барқ, шарора ё дигар равандҳои электрӣ) паҳн мешавад. Тайфи ин гуна импулс ҳам яклухт аст. Импулси рӯшноӣ афканиши кӯтоҳмуддати рӯшноӣ (0,01 с ва камтар аз он) аз манбаи шуоъафкании оптикӣ мебошад. Масалан, тахлия (разряд)-и электрӣ дар газҳо, шарораи расиши кӯтоҳ ва ғайра манбаъҳои импулси рӯшноӣ мебошанд. Импулсҳо дар физика ва техника фаровон истифода мешаванд. Импулсҳои савтӣ ва ултрасавтӣ барои таҳқиқоти ҳидроакустикӣ (мас., барои чен кардани умқи баҳр), ҳидролокатсия ва дефектоскопияи фаросавтӣ, импулсҳои рӯшноӣ дар таҳқиқи равандҳои зудгузар (фото- ва киногирии баландсуръат, гирифтани акси пайи зарраҳои бунёдӣ), ангезиши оптикии лазерҳо; Импулсҳои электрӣ дар санҷиши таҷҳизоти электрӣ, техникаи шиддатҳои баланд, телевизион, техникаи ҳисоб, радиолокатсия, физикаи таҷрибӣ, автоматика, радиотехника, техникаи алоқа ва ғ. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулс |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:механика]] irth8htwub3g48pr2irzpyjcy5nezii 0 331958 1475942 2026-06-09T08:41:55Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: '''Ҷунба''' — нигар Импулс == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулс |8|муаллиф= }} 1475942 wikitext text/x-wiki '''Ҷунба''' — нигар Импулс == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулс |8|муаллиф= }} i9igy7t62v06qhayo2bm70b2fqpox1n 1475943 1475942 2026-06-09T08:42:14Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475943 wikitext text/x-wiki '''Ҷунба''' — нигар [[Импулс]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулс |8|муаллиф= }} hqhh977gd1us81r2sp4nkyn735y7cws 1476008 1475943 2026-06-09T10:48:46Z Rabboni Hakimzoda 123692 Тағйири масир ба [[Импулс]] 1476008 wikitext text/x-wiki #равона [[Импулс]] re4y72dqpdng0fkv6ig7pbfxuqny4m1 0 331959 1475944 2026-06-09T08:47:10Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: {{физика}} '''Импулси Қувва''' — меъёри таъсири қувва дар ягон фосилаи вақт. Импулси қувва ба ҳосили зарби қимати миёнаи қувва Fм ва вақти таъсири он t1 баробар аст: S = Fм∙ t1. Импулси қувва бузургии векторӣ ва бо Fм ҳамсамт мебошад. Қимати саҳеҳи импулси қувва дар фо... 1475944 wikitext text/x-wiki {{физика}} '''Импулси Қувва''' — меъёри таъсири қувва дар ягон фосилаи вақт. Импулси қувва ба ҳосили зарби қимати миёнаи қувва Fм ва вақти таъсири он t1 баробар аст: S = Fм∙ t1. Импулси қувва бузургии векторӣ ва бо Fм ҳамсамт мебошад. Қимати саҳеҳи импулси қувва дар фосилаи t1 бо интеграли S = муайян карда мешавад. Ҳангоми таҳти таъсири қувваи F ҳаракат кардани нуқтаи моддӣ (материалӣ) миқдори ҳаракати он дар фосилаи t1 ба андозаи импулси қувва S = mvо – mv1 меафзояд (mvо ва mv1 –мувофиқан миқдори ҳаракати нуқта дар аввал ва охири фосилаи t1). Мафҳуми импулси қувва дар механика, аз ҷумла дар назарияи зарба васеъ истифода мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ Импулс ||8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:физика]] [[Гурӯҳ:Механика]] [[Гурӯҳ:Бузургиҳои физикӣ]] 9fw9qxt1eh970crcrrseo9kuaaxjqgm 1475945 1475944 2026-06-09T08:47:43Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475945 wikitext text/x-wiki {{физика}} '''Импулси Қувва''' — меъёри таъсири қувва дар ягон фосилаи вақт. Импулси қувва ба ҳосили зарби қимати миёнаи қувва Fм ва вақти таъсири он t1 баробар аст: S = Fм∙ t1. Импулси қувва бузургии векторӣ ва бо Fм ҳамсамт мебошад. Қимати саҳеҳи импулси қувва дар фосилаи t1 бо интеграли S = муайян карда мешавад. Ҳангоми таҳти таъсири қувваи F ҳаракат кардани нуқтаи моддӣ (материалӣ) миқдори ҳаракати он дар фосилаи t1 ба андозаи импулси қувва S = mvо – mv1 меафзояд (mvо ва mv1 –мувофиқан миқдори ҳаракати нуқта дар аввал ва охири фосилаи t1). Мафҳуми импулси қувва дар механика, аз ҷумла дар назарияи зарба васеъ истифода мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ Импулс ||8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:физика]] [[Гурӯҳ:Механика]] [[Гурӯҳ:Бузургиҳои физикӣ]] 2gx94niqz9446cxndzq06l62bc8s7h1 1476009 1475945 2026-06-09T10:50:46Z Rabboni Hakimzoda 123692 1476009 wikitext text/x-wiki '''Импулси Қувва''' — меъёри таъсири қувва дар ягон фосилаи вақт. Импулси қувва ба ҳосили зарби қимати миёнаи қувва Fм ва вақти таъсири он t1 баробар аст: S = Fм∙ t1. Импулси қувва бузургии векторӣ ва бо Fм ҳамсамт мебошад. Қимати саҳеҳи импулси қувва дар фосилаи t1 бо интеграли S = муайян карда мешавад. Ҳангоми