Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 6254 1476176 1256056 2026-06-10T14:07:42Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1476176 wikitext text/x-wiki {{Шаҳр |Номи тоҷикӣ=Фирӯзобод |Номи аслӣ=فیروزآباد |Акс= |Кишвар=[[Эрон]] |Вилоят=[[Устони Форс]] |Аҳолӣ=69,157 ([[2006]]) }} '''Фирӯзобод''' ({{забон-фа|فیروزآباد}}) — шаҳрест дар [[Устони Форс]]и [[Эрон]]. Шумораи аҳолии ин шаҳр дар саршумории соли 1996, 50,051 тан ва дар соли 2006, 69,157 тан будааст. == Нигаред низ == * [[Қасри Ардашер Бобакон]] * [[Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)]] ==Сарчашмаҳо== *[https://archive.is/20121205085101/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-106&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=x Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон] {{Шаҳрҳои устони Фарс}} {{Эрон-ҷуғ-нопурра}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Форс]] [[Гурӯҳ:Маҳаллаҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]] 9x75yrjz1c5keel6r4glriw3fsr5j2r 0 8577 1476168 1475332 2026-06-10T13:05:18Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1476168 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Судон |Номи аслӣ = جمهورية السودان / Jumhūriyyat as-Sūdān |Парчам = Flag of Sudan.svg |Нишон = Emblem of Sudan.svg |Дар харита = Sudan (orthographic projection) highlighted.svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]], [[Забони англисӣ|инглисӣ]] |Сана/Санаҳои истиқлол = [[1 январ]]и [[1956]] (аз [[Британияи Кабир]] ва [[Миср]]) |Пойтахт = [[Хартум]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Хартум]], [[Омдурман]], [[Нялам]], [[Порт-Судон]] |Шакли идора = ҷумҳурии гузариш (низоми ҳарбӣ дар вазъи ҷанг) |Вазифаи роҳбар 1 = Раиси Шӯрои гузариш |Роҳбар 1 = Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир (вокант) |Роҳбар 2 = — |Ҷой аз рӯи масоҳат = 15 |Масоҳат = 1 886 068 км² |Фоизи об = 2,2 |Аҳолӣ = ≈48 109 006 |Соли баҳо = 2023 |Зичии аҳолӣ = ≈25 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈51 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈1 070 доллар |ШРИ = 0,51 (паст) |Воҳиди пул = [[фунти Судон|фунт]] |Домен = [[.sd]] |Коди телефон = +249 |Минтақаи замонӣ = UTC+2 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Судон''' (ба арабӣ: ''السودان''; расман '''Ҷумҳурии Судон''', ''Jumhūriyyat as-Sūdān'') — давлат дар шимолу шарқи [[Африқо]], сеюм бузургтарин кишвари қитъа (пас аз [[Алҷазоир]] ва [[Ҷумҳурии Демократии Конго|ҶД Конго]]) бо масоҳати ≈1 886 068 километри мураббаъ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Sudan Sudan] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Миср]], [[Либиё]], [[Чод]], [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ — лозим]], [[Сурадоруни Ҷанубӣ|Судони Ҷанубӣ]], [[Эфиопия]] ва [[Эритреа]] ҳамсарҳад буда, ба [[Баҳри Сурх]] баромад дорад. Пойтахт [[Хартум]], аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар, забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Sudan] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210111020040/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ |date=2021-01-11 }} — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Судони имрӯза маҳди тамаддунҳои қадима — '''Нубия''' (ҳазораи III то милод) ва '''Подшоҳии Куш''' (асрҳои X то милод то IV мелодӣ) — буд. Подшоҳии Куш бо пойтахтҳояш Напата ва баъдан '''Маруа''' дар ҳавзаи Нил шукуфт; шоҳони он соли 727 то милод [[Миср]]ро забт карданд ва сулолаи XXV-ии фиръавнҳои сиёҳпӯсти Мисрро бунёд карданд. Дар Маруа аҳромҳои зиёда аз 200 шоҳону маликаҳои Куш сохта шудаанд, ки соли 2011 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО ворид шуданд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои VI–XV мелодӣ дар Нубияи имрӯза се подшоҳии масеҳии Нобатия, Макуриа ва Алодия мавҷуд буданд; соли 1504 султанати исломии '''Сеннар''' (султанати Фунҷ) бо пойтахти [[Сеннар]] таъсис ёфт ва то соли 1821 ҳукмронӣ кард. Дар ҳамин давра дар Дарфур султанати Фор бо пойтахти [[Эл-Фошир]] ҳукмронӣ кард. Соли 1820–1821 валии Миср Муҳаммад Алӣ-пошо Судонро забт кард ва шаҳри [[Хартум]]ро ба ҳайси пойтахти маъмурӣ бунёд кард. Соли 1881 шайх '''Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ''' [[ҷиҳод]]и худро эълон кард ва соли 1885 пас аз ҳисори дарози Хартум артиши англо-мисрии генерали машҳур Чарлз Ҷорҷ Гордонро шикаст дод ('''давлати Маҳдиа''' 1885–1898).<ref name="cia" /> Соли 1898 британиҳо бо роҳбарии Ҳерберт Китченер дар [[Омдурман|ҷанги Омдурман]] маҳдитоҳоро шикаст дод ва Судон ба '''кондоминиуми англо-мисрии Судон''' (1899–1956) табдил ёфт. 1 январи 1956 Судон истиқлоли худро эълон кард. Аз он замон кишвар бо ду ҷанги тӯлонии шаҳрвандӣ (1955–1972, 1983–2005) ва раванди ҷудошавии Судони Ҷанубӣ (9 июли 2011) рӯ ба рӯ шуд, ки боиси гум кардани зиёда аз 75% захираҳои нафти кишвар гардид. Соли 2003 низоъи Дарфур, ки муноқишаи бузурги башарӣ ҳисобида мешавад, оғоз шуд. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон ва Қувваҳои Дастгирии Тез ҷанги шаҳрвандии нав давом дорад. == Ҷуғрофия ва иқлим == Судон дар шимолу шарқи Африқо воқеъ буда, аз шимол ба [[Миср]], аз шарқ ба [[Эритреа]] ва [[Эфиопия]] ва [[Баҳри Сурх]], аз ҷануб ба [[Судони Ҷанубӣ]], аз ғарб ба [[Чод]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Марказӣ]] ҳамсарҳад аст. Кишварро '''дарёи [[Нил]]''' аз ҷануб ба шимол убур мекунад — маҳалли пайвасти [[Нили Сафед]] (аз Уганда) ва [[Нили Кабуд]] (аз Эфиопия) дар маркази [[Хартум]] воқеъ аст.<ref name="brit" /> Қисми бештари кишварро биёбонҳои сахроӣ ва нимбиёбонҳо (Сахрои Нубия дар шимол), дар марказ — даштҳои саваннӣ ва дар ҷанубу ғарб (Дарфур, Кордофан) — даштҳои хушки афзоиш ёфта; кӯҳи Ҷабал-Марра (3088 м) дар Дарфур баландтарин қуллаи кишвар аст. Иқлим аз биёбонии гарм (шимол) то савванаи тропикӣ (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Судон зиёда аз 48 миллион нафар буда (соли 2023), забонҳои расмӣ арабӣ ва инглисӣ мебошанд.<ref name="cia" /> Тақрибан 70% аҳолиро арабҳои судонӣ ташкил медиҳанд; гурӯҳҳои бузурги маҳаллӣ — фор (дар Дарфур), беҷа (дар шарқ, дар канори Баҳри Сурх), нубиён (дар шимол), фунҷ ва занд (дар ҷанубу шарқ) мебошанд. Қариб 97% аҳолӣ мусулмонони суннӣ; ҷамоаҳои хурди масеҳӣ ва анъанаҳои мардумӣ низ мавҷуданд. Тариқатҳои суфии Хатмия ва Ансор дар кишвар нуфузи қавӣ доранд. == Сиёсат ва идора == Судон расман ҷумҳурии федеративӣ буда, ба 18 вилоят тақсим мешавад. Аз соли 2019 (сарнагунии Умар ал-Башир) то соли 2023 кишвар тавассути Шӯрои гузариши соҳибихтиёр (генерал Абдулфаттоҳ ал-Бурҳон сарварӣ мекунад) идора мешавад. Аз апрели 2023 байни Артиши Судон (СДФ) ва Қувваҳои Дастгирии Тез (ҚДТ, бо роҳбарии Муҳаммад Ҳамдан Дагало 'Ҳамидтӣ') ҷанги шаҳрвандӣ ҷараён дорад, ки боиси муҳоҷирати беш аз 10 миллион нафар ва бўҳрони бузурги башардӯстона гардидааст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Судон ба 18 вилоят (муҳофаза) тақсим мешавад: Хартум, Нили Шимолӣ, Шимол, Гадориф, Кассала, Баҳри Сурх, Иҷзира, Сафед-Нил, Сеннар, Нили Кабуд, Дарфури Шимолӣ, Дарфури Ҷанубӣ, Дарфури Шарқӣ, Дарфури Ғарбӣ, Дарфури Марказӣ, Кордофани Шимолӣ, Кордофани Ҷанубӣ ва Кордофани Ғарбӣ. Сераҳолитарин шаҳрҳо — [[Хартум]], [[Омдурман]], Хартум-Баҳрӣ, [[Нялам]], [[Порт-Судон]] ва [[Кассала]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Судон бар кишоварзӣ (40% ММД ва 80% содирот) — пунба, кунҷид, сухарпушт, гумми арабӣ (Судон зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мекунад) — асос меёбад. Чорводорӣ бузург (зиёда аз 100 миллион сар чорпо) аст.<ref name="brit" /> Захираҳои тилло аз соли 2010 ба яке аз таъминкунандагони асосии буҷет табдил ёфт. Ҷудошавии Судони Ҷанубӣ соли 2011 кишварро аз 75% захираҳои нафтӣ маҳрум кард; таҳримҳои байналмилалӣ (то соли 2017) ва ҷанги 2023 ба иқтисод зарбаи сахт заданд. == Фарҳанг ва маориф == Судон мероси фарҳангии бузурге дорад: '''Аҳромҳои Маруа''' (зиёда аз 200 аҳром — бузургтарин маҷмааи аҳром дар ҷаҳон), маҷмаи бостонии '''Ҷабал Баркал''' ва '''Маҷмааи Маруа''' ҳамаашон дар Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шомиланд.<ref name="brit" /> Адабиёт ва шеъри арабӣ-судонӣ бо номҳои [[ат-Таййиб Солеҳ]] (муаллифи романи машҳури «Мавсими муҳоҷират ба шимол») машҳур аст. Мусиқии анъанавӣ (барабани дауай, ағӯнии нилотиҳо) ва ғизои анъанавӣ (асида, фул-мудамас, кисра) ҷузъи муҳими ҳувияти миллӣ ҳастанд. == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Нил]] * [[Хартум]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] * [[Подшоҳии Куш]] * [[Маруа]] * [[Судони Ҷанубӣ]] * [[Баҳри Сурх]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Sudan Судон дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ Судон — The World Factbook] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210111020040/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/ |date=2021-01-11 }} {{Кишварҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Судон| ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] 0uy9lns706a96e7nrd9irabjkypqsjk 0 10295 1476169 1475651 2026-06-10T13:18:22Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1476169 wikitext text/x-wiki {{Кишвар |Номи тоҷикӣ = Тунис |Номи аслӣ = الجمهورية التونسية / al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya |Парчам = Flag of Tunisia.svg |Нишон = Coat of arms of Tunisia.svg |Дар харита = Tunisia (orthographic projection).svg |Забон/Забонҳо = [[Забони арабӣ|арабӣ]] (расмӣ), [[Забони фаронсавӣ|фаронсавӣ]] (амалӣ) |Сана/Санаҳои истиқлол = [[20 март]]и [[1956]] (аз [[Фаронса]]) |Пойтахт = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Тунис (шаҳр)|Тунис]], [[Сфакс]], [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]] |Шакли идора = ҷумҳурии президентӣ |Вазифаи роҳбар 1 = Президент |Роҳбар 1 = Кайс Саид |Вазифаи роҳбар 2 = Нахуствазир |Роҳбар 2 = Камал Маддуди |Ҷой аз рӯи масоҳат = 91 |Масоҳат = 163 610 км² |Фоизи об = 5,0 |Аҳолӣ = ≈12 045 798 |Соли баҳо = 2024 |Зичии аҳолӣ = ≈74 нафар/км² |ММД (номинал) = ≈52 млрд доллар (2023) |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = ≈4 200 доллар |ШРИ = 0,73 (баланд) |Воҳиди пул = [[динори Тунис|динор]] |Домен = [[.tn]] |Коди телефон = +216 |Минтақаи замонӣ = UTC+1 |Ҳаракати автомобилӣ = рост }} '''Тунис''' (ба арабӣ: ''تونس'', ''Tūnis''; расман '''Ҷумҳурии Тунис''', ''al-Jumhūriyya at-Tūnisiyya'') — давлат дар [[Африқои Шимолӣ]], воқеъ дар канори [[Баҳри Миёназамин]], дар маркази минтақаи Магриб.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/Tunisia Tunisia] — Encyclopædia Britannica</ref> Кишвар бо [[Алҷазоир]] аз ғарб ва [[Либиё]] аз ҷанубу шарқ ҳамсарҳад буда, масоҳаташ 163 610 километри мураббаъ ва аҳолиаш зиёда аз 12 миллион нафар мебошад. Пойтахти кишвар [[Тунис (шаҳр)|Тунис]]; забонҳои расмӣ арабӣ ва дар амалияи маъмурӣ-таҳсилӣ фаронсавӣ истифода мешавад.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Tunisia] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210110024851/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ |date=2021-01-10 }} — The World Factbook (CIA)</ref> == Таърих == Сарзамини Тунис маҳди '''тамаддуни Карфаген''' (Картагӣ) — яке аз тавонотарин тамаддунҳои баҳри Миёназамин — буд. Соли 814 то милод финикиён аз шаҳри Сӯр (Тир, имрӯзаи [[Лубнон]]) шаҳри Карфагенро бунёд карданд, ки баъдан ба пойтахти империяи бузурге, ки тамоми ҳавзаи ғарбии Баҳри Миёназаминро идора мекард, табдил ёфт.<ref name="brit" /> Дар асрҳои III–II то милод '''се ҷанги Пуник''' байни Карфаген ва [[Империяи Рум|Рум]] рӯй доданд; '''ҷанералъи карфагенӣ Ҳаннибал''' (тахм. 247–183 то милод) бо лашкари 60-ҳазор-нафара ва зиёда аз 30 фили ҷангӣ Алпро гузашт ва Италияро 15 сол ҷанг кард. Соли 146 то милод дар натиҷаи ҷанги сеюм Карфаген пурра вайрон шуд ва румиҳо вилояти '''Африка'''-ро таъсис доданд; шаҳри Карфагенро аз нав сохтанд ва он ба яке аз бузургтарин шаҳрҳои империяи Рум табдил ёфт. Соли 670 фотеҳи арабӣ '''Уқба ибни Нофеъ''' [[Кайруан]]ро бунёд кард, ки ба маркази асосии паҳнкунии ислом дар Магриб ва [[Андалусия]] табдил ёфт. Дар асрҳои VIII–IX зери сулолаи Аглабиён, асрҳои X — Фотимиён (бо пойтахт дар Маҳдия 909–973, пеш аз кӯчидан ба Қоҳира), асрҳои XII — Ҳафсиён (бо пойтахт Тунис 1229–1574) Тунис давлати исломии тавоно буд.<ref name="brit" /> Аз соли 1574 кишвар зери ҳукмронии [[Давлати усмонӣ|Усмониҳо]] қарор гирифт; '''соли 1881''' Фаронса протекторати худро бар Тунис эълон кард, ки то соли 1956 идома кард. '''20 марти 1956''' Тунис истиқлоли худро аз [[Фаронса]] эълон кард ва '''Ҳабиб Бургиба''' нахустин президент гардид, ки то соли 1987 ҳукмронӣ кард. '''17 декабри 2010''' дар шаҳри Сидр-Бузид (Сиди Бузид) ҷавонфурӯши 26-сола '''Муҳаммад Буазизӣ''' ба худсӯзӣ даст зад дар эътироз ба фишори маъмурияти полис, ки ба '''инқилоби Тунис''' (14 январи 2011 — сарнагунии президент Зайн ал-Обидин Бен Алӣ) ва дар натиҷа ба '''[[Баҳори арабӣ]]''' дар тамоми ҷаҳони араб (Миср, Либиё, Сурия, Яман) оварда расонид. Тунис ҳамчун ягона давлати араби арабии Баҳори арабӣ ба раванди демократӣ интиқол ёфт ва соли 2015 Конференсияи диалоги миллии Тунис ҷоизаи Нобели Сулҳро гирифт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Тунис дар канори ҷанубии Баҳри Миёназамин, дар маҳалли омезиши Магриб ва шарқи минтақаи арабӣ воқеъ аст; масоҳати кишвар 163 610 километри мураббаъ. Минтақаро ба чор қисми ҷуғрофӣ тақсим мекунанд: '''Тонисия''' (даштҳои соҳилии шимолу шарқӣ, бо иқлими муътадили баҳримиёназаминӣ ва кишоварзӣ), '''Атласи Тунис''' (шохаҳои шарқии кӯҳҳои Атлас, бо қуллаи Ҷабал аш-Шанабӣ — 1544 м, баландтарин нуқтаи кишвар), '''Сахел''' (даштҳои нимхушки марказӣ бо зайтунзорҳои бузург) ва '''Сахрои Тунис''' (қисми шимолии [[Сахрои Кабир]] дар ҷанубтари шумо Шотт-эл-Ҷарид воқеъ аст).<ref name="brit" /> Иқлим аз баҳримиёназаминӣ (шимол) то биёбонии гарм (ҷануб) тағйир меёбад. == Аҳолӣ == Аҳолии Тунис зиёда аз 12 миллион нафар буда, нисбатан ҷавон аст.<ref name="cia" /> Тақрибан 98% сокинонро арабҳо ва берберҳои арабшуда ташкил медиҳанд; қариб 99% мусулмонони суннии маликӣ. Сатҳи саводнокӣ дар Тунис яке аз баландтаринҳо дар ҷаҳони араб (зиёда аз 82%) аст. '''Сиёсати Бургиба ва Бен Алӣ оид ба озодии занон''' (Кодекси аҳволи шахсии 1956, манъи мисли таъаддуди завҷот, ҳуқуқи ҷудоиро ба зан) Тунисро яке аз пешқадамтарин кишварҳои араб дар ҳуқуқи занон табдил додаст. == Сиёсат ва идора == Тунис ҷумҳурии президентӣ-парлумонии унитар буда, ба 24 вилоят (вилояҳо) тақсим мешавад. Аз 2014 (Конституцияи нав) то 2022 кишвар ба низоми парлумонии нимпрезидентӣ дошт; '''соли 2022 президент Кайс Саид''' Конститутсияи нав-ро тариқи раъйпурсӣ қабул карда, низоми президентии тавоноро ҷорӣ кард. Парлумон — Маҷлиси намояндагони халқ — амал мекунад. Тунис узви [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Иттиҳоди Араб]], Иттиҳоди Магриби Араб ва Созмони ҳамкории ислом аст.<ref name="cia" /> == Тақсимоти маъмурӣ == Тунис ба 24 вилоят тақсим мешавад. Сераҳолитарин шаҳрҳои кишвар — [[Тунис (шаҳр)|Тунис]] (пойтахт), [[Сфакс]] (дуюм), [[Сус (шаҳр)|Сус]], [[Кайруан]], [[Бизерта]], [[Габес]], [[Гафса]] ва [[Маҳдия]] мебошанд. == Иқтисод == Иқтисоди Тунис нисбатан гуногунҷабҳаст ва бар хидматрасонӣ (60% ММД), саноати истеҳсолӣ (нассоҷӣ, кӯзагарӣ, монтажи мошин — Тунис яке аз марказҳои асосии содироти автомобилҳо ба Аврупо аст), кишоварзӣ (зайтун — Тунис чорум содиркунандаи равғани зайтун дар ҷаҳон, финик, ангур-шароб, ғалла), маъдан (фосфат — кашфи Гафса яке аз бузургтарин дар ҷаҳон) ва сайёҳии байналмилалӣ (Сус, Маҳдия, Ҷерба) асос меёбад.<ref name="cia" /> == Фарҳанг ва маориф == Тунис мероси фарҳангии бузурге дорад: '''8 объекти ЮНЕСКО''' дар феҳристи мероси ҷаҳонӣ шомиланд — Карфаген (1979), маркази Мадинаи Тунис (1979), маъбадҳои римии Дугга (1997), маркази Мадинаи Кайруан (1988), маркази Мадинаи Сус (1988), амфитеатри римии Эл-Ҷем (1979), Боди Ҷидди (Боди Ҷидӣ — табиат, 1980), Кергуан (ҷанубии Утик) ва ҷазираи Ҷерба (2023).<ref name="brit" /> Ошхонаи Тунис (бо бухурлоҳ, тазини, кускус ва харисса — фалфалаи махсуси оташин), мусиқии анъанавии Малуф ва шеъри арабӣ-тунисӣ машҳуранд. Адабиёти муосирро бо номҳои Ҳабиб Бургиба (хитобаҳои сиёсӣ), Махмуди Масадӣ ва нависандаи фаронсазабон Албер Меми меҳмонӣ мекунанд. == Нигаред низ == * [[Африқо]] * [[Карфаген]] * [[Кайруан]] * [[Баҳри Миёназамин]] * [[Магриб]] * [[Баҳори арабӣ]] * [[Ҳабиб Бургиба]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/Tunisia Тунис дар Encyclopædia Britannica] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ Тунис — The World Factbook] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210110024851/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/ |date=2021-01-10 }} {{Кишварҳои Африқо}} [[Гурӯҳ:Тунис| ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Африқо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] clog4i5w4k1mrw27fozy0g5gq9pkaq8 0 213102 1476188 1227697 2026-06-10T16:27:21Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1476188 wikitext text/x-wiki '''Гулзори Ирам''', '''Боғи Ирам''', '''Гулистони Ирам''', '''Бӯстони Ирам''', '''Ирами Шаддод''', '''Ирамазоталимод''' (Қуръон, сураи Фаҷр, ояи 7) — яке аз образҳои маъмулӣ ва серистифода дар адабиёти форс-тоҷик, ки маъниҳои мармузи боғи мусаффо, манзили роҳатафзо, кишвари ободон, биҳишти мавъуд ва мазҳари тамомияту камоли зебоиро ифода мекунад. Ин образ аз қиссаву ривоятҳои таърихӣ, динӣ ва адабии мардуми соминажод маншаъ гирифтааст. == Ривоят == Мутобиқи қиссаву ривоятҳои мазкур Боғи Ирам — [[Боғ]] ё боғшаҳр, ҳисоре будааст, ки малике бо номи Шаддод ибни Од дар Арабистони Ҷанубӣ байни шаҳрҳои Санъо ва Ҳазармавт, ё дар [[Димишқ]], дар баъзе манбаъҳо [[Яман]] низ гуфтаанд, бино карда буд. Масоҳати Боғи Ирам 12 х 12 фарсанг, иртифои девораш 300 газ будааст. Шаддод барои эъмори ин боғ мардумро 500 сол кор фармудааст. Дару деворҳо, хонаҳои ин ҳисор қасрҳои дохили он ҳама бо симу зар, ёқуту зумуррад, ҷавоҳирот ва ғ. музайян гардида буданд; наҳрҳои гуворову дарахтони боровар дошт. Сохтмони Боғи Ирам ба охир расид, вале Шаддод ба он ворид нагардида вафот кард. Баъд аз ин Боғи Ирам аз назарҳо ғоиб шуд ва баъзан гӯё ба чашми баъзеҳо дар биёбон аён мегаштааст. Дар қиссаву ривоёт, достонҳои мардуми эронинажод Вари Ҷамкард, шаҳри ободкардаи Сиёвуш (Сиёвушгард), қасри дар зери кӯҳ сохтаи Афросиёб ҳаммонанди Боғи Ирам мебошанд. Дар ин навъ боғҳо, ҳисорҳо, шаҳрҳо орзуву омоли мардум оид ба кишвари хаёлии ободу зебо, минтақаҳои баробариву бародарӣ ва ғайра ифода ёфтааст. == Дар адбиёт == Ба сабили талмеҳ суханварони форсизабон дар ашъорашон ба Боғи Ирам ишора кардаанд: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Аз абр андаромад ба ҳангоми ғам, Ҷаҳон шуд ба кирдори Боғи Ирам. </poem>|сарчашма=Абулқосим Фирдавсӣ}} {{иқтибоси академикӣ|<poem> Роғ ба боғ андарун чун алам андар алам, Боғ ба роғ андарун чун Ирам андар Ирам. </poem>|сарчашма=Фаррухии Сиистонӣ}} {{иқтибоси академикӣ|<poem> Ганҷи дониш доим аз баҳри дилат пургавҳар аст, Боғи табъи аҳли фазлат гашт чун Боғи Ирам. </poem>|сарчашма=Масъуди Саъди Салмон}} {{иқтибоси академикӣ|<poem> Сӯйи мо дорад хиром он рашки Гулзори Ирам, Гулшани моро бувад имрӯз баргу бор сурх. </poem>|сарчашма=Туғрали Аҳрорӣ}} == Нигаред низ == * [[Феҳристи ёдгориҳои миллии Устони Форс]] * [[Посоргод]] * [[Оромгоҳи Куруши Кабир]] == Адабиёт == * Фарҳанги забони тоҷикӣ. Ҷ. 1. М., 1969 == Сарчашма == * {{ЭМТ| Боғи Ирам |2|муаллиф=А. Афсаҳзод, А. Раҳмонфар}} [[Гурӯҳ:Боғҳо]] mv4b35ubwzasggd8kmmxo3h8809oh2d 0 296280 1476247 1287835 2026-06-11T11:20:23Z EmausBot 3642 Ислоҳи масири дукарата ба [[Таърихи Табарӣ]] 1476247 wikitext text/x-wiki #равона [[Таърихи Табарӣ]] o388ijpyjvhrq6yewq7jq8solt7v63a 0 302307 1476248 1321361 2026-06-11T11:33:01Z ZARNMUN9DI 135184 Музди меҳнати умумӣ 1476248 wikitext text/x-wiki '''Ведомости пардохт''' — ҳуҷҷати хазинавии муҳосибавӣ, ки дар асоси он пардохти музди меҳнати кормандони муассисаву корхонаҳо, пардохт ба шахсони алоҳида ва дигар пардохти пулӣ пешниҳод мегардад. Аз ин лиҳоз ведомости пардохтро далели пардохти музди меҳнат меноманд. Ведомости пардохт шакли мушаххаси қабулкардашудаи худро дошта, Т-53 рақамгузорӣ шудааст. Барои пардохти музди меҳнат Ордери хазинавии хароҷотиро низ истифода бурдан мумкин аст, лекин мутахассисон бар он ақидаанд, ки истифодаи ведомости пардохт афзалиятноктар мебошад, зеро бо як ҳуҷҷат музди кори якчанд кормандро пардохт кардан мумкин аст. Дар ҳошияи «Рақами ҳуҷҷат»-и ведомости пардохт рақами тартибӣ гузошта, дар ҳошияи «Таърихи мураттабнамоӣ» санаи тартиб додани он нишон дода мешавад. Дар сафҳаи дуввуми ведомости пардохт ҳар як қатори он рақамгузорӣ шудааст. Дар ҳолати нокофӣ будани саҳифаҳои ведомости пардохт саҳифаҳои иловагӣ гузошта мешаванд. Шумораи саҳифаҳо дар сатри «Миқдори саҳифаҳо» нишон дода мешавад. Баъди пур кардани қисми ҷадвали ведомости пардохт ва имзо гузоштан дар сафҳаи аввали он ба хазинадор барои тафтиш дода мешавад. Дар сурати нодуруст пур карда шудани ведомости пардохт он ба шуъбаи муҳосибот барои ислоҳ баргардонда мешавад. Агар ведомости пардохт дуруст пур карда шуда бошад, хазинадор ба пардохти музди меҳнат оғоз менамояд. Баъдан хазинадор вазифадор аст, ки аз рӯйи муҳлати муайяншудаи пардохти музди меҳнат ведомости пардохтро то охир пур кунад. Дар сархатти 5-и ведомости пардохт хазинадор маоши кормандонеро, ки пардохт нашудааст, бо ишораи «Депонент карда шудаанд» нишон медиҳад. Дар саҳифаи охири ведомости пардохт хазинадор ҳамаи маблағи пардохтшуда ва пардохтнашударо ҳисоб карда, бо имзо тасдиқ мекунад ва баъд аз он ведомости пардохтро ба муҳосибот месупорад, ки онро сармуҳосиб тасдиқ мекунад. == Музди меҳнати умумӣ == Музди меҳнати умумӣ, ки бо номи даромади умумӣ низ маъруф аст, — ин маблағи умумиест, ки корманд то ками намудани ҳар гуна андозҳо ё пардохтҳо мегирад.<ref>{{Cite web|title=Gross Income: Definition, Formula, Calculation & Examples|url=https://www.investopedia.com/terms/g/grossincome.asp|accessdate=2026-06-11|website=www.investopedia.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Understanding Gross Income Before and After Taxes|url=https://www.globalexpansion.com/blog/gross-income-before-and-after-taxes|accessdate=2026-06-11|website=www.globalexpansion.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Gross Wage? What It Includes and How to Calculate It|url=https://www.joinhomebase.com/blog/what-is-gross-wage|accessdate=2026-06-11|website=www.joinhomebase.com}}</ref> Барои кормандон бо пардохти соатӣ музди меҳнати умумӣ бо зарб задан ба ставкаи пардохти соатӣ бар шумораи умумии соатҳои коркардаи муқарраршуда ҳисоб карда мешавад.<ref>{{Cite web|title=What is Gross Pay - How to Calculate Gross Salary|url=https://www.adp.ca/en/resources/articles-and-insights/articles/g/gross-wages.aspx|accessdate=2026-06-11|website=www.adp.ca}}</ref> Агар корманд соатҳои иловагӣ дошта бошад, онҳо бо ставкаи пардохти соатҳои иловагӣ зарб зада шуда, маблағҳо ҷамъбаст мегарданд.<ref>{{Cite web|title=How to calculate overtime pay for employees|url=https://terra-plat.vn/en/news/how-to-calculate-overtime-pay|accessdate=2026-06-11|website=terra-plat.vn}}</ref> Ба музди меҳнати умумӣ инчунин ҳар гуна дигар намудҳои даромаде дохил мешаванд, ки корманд метавонад ба даст орад. Ба инҳо метавонанд пардохт барои рӯзҳои ид, пардохти таътил ё пардохти беморӣ, бонусҳо ва ҳар гуна пардохтҳои дигар дохил шаванд. == Камкуниҳои маош == Камкуниҳое, ки бо қарори додгоҳ дар робита ба алимент, қарзҳои пардохтнашуда ё даъвои андоз татбиқ мешаванд, дар сатҳҳои алоҳида нишон дода мешаванд.<ref>{{Cite web|title=Pay Stubs: What Employers Need To Know in 2026|url=https://www.paystubcreator.net/blog/paystubs/pay-stubs|accessdate=2026-06-11|website=www.paystubcreator.net}}</ref> Камкуниҳои аз маош — ин ҷудокуниҳо пас аз пардохти андозҳо мебошанд, яъне ин камкуниҳои ҳатмӣ даромади андозбандишавандаи кормандро кам намекунанд. Қарзҳои пардохтнашудае, ки метавонанд ба камкунии маош оварда расонанд, инҳоянд: ҳисобҳои кортҳои кредитӣ ва ҳисобҳои тиббӣ, алимент барои таъминоти кӯдакон ва ҳамсар, қарзҳои донишҷӯии федералӣ ва даъвоҳои андозӣ. Барои ҳар кадоми ин намудҳои камкуниҳо сатҳҳои гуногуни ҳадди маблағе муайян карда шуда метавонанд, ки аз маош метавонад пардохт шавад. == Маоши соф == Маоши соф — ин маблағи умумиест, ки корманд пас аз ками шудани ҳамаи пардохтҳои ҳатмӣ ва ихтиёрӣ мегирад.<ref>{{Cite web|title=Net Salary|url=https://linksinternational.com/research/glossary/net-salary/|accessdate=2026-06-11|website=linksinternational.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gross Pay vs. Net Pay: Understanding the Difference and Why It Matters for Employers|url=https://coadvantage.com/blog/gross-pay-vs-net-pay|accessdate=2026-06-11|website=coadvantage.com}}</ref> == Ҷубронкунии хароҷот == Дар таркиби маош метавонад ҷуброн барои баъзе хароҷотҳое, ки корманд ба номи ширкат мебардорад, дохил шавад.<ref>{{Cite web|title=Reimbursement of employee expenses|url=https://tax-consulting.biz/blog/reimbursement-of-employee-expenses/|accessdate=2026-06-11|website=tax-consulting.biz}}</ref><ref>{{Cite web|title=Reimbursement of professional expenses to employees|url=https://www.frenchbusinessadvice.com/reimbursement-professional-expenses-1/|accessdate=2026-06-11|website=www.frenchbusinessadvice.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Business Expenses: Accountable vs. Nonaccountable Reimbursement|url=https://deandorton.com/business-expenses-accountable-vs-nonaccountable-reimbursement/|accessdate=2026-06-11|website=deandorton.com}}</ref> Дар бисёр мавридҳо ин ба корманд кӯмак мекунад, ки дар андозҳо сарфа кунад. Одатан корманд бояд якчанд ҳисобнома-номаҳоро барои тасдиқи маблағи воқеӣ пешниҳод намояд. Пас ин одатан бояд аз ҷониби роҳбар ва шуъбаи молиявӣ тасдиқ шавад. Баъзе унсурҳои маъмулии ҷубронҳо дар қонуни пардохти маош инҳоянд: ҳисобҳои телефон, маоши ронанда, ҷуброни хароҷоти сӯзишворӣ ва ғайра. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ведомости пардохт|3|муаллиф=М. Тағоев}} [[Гурӯҳ:Ҳисобдорӣ]] jzosh1zx392ewitkmba87ovf5v7ga4k 0 321946 1476167 1450492 2026-06-10T12:16:10Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1476167 wikitext text/x-wiki {{Давлати таърихӣ|p1=Новоассирийское царство|flag_p1=Sun_cross.svg|p2=Урарту|flag_p2=Urartu 743-ru.svg|s1=Империя Ахеменидов|flag_s1=Standard of Cyrus the Great.svg|s2=|flag_s2=}} [[Акс:Mad-5223.jpg|мини|Релефи сангии марди миёна. [[Тахти Ҷамшед]]]] [[Акс:Horseman_in_Median_dress_6th-4th_century_BCE._Middle_East,_Room_52_Ancient_Iran_British_Museum.jpg|рост|мини| Савора дар «Либоси модҳо». Санъати Ҳахоманишиҳо, асрҳои VI-IV. то милод. Осорхонаи Британия]] [[Акс:Hamadan_(Iran)_Relief_Achamenid_Period.JPG|рост|мини| [[Ганҷнома]] (''адабиёт.:'' Паёми хазина) дар [[Ҳагматона]]. Навиштаҳоро [[Дориюши Бузург|Дориюши I]] ва писараш [[Хашоёршои I]] сохтаанд]] [[Акс:Rython_boz.jpg|рост|мини|Ритони тиллоӣ, ки ҳангоми ҳафриёти Экбатана ёфт шудааст]] [[Акс:Persepolis_The_Persian_Soldiers.jpg|рост|мини|Толори Ападана, асри V то милод, кандакориҳои камонварони форсӣ ва сарбозони миёна бо либоси анъанавӣ (Миёиён кулоҳҳо ва мӯзаҳои мудаввар доранд)]] '''Сарзамини Мод''' ё Мидия ({{Lang-grc|Μηδία}}, {{Lang-peo|𐎶𐎠𐎭(Māda)}}, {{Lang-akk|Mādāya<ref name="MEDIA – Encyclopaedia Iranica">{{Cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/media |title=MEDIA — Encyclopaedia Iranica, M. Dandamayev, I. Medvedskaya |access-date=2013-05-04 |archive-date=2018-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005152851/http://www.iranicaonline.org/articles/media |deadlink=no }}</ref>}} армании қадим.&nbsp;<span lang="old-hy">Մարք</span> (Марк') <ref>{{Книга|автор=Tim Greenwood|часть=|ссылка часть=|заглавие=A History of Armenia in the Seventh and Eighth Centuries|оригинал=|ссылка=|викитека=|ответственный=|издание=|место=|издательство=University of Oxford|год=2000|volume=|pages=42|columns=|allpages=|серия=|isbn=|тираж=|ref=}}</ref>, армании қадим.&nbsp;<span lang="old-hy">Մարաստան (Марастон)</span> <ref>{{Cite web|url=http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=26&query=%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B6|title=[Новый словарь армянского языка].|author={{iw|Аветикян, Габриэль|Габриэль Аветикян|hy|Գաբրիել Ավետիքյան}} {{iw|Сурмелян, Хачатур|Хачатур Сурмелян|hy|Խաչատուր Սյուրմելյան}} {{iw|Авгерян, Мкртич| Мкртич Авгерян|hy|Մկրտիչ Ավգերյան}}|website=www.nayiri.com|date=1836–1837|location=[[Венеция]]|publisher=[[Сан-Ладзаро-дельи-Армени]]|lang=|accessdate=2024-07-28}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=16&indexId=3&query=%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B6|title=[Новый армяно-английский словарь]|website=www.nayiri.com|date=1879|location=[[Венеция]]|publisher=[[Сан-Ладзаро-дельи-Армени]]|lang=|accessdate=2024-07-28}}</ref>) — давлати бостонии [[Мардумони эронитабор|эронизабон]] <ref name="Diakonoff">{{Книга|автор=Diakonoff, I. M.|заглавие=The Cambridge history of Iran: The Median and Achaemenian periods|ответственный=Ilya Gershevitch|ссылка=https://books.google.com/books?id=kMLKgzj5afMC&printsec=frontcover&dq=The+Cambridge+History+of+Iran&hl=en&ei=2uXsTbyXGoOe-wa2mYTIDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEIQ6AEwBA#v=onepage&q&f=false|место=Кэмбридж, Великобритания|издательство=Cambridge University Press|год=1985|том=2|страниц=964|страницы=140|isbn=0521200911, 9780521200912}}</ref> дар [[Шарқи Наздик|Ховари Миёна]], инчунин як минтақаи қадимии этноҷуғрофӣ дар ғарби [[Эрон|Эрони]] муосир, аз соҳили ҷанубии дарёи [[Арас|Аракс]] <ref name="Дьяконов">{{Книга|ссылка=https://books.google.de/books?id=qxPoDQAAQBAJ&pg=PA378&lpg=PA378&dq=%D0%B4%D1%8C%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2+%D0%98%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C+%D0%BE+%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8+%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%B8&source=bl&ots=ks7ABKwTV1&sig=ACfU3U1jlRs3x3lbyQYlPj__mqsb7H62cg&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwiKvIaZquzqAhUJXpoKHUnGD54Q6AEwAnoECAgQAQ|автор=Дьяконов, Игорь Михайлович|заглавие=История Мидии: От древнейших времен до конца IV в до н.э.|год=1956|место=Москва - Ленинград|издательство=Академия Наук СССР|страницы=3}}</ref> ва кӯҳҳои [[Албурз|Элбрус]]<nowiki/>дар шимол то марзҳои Форс. Подшоҳии Мидия дар [[Соли 670 п.м.|соли 670 пеш аз милод.]] — [[Соли 550 п.м.|550 пеш аз милод]] вуҷуд дошт. Дар замони шукуфоии худ он аз марзҳои этникӣ хеле васеътар буд: ба он қисми зиёди Эрон, шимоли Ашшур ва як қисми Арманистон <ref name="britannica" /> (ба як қисми муҳими Курдистони муосири Шарқӣ рост меояд ва инчунин, тибқи тахминҳои И. М. Дяконов, ҳудуди Озарбойҷони муосир <ref name="Дьяконов"/> <ref>{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/CaspienSea-vanverden-1721|title=la Mer Caspiene levee Suivant les ordres de S. M. Cz:|author=Van Verden|website=Geographicus Rare Antique Map. Map of the Caspian Sea|date=1718, 1720, 1721. 1730 (undated)|lang=fr|deadlink=no|accessdate=2021-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211212032937/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/CaspienSea-vanverden-1721|archivedate=2021-12-12}}</ref>). == Таърих == [[Акс:Brue,_Adrien_Hubert,_Asie-Mineure,_Armenie,_Syrie,_Mesopotamie,_Caucase._1839._(CG).jpg|мини]] == Нигаред низ == * [[Каёниён]] * [[Ҳокимони Эрон]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Адабиёт == * Алиев И. Г. Таърихи ВАО. Б. , 1960. * Вильчевский О.Л. М., 1961. * Таърихи чахон дар 10 чилд, чилди. 1.2, М., 1956. * Геродот. Таърих дар 9 китоб. М. 1972. * Дьяконов И.М., Таърихи ВАО. М.-Л. , 1956. * [[Страбон]]. География дар 17 китоб. М., 1994. * Кайлер Янг Ҷр. Таърихи аввали мидияҳо ва форсҳо ва империяи Ҳахоманишиҳо пеш аз марги Камбис // Форс, Юнон ва Баҳри Миёназамини Ғарбӣ с. 525-479 аз милод д. М., 2011. 13-71. (Силсила: Таърихи Кембриҷ дар ҷаҳони қадим. Ҷилди IV) - ISBN 978-5-86218-496-9 * Медведская И.Н., Дандамаев М.А. [http://liberea.gerodot.ru/a_hist/midia.htm Таърихи мидияҳо дар адабиёти муосири Ғарб.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20181117144237/http://liberea.gerodot.ru/a_hist/midia.htm |date=2018-11-17 }} — Дар Либераи Геродоти нав * Рагозина З.А.Таърихи [http://www.runivers.ru/lib/detail.php?ID=140713 Медиа, салтанати дуюми Бобул ва пайдоиши давлати Форс.]