таҳти таъсири қувваи F ҳаракат кардани нуқтаи моддӣ (материалӣ) миқдори ҳаракати он дар фосилаи t1 ба андозаи импулси қувва S = mvо – mv1 меафзояд (mvо ва mv1 –мувофиқан миқдори ҳаракати нуқта дар аввал ва охири фосилаи t1). Мафҳуми импулси қувва дар механика, аз ҷумла дар назарияи зарба васеъ истифода мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ Импулс ||8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:физика]] [[Гурӯҳ:Механика]] [[Гурӯҳ:Бузургиҳои физикӣ]] 1jzrtqj6dofp9dnxzkftc345vqmhgoi 1476010 1476009 2026-06-09T10:51:37Z Rabboni Hakimzoda 123692 1476010 wikitext text/x-wiki '''Импулси қувва''' — меъёри таъсири қувва дар ягон фосилаи вақт. Импулси қувва ба ҳосили зарби қимати миёнаи қувва Fм ва вақти таъсири он t1 баробар аст: S = Fм∙ t1. Импулси қувва бузургии векторӣ ва бо Fм ҳамсамт мебошад. Қимати саҳеҳи импулси қувва дар фосилаи t1 бо интеграли S = муайян карда мешавад. Ҳангоми таҳти таъсири қувваи F ҳаракат кардани нуқтаи моддӣ (материалӣ) миқдори ҳаракати он дар фосилаи t1 ба андозаи импулси қувва S = mvо – mv1 меафзояд (mvо ва mv1 –мувофиқан миқдори ҳаракати нуқта дар аввал ва охири фосилаи t1). Мафҳуми импулси қувва дар механика, аз ҷумла дар назарияи зарба васеъ истифода мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулси қувва |8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:физика]] [[Гурӯҳ:Механика]] [[Гурӯҳ:Бузургиҳои физикӣ]] 9p81ze7nvhk4ep3fgikmmmte9q8a1o8 0 331960 1475946 2026-06-09T08:55:16Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: {{Физмка}} '''Импулси мавҷи садо''' — импулсе (миқдори ҳаракате), ки майдони савтӣ дар ҳаҷми додашуда ба он доро аст. Мафҳуми импулси мавҷи садо барои мавҷе дуруст аст, ки минтақаи ниҳоии фазои дар ягон ҷо бо монеаҳо маҳдуднашударо ишғол мекунад. Зичии импулси ма... 1475946 wikitext text/x-wiki {{Физмка}} '''Импулси мавҷи садо''' — импулсе (миқдори ҳаракате), ки майдони савтӣ дар ҳаҷми додашуда ба он доро аст. Мафҳуми импулси мавҷи садо барои мавҷе дуруст аст, ки минтақаи ниҳоии фазои дар ягон ҷо бо монеаҳо маҳдуднашударо ишғол мекунад. Зичии импулси мавҷи садо (яъне импулси майдон дар воҳиди ҳаҷм) ба j=ρ0v+ρ’v баробар аст, ки ин ҷо ρ0 – зичии муҳити ангезишнаёфта, ρ′ – тағйирёбии зичӣ, ки дар натиҷаи мавҷудияти мавҷи садо ба амал меояд, v – суръати лаппиши зарраҳои муҳит мебошад. Бузургии вектори j бо зичии ҷараёни масса ва самти он ба самти суръати лаппиши зарраҳо яксон аст. Дар ҳолати арзӣ (кӯндаланг) будани мавҷ дар муҳити изотропӣ ρ’=p/c2 (p – фишори савтӣ, c – суръати садо) аст, бино бар он j-ро ба намуди j=ρ0v+q/c2, ки ин ҷо q – зичии ҷараёни энергияи садо мебошад, ифода кардан мумкин аст. импулси мавҷи садои пурра J дар натиҷаи интегронӣ аз рӯи тамоми ҳаҷми импулси мавҷи садо, ки мавҷ ишғол кардааст, ҳисоб карда мешавад: J=∫V jdV=1/c2∫V qdV. Дар асоси қонуни бақои импулси мавҷи садое падидаҳо, ба монанди фишори афканишоти савтӣ, ҷараёнҳои акустикӣ ва ғайра ба вуҷуд меоянд (нигар Акустика). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулси Мавҷи садо |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Физика]] [[Гурӯҳ:Механика]] [[Гурӯҳ:Бузургиҳои физикӣ]] ck8kx6wkemi7n5y7slbhsa3he3mryrz 1475947 1475946 2026-06-09T08:56:15Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475947 wikitext text/x-wiki {{Физика}} '''Импулси мавҷи садо''' — [[Импулс|импулсе]] (миқдори ҳаракате), ки майдони савтӣ дар ҳаҷми додашуда ба он доро аст. Мафҳуми импулси мавҷи садо барои мавҷе дуруст аст, ки минтақаи ниҳоии фазои дар ягон ҷо бо монеаҳо маҳдуднашударо ишғол мекунад. Зичии импулси мавҷи садо (яъне импулси майдон дар воҳиди ҳаҷм) ба j=ρ0v+ρ’v баробар аст, ки ин ҷо ρ0 – зичии муҳити ангезишнаёфта, ρ′ – тағйирёбии зичӣ, ки дар натиҷаи мавҷудияти мавҷи садо ба амал меояд, v – суръати лаппиши зарраҳои муҳит мебошад. Бузургии вектори j бо зичии ҷараёни масса ва самти он ба самти суръати лаппиши зарраҳо яксон аст. Дар ҳолати арзӣ (кӯндаланг) будани мавҷ дар муҳити изотропӣ ρ’=p/c2 (p – фишори савтӣ, c – суръати садо) аст, бино бар он j-ро ба намуди j=ρ0v+q/c2, ки ин ҷо q – зичии ҷараёни энергияи садо мебошад, ифода кардан мумкин аст. импулси мавҷи садои пурра J дар натиҷаи интегронӣ аз рӯи тамоми ҳаҷми импулси мавҷи садо, ки мавҷ ишғол кардааст, ҳисоб карда мешавад: J=∫V jdV=1/c2∫V qdV. Дар асоси қонуни бақои импулси мавҷи садое падидаҳо, ба монанди фишори афканишоти савтӣ, ҷараёнҳои акустикӣ ва ғайра ба вуҷуд меоянд (нигар Акустика). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулси Мавҷи садо |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Физика]] [[Гурӯҳ:Механика]] [[Гурӯҳ:Бузургиҳои физикӣ]] hbtouhcrg2adgkrdteuuudpbgdwzp9k 1475950 1475947 2026-06-09T09:00:12Z VASHGIRD 8035 1475950 wikitext text/x-wiki '''Импулси мавҷи садо''' — [[импулс]]е (миқдори ҳаракате), ки майдони савтӣ дар ҳаҷми додашуда ба он доро аст. Мафҳуми импулси мавҷи садо барои мавҷе дуруст аст, ки минтақаи ниҳоии фазои дар ягон ҷо бо монеаҳо маҳдуднашударо ишғол мекунад. Зичии импулси мавҷи садо (яъне импулси майдон дар воҳиди ҳаҷм) ба j=ρ0v+ρ’v баробар аст, ки ин ҷо ρ0 — зичии муҳити ангезишнаёфта, ρ′ — тағйирёбии зичӣ, ки дар натиҷаи мавҷудияти мавҷи садо ба амал меояд, v — суръати лаппиши зарраҳои муҳит мебошад. Бузургии вектори j бо зичии ҷараёни масса ва самти он ба самти суръати лаппиши зарраҳо яксон аст. Дар ҳолати арзӣ (кӯндаланг) будани мавҷ дар муҳити изотропӣ ρ’=p/c2 (p — фишори савтӣ, c — суръати садо) аст, бино бар он j-ро ба намуди j=ρ0v+q/c2, ки ин ҷо q — зичии ҷараёни энергияи садо мебошад, ифода кардан мумкин аст. импулси мавҷи садои пурра J дар натиҷаи интегронӣ аз рӯи тамоми ҳаҷми импулси мавҷи садо, ки мавҷ ишғол кардааст, ҳисоб карда мешавад: J=∫V jdV=1/c2∫V qdV. Дар асоси қонуни бақои импулси мавҷи садое падидаҳо, ба монанди фишори афканишоти савтӣ, ҷараёнҳои акустикӣ ва ғайра ба вуҷуд меоянд (нигар Акустика). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулси мавҷи садо |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Механика]] [[Гурӯҳ:Бузургиҳои физикӣ]] s7dm0t5xv4mlmkyn0954lr13mjyi287 1475951 1475950 2026-06-09T09:00:25Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Импулси Мавҷи садо]] to [[Импулси мавҷи садо]] 1475950 wikitext text/x-wiki '''Импулси мавҷи садо''' — [[импулс]]е (миқдори ҳаракате), ки майдони савтӣ дар ҳаҷми додашуда ба он доро аст. Мафҳуми импулси мавҷи садо барои мавҷе дуруст аст, ки минтақаи ниҳоии фазои дар ягон ҷо бо монеаҳо маҳдуднашударо ишғол мекунад. Зичии импулси мавҷи садо (яъне импулси майдон дар воҳиди ҳаҷм) ба j=ρ0v+ρ’v баробар аст, ки ин ҷо ρ0 — зичии муҳити ангезишнаёфта, ρ′ — тағйирёбии зичӣ, ки дар натиҷаи мавҷудияти мавҷи садо ба амал меояд, v — суръати лаппиши зарраҳои муҳит мебошад. Бузургии вектори j бо зичии ҷараёни масса ва самти он ба самти суръати лаппиши зарраҳо яксон аст. Дар ҳолати арзӣ (кӯндаланг) будани мавҷ дар муҳити изотропӣ ρ’=p/c2 (p — фишори савтӣ, c — суръати садо) аст, бино бар он j-ро ба намуди j=ρ0v+q/c2, ки ин ҷо q — зичии ҷараёни энергияи садо мебошад, ифода кардан мумкин аст. импулси мавҷи садои пурра J дар натиҷаи интегронӣ аз рӯи тамоми ҳаҷми импулси мавҷи садо, ки мавҷ ишғол кардааст, ҳисоб карда мешавад: J=∫V jdV=1/c2∫V qdV. Дар асоси қонуни бақои импулси мавҷи садое падидаҳо, ба монанди фишори афканишоти савтӣ, ҷараёнҳои акустикӣ ва ғайра ба вуҷуд меоянд (нигар Акустика). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулси мавҷи садо |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Механика]] [[Гурӯҳ:Бузургиҳои физикӣ]] s7dm0t5xv4mlmkyn0954lr13mjyi287 0 331961 1475952 2026-06-09T09:00:25Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Импулси Мавҷи садо]] to [[Импулси мавҷи садо]] 1475952 wikitext text/x-wiki #равона [[Импулси мавҷи садо]] 0gp6lwobfsipekmcxivpli7iyswcgn8 0 331962 1475953 2026-06-09T09:06:48Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: '''Импулси майдони электромагнитӣ''' — тавсифи динамикии [[майдони электромагнитӣ]]: миқдори ҳаракате, ки майдон дар воҳиди ҳаҷм ба он соҳиб мешавад. Ҷисмҳои ба майдони электромагнитӣ воридкардашуда зери таъсири қувваҳои механикие мемонанд, ки он ба фурӯбурд... 1475953 wikitext text/x-wiki '''Импулси майдони электромагнитӣ''' — тавсифи динамикии [[майдони электромагнитӣ]]: миқдори ҳаракате, ки майдон дар воҳиди ҳаҷм ба он соҳиб мешавад. Ҷисмҳои ба майдони электромагнитӣ воридкардашуда зери таъсири қувваҳои механикие мемонанд, ки он ба фурӯбурди мавҷҳои электроманитӣ ё тағйири самти паҳншавии онҳо (инъикос, пароканиш, шикаст) вобаста мебошад. Вақте ки ҷисм мавҷҳои электромагнитӣ, аз ҷумла рӯшноӣ меафканад, импулси ҷисм тағйир меёбад. Импулси системаи сарбастаи моддӣ дар натиҷаи афканиш, фурӯбурд ё инъикоси мавҷҳои электромагнитӣ тағйир намеёбад (дар асоси қонуни бақои импулси пурраи система), аз ин ҷо бармеояд, ки мавҷи электромагнитӣ низ дорои импулс аст. Мавҷудияти И. м. э.