{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Петербург, 1903. [[Гурӯҳ:Вилоятҳои таърихии Эрон]] [[Гурӯҳ:Модҳо]] [[Гурӯҳ:Таърихи Эрон]] [[Гурӯҳ:Вилоятҳои таърихии Эрон]] 3tnnxpnf8mgsl0vtymvzv669rposo7q 0 326153 1476228 1439828 2026-06-11T05:50:32Z Amherst99 2571 /* */ 1476228 wikitext text/x-wiki {{Беморӣ | Name = Склерози паҳлӯии амиотрофӣ | Image = ALS Coronal.jpg | Caption = | DiseasesDB = 29148 | ICD10 = {{ICD10|G|12|2}} | ICD9 = {{ICD9|335.20}} | ICDO = | OMIM = 105400 | MedlinePlus = 000688 | eMedicineSubj = neuro | eMedicineTopic = 14 }} '''Склерози паҳлӯии амиотрофӣ''', ({{lang-en|amyotrophic lateral sclerosis}}, {{кӯтаҳ|ALS}}), '''бемории [[Лу Гериг]]''' ({{lang-en|Lou Gehrig’s disease}}) — як бемории [[нейронҳои ҳаракатӣ]] ё (MND ё Motor Neuron Disease) аст<ref>{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/disorders/patient-caregiver-education/fact-sheets/motor-neuron-diseases-fact-sheet|title=Motor Neuron Diseases Fact Sheet|website=www.ninds.nih.gov|publisher=National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010105651/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Motor-Neuron-Diseases-Fact-Sheet|archive-date=10 October 2020|access-date=27 October 2020}}</ref>, ки мӯҷиби тахриби пешраванда ва ғайриқобили тармим дар дастгоҳи асабии марказӣ (мағз ва нухоъ) ва дастгоҳи асабии муҳитӣ мешавад. Склерози паҳлӯии амиотрофӣ шоеътарин бемории нейронҳои ҳаракатӣ (MND) мебошад; бинобар ин ин беморӣ ҳам алоими нейрони муҳаррикаи фавқонӣ ва ҳам нишонаҳои нейрони муҳаррикаи таҳтониро эҷод мекунад. Дар ҳақиқат дар ALS нишонаҳои фалаҷи марказӣ ва муҳитӣ тавъаман эҷод мешавад. Ин беморӣ мунҷар ба аз даст рафтани тадриҷии амалкарди азолот (ба вижа азолоти мухаттат) мегардад ва бо тазъифи мушакҳо ба тадриҷ фард ба фалаҷи умумӣ мубтало мешавад. Ба тавре ки тавоноии ҳар гуна ҳаракате аз шахс салб хоҳад шуд. Маъмулан мубталоён ба ин беморӣ муддати замони зиёде зинда намемонанд. Агарчи ин муддат барои Стивен Ҳокинг байни 2 то 3 сол пешбинӣ шуда буд, аммо ӯ алорағми ҳамаи мушкилот ва нороҳатиҳо то солҳо ба зиндагии худ идома дод ва барои фарорасидани марг лаҳзашуморӣ намекард ва баъд аз 55 сол ӯро аз по дарoвард. Беморони мубтало ба ин беморӣ маъмулан дучори нотавониҳои ҳаракатӣ шуда ва 3 то 5 сол пас аз ибтило ба ин беморӣ ҷони худро аз даст медиҳанд. Агарчи 20 %-и ин беморон то 5 сол ва 10 %-и онҳо то 10 сол зинда хоҳанд монд. Дар ин беморӣ дастгоҳи асабии марказӣ ва мушакҳо ба вижа мушакҳои даст, по, соид, сар ва гардан ба шиддат садама мебинанд. == Беморизоӣ == Иллати ин беморӣ номушаххас аст<ref name="NINDS2020">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/amyotrophic-lateral-sclerosis-als|title=Amyotrophic Lateral Sclerosis (ALS) Fact Sheet|publisher=National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105002627/http://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Amyotrophic-Lateral-Sclerosis-ALS-Fact-Sheet|archive-date=5 January 2017|access-date=22 October 2020}}</ref>, аммо ба назар мерасад фарояндҳои илтиҳобӣ, ки дар мотор-нейронҳо иттифоқ меафтад, далели бурузи он бошад. Ин беморӣ мумкин аст дар асари маъюб будани гени SOD1 ба вуҷуд омада бошад. Аммо токунун иллати дақиқи ибтило ба ALS шинохта нашудааст. Нотавонии ҳаракатӣ дар ин афрод сабаби эҷоди захмҳое ношӣ аз фишорҳои тӯлонимуддат рӯи нуқоти хосе аз бадан мешавад. Ибтило ба зотуррия дар асари мушкилоти мавҷуд дар балъи ин афрод ва ҳамчунин таҷаммӯи тарашшуҳот дар масирҳои ҳавоӣ аз дигар аворизи ҷонибии эҳтимолӣ дар афроди мубтало ба ALS аст. Ин дар ҳоле аст, ки таҳлили нерӯи ҷисмонии фард метавонад ҷанбаҳои мухталифи зиндагии ӯ монанди кор, равобити иҷтимоӣ ва ғайраро таҳти таъсири паёмадҳои номатлуби худ қарор диҳад. Пажӯҳишгарон барои баррасии маншаи эҷоди ин беморӣ назарияҳои гуногуне монанди авомили уфунӣ, ихтилол дар дастгоҳи эмании бадан, илали виросӣ, маводи саммӣ, адами таодули маводи шимиёӣ дар бадан ва ҳамчунин сӯитағзияро баррасӣ кардаанд. Агарчи пажӯҳишгарон токунун ба омили эҷодкунандаи ин беморӣ дар беморони мухталиф пай набурдаанд, аммо дар соли 1993 бо шиносоии омили генетикӣ муассир дар интиқоли бемории ALS бар асоси авомили виросӣ тавассути гурӯҳе аз коршиносони улуми генетик ва равонпизишкони болинӣ як қадам ба шиносоии омили эҷоди беморӣ наздиктар шуданд. Ин омили генетикӣ дар ба рамз даровардани онзиме, ки аз селлулҳо дар баробари осибҳои эҷодшуда тавассути радикалҳои озод муҳофизат мекунад, нақш дорад. == Аломатҳои болинӣ, сайр ва буруз == [[Акс:Stephen Hawking 050506.jpg|мини|[[Стивен Ҳокинг]] аз афроди машҳури дучоршуда ба ин беморӣ буд.]] Аз ҷумлаи нишонаҳои шоеи ин беморӣ душворӣ дар гуфтор ва гирифтагии мушак, париш ва заъфи мушакҳо, ки ағлаб аз андомҳо (даст, бозуҳо ва поҳо) оғоз шуда ва густариш меёбад ва саранҷом мушакҳои танаффусӣ ва балъро низ даргир мекунад. Заъф ва нотавонии ношӣ аз ин беморӣ, роҳ рафтан ва истифода аз дастҳо барои анҷоми фаъолиятҳои рӯзона монанди шустани дасту рӯй ва либос пӯшиданро ғайримумкин месозад. Бо густариши нотавонии ҳаракатӣ ва заъфи мушакҳо дар бадани фард, бемор дар балъ, ҷавидан ва танаффус низ бо мушкил рӯ ба рӯ мешавад. Ҳангоме ки мушакҳои танаффусӣ мавриди ҳамла қарор мегиранд, фард барои идомаи зиндагии худ ба ночор бояд аз дастгоҳҳои танаффуси маснӯӣ истифода кунад. Бурузи беморӣ ду нафар дар ҳар сад ҳазор нафар мебошад ва ағлаб афроди байни чиҳил то шаст солро даргир месозад. Беморӣ моҳияти пешраванда дорад ва ағлаб беморон баъд аз ду то панҷ сол фавт мекунанд, вале гоҳ давраҳои таваққуфи беморӣ вуҷуд дорад; ки боис мешавад 10 %-и беморон то 10 сол зинда бимонанд. Аз он ҷое ки ин беморӣ танҳо ба асабҳои ҳаракатӣ осиб мерасонад, бинобар ин ҳеҷ ихтилоле дар биноӣ, басовое, шунавоӣ, чашоӣ ва бӯёии фард ба вуҷуд нахоҳад омад ва ҷолиб ин ки асабҳои ҳаракатии муассир дар ҳаракати чашмҳо ва масона барои муддатҳои тӯлонӣ аз ҳамлаи омили беморӣ масун хоҳанд монд. Баррасии як навъ имзо ё асар-ангушти молекулии муштарак бо истифода аз фановарии ноно, ташхиси бемории ALS-ро дар ду ҳолати ирсӣ ва ғайриирсӣ имконпазир месозад. Баррасиҳои анҷомшуда тавассути пажӯҳишгарон нишон медиҳад, ки навъе пептид дар моеи нухоии ҳамаи беморони мубтало вуҷуд дорад. == Дармони беморӣ == Бемории ALS дармони хосе ба ҷуз дармони алоим надорад. Ахиран истифода аз доруе ба номи Рилузол ё Рилутек бо блоки гирандаҳои глутамат метавонад раванди бемориро кунд намояд ва тӯли умри беморонро афзоиш диҳад. == Нигаҳдорӣ ва муроқибат == Ба иллати шароити физикии бемор ва адами таҳарруки ӯ нигаҳдорӣ аз ин беморон бисёр душвор аст ва хонавода ва парастор боястӣ нисбат ба мавориди пеш рӯ комилан тавҷеҳ бошанд ва бо пизишк ва анҷуманҳои маҳаллӣ ва хонаводаи соири беморон машварат намоянд. Ба унвони мисол ҳаммом рафтан, ки коре сода ва рӯзмарра барои бештари инсонҳост, дар ин беморон боистӣ ба диққат анҷом гирад, то монеи осиб дидани парастор ё бемор шавад. Ҳамчунин муҳимтарин монеи пеш рӯи беморон адами тавоноии такаллум ё барқарории иртибот бо муҳити берун аст. Содатарин равиш истифода аз як ҷадвали ҳуруф ҷилви тахти бемор ва гирифтани аломати чашм аз ӯ ҳангоми ишора ба ҳарфи мавриди назар аст. (масалан, оё дар ин сутун аст? оё дар ин сатр аст?) Сипас бо таваҷҷуҳ ба таҷриба, парастор бояд ҳадс бизанад, ки бемор чӣ мехоҳад. Албатта ин равиш бештар барои корҳои ибтидоӣ посухгӯ мебошад. Солҳост дастгоҳҳое барои ҳалли ин мушкил ба бозор омада, ки метавонанд бо радёбии ҳаракати чашм онро табдил ба мухтассот намуда ва ба корбар иҷозаи таомули сода бо роёнаро фароҳам кунанд. Ин гуна дастгоҳҳо феълан қимате байни 6 то 10 ҳазор доллар доранд ва дар Эрон бо таваҷҷуҳ ба мавонеи молӣ ва забонӣ корбурде наёфтаанд. Албатта чанд пружа барои кумак ба беморони эронӣ дар даст иҷро аст, ки аз он ҷумла пружаи дастгоҳи иртибот бо бемор «Зигурот» аст. == Шуюъ == Бар асоси омор дар миқёси ҷаҳонӣ дар ҳудуди 350 ҳазор нафар аз бемории ALS ранҷ мебаранд. Солона ҳудуди 650 бемори мубтало ба ALS мавриди озмоиш ва таҳқиқ қарор мегиранд. == Донистаниҳои ҷолиб == Чанд сол пеш дар шабакаҳои иҷтимоӣ рӯйдоде бо унвони Чолиши сатили ях (Ice Bucket Challenge) ба роҳ афтод, ки дар он бисёре аз мардум ва ҳатто афроди саршиносе чун [[Билл Гейтс]] ва [[Марк Зукерберг]] иқдом ба рехтани сатиле аз оби ях ба рӯи сари худ ва филмбардорӣ аз он ва ба иштирокгузорӣ дар фазои маҷозӣ мекарданд, ки яке аз далелҳои он ташвиқи мардум ба огоҳӣ дар мавриди бемории склерози паҳлӯии амиотрофӣ унвон шудааст.<ref name="лента">{{cite news|url=http://lenta.ru/articles/2014/08/19/icebucketandstars/|title=Все звезды делают это! Знаменитости без ума от флэшмоба «Испытание ведром ледяной воды»|author=Юлия Верби|date=2014-08-25|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2014-08-25|archive-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825144320/http://lenta.ru/articles/2014/08/19/icebucketandstars/}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Бемориҳои нодир]] odvhstdm9iz2rg7iobjspex6o7ks3ou 1476229 1476228 2026-06-11T05:52:15Z Amherst99 2571 /* */ 1476229 wikitext text/x-wiki {{Беморӣ | Name = Склерози паҳлӯии амиотрофӣ | Image = ALS Coronal.jpg | Caption = | DiseasesDB = 29148 | ICD10 = {{ICD10|G|12|2}} | ICD9 = {{ICD9|335.20}} | ICDO = | OMIM = 105400 | MedlinePlus = 000688 | eMedicineSubj = neuro | eMedicineTopic = 14 }} '''Склерози паҳлӯии амиотрофӣ''', ({{lang-en|amyotrophic lateral sclerosis}}, {{кӯтаҳ|ALS}}), '''бемории [[Лу Гериг]]''' ({{lang-en|Lou Gehrig’s disease}}) — як бемории [[нейронҳои ҳаракатӣ]] ё (MND ё ''motor neurone disease'') аст<ref>{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/disorders/patient-caregiver-education/fact-sheets/motor-neuron-diseases-fact-sheet|title=Motor Neuron Diseases Fact Sheet|website=www.ninds.nih.gov|publisher=National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010105651/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Motor-Neuron-Diseases-Fact-Sheet|archive-date=10 October 2020|access-date=27 October 2020}}</ref>, ки мӯҷиби тахриби пешраванда ва ғайриқобили тармим дар дастгоҳи асабии марказӣ (мағз ва нухоъ) ва дастгоҳи асабии муҳитӣ мешавад. Склерози паҳлӯии амиотрофӣ шоеътарин бемории нейронҳои ҳаракатӣ (MND) мебошад; бинобар ин ин беморӣ ҳам алоими нейрони муҳаррикаи фавқонӣ ва ҳам нишонаҳои нейрони муҳаррикаи таҳтониро эҷод мекунад. Дар ҳақиқат дар ALS нишонаҳои фалаҷи марказӣ ва муҳитӣ тавъаман эҷод мешавад. Ин беморӣ мунҷар ба аз даст рафтани тадриҷии амалкарди азолот (ба вижа азолоти мухаттат) мегардад ва бо тазъифи мушакҳо ба тадриҷ фард ба фалаҷи умумӣ мубтало мешавад. Ба тавре ки тавоноии ҳар гуна ҳаракате аз шахс салб хоҳад шуд. Маъмулан мубталоён ба ин беморӣ муддати замони зиёде зинда намемонанд. Агарчи ин муддат барои Стивен Ҳокинг байни 2 то 3 сол пешбинӣ шуда буд, аммо ӯ алорағми ҳамаи мушкилот ва нороҳатиҳо то солҳо ба зиндагии худ идома дод ва барои фарорасидани марг лаҳзашуморӣ намекард ва баъд аз 55 сол ӯро аз по дарoвард. Беморони мубтало ба ин беморӣ маъмулан дучори нотавониҳои ҳаракатӣ шуда ва 3 то 5 сол пас аз ибтило ба ин беморӣ ҷони худро аз даст медиҳанд. Агарчи 20 %-и ин беморон то 5 сол ва 10 %-и онҳо то 10 сол зинда хоҳанд монд. Дар ин беморӣ дастгоҳи асабии марказӣ ва мушакҳо ба вижа мушакҳои даст, по, соид, сар ва гардан ба шиддат садама мебинанд. == Беморизоӣ == Иллати ин беморӣ номушаххас аст<ref name="NINDS2020">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/amyotrophic-lateral-sclerosis-als|title=Amyotrophic Lateral Sclerosis (ALS) Fact Sheet|publisher=National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105002627/http://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Amyotrophic-Lateral-Sclerosis-ALS-Fact-Sheet|archive-date=5 January 2017|access-date=22 October 2020}}</ref>, аммо ба назар мерасад фарояндҳои илтиҳобӣ, ки дар мотор-нейронҳо иттифоқ меафтад, далели бурузи он бошад. Ин беморӣ мумкин аст дар асари маъюб будани гени SOD1 ба вуҷуд омада бошад. Аммо токунун иллати дақиқи ибтило ба ALS шинохта нашудааст. Нотавонии ҳаракатӣ дар ин афрод сабаби эҷоди захмҳое ношӣ аз фишорҳои тӯлонимуддат рӯи нуқоти хосе аз бадан мешавад. Ибтило ба зотуррия дар асари мушкилоти мавҷуд дар балъи ин афрод ва ҳамчунин таҷаммӯи тарашшуҳот дар масирҳои ҳавоӣ аз дигар аворизи ҷонибии эҳтимолӣ дар афроди мубтало ба ALS аст. Ин дар ҳоле аст, ки таҳлили нерӯи ҷисмонии фард метавонад ҷанбаҳои мухталифи зиндагии ӯ монанди кор, равобити иҷтимоӣ ва ғайраро таҳти таъсири паёмадҳои номатлуби худ қарор диҳад. Пажӯҳишгарон барои баррасии маншаи эҷоди ин беморӣ назарияҳои гуногуне монанди авомили уфунӣ, ихтилол дар дастгоҳи эмании бадан, илали виросӣ, маводи саммӣ, адами таодули маводи шимиёӣ дар бадан ва ҳамчунин сӯитағзияро баррасӣ кардаанд. Агарчи пажӯҳишгарон токунун ба омили эҷодкунандаи ин беморӣ дар беморони мухталиф пай набурдаанд, аммо дар соли 1993 бо шиносоии омили генетикӣ муассир дар интиқоли бемории ALS бар асоси авомили виросӣ тавассути гурӯҳе аз коршиносони улуми генетик ва равонпизишкони болинӣ як қадам ба шиносоии омили эҷоди беморӣ наздиктар шуданд. Ин омили генетикӣ дар ба рамз даровардани онзиме, ки аз селлулҳо дар баробари осибҳои эҷодшуда тавассути радикалҳои озод муҳофизат мекунад, нақш дорад. == Аломатҳои болинӣ, сайр ва буруз == [[Акс:Stephen Hawking 050506.jpg|мини|[[Стивен Ҳокинг]] аз афроди машҳури дучоршуда ба ин беморӣ буд.]] Аз ҷумлаи нишонаҳои шоеи ин беморӣ душворӣ дар гуфтор ва гирифтагии мушак, париш ва заъфи мушакҳо, ки ағлаб аз андомҳо (даст, бозуҳо ва поҳо) оғоз шуда ва густариш меёбад ва саранҷом мушакҳои танаффусӣ ва балъро низ даргир мекунад. Заъф ва нотавонии ношӣ аз ин беморӣ, роҳ рафтан ва истифода аз дастҳо барои анҷоми фаъолиятҳои рӯзона монанди шустани дасту рӯй ва либос пӯшиданро ғайримумкин месозад. Бо густариши нотавонии ҳаракатӣ ва заъфи мушакҳо дар бадани фард, бемор дар балъ, ҷавидан ва танаффус низ бо мушкил рӯ ба рӯ мешавад. Ҳангоме ки мушакҳои танаффусӣ мавриди ҳамла қарор мегиранд, фард барои идомаи зиндагии худ ба ночор бояд аз дастгоҳҳои танаффуси маснӯӣ истифода кунад. Бурузи беморӣ ду нафар дар ҳар сад ҳазор нафар мебошад ва ағлаб афроди байни чиҳил то шаст солро даргир месозад. Беморӣ моҳияти пешраванда дорад ва ағлаб беморон баъд аз ду то панҷ сол фавт мекунанд, вале гоҳ давраҳои таваққуфи беморӣ вуҷуд дорад; ки боис мешавад 10 %-и беморон то 10 сол зинда бимонанд. Аз он ҷое ки ин беморӣ танҳо ба асабҳои ҳаракатӣ осиб мерасонад, бинобар ин ҳеҷ ихтилоле дар биноӣ, басовое, шунавоӣ, чашоӣ ва бӯёии фард ба вуҷуд нахоҳад омад ва ҷолиб ин ки асабҳои ҳаракатии муассир дар ҳаракати чашмҳо ва масона барои муддатҳои тӯлонӣ аз ҳамлаи омили беморӣ масун хоҳанд монд. Баррасии як навъ имзо ё асар-ангушти молекулии муштарак бо истифода аз фановарии ноно, ташхиси бемории ALS-ро дар ду ҳолати ирсӣ ва ғайриирсӣ имконпазир месозад. Баррасиҳои анҷомшуда тавассути пажӯҳишгарон нишон медиҳад, ки навъе пептид дар моеи нухоии ҳамаи беморони мубтало вуҷуд дорад. == Дармони беморӣ == Бемории ALS дармони хосе ба ҷуз дармони алоим надорад. Ахиран истифода аз доруе ба номи Рилузол ё Рилутек бо блоки гирандаҳои глутамат метавонад раванди бемориро кунд намояд ва тӯли умри беморонро афзоиш диҳад. == Нигаҳдорӣ ва муроқибат == Ба иллати шароити физикии бемор ва адами таҳарруки ӯ нигаҳдорӣ аз ин беморон бисёр душвор аст ва хонавода ва парастор боястӣ нисбат ба мавориди пеш рӯ комилан тавҷеҳ бошанд ва бо пизишк ва анҷуманҳои маҳаллӣ ва хонаводаи соири беморон машварат намоянд. Ба унвони мисол ҳаммом рафтан, ки коре сода ва рӯзмарра барои бештари инсонҳост, дар ин беморон боистӣ ба диққат анҷом гирад, то монеи осиб дидани парастор ё бемор шавад. Ҳамчунин муҳимтарин монеи пеш рӯи беморон адами тавоноии такаллум ё барқарории иртибот бо муҳити берун аст. Содатарин равиш истифода аз як ҷадвали ҳуруф ҷилви тахти бемор ва гирифтани аломати чашм аз ӯ ҳангоми ишора ба ҳарфи мавриди назар аст. (масалан, оё дар ин сутун аст? оё дар ин сатр аст?) Сипас бо таваҷҷуҳ ба таҷриба, парастор бояд ҳадс бизанад, ки бемор чӣ мехоҳад. Албатта ин равиш бештар барои корҳои ибтидоӣ посухгӯ мебошад. Солҳост дастгоҳҳое барои ҳалли ин мушкил ба бозор омада, ки метавонанд бо радёбии ҳаракати чашм онро табдил ба мухтассот намуда ва ба корбар иҷозаи таомули сода бо роёнаро фароҳам кунанд. Ин гуна дастгоҳҳо феълан қимате байни 6 то 10 ҳазор доллар доранд ва дар Эрон бо таваҷҷуҳ ба мавонеи молӣ ва забонӣ корбурде наёфтаанд. Албатта чанд пружа барои кумак ба беморони эронӣ дар даст иҷро аст, ки аз он ҷумла пружаи дастгоҳи иртибот бо бемор «Зигурот» аст. == Шуюъ == Бар асоси омор дар миқёси ҷаҳонӣ дар ҳудуди 350 ҳазор нафар аз бемории ALS ранҷ мебаранд. Солона ҳудуди 650 бемори мубтало ба ALS мавриди озмоиш ва таҳқиқ қарор мегиранд. == Донистаниҳои ҷолиб == Чанд сол пеш дар шабакаҳои иҷтимоӣ рӯйдоде бо унвони Чолиши сатили ях (Ice Bucket Challenge) ба роҳ афтод, ки дар он бисёре аз мардум ва ҳатто афроди саршиносе чун [[Билл Гейтс]] ва [[Марк Зукерберг]] иқдом ба рехтани сатиле аз оби ях ба рӯи сари худ ва филмбардорӣ аз он ва ба иштирокгузорӣ дар фазои маҷозӣ мекарданд, ки яке аз далелҳои он ташвиқи мардум ба огоҳӣ дар мавриди бемории склерози паҳлӯии амиотрофӣ унвон шудааст.<ref name="лента">{{cite news|url=http://lenta.ru/articles/2014/08/19/icebucketandstars/|title=Все звезды делают это! Знаменитости без ума от флэшмоба «Испытание ведром ледяной воды»|author=Юлия Верби|date=2014-08-25|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2014-08-25|archive-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825144320/http://lenta.ru/articles/2014/08/19/icebucketandstars/}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Бемориҳои нодир]] j2de8c0y1af9mw6al6yaaofl9wog9zt 1476230 1476229 2026-06-11T05:54:08Z Amherst99 2571 /* */ 1476230 wikitext text/x-wiki {{Беморӣ | Name = Склерози паҳлӯии амиотрофӣ | Image = ALS Coronal.jpg | Caption = | DiseasesDB = 29148 | ICD10 = {{ICD10|G|12|2}} | ICD9 = {{ICD9|335.20}} | ICDO = | OMIM = 105400 | MedlinePlus = 000688 | eMedicineSubj = neuro | eMedicineTopic = 14 }} '''Склерози паҳлӯии амиотрофӣ''', ({{lang-en|amyotrophic lateral sclerosis}}, {{кӯтаҳ|ALS}}), '''бемории [[Лу Гериг]]''' ({{lang-en|Lou Gehrig’s disease}}) — як бемории [[нейронҳои ҳаракатӣ]] ё (MND ё ''motor neuron disease'') аст<ref>{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/disorders/patient-caregiver-education/fact-sheets/motor-neuron-diseases-fact-sheet|title=Motor Neuron Diseases Fact Sheet|website=www.ninds.nih.gov|publisher=National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010105651/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Motor-Neuron-Diseases-Fact-Sheet|archive-date=10 October 2020|access-date=27 October 2020}}</ref>, ки мӯҷиби тахриби пешраванда ва ғайриқобили тармим дар дастгоҳи асабии марказӣ (мағз ва нухоъ) ва дастгоҳи асабии муҳитӣ мешавад. Склерози паҳлӯии амиотрофӣ шоеътарин бемории нейронҳои ҳаракатӣ (MND) мебошад; бинобар ин ин беморӣ ҳам алоими нейрони муҳаррикаи фавқонӣ ва ҳам нишонаҳои нейрони муҳаррикаи таҳтониро эҷод мекунад. Дар ҳақиқат дар ALS нишонаҳои фалаҷи марказӣ ва муҳитӣ тавъаман эҷод мешавад. Ин беморӣ мунҷар ба аз даст рафтани тадриҷии амалкарди азолот (ба вижа азолоти мухаттат) мегардад ва бо тазъифи мушакҳо ба тадриҷ фард ба фалаҷи умумӣ мубтало мешавад. Ба тавре ки тавоноии ҳар гуна ҳаракате аз шахс салб хоҳад шуд. Маъмулан мубталоён ба ин беморӣ муддати замони зиёде зинда намемонанд. Агарчи ин муддат барои Стивен Ҳокинг байни 2 то 3 сол пешбинӣ шуда буд, аммо ӯ алорағми ҳамаи мушкилот ва нороҳатиҳо то солҳо ба зиндагии худ идома дод ва барои фарорасидани марг лаҳзашуморӣ намекард ва баъд аз 55 сол ӯро аз по дарoвард. Беморони мубтало ба ин беморӣ маъмулан дучори нотавониҳои ҳаракатӣ шуда ва 3 то 5 сол пас аз ибтило ба ин беморӣ ҷони худро аз даст медиҳанд. Агарчи 20 %-и ин беморон то 5 сол ва 10 %-и онҳо то 10 сол зинда хоҳанд монд. Дар ин беморӣ дастгоҳи асабии марказӣ ва мушакҳо ба вижа мушакҳои даст, по, соид, сар ва гардан ба шиддат садама мебинанд. == Беморизоӣ == Иллати ин беморӣ номушаххас аст<ref name="NINDS2020">{{Cite web|url=https://www.ninds.nih.gov/health-information/disorders/amyotrophic-lateral-sclerosis-als|title=Amyotrophic Lateral Sclerosis (ALS) Fact Sheet|publisher=National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105002627/http://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Amyotrophic-Lateral-Sclerosis-ALS-Fact-Sheet|archive-date=5 January 2017|access-date=22 October 2020}}</ref>, аммо ба назар мерасад фарояндҳои илтиҳобӣ, ки дар мотор-нейронҳо иттифоқ меафтад, далели бурузи он бошад. Ин беморӣ мумкин аст дар асари маъюб будани гени SOD1 ба вуҷуд омада бошад. Аммо токунун иллати дақиқи ибтило ба ALS шинохта нашудааст. Нотавонии ҳаракатӣ дар ин афрод сабаби эҷоди захмҳое ношӣ аз фишорҳои тӯлонимуддат рӯи нуқоти хосе аз бадан мешавад. Ибтило ба зотуррия дар асари мушкилоти мавҷуд дар балъи ин афрод ва ҳамчунин таҷаммӯи тарашшуҳот дар масирҳои ҳавоӣ аз дигар аворизи ҷонибии эҳтимолӣ дар афроди мубтало ба ALS аст. Ин дар ҳоле аст, ки таҳлили нерӯи ҷисмонии фард метавонад ҷанбаҳои мухталифи зиндагии ӯ монанди кор, равобити иҷтимоӣ ва ғайраро таҳти таъсири паёмадҳои номатлуби худ қарор диҳад. Пажӯҳишгарон барои баррасии маншаи эҷоди ин беморӣ назарияҳои гуногуне монанди авомили уфунӣ, ихтилол дар дастгоҳи эмании бадан, илали виросӣ, маводи саммӣ, адами таодули маводи шимиёӣ дар бадан ва ҳамчунин сӯитағзияро баррасӣ кардаанд. Агарчи пажӯҳишгарон токунун ба омили эҷодкунандаи ин беморӣ дар беморони мухталиф пай набурдаанд, аммо дар соли 1993 бо шиносоии омили генетикӣ муассир дар интиқоли бемории ALS бар асоси авомили виросӣ тавассути гурӯҳе аз коршиносони улуми генетик ва равонпизишкони болинӣ як қадам ба шиносоии омили эҷоди беморӣ наздиктар шуданд. Ин омили генетикӣ дар ба рамз даровардани онзиме, ки аз селлулҳо дар баробари осибҳои эҷодшуда тавассути радикалҳои озод муҳофизат мекунад, нақш дорад. == Аломатҳои болинӣ, сайр ва буруз == [[Акс:Stephen Hawking 050506.jpg|мини|[[Стивен Ҳокинг]] аз афроди машҳури дучоршуда ба ин беморӣ буд.]] Аз ҷумлаи нишонаҳои шоеи ин беморӣ душворӣ дар гуфтор ва гирифтагии мушак, париш ва заъфи мушакҳо, ки ағлаб аз андомҳо (даст, бозуҳо ва поҳо) оғоз шуда ва густариш меёбад ва саранҷом мушакҳои танаффусӣ ва балъро низ даргир мекунад. Заъф ва нотавонии ношӣ аз ин беморӣ, роҳ рафтан ва истифода аз дастҳо барои анҷоми фаъолиятҳои рӯзона монанди шустани дасту рӯй ва либос пӯшиданро ғайримумкин месозад. Бо густариши нотавонии ҳаракатӣ ва заъфи мушакҳо дар бадани фард, бемор дар балъ, ҷавидан ва танаффус низ бо мушкил рӯ ба рӯ мешавад. Ҳангоме ки мушакҳои танаффусӣ мавриди ҳамла қарор мегиранд, фард барои идомаи зиндагии худ ба ночор бояд аз дастгоҳҳои танаффуси маснӯӣ истифода кунад. Бурузи беморӣ ду нафар дар ҳар сад ҳазор нафар мебошад ва ағлаб афроди байни чиҳил то шаст солро даргир месозад. Беморӣ моҳияти пешраванда дорад ва ағлаб беморон баъд аз ду то панҷ сол фавт мекунанд, вале гоҳ давраҳои таваққуфи беморӣ вуҷуд дорад; ки боис мешавад 10 %-и беморон то 10 сол зинда бимонанд. Аз он ҷое ки ин беморӣ танҳо ба асабҳои ҳаракатӣ осиб мерасонад, бинобар ин ҳеҷ ихтилоле дар биноӣ, басовое, шунавоӣ, чашоӣ ва бӯёии фард ба вуҷуд нахоҳад омад ва ҷолиб ин ки асабҳои ҳаракатии муассир дар ҳаракати чашмҳо ва масона барои муддатҳои тӯлонӣ аз ҳамлаи омили беморӣ масун хоҳанд монд. Баррасии як навъ имзо ё асар-ангушти молекулии муштарак бо истифода аз фановарии ноно, ташхиси бемории ALS-ро дар ду ҳолати ирсӣ ва ғайриирсӣ имконпазир месозад. Баррасиҳои анҷомшуда тавассути пажӯҳишгарон нишон медиҳад, ки навъе пептид дар моеи нухоии ҳамаи беморони мубтало вуҷуд дорад. == Дармони беморӣ == Бемории ALS дармони хосе ба ҷуз дармони алоим надорад. Ахиран истифода аз доруе ба номи Рилузол ё Рилутек бо блоки гирандаҳои глутамат метавонад раванди бемориро кунд намояд ва тӯли умри беморонро афзоиш диҳад. == Нигаҳдорӣ ва муроқибат == Ба иллати шароити физикии бемор ва адами таҳарруки ӯ нигаҳдорӣ аз ин беморон бисёр душвор аст ва хонавода ва парастор боястӣ нисбат ба мавориди пеш рӯ комилан тавҷеҳ бошанд ва бо пизишк ва анҷуманҳои маҳаллӣ ва хонаводаи соири беморон машварат намоянд. Ба унвони мисол ҳаммом рафтан, ки коре сода ва рӯзмарра барои бештари инсонҳост, дар ин беморон боистӣ ба диққат анҷом гирад, то монеи осиб дидани парастор ё бемор шавад. Ҳамчунин муҳимтарин монеи пеш рӯи беморон адами тавоноии такаллум ё барқарории иртибот бо муҳити берун аст. Содатарин равиш истифода аз як ҷадвали ҳуруф ҷилви тахти бемор ва гирифтани аломати чашм аз ӯ ҳангоми ишора ба ҳарфи мавриди назар аст. (масалан, оё дар ин сутун аст? оё дар ин сатр аст?) Сипас бо таваҷҷуҳ ба таҷриба, парастор бояд ҳадс бизанад, ки бемор чӣ мехоҳад. Албатта ин равиш бештар барои корҳои ибтидоӣ посухгӯ мебошад. Солҳост дастгоҳҳое барои ҳалли ин мушкил ба бозор омада, ки метавонанд бо радёбии ҳаракати чашм онро табдил ба мухтассот намуда ва ба корбар иҷозаи таомули сода бо роёнаро фароҳам кунанд. Ин гуна дастгоҳҳо феълан қимате байни 6 то 10 ҳазор доллар доранд ва дар Эрон бо таваҷҷуҳ ба мавонеи молӣ ва забонӣ корбурде наёфтаанд. Албатта чанд пружа барои кумак ба беморони эронӣ дар даст иҷро аст, ки аз он ҷумла пружаи дастгоҳи иртибот бо бемор «Зигурот» аст. == Шуюъ == Бар асоси омор дар миқёси ҷаҳонӣ дар ҳудуди 350 ҳазор нафар аз бемории ALS ранҷ мебаранд. Солона ҳудуди 650 бемори мубтало ба ALS мавриди озмоиш ва таҳқиқ қарор мегиранд. == Донистаниҳои ҷолиб == Чанд сол пеш дар шабакаҳои иҷтимоӣ рӯйдоде бо унвони Чолиши сатили ях (Ice Bucket Challenge) ба роҳ афтод, ки дар он бисёре аз мардум ва ҳатто афроди саршиносе чун [[Билл Гейтс]] ва [[Марк Зукерберг]] иқдом ба рехтани сатиле аз оби ях ба рӯи сари худ ва филмбардорӣ аз он ва ба иштирокгузорӣ дар фазои маҷозӣ мекарданд, ки яке аз далелҳои он ташвиқи мардум ба огоҳӣ дар мавриди бемории склерози паҳлӯии амиотрофӣ унвон шудааст.<ref name="лента">{{cite news|url=http://lenta.ru/articles/2014/08/19/icebucketandstars/|title=Все звезды делают это! Знаменитости без ума от флэшмоба «Испытание ведром ледяной воды»|author=Юлия Верби|date=2014-08-25|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2014-08-25|archive-date=2014-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825144320/http://lenta.ru/articles/2014/08/19/icebucketandstars/}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Бемориҳои нодир]] gq0c19u0bcwy5v3e2t1nsa7d65bhdoi 0 327915 1476227 1474935 2026-06-11T04:38:32Z Navruzov Abdulmalik 57291 ислоҳ 1476227 wikitext text/x-wiki '''Тарзи ҳаёти солим (ТҲС)''' — тарзи ҳаёти [[инсон]], ки барои ҳифзи саломатӣ ва коҳиш додани хатари бемориҳои ғайрисироятӣ (БҒС) тавассути назорат бар омилҳои рафтории хатар мусоидат мекунад<ref name=":0">{{публикация |1=книга |заглавие=Приказ Министерства здравоохранения РФ от 15 января 2020 года № 8 |подзаголовок=Об утверждении Стратегии формирования здорового образа жизни населения, профилактики и контроля неинфекционных заболеваний на период до 2025 года |ссылка=http://www.garant.ru/products/ipo/prime/doc/73421912/ |архив дата=2021-09-17 |архив=https://web.archive.org/web/20210917201508/http://www.garant.ru/products/ipo/prime/doc/73421912/ }}</ref>. Тарзи ҳаёти солим [[дасткашӣ аз тамоку]], [[истеъмоли машрубот]] ва дигар маводи нашъаовар, ғизои оқилона, [[Тарбияи ҷисмонӣ|фаъолияти ҷисмонӣ]] ([[машқҳои ҷисмонӣ]], [[варзиш]] ва ғайра), таҳкими саломатии равонӣ ва дигар чораҳои солимгардониро дар бар мегирад<ref name=":0" />. Принсипҳои тарзи ҳаёт одатан дар синни ҷавонӣ гузошта мешаванд, бинобар ин барои ташаккули тарзи ҳаёти солим тарғиби он дар ин синну сол муҳим аст — одатҳои дар ҷавонӣ ташаккулёфта аксар вақт дар даврони калонсолӣ низ боқӣ мемонанд<ref name=":1">{{публикация|статья |ссылка=https://elibrary.ru/item.asp?id=30054007 |автор имя=О. В. |автор=Аброськина |автор2 имя=Е. В. |автор2=Силина |автор3 имя=А. С. |автор3=Орлова |автор4 имя=И. |автор4=Сун Чер |автор5 имя=М. В. |автор5=Мельник |заглавие=Приверженность к здоровому образа жизни среди интернов, ординаторов и аспирантов медицинских вузов |год=2017 |издание=Медицинское образование и вузовская наука |тип=журн |выпуск=2 |номер=10 |issn=2227-1759 |архив=http://web.archive.org/web/20210918083018/https://www.sechenov.ru/upload/iblock/fcc/med_obr_2_10_2017_64_68.pdf |архив дата=2021-09-18 }}</ref>. == Ҷанбаҳои калидии тарзи ҳаёти солим == [[Созмони ҷаҳонии тандурустӣ]] қайд мекунад, ки бемориҳои ғайрисироятӣ дар {{nobr|70 %}} ҳолатҳо сабаби марги бармаҳал мегарданд, бинобар ин таҳкими саломатӣ, ки қисми муҳими он тарзи ҳаёти солим мебошад, кори муҳим аст. СҶТ густариши хадамоти [[кумаки аввалияи тиббию санитарӣ]]-ро, ки ба ниёзҳои мардум нигаронида шудаанд ва илова бар расонидани кумаки тиббӣ, пеш аз ҳама ба ташаккули тарзи ҳаёти солим ва пешгирии бемориҳои ғайрисироятӣ равона шудаанд, зарур мешуморад<ref>{{публикация|книга |заглавие=Здоровый образ жизни, благополучие и Цели в области устойчивого развития |автор=Мохаммеда |автор имя=А. Дж. |автор2=Гебрейесус |автор2 имя=Т. А. |оригинал язык=en |оригинал=Healthy living, well-being and the sustainable development goals |год=2018 |volume=96 |pages=590–590A |doi=10.2471/BLT.18.222042 |архив дата=2020-07-15 |архив=https://web.archive.org/web/20200715120225/https://www.who.int/bulletin/volumes/96/9/18-222042/ru/ |оригинал ссылка=https://www.who.int/bulletin/volumes/96/9/18-222042.pdf  |issn=0042-9686}}</ref>. Ҷанбаҳои муҳимтарини тарзи ҳаёти солим ибораанд аз: даст кашидан аз тамокукашӣ; даст кашидан аз машрубот ва дигар маводи нашъаовар; [[ғизои солим]]; [[Тарбияи ҷисмонӣ|фаъолияти ҷисмонӣ]], даст кашидан аз тарзи ҳаёти нишаста. Ба тарзи ҳаёти носолим ва ҳамзамон ба омилҳое, ки хатари бемориҳои ғайрисироятро зиёд мекунанд, инҳо дохил мешаванд: ғизои нодуруст, [[тарзи ҳаёти камҳаракат]] (сатҳи пасти фаъолияти ҷисмонӣ), тамокукашӣ, сӯиистеъмоли машрубот, истеъмоли аз ҳад зиёди [[кофеин]] (қаҳва, чой, нӯшокиҳои энергетикӣ), реҷаи номунтазами [[хоб]]<ref name=":0" /><ref name=":1" />, инчунин муқовимати номутобиқат ба стрессҳо<ref name=":0" />. === Тарзи ҳаёт ва саломатӣ === Тадқиқотҳо нишон медиҳанд, ки тарзи ҳаёти солим метавонад боиси афзоиши назарраси [[давомнокии умр]] гардад. Тадқиқот дар [[Германия]] нишон дод, ки ТҲС бо афзоиши давомнокии умри интизорӣ пас аз 40-солагӣ ба андозаи 13—17 сол алоқаманд аст<ref name="автоссылка1">{{Статья|автор=Kuanrong Li, Anika Hüsing, Rudolf Kaaks|год=2014-04-07|doi=10.1186/1741-7015-12-59|issn=1741-7015|выпуск=1|издание=BMC Medicine|заглавие=Lifestyle risk factors and residual life expectancy at age 40: a German cohort study|ссылка=http://dx.doi.org/10.1186/1741-7015-12-59|том=12}}</ref>. Тадқиқот дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] аз афзоиши давомнокии умри интизорӣ пас аз 50-солагӣ ба андозаи 12-14 сол шаҳодат медиҳад<ref name="автоссылка2">{{Статья|год=2018-07-24|doi=10.1161/cir.0000000000000587|issn=0009-7322, 1524-4539|выпуск=4|издание={{Нп3|Circulation (журнал)|Circulation||Circulation (journal)}}|заглавие=Correction to: Impact of Healthy Lifestyle Factors on Life Expectancies in the US Population|ссылка=http://dx.doi.org/10.1161/cir.0000000000000587|том=138|язык=en|издательство={{Нп3|Lippincott Williams & Wilkins}}}}</ref>. ==== Тарзи ҳаёт ва саломатии репродуктивӣ ==== Фарбеҳӣ, истеъмоли тамоку ва машрубот, нӯшокиҳои газноки дорои кофеин (вале на чой, қаҳва ва какао)<ref>{{Статья|автор=Elena Ricci, Paola Viganò, Sonia Cipriani, Edgardo Somigliana, Francesca Chiaffarino|год=2017-06-24|doi=10.1186/s12937-017-0257-2|issn=1475-2891|выпуск=1|издание=Nutrition Journal|заглавие=Coffee and caffeine intake and male infertility: a systematic review |том=16 |pmid=28646871 |pmc=5482951 }}</ref> ба саломатии репродуктивӣи мардон таъсири манфӣ мерасонанд<ref>{{Статья|автор=Gustavo Luis Verón, Andrea Daniela Tissera, Ricardo Bello, Fernando Beltramone, Gustavo Estofan|год=2018-07|doi=10.1016/j.fertnstert.2018.03.016|issn=0015-0282|выпуск=1|страницы=68–75.e4|издание=Fertility and Sterility|заглавие=Impact of age, clinical conditions, and lifestyle on routine semen parameters and sperm kinematics |том=110 |pmid=29980266 }}</ref>. Истеъмоли машрубот, тамокукашӣ ва таъсири дуди дуввумдараҷаи тамоку ҳангоми [[ҳомиладорӣ]] хатари мушкилотро дар давраи ҳомиладорӣ, аз ҷумла исқоти ҳамли стихиявиро зиёд мекунанд<ref>{{Статья|автор=Beth L. Pineles, Edward Park, Jonathan M. Samet|год=2014-02-10|doi=10.1093/aje/kwt334|issn=1476-6256, 0002-9262|выпуск=7|страницы=807—823|издание=American Journal of Epidemiology|заглавие=Systematic Review and Meta-Analysis of Miscarriage and Maternal Exposure to Tobacco Smoke During Pregnancy |том=179 |pmid=24518810 |pmc=3969532 }}</ref>, инчунин боиси осеби КДН-и ҳам модар ва ҳам кӯдак мегарданд<ref>{{Статья|автор=Kátia Regina Carvalho de Assis, Marcelo Sady Plácido Ladeira, Roberta C.A. Bueno, Bruna F. dos Santos, Ivete Dalben|год=2009-09|doi=10.1016/j.mrgentox.2009.02.006|issn=1383-5718|выпуск=1—2|страницы=72—78|издание={{Нп3|Mutation Research (журнал)|Mutation Research||Mutation Research (journal)}}|заглавие=Genotoxicity of cigarette smoking in maternal and newborn lymphocytes |том=679|издательство=[[Elsevier]] |pmid=19773089 }}</ref>. === Даст кашидан аз тамоку === Оқибати [[тамокукашӣ]] кӯтоҳ шудани давомнокии умр ба ҳисоби миёна 10 сол мебошад<ref name="автоссылка1" /><ref>{{Статья|автор=Irina Denisova|год=2010-04|doi=10.1111/j.1468-0351.2009.00384.x|issn=0967-0750, 1468-0351|выпуск=2|страницы=333—363|издание=Economics of Transition|заглавие=Adult mortality in Russia|ссылка=http://dx.doi.org/10.1111/j.1468-0351.2009.00384.x|том=18}}</ref><ref>{{Статья|автор=Jamie Tam, Kenneth E. Warner, Rafael Meza|год=2016-12|doi=10.1016/j.amepre.2016.06.007|issn=0749-3797|выпуск=6|страницы=958—966|издание=American Journal of Preventive Medicine|заглавие=Smoking and the Reduced Life Expectancy of Individuals With Serious Mental Illness|ссылка=http://dx.doi.org/10.1016/j.amepre.2016.06.007|том=51}}</ref><ref>{{Статья|автор=Prabhat Jha, Chinthanie Ramasundarahettige, Victoria Landsman, Brian Rostron, Michael Thun|год=2013-01-24|doi=10.1056/nejmsa1211128|issn=0028-4793, 1533-4406|выпуск=4|страницы=341—350|издание=New England Journal of Medicine|заглавие=21st-Century Hazards of Smoking and Benefits of Cessation in the United States|ссылка=http://dx.doi.org/10.1056/nejmsa1211128|том=368}}</ref>. Истеъмоли тамоку дар Русия бо афзоиши хатари марг дар байни мардони тамокукаш нисбат ба ғайритамокукашҳо 1,6 баробар алоқаманд аст, дар ин сурат 23 % марг дар байни мардон ба тамокукашӣ вобаста мебошад<ref>{{Статья|автор=Denes Stefler, Aytalina Azarova, Darja Irdam, Gabor Scheiring, Michael Murphy|год=2018-04-16|doi=10.1002/ijc.31406|issn=0020-7136|выпуск=5|страницы=1128—1133|издание=International Journal of Cancer|заглавие=Smoking, alcohol and cancer mortality in Eastern European men: Findings from the PrivMort retrospective cohort study|ссылка=http://dx.doi.org/10.1002/ijc.31406|том=143}}</ref>. Аз талафоти тамокукашӣ 48 % марг ба бемориҳои дилу раг ва метаболикӣ, 33 % ба бемориҳои [[Саратоншиносӣ|онкологӣ]], 18 % ба бемориҳои [[Нафаскашӣ|нафас]] ва 1 % ба дигар сабабҳо рост меояд<ref>{{Cite web|url=http://dx.doi.org/10.1037/e510072014-001|title=The Health Consequences of Smoking -- 50 Years of progress: A Report of the Surgeon General|date=2014|publisher=PsycEXTRA Dataset|access-date=2019-08-04}}</ref>. Тамокукашӣ хатари маргро зиёд мекунад: аз [[бронхит]] ва [[эмфизема]] 12 баробар, аз омосҳои бадсифати [[нои нофас]], [[шуш]], [[бронхҳо]] дар байни мардон 23 баробар ва дар байни занон 13 баробар, аз омосҳои бадсифати лаб, ковокии даҳон, [[ҳалқ]] — 5—11 баробар, аз [[саратони сурхноӣ]] — 7 баробар<ref>{{Статья|автор=Ryan Courtney|год=2015-10-23|doi=10.1111/dar.12309|issn=0959-5236|выпуск=6|страницы=694—695|издание=Drug and Alcohol Review|заглавие=The Health Consequences of Smoking-50 Years of Progress: A Report of the Surgeon General, 2014Us Department of Health and Human Services Atlanta, GA: Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention, National Center for|ссылка=http://dx.doi.org/10.1111/dar.12309|том=34}}</ref>. Даст кашидан аз тамоку боиси беҳбудии назарраси саломатӣ мегардад, аз ҷумла: пас аз 0,5-3 моҳ [[гардиши хун]] беҳтар шуда, нишондиҳандаҳои функсионалии системаи нафас зиёд мешаванд; пас аз 1-9 моҳ [[сурфа]] ва душвории нафас кам шуда, функсияи эпителияи мижгонакдор (мижгонакҳо) барқарор мешавад ва осебпазирӣ ба сироятҳои бронху шуш коҳиш меёбад; пас аз 1 соли даст кашидан аз тамокукашӣ хатари [[бемории ишемикии дил]] 2 баробар кам мешавад; аллакай пас аз 2 соли даст кашидан, эҳтимолияти [[сактаи мағзӣ]] метавонад то сатҳи муқаррарӣ — мисли шахсоне, ки ҳеҷ гоҳ тамоку накашидаанд, коҳиш ёбад; пас аз 5 сол хатари инкишофи саратони ковокии даҳон, гулӯ, сурхноӣ ва масона ду баробар кам мешавад. Дар заноне, ки тамокукаширо партофтаанд — хатари [[саратони гарданаи бачадон]] то сатҳи шахсони ғайритамокукаш коҳиш меёбад; пас аз 10 сол хатари марг аз [[саратони шуш]] ду баробар (нисбат ба онҳое, ки тамокукаширо идома медиҳанд) кам шуда, эҳтимолияти саратони ҳалқ ва ғадуди зери меъда паст мешавад; пас аз 15 сол хатари [[бемории ишемикии дил]] ба ҳамон сатҳе бармегардад, ки дар шахсони ҳеҷ гоҳ тамоку накашида мавҷуд аст<ref>{{Cite web|url=https://www.cancer.org/healthy/stay-away-from-tobacco/guide-quitting-smoking.html|title=Quit Tobacco {{!}} How To Quit Smoking or Smokeless Tobacco|publisher=www.cancer.org|lang=en|access-date=2019-08-04|archive-date=2019-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810233053/https://www.cancer.org/healthy/stay-away-from-tobacco/guide-quitting-smoking.html|url-status=live}}</ref>. Илова бар ин, коҳиши хатари [[Бемории қанд|диабет]], афзоиши таҳаммулпазирӣ ба бори ҷисмонӣ, беҳтар шудани ҳолати умумӣ, афзоиши [[қобилияти ҷинсӣ]] дар мардон ва беҳтар шудани функсияи репродуктивӣ дар занон мушоҳида мешавад. Таъсири солимгардонӣ ҳангоми даст кашидан аз тамокукашӣ дар ҷавонӣ бештар аст, вале дар ҳар синну сол даст кашидан имкон медиҳад, ки солҳои умри дар сурати идомаи тамокукашӣ талафшаванда ҳифз карда шаванд. Аксарияти онҳое, ки тамокукаширо партофтаанд, ин корро мустақилона бидуни дастгирии пизишкон ё табобати доруворӣ анҷом додаанд<ref>{{Статья|автор=Michael C. Fiore|год=1990-05-23|doi=10.1001/jama.1990.03440200064024|issn=0098-7484|выпуск=20|страницы=2760|издание=[[Journal of the American Medical Association|JAMA]]|заглавие=Methods Used to Quit Smoking in the United States|ссылка=http://dx.doi.org/10.1001/jama.1990.03440200064024|том=263|язык=en}}</ref>. Эҳтимолияти муваффақияти ҳар як кӯшиши алоҳидаи партофтани тамокукашӣ ба ҳисоби миёна ҳудуди 7,3 %-ро ташкил медиҳад<ref>{{Статья|автор=Andrew J. Baillie, Richard P. Mattick, Wayne Hall|год=2010-02-12|doi=10.1111/j.1753-6405.1995.tb00361.x|issn=1035-7319|выпуск=2|страницы=129—131|издание=Australian Journal of Public Health|заглавие=Quitting smoking: estimation by meta-analysis of the rate of unaided smoking cessation|ссылка=http://dx.doi.org/10.1111/j.1753-6405.1995.tb00361.x|том=19}}</ref>. Табобати вобастагии никотинӣ, аз ҷумла табобати доруворӣ ва шаклҳои гуногуни дастгирии равонию иҷтимоӣ, эҳтимолияти даст кашидан аз тамокуро зиёд мекунад. Истеъмоли сигаретҳои электронӣ-ро наметавон ба тарзи ҳаёти солим нисбат дод, зеро он хатари сактаи дилро зиёд мекунад<ref>{{Статья|автор=Talal Alzahrani, Ivan Pena, Nardos Temesgen, Stanton A. Glantz|год=2018-10|doi=10.1016/j.amepre.2018.05.004|issn=0749-3797|выпуск=4|страницы=455—461|издание=American Journal of Preventive Medicine|заглавие=Association Between Electronic Cigarette Use and Myocardial Infarction|ссылка=http://dx.doi.org/10.1016/j.amepre.2018.05.004|том=55}}</ref>. === Даст кашидан аз истеъмоли машрубот === Бино ба маълумоти [[Всемирная организация здравоохранения|Созмони ҷаҳонии тандурустӣ]], истеъмоли аз ҳад зиёди машрубот омили сабабгори беш аз 200 халалдоршавии саломатӣ мебошад, ки бо бемориҳо ва ҷароҳатҳо алоқаманданд<ref name="автоссылка3">{{Cite web|url=https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/alcohol|title=Алкоголь|publisher=www.who.int|lang=ru|access-date=2019-08-04|archive-date=2019-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019123839/https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/alcohol|url-status=live}}</ref>. СҶТ сӯиистеъмоли машруботро ҳамчун истеъмоли беш аз 60 мл [[этанол]]и холис (спирти этилӣ) барои мардон ва беш аз 50 мл барои занон дар як нишаст ҳадди ақал як бор дар як моҳ муайян мекунад<ref>{{Статья |автор=Vinayak Prasad, Ulrike Schwerdtfeger, Fatimah El-Awa, Douglas Bettcher, Vera da Costa e Silva |год=2015-06-01 |doi=10.26719/2015.21.6.379 |issn=1020-3397 |выпуск=6 |страницы=379—380 |издание=Eastern Mediterranean Health Journal |заглавие=Closing the door on illicit tobacco trade, opens the way to better tobacco control |ссылка=http://dx.doi.org/10.26719/2015.21.6.379 |том=21 |archive-date=2020-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406172748/http://applications.emro.who.int/emhj/v21/06/EMHJ_2015_21_6_379_380.pdf?ua=1&ua=1 }}</ref>. 50-60 мл этанол ба 125—150 мл арақ, 417—500 мл шароб ё 1,1-1,3 л пиво баробар аст. Истеъмоли машрубот на танҳо сабаби фавти зиёд, балки боиси беморшавӣ<ref name="автоссылка3" />, ҷинояткорӣ, осеббардорӣ, [[Дорожно-транспортное происшествие|садамаҳои нақлиётӣ]], хушунати хонаводагӣ ва маишӣ мебошад. Истеъмоли машрубот хатари инкишофи [[рак|саратон]]и гулӯ, даҳон, сина, меъда, рӯдаи ғафс, рӯдаи рост, ҷигар<ref>{{Статья|автор=Jennie Connor|год=2016-07-21|doi=10.1111/add.13477|issn=0965-2140|выпуск=2|страницы=222—228|издание=Addiction|заглавие=Alcohol consumption as a cause of cancer|ссылка=http://dx.doi.org/10.1111/add.13477|том=112}}</ref>, инчунин ҷароҳатбардорӣ, [[сиррози ҷигар]]<ref>{{Статья|автор=Chavdar Pavlov, Ekaterina Kuznetsova, Mariana Arslanyan, Marianna Semenistaya, Dmitriy Glushenkov|год=2017|doi=10.14300/mnnc.2017.12066|issn=2073-8137|выпуск=2|издание=Medical news of the North Caucasus|заглавие=Non-alcoholic fatty liver disease: modern concepts of etiology, pathogenesis, diagnostics and treatment|ссылка=http://dx.doi.org/10.14300/mnnc.2017.12066|том=12}}</ref>, [[панкреатит]] ва ниҳоят инкишофи [[Алкоголизм|вобастагии спиртӣ (алкоголизм)]]-ро зиёд мекунад. Дар ҳоли ҳозир дар мавриди он ки оё вояҳои хурди машрубот таъсири кардиопротекторӣ (ҳифзи дил) доранд, баҳсҳо идома доранд<ref>{{Статья|автор=James H. O’Keefe, Kevin A. Bybee, Carl J. Lavie|год=2007-09|doi=10.1016/j.jacc.2007.04.089|issn=0735-1097|выпуск=11|страницы=1009—1014|издание=Journal of the American College of Cardiology|заглавие=Alcohol and Cardiovascular Health|ссылка=http://dx.doi.org/10.1016/j.jacc.2007.04.089|том=50}}</ref>. Мунтақидони «таъсири кардиопротекторӣ»-и вояҳои хурди машрубот қайд мекунанд, ки ин метавонад натиҷаи мавҷуд будани одамони дорои саломатии бад дар зери гурӯҳҳои ғайримашруботхор бошад, инчунин одамоне, ки бо сабаби мушкилоти саломатӣ нӯшиданро партофтаанд. Баъзе тадқиқотҳо инро тасдиқ мекунанд<ref>{{Статья|автор=Richard G. Rogers, Patrick M. Krueger, Richard Miech, Elizabeth M. Lawrence, Robert Kemp|год=2013-01-22|doi=10.1007/s11113-013-9268-7|issn=0167-5923, 1533-4406|выпуск=3|страницы=325—352|издание=Population Research and Policy Review|заглавие=Nondrinker Mortality Risk in the United States|ссылка=http://dx.doi.org/10.1007/s11113-013-9268-7|том=32}}</ref>. Як қатор ташкилотҳои тиббӣ тавсия медиҳанд, ки онҳое, ки машрубот истеъмол намекунанд, ба истеъмоли он шурӯъ накунанд ва ҳушдор медиҳанд, ки нишондиҳандаҳои фавти камтар дар байни «мӯътадилнӯшон» нисбат ба хушёрон набояд ҳамчун натиҷаи таъсири муфиди вояҳои мӯътадили машрубот маънидод карда шавад<ref>{{Cite web|url=http://www.heart.org/HEARTORG/Conditions/Alcohol-and-Cardiovascular-Disease_UCM_305173_Article.jsp#.XJen7xMzbOR|title=Alcohol and Heart Health|publisher=www.heart.org|lang=en|access-date=2019-08-04|archive-date=2019-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808052523/http://www.heart.org/HEARTORG/Conditions/Alcohol-and-Cardiovascular-Disease_UCM_305173_Article.jsp#.XJen7xMzbOR|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/lifestyle/health-and-wellness/red-repudiated-to-the-last-drop-20110918-1kg22.html|title=Red repudiated to the last drop|author=Mark Metherell|date=2011-09-18|publisher=The Sydney Morning Herald|lang=en|access-date=2019-08-04|archive-date=2019-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804172107/https://www.smh.com.au/lifestyle/health-and-wellness/red-repudiated-to-the-last-drop-20110918-1kg22.html|url-status=live}}</ref>. Бо афзоиши истеъмоли машрубот аз ҷониби инсон беш аз 30 мл дар як рӯз, хатари марг, пеш аз ҳама аз сабабҳои беруна ва бемориҳои дилу раг ба таври назаррас зиёд мешавад. Онҳое, ки беш аз 100 мл этанолро дар як вақт (250 мл арақ, 0,83 л шароб, 2,2 л [[Пиво|пиво]]) истеъмол мекунанд, дар минтақаи хатари хеле баланд қарор доранд. Вояи марговари машрубот вобаста ба хусусиятҳои фардии инсон (ҷинс, синну сол ва ғайра) 200—400 мл этанолро ташкил медиҳад, ки дар як нишаст нӯшида шудааст. Надида гирифтани зарари истеъмоли ҳаҷми зиёди машрубот дар як вақт боиси фоҷиаҳо мегардад. Масалан, соли 2003 яке аз мағозаҳо дар Волгодонск озмуне ташкил кард, ки мақсади он дар муддати кӯтоҳ нӯшидани миқдори ҳарчи бештари арақ буд. Яке аз иштирокчиён, ки 1,5 л арақ нӯшида буд, вафот кард ва панҷ иштирокчии дигар ба эҳёгарӣ (реаниматсия) фиристода шуданд<ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/daily/23157/24664/|title=Уж попил перед смертью...|author=|date=2003-11-14|publisher=KP.RU - сайт «Комсомольской правды»|lang=ru|access-date=2019-08-04|archive-date=2019-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804172108/https://www.kp.ru/daily/23157/24664/|url-status=live}}</ref>. Истеъмоли машрубот дар шакли суррогатҳои ниҳоят сахт — [[одеколон]]ҳо, воситаҳои тозакунӣ, нимпайкарҳои доруворӣ махсусан хатарнок аст<ref>{{Статья|автор=Оралов А.а, Гиль А.ю, Поликина О, Андреев Е.м, Школьников В.м|год=2011|issn=2076-4618|выпуск=1|издание=Здоровье – основа человеческого потенциала: проблемы и пути их решения|заглавие=Социальные и медицинские аспекты сохранения здоровья мужчин трудоспособного возраста|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/sotsialnye-i-meditsinskie-aspekty-sohraneniya-zdorovya-muzhchin-trudosposobnogo-vozrasta|том=6|archive-date=2019-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804172107/https://cyberleninka.ru/article/n/sotsialnye-i-meditsinskie-aspekty-sohraneniya-zdorovya-muzhchin-trudosposobnogo-vozrasta}}</ref>. Барои кишварҳои [[Аврупои Шарқӣ]] навъи хатарноктарини истеъмоли машрубот хос аст, ки дар он қисми зиёди истеъмолро нӯшокиҳои спиртии сахт ташкил медиҳад ва ин боиси сатҳи баланди талафот аз машрубот мегардад<ref>Денисова И. Потребление алкоголя в России: влияние на здоровье и смертность // Центр экономических и финансовых исследований и разработок при Российской экономической школе. — 2010. — №. 31.</ref><ref>{{Статья|автор=Razvodovsky YE|год=2017|doi=10.4172/2329-6488.1000286|issn=2329-6488|выпуск=05|издание=Journal of Alcoholism & Drug Dependence|заглавие=Beverage-Specific Alcohol Sales and Gender Difference in Suicide Rates in Russia|ссылка=http://dx.doi.org/10.4172/2329-6488.1000286|том=05}}</ref><ref>{{Cite web|url=[подозрительная ссылка удалена]|title=Beverage-Specific Alcohol Sale and Cardiovascular Mortality in Russia|author=Y. E. Razvodovsky|date=2010|publisher=Journal of Environmental and Public Health|lang=en|access-date=2019-08-04|archive-date=2019-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804172111/https://www.hindawi.com/journals/jeph/2010/253853/|url-status=live}}</ref>. Миқёси мушкилотро маълумоти алоҳидаи экспертизаи судию тиббии Русия нишон медиҳад: дар байни фавтидагон миқдори зиёди машрубот дар моеъҳои биологӣ дар [[Курское (ноҳияи Старооскол)|Курск]] — 29 % мардон, 9 % занон (соли 1991); дар [[Ижевск]] — 47 % мардони 20−55 сола (охири солҳои 1990); дар [[Барнаул]] — 53 % мардон, 42 % занон (солҳои 1990—2004) мавҷуд буд<ref>{{Статья|автор=David Zaridze, Paul Brennan, Jillian Boreham, Alex Boroda, Rostislav Karpov|год=2009-06|doi=10.1016/s0140-6736(09)61034-5|issn=0140-6736|выпуск=9682|страницы=2201—2214|издание=[[The Lancet]]|заглавие=Alcohol and cause-specific mortality in Russia: a retrospective case–control study of 48 557 adult deaths|ссылка=http://dx.doi.org/10.1016/s0140-6736(09)61034-5|том=373|язык=en|издательство=[[Elsevier]]}}</ref>. Ҳамин тариқ, коҳиши истеъмоли машруботи сахт барои кишварҳое, ки он омили асосии фавти мардони синни қобили меҳнат мебошад, бояд яке аз ҳадафҳои асосии сиёсат дар соҳаи тандурустии ҷамъиятӣ бошад. === Ғизои солим === Ғизои солим воситаи муҳимтарини пешгирии инкишофи як қатор бемориҳои ғайрисироятӣ мебошад ва ба афзоиши давомнокии умри солим мусоидат мекунад<ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" />. Фарбеҳӣ омили хатари инкишофи чунин бемориҳо ба монанди [[Диабети қанд|диабет]], бемориҳои дилу раг, бемориҳои ҷигар, халтаи талха, сурхноӣ<ref name="автоссылка4">{{Статья|автор=Dagfinn Aune, Abhijit Sen, Manya Prasad, Teresa Norat, Imre Janszky|год=2016-05-04|doi=10.1136/bmj.i2156|issn=1756-1833|страницы=i2156|издание=BMJ|заглавие=BMI and all cause mortality: systematic review and non-linear dose-response meta-analysis of 230 cohort studies with 3.74 million deaths among 30.3 million participants|ссылка=http://dx.doi.org/10.1136/bmj.i2156}}</ref>, халалдоршавии гормоналӣ, аз ҷумла синдроми поликистози тухмдонҳо ва [[гипогонадизм]]<ref>{{Статья|автор=Hector F. Escobar-Morreale, Elisa Santacruz, Manuel Luque-Ramírez, José I. Botella Carretero|год=2017-05-09|doi=10.1093/humupd/dmx012|issn=1355-4786, 1460-2369|выпуск=4|страницы=390—408|издание=Human Reproduction Update|заглавие=Prevalence of ‘obesity-associated gonadal dysfunction’ in severely obese men and women and its resolution after bariatric surgery: a systematic review and meta-analysis|ссылка=http://dx.doi.org/10.1093/humupd/dmx012|том=23}}</ref>, халалдоршавии системаи такяву ҳаракат, аз ҷумла [[остеоартроз]], ва баъзе бемориҳои онкологӣ (саратони [[эндометрия]], ғадуди сина, тухмдон, простата, ҷигар, халтаи талха, гурда ва рӯдаи ғафс ва ғайра<ref>{{Статья|автор=Michele Cecchini, Franco Sassi, Jeremy A Lauer, Yong Y Lee, Veronica Guajardo-Barron|год=2010-11|doi=10.1016/s0140-6736(10)61514-0|issn=0140-6736|выпуск=9754|страницы=1775—1784|издание=[[The Lancet]]|заглавие=Tackling of unhealthy diets, physical inactivity, and obesity: health effects and cost-effectiveness|ссылка=http://dx.doi.org/10.1016/s0140-6736(10)61514-0|том=376|язык=en|издательство=[[Elsevier]]}}</ref>) мебошад. Дар синни ҷавонӣ ва миёна [[Фарбеҳӣ|вазни зиёдатӣ]] ва фарбеҳӣ бо афзоиши фавт аз ҳама сабабҳо алоқаманданд<ref>{{Статья|автор=Vaughn W. Barry, Meghan Baruth, Michael W. Beets, J. Larry Durstine, Jihong Liu|год=2014-01|doi=10.1016/j.pcad.2013.09.002|issn=0033-0620|выпуск=4|страницы=382—390|издание=Progress in Cardiovascular Diseases|заглавие=Fitness vs. Fatness on All-Cause Mortality: A Meta-Analysis|ссылка=http://dx.doi.org/10.1016/j.pcad.2013.09.002|том=56}}</ref>. Дар синну соли калонтар (пас аз 70-солагӣ) камвазнӣ ва фарбеҳии дараҷаи 2-юм ва болотар бо афзоиши фавт алоқаманданд, дар ҳоле ки вазни муқаррарӣ ва фарбеҳии дараҷаи 1-ум бо сатҳи оптималии саломатӣ («парадокси фарбеҳӣ») алоқаманд мебошанд<ref name="автоссылка4" />. === Парҳезҳо === [[Парҳез|Парҳезҳои]] ғизои солим бо коҳиши назарраси хатари фавт аз ҳама сабабҳо (ба андозаи 22 %), бемориҳои қалбу раг (22 %), саратон (15 %) ва диабети қанди навъи 2-юм (22 %) алоқаманд мебошанд<ref>{{Статья|автор=Lukas Schwingshackl, Georg Hoffmann|год=2015-05|doi=10.1016/j.jand.2014.12.009|issn=2212-2672|выпуск=5|страницы=780–800.e5|издание=Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics|заглавие=Diet Quality as Assessed by the Healthy Eating Index, the Alternate Healthy Eating Index, the Dietary Approaches to Stop Hypertension Score, and Health Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis of Cohort Studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.1016/j.jand.2014.12.009|том=115}}</ref>. ==== Маҳсулоти ғизои солим ==== Асоси ғизои солим — истеъмоли зиёди ғизоҳои гуногуни растанӣ мебошад. Бисёр моддаҳое, ки дар ғизои растанӣ мавҷуданд, дорои хусусиятҳои [[Антиоксидантҳо|антиоксидантӣ]] ва зиддиилтиҳобӣ буда, аз пайдоиши лахтаҳои хун (тромбҳо) пешгирӣ мекунанд, [[фишори хун]], фаъолияти ферментҳоро танзим менамоянд, сатҳи [[глюкоза]]-ро дар хун муътадил месозанд, профили липидиро ислоҳ мекунанд, ба экспрессияи генҳо ва роҳҳои сигналӣ таъсир мерасонанд, ҳолати миокард-ро беҳтар менамоянд ва инчунин ба баъзе биомаркерҳои алоқаманд бо бемориҳои дилу раг таъсир мегузоранд<ref>{{Статья|автор=Guo-Yi Tang, Xiao Meng, Ya Li, Cai-Ning Zhao, Qing Liu|год=2017-08-10|doi=10.3390/nu9080857|issn=2072-6643|выпуск=8|страницы=857|издание=Nutrients|заглавие=Effects of Vegetables on Cardiovascular Diseases and Related Mechanisms|ссылка=http://dx.doi.org/10.3390/nu9080857|том=9}}</ref>. Мета-таҳлилҳои тадқиқотҳои когортӣ нишон доданд, ки истеъмоли гурӯҳҳои алоҳидаи маҳсулоти ғизоӣ бо коҳиши хатари фавт аз ҳама сабабҳо алоқаманд аст, аз ҷумла маҳсулоти дорои миқдори зиёди нахҳои ғизоӣ (нахи ғизоӣ)<ref>{{Статья|автор=Lihua Liu, Shan Wang, Jianchao Liu|год=2014-12-11|doi=10.1002/mnfr.201400449|issn=1613-4125|выпуск=1|страницы=139—146|издание=Molecular Nutrition & Food Research|заглавие=Fiber consumption and all-cause, cardiovascular, and cancer mortalities: A systematic review and meta-analysis of cohort studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.1002/mnfr.201400449|том=59}}</ref><ref>Всемирная организация здравоохранения. Питание и здоровье в Европе: новая основа для действий. Ред. A. Robertson, C. Tirado, Т. Lobstein, M. Jermini.</ref>, аз он ҷумла сабзавот, [[Мева|меваҷот]]<ref>{{Статья|автор=Dagfinn Aune, Edward Giovannucci, Paolo Boffetta, Lars T Fadnes, NaNa Keum|год=2017-02-22|doi=10.1093/ije/dyw319|issn=0300-5771, 1464-3685|выпуск=3|страницы=1029—1056|издание=International Journal of Epidemiology|заглавие=Fruit and vegetable intake and the risk of cardiovascular disease, total cancer and all-cause mortality—a systematic review and dose-response meta-analysis of prospective studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.1093/ije/dyw319|том=46}}</ref> (пеш аз ҳама тару тоза, на консервшуда), мағзият<ref>{{Статья|автор=Guo-Chong Chen, Ru Zhang, Miguel A. Martínez-González, Zeng-Li Zhang, Marialaura Bonaccio|год=2017|doi=10.1039/c7fo00915a|issn=2042-6496, 2042-650X|выпуск=11|страницы=3893—3905|издание=Food & Function|заглавие=Nut consumption in relation to all-cause and cause-specific mortality: a meta-analysis 18 prospective studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.1039/c7fo00915a|том=8}}</ref>, лӯбиёгиҳо, маҳсулоти ғалладонагии яклухт<ref>{{Статья|автор=Guo-Chong Chen, Xing Tong, Jia-Ying Xu, Shu-Fen Han, Zhong-Xiao Wan|год=2016-05-25|doi=10.3945/ajcn.115.122432|issn=0002-9165, 1938-3207|выпуск=1|страницы=164—172|издание=The American Journal of Clinical Nutrition|заглавие=Whole-grain intake and total, cardiovascular, and cancer mortality: a systematic review and meta-analysis of prospective studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.3945/ajcn.115.122432|том=104}}</ref><ref>{{Статья|автор=Dagfinn Aune, NaNa Keum, Edward Giovannucci, Lars T Fadnes, Paolo Boffetta|год=2016-06-14|doi=10.1136/bmj.i2716|issn=1756-1833|страницы=i2716|издание=BMJ|заглавие=Whole grain consumption and risk of cardiovascular disease, cancer, and all cause and cause specific mortality: systematic review and dose-response meta-analysis of prospective studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.1136/bmj.i2716}}</ref>, инчунин моҳӣ<ref name="автоссылка5">{{Статья|автор=Lukas Schwingshackl, Carolina Schwedhelm, Georg Hoffmann, Anna-Maria Lampousi, Sven Knüppel|год=2017-04-26|doi=10.3945/ajcn.117.153148|issn=0002-9165, 1938-3207|страницы=ajcn153148|издание=The American Journal of Clinical Nutrition|заглавие=Food groups and risk of all-cause mortality: a systematic review and meta-analysis of prospective studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.3945/ajcn.117.153148}}</ref>, равғани зайтун<ref>{{Статья|автор=Lukas Schwingshackl, Georg Hoffmann|год=2014-10-01|doi=10.1186/1476-511x-13-154|issn=1476-511X|выпуск=1|издание=Lipids in Health and Disease|заглавие=Monounsaturated fatty acids, olive oil and health status: a systematic review and meta-analysis of cohort studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.1186/1476-511x-13-154|том=13}}</ref> ва истеъмоли мӯътадили маҳсулоти ширии турш<ref>{{Статья|автор=Fatemeh Gholami, Malihe Khoramdad, Nader Esmailnasab, Ghobad Moradi, Bijan Nouri|год=2017-03-18|doi=10.15171/jcvtr.2017.01|issn=2008-5117, 2008-6830|выпуск=1|страницы=1—11|издание=Journal of Cardiovascular and Thoracic Research|заглавие=The effect of dairy consumption on the prevention of cardiovascular diseases: A meta-analysis of prospective studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.15171/jcvtr.2017.01|том=9}}</ref>. Тадқиқотҳо, аз ҷумла дар Русия<ref>{{Статья|автор=Giuseppe Grosso, Urszula Stepaniak, Agnieszka Micek, Denes Stefler, Martin Bobak|год=2016-07-14|doi=10.1017/s1368980016001749|issn=1368-9800, 1475-2727|выпуск=1|страницы=82—91|издание=Public Health Nutrition|заглавие=Coffee consumption and mortality in three Eastern European countries: results from the HAPIEE (Health, Alcohol and Psychosocial factors In Eastern Europe) study|ссылка=http://dx.doi.org/10.1017/s1368980016001749|том=20}}</ref>, нишон медиҳанд, ки истеъмоли қаҳва, аз ҷумла бекофеин, бо коҳиши фавт аз ҳама сабабҳо алоқаманд аст<ref>{{Статья|автор=Q. Li, Y. Liu, X. Sun, Z. Yin, H. Li|год=2019-02-20|doi=10.1111/jhn.12633|issn=0952-3871, 1365-277X|выпуск=3|страницы=279—287|издание=Journal of Human Nutrition and Dietetics|заглавие=Caffeinated and decaffeinated coffee consumption and risk of all‐cause mortality: a dose–response meta‐analysis of cohort studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.1111/jhn.12633|том=32}}</ref>. ==== Маҳсулоти ғизоӣ, ки ҳангоми истеъмоли мӯътадил муфиданд ==== Тадқиқотҳои клиникӣ ва эпидемиологӣ нишон медиҳанд, ки маҳсулоти бой аз какао хатари бемориҳои қалбу рагро коҳиш медиҳанд, зеро какао дорои миқдори зиёди полифенолҳо, махсусан флавоноидҳо мебошад<ref>{{Статья|автор=Claudio Ferri, Giovambattista Desideri, Livia Ferri, Ilenia Proietti, Stefania Di Agostino|год=2015-07-13|doi=10.1021/acs.jafc.5b01064|issn=0021-8561, 1520-5118|выпуск=45|страницы=9901—9909|издание=Journal of Agricultural and Food Chemistry|заглавие=Cocoa, Blood Pressure, and Cardiovascular Health|ссылка=http://dx.doi.org/10.1021/acs.jafc.5b01064|том=63}}</ref><ref>{{Статья|автор=O A Tokede, J M Gaziano, L Djoussé|год=2011-05-11|doi=10.1038/ejcn.2011.64|issn=0954-3007, 1476-5640|выпуск=8|страницы=879—886|издание=European Journal of Clinical Nutrition|заглавие=Effects of cocoa products/dark chocolate on serum lipids: a meta-analysis|ссылка=http://dx.doi.org/10.1038/ejcn.2011.64|том=65}}</ref><ref>{{Статья|год=2017-08-10|doi=10.3390/nu9080855|issn=2072-6643|выпуск=8|страницы=855|издание=Nutrients|заглавие=Reply: “Comment on: Chocolate Consumption and Risk of Coronary Heart Disease, Stroke, and Diabetes: A Meta-Analysis of Prospective Studies, Nutrients 2017, 9, 688”|ссылка=http://dx.doi.org/10.3390/nu9080855|том=9}}</ref>. Истеъмоли шоколади талх метавонад ба эҳсоси серӣ ва коҳиши калориянокии ғизо мусоидат кунад<ref>{{Статья|автор=L B Sørensen, A Astrup|год=2011-12|doi=10.1038/nutd.2011.17|issn=2044-4052|выпуск=12|страницы=e21–e21|издание=Nutrition & Diabetes|заглавие=Eating dark and milk chocolate: a randomized crossover study of effects on appetite and energy intake|ссылка=http://dx.doi.org/10.1038/nutd.2011.17|том=1}}</ref>. Ҳамзамон, истеъмоли беш аз ҳадди конфетҳои шоколадӣ бо афзоиши вазни бадан алоқаманд аст<ref>{{Статья|автор=James A. Greenberg, JoAnn E. Manson, Brian Buijsse, Lu Wang, Matthew A. Allison|год=2015-02-03|doi=10.1002/oby.20983|issn=1930-7381|выпуск=3|страницы=677—683|издание=Obesity|заглавие=Chocolate-candy consumption and 3-year weight gain among postmenopausal U.S. women|ссылка=http://dx.doi.org/10.1002/oby.20983|том=23}}</ref>, вале бидуни афзоиши хатари норасоии дил<ref>{{Статья|год=2017-04-20|doi=10.3390/nu9040402|issn=2072-6643|выпуск=4|страницы=402|издание=Nutrients|заглавие=Chocolate Consumption and Risk of Heart Failure: A Meta-Analysis of Prospective Studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.3390/nu9040402|том=9}}</ref>. Тухм ҳангоми истеъмоли мӯътадил (оптималӣ на бештар аз як тухм дар 2 рӯз) бо коҳиши хатари фавт аз ҳама сабабҳо алоқаманд аст, вале ҳангоми истеъмоли зиёдтар афзоиши хатар мушоҳида мешавад<ref name="автоссылка5" />. Истеъмоли зиёди тухм (беш аз 1 адад дар як рӯз) бо афзоиши хатари бемории ишемикии дил (ИБД), норасоии дил ба андозаи 25 %<ref>{{Статья|автор=Owais Khawaja, Hemindermeet Singh, Faraz Luni, Ameer Kabour, Syed S. Ali|год=2017-03-27|doi=10.3389/fnut.2017.00010|issn=2296-861X|издание=Frontiers in Nutrition|заглавие=Egg Consumption and Incidence of Heart Failure: A Meta-Analysis of Prospective Cohort Studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.3389/fnut.2017.00010|том=4}}</ref> ва [[сактаи миокард]] алоқаманд аст<ref>{{Статья|год=2013-01-09|doi=10.1136/bmj.f149|issn=1756-1833|выпуск=jan09 2|страницы=f149–f149|издание=BMJ|заглавие=Egg consumption and risk of coronary heart disease and stroke: dose-response meta-analysis of prospective cohort studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.1136/bmj.f149|том=346}}</ref>. ==== Ғизои носолим ==== Бо хатарҳои зиёди фавт аз ҳама сабабҳо истеъмоли гӯшти сурх, махсусан гӯшти коркардшуда (ҳасиб, сосиска, бекон)<ref>{{Статья|автор=S. C. Larsson, N. Orsini|год=2013-10-22|doi=10.1093/aje/kwt261|issn=0002-9262, 1476-6256|выпуск=3|страницы=282—289|издание=American Journal of Epidemiology|заглавие=Red Meat and Processed Meat Consumption and All-Cause Mortality: A Meta-Analysis|ссылка=http://dx.doi.org/10.1093/aje/kwt261|том=179}}</ref> ва нӯшокиҳои ширинкардашуда (аксарияти онҳо — нӯшокиҳои газноки маъмул) алоқаманд мебошад<ref>{{Статья|автор=Natasha Tasevska, Yikyung Park, Li Jiao, Albert Hollenbeck, Amy F Subar|год=2014-02-19|doi=10.3945/ajcn.113.069369|issn=0002-9165, 1938-3207|выпуск=5|страницы=1077—1088|издание=The American Journal of Clinical Nutrition|заглавие=Sugars and risk of mortality in the NIH-AARP Diet and Health Study|ссылка=http://dx.doi.org/10.3945/ajcn.113.069369|том=99}}</ref>. Ҳамин тариқ, истеъмоли аз ҳад зиёди ин гурӯҳҳои маҳсулот бо паҳншавии бемориҳои музмини ғайрисироятӣ<ref>{{Статья|автор=Rosemary Green, Jennifer Sutherland, Alan D Dangour, Bhavani Shankar, Patrick Webb|год=2016-01|doi=10.1136/bmjopen-2015-009331|issn=2044-6055, 2044-6055|выпуск=1|страницы=e009331|издание=BMJ Open|заглавие=Global dietary quality, undernutrition and non-communicable disease: a longitudinal modelling study|ссылка=http://dx.doi.org/10.1136/bmjopen-2015-009331|том=6}}</ref> ва фавт аз ҳама сабабҳо алоқаманд аст, ки имкон медиҳад онҳоро маҳсулоти ғизои носолим ё маҳсулоти зараровар биномем. Истеъмоли зиёди намак ва маҳсулоти шӯр (фаст-фуд, шӯриҳо, нимфабрикатҳо, чипсҳо) яке аз сабабҳои баландии фишори хун ва бемориҳои қалбу раг мебошад. Созмони ҷаҳонии тандурустӣ тавсия медиҳад, ки истеъмоли намак барои калонсолон дар сатҳи <5 г дар як шабонарӯз (<2 г натрий) маҳдуд карда шавад. Агар истеъмоли картошкаи муқаррарӣ барои саломатӣ бетараф бошад, [[картошкаи фри]] хатари бемориҳо ва марги бармаҳалро зиёд мекунад<ref>{{Статья|автор=Nicola Veronese, Brendon Stubbs, Marianna Noale, Marco Solmi, Alberto Vaona|год=2017-06-07|doi=10.3945/ajcn.117.154872|issn=0002-9165, 1938-3207|выпуск=1|страницы=162—167|издание=The American Journal of Clinical Nutrition|заглавие=Fried potato consumption is associated with elevated mortality: an 8-y longitudinal cohort study|ссылка=http://dx.doi.org/10.3945/ajcn.117.154872|том=106}}</ref>. Олимон тахмин мезананд, ки сабаб дар бирёнкунии амиқ, аксаран дар равғани такроран истифодашуда аст, ки ба пайдоиши моддаи кансерогени акриламид ва транс-равғанҳо мусоидат мекунад. '''Фаъолияти ҷисмонӣ''' Одамоне, ки ба фаъолияти ҷисмонӣ ва варзиш машғуланд, камтар ба як қатор бемориҳо, аз ҷумла бемориҳои дил ва онкологӣ дучор мешаванд. Илова бар ин, онҳо бештар дорои вазни солими бадан ва таркиби бофтаҳо мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/dietphysicalactivity/factsheet_adults/ru/|title=ВОЗ {{!