-ро бори нахуст дар таҷриба ҳангоми андозагирии фишори рӯшноӣ [[Пётр Лебедев|П. Н. Лебедев]] ошкор кардааст (1899–1901). Тибқи [[муодилаҳои Максвелл]], И. м. э. дар фазо бо зичии ҳаҷмии '''g''' = (1/c²) ['''EH'''] дар системаи СИ, '''g''' = (1/4πc)['''EH'''] дар системаи воҳидҳои СГС тақсим шудааст. Ин ҷо ['''EH'''] – ҳосили зарби вектории шиддати майдони электрӣ '''E''' ва магнитӣ '''H''', c – суръати рӯшноӣ. Ҳамин тариқ, вектори зичии И. м. э. '''g''' ба '''E''' ва '''H''' амудӣ буда, самташ ба самти ҳаракати пармача, ки дастааш аз '''E''' ба '''H''' чарх мезанад, яксон аст. Дар назарияи квантии майдони электромагнитӣ ([[электродинамикаи квантӣ]]) квантҳои майдони мазкур – фотонҳо ҳомилони энергия ва импулс мебошанд. Фотони басомадаш ''ν'' дорои энергияи ''hν'' ва импулси ''hν/c'' аст (''h'' – собитаи Планк). Мавҷудияти импулс дар фотон дар бисёр падидаҳо зуҳур меёбад, мас., мубодилаи импулсҳо байни майдони электромагнитӣ ва зарраи ба таври электрӣ заряднок (барқанок) дар [[падидаи Комптон]]''.'' == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулси майдони электромагнитӣ |8|муаллиф= }} 1jiioxgkkympfm6s7wszsyvgbfulhrn 1475954 1475953 2026-06-09T09:08:32Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475954 wikitext text/x-wiki '''Импулси майдони электромагнитӣ''' — тавсифи динамикии [[майдони электромагнитӣ]]: миқдори ҳаракате, ки майдон дар воҳиди ҳаҷм ба он соҳиб мешавад. Ҷисмҳои ба майдони электромагнитӣ воридкардашуда зери таъсири қувваҳои механикие мемонанд, ки он ба фурӯбурди мавҷҳои электроманитӣ ё тағйири самти паҳншавии онҳо (инъикос, пароканиш, шикаст) вобаста мебошад. Вақте ки ҷисм мавҷҳои электромагнитӣ, аз ҷумла рӯшноӣ меафканад, импулси ҷисм тағйир меёбад. Импулси системаи сарбастаи моддӣ дар натиҷаи афканиш, фурӯбурд ё инъикоси мавҷҳои электромагнитӣ тағйир намеёбад (дар асоси қонуни бақои импулси пурраи система), аз ин ҷо бармеояд, ки мавҷи электромагнитӣ низ дорои импулс аст. Мавҷудияти И. м. э.-ро бори нахуст дар таҷриба ҳангоми андозагирии фишори рӯшноӣ [[Пётр Лебедев|П. Н. Лебедев]] ошкор кардааст (1899–1901). Тибқи [[муодилаҳои Максвелл]], И. м. э. дар фазо бо зичии ҳаҷмии '''g''' = (1/c²) ['''EH'''] дар системаи СИ, '''g''' = (1/4πc)['''EH'''] дар системаи воҳидҳои СГС тақсим шудааст. Ин ҷо ['''EH'''] – ҳосили зарби вектории шиддати майдони электрӣ '''E''' ва магнитӣ '''H''', c – суръати рӯшноӣ. Ҳамин тариқ, вектори зичии И. м. э. '''g''' ба '''E''' ва '''H''' амудӣ буда, самташ ба самти ҳаракати пармача, ки дастааш аз '''E''' ба '''H''' чарх мезанад, яксон аст. Дар назарияи квантии майдони электромагнитӣ ([[электродинамикаи квантӣ]]) квантҳои майдони мазкур – фотонҳо ҳомилони энергия ва импулс мебошанд. Фотони басомадаш ''ν'' дорои энергияи ''hν'' ва импулси ''hν/c'' аст (''h'' – собитаи Планк). Мавҷудияти импулс дар фотон дар бисёр падидаҳо зуҳур меёбад, мас., мубодилаи импулсҳо байни майдони электромагнитӣ ва зарраи ба таври электрӣ заряднок (барқанок) дар [[падидаи Комптон]]''.'' == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулси майдони электромагнитӣ |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Шуоъҳои электромагнитӣ]] s68k3izcnzy1u27bb1wtq4tdm86l1h7 1475965 1475954 2026-06-09T09:35:20Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475965 wikitext text/x-wiki '''Импулси майдони электромагнитӣ''' тавсифи динамикии майдони электромагнитӣ: миқдори ҳаракате, ки майдон дар воҳиди ҳаҷм ба он соҳиб мешавад. Ҷисмҳои ба майдони электромагнитӣ воридкардашуда зери таъсири қувваҳои механикие мемонанд, ки он ба фурӯбурди мавҷҳои электроманитӣ ё тағйири самти паҳншавии онҳо (инъикос, пароканиш, шикаст) вобаста мебошад. Вақте ки ҷисм мавҷҳои электромагнитӣ, аз ҷумла рӯшноӣ меафканад, импулси ҷисм тағйир меёбад. Импулси системаи сарбастаи моддӣ дар натиҷаи афканиш, фурӯбурд ё инъикоси мавҷҳои электромагнитӣ тағйир намеёбад (дар асоси қонуни бақои импулси пурраи система), аз ин ҷо бармеояд, ки мавҷи электромагнитӣ низ дорои импулс аст. Мавҷудияти импулси майдони электромагнитӣро бори нахуст дар таҷриба ҳангоми андозагирии фишори рӯшноӣ П. Н. ''Лебедев'' ошкор кардааст (1899–1901). Тибқи ''муодилаҳои Максвелл'', И. м. э. дар фазо бо зичии ҳаҷмии '''g''' = (1/c²) ['''EH'''] дар системаи СИ, '''g''' = (1/4πc)['''EH'''] дар