}} Физическая активность и взрослые люди|publisher=WHO|access-date=2019-08-04|archive-date=2019-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422045215/https://www.who.int/dietphysicalactivity/factsheet_adults/ru/|url-status=live}}</ref>. Тадқиқотҳо нишон медиҳанд, ки фаъолияти ҷисмонӣ хатари фавтро аз ҳама сабабҳои табиӣ коҳиш медиҳад, аз ҷумла 2,5 соат дар як ҳафта (баробар ба 30 дақиқа фаъолияти мӯътадил дар як рӯз давоми 5 рӯз дар ҳафта) нисбат ба фаъолияти сифрӣ бо коҳиши хатари фавт аз ҳама сабабҳо ба андозаи 19 % алоқаманд аст, дар ҳоле ки 7 соат фаъолияти мӯътадил дар ҳафта — ба андозаи 24 %<ref>{{Статья|автор=J. Woodcock, O. H. Franco, N. Orsini, I. Roberts|год=2010-07-14|doi=10.1093/ije/dyq104|issn=0300-5771, 1464-3685|выпуск=1|страницы=121—138|издание=International Journal of Epidemiology|заглавие=Non-vigorous physical activity and all-cause mortality: systematic review and meta-analysis of cohort studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.1093/ije/dyq104|том=40}}</ref>. Дар ин сурат, фаъолияти ҷисмонии фароғатӣ (машқҳои ҷисмонӣ, сайругашт, нақлиёти фаъол) бо сатҳи пасттари фавт аз ҳама сабабҳо алоқаманд аст, вале фаъолияти вазнини ҷисмонӣ дар ҷои кор чунин таъсири мусбат надорад<ref>{{Статья|автор=Martin Bahls, Stefan Groß, Sebastian E. Baumeister, Henry Völzke, Sven Gläser|год=2018-10-30|doi=10.1038/s41598-018-34468-7|issn=2045-2322|выпуск=1|издание=Scientific Reports|заглавие=Association of domain-specific physical activity and cardiorespiratory fitness with all-cause and cause-specific mortality in two population-based cohort studies|ссылка=http://dx.doi.org/10.1038/s41598-018-34468-7|том=8}}</ref> ё бо сатҳи баландтари он алоқаманд аст<ref>{{Статья|автор=Pieter Coenen, Maaike A Huysmans, Andreas Holtermann, Niklas Krause, Willem van Mechelen|год=2018-05-14|doi=10.1136/bjsports-2017-098540|issn=0306-3674, 1473-0480|выпуск=20|страницы=1320—1326|издание=British Journal of Sports Medicine|заглавие=Do highly physically active workers die early? A systematic review with meta-analysis of data from 193 696 participants|ссылка=http://dx.doi.org/10.1136/bjsports-2017-098540|том=52}}</ref>, ки метавонад ба саҳми камтари бори аэробикӣ дар фаъолияти ҷисмонии корӣ вобаста бошад<ref>{{Статья|автор=Bibi Gram, Andreas Holtermann, Karen Søgaard, Gisela Sjøgaard|год=2012-09|doi=10.5271/sjweh.3260|issn=0355-3140, 1795-990X|выпуск=5|страницы=467—475|издание=Scandinavian Journal of Work, Environment & Health|заглавие=Effect of individualized worksite exercise training on aerobic capacity and muscle strength among construction workers – a randomized controlled intervention study|ссылка=http://dx.doi.org/10.5271/sjweh.3260|том=38}}</ref>. Ҳамин тариқ, фаъолияти ҷисмонии фароғатӣ барои одамоне, ки ба меҳнати ҷисмонӣ машғуланд, низ зарур аст. Нишастан, махсусан бидуни танаффусҳои зуд-зуд, бо афзоиши фавт аз ҳама сабабҳо алоқаманд аст, дар ин ҳолат фаъолияти ҷисмонӣ зарари нишастанро ҷуброн намекунад<ref>{{Статья|автор=Po-Wen Ku, Andrew Steptoe, Yung Liao, Ming-Chun Hsueh, Li-Jung Chen|год=2018-05-25|doi=10.1186/s12916-018-1062-2|issn=1741-7015|выпуск=1|издание=BMC Medicine|заглавие=A cut-off of daily sedentary time and all-cause mortality in adults: a meta-regression analysis involving more than 1 million participants|ссылка=http://dx.doi.org/10.1186/s12916-018-1062-2|том=16}}</ref>. Инчунин як қатор тадқиқотҳои илмӣ самаранокии истифодаи [[қадамсанҷҳоро]] барои баланд бардоштани сатҳи фаъолияти ҷисмонӣ ва беҳтар шудани ҳолати саломатии одамон исбот мекунанд<ref>{{Статья|автор=Dena M. Bravata, Crystal Smith-Spangler, Vandana Sundaram, Allison L. Gienger, Nancy Lin|год=2007-11-21|doi=10.1001/jama.298.19.2296|issn=0098-7484|выпуск=19|страницы=2296|издание=[[Journal of the American Medical Association|JAMA]]|заглавие=Using Pedometers to Increase Physical Activity and Improve Health|ссылка=http://dx.doi.org/10.1001/jama.298.19.2296|том=298|язык=en|archive-date=2008-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725013507/http://dx.doi.org/10.1001/jama.298.19.2296}}</ref>. Онҳо нишон медиҳанд, ки пас аз шурӯи истифодаи қадамсанҷ сатҳи фаъолияти ҷисмонии пурсидашудагон боло рафта, ҳамзамон нишондиҳандаҳои ҷисмонии онҳо низ беҳтар шудаанд. == Ташаккули тарзи ҳаёти солим == Ташаккули тарзи ҳаёте, ки ба таҳкими саломатии инсон мусоидат мекунад, дар се сатҳ амалӣ мешавад: иҷтимоӣ: [[пропаганда|тарғибот]], корҳои иттилоотию маърифатӣ; инфрасохторӣ: шароитҳои мушаххас дар соҳаҳои асосии ҳаёти инсон (мавҷудияти вақти холӣ, воситаҳои моддӣ), муассисаҳои пешгирикунанда, назорати экологӣ; шахсӣ: системаи арзишҳои инсон, стандартизатсияи тарзи зиндагии рӯзмарра. Зири мафҳуми тарғиби тарзи ҳаёти солим маҷмӯи чорабиниҳоеро мефаҳманд, ки ба оммавигардонии он равона шудаанд ва муҳимтарини онҳо барномаҳои маърифатию сайёр ва таблиғот дар [[Васоити ахбори омма|воситаҳои ахбори омма]] ([[радио]], [[телевизион]], [[Интернет]]) мебошанд. Имрӯз корҳо оид ба ташаккули тарзи ҳаёти солим ва таҳкими тандурустии ҷамъиятӣ такони нав мегиранд: ба лоиҳаи миллии «Демография» лоиҳаи федералии «Таҳкими тандурустии ҷамъиятӣ» дохил карда шудааст ва аз соли 2019 татбиқи фаъоли он оғоз гардид. Лоиҳаи федералии мазкур чораҳои зеринро дар бар мегирад<ref>{{Cite web|url=http://rosmintrud.ru/ministry/programms/demography/4|title=Федеральный проект «Укрепление общественного здоровья»|publisher=rosmintrud.ru|lang=ru|access-date=2019-08-04|archive-date=2019-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804172115/https://rosmintrud.ru/ministry/programms/demography/4|url-status=live|accessdate=2026-01-19|archivedate=2019-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804172115/https://rosmintrud.ru/ministry/programms/demography/4}}</ref>: Такмили минбаъдаи заминаи меъёрию ҳуқуқӣ ва методологӣ дар соҳаи ҳифзи тандурустии ҷамъиятӣ: санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва ҳуҷҷатҳои методологӣ оид ба масъалаҳои пешбурди тарзи ҳаёти солим аз ҷониби шаҳрвандон, ки ба тавсияҳои [[Созмони ҷаҳонии тандурустӣ]] асос ёфтаанд, аз ҷумла таъсиси марказҳои тандурустии ҷамъиятӣ дар заминаи марказҳои саломатӣ ва марказҳои пешгирии тиббӣ; қонунҳо ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ оид ба масъалаҳои ғизои солим, аз ҷумла мустаҳкам намудани мафҳуми ғизои солим, варзишӣ ва дигар намудҳои ғизо, ки ба маълумоти илмӣ ва тавсияҳои СҶТ ва Комиссияи ФАО/[[Созмони ҷаҳонии тандурустӣ|СҶТ]] оид ба стандартҳои ғизоии «Кодекс Алиментариус» асос ёфтаанд; қоидаҳои санитарӣ (ҚС), қоидаҳо ва меъёрҳои санитарӣ ([[СанПиН]]), ки ба такмили танзими давлатӣ дар соҳаи сифати маҳсулоти хӯрокворӣ ва ҳавасмандгардонии истеҳсоли маҳсулоте, ки ба меъёрҳои сифат ва принсипҳои ғизои солим ҷавобгӯ мебошанд, равона шудаанд. Рушди шабакаи марказҳои тандурустии ҷамъиятӣ дар минтақаҳо. Вазорати тандурустии Русия ният дорад, ки марказҳои саломатиро дар муниципалитетҳои Русия ба марказҳои тандурустии ҷамъиятӣ табдил диҳад, ки омилҳои ба саломатии инсон таъсиркунанда, аз қабили экология, ғизо, одатҳои зараровар ва нақлиётро ба назар мегиранд<ref>{{Cite web|url=https://www.rosminzdrav.ru/news/2018/10/16/9243-v-moskve-nachal-rabotu-ii-vserossiyskiy-forum-po-obschestvennomu-zdorovyu|title=В Москве начал работу II Всероссийский forum по общественному здоровью|publisher=www.rosminzdrav.ru|lang=ru|access-date=2019-08-04|archive-date=2019-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190804172107/https://www.rosminzdrav.ru/news/2018/10/16/9243-v-moskve-nachal-rabotu-ii-vserossiyskiy-forum-po-obschestvennomu-zdorovyu|url-status=live}}</ref>. Татбиқи барномаҳои тандурустии ҷамъиятӣ дар сохторҳои мунисипалӣ. Татбиқи маҷмӯи чораҳо оид ба баланд бардоштани сифати ғизои шаҳрвандон: таҳияи тавсияҳои илмӣ оид ба ғизои дуруст, баланд бардоштани дастрасии маҳсулоти хӯроквории зарурӣ барои шаҳрвандон, чорабиниҳои омӯзишӣ ва иттилоотӣ, гузаронидани санҷиши маҳсулот аз ҷиҳати сифат ва мувофиқат ба принсипҳои ғизои солим. Татбиқи маъракаҳои иттилоотии оммавӣ оид ба масъалаҳои тарзи ҳаёти солим барои ҳавасмандгардонии одамон ба пешбурди тарзи ҳаёти солим. Таҳия ва ҷорӣ намудани барномаҳои таҳкими саломатӣ дар ҷои кор (барномаҳои корпоративии таҳкими саломатӣ). == Таърихи ташаккул ва муҳиммияти муосир == Дар охири асри XIV рисолаи тиббии асримиёнагии «Tacuinum sanitatis» бо забони лотинӣ дар бораи тарзи ҳаёти солим нақл мекард<ref>Forbes, Andrew ; Henley, Daniel; Henley, David (2013). 'Tacuinum Sanitatis' in: ''Health and Well Being: A Medieval Guide''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN:B00DQ5BKFA</ref>. Прототипи ин китоб метавонад асари олими [[бағдодӣ]] ва пизишк [[Ибни Бутлон|Ибн Бутлан]] «Нигоҳдории саломатӣ» бошад<ref>E. Wickersheimer, «Les ''Tacuini Sanitatis'' et leur traduction allemande par Michel Herr», ''Bibliothèque d’Humanisme et Renaissance'' '''12''' 1950:85-97.</ref>. Дар китоб нисбат ба [[Фитотерапия|гиёҳҳои шифобахш]], ба тавсифи хусусиятҳои муфид ва зараровари ин ё он намуди ғизо ва растаниҳои хӯрданӣ таваҷҷӯҳи бештар зоҳир шуда, инчунин шаш шарти ҳифзи саломатӣ оварда шудааст. Дар самти психологию педагогӣ тарзи ҳаёти солим аз нуқтаи назари шуури, равони инсон ва ангеза (мотивасия) баррасӣ мешавад. Нуқтаи назарҳои дигар низ мавҷуданд (масалан, тиббию биологӣ), вале байни онҳо марзи қатъӣ нест, зеро онҳо ба ҳалли як мушкил — таҳкими саломатии фард нигаронида шудаанд<ref>[http://planetadisser.com/see/dis_99318.html Движения под музыку в системе организации здорового образа жизни дошкольников в детском саду] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161104233220/http://planetadisser.com/see/dis_99318.html |date=2016-11-04 }}. — Диссертация, 1997.</ref>. Тарзи ҳаёти солим замина барои рушди паҳлӯҳои гуногуни ҳаёти инсон, ноил шудан ба дарозумрии фаъол ва иҷрои комили функсияҳои иҷтимоӣ мебошад<ref>''Изуткин Д. А.'' Формирование здорового образа жизни. — Советское здравоохранение, 1984, № 11, с. 8-11.</ref>, барои иштироки фаъол дар шаклҳои меҳнатӣ, ҷамъиятӣ, оилавӣ-маишӣ ва фароғатии ҳаёт хизмат мекунад<ref name="Мартыненко">''Мартыненко А. В., Валентик Ю. В., Полесский В. А. и др.'' Формирование здорового образа жизни молодежи. — М.: Медицина, 1988.</ref>. Тарзи ҳаёти солим ҳамчун шакли хоси фаъолияти мақсадноки инсон — фаъолияте, ки ба ҳифз, таҳким ва беҳтар кардани саломатии ӯ нигаронида шудааст, зоҳир мегардад<ref>{{Статья|автор=Дружилов С.А.|заглавие=Здоровый образ жизни как целесообразная активность человека|ссылка=http://web.snauka.ru/issues/2016/04/66781|язык=|издание=Современные научные исследования и инновации|тип=|год=2016|месяц=|число=|том=|номер=4|страницы=654—648|issn=|archive-date=2017-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109185351/http://web.snauka.ru/issues/2016/04/66781}}</ref>. Муҳиммияти тарзи ҳаёти солим бар асари афзоиш ва тағйири хусусияти борҳо (нагрузка) ба организми инсон дар робита ба мураккаб шудани ҳаёти ҷамъиятӣ, зиёд шудани хатарҳои техногенӣ, экологӣ, психологӣ, сиёсӣ ва ҳарбӣ, ки боиси тағйироти манфӣ дар ҳолати саломатӣ мегарданд, ба миён омадааст<ref>''Шухатович В. Р.'' [http://slovari.yandex.ru/dict/sociology/article/soc/soc-0371.htm Здоровый образ жизни] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20090125152603/http://slovari.yandex.ru/dict/sociology/article/soc/soc-0371.htm |date=2009-01-25 }}{{мёртвая ссылка|число=14|месяц=06|год=2016}}// Энциклопедия социологии. — Мн.: Книжный Дом, 2003.</ref>. == Инчунин нигаред == [[Беҳдошти шахсӣ]] [[Ҷавонсозӣ]] [[Таҳкими саломатӣ дар ҷои кор]] [[Рекреатсия]] [[Ғизои солим]] == Эзоҳ == == Адабиёт == {{Навигация}} МР 2.1.10.0033-11 «Оценка риска, связанного с воздействием факторов образа жизни на здоровье населения»//Методические рекомендации/Утверждены Главным государственным санитарным врачом России 31.07.2011 г {{книга|автор=[[Амосов, Николай Михайлович|Николай Амосов]]|заглавие=Моя система здоровья|год=[[1997]]|ссылка часть= http://paralife.narod.ru/health/amosov/contents.htm|isbn=5-311-02742-8|тираж=5000}}. == Пайвандҳо == [https://www.takzdorovo.ru/ Портал дар бораи тарзи ҳаёти солим] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240602025424/https://www.takzdorovo.ru/ |date=2024-06-02 }} // Манобеи расмии Вазорати тандурустии Федератсияи Русия {{ВС}} [[Гурӯҳ:Тарзи ҳаёти солим| ]] [[Гурӯҳ:Тарбияи гигиенӣ]] h83ejxyaqgnzju415qd8r4y45mehm5c 0 329127 1476246 1458353 2026-06-11T09:27:15Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:uk:Special:Redirect/revision/43415793|Мер]]" сохта шудааст 1476246 wikitext text/x-wiki '''Шаҳрдор''' ( {{Lang-fr|Maire}} — раис) — раиси ҳукумати [[шаҳр]], маъмурияти шаҳр; раиси [[Ҳокимияти иҷроия|ҳокимияти иҷроияи]] [[маҳалли аҳолинишин]], аксар вақт [[шаҳр]], баъзан дар шаҳрҳои калон инчунин минтақаи шаҳрӣ. Ҳамчун раиси ҳукумати маҳаллӣ, дар аксари давлатҳои конститутсионӣ&nbsp;— шаҳрдори шаҳр аз ҳукумати марказӣ мустақил буда, танҳо ба шӯрои маҳаллӣ ва қонунҳо итоат мекунад, [[Маъмурият (мақомот)|маъмурият]]<nowiki/>и шаҳрро мустақилона идора мекунад, бахусус [[иқтисодиёт]] ва молияи шаҳрро идора мекунад. Аксар вақт сокинони шаҳр бо овоздиҳии пинҳонии мустақим интихоб карда мешаванд. Номи ин вазифа аз {{Lang-la|«major»}}, ки маънояш "калон" ё "калонсол" аст. Дар кишварҳои олмонизабон ӯро бургомистер ("шаҳрдор") меноманд. Дар Украина, "шаҳрдорон" ба таври ғайрирасмӣ раисони шаҳрҳо номида мешаванд <ref>{{Cite web|url=http://www.unian.ua/society/1119667-v-ukrajini-sklali-reyting-kraschih-meriv.html|title=В Україні склали рейтинг кращих мерів / УНІАН, 07.09.2015 {{!}} 17:37|accessdate=24 жовтня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150929203914/http://www.unian.ua/society/1119667-v-ukrajini-sklali-reyting-kraschih-meriv.html|archivedate=29 вересня 2015}}</ref> . == Инчунин нигаред == * Бургомистр * Шаҳрдор * Уайатт == Эзоҳ == {{Эзоҳ}}{{Пайвандҳои беруна}} == Манбаъ == * [http://leksika.com.ua/13481222/legal/mer Шаҳрдор] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170116091307/http://leksika.com.ua/13481222/legal/mer|date=16 січня 2017}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (муҳаррир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2001. — Ҷилди 3: К — М. — 792 саҳ. — <nowiki>ISBN 966-7492-03-6</nowiki> . {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Ҳуқуқи маъмурӣ]] [[Гурӯҳ:Худидоракунӣ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрдорон]] 2rmsxhtiufcpdkaxbiqczsomrdpmik8 0 330159 1476178 1470708 2026-06-10T14:40:50Z ~2026-34287-49 134969 دستور زبان اصلاح شد 1476178 wikitext text/x-wiki {{Шахс}} '''Иброҳим Зулфиқорӣ''' ({{lang-fa|ابراهیم ذوالفقاری‎}}; {{ВД-Дебоча}}) — як мақоми олирутбаи низомии эронӣ<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/who-is-ebrahim-zolfaghari-iranian-military-official-in-focus-for-firing-trump-101774448859956.html|title=Who is Ebrahim Zolfaghari? Iranian military official in focus for 'firing Trump'|website=Hindustan Times|date=2026-03-25|language=en|accessdate=2026-03-30}}</ref>, ки дар ҳоли ҳозир ба унвони сухангӯи расмии [[Қароргоҳи марказии Хотамуланбиё]] хидмат мекунад. Ӯ ба далели [[Ҷанги ИМА ва Исроил бо Эрон (2026)|ҷанги Амрико ва Исроил бо Эрон]] ба шуҳрати байналмилалӣ расид. Ӯ дар даврае аз ташдиди таниш бо Амрико ва Исроил, ба робити аслии роҳбурди низомии Эрон табдил шуд<ref>{{Cite news|last=|title=More attacks on Iran's energy infrastructure will lead to "far stronger retaliation" Iran's armed forces say|url=https://www.reutersconnect.com/item/more-attacks-on-irans-energy-infrastructure-will-lead-to-far-stronger-retaliation-irans-armed-forces-say/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX1ZBNTUzMzE5MDMyMDI2UlAx|first=|date=19 March 2026|accessdate=30 March 2026|work=Reuters Connect}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Нақши низомӣ == Зулфиқорӣ ба унвони сухангӯи Қароргоҳи марказии Хотамуланбиё — «маркази фармондеҳии» амалиёте, ки Сипоҳи посидорони инқилоби исломӣ ва артиши муназзами Эронро ҳамоҳанг мекунад — масъули баёни мавқеи дифоии Теҳрон аст. Ӯ борҳо дар мавриди амнияти [[Тангаи Ҳурмуз]] ва Халиҷи Форс бо расонаҳои байналмилалӣ суҳбат карда ва изҳор доштааст, ки Эрон контроли «ҳушмандона ва қудратманде» бар ин оброҳҳои ҳаётӣ дорад<ref name="HTHormuz">{{Cite news|title=Iran will use 'every capability as necessary' for security|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/iran-us-war-live-updates-israel-trump-strait-of-hormuz-tehran-oil-prices-101774228981013.html|work=[[Hindustan Times]]|date=March 24, 2026}}</ref>. == Ҷанги Амрико ва Исроил бо Эрон ва паёмҳои вирусӣ == Зулфиқорӣ ба хотири истифодаи номутаориф аз арҷаоти фарҳанги оммаи англизизабон ва паёмрасонии мустақим дар расонаҳои иҷтимоӣ барои тазъифи талошҳои дипломатии Иёлоти Муттаҳида шинохта мешавад. === Адреси «Шумо ихроҷ ҳастед» === Дар марти 2026, Зулфиқорӣ пас аз интишори баёнияи телевизионӣ хитоб ба [[Доналд Трамп]], раисиҷумҳури Амрико, ба чеҳраи машҳур табдил шуд. Ӯ бо тағйири забон аз форсӣ ба англисӣ, ҷумлаи маъруфи Трамп дар барномаи «Коромӯз»-ро ба кор бурд ва гуфт: «Ҳей Трамп — ту ихроҷӣ.» Ӯ пас аз ин суханронии телевизионӣ ба чеҳраи машҳур табдил шуд<ref name="HTViral">{{Cite news|title=Iran officer Ebrahim Zolfaghari, who 'fired' Trump, trolls him for 'solo truce talks'|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/negotiating-with-yourself-iran-officer-ebrahim-zolfaghari-who-fired-donald-trump-trolls-him-again-101774413353241.html|work=Hindustan Times|date=March 25, 2026}}</ref>. Зулфиқорӣ баъдан талошҳои давлати Амрико барои танишзудоиро ба сахра гирифт<ref>{{Cite web|url=https://news.sky.com/video/iran-says-the-us-is-negotiating-with-yourselves-13524130|title=Iran says the US is 'negotiating with yourselves'|website=Sky News|language=en|accessdate=2026-03-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/3/29/irgc-spokesperson-says-trump-only-understands-the-language-of|title=IRGC spokesperson says Trump 'only understands the language of force'|website=Al Jazeera|language=en|accessdate=2026-03-30}}</ref> ва рӯйкарди дипломатии онҳоро «музокира бо худат» тавсиф кард. == Ҷанги равонӣ == Нозирони мустақил, Зулфиқориро ба унвони чеҳраи меҳварӣ дар стратегияи ҷанги иттилоотии Эрон тавсиф кардаанд<ref name="IndependentWar">{{Cite news|title=The General of Memes: How Iran is fighting a digital war|work=[[The Independent]]|date=March 27, 2026}}</ref>. Ӯ дар як нишасти матбуотӣ, амалиёти низомии Иёлоти Муттаҳида «Хашми ҳамосӣ»-ро ба «Тарси ҳамосӣ» тағйири ном дод<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/3/17/iran-says-wars-are-not-won-on-social-media|title=Iran says wars are not won on social media|website=Al Jazeera|language=en|accessdate=2026-03-30}}</ref>, иқдоме ки бо ҳадафи тазъифи рӯҳияи нерӯҳои мухолиф анҷом шуд. Дар авохири марти 2026, ӯ бо интишори тасвире ҳушдор дод, ки ҳар нерӯи заминии Иёлоти Муттаҳида, ки қасди ҳамла дошта бошад, «ғизои хубе барои кӯсаҳои Халиҷи Форс» хоҳад шуд<ref name="HTSharks">{{Cite news|title='US soldiers will become good food for sharks': Iran's latest warning|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/persian-gulf-sharks-await-us-troops-iran-issues-stark-warning-101774797001317.html|work=Hindustan Times|date=March 29, 2026}}</ref>. == Ҳушдорҳои минтақавӣ == Дар 28 марти 2026, Зулфиқорӣ иддао кард, ки нерӯҳои эронӣ як анбори системаи зидди паҳподи укройниро дар Дубай мунҳадим кардаанд ва иддао карданд, ки аз он барои пуштибонӣ аз амалиёти Иёлоти Муттаҳида дар минтақа истифода мешудааст — иддаое, ки мутаоқибан тавассути давлати Украина такзиб шуд<ref name="AlJazeeraDubai">{{Cite news|title=Iran spokesperson: Ukrainian anti-drone depot in Dubai destroyed|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/28/iran-warns-neighbours-not-to-let-enemies-run-the-war-from-their-land|publisher=Al Jazeera|date=March 28, 2026}}</ref>. Ӯ ҳамчунин ба кишварҳои араби ҳамсоя ҳушдор дод, ки иҷоза надиҳанд хокашон ба унвони саккуи партобе барои «душманон»-и Эрон истифода шавад<ref name="AlJazeeraMain">{{Cite news|title=Iran warns neighbours not to let 'enemies run the war' from their land|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/28/iran-warns-neighbours-not-to-let-enemies-run-the-war-from-their-land|publisher=[[Al Jazeera]]|date=March 28, 2026}}</ref>. == Баёнияҳои стратегӣ == Нақши Зулфиқорӣ шомили баёни мавқеи Эрон дар мавриди гулӯгоҳҳои ҳаётии минтақавӣ ва иқдомоти талофиҷӯёна аст: * '''Тангаи Ҳурмуз:''' Ӯ изҳор доштааст, ки Эрон «Тангаи Ҳурмузро бисёр ҳушмандона ва қудратманд контрол мекунад» ва ҳушдор додааст, ки «кишварҳои фароминтақавӣ» ҳаққи дахолат дар ин оброҳро надоранд<ref name="HTHormuz" />. * '''Лаффозиҳои талофиҷӯёна''': Дар авохири марти 2026, Зулфиқорӣ ҳушдори сареҳе дод мабнӣ бар ин ки нерӯҳои заминии Иёлоти Муттаҳида, ки қасди ҳамла доранд, «ғизои хубе барои кӯсаҳои Халиҷи Форс» хоҳанд шуд<ref name="HTSharks" />. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} 1py4y9j1zoevsipe001m313zsjb8bwo 1476179 1476178 2026-06-10T14:41:52Z ~2026-34287-49 134969 دستور زبان اصلاح شد 1476179 wikitext text/x-wiki {{Шахс}} '''Иброҳим Зулфиқорӣ''' ({{lang-fa|ابراهیم ذوالفقاری‎}}; {{ВД-Дебоча}}) — як мақоми олирутбаи низомии эронӣ<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/who-is-ebrahim-zolfaghari-iranian-military-official-in-focus-for-firing-trump-101774448859956.html|title=Who is Ebrahim Zolfaghari? Iranian military official in focus for 'firing Trump'|website=Hindustan Times|date=2026-03-25|language=en|accessdate=2026-03-30}}</ref>, ки дар ҳоли ҳозир ба унвони сухангӯи расмии [[Қароргоҳи марказии Хотамуланбиё]] хидмат мекунад. Ӯ ба далели [[Ҷанги ИМА ва Исроил бо Эрон (2026)|ҷанги Амрико ва Исроил бо Эрон]] ба шуҳрати байналмилалӣ расид. Ӯ дар даврае аз ташдиди таниш бо Амрико ва Исроил, ба робити аслии роҳбурди низомии Эрон табдил шуд<ref>{{Cite news|last=|title=More attacks on Iran's energy infrastructure will lead to "far stronger retaliation" Iran's armed forces say|url=https://www.reutersconnect.com/item/more-attacks-on-irans-energy-infrastructure-will-lead-to-far-stronger-retaliation-irans-armed-forces-say/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX1ZBNTUzMzE5MDMyMDI2UlAx|first=|date=19 March 2026|accessdate=30 March 2026|work=Reuters Connect}}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Нақши низомӣ == Зулфиқорӣ ба унвони сухангӯи Қароргоҳи марказии Хотамуланбиё — «маркази фармондеҳии» амалиёте, ки Сипоҳи посидорони инқилоби исломӣ ва артиши муназзами Эронро ҳамоҳанг мекунад — масъули баёни мавқеъи дифоии Теҳрон аст. Ӯ борҳо дар мавриди амнияти [[Тангаи Ҳурмуз]] ва Халиҷи Форс бо расонаҳои байналмилалӣ суҳбат карда ва изҳор доштааст, ки Эрон контроли «ҳушмандона ва қудратманде» бар ин оброҳҳои ҳаётӣ дорад<ref name="HTHormuz">{{Cite news|title=Iran will use 'every capability as necessary' for security|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/iran-us-war-live-updates-israel-trump-strait-of-hormuz-tehran-oil-prices-101774228981013.html|work=[[Hindustan Times]]|date=March 24, 2026}}</ref>. == Ҷанги Амрико ва Исроил бо Эрон ва паёмҳои вирусӣ == Зулфиқорӣ ба хотири истифодаи номутаориф аз арҷаоти фарҳанги оммаи англизизабон ва паёмрасонии мустақим дар расонаҳои иҷтимоӣ барои тазъифи талошҳои дипломатии Иёлоти Муттаҳида шинохта мешавад. === Адреси «Шумо ихроҷ ҳастед» === Дар марти 2026, Зулфиқорӣ пас аз интишори баёнияи телевизионӣ хитоб ба [[Доналд Трамп]], раисиҷумҳури Амрико, ба чеҳраи машҳур табдил шуд. Ӯ бо тағйири забон аз форсӣ ба англисӣ, ҷумлаи маъруфи Трамп дар барномаи «Коромӯз»-ро ба кор бурд ва гуфт: «Ҳей Трамп — ту ихроҷӣ.» Ӯ пас аз ин суханронии телевизионӣ ба чеҳраи машҳур табдил шуд<ref name="HTViral">{{Cite news|title=Iran officer Ebrahim Zolfaghari, who 'fired' Trump, trolls him for 'solo truce talks'|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/negotiating-with-yourself-iran-officer-ebrahim-zolfaghari-who-fired-donald-trump-trolls-him-again-101774413353241.html|work=Hindustan Times|date=March 25, 2026}}</ref>. Зулфиқорӣ баъдан талошҳои давлати Амрико барои танишзудоиро ба сахра гирифт<ref>{{Cite web|url=https://news.sky.com/video/iran-says-the-us-is-negotiating-with-yourselves-13524130|title=Iran says the US is 'negotiating with yourselves'|website=Sky News|language=en|accessdate=2026-03-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/3/29/irgc-spokesperson-says-trump-only-understands-the-language-of|title=IRGC spokesperson says Trump 'only understands the language of force'|website=Al Jazeera|language=en|accessdate=2026-03-30}}</ref> ва рӯйкарди дипломатии онҳоро «музокира бо худат» тавсиф кард. == Ҷанги равонӣ == Нозирони мустақил, Зулфиқориро ба унвони чеҳраи меҳварӣ дар стратегияи ҷанги иттилоотии Эрон тавсиф кардаанд<ref name="IndependentWar">{{Cite news|title=The General of Memes: How Iran is fighting a digital war|work=[[The Independent]]|date=March 27, 2026}}</ref>. Ӯ дар як нишасти матбуотӣ, амалиёти низомии Иёлоти Муттаҳида «Хашми ҳамосӣ»-ро ба «Тарси ҳамосӣ» тағйири ном дод<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/3/17/iran-says-wars-are-not-won-on-social-media|title=Iran says wars are not won on social media|website=Al Jazeera|language=en|accessdate=2026-03-30}}</ref>, иқдоме ки бо ҳадафи тазъифи рӯҳияи нерӯҳои мухолиф анҷом шуд. Дар авохири марти 2026, ӯ бо интишори тасвире ҳушдор дод, ки ҳар нерӯи заминии Иёлоти Муттаҳида, ки қасди ҳамла дошта бошад, «ғизои хубе барои кӯсаҳои Халиҷи Форс» хоҳад шуд<ref name="HTSharks">{{Cite news|title='US soldiers will become good food for sharks': Iran's latest warning|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/persian-gulf-sharks-await-us-troops-iran-issues-stark-warning-101774797001317.html|work=Hindustan Times|date=March 29, 2026}}</ref>. == Ҳушдорҳои минтақавӣ == Дар 28 марти 2026, Зулфиқорӣ иддао кард, ки нерӯҳои эронӣ як анбори системаи зидди паҳподи укройниро дар Дубай мунҳадим кардаанд ва иддао карданд, ки аз он барои пуштибонӣ аз амалиёти Иёлоти Муттаҳида дар минтақа истифода мешудааст — иддаое, ки мутаоқибан тавассути давлати Украина такзиб шуд<ref name="AlJazeeraDubai">{{Cite news|title=Iran spokesperson: Ukrainian anti-drone depot in Dubai destroyed|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/28/iran-warns-neighbours-not-to-let-enemies-run-the-war-from-their-land|publisher=Al Jazeera|date=March 28, 2026}}</ref>. Ӯ ҳамчунин ба кишварҳои араби ҳамсоя ҳушдор дод, ки иҷоза надиҳанд хокашон ба унвони саккуи партобе барои «душманон»-и Эрон истифода шавад<ref name="AlJazeeraMain">{{Cite news|title=Iran warns neighbours not to let 'enemies run the war' from their land|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/28/iran-warns-neighbours-not-to-let-enemies-run-the-war-from-their-land|publisher=[[Al Jazeera]]|date=March 28, 2026}}</ref>. == Баёнияҳои стратегӣ == Нақши Зулфиқорӣ шомили баёни мавқеи Эрон дар мавриди гулӯгоҳҳои ҳаётии минтақавӣ ва иқдомоти талофиҷӯёна аст: * '''Тангаи Ҳурмуз:''' Ӯ изҳор доштааст, ки Эрон «Тангаи Ҳурмузро бисёр ҳушмандона ва қудратманд контрол мекунад» ва ҳушдор додааст, ки «кишварҳои фароминтақавӣ» ҳаққи дахолат дар ин оброҳро надоранд<ref name="HTHormuz" />. * '''Лаффозиҳои талофиҷӯёна''': Дар авохири марти 2026, Зулфиқорӣ ҳушдори сареҳе дод мабнӣ бар ин ки нерӯҳои заминии Иёлоти Муттаҳида, ки қасди ҳамла доранд, «ғизои хубе барои кӯсаҳои Халиҷи Форс» хоҳанд шуд<ref name="HTSharks" />. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} lcc6loezvxpijl095tfw6675glgpaq8 0 331227 1476219 1476145 2026-06-11T03:47:06Z Сунатулло Сафарзода 108676 1476219 wikitext text/x-wiki [[Акс:Illyrian tribes-en.png|thumb|Ҷойгиршавӣ ва номҳои бисёре аз қабилаҳои Иллирия]] '''Иллирийҳо''' ({{Lang-grc|Ἰλλυριοί}},{{lang-la|Illyrii}} – озодагон) — иллирианҳо, номи умумии гурӯҳи бузурги қабилаҳои [[ҳиндуаврупоӣ]], ки дар шимолу ғарби [[нимҷазираи Балкан]], аз соҳилҳои миёнаи [[Дунай|дарёи Дунай]] то баҳри [[Баҳри Адриатикӣ|Адриатик]] (қабилаҳои далматҳо, либурнҳо, истриҳо, яподҳо, паннониҳо, дезитиатҳо, пирустиҳо, дитсиониҳо, дарданиҳо, ардиеиҳо, таулантиҳо ва ғ.) ва қисман дар ҷанубу шарқи нимҷазираи [[Апеннин (нимҷазира)|Апеннин]] (япигиҳо, мессапиҳо ва ғ.) иқомат доштанд. == Таърих == Бори аввал дар бораи Иллирийҳо муаррихони юнонӣ Гекатейи Милетӣ ва Ҳеродот маълумот додаанд. Фарҳанги Иллирийҳо ба [[асри биринҷӣ]] (ҳазорсолаи 2 то м.) мансуб буда, зери таъсири тамаддуни этрускҳо (дар шимол), юнониҳои қадим (дар ҷануб) ва фракиҳо (дар шарқ) ташаккул ёфтаст. Шуғли асосии Иллирийҳо [[кишоварзӣ]], [[чорводорӣ]] ва истихроҷу гудозиши [[филиззот]] буд. Аз асрҳои 7–3 то м. [[юнониҳо]] дар қаламрави сукунати Иллирийҳо чандин минтақаи тиҷоратӣ ва [[кишоварзӣ]] ташкил карданд. Иллирийҳо дар натиҷаи ҳуҷуми келтҳо (ибтидои асри 3 то м.) қисман минтақаи сукунати худро тарк карда, боқимонда дар омезиш бо онҳо қабилаҳои иллириҳо–келтҳоро ба вуҷуд оварданд. Дар давраи бархӯрдашон бо румиҳо (асри 3 то м.) ҷамоаи ибтидоӣ дар байни Иллирийҳо таназзул ёфт, баъзе қабилаҳои Иллирийҳои ҷанубӣ (энхелейҳо, таулантинҳо, ардиеиҳо) иттиҳоди сиёсии мустақил доштанд (асрҳои 4–3 то м.). Масалан, ардиеиҳо қабилаҳои ҳамсояи худро муттаҳид намуда, иттиҳоди сиёсии мустақилро бо марказаш дар Скодре (ҳоло Шкодер) ташкил карданд. Дар рафти ҷангҳои Иллирийҳо (229–28, 219, 168–67 то м.) румиҳо минтақаи сукунати ардиеиҳоро ғасб карда, онро ба музофоти [[Македония]] (148 то м.) ҳамроҳ намуданд. Баъдан минтақаи сукунати дигар қабилаҳои Иллирийҳо (либурниҳо, далматиҳо, яподҳо, дезитиатҳо ва пирустҳо) ба қаламарави [[Империяи Руми Шарқӣ|Империяи Рум]] муттаҳид карда шуданд ва онҳо тадриҷан фарҳанги румиҳоро пазируфтанд (2–1 то м.). Иллирийҳо дар давраи муҳоҷирати бузурги халқҳо (асрҳо 4–7) комилан омезиш ёфтанд ва забони қадими иллирийӣ тадриҷан аз байн рафт. Дар асри 7 қабилаҳои славянӣ дар қаламрави сукунати Иллирийҳо якчанд давлати хурд ташкил карданд. Иллирийҳо бошишгоҳи истеҳкомии мудаввар ва хонаҳои сангӣ доштанд. Пас аз истилои [[Рум]] дар байни Иллирийҳо фарҳанги шаҳрсозии румӣ паҳн гардид. Ёдгориҳои фарҳангии Иллирийҳо дар [[Австрия]], [[Албания]], [[Босния ва Ҳерсеговина|Босния ва Ҳерсеговина,]] [[Италия]], [[Македония]], [[Сербия]], [[Хорватия]] ва [[Черногория]] боқӣ мондаанд. Бархе олимон Иллирийҳоро аҷдоди имрӯзаи [[албаниягиҳо]] меҳисобанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иллирийҳо|7|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Қабилаҳо]] {{ПБ}} 7kbdt6ypsz7kcl3ywq2xibrmcphbcqs 0 331278 1476177 1475542 2026-06-10T14:17:00Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1476177 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Феҳристи ёдгориҳои миллии вилояти Форс''' ҳамаи ёдгориҳои миллии бақайдгирифташударо (2985 ёдгорӣ то 1400) дар ин устон (вилоят) аз ибтидо то имрӯз дар бар мегирад. [[Устони Форс|Форс]] аз рӯи шумораи ёдгориҳои бақайдгирифташуда дар кишвар дар ҷои аввал қарор дорад. [[Устони Форс]] дорои бойтарин ва гуногунтарин [[Мамнӯъгоҳ|мамнӯъгоҳҳои]] таърихӣ дар давраҳои гуногун дар байни [[устон]] (вилоятҳои) кишвар мебошад ва мавҷудияти [[ҷойҳои тамошобоб]]<nowiki/>и табиӣ ва сайёҳӣ аҳамияти ин масъаларо афзун мекунад. Ин устон 10% ёдгориҳои миллии Эронро дар бар мегирад. Аксари [[Ёдгориҳои таъриху фарҳанг|ёдгориҳои таърихии]] Форс мутаносибан дар шаҳрҳои [[Шероз]], [[Марвдашт]], Казерун ва Лористон ба қайд гирифта шудаанд. Шаҳри [[Шероз]] бо масоҳати беш аз 360 гектар, яке аз ин сохторҳои мувофиқтарин ба ҳисоб меравад. [[Устони Форс]] яке аз вилоятҳои ҷанубӣ буда, масоҳати он беш аз 122 000 километри мураббаъро ташкил медиҳад ва дар ҷануби Эрон ҷойгир аст. Он таърихи қадима дорад, ки ба давраи [[Ҳахоманишӣ]] рост меояд. Шаҳри Шероз аз асри сеюми ҳиҷрӣ тадриҷан шаҳри Истахрро ҳамчун маркази устон иваз кард ва дар давраҳои гуногуни таърихӣ, аз ҷумла сулолаҳои Отабаконӣ, Дайламиён, Ал-Инҷо, Ал-Музаффар ва [[Зандия]], пойтахти Эрон буд. 30 фоизи ёдгориҳои таърихии кишвар ва 12 осор, аз ҷумла [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]], Боғҳои Посоргод ва [[Посоргод]], [[Боғи Ирам]], шаҳри таърихии [[Бишопур]], Танг Чоган, [[Шаҳри Гур (шаҳри бостонӣ)]] ва муҷассамаи [[Шопур]], Қасри Сосониёни Сарвистон, [[Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)|Қалъаи Духтар]], [[Қасри Ардашер Бобакон]] ва релефҳои [[Шаҳри Гур (шаҳри бостонӣ)|шаҳри таърихии Гур]] ва Тангоб, ба Феҳристи таърихии ҷаҳонӣ илова карда шудаанд. Асарҳои дурахшони даврони исломӣ, ки ба таври хос беназиранд ва авҷи санъати меъмории ин сарзаминро инъикос мекунанд, аз ҷумла масҷиди Носир-ул-Мулк, масҷиди Атиқ Ҷоме, масҷиди Вакил ва масҷиди Нейриз Ҷоме, дар ин сарзамин ва гаҳвораи таърих, фарҳанг ва санъати Эрон ҷойгиранд. [[Устони Форс]] бо 2985 осори бақайдгирифташудаи миллӣ ва 400 макони беназири табиӣ, ба монанди шаршараи Маргун, ҳар сол дӯстдорони бешумори табиатро истиқбол мекунад. [[Устони Форс|Форс]] яке аз муҳимтарин минтақаҳои кӯчманчии кишвар ба ҳисоб меравад ва ҳузури қабилаҳои кӯчманчӣ дар ин устон ҷозибаи беназир барои сайёҳони дохилӣ ва хориҷӣ мебошад. Ин устони фарҳангдӯст ва санъатдӯст муддати тӯлонӣ гаҳвораи парвариши устодон, рассомон ва ҳунармандон будааст, аз ин рӯ, илова бар сабти санъати кандакорӣ дар [[шаҳристони Обода]] дар Шӯрои ҷаҳонии ҳунарҳо, 4 асари Шероз Хотам, килими кӯчманчӣ ва 2 намунаи қолинҳои кӯчманчӣ аз ин устон Мӯҳри аслии ЮНЕСКО-ро гирифтаанд. == Пешина == Дар соли 2019 ба ҷуз аз Қалат, Масҷиди Сайф Гараш, Хонаи Баракат [[Шероз]], Хонаи Одел Яздии Шероз, Корхонаи нассоҷӣ (Галереяи қатрон ва бофандагӣ)-и Шероз, Масҷиди Ҷомеи Марвдашт, Мавқафи Мадал-ул-Молки Шероз, Панҷ Баркаҳ Гараш, Хондалеҳхони Қаҳрамон. Хонҷ, мақбараи Ғолии Хонҷ, хонаи Ҳоҷӣ Боғир Оғо Ғафури Лористон, Хонаи Шакерии Шероз, Қабристони Ҷамосеб Ҳакими Ҷаҳром, Қалъаи Габари Ҷаҳром, Қабристонҳои сангини Шероз, обанборҳои Саъида Гараш, Қурбонғоли теппаи Пасаргади Ҳоҷӣ, Лаҳраҷаи Иҷ, Хонаи Истахбон, Хонаи Хошхо аз Шероз, Хонаи Мотамеди Нейриз, Қалъаи Кхезел Арсалан Шероз, Баша Шабанкареҳ-Миршекори Қаноати Майманд-Фирӯзобод, қабристони Ҷаводие дар Шероз, масҷиди аз-Заҳраи Нейриз, қалъаи Кӯҳна ва қабристони Фишур Лористон, Ашкафти Фаруқи Марвдашт, Донишгоҳи Фаруқи Марвдашт, пули Асадии Марвдашт ва хонаи Аҳмад Алӣ Пакбоз Истаҳбон низ дар Феҳристи мероси миллӣ сабти ном шудаанд. Бо сабти номи ин 30 [[ёдгорӣ]] ва деҳаи Қалот, шумораи ёдгориҳои таърихии Форс дар Феҳристи мероси миллии кишвар ба 2985 [[ёдгорӣ]] расидааст, ки ин то ҳол [[Устони Форс|Форс]]<nowiki/>ро аз рӯи шумораи ёдгориҳои бақайдгирифташуда дар [[Эрон]] дар ҷои аввал мегузорад. Дар моҳи августи соли 1401, вазири мероси фарҳангӣ, сайёҳӣ ва ҳунарҳои дастӣ ба қолии Форс дар бораи бақайдгирии миллии шаш ёдгории фарҳангӣ ва таърихии зерин дар номаҳои алоҳида хабар дод. * Хонаи Сулаймонпур воқеъ дар [[Устони Форс]], шаҳристони Фасо, ноҳияи марказии шаҳри Фасо, кӯчаи Шаҳиди Талиғонӣ, хиёбони Шаҳиди Халқатӣ, рақами 33407. * Хонаи Солеҳӣ дар [[шаҳристони Фасо]], ноҳияи Нобандеган, шаҳри Нобандеган, маҳаллаи Қалъа Бала, кӯчаи Ибни Сино, рӯ ба рӯи хиёбони Клиника, Се роҳи ишқ, дар рақами 33401 ҷойгир аст. * Навиштаи паҳлавӣ дар дарвозаи Зарриндашт, ки дар қисмати марказии [[шаҳристони Зарриндашт]], ноҳияи деҳоти Хасуя, ду километр дуртар аз деҳаи Дарво, рақами 33403 ҷойгир аст. * Маҷмӯаи ҳунарҳои дастии Хорамӣ, ки дар [[Шаҳристони Хуррамбед|шаҳристони Хуррамбед]], ноҳияи марказӣ, шаҳри Сафашар, маҳаллаи Хоррамӣ рақами 33404 ҷойгир аст. * Хонаи Гол Таҷ Синай дар [[Шаҳристони Фасо]], ноҳияи Нобандеган, шаҳри Нобандеган, маҳаллаи Қалъа Пайин, кӯчаи Шоҳада, дар паҳлӯи масҷиди Имом Ҳусайн, рақами 33405 ҷойгир аст. * Хонаи Ғозиёнӣ дар шаҳри [[Шероз]], ноҳияи марказӣ, шаҳри Шероз, кӯчаи Каримхон Занд, хиёбони 13, № 35, № 33406 ҷойгир аст. * 23 октябри соли 1400 кони гази Шероз дар феҳристи ёдгориҳои дорои арзиши таърихӣ ва фарҳангии Эрон сабти ном шуд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Ёдгориҳои миллии Эрон]] ** Рӯихати ёдгориҳои миллии вилояти Форс * Ҷойҳои сайёҳии Эрон ** Ҷойҳои сайёҳӣ дар Устони Форс *** Ҷойҳои сайёҳии Устони Форс аз рӯи шаҳрҳо *** Ҷойҳои сайёҳии Устони Форс аз рӯи намудҳо == Манобеъ == {{Эзоҳ|۲}} == Пайванди беруна == * [https://fars.mcth.ir/ Раёсати умумии мероси фарҳангӣ, сайёҳӣ ва ҳунарҳои дастӣ дар вилояти Форс]{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.visitiran.ir/ Дастури расмии сафари Эронро боздид кунед] [[Гурӯҳ:Феҳристҳои осори миллӣ бар пояи устон]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Мероси бақайдгирифташуда]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] asyaqnrijb5hkrw3eqmyomg44muq440 1476181 1476177 2026-06-10T14:55:27Z Шухрат Саъдиев 5132 1476181 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Феҳристи ёдгориҳои миллии Устони Форс''' ҳамаи ёдгориҳои миллии бақайдгирифташударо (2985 ёдгорӣ то 1400) дар ин устон (вилоят) аз ибтидо то имрӯз дар бар мегирад. [[Устони Форс|Форс]] аз рӯи шумораи ёдгориҳои бақайдгирифташуда дар кишвар дар ҷои аввал қарор дорад. [[Устони Форс]] дорои бойтарин ва гуногунтарин [[Мамнӯъгоҳ|мамнӯъгоҳҳои]] таърихӣ дар давраҳои гуногун дар байни [[устон]] (вилоятҳои) кишвар мебошад ва мавҷудияти [[ҷойҳои тамошобоб]]<nowiki/>и табиӣ ва сайёҳӣ аҳамияти ин масъаларо афзун мекунад. Ин устон 10% [[Ёдгориҳои миллии Эрон| ёдгориҳои миллии Эронро]] дар бар мегирад. Аксари [[Ёдгориҳои таъриху фарҳанг|ёдгориҳои таърихии]] [[Устони Форс]] мутаносибан дар шаҳрҳои [[Шероз]], [[Марвдашт]], Казерун ва Лористон ба қайд гирифта шудаанд. Шаҳри [[Шероз]] бо масоҳати беш аз 360 гектар, яке аз ин сохторҳои мувофиқтарин ба ҳисоб меравад. [[Устони Форс]] яке аз вилоятҳои ҷанубӣ буда, масоҳати он беш аз 122 000 километри мураббаъро ташкил медиҳад ва дар ҷануби Эрон ҷойгир аст. Он таърихи қадима дорад, ки ба давраи [[Ҳахоманишӣ]] рост меояд. Шаҳри Шероз аз асри сеюми ҳиҷрӣ тадриҷан шаҳри Истахрро ҳамчун маркази устон иваз кард ва дар давраҳои гуногуни таърихӣ, аз ҷумла сулолаҳои Отабаконӣ, Дайламиён, Ал-Инҷо, Ал-Музаффар ва [[Зандия]], пойтахти Эрон буд. 30 фоизи ёдгориҳои таърихии кишвар ва 12 осор, аз ҷумла [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]], Боғҳои Посоргод ва [[Посоргод]], [[Боғи Ирам]], шаҳри таърихии [[Бишопур]], Танг Чоган, [[Шаҳри Гур (шаҳри бостонӣ)]] ва муҷассамаи [[Шопур]], Қасри Сосониёни Сарвистон, [[Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)|Қалъаи Духтар]], [[Қасри Ардашер Бобакон]] ва релефҳои [[Шаҳри Гур (шаҳри бостонӣ)|шаҳри таърихии Гур]] ва Тангоб, ба Феҳристи таърихии ҷаҳонӣ илова карда шудаанд. Асарҳои дурахшони даврони исломӣ, ки ба таври хос беназиранд ва авҷи санъати меъмории ин сарзаминро инъикос мекунанд, аз ҷумла масҷиди Носир-ул-Мулк, масҷиди Атиқ Ҷоме, масҷиди Вакил ва масҷиди Нейриз Ҷоме, дар ин сарзамин ва гаҳвораи таърих, фарҳанг ва санъати Эрон ҷойгиранд. [[Устони Форс]] бо 2985 осори бақайдгирифташудаи миллӣ ва 400 макони беназири табиӣ, ба монанди шаршараи Маргун, ҳар сол дӯстдорони бешумори табиатро истиқбол мекунад. [[Устони Форс|Форс]] яке аз муҳимтарин минтақаҳои кӯчманчии кишвар ба ҳисоб меравад ва ҳузури қабилаҳои кӯчманчӣ дар ин устон ҷозибаи беназир барои сайёҳони дохилӣ ва хориҷӣ мебошад. Ин устони фарҳангдӯст ва санъатдӯст муддати тӯлонӣ гаҳвораи парвариши устодон, рассомон ва ҳунармандон будааст, аз ин рӯ, илова бар сабти санъати кандакорӣ дар [[шаҳристони Обода]] дар Шӯрои ҷаҳонии ҳунарҳо, 4 асари Шероз Хотам, килими кӯчманчӣ ва 2 намунаи қолинҳои кӯчманчӣ аз ин устон Мӯҳри аслии ЮНЕСКО-ро гирифтаанд. == Пешина == Дар соли 2019 ба ҷуз аз Қалат, Масҷиди Сайф Гараш, Хонаи Баракат [[Шероз]], Хонаи Одел Яздии Шероз, Корхонаи нассоҷӣ (Галереяи қатрон ва бофандагӣ)-и Шероз, Масҷиди Ҷомеи Марвдашт, Мавқафи Мадал-ул-Молки Шероз, Панҷ Баркаҳ Гараш, Хондалеҳхони Қаҳрамон. Хонҷ, мақбараи Ғолии Хонҷ, хонаи Ҳоҷӣ Боғир Оғо Ғафури Лористон, Хонаи Шакерии Шероз, Қабристони Ҷамосеб Ҳакими Ҷаҳром, Қалъаи Габари Ҷаҳром, Қабристонҳои сангини Шероз, обанборҳои Саъида Гараш, Қурбонғоли теппаи Пасаргади Ҳоҷӣ, Лаҳраҷаи Иҷ, Хонаи Истахбон, Хонаи Хошхо аз Шероз, Хонаи Мотамеди Нейриз, Қалъаи Кхезел Арсалан Шероз, Баша Шабанкареҳ-Миршекори Қаноати Майманд-Фирӯзобод, қабристони Ҷаводие дар Шероз, масҷиди аз-Заҳраи Нейриз, қалъаи Кӯҳна ва қабристони Фишур Лористон, Ашкафти Фаруқи Марвдашт, Донишгоҳи Фаруқи Марвдашт, пули Асадии Марвдашт ва хонаи Аҳмад Алӣ Пакбоз Истаҳбон низ дар Феҳристи мероси миллӣ сабти ном шудаанд. Бо сабти номи ин 30 [[ёдгорӣ]] ва деҳаи Қалот, шумораи ёдгориҳои таърихии Форс дар Феҳристи мероси миллии кишвар ба 2985 [[ёдгорӣ]] расидааст, ки ин то ҳол [[Устони Форс|Форс]]<nowiki/>ро аз рӯи шумораи ёдгориҳои бақайдгирифташуда дар [[Эрон]] дар ҷои аввал мегузорад. Дар моҳи августи соли 1401, вазири мероси фарҳангӣ, сайёҳӣ ва ҳунарҳои дастӣ ба қолии Форс дар бораи бақайдгирии миллии шаш ёдгории фарҳангӣ ва таърихии зерин дар номаҳои алоҳида хабар дод. * Хонаи Сулаймонпур воқеъ дар [[Устони Форс]], шаҳристони Фасо, ноҳияи марказии шаҳри Фасо, кӯчаи Шаҳиди Талиғонӣ, хиёбони Шаҳиди Халқатӣ, рақами 33407. * Хонаи Солеҳӣ дар [[шаҳристони Фасо]], ноҳияи Нобандеган, шаҳри Нобандеган, маҳаллаи Қалъа Бала, кӯчаи Ибни Сино, рӯ ба рӯи хиёбони Клиника, Се роҳи ишқ, дар рақами 33401 ҷойгир аст. * Навиштаи паҳлавӣ дар дарвозаи Зарриндашт, ки дар қисмати марказии [[шаҳристони Зарриндашт]], ноҳияи деҳоти Хасуя, ду километр дуртар аз деҳаи Дарво, рақами 33403 ҷойгир аст. * Маҷмӯаи ҳунарҳои дастии Хорамӣ, ки дар [[Шаҳристони Хуррамбед|шаҳристони Хуррамбед]], ноҳияи марказӣ, шаҳри Сафашар, маҳаллаи Хоррамӣ рақами 33404 ҷойгир аст. * Хонаи Гол Таҷ Синай дар [[Шаҳристони Фасо]], ноҳияи Нобандеган, шаҳри Нобандеган, маҳаллаи Қалъа Пайин, кӯчаи Шоҳада, дар паҳлӯи масҷиди Имом Ҳусайн, рақами 33405 ҷойгир аст. * Хонаи Ғозиёнӣ дар шаҳри [[Шероз]], ноҳияи марказӣ, шаҳри Шероз, кӯчаи Каримхон Занд, хиёбони 13, № 35, № 33406 ҷойгир аст. * 23 октябри соли 1400 кони гази Шероз дар феҳристи ёдгориҳои дорои арзиши таърихӣ ва фарҳангии Эрон сабти ном шуд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Ёдгориҳои миллии Эрон]] ** Рӯихати ёдгориҳои миллии вилояти Форс * Ҷойҳои сайёҳии Эрон ** Ҷойҳои сайёҳӣ дар Устони Форс *** Ҷойҳои сайёҳии Устони Форс аз рӯи шаҳрҳо *** Ҷойҳои сайёҳии Устони Форс аз рӯи намудҳо == Манобеъ == {{Эзоҳ|۲}} == Пайванди беруна == * [https://fars.mcth.ir/ Раёсати умумии мероси фарҳангӣ, сайёҳӣ ва ҳунарҳои дастӣ дар вилояти Форс]{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.visitiran.ir/ Дастури расмии сафари Эронро боздид кунед] [[Гурӯҳ:Феҳристҳои осори миллӣ бар пояи устон]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Мероси бақайдгирифташуда]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] 21cxe9zbgh92mtm33u9yzifzm6kf4kd 1476184 1476181 2026-06-10T16:15:28Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1476184 wikitext text/x-wiki {{Ёдмон}} '''Феҳристи ёдгориҳои миллии Устони Форс''' ҳамаи ёдгориҳои миллии бақайдгирифташударо (2985 ёдгорӣ то 1400) дар ин устон (вилоят) аз ибтидо то имрӯз дар бар мегирад. [[Устони Форс|Форс]] аз рӯи шумораи ёдгориҳои бақайдгирифташуда дар кишвар дар ҷои аввал қарор дорад. [[Устони Форс]] дорои бойтарин ва гуногунтарин [[Мамнӯъгоҳ|мамнӯъгоҳҳои]] таърихӣ дар давраҳои гуногун дар байни [[устон]] (вилоятҳои) кишвар мебошад ва мавҷудияти [[ҷойҳои тамошобоб]]<nowiki/>и табиӣ ва сайёҳӣ аҳамияти ин масъаларо афзун мекунад. Ин устон 10% [[Ёдгориҳои миллии Эрон| ёдгориҳои миллии Эронро]] дар бар мегирад. Аксари [[Ёдгориҳои таъриху фарҳанг|ёдгориҳои таърихии]] [[Устони Форс]] мутаносибан дар шаҳрҳои [[Шероз]], [[Марвдашт]], Казерун ва Лористон ба қайд гирифта шудаанд. Шаҳри [[Шероз]] бо масоҳати беш аз 360 гектар, яке аз ин сохторҳои мувофиқтарин ба ҳисоб меравад. [[Устони Форс]] яке аз вилоятҳои ҷанубӣ буда, масоҳати он беш аз 122 000 километри мураббаъро ташкил медиҳад ва дар ҷануби Эрон ҷойгир аст. Он таърихи қадима дорад, ки ба давраи [[Ҳахоманишӣ]] рост меояд. Шаҳри Шероз аз асри сеюми ҳиҷрӣ тадриҷан шаҳри Истахрро ҳамчун маркази устон иваз кард ва дар давраҳои гуногуни таърихӣ, аз ҷумла сулолаҳои Отабаконӣ, Дайламиён, Ал-Инҷо, Ал-Музаффар ва [[Зандия]], пойтахти Эрон буд. 30 фоизи ёдгориҳои таърихии кишвар ва 12 осор, аз ҷумла [[Тахти Ҷамшед|Персеполис]], Боғҳои Посоргод ва [[Посоргод]], [[Боғи Ирам]], шаҳри таърихии [[Бишопур]], Танг Чоган, [[Шаҳри Гур (шаҳри бостонӣ)]] ва муҷассамаи [[Шопур]], [[Қасри Сосониёни Сарвистон]], [[Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)|Қалъаи Духтар]], [[Қасри Ардашер Бобакон]] ва релефҳои [[Шаҳри Гур (шаҳри бостонӣ)|шаҳри таърихии Гур]] ва Тангоб, ба Феҳристи таърихии ҷаҳонӣ илова карда шудаанд. Асарҳои дурахшони даврони исломӣ, ки ба таври хос беназиранд ва авҷи санъати меъмории ин сарзаминро инъикос мекунанд, аз ҷумла масҷиди Носир-ул-Мулк, масҷиди Атиқ Ҷоме, масҷиди Вакил ва масҷиди Нейриз Ҷоме, дар ин сарзамин ва гаҳвораи таърих, фарҳанг ва санъати Эрон ҷойгиранд. [[Устони Форс]] бо 2985 осори бақайдгирифташудаи миллӣ ва 400 макони беназири табиӣ, ба монанди шаршараи Маргун, ҳар сол дӯстдорони бешумори табиатро истиқбол мекунад. [[Устони Форс|Форс]] яке аз муҳимтарин минтақаҳои кӯчманчии кишвар ба ҳисоб меравад ва ҳузури қабилаҳои кӯчманчӣ дар ин устон ҷозибаи беназир барои сайёҳони дохилӣ ва хориҷӣ мебошад. Ин устони фарҳангдӯст ва санъатдӯст муддати тӯлонӣ гаҳвораи парвариши устодон, рассомон ва ҳунармандон будааст, аз ин рӯ, илова бар сабти санъати кандакорӣ дар [[шаҳристони Обода]] дар Шӯрои ҷаҳонии ҳунарҳо, 4 асари Шероз Хотам, килими кӯчманчӣ ва 2 намунаи қолинҳои кӯчманчӣ аз ин устон Мӯҳри аслии ЮНЕСКО-ро гирифтаанд. == Пешина == Дар соли 2019 ба ҷуз аз Қалат, Масҷиди Сайф Гараш, Хонаи Баракат [[Шероз]], Хонаи Одел Яздии Шероз, Корхонаи нассоҷӣ (Галереяи қатрон ва бофандагӣ)-и Шероз, Масҷиди Ҷомеи Марвдашт, Мавқафи Мадал-ул-Молки Шероз, Панҷ Баркаҳ Гараш, Хондалеҳхони Қаҳрамон. Хонҷ, мақбараи Ғолии Хонҷ, хонаи Ҳоҷӣ Боғир Оғо Ғафури Лористон, Хонаи Шакерии Шероз, Қабристони Ҷамосеб Ҳакими Ҷаҳром, Қалъаи Габари Ҷаҳром, Қабристонҳои сангини Шероз, обанборҳои Саъида Гараш, Қурбонғоли теппаи Пасаргади Ҳоҷӣ, Лаҳраҷаи Иҷ, Хонаи Истахбон, Хонаи Хошхо аз Шероз, Хонаи Мотамеди Нейриз, Қалъаи Кхезел Арсалан Шероз, Баша Шабанкареҳ-Миршекори Қаноати Майманд-Фирӯзобод, қабристони Ҷаводие дар Шероз, масҷиди аз-Заҳраи Нейриз, қалъаи Кӯҳна ва қабристони Фишур Лористон, Ашкафти Фаруқи Марвдашт, Донишгоҳи Фаруқи Марвдашт, пули Асадии Марвдашт ва хонаи Аҳмад Алӣ Пакбоз Истаҳбон низ дар Феҳристи мероси миллӣ сабти ном шудаанд. Бо сабти номи ин 30 [[ёдгорӣ]] ва деҳаи Қалот, шумораи ёдгориҳои таърихии Форс дар Феҳристи мероси миллии кишвар ба 2985 [[ёдгорӣ]] расидааст, ки ин то ҳол [[Устони Форс|Форс]]<nowiki/>ро аз рӯи шумораи ёдгориҳои бақайдгирифташуда дар [[Эрон]] дар ҷои аввал мегузорад. Дар моҳи августи соли 1401, вазири мероси фарҳангӣ, сайёҳӣ ва ҳунарҳои дастӣ ба қолии Форс дар бораи бақайдгирии миллии шаш ёдгории фарҳангӣ ва таърихии зерин дар номаҳои алоҳида хабар дод. * Хонаи Сулаймонпур воқеъ дар [[Устони Форс]], шаҳристони Фасо, ноҳияи марказии шаҳри Фасо, кӯчаи Шаҳиди Талиғонӣ, хиёбони Шаҳиди Халқатӣ, рақами 33407. * Хонаи Солеҳӣ дар [[шаҳристони Фасо]], ноҳияи Нобандеган, шаҳри Нобандеган, маҳаллаи Қалъа Бала, кӯчаи Ибни Сино, рӯ ба рӯи хиёбони Клиника, Се роҳи ишқ, дар рақами 33401 ҷойгир аст. * Навиштаи паҳлавӣ дар дарвозаи Зарриндашт, ки дар қисмати марказии [[шаҳристони Зарриндашт]], ноҳияи деҳоти Хасуя, ду километр дуртар аз деҳаи Дарво, рақами 33403 ҷойгир аст. * Маҷмӯаи ҳунарҳои дастии Хорамӣ, ки дар [[Шаҳристони Хуррамбед|шаҳристони Хуррамбед]], ноҳияи марказӣ, шаҳри Сафашар, маҳаллаи Хоррамӣ рақами 33404 ҷойгир аст. * Хонаи Гол Таҷ Синай дар [[Шаҳристони Фасо]], ноҳияи Нобандеган, шаҳри Нобандеган, маҳаллаи Қалъа Пайин, кӯчаи Шоҳада, дар паҳлӯи масҷиди Имом Ҳусайн, рақами 33405 ҷойгир аст. * Хонаи Ғозиёнӣ дар шаҳри [[Шероз]], ноҳияи марказӣ, шаҳри Шероз, кӯчаи Каримхон Занд, хиёбони 13, № 35, № 33406 ҷойгир аст. * 23 октябри соли 1400 кони гази Шероз дар феҳристи ёдгориҳои дорои арзиши таърихӣ ва фарҳангии Эрон сабти ном шуд. == Ҷусторҳои марбут == * [[Ёдгориҳои миллии Эрон]] ** Рӯихати ёдгориҳои миллии вилояти Форс * Ҷойҳои сайёҳии Эрон ** Ҷойҳои сайёҳӣ дар Устони Форс *** Ҷойҳои сайёҳии Устони Форс аз рӯи шаҳрҳо *** Ҷойҳои сайёҳии Устони Форс аз рӯи намудҳо == Манобеъ == {{Эзоҳ|۲}} == Пайванди беруна == * [https://fars.mcth.ir/ Раёсати умумии мероси фарҳангӣ, сайёҳӣ ва ҳунарҳои дастӣ дар вилояти Форс]{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.visitiran.ir/ Дастури расмии сафари Эронро боздид кунед] [[Гурӯҳ:Феҳристҳои осори миллӣ бар пояи устон]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Мероси бақайдгирифташуда]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] 4hsvps4svwisedfocbpmzv4isxuukk6 0 331342 1476175 1472998 2026-06-10T14:03:32Z Шухрат Саъдиев 5132 1476175 wikitext text/x-wiki [[Акс:Ardeshir-palace-common.jpg|мини|Қасри Ардашери Бобокон]] '''Қасри Ардашери Бобакон''' ё '''Қасри Ардашери Папакон''', ки бо номи '''Маъбади оташи Ардашер''' маъруф аст, [[Қалъа|қалъаест,]] ки дар наздикии [[Фирӯзобод]], [[Устони Форс]], дар доманаи кӯҳ дар наздикии [[Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)|Қалъаи Духтар]] ҷойгир аст ва [[соли 224]]-и мелодӣ бо фармони [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакон,]] асосгузори [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] сохта шудааст. Ин [[қалъа]] ду километр шимолтар аз шаҳри қадимии Гур ҷойгир аст. Шаҳри қадимае, ки дар он қаср ҷойгир аст, пас аз он ки Ардашер бо сарнагун кардани [[Ардавони IV]], охирин подшоҳи [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Порт]], [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|Шоҳаншоҳии Сосониёнро]] таъсис дод, номи "Перуз" - Фирӯз (Ғолиб) гирифт. Пас аз ҳуҷуми арабҳо ба [[Эрон|Эрон,]] [[арабҳо]] Фирӯзи ғолибро Фирӯз номиданд ва ин ном боқӣ монд. Аз ин рӯ, шаҳри кунунии [[Фирӯзобод]] дар [[таърихи Эрон]] аҳамияти бузург дорад. Ин қаср (маъбад) аз се [[гунбад]] иборат буда, нисбат ба сохтори шабеҳи худ, Қалъа Духтар дар [[Фирӯзобод]], каме калонтар ва боҳашаматтар аст. Чунин ба назар мерасад, ки ин минтақа барои нишон додани симои шоҳонаи [[Ардашери Бобакон|Ардашир Бобокон]] тарҳрезӣ шудааст, на ин ки як бинои мустаҳкам барои мақсадҳои дифоӣ бошад. Аз ин рӯ, шояд беҳтар аст, ки ин биноро " [[Кох]] " номидан мумкин аст, на "қалъа", гарчанде ки он [[Девори қалъа|деворҳои]] азим дар атрофи худ дорад (ду баробари ғафсии деворҳои Қалъа Духтар) ва як [[Бино|бинои]] маҳдуд аст. Бо назардошти намуди тарҳ ва [[меъморӣ]], ба назар мерасад, ки ин [[кох]] бештар макони ҷамъомадҳо буд, ки дар он [[меҳмон|меҳмонон]] бо тахти шоҳӣ шинос мешуданд. == Хусусиятҳои меъморӣ == [[Акс:Restored_Plan_Palace_of_Ardashir_Firuzabad_Iran_1905.jpg|мини|Нақшаи дохилӣ (1905)]] [[Акс:Exterior_Palace_of_Ardashir_1905.jpg|мини|нақшаи берунӣ (1905)]] Ин қаср толорҳоеро дар дохили толорҳо ҷойгир кардааст ва пас аз 1800 соли г[[Гачбурӣ|ачбурӣ,]] қисми болоии деворҳои дарунии он осеб надидааст. Дар тарафи шарқии [[кох]] чор бинои бузурги [[Гунбад|гунбадшакл]] мавҷуд аст, ки ин гунбадҳо бо сутунҳои филпӯшшуда, ба монанди [[сутун]]<nowiki/>ҳое, ки дар Қалъаи Духтар ( Қалъаи Ардашир ) дида мешаванд, баланд карда шудаанд. Қисме аз болои [[бом]]<nowiki/>и [[Гунбад|гунбадҳо]] дар шакли мудаввар бо диаметри як метр кушода аст. Дар тарафи шимолӣ, дар беруни девори [[кох]], [[Чашма|чашмае]] низ аз замин сарчашма мегирад ва дар пеши ин [[чашма]] ҳавзи табиӣ пайдо шудааст. [[Рӯд|Дарёе]] аз девори шарқии кох мегузарад, ки асоси рушди шаҳри Гур ва қасри Сосониёнро гузошт. Каме баландтар аз қаср, оташдон барои гузаронидани маросимҳои динӣ мавҷуд аст. Мавҷудияти чор унсури табиӣ [[: об]], [[бод]], [[хок]] ва [[оташ]] ба ин минтақа аҳамияти махсус додааст. Кохи Ардашер аз якчанд қисм иборат буд. Дар шимолу шарқ [[Айвон (меъморӣ)|айвони]] калон буд, ки ба [[Боғ|боғе]] бо ҳавз (долин) кушода мешуд. Намои он эҳтимол ба қасри [[Порт]] дар [[Тай­са­фун]] монанд буд. Дар паси айвони шимолу шарқӣ, шумо ду - дар аввал се - утоқи калон бо гунбазҳо ва баъд аз он дар ҷанубу ғарб ҳавлии калонеро хоҳед дид, ки бо бисёр утоқҳои истиқоматӣ иҳота шудааст. Тамоми маҷмаа беш аз сад метр дарозӣ (дақиқтараш 104) ва панҷоҳу панҷ метр паҳноӣ дошт. Деворҳо бо корҳои чӯбӣ, ки аз меъмории [[Тахти Ҷамшед]] (Персеполис) илҳом гирифта шудаанд, оро дода шуда буданд. Деворҳои нигоҳдоранда баъзан беш аз чор метр паҳноӣ доранд, ки ин фаҳмо аст, зеро дар ошёнаи якум роҳравҳо ва галереяҳо мавҷуд буданд, ки имкон медоданд дар атрофи гунбазҳо сайругашт кунанд. Инҳо қадимтарин намунаҳои ин навъи меъморӣ дар Эрон мебошанд. Эҳтимол аст - ҳатто эҳтимол дорад - ки онҳо аз моделҳои ғарбӣ илҳом гирифта шудаанд. Аммо, бар хилофи аксари гунбадҳои румии ин давра, гунбадҳои Қасри Фирӯзобод на аз [[бетон]], балки аз [[хишт]] сохта шуда буданд. Аз ҷиҳати таърихи меъморӣ, онҳо нисбат ба, масалан, Пантеон дар [[Рум]] пешрафтатаранд. == Вазъияти кунунӣ == Кохи Ардашери Бобокон дар ҷаласаи Кумитаи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО [[ЮНЕСКО|дар]] [[30 июн]]<nowiki/>и [[соли 2018]] дар баробари ҳафт макони дигари бостоншиносӣ аз се минтақаи қадимаи Фирӯзобод, Бишопур ва Сарвистон таҳти унвони умумии Манзараи бостоншиносии Сосониён дар минтақаи Форс ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО шомил карда шуд. Дар моҳи декабри [[соли 2020]], пас аз обхезӣ, Кохи Ардашер дар хатари зери об мондан қарор гирифт ва деворҳои қаср аз обхезӣ хароб шуданд. == Номгузорӣ == Аз сабаби ҷойгиршавии ин Кохи Ардашер дар паҳлӯи фаввораи "Гунбади маъбади оташ" онро '''Маъбади оташи Фирӯзобод''' низ меноманд. <ref>http://www.eshiraz.ir/main/fa/esTourismAt,000030 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110415025221/http://www.eshiraz.ir/main/fa/esTourismAt,000030|date=۱۵ آوریل ۲۰۱۱}} شهرداری شیراز</ref> == Нигораҳо == <gallery mode="packed"> Акс:Ardeshir.jpg|пайванд=پرونده:Ardeshir.jpg|алт=کاخ اردشیر بابکان| Кохи (Қасри) Ардашер Бобакон Акс:Kakhardshir.jpg|пайванд=پرونده:Kakhardshir.jpg|алт=نمای درونی کاخ| Намуди дохилии қаср Акс:Firozabadkakh.jpg|пайванд=پرونده:Firozabadkakh.jpg|алт=درون کاخ| Дар дохили қаср Акс:Palais_de_Firouz-Abad.jpg|пайванд=پرونده:Palais_de_Firouz-Abad.jpg|алт=کاخ اردشیر بابکان اثر ژان دیولافوا| Кохи Ардешир Бобакон аз ҷониби Жан Диеулафой Акс:Palace_of_Ardashir_by_Eugène_Flandin.jpg|пайванд=پرونده:Palace_of_Ardashir_by_Eugène_Flandin.jpg|алт=نقاشی کاخ اردشیر بابکان اثر اوژن فلاندن| Расми Кохи Ардашери Бобакон аз ҷониби Евгений Фландин Акс:Ardashir_Babakan's_Palace_in_FiruzAbad.JPG|пайванд=پرونده:Ardashir_Babakan's_Palace_in_FiruzAbad.JPG|алт=نمای بیرونی کاخ| Намуди берунии кох </gallery> == Ҷусторҳои марбут == * [[Ёдгориҳои миллии Эрон]] * Феҳристи ёдгориҳои миллии вилояти Форс * [[Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)]] == Манобеъ == {{Эзоҳ}} {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} [[Гурӯҳ:Кохҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Сохтумонҳо ва созмонҳои таърихӣ дар Эрон]] cry1mr9r129aan2oc1hnwf8o120kacr 0 331399 1476241 1475010 2026-06-11T06:50:57Z Сунатулло Сафарзода 108676 1476241 wikitext text/x-wiki '''Иқтисодиёти савдо''' — соҳаи [[илми иқтисод]], ки қонунмандиҳои рушди савдои молҳои мавриди ниёзи мардумро ҳамчун яке аз шаклҳои муносибатҳои молӣ таҳқиқ мекунад. Иқтисодиёти савдо таъсири савдо ба истеҳсолот, талаботу пешниҳод ба мол, таносуби байни афзоиши ҳаҷми гардиши мол ва рушди замина (база)-и моддӣ-техникии савдо, робитаи мутақобилаи байни ҳаҷми захираҳои молӣ, суръати гардиши мол ва ҳаҷми он, инчунин сохтори навъии гардиши молро меомӯзад. Иқтисодиёти савдо барои иҷрои вазифаҳои баланд бардоштани самарнокии истеҳсолоти ҷамъиятӣ, ворид намудани усулҳои илмии хоҷагидорӣ ва беҳтар кардани хидматрасонӣ ба аҳолӣ масъалаҳои идоракунию банақшагирӣ ва ҳавасмандгардонии иқтисодӣ дар савдоро таҳқиқ мекунад. Иқтисодиёти савдо дар шароити сотсиализм масъалаҳои такмили банақшагирии ҷорӣ ва оянда, ҳавасмандгардонии иқтисодӣ дар ҳама зинаҳои соҳаи савдо, муайян кардани ҳаҷм ва сохтори истеъмолоти аҳолӣ, усулҳои баҳодиҳии талаботи қобили пардохт будани аҳолиро, ки дар асоси маълумоти даромади гурӯҳҳои алоҳидаи аҳолӣ ба даст меомад, омӯхта, методологияи илмии банақшагирии гардиши мол, такмил ва ҷобаҷогузории захираҳои молиро таҳия мекард, инчунин роҳҳои сарфаи меҳнати зинда ва меҳнати ба мол табдилёфтаро дар соҳаи мубодила, захира ва имкониятҳои баланд бардоштани самарнокии истифодаи фондҳои асосӣ ва гардони савдоро пайдо менамуд. Иқтисодиёти савдо бо якчанд илми дигар, аз ҷумла банақшагирии [[кишоварзӣ]], баҳисобгирии муҳосиботӣ, таҳлил, [[маркетинг]], [[менеҷмент]], молия, ҷуғрофияи иқтисодӣ, [[омор]], иқтисодиёти саноат, [[иқтисодиёти нақлиёт]], ташкили савдо, асосҳои идоракунии савдо ва ғ. робитаи зич дорад. Ҳоло давлатҳои [[ИДМ]] ба иқтисоди бозорӣ рӯ овардаанд ва фаъолияти бозор озод эълон шудааст. Дар Тоҷикистон танзиму идораи соҳаи тиҷорат ба зиммаи [[Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон]] вогузор карда шудааст. Усули таҳлил, мавқеи тиҷорат дар низоми умумии [[хоҷагии халқ]], банақшагирӣ ва идораи нишондиҳандаҳои асосии миқдорӣ ва сифатии фаъолияти хоҷагидории савдо ва муассисаҳои он: муомилот, [[Захираҳои молӣ|захираҳои мол]], даромад, хароҷот, фоида, [[Захираҳои меҳнатӣ (шӯрои ҷамъиятӣ)|захираҳои меҳнатӣ]], моддӣ ва молиявӣ масъалаҳои муҳимми иқтисодиёти савдо ба ҳисоб мераванд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Иқтисодиёти савдо|7|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Иқтисодиёт]] cul5h70aqh8hkpy4m5lu9qf4u8a09co 0 331915 1476180 1475317 2026-06-10T14:48:45Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Иқтисодиёти Гор */ 1476180 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site|image=شهر مرکزی گور.jpg}}'''Шаҳри Гур''' ( '''Ардашери Хварраҳ''' ё '''Фирӯзободи қадим''' ) як макони қадимӣ дар [[шаҳристони Фирӯзобод]], [[Устони Форс|вилояти Форс]] аст. Ин шаҳр дар аввали [[Садаи III|асри 3-и мелодӣ]] бо фармони [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобокон]], пеш аз шӯриш бар зидди Ардавони V, таъсис ёфтааст. Дар авҷи худ, Гур маркази қисмате аз вилояти Форс бо номи Кореҳи Ардашери Хоре буд. Тарҳ ва нақши шаҳр даврашакл буда, онро аввалин шаҳри даврашакл дар ҷаҳон меномиданд, ки диаметри он ду километр, чор дарвозаи асосӣ ва биноҳои ҳукуматӣ ва манзилҳои дарборӣ дорад. Шаҳри қадимии Гур ҳоло холӣ аст ва шаҳри кунунии [[Фирӯзобод]] се километр дуртар аз он ҷойгир аст. == Номгузорӣ == Ардашери Сосонӣ расман шаҳри навбунёди худро '''Ардашери Хварраҳ''' ([[:fa:زبان_فارسی_میانه|فارسی میانه]]:Ardašer Khwarrah) ( [[Забони порсии миёна|форсии миёна]] : Ардашери Хварраҳ) номид, ки маънояш гузаргоҳи Ардашери аст. Аммо, дар сарчашмаҳои пеш аз ислом ин шаҳр бо номи '''Гур''' низ маъруф буд, ки пас аз ислом [[Арабҳо|аз ҷониби арабҳо]] '''Ҷур''' талаффуз мешуд. Таърихшиносони қадим ин истилоҳро ба маънои ''ҳамворӣ'', ''теппа'' ё ''чоҳ'' тафсир кардаанд. Номи '''Фирӯзобод''' одатан аз асри 4-уми ҳиҷрӣ истифода мешавад. Маълум аст, ки [[Азудуддавла|Азудудавла Дайламӣ]], ки аксар вақт дар ин шаҳр зиндагӣ мекард ва номи Гурро номусоид намеҳисобид, онро ба '''Фирӯзобод''' иваз кард ва фармон дод, ки ҳар касе, ки ин шаҳр ва ноҳияро Гур меномад, ҷазо дода шавад. Аммо, далелҳои [[сиккашиносӣ]] нишон медиҳанд, ки ин ном боз ҳам қадимтар аст; дар тангаи [[Мис|мисии]] давраи [[Умавиён]], ки дар и Хварраҳ зарб зада шудааст калимаи ''Пирӯзобод'' ( [[Нависагардонӣ|транслитератсияи]] [[Хати паҳлавӣ|паҳлавӣ]] : ''pylwj'b'd'' ) ҳамчун номи зарбхона пайдо шудааст. == Таърих == [[Акс:تصویرهوایی_شهر_دایره_ای_گور.jpg|мини|250x250пкс|Намуди ҳавоии шаҳри даврашакли Гур]] === Пеш аз Ислом === Қазвинӣ дар китоби худ «Ал-мӯъҷам фи атҳар Малук ал-Аҷам» навиштааст: «Гур шаҳри бузурге бо девори мустаҳкам буд; то ки [[Искандари Мақдунӣ]] ҳеҷ гоҳ наметавонист ба Гур ҳамла кунад. Бо фармони ӯ, дарёе, ки ба шаҳр мебурд, барои чор сол бо коҳ баста шуд. Пас аз чор сол, сарбанд шикаст ва об боиси фурӯпошии бурҷҳои Гур шуд. Пас аз он ки [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобокон]], ки бар зидди [[Ардавони IV|Ардавони Портӣ]] шӯриш бардошт, қасам хӯрд, ки агар пирӯз шавад, дар ин ҷо шаҳри нав месозад. Пас аз ба тахт нишастан, бо ёрии муҳандисон кӯҳҳои атрофи даштро бурида, обро аз он холӣ кард. Сипас, ӯ шаҳри нави Гурро дар замини хушк сохт ва онро тахти худ гардонд. Имрӯз, коршиносон ба дурустии ин қисса (обхезии дашти Фирӯзобод барои панҷсад сол) шубҳа доранд. Аксарият ривояти Табариро қабул мекунанд, ки дар он гуфта мешавад, ки Ардашер тақрибан [[соли 224]]-и мелодӣ барои нишон додани қувват бар зидди подшоҳи охирини [[Порт]]<nowiki/>ӣ ба сохтани шаҳри Гур шурӯъ кардааст. Пас аз Ардашер, ин шаҳр бинобар робитааш бо сулолаи [[Сосониён]] шукуфон ва марказӣ боқӣ монд; он маркази Ардашер боқӣ монд , гарчанде ки дар сояи [[Бишопур]] (шаҳри нави [[Шопури I]] ) то андозае канор монда буд. === Баъд аз Ислом === Гур охирин қалъаи [[Яздгирди III|Яздгирди III аз сулолаи Сосониён]] дар [[Порс|Форс]] буд, ки соли 29 ҳиҷрӣ, дар замони хилофати [[Усмон ибни Аффон]], ба дасти мусалмонон афтод. Пас аз суқути шаҳр, [[Яздгирди III]] Форсро ба [[арабҳо]] вогузор кард ва тавассути Кирмон ба [[Хуросони Бузург|Хуросон]] фирор кард. Дар давраи [[Хулафои рошидин|хулафои Рошидин]], ҳокими Гур аз ҷониби ҳокими вилояти муттаҳидаи [[Басра]] - [[Аҳвоз]] - [[Порс]] таъйин карда мешуд. Дар давраи аввали ислом, подшоҳони Бувайҳиён, ки [[Шероз|Шерозро]] пойтахти худ қарор дода буданд, инчунин барои рушди шаҳри Гур сармоягузорӣ карданд. Бо фармони [[Азудуддавла|Азудуддавла ад-Дайламӣ]], дар ин шаҳр як масҷиди ҷомеъ ва як [[бемористон]] муносиб сохта шуд. Абу Мансур Баҳром ибни Мафона[[ابومنصور بهرام بن مافنه|,]] вазири машҳури [[Абуколиҷор Марзбон|Абу Калиҷар ад-Дайламӣ,]] инчунин як [[Китобхона|китобхонаи]] калонеро дар шаҳр бо номи ''Дор-ул-Алам'' бо нуздаҳ ҳазор ҷилд китобҳои зебо эҳдо кард, ки танҳо чор ҳазори онҳо бо дастхати Абу Алӣ ва [[Ибни Муқла|Абу Абдуллоҳ ибни Муқла]] буданд. === Иқтисодиёти Гор === Дар асри чоруми ҳиҷрӣ, Ғур шаҳри сарватманд ва шукуфон бо иқлими мӯътадил, оби фаровон ва боғҳо ва гулзорҳои зиёд буд. [[Боғ|Боғҳои]] мевадиҳанда ва хонаҳои боҳашамат канори шаҳрро дар масофаи як [[фарсанг]] иҳота карда буданд. Дар ин минтақа маҳсулоти гуногун истеҳсол мешуданд; нӯшокиҳои спиртӣ, [[мева|меваҳо]], [[матоъ]] ва ғайра. Аммо [[Гулоб|оби гулоб]] бешубҳа дар байни онҳо ҷои аввалро ишғол мекард.