системаи воҳидҳои СГС тақсим шудааст. Ин ҷо ['''EH'''] – ҳосили зарби вектории шиддати майдони электрӣ '''E''' ва магнитӣ '''H''', c – суръати рӯшноӣ. Ҳамин тариқ, вектори зичии импулси майдони электромагнитӣ '''g''' ба '''E''' ва '''H''' амудӣ буда, самташ ба самти ҳаракати пармача, ки дастааш аз '''E''' ба '''H''' чарх мезанад, яксон аст. Дар назарияи квантии майдони электромагнитӣ (''электродинамикаи квантӣ'') квантҳои майдони мазкур – фотонҳо ҳомилони энергия ва импулс мебошанд. Фотони басомадаш ''ν'' дорои энергияи ''hν'' ва импулси ''hν/c'' аст (''h'' – собитаи Планк). Мавҷудияти импулс дар фотон дар бисёр падидаҳо зуҳур меёбад, мас., мубодилаи импулсҳо байни майдони электромагнитӣ ва зарраи ба таври электрӣ заряднок (барқанок) дар ''падидаи Комптон.'' == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулси майдони электромагнитӣ |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Шуоъҳои электромагнитӣ]] 7echzc6pt5hh1b8rck0q6v17od3ktv4 1475966 1475965 2026-06-09T09:36:32Z Rabboni Hakimzoda 123692 1475966 wikitext text/x-wiki '''Импулси майдони электромагнитӣ''' тавсифи динамикии майдони электромагнитӣ: миқдори ҳаракате, ки майдон дар воҳиди ҳаҷм ба он соҳиб мешавад. Ҷисмҳои ба майдони электромагнитӣ воридкардашуда зери таъсири қувваҳои механикие мемонанд, ки он ба фурӯбурди мавҷҳои электроманитӣ ё тағйири самти паҳншавии онҳо (инъикос, пароканиш, шикаст) вобаста мебошад. Вақте ки ҷисм мавҷҳои электромагнитӣ, аз ҷумла рӯшноӣ меафканад, импулси ҷисм тағйир меёбад. Импулси системаи сарбастаи моддӣ дар натиҷаи афканиш, фурӯбурд ё инъикоси мавҷҳои электромагнитӣ тағйир намеёбад (дар асоси қонуни бақои импулси пурраи система), аз ин ҷо бармеояд, ки мавҷи электромагнитӣ низ дорои импулс аст. Мавҷудияти импулси майдони электромагнитӣро бори нахуст дар таҷриба ҳангоми андозагирии фишори рӯшноӣ [[П. Н. Лебедев|П. Н. ''Лебедев'']] ошкор кардааст (1899–1901). Тибқи ''[[муодилаҳои Максвелл]]'', импулси майдони электромагнитӣ дар фазо бо зичии ҳаҷмии '''g''' = (1/c²) ['''EH'''] дар системаи СИ, '''g''' = (1/4πc)['''EH'''] дар системаи воҳидҳои СГС тақсим шудааст. Ин ҷо ['''EH'''] – ҳосили зарби вектории шиддати майдони электрӣ '''E''' ва магнитӣ '''H''', c – суръати рӯшноӣ. Ҳамин тариқ, вектори зичии импулси майдони электромагнитӣ '''g''' ба '''E''' ва '''H''' амудӣ буда, самташ ба самти ҳаракати пармача, ки дастааш аз '''E''' ба '''H''' чарх мезанад, яксон аст. Дар назарияи квантии майдони электромагнитӣ (''[[электродинамикаи квантӣ]]'') квантҳои майдони мазкур – фотонҳо ҳомилони энергия ва импулс мебошанд. Фотони басомадаш ''ν'' дорои энергияи ''hν'' ва импулси ''hν/c'' аст (''h'' – собитаи Планк). Мавҷудияти импулс дар фотон дар бисёр падидаҳо зуҳур меёбад, мас., мубодилаи импулсҳо байни майдони электромагнитӣ ва зарраи ба таври электрӣ заряднок (барқанок) дар ''[[падидаи Комптон.]]'' == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Импулси майдони электромагнитӣ |8|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Шуоъҳои электромагнитӣ]] 6r28szgponat14nd6m73rt3i8fb9j5w 10 331963 1475970 2026-06-09T09:47:25Z VASHGIRD 8035 Саҳифаи нав: [[Забони юнонии миёна|юн.-миёна]] <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">{{lang-old|gkm|{{{1}}}}}</span><noinclude> {{doc|lang/doc}} </noinclude> 1475970 wikitext text/x-wiki [[Забони юнонии миёна|юн.-миёна]] <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">{{lang-old|gkm|{{{1}}}}}</span><noinclude> {{doc|lang/doc}} </noinclude> ss0xmb3fv4tfpsc5jebw121yrqtnukn 10 331964 1475971 2026-06-09T09:48:16Z VASHGIRD 8035 Саҳифаи нав: <span lang="{{{1}}}" xml:lang="{{{1}}}">{{{2}}}</span><noinclude>{{doc}}</noinclude> 1475971 wikitext text/x-wiki <span lang="{{{1}}}" xml:lang="{{{1}}}">{{{2}}}</span><noinclude>{{doc}}</noinclude> 1kdcysnzt3z92oqu23nn2o3i49l60dc 14 331965 1475974 2026-06-09T09:50:40Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Осиё]] to [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳиҳои Осиё]] 1475974 wikitext text/x-wiki #равона [[:Гурӯҳ:Шоҳаншоҳиҳои Осиё]] cpns06h169kmani6iwh4a2nspz221bk 14 331966 1476001 2026-06-09T10:36:16Z Navruzov Abdulmalik 57291 Саҳифаи нав: [[Гурӯҳ:Тарзи ҳаёти солим]] 1476001 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Тарзи ҳаёти солим]] czaws591ra0jte153cvt65es81no1jc 0 331967 1476011 2026-06-09T11:02:07Z Navruzov Abdulmalik 57291 Саҳифаи нав: [[акс:Beat The Bridge Barefoot Runner.JPG|thumb|Давидани пойи бараҳна дар роҳи мунфарш]] '''Давидан бо пойи бараҳна''', ё «'''давидани табиӣ'''» — ин давидан бидуни пойафзор аст. Бо дарназардошти хусусиятҳои техникаи давидан ва таъсир ба пойҳо, ба ин мафҳум давидан дар пойафзори мин... 1476011 wikitext text/x-wiki [[акс:Beat The Bridge Barefoot Runner.JPG|thumb|Давидани пойи бараҳна дар роҳи мунфарш]] '''Давидан бо пойи бараҳна''', ё «'''давидани табиӣ'''» — ин давидан бидуни пойафзор аст. Бо дарназардошти хусусиятҳои техникаи давидан ва таъсир ба пойҳо, ба ин мафҳум давидан дар пойафзори минималистӣ ё пойафзори мувофиқ ба пойи бараҳна низ дохил мешавад. Дар тӯли таърихи инсоният, давидан бо пойи бараҳна роҳи табиии эволютсия ва қисми муҳими фарҳанг буд ва чунин халқҳо, ба монанди [[Тараумара]] дар Мексика, онро то имрӯз амалӣ мекунанд. Давидан бо пойи бараҳна дар нимаи дуюми асри XX, вақте ки давандагони машҳури олимпӣ, аз қабили [[Абебе Бикила]], [[Брюс Таллох]] ва [[w:en: Zola Budd|Золя Бадд]] масофаҳоро бо пойи бараҳна давиданд, маъмул шуд. Таҳқиқоти илмӣ оид ба амалияи давидан бо пойи бараҳна ба консенсуси дақиқ дар бораи он ки оё фоидаи давидан бо пойи бараҳна аз хатарҳои эҳтимолии он зиёдтар аст ё на, нарасидаанд. Аз ин рӯ, ибораи «агар шумо [[Диабети қанд|диабет]] дошта бошед, шикастагӣ ва мушкилоти гардиши хуни узвҳои поёнӣ дошта бошед, бо духтур маслиҳат кунед» дар ҳама гуна дастурамалҳо ба таври асоснок мавҷуд аст. Дар ҳоле ки пойафзор пойҳоро аз буридан, зарба хӯрдан ва обу ҳаво муҳофизат мекунад, ҷонибдорони давидан бо пойи бараҳна изҳор медоранд, ки давидан бо пойи бараҳна барои пойҳо солимтар аст, — хатари пайдоиши ҷароҳатҳои музмин аз бархӯрди зарбаи пошна бо замин кам мешавад. Барои муттаҳид кардани бартариҳои давидан бо пойи бараҳна ва дар пойафзор, намудҳои гуногуни пойафзори мувофиқ ба пойи бараҳна мавҷуданд, аз ҷумла бо кафи борик ва чандир, ба монанди мокасинҳои анъанавӣ ва [[w:en:Huarache (running shoe)|сандалҳои хуараче]], инчунин вариантҳои муосир, ба монанди Feelmax, Vibram FiveFingers ва Vivobarefoot. == Таърих == [[акс:Statue of Pheidippides along the Marathon Road.jpg|thumb|left|Муҷассамаи Фидиппид]] Дар тӯли қисми зиёди таърихи инсоният давидан бо пойи бараҳна ё дар пойафзори дорои кафи борик, ба монанди мокасинҳо, вуҷуд дошт. Ин амалия имрӯз низ дар Кения ва дар қисмати шимолии Мексика дар байни қабилаи тараумара идома дорад <ref>Christopher McDougall, [http://www.boston.com/bostonglobe/magazine/articles/2009/04/19/what_ruins_running/ What Ruins Running], Boston Globe, 19.04.2009.</ref>. Таърихчиён бар ин назаранд, ки давандагони Юнони Қадим бо пойи бараҳна медавиданд. Тибқи ривоят, [[Фидиппид]], аввалин марафончӣ, аз Афина то Спарта дар камтар аз 36 соат давид. Пас аз [[Марафонская битва|ҷанги Марафон]] ӯ гуфт, ки мустақиман аз майдони ҷанг ба Афина омад, то ба афиниҳо дар бораи ғалаба бар Форс хабар диҳад. Давидани муосири бо пойи бараҳна соли 1960 маълум шуд, вақте ки [[Абебе Бикила]] аз [[Эфиопия|Эфиопия]] марафони олимпиро дар Рим бо пойи бараҳна бурд, зеро муайян кард, ки [[Адидас]], таъминкунандаи олимпии пойафзор, пойафзори андозааш мувофиқро надорад. Ӯ пойафзоре гирифт, ки хеле хурд буд, аз ин рӯ тасмим гирифт, ки танҳо бо пойи бараҳна давад. Дар ин ҳолат, Бикила пеш аз Олимпиада машқ мекард, ки бо пойи бараҳна давад. Ӯ инро идома дод ва унвони олимпии худро чор сол баъд дар Токио, аллакай дар пойафзор ва бо гузоштани рекорди нави ҷаҳонӣ ҳимоя кард. Давандаи бритониёӣ Брюс Таллох дар бисёр мусобиқаҳо дар солҳои 1960-ум бо пойи бараҳна ширкат кард ва медали тиллоро дар масофаи 5000 м дар чемпионати Аврупо дар соли 1962 ба даст овард. Дар солҳои 1970-ум [[w:en:Shivnath Singh|Шивнат Сингҳ]], яке аз бузургтарин давандагони [[Ҳиндустон]] дар масофаҳои дур, бо он машҳур буд, ки ҳамеша бо пойи бараҳна ва бо лента дар по медавид. Дар солҳои 1980-ум давандаи африқоии ҷанубӣ, [[w:en: Zola Budd|Золя Бадд]], ҳам дар тамринҳо ва ҳам дар мусобиқаҳо бо пойи бараҳна медавид. Вай дар 1985 ва 1986 чемпионатҳои ҷаҳон оид ба кросс ғолиб омад ва дар Бозиҳои олимпии соли 1984 дар Лос-Анҷелес иштирок кард. Давандаи кениягӣ Тегла Лорупе дар синни ҳафтсолагӣ ҳар рӯз 10 км (6,2 мил) бо пойи бараҳна ба мактаб ва баргашта медавид. Вай дар мусобиқаҳо дар мактаб худро хуб нишон дод ва дар соли 1988 мусобиқаҳои бонуфузи кросс-ро бо пойи бараҳна бурд. Вай