О[[Гулоб|гулоби]] Гур ва [[Кевор|Кевар]] ба бисёр сарзаминҳо, аз қабили [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]], [[Ҳиндустон]], [[Имперотурии Бизонс|Византия]], [[Миср]], [[Яман]], [[Мағриб|Мағриби Араб]] ва [[Аврупо]] содир мешуд. Ҳатто садбарги гулобии Гур дар кишварҳои исломӣ маъруф буд ва дар байни арабҳо бо бӯи гуворо ва ранги шаффофи худ машҳур буд. (Ҳатто имрӯз, дар [[забони арабӣ]], садбарги Муҳаммадро ''ал-Вард ал-Ҷурӣ'' меноманд.) Ароқ аз гули [[нахлиҳо]], иқтибос аз [[ҳазорбарг]], иқтибос аз [[заъфарон]] ва иқтибос аз [[бед]] маҳсулоти дигари гиёҳӣ буданд, ки аз боғу бӯстонҳои Гур ба даст меомад. === Фирӯзобод имрӯз === Шаҳри қадимаи Гур ё Фирӯзобод дар асри 7 ё 8-уми ҳиҷрӣ ба харобазор афтод ва бо сабабҳои номаълум тарк карда шуд. Дар ҷои он деҳае дар беруни деворҳои шаҳри қадим пайдо шуд, ки то [[Қоҷориён|давраи Қоҷориён]] бо номи '''Рустои Кушк''' маъруф буд. Шаҳри кунунии Фирӯзобод натиҷаи густариши он русто аст. == Мавқеъ ва харита == [[Акс:ISS047-E-99458_-_View_of_Earth.jpg|рост|мини|220x220пкс|Шаҳрҳои [[Фирӯзобод]] ва Гур аз [[Истгоҳи байналмилалии кайҳонӣ|Истгоҳи Байналмилалии Кайҳонӣ]], 2016]] Маҷмааи Ардашери Хуреҳ бо мақсади хеле мушаххас ва бо афзалияти дифоъӣ тарҳрезӣ шудааст. Ҷойгоҳе, ки дар он шаҳр сохта шудааст, аз ҳар тараф бо кӯҳҳо иҳота шудааст. Вуруди асосии ин дашт гузаргоҳи стратежии Тангоб аст, ки дар болои он Қалъаи Духтар (манзили аслии Ардашир) ҷойгир аст. Мавқеи қалъа чунин аст, ки он на танҳо ба гулӯгоҳ, балки ба роҳе, ки ба [[Қасри Ардашер Бобакон|қасри Ардашер]] ва шаҳр мебарад, менигарад. Ардашери Хуреҳ ба шакли доираи комил бо диаметри 1940 метр сохта шуда буд. Шаҳр дар маҷмӯъ ба 61 ноҳия бо 20 девори радиалӣ ва се девори даврашакли консентрикӣ тақсим шуда, бо ду девори мустаҳками хиштӣ бо хандақи паҳнои 35 метр дар байни онҳо иҳота шуда буд. Шаҳр дар чор самт чор дарвоза дошт: дарвозаи Ҳурмуз дар шимол, дарвозаи Ардашер дар ҷануб, дарвозаи [[Меҳр (эзид)|Митра]] дар шарқ ва дарвозаи Баҳром дар ғарб. Аз ҳар як дарвоза кӯчаи асосӣ ба маркази шаҳр мебурд, ки дар он биноҳои давлатӣ ва динӣ дар дохили девори даврашакл бо диаметри 450 метр ҳифз мешуданд. Қалъаҳои дифоӣ ҳатто аз шаҳр берунтар буданд; боқимондаҳои шабакаи радиалии деворҳои муҳофизатиро то ҳол дар дашт ва доманакӯҳҳо то 10 километр аз маркази Ардашери Хуреҳ дидан мумкин аст. Шаҳрҳои дигари таърихии даврашакл [[Ҳагматона]] (давраи Мидия) ва Самоил (давраи Ҳиттӣ)-ро дар бар мегиранд. <ref name="Arce">{{Cite journal|author=Arce|first=Ignacio|title=UMAYYAD BUILDING TECHNIQUES AND THE MERGING OF ROMAN-BYZANTINE AND PARTHO-SASSANIAN TRADITIONS: CONTINUITY AND CHANGE|journal=Late Antique Archaeology|date=1 January 2008|volume=4|issue=1|pages=494–495|doi=10.1163/22134522-90000099|url=https://brill.com/view/journals/laaj/4/1/article-p491_21.xml?lang=en|accessdate=4 April 2019|language=en|issn=1570-6893}}</ref> == Корҳо == === Дар дохили шаҳр === [[Акс:شهر_گور.jpg|мини|Сангҳои боқимонда дар наздикии манора]] * '''Рельефи пирӯзӣ''' : Дар ин рельеф, Ардашир ва писараш [[Шопури I|Шопур]] дар майдони ҷанг савори аспҳо тасвир шудаанд ва Ардашир шоҳи Ардавонро бо найза аз аспаш мезанад. * '''Тоҷгузории Ардашер''' : Тасвире аз гирифтани салтанат аз [[Аҳуромаздо|Аҳура Маздо]] дар ҳузури дарбориён. === Дар беруни шаҳр === * '''[[Фаррухмард|Фаррухмард Баҳрамон]]''' қозии Гур ( кӯҳи Анаровеҳ ) ва ҳамзамонони [[Хусрави Парвиз]] буд. Ӯ муаллифи "Ҳезори Мадеган"-и Додистон, муҳимтарин матни ҳуқуқии давраи [[Сосониён]] аст. Ин китоб як қатор қонунҳои қадимии [[Авесто]], қарорҳои додгоҳҳои қаблӣ ва фармонҳои маъмурии подшоҳонро дар бар мегирад, ки дар фаҳмидани низоми ҳуқуқии Эрони Сосониён аҳамияти беҳамто доранд. Дар бораи ҳаёти ин шахсият маълумоти кам мавҷуд аст. * [[Озарбади Маҳраспандон]] '''(зардуштӣ)''' олим ва коҳини замони [[Шопури II]] буд. Номи ӯ аз калимаи "Спанте" гирифта шудааст. Мегӯянд, ки барои исботи қонунияти зардуштӣ, ӯ розӣ буд, ки пеш аз фиристодани миссионерҳои масеҳӣ аз ҷониби императори Рум Константини I ба марзҳои Эрон, нӯҳ тонна Рӯй (филиз)и гудохтаро ба синааш рехта, ба он ҷо барад. * '''[[Ибни Муқаффаъ|Абдуллоҳ ибни ал-Муқаффаъ]]''' нависанда ва тарҷумони бузурги асри дуюми ҳиҷрӣ буд, ки дар шаҳри Гур таваллуд шудааст. Ӯ китобҳои арзишмандро дар бораи [[фалсафа]], [[ахлоқ]] ва давлатдорӣ аз [[Забони порсии миёна|забони форсии миёна]] ба [[забони арабӣ]] тарҷума кардааст. Ибни ал-Муқаффаъ яке аз машҳуртарин суханварони замони худ ба ҳисоб мерафт ва дар ташаккули насри техникии арабӣ нақши муҳим бозидааст. Ӯ соли 142-и ҳиҷрӣ бо фармони халифаи Аббосиён Мансур кушта шуд. == Пайванди беруна == * '''[[Фаррухмард|Фаррухмард Баҳрамон]]''' қозии Гур ( кӯҳи Анаровеҳ ) ва ҳамзамонони [[Хусрави Парвиз]] буд. Ӯ муаллифи "Ҳезори Мадеган"-и Додистон, муҳимтарин матни ҳуқуқии давраи Сосониён аст. Ин китоб як қатор қонунҳои қадимии [[Авесто]], қарорҳои додгоҳҳои қаблӣ ва фармонҳои маъмурии подшоҳонро дар бар мегирад, ки дар фаҳмидани низоми ҳуқуқии Эрони Сосониён аҳамияти беҳамто доранд. Дар бораи ҳаёти ин шахсият маълумоти кам мавҷуд аст. * [[Озарбади Маҳраспандон|Озарбод Мар Сепандон]] '''(зардуштӣ)''' олим ва коҳини замони [[Шопури II]] буд. Номи ӯ аз калимаи "Спанте" гирифта шудааст. Мегӯянд, ки барои исботи қонунияти зардуштӣ, ӯ розӣ буд, ки пеш аз фиристодани миссионерҳои масеҳӣ аз ҷониби императори Рум Константини I ба марзҳои Эрон, нӯҳ тонна [[Рӯй (филиз)|руҳи]] гудохтаро ба синааш рехта, ба он ҷо барад. * '''[[Ибни Муқаффаъ|Абдуллоҳ ибни ал-Муқаффаъ]]''' нависанда ва тарҷумони бузурги асри дуюми ҳиҷрӣ буд, ки дар шаҳри Гур таваллуд шудааст. Ӯ китобҳои арзишмандро дар бораи [[фалсафа]], [[ахлоқ]] ва [[آیین کشورداری|давлатдорӣ]] аз [[Забони порсии миёна|забони форсии миёна]] ба [[забони арабӣ]] тарҷума кардааст. Ибни ал-Муқаффаъ яке аз машҳуртарин суханварони замони худ ба ҳисоб мерафт ва дар ташаккули насри техникии арабӣ нақши муҳим бозидааст. Ӯ соли 142-и ҳиҷрӣ бо фармони халифаи Аббосиён Мансур кушта шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Манобеъ == * Табарӣ, Муҳаммад ибни Жарир. Таърихи Табарй. Тарчумаи Абулкосим Паянде. Нашрияҳои Асатир. 1997. Нашри панҷум. * Астахри, Иброҳим бин Муҳаммад. Масалак ал-мамалик. Нашрияҳои Дар Садер, Бейрут, 2004 * Шпюлер, Бертолд. Таърихи Эрон дар асрҳои аввали исломӣ. Тарҷума аз ҷониби Ҷавод Фалатурӣ ва Марям Мираҳмадӣ. Нашрияҳои илмӣ ва фарҳангӣ. 1994. Нашри чорум. * Ҳусайни Фасоӣ, Ҳасан. Форсҳои Носирӣ. Интишороти Амир Кабир. 2003. Нашри сеюм. * Ҳусайнии Қазвинӣ, Фадлаллоҳ. Ал-Муъҷам фи Аътар ал-Аҷмар подшоҳон. Тарҷума аз ҷониби Аҳмад Фатӯҳӣ Насаб. Анҷумани асарҳои фарҳангӣ ва хидматҳо. 2004. Нашри аввал. * [http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/169/html/169_2.HTM Самӣ, Алӣ. Шаҳри қадимаи Гур (Фирӯзободи имрӯза)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130202042806/http://www.ichodoc.ir/p-a/CHANGED/169/html/169_2.HTM|date=۲ فوریه ۲۰۱۳}} * Ибни Ҳоқал, Муҳаммад. Тасвири Замин. Нашр аз ҷониби ношир. 1938 Бейрут. * Мақдисӣ. Муҳаммад бинни Аҳмад. Беҳтарин тақсимот ба минтақаҳо. Ширкати муаллифон ва тарҷумонҳо. Теҳрон. 1982, нашри аввал. * Ибни Балхӣ. Форснома. Бунёди омӯзиши форсӣ. Шероз. 1995. Нашри аввал. * Бойл, Ҷон Эндрю. Таърихи Эрон аз Селевкиён то суқути Сосониён. Тарҷума аз ҷониби Ҳасан Анӯше. Ҷилди 3, қисми 2. Нашриёти Амиркабир. Нашри чорум. 2008. * [http://www.livius.org/fa-fn/firuzabad/firuzabad_city.html Ливиус: Ардашир Хуреҳ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161110020018/http://www.livius.org/fa-fn/firuzabad/firuzabad_city.html|date=۱۰ نوامبر ۲۰۱۶}} * [https://web.archive.org/web/20190407205242/https://www.memarfa.com/16000-pars.html «Шаҳри Гур ва биноҳои он дар китоби иқлими Форс»] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Порт]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] oaw6kmnr6l2t60eccgmxgxponhq6xbd 0 331920 1476201 1475387 2026-06-10T20:04:08Z Rumsor 38974 Rumsor moved page [[Эл-Убайид]] to [[Ал-Убайид]] 1475387 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |номи тоҷикӣ = Эл-Убайид |номи аслӣ = الأبيض / al-Ubayyiḍ |кишвар = Судон |lat_dir = N|lat_deg = 13|lat_min = 11|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = type:city |шакли роҳбарӣ = |роҳбар = |замони таъсис = асри XIX |масоҳат = 155 |баландии маркази МА = 575 |аҳолӣ = 420 392 |соли барӯйхатгирӣ = 2007 |вақти минтақавӣ = +2 |сайт = }} '''Эл-Убайид''' (ба арабӣ: ''الأبيض'', ''al-Ubayyiḍ''; мафҳуми «сафед») — шаҳр дар маркази [[Судон]], пойтахти вилояти Кордофани Шимолӣ.<ref name="brit">[https://www.britannica.com/place/El-Obeid-Sudan El-Obeid] — Encyclopædia Britannica</ref> Аҳолии шаҳр тахминан 420 ҳазор нафар буда, Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпо, гумми арабӣ ва нассоҷии Кордофан ба ҳисоб меравад. Дар таърих шаҳр бо '''ҷанги Эл-Убайид''' (1883) — нахустин ғалабаи бузурги маҳдиа бар лашкари мисрӣ-инглисӣ — машҳур аст.<ref name="brit" /> == Таърих == Эл-Убайид соли 1821 ҳамчун маркази муҳими савдо ва тиҷорати минтақавии Кордофан зери ҳукмронии мисрӣ инкишоф ёфт. '''3–5 ноябри 1883''' дар наздикии Эл-Убайид (дар маҳалли Шейкан) лашкари маҳдии Муҳаммад Аҳмад ал-Маҳдӣ лашкари 10-ҳазор-нафараи генерали инглис Уильям Ҳикс пошоро дар камин гирифт ва қариб тамоми онро нобуд кард; зиёда аз 95% сарбозон ҳалок шуданд, аз ҷумла худи Ҳикс пошо ва аксари сарфармондеҳон. Ин ҷанг яке аз бузургтарин шикастҳои артишҳои аврупоӣ дар Африқо буд ва маркази Маҳдиа дар Эл-Убайид ҷойгир шуд.<ref name="brit" /> Дар асрҳои XX Эл-Убайид ба маркази гузаргоҳи кӯтоҳтарини ҳавлии оҳани Хартум–Нялам ва маркази тиҷорати чорпо табдил ёфт. == Ҷуғрофия ва иқлим == Эл-Убайид дар дашти даштии Кордофан, дар баландии тахминан 575 метр аз сатҳи баҳр воқеъ аст; иқлими он савванаи тропикии хушк буда, ҳарорати миёна +27°C, фасли борон аз июн то октябр. == Аҳолӣ == Аҳолии шаҳри Эл-Убайид тахминан 420 ҳазор нафар буда, ҷамоаҳои арабҳои судонӣ, кагама, нуба ва хамар дар он зиндагӣ мекунанд.<ref name="brit" /> Қариб ҳамаашон мусулмонони суннианд. == Иқтисод == Эл-Убайид маркази асосии тиҷорати чорпои Кордофан буда, бузургтарин содиркунандаи '''гумми арабӣ''' дар ҷаҳон аст: дар Кордофан зиёда аз 80% гумми арабии ҷаҳон истеҳсол мешавад. Кишоварзӣ (кунҷид, тариқ, гумми арабӣ, истеҳсоли равғани кунҷид) ва нассоҷии маҳаллӣ низ нақш доранд. == Нақлиёт == Дар Эл-Убайид истгоҳи асосии роҳи оҳан (гиреҳи Хартум–Нялам ва Эл-Убайид–Бабоной), Фурудгоҳи Эл-Убайид (рейсҳои дохилӣ ба Хартум) ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. == Фарҳанг ва маориф == Дар Эл-Убайид яке аз бузургтарин '''базорҳои чорпои Африқо''' воқеъ аст, ки шутурҳо, говҳо, гӯсфандон ва бузҳо аз тамоми ҷонибҳои Африқои Шимолу Шарқӣ ҷамъ оварда мешаванд. Дар шаҳр осорхона бо ёдгории ҷанги Шейкан ва биноҳои таърихии замони англо-мисрӣ ҷойгиранд. == Нигаред низ == * [[Судон]] * [[Хартум]] * [[Маҳдӣ (Судон)|Маҳдия]] * [[Нялам]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Умумӣ}} * [https://www.britannica.com/place/El-Obeid Эл-Убайид дар Encyclopædia Britannica] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Судон]] [[Гурӯҳ:Судон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]] asuampcsrbq5oaqhratfqqfr2vh3pnc 0 331981 1476170 2026-06-10T13:30:56Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/43592652|قلعه دختر (فیروزآباد)]]" сохта шудааст 1476170 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="پودمان:Hatnote/styles.css"></templatestyles>  {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title category" id="116" |Манзараи бостоншиносии Сосониён дар минтақаи Форс<br /><br /><br /><br /> Манзараи бостоншиносии Сосониён дар минтақаи Форс ! colspan="2" class="infobox-above fn org" style="padding:0.2em;background:#ddd;" | [[میراث جهانی|Сомонаи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-top:1px #aaa solid;padding-top:0.4em;" |[[پرونده:Dokhtar_Castle_Firuzabad_Hadi_Karimi.jpg|250x250пкс|قلعه دختر فیروزآباد]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | [[میراث جهانی#معیارهای گزینش|Меъёрҳои бақайдгирӣ]] | class="infobox-data category" | Фарҳангӣ:&nbsp;(ii), (iii), (vi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Рақами бақайдгирӣ | class="infobox-data" | [http://whc.unesco.org/en/list/1568 Соли 1568] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Санаи бақайдгирӣ | class="infobox-data" | 2018 <small>( [[کمیته میراث جهانی یونسکو|дар давоми ҷаласаи 42-юм]] )</small> |} '''Қалъаи Духтари''' [[Фирӯзобод]] шаш километр аз роҳи [[Фирӯзобод]] - [[Шероз]] дар нишебии кӯҳ ҷойгир аст, ки ба роҳ менигарад ва пас аз масофаи тақрибан 300 метр ба он расидан мумкин аст. [https://fidibo.com/books/author/%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 Ҷорҷина Ҳерман] дар китоби худ "Эҳёи санъат ва тамаддун дар Эрони қадим менависад: [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакони Сосонӣ]] эҳтимолан ин қалъаро дар давраи охири [[Порт]] , вақте ки ҳанӯз Ардавони V, охирин подшоҳи сулолаи [[Ашкониён]] мағлуб накарда буд, сохтааст.{{Викианбор-гурӯҳ}} == Манобеъ == Ин [[қалъа]]<nowiki/>и мустаҳкам дар се сатҳ сохта шуда буд ва даромадгоҳ ба он аз сатҳи поёнӣ тавассути зинапояи спиралӣ, ки ба ҳавлии асосии [[Айвон|айвони]] миёна мерасид, буд. Ҳавлӣ аз се тараф бо утоқҳои чоркунҷа бо [[Гунбазӣ|гунбази]] мудаввар иҳота шуда буд ва тарафи чорум ба айвони болоӣ, ки бинои асосии қаср дар он ҷойгир буд, мебурд. Тамоми қаср аз як айвони калон бо гунбази мудаввар ва ду айвони хурдтар дар ҳарду тараф ташкил шуда буд. [[Айвон|Айвони]] калон, ки паҳнои он 14 метр ва дарозии он 23 метр буд, ба як утоқи марказӣ мебурд, ки [[бом]]<nowiki/>и он бо роҳи нав, яъне [[Гунбазӣ|гунбаз]] пӯшонида шуда буд. Дар паҳлӯҳои ин утоқи гунбаздор утоқҳои иловагӣ буданд, ки ҳамаи онҳо дар дохили [[Девор|девори]] берунии даврашакл ҷойгир буданд. Айни замон, бар хилофи роҳи канории мавҷуда, дастрасӣ ба ин ёдгорӣ тавассути 308 зинапоя имконпазир аст. Дар баробари ин кор, маҷмааҳои хӯрокворӣ барои сайёҳон мавҷуданд, ки асосан бо [[маҳсулот]]<nowiki/>и [[Хӯрок|хӯрокворӣ]] ва ҳунарҳои мардумӣ хизмат мерасонанд. == Муҳандисони қалъа == Меъморони румӣ масъалаи гузоштани боми мудаввар дар бинои чоркунҷа дар гӯшаҳо бо роҳи тадриҷан ба пеш овардани [[Санг|сангҳо]] ё [[Хишт|хиштҳо]] ба шакле, ки торафт мудаввартар мешуд, ҳал карданд, аммо [[Меъмор|меъморони]] [[Эрон|эронӣ]] дар Қалъаи Духтар усули наверо ихтироъ ва татбиқ карданд, яъне истифодаи пӯсти фил дар гӯшаҳо. Ин қалъа пурра аз сангҳои калон сохта шудааст ва сангҳои [[Айвон|пешайвон]] [[кандакорӣ]] шудаанд, аммо сангҳои таҳкурсӣ ва дохили деворҳо аз сангрезаҳои калони дарёӣ сохта шудаанд. Бузургии ин [[қалъа]] ҳайратангез аст ва деворҳои баланди он, сарфи назар аз ҳама шикастан ва фурӯпошӣ, то ҳол шукӯҳи чашмгир доранд. Дар қисмате аз қалъа, [[Ғор|сӯрохие]] мавҷуд аст, ки ба гуфтаи баъзе сокинони маҳаллӣ, ба [[Қасри Ардашер Бобакон|қасри Ардашери Бобокон]] (қасри [[Сосониён]]) дар дашти [[Фирӯзобод]] мебарад; яъне ҳангоми ҳамлаи душман ба қалъа, қалъаи муҳосирашуда метавонист тавассути ин долони зеризаминӣ бо шаҳр муошират кунад ва хӯрокворӣ ва қувваи кориро ба қалъа ворид кунад. == Нигораҳо == {{وسط‌چین}} <gallery> Ghal'eh Dokhtar2.jpg|قلعه دختر Dokhtar Castle Firuzabad_Hadi_Karimi.jpg|قلعه دختر فیروزآباد تصویر هوایی، قلعه دختر.jpg|تصویر هوایی قلعه </gallery> {{پایان}}{{Clear}} == Пайванди беруна == <templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ}}{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}  == Пайванди беруна == {{میراث جهانی یونسکو در ایران}}{{قلعه‌ها در ایران}}{{قلعه‌های ساسانی}}{{قلعه‌ها در ایران}}{{قلعه‌های ساسانی}} [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]] [[Гурӯҳ:Соли 209]] b462hazll007l9jvd3kv8h2zrcpryit 1476171 1476170 2026-06-10T13:46:33Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1476171 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title category" id="116" |Манзараи бостоншиносии Сосониён дар минтақаи Форс<br /><br /><br /><br /> Манзараи бостоншиносии Сосониён дар минтақаи Форс ! colspan="2" class="infobox-above fn org" style="padding:0.2em;background:#ddd;" | [[میراث جهانی|Сомонаи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-top:1px #aaa solid;padding-top:0.4em;" |[[Акс:Dokhtar_Castle_Firuzabad_Hadi_Karimi.jpg|250x250пкс|قلعه دختر فیروزآباد]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | [[میراث جهانی#معیارهای گزینش|Меъёрҳои бақайдгирӣ]] | class="infobox-data category" | Фарҳангӣ:&nbsp;(ii), (iii), (vi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Рақами бақайдгирӣ | class="infobox-data" | [http://whc.unesco.org/en/list/1568 Соли 1568] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Санаи бақайдгирӣ | class="infobox-data" | 2018 <small>( [[کمیته میراث جهانی یونسکو|дар давоми ҷаласаи 42-юм]] )</small> |} '''Қалъаи Духтари''' [[Фирӯзобод]] шаш километр аз роҳи [[Фирӯзобод]] - [[Шероз]] дар нишебии кӯҳ ҷойгир аст, ки ба роҳ менигарад ва пас аз масофаи тақрибан 300 метр ба он расидан мумкин аст. [https://fidibo.com/books/author/%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 Ҷорҷина Ҳерман] дар китоби худ "Эҳёи санъат ва тамаддун дар Эрони қадим менависад: [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакони Сосонӣ]] эҳтимолан ин қалъаро дар давраи охири [[Порт]] , вақте ки ҳанӯз Ардавони V, охирин подшоҳи сулолаи [[Ашкониён]] мағлуб накарда буд, сохтааст. Ин [[қалъа]]<nowiki/>и мустаҳкам дар се сатҳ сохта шуда буд ва даромадгоҳ ба он аз сатҳи поёнӣ тавассути зинапояи спиралӣ, ки ба ҳавлии асосии [[Айвон|айвони]] миёна мерасид, буд. Ҳавлӣ аз се тараф бо утоқҳои чоркунҷа бо [[Гунбазӣ|гунбази]] мудаввар иҳота шуда буд ва тарафи чорум ба айвони болоӣ, ки бинои асосии қаср дар он ҷойгир буд, мебурд. Тамоми қаср аз як айвони калон бо гунбази мудаввар ва ду айвони хурдтар дар ҳарду тараф ташкил шуда буд. [[Айвон|Айвони]] калон, ки паҳнои он 14 метр ва дарозии он 23 метр буд, ба як утоқи марказӣ мебурд, ки [[бом]]<nowiki/>и он бо роҳи нав, яъне [[Гунбазӣ|гунбаз]] пӯшонида шуда буд. Дар паҳлӯҳои ин утоқи гунбаздор утоқҳои иловагӣ буданд, ки ҳамаи онҳо дар дохили [[Девор|девори]] берунии даврашакл ҷойгир буданд. Айни замон, бар хилофи роҳи канории мавҷуда, дастрасӣ ба ин ёдгорӣ тавассути 308 зинапоя имконпазир аст. Дар баробари ин кор, маҷмааҳои хӯрокворӣ барои сайёҳон мавҷуданд, ки асосан бо [[маҳсулот]]<nowiki/>и [[Хӯрок|хӯрокворӣ]] ва ҳунарҳои мардумӣ хизмат мерасонанд. == Муҳандисони қалъа == Меъморони румӣ масъалаи гузоштани боми мудаввар дар бинои чоркунҷа дар гӯшаҳо бо роҳи тадриҷан ба пеш овардани [[Санг|сангҳо]] ё [[Хишт|хиштҳо]] ба шакле, ки торафт мудаввартар мешуд, ҳал карданд, аммо [[Меъмор|меъморони]] [[Эрон|эронӣ]] дар Қалъаи Духтар усули наверо ихтироъ ва татбиқ карданд, яъне истифодаи пӯсти фил дар гӯшаҳо. Ин қалъа пурра аз сангҳои калон сохта шудааст ва сангҳои [[Айвон|пешайвон]] [[кандакорӣ]] шудаанд, аммо сангҳои таҳкурсӣ ва дохили деворҳо аз сангрезаҳои калони дарёӣ сохта шудаанд. Бузургии ин [[қалъа]] ҳайратангез аст ва деворҳои баланди он, сарфи назар аз ҳама шикастан ва фурӯпошӣ, то ҳол шукӯҳи чашмгир доранд. Дар қисмате аз қалъа, [[Ғор|сӯрохие]] мавҷуд аст, ки ба гуфтаи баъзе сокинони маҳаллӣ, ба [[Қасри Ардашер Бобакон|қасри Ардашери Бобокон]] (қасри [[Сосониён]]) дар дашти [[Фирӯзобод]] мебарад; яъне ҳангоми ҳамлаи душман ба қалъа, қалъаи муҳосирашуда метавонист тавассути ин долони зеризаминӣ бо шаҳр муошират кунад ва хӯрокворӣ ва қувваи кориро ба қалъа ворид кунад. == Нигораҳо == <gallery> Ghal'eh Dokhtar2.jpg|قلعه دختر Қалъаи Духтар Dokhtar Castle Firuzabad_Hadi_Karimi.jpg|قلعه دختر فیروزآباد Қалъаи Духтар (Фирӯзобод) تصویر هوایی، قلعه دختر.jpg|تصویر هوایی قلعه Тасвирҳои қалъа </gallery> {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}  == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ}} [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]] [[Гурӯҳ:Соли 209]] ixma785xj2venqvrf3bcaf0vroh07sc 1476172 1476171 2026-06-10T13:46:59Z Шухрат Саъдиев 5132 Шухрат Саъдиев moved page [[Қалъаи Духтар (Фирозобод)]] to [[Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)]]: ивази ном 1476171 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title category" id="116" |Манзараи бостоншиносии Сосониён дар минтақаи Форс<br /><br /><br /><br /> Манзараи бостоншиносии Сосониён дар минтақаи Форс ! colspan="2" class="infobox-above fn org" style="padding:0.2em;background:#ddd;" | [[میراث جهانی|Сомонаи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-top:1px #aaa solid;padding-top:0.4em;" |[[Акс:Dokhtar_Castle_Firuzabad_Hadi_Karimi.jpg|250x250пкс|قلعه دختر فیروزآباد]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | [[میراث جهانی#معیارهای گزینش|Меъёрҳои бақайдгирӣ]] | class="infobox-data category" | Фарҳангӣ:&nbsp;(ii), (iii), (vi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Рақами бақайдгирӣ | class="infobox-data" | [http://whc.unesco.org/en/list/1568 Соли 1568] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Санаи бақайдгирӣ | class="infobox-data" | 2018 <small>( [[کمیته میراث جهانی یونسکو|дар давоми ҷаласаи 42-юм]] )</small> |} '''Қалъаи Духтари''' [[Фирӯзобод]] шаш километр аз роҳи [[Фирӯзобод]] - [[Шероз]] дар нишебии кӯҳ ҷойгир аст, ки ба роҳ менигарад ва пас аз масофаи тақрибан 300 метр ба он расидан мумкин аст. [https://fidibo.com/books/author/%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 Ҷорҷина Ҳерман] дар китоби худ "Эҳёи санъат ва тамаддун дар Эрони қадим менависад: [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакони Сосонӣ]] эҳтимолан ин қалъаро дар давраи охири [[Порт]] , вақте ки ҳанӯз Ардавони V, охирин подшоҳи сулолаи [[Ашкониён]] мағлуб накарда буд, сохтааст. Ин [[қалъа]]<nowiki/>и мустаҳкам дар се сатҳ сохта шуда буд ва даромадгоҳ ба он аз сатҳи поёнӣ тавассути зинапояи спиралӣ, ки ба ҳавлии асосии [[Айвон|айвони]] миёна мерасид, буд. Ҳавлӣ аз се тараф бо утоқҳои чоркунҷа бо [[Гунбазӣ|гунбази]] мудаввар иҳота шуда буд ва тарафи чорум ба айвони болоӣ, ки бинои асосии қаср дар он ҷойгир буд, мебурд. Тамоми қаср аз як айвони калон бо гунбази мудаввар ва ду айвони хурдтар дар ҳарду тараф ташкил шуда буд. [[Айвон|Айвони]] калон, ки паҳнои он 14 метр ва дарозии он 23 метр буд, ба як утоқи марказӣ мебурд, ки [[бом]]<nowiki/>и он бо роҳи нав, яъне [[Гунбазӣ|гунбаз]] пӯшонида шуда буд. Дар паҳлӯҳои ин утоқи гунбаздор утоқҳои иловагӣ буданд, ки ҳамаи онҳо дар дохили [[Девор|девори]] берунии даврашакл ҷойгир буданд. Айни замон, бар хилофи роҳи канории мавҷуда, дастрасӣ ба ин ёдгорӣ тавассути 308 зинапоя имконпазир аст. Дар баробари ин кор, маҷмааҳои хӯрокворӣ барои сайёҳон мавҷуданд, ки асосан бо [[маҳсулот]]<nowiki/>и [[Хӯрок|хӯрокворӣ]] ва ҳунарҳои мардумӣ хизмат мерасонанд. == Муҳандисони қалъа == Меъморони румӣ масъалаи гузоштани боми мудаввар дар бинои чоркунҷа дар гӯшаҳо бо роҳи тадриҷан ба пеш овардани [[Санг|сангҳо]] ё [[Хишт|хиштҳо]] ба шакле, ки торафт мудаввартар мешуд, ҳал карданд, аммо [[Меъмор|меъморони]] [[Эрон|эронӣ]] дар Қалъаи Духтар усули наверо ихтироъ ва татбиқ карданд, яъне истифодаи пӯсти фил дар гӯшаҳо. Ин қалъа пурра аз сангҳои калон сохта шудааст ва сангҳои [[Айвон|пешайвон]] [[кандакорӣ]] шудаанд, аммо сангҳои таҳкурсӣ ва дохили деворҳо аз сангрезаҳои калони дарёӣ сохта шудаанд. Бузургии ин [[қалъа]] ҳайратангез аст ва деворҳои баланди он, сарфи назар аз ҳама шикастан ва фурӯпошӣ, то ҳол шукӯҳи чашмгир доранд. Дар қисмате аз қалъа, [[Ғор|сӯрохие]] мавҷуд аст, ки ба гуфтаи баъзе сокинони маҳаллӣ, ба [[Қасри Ардашер Бобакон|қасри Ардашери Бобокон]] (қасри [[Сосониён]]) дар дашти [[Фирӯзобод]] мебарад; яъне ҳангоми ҳамлаи душман ба қалъа, қалъаи муҳосирашуда метавонист тавассути ин долони зеризаминӣ бо шаҳр муошират кунад ва хӯрокворӣ ва қувваи кориро ба қалъа ворид кунад. == Нигораҳо == <gallery> Ghal'eh Dokhtar2.jpg|قلعه دختر Қалъаи Духтар Dokhtar Castle Firuzabad_Hadi_Karimi.jpg|قلعه دختر فیروزآباد Қалъаи Духтар (Фирӯзобод) تصویر هوایی، قلعه دختر.jpg|تصویر هوایی قلعه Тасвирҳои қалъа </gallery> {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}  == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ}} [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]] [[Гурӯҳ:Соли 209]] ixma785xj2venqvrf3bcaf0vroh07sc 1476174 1476172 2026-06-10T13:53:21Z Шухрат Саъдиев 5132 1476174 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title category" id="116" |Манзараи бостоншиносии Сосониён дар минтақаи Форс<br /><br /><br /><br /> ! colspan="2" class="infobox-above fn org" style="padding:0.2em;background:#ddd;" | [[میراث جهانی|Сомонаи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-top:1px #aaa solid;padding-top:0.4em;" |[[Акс:Dokhtar_Castle_Firuzabad_Hadi_Karimi.jpg|250x250пкс|Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | [[میراث جهانی#معیارهای گزینش|Меъёрҳои бақайдгирӣ]] | class="infobox-data category" | Фарҳангӣ:&nbsp;(ii), (iii), (vi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Рақами бақайдгирӣ | class="infobox-data" | [http://whc.unesco.org/en/list/1568 Соли 1568] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Санаи бақайдгирӣ | class="infobox-data" | 2018 <small>( [[کمیته میراث جهانی یونسکو|дар давоми ҷаласаи 42-юм]] )</small> |} '''Қалъаи Духтари''' [[Фирӯзобод]] шаш километр аз роҳи [[Фирӯзобод]] - [[Шероз]] дар нишебии кӯҳ ҷойгир аст, ки ба роҳ менигарад ва пас аз масофаи тақрибан 300 метр ба он расидан мумкин аст. <ref>[https://fidibo.com/books/author/%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 Ҷорҷина Ҳерман]</ref> дар китоби худ "Эҳёи санъат ва тамаддун дар Эрони қадим менависад: [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакони Сосонӣ]] эҳтимолан ин қалъаро дар давраи охири [[Порт]] , вақте ки ҳанӯз Ардавони V, охирин подшоҳи сулолаи [[Ашкониён]] мағлуб накарда буд, сохтааст. Ин [[қалъа]]<nowiki/>и мустаҳкам дар се сатҳ сохта шуда буд ва даромадгоҳ ба он аз сатҳи поёнӣ тавассути зинапояи спиралӣ, ки ба ҳавлии асосии [[Айвон|айвони]] миёна мерасид, буд. Ҳавлӣ аз се тараф бо утоқҳои чоркунҷа бо [[Гунбазӣ|гунбази]] мудаввар иҳота шуда буд ва тарафи чорум ба айвони болоӣ, ки бинои асосии қаср дар он ҷойгир буд, мебурд. Тамоми қаср аз як айвони калон бо гунбази мудаввар ва ду айвони хурдтар дар ҳарду тараф ташкил шуда буд. [[Айвон|Айвони]] калон, ки паҳнои он 14 метр ва дарозии он 23 метр буд, ба як утоқи марказӣ мебурд, ки [[бом]]<nowiki/>и он бо роҳи нав, яъне [[Гунбазӣ|гунбаз]] пӯшонида шуда буд. Дар паҳлӯҳои ин утоқи гунбаздор утоқҳои иловагӣ буданд, ки ҳамаи онҳо дар дохили [[Девор|девори]] берунии даврашакл ҷойгир буданд. Айни замон, бар хилофи роҳи канории мавҷуда, дастрасӣ ба ин ёдгорӣ тавассути 308 зинапоя имконпазир аст. Дар баробари ин кор, маҷмааҳои хӯрокворӣ барои сайёҳон мавҷуданд, ки асосан бо [[маҳсулот]]<nowiki/>и [[Хӯрок|хӯрокворӣ]] ва ҳунарҳои мардумӣ хизмат мерасонанд. == Муҳандисони қалъа == Меъморони румӣ масъалаи гузоштани боми мудаввар дар бинои чоркунҷа дар гӯшаҳо бо роҳи тадриҷан ба пеш овардани [[Санг|сангҳо]] ё [[Хишт|хиштҳо]] ба шакле, ки торафт мудаввартар мешуд, ҳал карданд, аммо [[Меъмор|меъморони]] [[Эрон|эронӣ]] дар Қалъаи Духтар усули наверо ихтироъ ва татбиқ карданд, яъне истифодаи пӯсти фил дар гӯшаҳо. Ин қалъа пурра аз сангҳои калон сохта шудааст ва сангҳои [[Айвон|пешайвон]] [[кандакорӣ]] шудаанд, аммо сангҳои таҳкурсӣ ва дохили деворҳо аз сангрезаҳои калони дарёӣ сохта шудаанд. Бузургии ин [[қалъа]] ҳайратангез аст ва деворҳои баланди он, сарфи назар аз ҳама шикастан ва фурӯпошӣ, то ҳол шукӯҳи чашмгир доранд. Дар қисмате аз қалъа, [[Ғор|сӯрохие]] мавҷуд аст, ки ба гуфтаи баъзе сокинони маҳаллӣ, ба [[Қасри Ардашер Бобакон|қасри Ардашери Бобокон]] (қасри [[Сосониён]]) дар дашти [[Фирӯзобод]] мебарад; яъне ҳангоми ҳамлаи душман ба қалъа, қалъаи муҳосирашуда метавонист тавассути ин долони зеризаминӣ бо шаҳр муошират кунад ва хӯрокворӣ ва қувваи кориро ба қалъа ворид кунад. == Нигораҳо == <gallery> Ghal'eh Dokhtar2.jpg|قلعه دختر Қалъаи Духтар Dokhtar Castle Firuzabad_Hadi_Karimi.jpg|قلعه دختر فیروزآباد Қалъаи Духтар (Фирӯзобод) تصویر هوایی، قلعه دختر.jpg|تصویر هوایی قلعه Тасвирҳои қалъа </gallery> {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}  == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]] [[Гурӯҳ:Соли 209]] 480vetr6v2lah19jlivq2xrw54vyomb 1476185 1476174 2026-06-10T16:18:26Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Кохҳои Эрон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1476185 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title category" id="116" |Манзараи бостоншиносии Сосониён дар минтақаи Форс<br /><br /><br /><br /> ! colspan="2" class="infobox-above fn org" style="padding:0.2em;background:#ddd;" | [[میراث جهانی|Сомонаи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-top:1px #aaa solid;padding-top:0.4em;" |[[Акс:Dokhtar_Castle_Firuzabad_Hadi_Karimi.jpg|250x250пкс|Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | [[میراث جهانی#معیارهای گزینش|Меъёрҳои бақайдгирӣ]] | class="infobox-data category" | Фарҳангӣ:&nbsp;(ii), (iii), (vi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Рақами бақайдгирӣ | class="infobox-data" | [http://whc.unesco.org/en/list/1568 Соли 1568] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Санаи бақайдгирӣ | class="infobox-data" | 2018 <small>( [[کمیته میراث جهانی یونسکو|дар давоми ҷаласаи 42-юм]] )</small> |} '''Қалъаи Духтари''' [[Фирӯзобод]] шаш километр аз роҳи [[Фирӯзобод]] - [[Шероз]] дар нишебии кӯҳ ҷойгир аст, ки ба роҳ менигарад ва пас аз масофаи тақрибан 300 метр ба он расидан мумкин аст. <ref>[https://fidibo.com/books/author/%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 Ҷорҷина Ҳерман]</ref> дар китоби худ "Эҳёи санъат ва тамаддун дар Эрони қадим менависад: [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакони Сосонӣ]] эҳтимолан ин қалъаро дар давраи охири [[Порт]] , вақте ки ҳанӯз Ардавони V, охирин подшоҳи сулолаи [[Ашкониён]] мағлуб накарда буд, сохтааст. Ин [[қалъа]]<nowiki/>и мустаҳкам дар се сатҳ сохта шуда буд ва даромадгоҳ ба он аз сатҳи поёнӣ тавассути зинапояи спиралӣ, ки ба ҳавлии асосии [[Айвон|айвони]] миёна мерасид, буд. Ҳавлӣ аз се тараф бо утоқҳои чоркунҷа бо [[Гунбазӣ|гунбази]] мудаввар иҳота шуда буд ва тарафи чорум ба айвони болоӣ, ки бинои асосии қаср дар он ҷойгир буд, мебурд. Тамоми қаср аз як айвони калон бо гунбази мудаввар ва ду айвони хурдтар дар ҳарду тараф ташкил шуда буд. [[Айвон|Айвони]] калон, ки паҳнои он 14 метр ва дарозии он 23 метр буд, ба як утоқи марказӣ мебурд, ки [[бом]]<nowiki/>и он бо роҳи нав, яъне [[Гунбазӣ|гунбаз]] пӯшонида шуда буд. Дар паҳлӯҳои ин утоқи гунбаздор утоқҳои иловагӣ буданд, ки ҳамаи онҳо дар дохили [[Девор|девори]] берунии даврашакл ҷойгир буданд. Айни замон, бар хилофи роҳи канории мавҷуда, дастрасӣ ба ин ёдгорӣ тавассути 308 зинапоя имконпазир аст. Дар баробари ин кор, маҷмааҳои хӯрокворӣ барои сайёҳон мавҷуданд, ки асосан бо [[маҳсулот]]<nowiki/>и [[Хӯрок|хӯрокворӣ]] ва ҳунарҳои мардумӣ хизмат мерасонанд. == Муҳандисони қалъа == Меъморони румӣ масъалаи гузоштани боми мудаввар дар бинои чоркунҷа дар гӯшаҳо бо роҳи тадриҷан ба пеш овардани [[Санг|сангҳо]] ё [[Хишт|хиштҳо]] ба шакле, ки торафт мудаввартар мешуд, ҳал карданд, аммо [[Меъмор|меъморони]] [[Эрон|эронӣ]] дар Қалъаи Духтар усули наверо ихтироъ ва татбиқ карданд, яъне истифодаи пӯсти фил дар гӯшаҳо. Ин қалъа пурра аз сангҳои калон сохта шудааст ва сангҳои [[Айвон|пешайвон]] [[кандакорӣ]] шудаанд, аммо сангҳои таҳкурсӣ ва дохили деворҳо аз сангрезаҳои калони дарёӣ сохта шудаанд. Бузургии ин [[қалъа]] ҳайратангез аст ва деворҳои баланди он, сарфи назар аз ҳама шикастан ва фурӯпошӣ, то ҳол шукӯҳи чашмгир доранд. Дар қисмате аз қалъа, [[Ғор|сӯрохие]] мавҷуд аст, ки ба гуфтаи баъзе сокинони маҳаллӣ, ба [[Қасри Ардашер Бобакон|қасри Ардашери Бобокон]] (қасри [[Сосониён]]) дар дашти [[Фирӯзобод]] мебарад; яъне ҳангоми ҳамлаи душман ба қалъа, қалъаи муҳосирашуда метавонист тавассути ин долони зеризаминӣ бо шаҳр муошират кунад ва хӯрокворӣ ва қувваи кориро ба қалъа ворид кунад. == Нигораҳо == <gallery> Ghal'eh Dokhtar2.jpg|قلعه دختر Қалъаи Духтар Dokhtar Castle Firuzabad_Hadi_Karimi.jpg|قلعه دختر فیروزآباد Қалъаи Духтар (Фирӯзобод) تصویر هوایی، قلعه دختر.jpg|تصویر هوایی قلعه Тасвирҳои қалъа </gallery> {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}  == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]] [[Гурӯҳ:Соли 209]] [[Гурӯҳ:Кохҳои Эрон]] o38hm2hnhy4qkih74iw6lshk35wakep 1476186 1476185 2026-06-10T16:21:15Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Пайванди беруна */ илова 1476186 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title category" id="116" |Манзараи бостоншиносии Сосониён дар минтақаи Форс<br /><br /><br /><br /> ! colspan="2" class="infobox-above fn org" style="padding:0.2em;background:#ddd;" | [[میراث جهانی|Сомонаи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО]] |- | colspan="2" class="infobox-image" style="border-top:1px #aaa solid;padding-top:0.4em;" |[[Акс:Dokhtar_Castle_Firuzabad_Hadi_Karimi.jpg|250x250пкс|Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | [[میراث جهانی#معیارهای گزینش|Меъёрҳои бақайдгирӣ]] | class="infobox-data category" | Фарҳангӣ:&nbsp;(ii), (iii), (vi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Рақами бақайдгирӣ | class="infobox-data" | [http://whc.unesco.org/en/list/1568 Соли 1568] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" | Санаи бақайдгирӣ | class="infobox-data" | 2018 <small>( [[کمیته میراث جهانی یونسکو|дар давоми ҷаласаи 42-юм]] )</small> |} '''Қалъаи Духтари''' [[Фирӯзобод]] шаш километр аз роҳи [[Фирӯзобод]] - [[Шероз]] дар нишебии кӯҳ ҷойгир аст, ки ба роҳ менигарад ва пас аз масофаи тақрибан 300 метр ба он расидан мумкин аст. <ref>[https://fidibo.com/books/author/%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D9%86%D8%A7-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 Ҷорҷина Ҳерман]</ref> дар китоби худ "Эҳёи санъат ва тамаддун дар Эрони қадим менависад: [[Ардашери Бобакон|Ардашери Бобакони Сосонӣ]] эҳтимолан ин қалъаро дар давраи охири [[Порт]] , вақте ки ҳанӯз Ардавони V, охирин подшоҳи сулолаи [[Ашкониён]] мағлуб накарда буд, сохтааст. Ин [[қалъа]]<nowiki/>и мустаҳкам дар се сатҳ сохта шуда буд ва даромадгоҳ ба он аз сатҳи поёнӣ тавассути зинапояи спиралӣ, ки ба ҳавлии асосии [[Айвон|айвони]] миёна мерасид, буд. Ҳавлӣ аз се тараф бо утоқҳои чоркунҷа бо [[Гунбазӣ|гунбази]] мудаввар иҳота шуда буд ва тарафи чорум ба айвони болоӣ, ки бинои асосии қаср дар он ҷойгир буд, мебурд. Тамоми қаср аз як айвони калон бо гунбази мудаввар ва ду айвони хурдтар дар ҳарду тараф ташкил шуда буд. [[Айвон|Айвони]] калон, ки паҳнои он 14 метр ва дарозии он 23 метр буд, ба як утоқи марказӣ мебурд, ки [[бом]]<nowiki/>и он бо роҳи нав, яъне [[Гунбазӣ|гунбаз]] пӯшонида шуда буд. Дар паҳлӯҳои ин утоқи гунбаздор утоқҳои иловагӣ буданд, ки ҳамаи онҳо дар дохили [[Девор|девори]] берунии даврашакл ҷойгир буданд. Айни замон, бар хилофи роҳи канории мавҷуда, дастрасӣ ба ин ёдгорӣ тавассути 308 зинапоя имконпазир аст. Дар баробари ин кор, маҷмааҳои хӯрокворӣ барои сайёҳон мавҷуданд, ки асосан бо [[маҳсулот]]<nowiki/>и [[Хӯрок|хӯрокворӣ]] ва ҳунарҳои мардумӣ хизмат мерасонанд. == Муҳандисони қалъа == Меъморони румӣ масъалаи гузоштани боми мудаввар дар бинои чоркунҷа дар гӯшаҳо бо роҳи тадриҷан ба пеш овардани [[Санг|сангҳо]] ё [[Хишт|хиштҳо]] ба шакле, ки торафт мудаввартар мешуд, ҳал карданд, аммо [[Меъмор|меъморони]] [[Эрон|эронӣ]] дар Қалъаи Духтар усули наверо ихтироъ ва татбиқ карданд, яъне истифодаи пӯсти фил дар гӯшаҳо. Ин қалъа пурра аз сангҳои калон сохта шудааст ва сангҳои [[Айвон|пешайвон]] [[кандакорӣ]] шудаанд, аммо сангҳои таҳкурсӣ ва дохили деворҳо аз сангрезаҳои калони дарёӣ сохта шудаанд. Бузургии ин [[қалъа]] ҳайратангез аст ва деворҳои баланди он, сарфи назар аз ҳама шикастан ва фурӯпошӣ, то ҳол шукӯҳи чашмгир доранд. Дар қисмате аз қалъа, [[Ғор|сӯрохие]] мавҷуд аст, ки ба гуфтаи баъзе сокинони маҳаллӣ, ба [[Қасри Ардашер Бобакон|қасри Ардашери Бобокон]] (қасри [[Сосониён]]) дар дашти [[Фирӯзобод]] мебарад; яъне ҳангоми ҳамлаи душман ба қалъа, қалъаи муҳосирашуда метавонист тавассути ин долони зеризаминӣ бо шаҳр муошират кунад ва хӯрокворӣ ва қувваи кориро ба қалъа ворид кунад. == Нигораҳо == <gallery> Ghal'eh Dokhtar2.jpg|قلعه دختر Қалъаи Духтар Dokhtar Castle Firuzabad_Hadi_Karimi.jpg|قلعه دختر فیروزآباد Қалъаи Духтар (Фирӯзобод) تصویر هوایی، قلعه دختر.jpg|تصویر هوایی قلعه Тасвирҳои қалъа </gallery> {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}  == Нигаред низ == * [[Феҳристи ёдгориҳои миллии Устони Форс]] * [[Қасри Сосониёни Сарвистон]] == Пайванди беруна == {{Викианбор-гурӯҳ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Осори миллии Эрон]] [[Гурӯҳ:Соли 209]] [[Гурӯҳ:Кохҳои Эрон]] dclo1s465umu7xutnr9caxf19rte0ad 0 331982 1476173 2026-06-10T13:46:59Z Шухрат Саъдиев 5132 Шухрат Саъдиев moved page [[Қалъаи Духтар (Фирозобод)]] to [[Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)]]: ивази ном 1476173 wikitext text/x-wiki #равона [[Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)]] rl2v5ufuliu8me5nyadum8ksw9smor5 0 331983 1476182 2026-06-10T16:04:42Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/43120458|کاخ ساسانی سروستان]]" сохта шудааст 1476182 wikitext text/x-wiki {{Coord|۲۹|۱۱|۴۴|N|۵۳|۱۳|۵۱|E|type:landmark|display=title}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox World Heritage Site|image=[[پرونده:Imgitfars.jpg|250px|کاخ ساسانی سروستان در شب]]}} [[Акс:00SarvestanQ80034.jpg|рост|мини|250x250пкс|Намуди беруна аз шимол.]] [[Акс:Sarvestan_Palace_4.jpg|рост|мини|250x250пкс|Қасри Сарвистон, намуди ҷанубӣ]] [[پرونده:Kakhe_Sasan-1.jpg|рост|мини|250x250пкс|Толори шарқии қасри Сосониёни Сарвистон.]] '''Маҷмааи Қасри Сарвистон''' дар [[Устони Форс]], 9 километр ҷанубтар аз шаҳри [[Сарвистон]], дар [[шаҳристони Сарвистон]] ва маҳаллаи Тезанг ҷойгир аст ва тамоми маҷмаа масоҳати 25 [[Ҳектор|гектарро]] фаро мегирад. Қаср аз [[санг]] ва гаҷ сохта шудааст ва қисмати марказии онро [[Айвон|айвони]] чоркунҷа ташкил медиҳад, ки дарозӣ ва паҳнои он 13 метр ва баландии он 18 метр аст. Он инчунин дар марказ ва ҳавлӣ [[Гунбад|гунбаз]] дорад. Ин бино ба [[Қасри Ардашер Бобакон|Қасри Фирӯзобод]] монанд ва аз он хурдтар аст ва [[арк]]<nowiki/>ҳои [[Гунбад|гунбади]] он аз [[хишт]] сохта шудаанд. Ин бино яке аз бошукӯҳтарин қасрҳои [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Шпҳаншоҳии Сосониён]] буда, айвони даромадгоҳ ва [[гунбад]] дар марказ ва ҳавлиро дар бар мегирад. Ин [[қаср]] нисбат ба дигар биноҳои ин давра аз [[меъморӣ]] ва нақшаи мураккабтар ва пурратар истифода мебарад.