давиданро, ҳам бо пойи бараҳна ва ҳам бо пойафзор, дар якчанд мусобиқаҳои байналмилалӣ, марафонҳо ва ниммарафонҳо идома дод. Вай дар Бозиҳои ҳусни тафоҳум дар масофаи 10 000 метр бо пойи бараҳна ғолиб омад ва аввалин зани африқоӣ буд, ки Марафони Ню-Йорк-ро дар соли 1994 ва боз дар соли 1998 бурд. Дар оғози асри XXI давидан бо пойи бараҳна дар оммавигардонӣ такони сахт гирифт. Ташкилкунандагони Марафони Ню-Йорк-и соли 2010 афзоиши шумораи давандагони бо пойи бараҳнаро, ки дар чорабинӣ иштирок мекарданд, мушоҳида карданд. Маъруфияти он пас аз нашри китоби Кристофер Макдугалл дар соли 2009 «''Таваллудшуда барои давидан''» мушоҳида мешавад. Дар Иёлоти Муттаҳида дар моҳи ноябри соли 2009 ҳамчун клуби миллӣ «''Ҷамъияти дави бо пойи бараҳна''» ({{lang-en|Barefoot Runners Society}}) таъсис ёфт. То моҳи ноябри соли 2010, созмон дар бораи 1345 узв изҳор дошт, ки ин тақрибан ду баробар зиёдтар аз 680 узве мебошад, ки ҳангоми таъсис буданд. Як давандаи бо пойи бараҳна, [[w:en:Rick Roeber|Рик Рубер]], аз соли 2003 бо пойи бараҳна медавид ва беш аз 50 марафон, 2 ультрамарафон ба масофаи 40 мил, дар маҷмӯъ беш аз 17 000 мил (27 359 км) — ҳамаро бо пойи бараҳна давидааст. == Саломатӣ ва оқибатҳои тиббӣ == Аз нимаи дуюми асри XX баҳсҳои зиёди илмӣ ва тиббӣ дар бораи фоида ва зарари давидан бо пойи бараҳна вуҷуд доштанд. Солҳои 1970-ум, бахусус дар кишварҳои ғарбӣ, таваҷҷӯҳи нав ба дави сабук дида шуд. Он вақт пойафзори муосири давидан таҳия ва ба фурӯш бароварда шуд. Аз он вақт инҷониб, пойафзори давидан аксар вақт барои афзоиши шумораи ҷароҳатҳо айбдор карда мешавад ва бисёре аз давандагон барои раҳоӣ аз ҷароҳатҳои музмин ба давидан бо пойи бараҳна гузаштанд. [[w:en:American Podiatric Medical Association|Ассотсиатсияи тиббии подиатрии Амрико]] давандагони эҳтимолии бо пойи бараҳнаро ҳушдор дода, изҳор медорад, ки то ҳол таҳқиқоти кофӣ мавҷуд нест ва одамон бояд бо ортопеде, ки дар соҳаи тибби варзишӣ таҷрибаи зиёд дорад, маслиҳат кунанд, то дар бораи ҳама ҷиҳатҳои давидани худ қарори асоснок қабул кунанд. Одамони гирифтори диабет ё дигарон, ки аз ҳиссиёти пойҳо шикоят доранд, дар хатари бештари гирифтор шудан ба ҷароҳат қарор доранд ва ба онҳо маслиҳат дода намешавад, ки бо пойи бараҳна даванд. Сохтори по ва қисми поёнии пои инсон зарбаи бархӯрдро хеле самаранок фурӯ мебарад ва энергияи афтиданро ба ҳаракати пешраванда тавассути механизми чандири камони табиии тагӣ табдил медиҳад. Таҳлили навори видеоии сусткардашудаи ҳаракати пойҳои давандагон фарқиятҳои ҳайратангезро байни давандагони одаткарда ба пойафзор ва давандагони бо пойи бараҳна нишон медиҳад. Пойи давандаи бо пойафзор одатан бо зарбаи аввалияи пошна ба замин мерасад,<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=wuBLkKnNKm4 Диаграммаи сарборӣ ҳангоми давидан бо қадами пошна] (Бойгонӣ [https://web.archive.org/web/20140611110100/http://www.youtube.com/watch?v=wuBLkKnNKm4 аз 2014-06-11]).</ref>дар ҳоле ки пойи давандаи бо пойи бараҳна бо роҳ бештар бо болишти тагӣ ба таври чандир тамос мегирад.<ref> [https://www.youtube.com/watch?v=r6YhVN_YIUk Диаграммаи сарборӣ ҳангоми давидани табиӣ бо пойи бараҳна], YouTube, 18.12.2013. (Бойгонӣ: [https://web.archive.org/web/20140105093300/http://www.youtube.com/watch?v=r6YhVN_YIUk 05.01.2014])</ref> Ғайр аз ин, истгоҳи по дар роҳ кӯтоҳтар ва басомади қадамҳо баландтар аст. Ҳангоми назар кардан ба фаъолияти мушакҳо (электромиография), таҳқиқотҳо фаъолшавии баланди пешакии мушакҳои хамкунандаи таги поро ҳангоми бо пойи бараҳна давидан нишон доданд. Ин дастгоҳи такягоҳу ҳаракатро ба тамос бо замин омода мекунад, фаъолияти мушакҳо то тамос аз зарбаи интизорӣ вобаста аст. Сарбории зарбаро дар ин ҳолат мушакҳо ва пайвандҳои по, қисми поёнии по ва рон ба ӯҳда мегиранд. Ва ин аллакай чизи дигар аст: агар буғумҳо аз зарбаҳо осеб бинанд, мушакҳо ва пайвандҳо (бо шарти тадриҷан зиёд кардани сарборӣ) танҳо тамрин мекунанд ва мустаҳкамтар мешаванд. Чунин қадами мулоим имкон медиҳад, ки аз зарбаи хеле дарднок ва вазнин, ки ба ду-се вазни бадан баробар аст, канорагирӣ шавад. «Одамоне, ки ҳангоми давидан пойафзор намепӯшанд, бо замин тамоси комилан дигар доранд», — гуфт Даниэл Э. Либерман, профессори биологияи эволютсионии инсон дар [[Донишгоҳи Ҳарвард|Донишгоҳи Ҳарвард]] ва ҳаммуаллифи коре, ки дар маҷаллаи Nature нашр шудааст. «Ҳангоми қадам гузоштан ба миёна ё қисми пеши тагӣ, давандаи бо пойи бараҳна қариб ҳеҷ гуна таъсири зарбаро эҳсос намекунад».<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=7jrnj-7YKZE |title=Даниэл Э. Либерман бо таҳлили видеои сусткардашуда |access-date=2013-12-18 |archive-date=2014-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118100735/http://www.youtube.com/watch?v=7jrnj-7YKZE |url-status=live}}</ref> Духтурон дар ИМА дар бораи зиёд шудани шумораи ҷароҳатҳои мушакҳои говпоя, [[пайванди Ахилл]] ва шикастагии устухонҳои кафи по хабар медиҳанд, ки онҳо онро ба давандагони бо пойи бараҳна нисбат медиҳанд, ки кӯшиш мекунанд хеле зуд оғоз кунанд, бидуни тамринҳои зарурӣ. Пойафзори варзишӣ низ ҳамчун сабаби эҳтимолии бисёр ҷароҳатҳо баррасӣ шудааст. Як таҳқиқоти соли 1991 нишон дод, ки соҳибони пойафзори гаронбаҳои варзишӣ, ки дорои хусусиятҳои махсус ба монанди амортизатори иловагӣ буданд, нисбат ба давандагоне, ки дар пойафзори арзон медавиданд, ба таври назаррас бештар осеб дидаанд. Ғайр аз ин, муайян карда шуд, ки давидан дар пойафзори одӣ сарбориро ба буғумҳои зону то 38% зиёд мекунад. Пойафзори нодуруст интихобшуда инчунин метавонад ба ҷароҳатҳо оварда расонад, ба монанди гематомаи зери нохун — лахтаи хун дар зери нохуни ангушти по. == Техникаи давидан бо пойи бараҳна == Ягона давандагоне, ки техникаи табиии давиданро нигоҳ доштаанд, варзишгарони африқоӣ мебошанд, ки ҳеҷ гоҳ пойафзор напӯшидаанд. Ба дигарон, ки ба пошна бо амортизатсия одат кардаанд, тавсия дода мешавад, ки фавран аз фуруд омадан ба пошна ҳангоми давидан худдорӣ кунанд. Оҳиста-оҳиста ва дар замини мулоим, регҳои соҳил, алаф давиданро оғоз кунед. Мушакҳои говпоя, ба таври пурра пайванди Ахилл ба кор медароянд. Ин раванд метавонад мисли ҳама гуна тамрин хеле дарднок бошад ва эҳтиёткориро талаб мекунад. Масалан, ҳангоми харидани пойафзори баъзе ширкатҳо харидор инчунин тавсияҳо оид ба азхудкунии бехатари техникаи навро (дар асл кӯҳна) мегирад.<ref>{{Cite web |url=http://www.paljasjalkakengat.net/paljasjalkajuoksu-perusteet/ |title=Асосҳои давидан барои шурӯъкунандагон (фин.) |access-date=2014-04-28 |archive-date=2014-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429123615/http://www.paljasjalkakengat.net/paljasjalkajuoksu-perusteet/ |url-status=live}}</ref> Дар байни дигар чизҳо дар ин курсҳо инҳо мавҷуданд: Қоидаи 10% — агар одат дошта бошед, ки дар як рӯз 4-9 км давед, бо 400-900 м дар пойафзори мувофиқ ба пойи бараҳна оғоз кунед ва масофаро дар як ҳафта 10% зиёд кунед. Пас аз фуруд омадан ба болишти тагӣ, ба шурӯъкунандагон лозим аст, ки пошнаро низ ба замин фароранд, — давидан танҳо дар нӯги панҷаҳо пайванди Ахиллро аз ҳад зиёд сарборӣ мекунад. Барои асфальт ин маслиҳатро бояд бо эҳтиёт қабул кард. Пойҳо ҳеҷ гоҳ пурра рост нестанд — ин ба таври худкор фуруди дурустро таъмин мекунад, яъне на ба пошна. Ҳаракати пойҳо ба чархиши педальҳо монанд аст, бадан худ пайваста ба пеш меафтад, қувваҳо барои тела додан ба пеш-боло сарф намешаванд. Пойҳо ба замин рост дар зери маркази вазнинии даванда мерасанд, на дар ҳеҷ сурат пеш аз он. Қадамҳо ба таври назаррас кӯтоҳтаранд, аммо темпи онҳо тезтар аст — бо пойи бараҳна тақрибан 180 қадам дар як дақиқа.<ref name="McDougall_Boston_Globe">{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=uFiOSEx90QQ |title=Асосҳо барои шурӯъкунандагон |access-date=2017-10-02 |archive-date=2017-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407070502/https://www.youtube.com/watch?v=uFiOSEx90QQ |url-status=live}}</ref> Одат кардан якчанд моҳ давом мекунад, суръат бахшидан ба раванди табиӣ хатарнок аст, метавон ҷароҳат гирифт. == Пойафзори минималистӣ == [[акс:FiveFingers Bikila top view 2.jpg|thumb|left|Vibram FiveFingers]] Алтернатива мавҷуд аст — бо пойи бараҳна рафтан, аммо пӯшидани пойафзори борик бо амортизатсияи ҳадди ақал. Ин чизест, ки одамон дар тӯли ҳазорҳо сол то солҳои 1980-ум мепӯшиданд, вақте ки «пойафзори муосири давидан» ихтироъ карда шуд. Баъзе истеҳсолкунандагони муосири пойафзор ба наздикӣ пойафзореро таҳия кардаанд, то роҳ рафтан бо пойи бараҳнаро тақлид кунанд, чандирии оптималӣ ва роҳ рафтани табииро дастгирӣ кунанд, инчунин дараҷаи муайяни муҳофизатро таъмин кунанд. Ҳадафи ин ихтироот ба таври дақиқтар ислоҳ кардани услуби давидан аст. == Ҳамчунин нигаред == [[Роҳ рафтан бо пойи бараҳна]] == Пайвандҳо == {{эзоҳ}} [[гурӯҳ:Давидан|*]] [[гурӯҳ:Тарзи ҳаёти солим]] qyztwgve5rrt1jvxs52hmqvw4xkuwo3