{{Эзоҳ}} == Меъморӣ == Намои асосии Қасри Сарвистон дар тарафи ҷанубӣ ҷойгир аст, ки дар он айвони марказӣ ва ду айвони хурдтар дар ҳарду тараф ҷойгиранд. Айвони марказӣ ба толори асосӣ ва сипас ба чор ҳавлӣ пайваст аст ва девори ҷанубии толори марказӣ ба айвони паҳлӯии берунӣ мебарад. [[Айвон]], ки дар тарафи шимолии қаср ҷойгир аст, бо чанд зина ба беруни қаср пайваст аст, аммо айвони калони шарқӣ бо толори марказӣ ва дигар қисмҳои бино пайваст аст ва дар ҳарду тарафи ин бино ду ҳуҷраи танг бо гунбазҳои бочка мавҷуданд, ки ба якдигар рӯ ба рӯ нестанд. Истифодаи пӯсти фил барои ҷойгир кардани гунбадҳо дар бино ба таври возеҳ намоён аст. Илова бар ин гушвора истифодаи [[Сутун|сутунҳо]] ҳамчун муҳофизони [[бом]] дар утоқҳо мушоҳида мешавад. Ҳамчунин, теппаҳо ва нобаробарии замини атроф аз биноҳое шаҳодат медиҳанд, ки дар атрофи қасри бунёдӣ буданд. Умуман, нақшаи Қасри Сарвистон сабки хеле инноватсионӣ ва ҷолиби меъмории Сосониёнро нишон медиҳад. Баъзе муҳаққиқони меъмории Сосониён, бо назардошти техникаи пешрафта дар нақшаи умумӣ ва тафсилоти бино, онро ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи охири Сосониён]] тааллуқ меҳисобанд ва боварӣ доранд, ки сохтмони ин бино яке аз қадамҳои аввал ба сӯи сабки махсуси бино буд, ки меъмории готикиро метавон ҳамчун амалисозии ниҳоӣ арзёбӣ кард. == Замони сохтмон == Баъзе аз муҳаққиқони [[Меъмории Сосонӣ|меъмории Сосониён]], бо назардошти техникаи пешрафта дар тарҳрезии умумӣ ва тафсилоти бино, онро ба давраи охири Сосониён тааллуқ меҳисобанд ва бар он ақидаанд, ки сохтмони ин бино яке аз қадамҳои аввал ба сӯи сабки махсуси сохтмонӣ буд, ки меъмории готикиро метавон ҳамчун амалисозии ниҳоӣ арзёбӣ кард. Маълумот дар бораи қасри Сарвистонро дар манбаъҳои таърихӣ-ҷуғрофӣ пайдо кардан мумкин аст. [[Ибни Хурдодбеҳ]] дар китоби худ «Ал-Масолиқ вал-Мамолик» пас аз шарҳҳои васеъ дар бораи шаҳри Истахр ва изҳор доштани он, ки Истахр яке аз қадимтарин шаҳрҳои Форс аст, Сарвистонро яке аз шаҳрҳои он медонад. Дар он ӯ аз як бинои бузурге, ки аз санг ва гаҷ сохта шудааст ва аз гунбазҳо, як толори сутундор, якчанд айвонҳо, утоқҳо ва роҳравҳои сершумор иборат аст, ёдовар мешавад. Ӯ сохтмони ин қасрро ба [[Баҳроми Гӯр|Баҳроми V Гӯр]], нисбат медиҳад. == Таърихи омӯзиши қасри Сарвистон == Бори аввал Оузли ба қасри Сарвистон таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Ӯ соли 1810 онро зиёрат карда, онро ҳамчун бинои хиштӣ бо услуби хоси исломӣ тавсиф кард. Соли 1840 Фландин ва Каст аз ин макон дидан карда, харита ва панҷ расм омода карданд, ки тафсилоти муҳими онро барои мо ошкор мекунанд. Фландин гумон кард, ки ин бино қаср аст ва сохтори онро бо як қатор аркҳои чорқабата муқоиса кард ва сипас ба хулосае омад, ки ба андешаи ӯ, ин оташхонаи [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] аст. Хонум Диулафои, ки соли 1880 аз Сарвистон боздид карда буд, ба талошҳои назарраси пешгузаштагонаш чизе илова накард. Вай ба ҳамоҳангии тафсилоти бино ва дақиқии меъмории он дар асоси андозагириҳои тақрибӣ диққати бештар дод ва расмҳои хеле дақиқтар аз нақшаи Каст ва бо шарҳҳои пурра пешниҳод кард. Расмҳои омодакардаи хонум Диулафои қадимтарин тасвирҳои бино мебошанд, ки мо дорем ва қисмати арзишмандтаринро дар бар мегиранд, расмҳои бино, ки бодиққат таҳқиқ нашудаанд . Диулафои исрор мекард, ки тамоми бино ба [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Шоҳаншоҳии давраи охири Ҳахоманишӣ]] ё шояд ба [[Давлати Селевкиён|давраи Селевкиён]] тааллуқ дорад ва ягона шахсе, ки санаи [[Сосониён]]<nowiki/>ро барои он тахмин задааст, Фландин буд. Тақрибан дар соли 1910, Ҳерзфелд фикр мекард, ки санаи сохтмони Сарвистон ба давраи ҳукмронии [[Баҳроми Гӯр]] (420-480) рост меояд. Ҳерзфелд барои исботи иддаои худ аз изҳороти Табарӣ истифода бурд, ки вақте [[Меҳрнарсе|мӯҳр гирифта нашуд,]] сарвазири Баҳроми V боғе бо дувоздаҳ ҳазор [[Дарахт|дарахти]] [[сарв]] шинонд ва инро ҳамчун далел барои изҳороти худ зикр кард. Муҳаққиқон ва [[Бостоншиносӣ|бостоншиносон]] дар бораи ин бино изҳороти гуногун кардаанд, аммо аксарияти кулли муҳаққиқон ин асарро ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] ва эҳтимолан ба давраи ҳукмронии [[Баҳроми V]] (асри 5-и мелодӣ) рабт медиҳанд. Баъзеҳо онро ҳамчун [[оташдон]] муаррифӣ кардаанд, зеро андозаи кофӣ надорад ва биное сазовори қасри шоҳона аст ва дигарон ин маконро ҳамчун истироҳатгоҳи шоҳона ё шикоргоҳ муаррифӣ кардаанд, зеро он васеъшавии онро фаро мегирад, ки аз ҳадди оташдон зиёдтар аст. == Муқоисаи қасри Сарвистон бо нуфузи Сосониён дар Фирӯзобод == Андре Годар дар китоби худ "Санъати Эрон" аз Қасри Сосониён ёдовар шуда, бар он бовар аст, ки "Қасри Сарвистон бо фармони [[Баҳроми V]] (480-420 милодӣ) сохта шудааст ва аз Қасри Фирӯзобод беҳтар ҳифз шудааст. Тарҳи он нисбат ба нақшаи Фирӯзобод мураккабтар аст ва аз ҷиҳати принсипҳои техникӣ мукаммалтар аст ва дар сохтани аркҳо ва гунбазҳо маҳорати бештар истифода шудааст ва фасади асосии ин бино ба самти шарқ нигаронида шудааст..." "Дар паси толоре, ки бо гунбази асосӣ пӯшонида шудааст, ҳавлие ҳаст, ки мисли Қасри Фирӯзобод бо биноҳои истиқоматӣ иҳота шудааст, аммо он симметрия надорад ва утоқҳо андозаҳои гуногун доранд ва муносибати байни онҳо тахайюлӣ аст; аз ин рӯ, таркиби Қасри Сосониён асосан ба Фирӯзобод монанд аст, аммо он аз ҷиҳати тафсилот озодтар ва гуногунтар аст. Дар асл, агар мо майдони қабули онро ба толори бузург маҳдуд ҳисоб кунем, он барои ин хеле танг мешуд. Аз тарафи дигар, толорҳои дигар хеле васеъанд, аммо шумораи онҳо хурд, вале боҳашамат аст ва дарҳои зиёде ба берун кушодаанд. Он аз... ки макони истиқомат ҳисобида мешавад. Айвон ва толори чоркунҷа низ бо дарҳои танг ба ҳам пайвастанд. Эҳтимол дорад, ки бинои мавриди назар, ки чоряки андозаи Қасри Фирӯзободро ташкил медиҳад, танҳо қасри қабулгоҳ буд...”{{Clear}} == Нигораҳо == {{Center|<gallery> Акс:Sarvestan Palace Old BW.png|Тасвири қисме аз қасри Сарвистон Акс:پرونده:کاخ سروستان.jpg|фазои беруна Акс:Sarvestan Palace1.png|фазои дохил Акс:Sarvestan Palace2.png|роҳравҳои дохили қаср Акс:Sarvestan Palace3.jpg|Расми қаср, ки аз ҷониби муҳаққиқон гирифта шудааст Акс:Sarvestan Palace4.jpg|Фазои даҳшатноки дохилии қаср. Акс:Kākh-e Sāsāni-ye Sarvestān (Inside) 01.jpg|Фазои дохилии қаср. Акс:Kākh-e Sāsāni-ye Sarvestān (Inside) 02.jpg|Фазои дохилии қаср </gallery>}} == Манобеъ == <templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{کاخ‌های ایران}} * [http://maps.google.com/maps?f=q&source=s_q&hl=en&geocode=&q=sarvestan,+iran&sll=37.0625,-95.677068&sspn=50.111473,95.097656&ie=UTF8&hq=&hnear=Sarvestan,+Fars,+Iran&ll=29.195619,53.231077&spn=0.0068,0.015675&t=h&z=17&lci=com.panoramio.all Мавқеи ҷуғрофии Қасри Сосониёни Сарвистон] * [https://web.archive.org/web/20071211161913/http://www.chnphoto.ir/gallery.php?lang=fa&gallery_uid=161 Агентии иттилоотии мероси фарҳангӣ] * [http://www.aftab.ae/lifestyle/view.php?id=93606 Офтоб] [ пайванди мурда ] {{گردشگری در سروستان}}{{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}}{{جاذبه‌های استان فارس}}{{میراث جهانی یونسکو در ایران}}{{قلعه‌های ساسانی}}{{جاذبه‌های استان فارس}}{{میراث جهانی یونسکو در ایران}}{{قلعه‌های ساسانی}} [[Гурӯҳ:Кохҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳристони Сарвистон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] qtdf2om452s3vpzamfa6yexkk3s72ml 1476183 1476182 2026-06-10T16:13:50Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1476183 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site|image=[[پرونده:Imgitfars.jpg|250px|کاخ ساسانی سروستان در شب]]}} [[Акс:00SarvestanQ80034.jpg|рост|мини|250x250пкс|Намуди беруна аз шимол.]] [[Акс:Sarvestan_Palace_4.jpg|рост|мини|250x250пкс|Қасри Сарвистон, намуди ҷанубӣ]] '''Маҷмааи Қасри Сарвистон''' дар [[Устони Форс]], 9 километр ҷанубтар аз шаҳри [[Сарвистон]], дар [[шаҳристони Сарвистон]] ва маҳаллаи Тезанг ҷойгир аст ва тамоми маҷмаа масоҳати 25 [[Ҳектор|гектарро]] фаро мегирад. Қаср аз [[санг]] ва гаҷ сохта шудааст ва қисмати марказии онро [[Айвон|айвони]] чоркунҷа ташкил медиҳад, ки дарозӣ ва паҳнои он 13 метр ва баландии он 18 метр аст. Он инчунин дар марказ ва ҳавлӣ [[Гунбад|гунбаз]] дорад. Ин бино ба [[Қасри Ардашер Бобакон|Қасри Фирӯзобод]] монанд ва аз он хурдтар аст ва [[арк]]<nowiki/>ҳои [[Гунбад|гунбади]] он аз [[хишт]] сохта шудаанд. Ин бино яке аз бошукӯҳтарин қасрҳои [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Шпҳаншоҳии Сосониён]] буда, айвони даромадгоҳ ва [[гунбад]] дар марказ ва ҳавлиро дар бар мегирад. Ин [[қаср]] нисбат ба дигар биноҳои ин давра аз [[меъморӣ]] ва нақшаи мураккабтар ва пурратар истифода мебарад.{{Эзоҳ}} == Меъморӣ == Намои асосии Қасри Сарвистон дар тарафи ҷанубӣ ҷойгир аст, ки дар он айвони марказӣ ва ду айвони хурдтар дар ҳарду тараф ҷойгиранд. Айвони марказӣ ба толори асосӣ ва сипас ба чор ҳавлӣ пайваст аст ва девори ҷанубии толори марказӣ ба айвони паҳлӯии берунӣ мебарад. [[Айвон]], ки дар тарафи шимолии қаср ҷойгир аст, бо чанд зина ба беруни қаср пайваст аст, аммо айвони калони шарқӣ бо толори марказӣ ва дигар қисмҳои бино пайваст аст ва дар ҳарду тарафи ин бино ду ҳуҷраи танг бо гунбазҳои бочка мавҷуданд, ки ба якдигар рӯ ба рӯ нестанд. Истифодаи пӯсти фил барои ҷойгир кардани гунбадҳо дар бино ба таври возеҳ намоён аст. Илова бар ин гушвора истифодаи [[Сутун|сутунҳо]] ҳамчун муҳофизони [[бом]] дар утоқҳо мушоҳида мешавад. Ҳамчунин, теппаҳо ва нобаробарии замини атроф аз биноҳое шаҳодат медиҳанд, ки дар атрофи қасри бунёдӣ буданд. Умуман, нақшаи Қасри Сарвистон сабки хеле инноватсионӣ ва ҷолиби меъмории Сосониёнро нишон медиҳад. Баъзе муҳаққиқони меъмории Сосониён, бо назардошти техникаи пешрафта дар нақшаи умумӣ ва тафсилоти бино, онро ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи охири Сосониён]] тааллуқ меҳисобанд ва боварӣ доранд, ки сохтмони ин бино яке аз қадамҳои аввал ба сӯи сабки махсуси бино буд, ки меъмории готикиро метавон ҳамчун амалисозии ниҳоӣ арзёбӣ кард. == Замони сохтмон == Баъзе аз муҳаққиқони [[Меъмории Сосонӣ|меъмории Сосониён]], бо назардошти техникаи пешрафта дар тарҳрезии умумӣ ва тафсилоти бино, онро ба давраи охири Сосониён тааллуқ меҳисобанд ва бар он ақидаанд, ки сохтмони ин бино яке аз қадамҳои аввал ба сӯи сабки махсуси сохтмонӣ буд, ки меъмории готикиро метавон ҳамчун амалисозии ниҳоӣ арзёбӣ кард. Маълумот дар бораи қасри Сарвистонро дар манбаъҳои таърихӣ-ҷуғрофӣ пайдо кардан мумкин аст. [[Ибни Хурдодбеҳ]] дар китоби худ «Ал-Масолиқ вал-Мамолик» пас аз шарҳҳои васеъ дар бораи шаҳри Истахр ва изҳор доштани он, ки Истахр яке аз қадимтарин шаҳрҳои Форс аст, Сарвистонро яке аз шаҳрҳои он медонад. Дар он ӯ аз як бинои бузурге, ки аз санг ва гаҷ сохта шудааст ва аз гунбазҳо, як толори сутундор, якчанд айвонҳо, утоқҳо ва роҳравҳои сершумор иборат аст, ёдовар мешавад. Ӯ сохтмони ин қасрро ба [[Баҳроми Гӯр|Баҳроми V Гӯр]], нисбат медиҳад. == Таърихи омӯзиши қасри Сарвистон == Бори аввал Оузли ба қасри Сарвистон таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Ӯ соли 1810 онро зиёрат карда, онро ҳамчун бинои хиштӣ бо услуби хоси исломӣ тавсиф кард. Соли 1840 Фландин ва Каст аз ин макон дидан карда, харита ва панҷ расм омода карданд, ки тафсилоти муҳими онро барои мо ошкор мекунанд. Фландин гумон кард, ки ин бино қаср аст ва сохтори онро бо як қатор аркҳои чорқабата муқоиса кард ва сипас ба хулосае омад, ки ба андешаи ӯ, ин оташхонаи [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] аст. Хонум Диулафои, ки соли 1880 аз Сарвистон боздид карда буд, ба талошҳои назарраси пешгузаштагонаш чизе илова накард. Вай ба ҳамоҳангии тафсилоти бино ва дақиқии меъмории он дар асоси андозагириҳои тақрибӣ диққати бештар дод ва расмҳои хеле дақиқтар аз нақшаи Каст ва бо шарҳҳои пурра пешниҳод кард. Расмҳои омодакардаи хонум Диулафои қадимтарин тасвирҳои бино мебошанд, ки мо дорем ва қисмати арзишмандтаринро дар бар мегиранд, расмҳои бино, ки бодиққат таҳқиқ нашудаанд . Диулафои исрор мекард, ки тамоми бино ба [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Шоҳаншоҳии давраи охири Ҳахоманишӣ]] ё шояд ба [[Давлати Селевкиён|давраи Селевкиён]] тааллуқ дорад ва ягона шахсе, ки санаи [[Сосониён]]<nowiki/>ро барои он тахмин задааст, Фландин буд. Тақрибан дар соли 1910, Ҳерзфелд фикр мекард, ки санаи сохтмони Сарвистон ба давраи ҳукмронии [[Баҳроми Гӯр]] (420-480) рост меояд. Ҳерзфелд барои исботи иддаои худ аз изҳороти Табарӣ истифода бурд, ки вақте [[Меҳрнарсе|мӯҳр гирифта нашуд,]] сарвазири Баҳроми V боғе бо дувоздаҳ ҳазор [[Дарахт|дарахти]] [[сарв]] шинонд ва инро ҳамчун далел барои изҳороти худ зикр кард. Муҳаққиқон ва [[Бостоншиносӣ|бостоншиносон]] дар бораи ин бино изҳороти гуногун кардаанд, аммо аксарияти кулли муҳаққиқон ин асарро ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] ва эҳтимолан ба давраи ҳукмронии [[Баҳроми V]] (асри 5-и мелодӣ) рабт медиҳанд. Баъзеҳо онро ҳамчун [[оташдон]] муаррифӣ кардаанд, зеро андозаи кофӣ надорад ва биное сазовори қасри шоҳона аст ва дигарон ин маконро ҳамчун истироҳатгоҳи шоҳона ё шикоргоҳ муаррифӣ кардаанд, зеро он васеъшавии онро фаро мегирад, ки аз ҳадди оташдон зиёдтар аст. == Муқоисаи қасри Сарвистон бо нуфузи Сосониён дар Фирӯзобод == Андре Годар дар китоби худ "Санъати Эрон" аз Қасри Сосониён ёдовар шуда, бар он бовар аст, ки "Қасри Сарвистон бо фармони [[Баҳроми V]] (480-420 милодӣ) сохта шудааст ва аз Қасри Фирӯзобод беҳтар ҳифз шудааст. Тарҳи он нисбат ба нақшаи Фирӯзобод мураккабтар аст ва аз ҷиҳати принсипҳои техникӣ мукаммалтар аст ва дар сохтани аркҳо ва гунбазҳо маҳорати бештар истифода шудааст ва фасади асосии ин бино ба самти шарқ нигаронида шудааст..." "Дар паси толоре, ки бо гунбази асосӣ пӯшонида шудааст, ҳавлие ҳаст, ки мисли Қасри Фирӯзобод бо биноҳои истиқоматӣ иҳота шудааст, аммо он симметрия надорад ва утоқҳо андозаҳои гуногун доранд ва муносибати байни онҳо тахайюлӣ аст; аз ин рӯ, таркиби Қасри Сосониён асосан ба Фирӯзобод монанд аст, аммо он аз ҷиҳати тафсилот озодтар ва гуногунтар аст. Дар асл, агар мо майдони қабули онро ба толори бузург маҳдуд ҳисоб кунем, он барои ин хеле танг мешуд. Аз тарафи дигар, толорҳои дигар хеле васеъанд, аммо шумораи онҳо хурд, вале боҳашамат аст ва дарҳои зиёде ба берун кушодаанд. Он аз... ки макони истиқомат ҳисобида мешавад. Айвон ва толори чоркунҷа низ бо дарҳои танг ба ҳам пайвастанд. Эҳтимол дорад, ки бинои мавриди назар, ки чоряки андозаи Қасри Фирӯзободро ташкил медиҳад, танҳо қасри қабулгоҳ буд...”{{Clear}} == Нигораҳо == {{Center|<gallery> Акс:Sarvestan Palace Old BW.png|Тасвири қисме аз қасри Сарвистон Акс:Sarvestan Palace1.png|фазои дохил Акс:Sarvestan Palace2.png|роҳравҳои дохили қаср Акс:Sarvestan Palace3.jpg|Расми қаср, ки аз ҷониби муҳаққиқон гирифта шудааст Акс:Sarvestan Palace4.jpg|Фазои даҳшатноки дохилии қаср. Акс:Kākh-e Sāsāni-ye Sarvestān (Inside) 01.jpg|Фазои дохилии қаср. Акс:Kākh-e Sāsāni-ye Sarvestān (Inside) 02.jpg|Фазои дохилии қаср </gallery>}} == Манобеъ == * [https://web.archive.org/web/20071211161913/http://www.chnphoto.ir/gallery.php?lang=fa&gallery_uid=161 Агентии иттилоотии мероси фарҳангӣ] * [http://www.aftab.ae/lifestyle/view.php?id=93606 Офтоб] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} [[Гурӯҳ:Кохҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳристони Сарвистон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] h0vfyh088kj43ay0avil516o7jp7vhc 1476187 1476183 2026-06-10T16:22:57Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1476187 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site|image=[[پرونده:Imgitfars.jpg|250px|کاخ ساسانی سروستان در شب]]}} [[Акс:00SarvestanQ80034.jpg|рост|мини|250x250пкс|Намуди беруна аз шимол.]] [[Акс:Sarvestan_Palace_4.jpg|рост|мини|250x250пкс|Қасри Сарвистон, намуди ҷанубӣ]] '''Маҷмааи Қасри Сарвистон''' дар [[Устони Форс]], 9 километр ҷанубтар аз шаҳри [[Сарвистон]], дар [[шаҳристони Сарвистон]] ва маҳаллаи Тезанг ҷойгир аст ва тамоми маҷмаа масоҳати 25 [[Ҳектор|гектарро]] фаро мегирад. Қаср аз [[санг]] ва гаҷ сохта шудааст ва қисмати марказии онро [[Айвон|айвони]] чоркунҷа ташкил медиҳад, ки дарозӣ ва паҳнои он 13 метр ва баландии он 18 метр аст. Он инчунин дар марказ ва ҳавлӣ [[Гунбад|гунбаз]] дорад. Ин бино ба [[Қасри Ардашер Бобакон|Қасри Фирӯзобод]] монанд ва аз он хурдтар аст ва [[арк]]<nowiki/>ҳои [[Гунбад|гунбади]] он аз [[хишт]] сохта шудаанд. Ин бино яке аз бошукӯҳтарин қасрҳои [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Шпҳаншоҳии Сосониён]] буда, айвони даромадгоҳ ва [[гунбад]] дар марказ ва ҳавлиро дар бар мегирад. Ин [[қаср]] нисбат ба дигар биноҳои ин давра аз [[меъморӣ]] ва нақшаи мураккабтар ва пурратар истифода мебарад.{{Эзоҳ}} == Меъморӣ == Намои асосии Қасри Сарвистон дар тарафи ҷанубӣ ҷойгир аст, ки дар он айвони марказӣ ва ду айвони хурдтар дар ҳарду тараф ҷойгиранд. Айвони марказӣ ба толори асосӣ ва сипас ба чор ҳавлӣ пайваст аст ва девори ҷанубии толори марказӣ ба айвони паҳлӯии берунӣ мебарад. [[Айвон]], ки дар тарафи шимолии қаср ҷойгир аст, бо чанд зина ба беруни қаср пайваст аст, аммо айвони калони шарқӣ бо толори марказӣ ва дигар қисмҳои бино пайваст аст ва дар ҳарду тарафи ин бино ду ҳуҷраи танг бо гунбазҳои бочка мавҷуданд, ки ба якдигар рӯ ба рӯ нестанд. Истифодаи пӯсти фил барои ҷойгир кардани гунбадҳо дар бино ба таври возеҳ намоён аст. Илова бар ин гушвора истифодаи [[Сутун|сутунҳо]] ҳамчун муҳофизони [[бом]] дар утоқҳо мушоҳида мешавад. Ҳамчунин, теппаҳо ва нобаробарии замини атроф аз биноҳое шаҳодат медиҳанд, ки дар атрофи қасри бунёдӣ буданд. Умуман, нақшаи Қасри Сарвистон сабки хеле инноватсионӣ ва ҷолиби меъмории Сосониёнро нишон медиҳад. Баъзе муҳаққиқони меъмории Сосониён, бо назардошти техникаи пешрафта дар нақшаи умумӣ ва тафсилоти бино, онро ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи охири Сосониён]] тааллуқ меҳисобанд ва боварӣ доранд, ки сохтмони ин бино яке аз қадамҳои аввал ба сӯи сабки махсуси бино буд, ки меъмории готикиро метавон ҳамчун амалисозии ниҳоӣ арзёбӣ кард. == Замони сохтмон == Баъзе аз муҳаққиқони [[Меъмории Сосонӣ|меъмории Сосониён]], бо назардошти техникаи пешрафта дар тарҳрезии умумӣ ва тафсилоти бино, онро ба давраи охири Сосониён тааллуқ меҳисобанд ва бар он ақидаанд, ки сохтмони ин бино яке аз қадамҳои аввал ба сӯи сабки махсуси сохтмонӣ буд, ки меъмории готикиро метавон ҳамчун амалисозии ниҳоӣ арзёбӣ кард. Маълумот дар бораи қасри Сарвистонро дар манбаъҳои таърихӣ-ҷуғрофӣ пайдо кардан мумкин аст. [[Ибни Хурдодбеҳ]] дар китоби худ «Ал-Масолиқ вал-Мамолик» пас аз шарҳҳои васеъ дар бораи шаҳри Истахр ва изҳор доштани он, ки Истахр яке аз қадимтарин шаҳрҳои Форс аст, Сарвистонро яке аз шаҳрҳои он медонад. Дар он ӯ аз як бинои бузурге, ки аз санг ва гаҷ сохта шудааст ва аз гунбазҳо, як толори сутундор, якчанд айвонҳо, утоқҳо ва роҳравҳои сершумор иборат аст, ёдовар мешавад. Ӯ сохтмони ин қасрро ба [[Баҳроми Гӯр|Баҳроми V Гӯр]], нисбат медиҳад. == Таърихи омӯзиши қасри Сарвистон == Бори аввал Оузли ба қасри Сарвистон таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Ӯ соли 1810 онро зиёрат карда, онро ҳамчун бинои хиштӣ бо услуби хоси исломӣ тавсиф кард. Соли 1840 Фландин ва Каст аз ин макон дидан карда, харита ва панҷ расм омода карданд, ки тафсилоти муҳими онро барои мо ошкор мекунанд. Фландин гумон кард, ки ин бино қаср аст ва сохтори онро бо як қатор аркҳои чорқабата муқоиса кард ва сипас ба хулосае омад, ки ба андешаи ӯ, ин оташхонаи [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] аст. Хонум Диулафои, ки соли 1880 аз Сарвистон боздид карда буд, ба талошҳои назарраси пешгузаштагонаш чизе илова накард. Вай ба ҳамоҳангии тафсилоти бино ва дақиқии меъмории он дар асоси андозагириҳои тақрибӣ диққати бештар дод ва расмҳои хеле дақиқтар аз нақшаи Каст ва бо шарҳҳои пурра пешниҳод кард. Расмҳои омодакардаи хонум Диулафои қадимтарин тасвирҳои бино мебошанд, ки мо дорем ва қисмати арзишмандтаринро дар бар мегиранд, расмҳои бино, ки бодиққат таҳқиқ нашудаанд . Диулафои исрор мекард, ки тамоми бино ба [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Шоҳаншоҳии давраи охири Ҳахоманишӣ]] ё шояд ба [[Давлати Селевкиён|давраи Селевкиён]] тааллуқ дорад ва ягона шахсе, ки санаи [[Сосониён]]<nowiki/>ро барои он тахмин задааст, Фландин буд. Тақрибан дар соли 1910, Ҳерзфелд фикр мекард, ки санаи сохтмони Сарвистон ба давраи ҳукмронии [[Баҳроми Гӯр]] (420-480) рост меояд. Ҳерзфелд барои исботи иддаои худ аз изҳороти Табарӣ истифода бурд, ки вақте [[Меҳрнарсе|мӯҳр гирифта нашуд,]] сарвазири Баҳроми V боғе бо дувоздаҳ ҳазор [[Дарахт|дарахти]] [[сарв]] шинонд ва инро ҳамчун далел барои изҳороти худ зикр кард. Муҳаққиқон ва [[Бостоншиносӣ|бостоншиносон]] дар бораи ин бино изҳороти гуногун кардаанд, аммо аксарияти кулли муҳаққиқон ин асарро ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] ва эҳтимолан ба давраи ҳукмронии [[Баҳроми V]] (асри 5-и мелодӣ) рабт медиҳанд. Баъзеҳо онро ҳамчун [[оташдон]] муаррифӣ кардаанд, зеро андозаи кофӣ надорад ва биное сазовори қасри шоҳона аст ва дигарон ин маконро ҳамчун истироҳатгоҳи шоҳона ё шикоргоҳ муаррифӣ кардаанд, зеро он васеъшавии онро фаро мегирад, ки аз ҳадди оташдон зиёдтар аст. == Муқоисаи қасри Сарвистон бо нуфузи Сосониён дар Фирӯзобод == Андре Годар дар китоби худ "Санъати Эрон" аз Қасри Сосониён ёдовар шуда, бар он бовар аст, ки "Қасри Сарвистон бо фармони [[Баҳроми V]] (480-420 милодӣ) сохта шудааст ва аз Қасри Фирӯзобод беҳтар ҳифз шудааст. Тарҳи он нисбат ба нақшаи Фирӯзобод мураккабтар аст ва аз ҷиҳати принсипҳои техникӣ мукаммалтар аст ва дар сохтани аркҳо ва гунбазҳо маҳорати бештар истифода шудааст ва фасади асосии ин бино ба самти шарқ нигаронида шудааст..." "Дар паси толоре, ки бо гунбази асосӣ пӯшонида шудааст, ҳавлие ҳаст, ки мисли Қасри Фирӯзобод бо биноҳои истиқоматӣ иҳота шудааст, аммо он симметрия надорад ва утоқҳо андозаҳои гуногун доранд ва муносибати байни онҳо тахайюлӣ аст; аз ин рӯ, таркиби Қасри Сосониён асосан ба Фирӯзобод монанд аст, аммо он аз ҷиҳати тафсилот озодтар ва гуногунтар аст. Дар асл, агар мо майдони қабули онро ба толори бузург маҳдуд ҳисоб кунем, он барои ин хеле танг мешуд. Аз тарафи дигар, толорҳои дигар хеле васеъанд, аммо шумораи онҳо хурд, вале боҳашамат аст ва дарҳои зиёде ба берун кушодаанд. Он аз... ки макони истиқомат ҳисобида мешавад. Айвон ва толори чоркунҷа низ бо дарҳои танг ба ҳам пайвастанд. Эҳтимол дорад, ки бинои мавриди назар, ки чоряки андозаи Қасри Фирӯзободро ташкил медиҳад, танҳо қасри қабулгоҳ буд...”{{Clear}} == Нигораҳо == {{Center|<gallery> Акс:Sarvestan Palace Old BW.png|Тасвири қисме аз қасри Сарвистон Акс:Sarvestan Palace1.png|фазои дохил Акс:Sarvestan Palace2.png|роҳравҳои дохили қаср Акс:Sarvestan Palace3.jpg|Расми қаср, ки аз ҷониби муҳаққиқон гирифта шудааст Акс:Sarvestan Palace4.jpg|Фазои даҳшатноки дохилии қаср. Акс:Kākh-e Sāsāni-ye Sarvestān (Inside) 01.jpg|Фазои дохилии қаср. Акс:Kākh-e Sāsāni-ye Sarvestān (Inside) 02.jpg|Фазои дохилии қаср </gallery>}} == Нигаред низ == * [[Феҳристи ёдгориҳои миллии Устони Форс]] * [[Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)]] == Манобеъ == * [https://web.archive.org/web/20071211161913/http://www.chnphoto.ir/gallery.php?lang=fa&gallery_uid=161 Агентии иттилоотии мероси фарҳангӣ] * [http://www.aftab.ae/lifestyle/view.php?id=93606 Офтоб] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} [[Гурӯҳ:Кохҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳристони Сарвистон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] 9nfdzzdyf7x9vmt1r44ogkjst6cz02w 1476194 1476187 2026-06-10T16:46:37Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Меъморӣ */ 1476194 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site|image=[[پرونده:Imgitfars.jpg|250px|کاخ ساسانی سروستان در شب]]}} [[Акс:00SarvestanQ80034.jpg|рост|мини|250x250пкс|Намуди беруна аз шимол.]] [[Акс:Sarvestan_Palace_4.jpg|рост|мини|250x250пкс|Қасри Сарвистон, намуди ҷанубӣ]] '''Маҷмааи Қасри Сарвистон''' дар [[Устони Форс]], 9 километр ҷанубтар аз шаҳри [[Сарвистон]], дар [[шаҳристони Сарвистон]] ва маҳаллаи Тезанг ҷойгир аст ва тамоми маҷмаа масоҳати 25 [[Ҳектор|гектарро]] фаро мегирад. Қаср аз [[санг]] ва гаҷ сохта шудааст ва қисмати марказии онро [[Айвон|айвони]] чоркунҷа ташкил медиҳад, ки дарозӣ ва паҳнои он 13 метр ва баландии он 18 метр аст. Он инчунин дар марказ ва ҳавлӣ [[Гунбад|гунбаз]] дорад. Ин бино ба [[Қасри Ардашер Бобакон|Қасри Фирӯзобод]] монанд ва аз он хурдтар аст ва [[арк]]<nowiki/>ҳои [[Гунбад|гунбади]] он аз [[хишт]] сохта шудаанд. Ин бино яке аз бошукӯҳтарин қасрҳои [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Шпҳаншоҳии Сосониён]] буда, айвони даромадгоҳ ва [[гунбад]] дар марказ ва ҳавлиро дар бар мегирад. Ин [[қаср]] нисбат ба дигар биноҳои ин давра аз [[меъморӣ]] ва нақшаи мураккабтар ва пурратар истифода мебарад.{{Эзоҳ}} == Меъморӣ == Намои асосии Қасри Сарвистон дар тарафи ҷанубӣ ҷойгир аст, ки дар он айвони марказӣ ва ду айвони хурдтар дар ҳарду тараф ҷойгиранд. Айвони марказӣ ба толори асосӣ ва сипас ба чор ҳавлӣ пайваст аст ва девори ҷанубии толори марказӣ ба айвони паҳлӯии берунӣ мебарад. [[Айвон]], ки дар тарафи шимолии қаср ҷойгир аст, бо чанд зина ба беруни қаср пайваст аст, аммо айвони калони шарқӣ бо толори марказӣ ва дигар қисмҳои бино пайваст аст ва дар ҳарду тарафи ин бино ду ҳуҷраи танг бо гунбазҳои мудаввар мавҷуданд, ки ба якдигар рӯ ба рӯ нестанд. Истифодаи пӯсти фил барои ҷойгир кардани гунбадҳо дар бино ба таври возеҳ намоён аст. Илова бар ин [[Гӯшвора (меъмории эронӣ)|гушвора]] истифодаи [[Сутун|сутунҳо]] ҳамчун муҳофизони [[бом]] дар утоқҳо мушоҳида мешавад. Ҳамчунин, теппаҳо ва нобаробарии замини атроф аз биноҳое шаҳодат медиҳанд, ки дар атрофи қасри бунёдӣ буданд. Умуман, нақшаи Қасри Сарвистон сабки хеле инноватсионӣ ва ҷолиби меъмории Сосониёнро нишон медиҳад. Баъзе муҳаққиқони меъмории Сосониён, бо назардошти техникаи пешрафта дар нақшаи умумӣ ва тафсилоти бино, онро ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи охири Шоҳаншоҳии Сосониён]] тааллуқ меҳисобанд ва боварӣ доранд, ки сохтмони ин бино яке аз қадамҳои аввал ба сӯи сабки махсуси бино буд, ки меъмории готикиро метавон ҳамчун амалисозии ниҳоӣ арзёбӣ кард. == Замони сохтмон == Баъзе аз муҳаққиқони [[Меъмории Сосонӣ|меъмории Сосониён]], бо назардошти техникаи пешрафта дар тарҳрезии умумӣ ва тафсилоти бино, онро ба давраи охири Сосониён тааллуқ меҳисобанд ва бар он ақидаанд, ки сохтмони ин бино яке аз қадамҳои аввал ба сӯи сабки махсуси сохтмонӣ буд, ки меъмории готикиро метавон ҳамчун амалисозии ниҳоӣ арзёбӣ кард. Маълумот дар бораи қасри Сарвистонро дар манбаъҳои таърихӣ-ҷуғрофӣ пайдо кардан мумкин аст. [[Ибни Хурдодбеҳ]] дар китоби худ «Ал-Масолиқ вал-Мамолик» пас аз шарҳҳои васеъ дар бораи шаҳри Истахр ва изҳор доштани он, ки Истахр яке аз қадимтарин шаҳрҳои Форс аст, Сарвистонро яке аз шаҳрҳои он медонад. Дар он ӯ аз як бинои бузурге, ки аз санг ва гаҷ сохта шудааст ва аз гунбазҳо, як толори сутундор, якчанд айвонҳо, утоқҳо ва роҳравҳои сершумор иборат аст, ёдовар мешавад. Ӯ сохтмони ин қасрро ба [[Баҳроми Гӯр|Баҳроми V Гӯр]], нисбат медиҳад. == Таърихи омӯзиши қасри Сарвистон == Бори аввал Оузли ба қасри Сарвистон таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Ӯ соли 1810 онро зиёрат карда, онро ҳамчун бинои хиштӣ бо услуби хоси исломӣ тавсиф кард. Соли 1840 Фландин ва Каст аз ин макон дидан карда, харита ва панҷ расм омода карданд, ки тафсилоти муҳими онро барои мо ошкор мекунанд. Фландин гумон кард, ки ин бино қаср аст ва сохтори онро бо як қатор аркҳои чорқабата муқоиса кард ва сипас ба хулосае омад, ки ба андешаи ӯ, ин оташхонаи [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] аст. Хонум Диулафои, ки соли 1880 аз Сарвистон боздид карда буд, ба талошҳои назарраси пешгузаштагонаш чизе илова накард. Вай ба ҳамоҳангии тафсилоти бино ва дақиқии меъмории он дар асоси андозагириҳои тақрибӣ диққати бештар дод ва расмҳои хеле дақиқтар аз нақшаи Каст ва бо шарҳҳои пурра пешниҳод кард. Расмҳои омодакардаи хонум Диулафои қадимтарин тасвирҳои бино мебошанд, ки мо дорем ва қисмати арзишмандтаринро дар бар мегиранд, расмҳои бино, ки бодиққат таҳқиқ нашудаанд . Диулафои исрор мекард, ки тамоми бино ба [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Шоҳаншоҳии давраи охири Ҳахоманишӣ]] ё шояд ба [[Давлати Селевкиён|давраи Селевкиён]] тааллуқ дорад ва ягона шахсе, ки санаи [[Сосониён]]<nowiki/>ро барои он тахмин задааст, Фландин буд. Тақрибан дар соли 1910, Ҳерзфелд фикр мекард, ки санаи сохтмони Сарвистон ба давраи ҳукмронии [[Баҳроми Гӯр]] (420-480) рост меояд. Ҳерзфелд барои исботи иддаои худ аз изҳороти Табарӣ истифода бурд, ки вақте [[Меҳрнарсе|мӯҳр гирифта нашуд,]] сарвазири Баҳроми V боғе бо дувоздаҳ ҳазор [[Дарахт|дарахти]] [[сарв]] шинонд ва инро ҳамчун далел барои изҳороти худ зикр кард. Муҳаққиқон ва [[Бостоншиносӣ|бостоншиносон]] дар бораи ин бино изҳороти гуногун кардаанд, аммо аксарияти кулли муҳаққиқон ин асарро ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] ва эҳтимолан ба давраи ҳукмронии [[Баҳроми V]] (асри 5-и мелодӣ) рабт медиҳанд. Баъзеҳо онро ҳамчун [[оташдон]] муаррифӣ кардаанд, зеро андозаи кофӣ надорад ва биное сазовори қасри шоҳона аст ва дигарон ин маконро ҳамчун истироҳатгоҳи шоҳона ё шикоргоҳ муаррифӣ кардаанд, зеро он васеъшавии онро фаро мегирад, ки аз ҳадди оташдон зиёдтар аст. == Муқоисаи қасри Сарвистон бо нуфузи Сосониён дар Фирӯзобод == Андре Годар дар китоби худ "Санъати Эрон" аз Қасри Сосониён ёдовар шуда, бар он бовар аст, ки "Қасри Сарвистон бо фармони [[Баҳроми V]] (480-420 милодӣ) сохта шудааст ва аз Қасри Фирӯзобод беҳтар ҳифз шудааст. Тарҳи он нисбат ба нақшаи Фирӯзобод мураккабтар аст ва аз ҷиҳати принсипҳои техникӣ мукаммалтар аст ва дар сохтани аркҳо ва гунбазҳо маҳорати бештар истифода шудааст ва фасади асосии ин бино ба самти шарқ нигаронида шудааст..." "Дар паси толоре, ки бо гунбази асосӣ пӯшонида шудааст, ҳавлие ҳаст, ки мисли Қасри Фирӯзобод бо биноҳои истиқоматӣ иҳота шудааст, аммо он симметрия надорад ва утоқҳо андозаҳои гуногун доранд ва муносибати байни онҳо тахайюлӣ аст; аз ин рӯ, таркиби Қасри Сосониён асосан ба Фирӯзобод монанд аст, аммо он аз ҷиҳати тафсилот озодтар ва гуногунтар аст. Дар асл, агар мо майдони қабули онро ба толори бузург маҳдуд ҳисоб кунем, он барои ин хеле танг мешуд. Аз тарафи дигар, толорҳои дигар хеле васеъанд, аммо шумораи онҳо хурд, вале боҳашамат аст ва дарҳои зиёде ба берун кушодаанд. Он аз... ки макони истиқомат ҳисобида мешавад. Айвон ва толори чоркунҷа низ бо дарҳои танг ба ҳам пайвастанд. Эҳтимол дорад, ки бинои мавриди назар, ки чоряки андозаи Қасри Фирӯзободро ташкил медиҳад, танҳо қасри қабулгоҳ буд...”{{Clear}} == Нигораҳо == {{Center|<gallery> Акс:Sarvestan Palace Old BW.png|Тасвири қисме аз қасри Сарвистон Акс:Sarvestan Palace1.png|фазои дохил Акс:Sarvestan Palace2.png|роҳравҳои дохили қаср Акс:Sarvestan Palace3.jpg|Расми қаср, ки аз ҷониби муҳаққиқон гирифта шудааст Акс:Sarvestan Palace4.jpg|Фазои даҳшатноки дохилии қаср. Акс:Kākh-e Sāsāni-ye Sarvestān (Inside) 01.jpg|Фазои дохилии қаср. Акс:Kākh-e Sāsāni-ye Sarvestān (Inside) 02.jpg|Фазои дохилии қаср </gallery>}} == Нигаред низ == * [[Феҳристи ёдгориҳои миллии Устони Форс]] * [[Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)]] == Манобеъ == * [https://web.archive.org/web/20071211161913/http://www.chnphoto.ir/gallery.php?lang=fa&gallery_uid=161 Агентии иттилоотии мероси фарҳангӣ] * [http://www.aftab.ae/lifestyle/view.php?id=93606 Офтоб] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} [[Гурӯҳ:Кохҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳристони Сарвистон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] lhmu1gazu730pt2syu3d56s3dgam6vv 1476198 1476194 2026-06-10T17:32:00Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Муқоисаи қасри Сарвистон бо нуфузи Сосониён дар Фирӯзобод */ 1476198 wikitext text/x-wiki {{Infobox World Heritage Site|image=[[پرونده:Imgitfars.jpg|250px|کاخ ساسانی سروستان در شب]]}} [[Акс:00SarvestanQ80034.jpg|рост|мини|250x250пкс|Намуди беруна аз шимол.]] [[Акс:Sarvestan_Palace_4.jpg|рост|мини|250x250пкс|Қасри Сарвистон, намуди ҷанубӣ]] '''Маҷмааи Қасри Сарвистон''' дар [[Устони Форс]], 9 километр ҷанубтар аз шаҳри [[Сарвистон]], дар [[шаҳристони Сарвистон]] ва маҳаллаи Тезанг ҷойгир аст ва тамоми маҷмаа масоҳати 25 [[Ҳектор|гектарро]] фаро мегирад. Қаср аз [[санг]] ва гаҷ сохта шудааст ва қисмати марказии онро [[Айвон|айвони]] чоркунҷа ташкил медиҳад, ки дарозӣ ва паҳнои он 13 метр ва баландии он 18 метр аст. Он инчунин дар марказ ва ҳавлӣ [[Гунбад|гунбаз]] дорад. Ин бино ба [[Қасри Ардашер Бобакон|Қасри Фирӯзобод]] монанд ва аз он хурдтар аст ва [[арк]]<nowiki/>ҳои [[Гунбад|гунбади]] он аз [[хишт]] сохта шудаанд. Ин бино яке аз бошукӯҳтарин қасрҳои [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Шпҳаншоҳии Сосониён]] буда, айвони даромадгоҳ ва [[гунбад]] дар марказ ва ҳавлиро дар бар мегирад. Ин [[қаср]] нисбат ба дигар биноҳои ин давра аз [[меъморӣ]] ва нақшаи мураккабтар ва пурратар истифода мебарад.{{Эзоҳ}} == Меъморӣ == Намои асосии Қасри Сарвистон дар тарафи ҷанубӣ ҷойгир аст, ки дар он айвони марказӣ ва ду айвони хурдтар дар ҳарду тараф ҷойгиранд. Айвони марказӣ ба толори асосӣ ва сипас ба чор ҳавлӣ пайваст аст ва девори ҷанубии толори марказӣ ба айвони паҳлӯии берунӣ мебарад. [[Айвон]], ки дар тарафи шимолии қаср ҷойгир аст, бо чанд зина ба беруни қаср пайваст аст, аммо айвони калони шарқӣ бо толори марказӣ ва дигар қисмҳои бино пайваст аст ва дар ҳарду тарафи ин бино ду ҳуҷраи танг бо гунбазҳои мудаввар мавҷуданд, ки ба якдигар рӯ ба рӯ нестанд. Истифодаи пӯсти фил барои ҷойгир кардани гунбадҳо дар бино ба таври возеҳ намоён аст. Илова бар ин [[Гӯшвора (меъмории эронӣ)|гушвора]] истифодаи [[Сутун|сутунҳо]] ҳамчун муҳофизони [[бом]] дар утоқҳо мушоҳида мешавад. Ҳамчунин, теппаҳо ва нобаробарии замини атроф аз биноҳое шаҳодат медиҳанд, ки дар атрофи қасри бунёдӣ буданд. Умуман, нақшаи Қасри Сарвистон сабки хеле инноватсионӣ ва ҷолиби меъмории Сосониёнро нишон медиҳад. Баъзе муҳаққиқони меъмории Сосониён, бо назардошти техникаи пешрафта дар нақшаи умумӣ ва тафсилоти бино, онро ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи охири Шоҳаншоҳии Сосониён]] тааллуқ меҳисобанд ва боварӣ доранд, ки сохтмони ин бино яке аз қадамҳои аввал ба сӯи сабки махсуси бино буд, ки меъмории готикиро метавон ҳамчун амалисозии ниҳоӣ арзёбӣ кард. == Замони сохтмон == Баъзе аз муҳаққиқони [[Меъмории Сосонӣ|меъмории Сосониён]], бо назардошти техникаи пешрафта дар тарҳрезии умумӣ ва тафсилоти бино, онро ба давраи охири Сосониён тааллуқ меҳисобанд ва бар он ақидаанд, ки сохтмони ин бино яке аз қадамҳои аввал ба сӯи сабки махсуси сохтмонӣ буд, ки меъмории готикиро метавон ҳамчун амалисозии ниҳоӣ арзёбӣ кард. Маълумот дар бораи қасри Сарвистонро дар манбаъҳои таърихӣ-ҷуғрофӣ пайдо кардан мумкин аст. [[Ибни Хурдодбеҳ]] дар китоби худ «Ал-Масолиқ вал-Мамолик» пас аз шарҳҳои васеъ дар бораи шаҳри Истахр ва изҳор доштани он, ки Истахр яке аз қадимтарин шаҳрҳои Форс аст, Сарвистонро яке аз шаҳрҳои он медонад. Дар он ӯ аз як бинои бузурге, ки аз санг ва гаҷ сохта шудааст ва аз гунбазҳо, як толори сутундор, якчанд айвонҳо, утоқҳо ва роҳравҳои сершумор иборат аст, ёдовар мешавад. Ӯ сохтмони ин қасрро ба [[Баҳроми Гӯр|Баҳроми V Гӯр]], нисбат медиҳад. == Таърихи омӯзиши қасри Сарвистон == Бори аввал Оузли ба қасри Сарвистон таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Ӯ соли 1810 онро зиёрат карда, онро ҳамчун бинои хиштӣ бо услуби хоси исломӣ тавсиф кард. Соли 1840 Фландин ва Каст аз ин макон дидан карда, харита ва панҷ расм омода карданд, ки тафсилоти муҳими онро барои мо ошкор мекунанд. Фландин гумон кард, ки ин бино қаср аст ва сохтори онро бо як қатор аркҳои чорқабата муқоиса кард ва сипас ба хулосае омад, ки ба андешаи ӯ, ин оташхонаи [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] аст. Хонум Диулафои, ки соли 1880 аз Сарвистон боздид карда буд, ба талошҳои назарраси пешгузаштагонаш чизе илова накард. Вай ба ҳамоҳангии тафсилоти бино ва дақиқии меъмории он дар асоси андозагириҳои тақрибӣ диққати бештар дод ва расмҳои хеле дақиқтар аз нақшаи Каст ва бо шарҳҳои пурра пешниҳод кард. Расмҳои омодакардаи хонум Диулафои қадимтарин тасвирҳои бино мебошанд, ки мо дорем ва қисмати арзишмандтаринро дар бар мегиранд, расмҳои бино, ки бодиққат таҳқиқ нашудаанд . Диулафои исрор мекард, ки тамоми бино ба [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Шоҳаншоҳии давраи охири Ҳахоманишӣ]] ё шояд ба [[Давлати Селевкиён|давраи Селевкиён]] тааллуқ дорад ва ягона шахсе, ки санаи [[Сосониён]]<nowiki/>ро барои он тахмин задааст, Фландин буд. Тақрибан дар соли 1910, Ҳерзфелд фикр мекард, ки санаи сохтмони Сарвистон ба давраи ҳукмронии [[Баҳроми Гӯр]] (420-480) рост меояд. Ҳерзфелд барои исботи иддаои худ аз изҳороти Табарӣ истифода бурд, ки вақте [[Меҳрнарсе|мӯҳр гирифта нашуд,]] сарвазири Баҳроми V боғе бо дувоздаҳ ҳазор [[Дарахт|дарахти]] [[сарв]] шинонд ва инро ҳамчун далел барои изҳороти худ зикр кард. Муҳаққиқон ва [[Бостоншиносӣ|бостоншиносон]] дар бораи ин бино изҳороти гуногун кардаанд, аммо аксарияти кулли муҳаққиқон ин асарро ба [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|давраи Сосониён]] ва эҳтимолан ба давраи ҳукмронии [[Баҳроми V]] (асри 5-и мелодӣ) рабт медиҳанд. Баъзеҳо онро ҳамчун [[оташдон]] муаррифӣ кардаанд, зеро андозаи кофӣ надорад ва биное сазовори қасри шоҳона аст ва дигарон ин маконро ҳамчун истироҳатгоҳи шоҳона ё шикоргоҳ муаррифӣ кардаанд, зеро он васеъшавии онро фаро мегирад, ки аз ҳадди оташдон зиёдтар аст. == Муқоисаи қасри Сарвистон бо нуфузи Сосониён дар Фирӯзобод == Андре Годар дар китоби худ "Санъати Эрон" аз Қасри Сосониён ёдовар шуда, бар он бовар аст, ки "Қасри Сарвистон бо фармони [[Баҳроми V]] (480-420 милодӣ) сохта шудааст ва аз Қасри Фирӯзобод беҳтар ҳифз шудааст. Тарҳи он нисбат ба нақшаи Фирӯзобод мураккабтар аст ва аз ҷиҳати принсипҳои техникӣ мукаммалтар аст ва дар сохтани [[арк|аркҳо]] ва [[гунбаз|гунбазҳо]] маҳорати бештар истифода шудааст ва фасади асосии ин бино ба самти шарқ нигаронида шудааст..." "Дар паси толоре, ки бо гунбази асосӣ пӯшонида шудааст, ҳавлие ҳаст, ки мисли Қасри Фирӯзобод бо биноҳои истиқоматӣ иҳота шудааст, аммо он симметрия надорад ва утоқҳо андозаҳои гуногун доранд ва муносибати байни онҳо тахайюлӣ аст; аз ин рӯ, таркиби Қасри Сосониён асосан ба Фирӯзобод монанд аст, аммо он аз ҷиҳати тафсилот озодтар ва гуногунтар аст. Дар асл, агар мо майдони қабули онро ба толори бузург маҳдуд ҳисоб кунем, он барои ин хеле танг мешуд. Аз тарафи дигар, толорҳои дигар хеле васеъанд, аммо шумораи онҳо хурд, вале боҳашамат аст ва дарҳои зиёде ба берун кушодаанд. Он аз... ки макони истиқомат ҳисобида мешавад. Айвон ва толори [[чоркунҷа]] низ бо дарҳои танг ба ҳам пайвастанд. Эҳтимол дорад, ки бинои мавриди назар, ки чоряки андозаи Қасри Фирӯзободро ташкил медиҳад, танҳо қасри қабулгоҳ буд...” == Нигораҳо == {{Center|<gallery> Акс:Sarvestan Palace Old BW.png|Тасвири қисме аз қасри Сарвистон Акс:Sarvestan Palace1.png|фазои дохил Акс:Sarvestan Palace2.png|роҳравҳои дохили қаср Акс:Sarvestan Palace3.jpg|Расми қаср, ки аз ҷониби муҳаққиқон гирифта шудааст Акс:Sarvestan Palace4.jpg|Фазои даҳшатноки дохилии қаср. Акс:Kākh-e Sāsāni-ye Sarvestān (Inside) 01.jpg|Фазои дохилии қаср. Акс:Kākh-e Sāsāni-ye Sarvestān (Inside) 02.jpg|Фазои дохилии қаср </gallery>}} == Нигаред низ == * [[Феҳристи ёдгориҳои миллии Устони Форс]] * [[Қалъаи Духтар (Фирӯзобод)]] == Манобеъ == * [https://web.archive.org/web/20071211161913/http://www.chnphoto.ir/gallery.php?lang=fa&gallery_uid=161 Агентии иттилоотии мероси фарҳангӣ] * [http://www.aftab.ae/lifestyle/view.php?id=93606 Офтоб] {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Форс}} [[Гурӯҳ:Кохҳои Эрон]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳристони Сарвистон]] [[Гурӯҳ:Устони Форс]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо бо пайвандҳои дастнорас]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] lun4qqpbb07ygfyp2cvvkn0f7enh3q7 0 331984 1476189 2026-06-10T16:28:17Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1476189 wikitext text/x-wiki #равона [[Боғи Ирам]] 3h00gjs5ri4m4rwinlpn31wz2dkeevq 0 331985 1476190 2026-06-10T16:29:25Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1476190 wikitext text/x-wiki #равона [[Боғи Ирам]] 3h00gjs5ri4m4rwinlpn31wz2dkeevq 0 331986 1476191 2026-06-10T16:30:31Z Шухрат Саъдиев 5132 равона 1476191 wikitext text/x-wiki #равона [[Боғи Ирам]] 3h00gjs5ri4m4rwinlpn31wz2dkeevq 0 331987 1476192 2026-06-10T16:39:21Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/31746497|گوشواره (معماری ایرانی)]]" сохта шудааст 1476192 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{Якҷоякунӣ|سکنج}}'''Гӯшвора''', сохторе барои табдил додани [[Квадрат|чоркунҷа]] ба ҳашткунҷа барои сохтани [[Гунбад|гунбаз]] . Проексияи кунҷӣ дар дохили бино, ки бо ёрии он қисмҳои чоркунҷаро ба 8, 16, 32 ва дар ниҳоят ба доира табдил додан мумкин аст. <templatestyles src="الگوی_خرد/styles.css"></templatestyles>{{Меъморӣ-хурд}} == Эзоҳ == {{معماری ایرانی}}<templatestyles src="پانویس/styles.css" />{{Эзоҳ|2}} == Манобеъ == * Энсиклопедияи меъморӣ ва банақшагирии шаҳр, Сайид Абулқосим Сайид Садр. Нашри аввал, Чопхонаи Марви, зимистон. [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Сабкҳои меъморӣ]] 4m3vj3lnai6rdv31wh23e80tv17jzuy 1476193 1476192 2026-06-10T16:41:58Z Шухрат Саъдиев 5132 1476193 wikitext text/x-wiki '''Гӯшвора''', сохторе барои табдил додани [[чоркунҷа]] ба [[ҳашткунҷа]] барои сохтани [[Гунбад|гунбаз]]. Проексияи кунҷӣ дар дохили бино, ки бо ёрии он қисмҳои чоркунҷаро ба 8, 16, 32 ва дар ниҳоят ба доира табдил додан мумкин аст. {{Меъморӣ-хурд}} == Эзоҳ == {{Эзоҳ|2}} == Манобеъ == * Энсиклопедияи меъморӣ ва банақшагирии шаҳр, Сайид Абулқосим Сайид Садр. Нашри аввал, Чопхонаи Марви, зимистон. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Сабкҳои меъморӣ]] 93xizaj564ow7roaqy39lsu2svygi4o 1476195 1476193 2026-06-10T16:48:17Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1476195 wikitext text/x-wiki '''Гӯшвора''', сохторе барои табдил додани [[чоркунҷа]] ба [[ҳашткунҷа]] барои сохтани [[Гунбад|гунбаз]]. Проексияи кунҷӣ дар дохили [[бино]], ки бо ёрии он қисмҳои чоркунҷаро ба 8, 16, 32 ва дар ниҳоят ба доира табдил додан мумкин аст. == Нигаред низ == * [[Қасри Сосониёни Сарвистон]] {{Меъморӣ-хурд}} == Эзоҳ == {{Эзоҳ|2}} == Манобеъ == * Энсиклопедияи меъморӣ ва банақшагирии шаҳр, Сайид Абулқосим Сайид Садр. Нашри аввал, Чопхонаи Марви, зимистон. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Сабкҳои меъморӣ]] sgesaktq0t66w4wkgktoe8irekjk1yq 0 331988 1476196 2026-06-10T17:07:40Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/43520592|مربع]]" сохта шудааст 1476196 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="پودمان:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Дигар мазмунҳо}}'''Чоркунҷа''' ё '''квадрат''' дар [[Ҳандаса|геометрия]] чоркунҷаи мунтазам аст; ба ибораи дигар, он каҷи бастаест, ки чор тараф дорад, ки ҳамаи онҳо баробаранд ва бо ҳамдигар [[Кунҷ|кунҷҳои]] 90 [[Дараҷа (зовия)|дараҷа]] ё росткунҷаро ташкил медиҳанд. Таърифи дигари чоркунҷа ин аст: Чоркунҷа росткунҷаест, ки паҳлӯҳои ҳамшафати он дарозии баробар доранд. Чоркунҷае, ки чоркунҷааш ABCD аст, ''ABCD'' аст. <math>\square</math> намоиш дода мешавад. Чоркунҷа шакли дученака ё n=2 аз оилаи суперкубҳо ва n- супероктаэдрҳо мебошад. == Шиносӣ == Чоркунҷаи барҷаста чоркунҷа ҳисобида мешавад, агар ва танҳо дар сурате, ки он яке аз шартҳои зеринро қонеъ накунад: <ref>Zalman Usiskin and Jennifer Griffin, "The Classification of Quadrilaterals. A Study of Definition", Information Age Publishing, 2008, p. 59, {{ISBN|1-59311-695-0|en}}.</ref> * Росткунҷае, ки ду тарафи ҳамшафаташ баробар аст. * [[Квадрат|Квадрат,]] ки чор тарафи баробар (баробаробар) ва чор кунҷи рост дорад. * Параллелограмм бо як кунҷи рост ва ду тарафи ҳамшафати баробар. * Ромб бо як кунҷи рост. * Ромб бо чор кунҷи баробар. * [[Квадрат]]<nowiki/>е, ки диагоналҳояш баробар, ба якдигар амудӣ ва якдигарро ду қисм мекунанд ( биссектрисаҳои амудӣ мебошанд ), ба монанди ромб бо диагоналҳои баробар. * Росткунҷае, ки чор тарафи он дарозии баробар доранд. == Периметр ва сатҳ == [[Акс:مساحت_یک_مربع_۵_در_۵.svg|мини|175x175пкс|Масоҳати як мураббаъ ба ҳосили дарозии тарафҳои ҳамшафати он баробар аст.]] Ва масоҳати он ба ин баробар аст: : <math>P=4\ell </math> Дар [[Риёзиёт|математика]] анъанавӣ, квадрати ифодаро ''квадрати он ифода меноманд,'' чунон ки дар муодилаи дар боло зикршуда зикр шудааст, ки дар он масоҳат ба квадрати паҳлӯ баробар аст. Пас аз ин истифода, истилоҳи квадрати комил ба луғати математикӣ илова карда шуд, ки маънояш квадрат аст.<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>Пас, масоҳати квадрати баробпаҳлӯ ба квадрати паҳлӯи он баробар аст. === Муносибати масоҳати ҷоркунҷа бо истифода аз усули [[Тригонометрия|тригонометрӣ]] === Азбаски мураббаъ бисёркунҷаи мунтазам аст, масоҳати онро инчунин ҳамчун масоҳати бисёркунҷаи мунтазам, ки бо роҳи [[тригонометрия]] ба даст оварда шудааст, навиштан мумкин аст: <math>\frac{1}{4}na^2 \cot \frac{\pi}{n}=a^2 \cot \frac{\pi}{4}=a^2.(1+\tan{\frac{\pi}{4}})=1.a^2=a^2</math> Ин ҷо: <math>\frac{1}{4}na^2=\frac{1}{4}4a^2=a^2</math> <math>\cot \frac{\pi}{4}=1.0137086425=1</math> Кунҷҳои чоркунҷае, ки дар нуқтаи ибтидоӣ ҷойгир шудаанд ва паҳлӯҳои онҳо 2 мебошанд, дар нуқтаҳои (±1, ±1) ҷойгиранд. Қисми дохилии ин чоркунҷа аз ҳамаи нуқтаҳои ''x'' _i, ''y'' _i иборат аст, ки −۱ <x i <1 ва −۱ <y i <1 бошанд. == Системаи координатаҳо ва муодилаҳо == Муодилаи зерин: Он мураббаъеро тавсиф мекунад ^, ки паҳлӯҳои ^он 2 дарозӣ доранд ва дар маркази хати рост ҷойгир шудаанд. Ин муодила маънои онро дорад, ки ''x2'' ё ''y2'' аз як хурдтар аст. Дар ин ҳолат, радиуси доираи дарунсохти мураббаъ буда ба нисфи диаметри мураббаъ баробар аст ва арзиши он чунин аст. <math>\scriptstyle \sqrt{2}</math> Пас, муодилаи доираи дарунсохт чунин аст: : <math>\max(x^2, y^2) = 1</math> Аниматсияи муқобил нишон медиҳад, ки чӣ тавр бо истифода аз [[Паргор|қутбнамо]] ва хати рост чоркунҷа кашидан мумкин аст. : <math>x^2 + y^2 = 2.</math> == Сохт == [[Акс:Straight_Square_Inscribed_in_a_Circle_240px.gif|мини|Сохтани чоркунҷа бо истифода аз қутбнамо ва хаткаш бе ченкунӣ.]] Дар геометрияи ғайриевклидӣ, мураббаъҳо асосан чоркунҷаҳое мебошанд, ки чор тараф ва кунҷҳои баробар доранд. Дар геометрияи куравӣ, мураббаъ чоркунҷаест, ки паҳлӯҳояш камонҳои доираи калон мебошанд, ки баробар масофа доранд, бинобар ин онҳо дар кунҷҳои баробар ба ҳам мепайванданд. Бар хилофи мураббаъ дар геометрияи ҳамвор, кунҷҳои мураббаъ нисбат ба кунҷҳои росткунҷа калонтаранд. Ҳар қадар мураббаъи куравӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар калонтар мешаванд. : ''Инчунин нигаред ба кунҷи трисектӣ'' == Вижагиҳо == '''Чанд мисол:''' == Геометрияи ғайриевклидӣ == Дар геометрияи ғайриевклидӣ, мураббаъҳо асосан чоркунҷаҳое мебошанд, ки чор тараф ва кунҷҳои баробар доранд. Дар геометрияи куравӣ, мураббаъ чоркунҷаест, ки паҳлӯҳояш камонҳои доираи калон мебошанд, ки баробар масофа доранд, бинобар ин онҳо дар кунҷҳои баробар ба ҳам мепайванданд. Бар хилофи мураббаъ дар геометрияи ҳамвор, кунҷҳои мураббаъ нисбат ба кунҷҳои росткунҷа калонтаранд. Ҳар қадар мураббаъи куравӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар калонтар мешаванд. Дар [[Ҳандасаи Лобачевский|геометрияи гиперболӣ,]] квадрати росткунҷ тамоман вуҷуд надорад. Дар ин геометрия, квадратҳо кунҷҳои хурдтар аз кунҷи рост доранд. Ҳар қадар квадрати гиперболӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар хурдтар мешаванд. '''Чанд мисол:''' {| class="wikitable" width="۶۴۰" |[[Акс:Square_on_sphere.svg|пайванд=پرونده:Square_on_sphere.svg|200x200пкс]]{{Break}}<br /><br /><br /> Шаш мураббаъ метавонад кураро ба тарзе пӯшонад, ки се мураббаъ дар ҳар як кунҷ (қулла) ҷойгир шаванд ва кунҷи дохилии 120 дараҷаро ташкил диҳанд. Ин шакл куби курашакл номида мешавад. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,3}</nowiki> аст. |[[Акс:Square_on_plane.svg|пайванд=پرونده:Square_on_plane.svg|200x200пкс]]{{Break}}<br /><br /><br /> Дар геометрияи Евклидӣ, чоркунҷа дар ҳамворӣ чор кунҷ бо кунҷҳои 90 дараҷа ва чор паҳлӯи баробар дорад. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,4}</nowiki> аст. |[[Акс:Square_on_hyperbolic_plane.svg|пайванд=پرونده:Square_on_hyperbolic_plane.svg|200x200пкс]]{{Break}}<br /><br /><br /> Дар [[Ҳандасаи Лобачевский|ҳамвории гиперболӣ,]] ҳар як кунҷи мураббаъ 5 мураббаъ дорад, ки онро иҳота мекунанд ва кунҷҳои 72 дараҷаро ташкил медиҳанд. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,5}</nowiki> аст. Дар асл, барои n ≥ 5, n мураббаъ дар атрофи ҳар як кунҷ ҷойгир карда шудаанд, то ҳамворро пӯшонанд. |} == Ҷусторҳои марбут == * Куб * Теоремаи Пифагор == Манобеъ == {{Викианбор-гурӯҳ|Squares (geometry)}}{{چپ‌چین}} {{Эзоҳ}} * Weisstein, Eric W. "Square." From MathWorld--A Wolfram Web Resource. http://mathworld.wolfram.com/Square.html Retrieved 18:01, ۳۰ نوامبر ۲۰۰۸ {{پایان چپ‌چین}}{{چندضلعی‌ها}}{{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Тригонометрия]] [[Гурӯҳ:Геометрия]] otyuplmrwodm6g7a9v0on5fxrsppfl0 1476197 1476196 2026-06-10T17:11:02Z Шухрат Саъдиев 5132 таҳрир 1476197 wikitext text/x-wiki {{Дигар мазмунҳо}} '''Чоркунҷа''' ё '''квадрат''' дар [[Ҳандаса|геометрия]] чоркунҷаи мунтазам аст; ба ибораи дигар, он каҷи бастаест, ки чор тараф дорад, ки ҳамаи онҳо баробаранд ва бо ҳамдигар [[Кунҷ|кунҷҳои]] 90 [[Дараҷа (зовия)|дараҷа]] ё росткунҷаро ташкил медиҳанд. Таърифи дигари чоркунҷа ин аст: росткунҷаест, ки паҳлӯҳои ҳамшафати он дарозии баробар доранд. Чоркунҷае, ки чоркунҷааш ABCD аст, ''ABCD'' аст. <math>\square</math> намоиш дода мешавад. Чоркунҷа шакли дученака ё n=2 аз оилаи суперкубҳо ва n- супероктаэдрҳо мебошад. == Шиносӣ == Чоркунҷаи барҷаста чоркунҷа ҳисобида мешавад, агар ва танҳо дар сурате, ки он яке аз шартҳои зеринро қонеъ накунад: <ref>Zalman Usiskin and Jennifer Griffin, "The Classification of Quadrilaterals. A Study of Definition", Information Age Publishing, 2008, p. 59, {{ISBN|1-59311-695-0|en}}.</ref> * Росткунҷае, ки ду тарафи ҳамшафаташ баробар аст. * [[Квадрат|Квадрат,]] ки чор тарафи баробар (баробаробар) ва чор кунҷи рост дорад. * Параллелограмм бо як кунҷи рост ва ду тарафи ҳамшафати баробар. * Ромб бо як кунҷи рост. * Ромб бо чор кунҷи баробар. * [[Квадрат]]<nowiki/>е, ки диагоналҳояш баробар, ба якдигар амудӣ ва якдигарро ду қисм мекунанд ( биссектрисаҳои амудӣ мебошанд ), ба монанди ромб бо диагоналҳои баробар. * Росткунҷае, ки чор тарафи он дарозии баробар доранд. == Периметр ва сатҳ == [[Акс:مساحت_یک_مربع_۵_در_۵.svg|мини|175x175пкс|Масоҳати як мураббаъ ба ҳосили дарозии тарафҳои ҳамшафати он баробар аст.]] Ва масоҳати он ба ин баробар аст: : <math>P=4\ell </math> Дар [[Риёзиёт|математика]] анъанавӣ, квадрати ифодаро ''квадрати он ифода меноманд,'' чунон ки дар муодилаи дар боло зикршуда зикр шудааст, ки дар он масоҳат ба квадрати паҳлӯ баробар аст. Пас аз ин истифода, истилоҳи квадрати комил ба луғати математикӣ илова карда шуд, ки маънояш квадрат аст.<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>Пас, масоҳати квадрати баробпаҳлӯ ба квадрати паҳлӯи он баробар аст. === Муносибати масоҳати ҷоркунҷа бо истифода аз усули [[Тригонометрия|тригонометрӣ]] === Азбаски мураббаъ бисёркунҷаи мунтазам аст, масоҳати онро инчунин ҳамчун масоҳати бисёркунҷаи мунтазам, ки бо роҳи [[тригонометрия]] ба даст оварда шудааст, навиштан мумкин аст: <math>\frac{1}{4}na^2 \cot \frac{\pi}{n}=a^2 \cot \frac{\pi}{4}=a^2.(1+\tan{\frac{\pi}{4}})=1.a^2=a^2</math> Ин ҷо: <math>\frac{1}{4}na^2=\frac{1}{4}4a^2=a^2</math> <math>\cot \frac{\pi}{4}=1.0137086425=1</math> Кунҷҳои чоркунҷае, ки дар нуқтаи ибтидоӣ ҷойгир шудаанд ва паҳлӯҳои онҳо 2 мебошанд, дар нуқтаҳои (±1, ±1) ҷойгиранд. Қисми дохилии ин чоркунҷа аз ҳамаи нуқтаҳои ''x'' _i, ''y'' _i иборат аст, ки −۱ <x i <1 ва −۱ <y i <1 бошанд. == Системаи координатаҳо ва муодилаҳо == Муодилаи зерин: Он мураббаъеро тавсиф мекунад ^, ки паҳлӯҳои ^он 2 дарозӣ доранд ва дар маркази хати рост ҷойгир шудаанд. Ин муодила маънои онро дорад, ки ''x2'' ё ''y2'' аз як хурдтар аст. Дар ин ҳолат, радиуси доираи дарунсохти мураббаъ буда ба нисфи диаметри мураббаъ баробар аст ва арзиши он чунин аст. <math>\scriptstyle \sqrt{2}</math> Пас, муодилаи доираи дарунсохт чунин аст: : <math>\max(x^2, y^2) = 1</math> Аниматсияи муқобил нишон медиҳад, ки чӣ тавр бо истифода аз [[Паргор|қутбнамо]] ва хати рост чоркунҷа кашидан мумкин аст. : <math>x^2 + y^2 = 2.</math> == Сохт == [[Акс:Straight_Square_Inscribed_in_a_Circle_240px.gif|мини|Сохтани чоркунҷа бо истифода аз қутбнамо ва хаткаш бе ченкунӣ.]] Дар геометрияи ғайриевклидӣ, мураббаъҳо асосан чоркунҷаҳое мебошанд, ки чор тараф ва кунҷҳои баробар доранд. Дар геометрияи куравӣ, мураббаъ чоркунҷаест, ки паҳлӯҳояш камонҳои доираи калон мебошанд, ки баробар масофа доранд, бинобар ин онҳо дар кунҷҳои баробар ба ҳам мепайванданд. Бар хилофи мураббаъ дар геометрияи ҳамвор, кунҷҳои мураббаъ нисбат ба кунҷҳои росткунҷа калонтаранд. Ҳар қадар мураббаъи куравӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар калонтар мешаванд. : ''Инчунин нигаред ба кунҷи трисектӣ'' == Вижагиҳо == '''Чанд мисол:''' == Геометрияи ғайриевклидӣ == Дар геометрияи ғайриевклидӣ, мураббаъҳо асосан чоркунҷаҳое мебошанд, ки чор тараф ва кунҷҳои баробар доранд. Дар геометрияи куравӣ, мураббаъ чоркунҷаест, ки паҳлӯҳояш камонҳои доираи калон мебошанд, ки баробар масофа доранд, бинобар ин онҳо дар кунҷҳои баробар ба ҳам мепайванданд. Бар хилофи мураббаъ дар геометрияи ҳамвор, кунҷҳои мураббаъ нисбат ба кунҷҳои росткунҷа калонтаранд. Ҳар қадар мураббаъи куравӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар калонтар мешаванд. Дар [[Ҳандасаи Лобачевский|геометрияи гиперболӣ,]] квадрати росткунҷ тамоман вуҷуд надорад. Дар ин геометрия, квадратҳо кунҷҳои хурдтар аз кунҷи рост доранд. Ҳар қадар квадрати гиперболӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар хурдтар мешаванд. '''Чанд мисол:''' {| class="wikitable" width="۶۴۰" |[[Акс:Square_on_sphere.svg|пайванд=پرونده:Square_on_sphere.svg|200x200пкс]] Шаш мураббаъ метавонад кураро ба тарзе пӯшонад, ки се мураббаъ дар ҳар як кунҷ (қулла) ҷойгир шаванд ва кунҷи дохилии 120 дараҷаро ташкил диҳанд. Ин шакл куби курашакл номида мешавад. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,3}</nowiki> аст. |[[Акс:Square_on_plane.svg|пайванд=پرونده:Square_on_plane.svg|200x200пкс]] Дар геометрияи Евклидӣ, чоркунҷа дар ҳамворӣ чор кунҷ бо кунҷҳои 90 дараҷа ва чор паҳлӯи баробар дорад. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,4}</nowiki> аст. |[[Акс:Square_on_hyperbolic_plane.svg|пайванд=پرونده:Square_on_hyperbolic_plane.svg|200x200пкс]] Дар [[Ҳандасаи Лобачевский|ҳамвории гиперболӣ,]] ҳар як кунҷи мураббаъ 5 мураббаъ дорад, ки онро иҳота мекунанд ва кунҷҳои 72 дараҷаро ташкил медиҳанд. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,5}</nowiki> аст. Дар асл, барои n ≥ 5, n мураббаъ дар атрофи ҳар як кунҷ ҷойгир карда шудаанд, то ҳамворро пӯшонанд. |} == Ҷусторҳои марбут == * Куб * Теоремаи Пифагор == Манобеъ == {{Викианбор-гурӯҳ|Squares (geometry)}} {{Эзоҳ}} * Weisstein, Eric W. "Square." From MathWorld--A Wolfram Web Resource. http://mathworld.wolfram.com/Square.html Retrieved 18:01, ۳۰ نوامبر ۲۰۰۸ {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Тригонометрия]] [[Гурӯҳ:Геометрия]] t8b9h89a2uqnzh6ynfoouluftvzi6gi 1476199 1476197 2026-06-10T17:41:16Z Шухрат Саъдиев 5132 Created by translating the section "شناسه" from the page "[[:fa:Special:Redirect/revision/43520592|مربع]]" 1476199 wikitext text/x-wiki {{Дигар мазмунҳо}} '''Чоркунҷа''' ё '''квадрат''' дар [[Ҳандаса|геометрия]] чоркунҷаи мунтазам аст; ба ибораи дигар, он каҷи бастаест, ки чор тараф дорад, ки ҳамаи онҳо баробаранд ва бо ҳамдигар [[Кунҷ|кунҷҳои]] 90 [[Дараҷа (зовия)|дараҷа]] ё росткунҷаро ташкил медиҳанд. Таърифи дигари чоркунҷа ин аст: росткунҷаест, ки паҳлӯҳои ҳамшафати он дарозии баробар доранд. Чоркунҷае, ки чоркунҷааш ABCD аст, ''ABCD'' аст. <math>\square</math> намоиш дода мешавад. Чоркунҷа шакли дученака ё n=2 аз оилаи суперкубҳо ва n- супероктаэдрҳо мебошад. == Шиносӣ == Чоркунҷаи барҷаста чоркунҷа ҳисобида мешавад, агар ва танҳо дар сурате, ки он яке аз шартҳои зеринро қонеъ накунад: <ref>Zalman Usiskin and Jennifer Griffin, "The Classification of Quadrilaterals. A Study of Definition", Information Age Publishing, 2008, p. 59, {{ISBN|1-59311-695-0|en}}.</ref> * Росткунҷае, ки ду тарафи ҳамшафаташ баробар аст. * [[Квадрат|Квадрат,]] ки чор тарафи баробар (баробаробар) ва чор кунҷи рост дорад. * Параллелограмм бо як кунҷи рост ва ду тарафи ҳамшафати баробар. * Ромб бо як кунҷи рост. * Ромб бо чор кунҷи баробар. * [[Квадрат]]<nowiki/>е, ки диагоналҳояш баробар, ба якдигар амудӣ ва якдигарро ду қисм мекунанд ( биссектрисаҳои амудӣ мебошанд ), ба монанди ромб бо диагоналҳои баробар. * Росткунҷае, ки чор тарафи он дарозии баробар доранд. == Периметр ва сатҳ == [[Акс:مساحت_یک_مربع_۵_در_۵.svg|мини|175x175пкс|Масоҳати як мураббаъ ба ҳосили дарозии тарафҳои ҳамшафати он баробар аст.]] Ва масоҳати он ба ин баробар аст: : <math>P=4\ell </math> Дар [[Риёзиёт|математика]] анъанавӣ, квадрати ифодаро ''квадрати он ифода меноманд,'' чунон ки дар муодилаи дар боло зикршуда зикр шудааст, ки дар он масоҳат ба квадрати паҳлӯ баробар аст. Пас аз ин истифода, истилоҳи квадрати комил ба луғати математикӣ илова карда шуд, ки маънояш квадрат аст.<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>Пас, масоҳати квадрати баробпаҳлӯ ба квадрати паҳлӯи он баробар аст. === Муносибати масоҳати ҷоркунҷа бо истифода аз усули [[Тригонометрия|тригонометрӣ]] === Азбаски мураббаъ бисёркунҷаи мунтазам аст, масоҳати онро инчунин ҳамчун масоҳати бисёркунҷаи мунтазам, ки бо роҳи [[тригонометрия]] ба даст оварда шудааст, навиштан мумкин аст: <math>\frac{1}{4}na^2 \cot \frac{\pi}{n}=a^2 \cot \frac{\pi}{4}=a^2.(1+\tan{\frac{\pi}{4}})=1.a^2=a^2</math> Ин ҷо: <math>\frac{1}{4}na^2=\frac{1}{4}4a^2=a^2</math> <math>\cot \frac{\pi}{4}=1.0137086425=1</math> Кунҷҳои чоркунҷае, ки дар нуқтаи ибтидоӣ ҷойгир шудаанд ва паҳлӯҳои онҳо 2 мебошанд, дар нуқтаҳои (±1, ±1) ҷойгиранд. Қисми дохилии ин чоркунҷа аз ҳамаи нуқтаҳои ''x'' _i, ''y'' _i иборат аст, ки −۱ <x i <1 ва −۱ <y i <1 бошанд. == Системаи координатаҳо ва муодилаҳо == Муодилаи зерин: Он мураббаъеро тавсиф мекунад ^, ки паҳлӯҳои ^он 2 дарозӣ доранд ва дар маркази хати рост ҷойгир шудаанд. Ин муодила маънои онро дорад, ки ''x2'' ё ''y2'' аз як хурдтар аст. Дар ин ҳолат, радиуси доираи дарунсохти мураббаъ буда ба нисфи диаметри мураббаъ баробар аст ва арзиши он чунин аст. <math>\scriptstyle \sqrt{2}</math> Пас, муодилаи доираи дарунсохт чунин аст: : <math>\max(x^2, y^2) = 1</math> Аниматсияи муқобил нишон медиҳад, ки чӣ тавр бо истифода аз [[Паргор|қутбнамо]] ва хати рост чоркунҷа кашидан мумкин аст. : <math>x^2 + y^2 = 2.</math> == Сохт == [[Акс:Straight_Square_Inscribed_in_a_Circle_240px.gif|мини|Сохтани чоркунҷа бо истифода аз қутбнамо ва хаткаш бе ченкунӣ.]] Дар геометрияи ғайриевклидӣ, мураббаъҳо асосан чоркунҷаҳое мебошанд, ки чор тараф ва кунҷҳои баробар доранд. Дар геометрияи куравӣ, мураббаъ чоркунҷаест, ки паҳлӯҳояш камонҳои доираи калон мебошанд, ки баробар масофа доранд, бинобар ин онҳо дар кунҷҳои баробар ба ҳам мепайванданд. Бар хилофи мураббаъ дар геометрияи ҳамвор, кунҷҳои мураббаъ нисбат ба кунҷҳои росткунҷа калонтаранд. Ҳар қадар мураббаъи куравӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар калонтар мешаванд. : ''Инчунин нигаред ба кунҷи трисектӣ'' == Вижагиҳо == '''Чанд мисол:''' == Геометрияи ғайриевклидӣ == Дар геометрияи ғайриевклидӣ, мураббаъҳо асосан чоркунҷаҳое мебошанд, ки чор тараф ва кунҷҳои баробар доранд. Дар геометрияи куравӣ, мураббаъ чоркунҷаест, ки паҳлӯҳояш камонҳои доираи калон мебошанд, ки баробар масофа доранд, бинобар ин онҳо дар кунҷҳои баробар ба ҳам мепайванданд. Бар хилофи мураббаъ дар геометрияи ҳамвор, кунҷҳои мураббаъ нисбат ба кунҷҳои росткунҷа калонтаранд. Ҳар қадар мураббаъи куравӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар калонтар мешаванд. Дар [[Ҳандасаи Лобачевский|геометрияи гиперболӣ,]] квадрати росткунҷ тамоман вуҷуд надорад. Дар ин геометрия, квадратҳо кунҷҳои хурдтар аз кунҷи рост доранд. Ҳар қадар квадрати гиперболӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар хурдтар мешаванд. '''Чанд мисол:''' {| class="wikitable" width="۶۴۰" |[[Акс:Square_on_sphere.svg|пайванд=پرونده:Square_on_sphere.svg|200x200пкс]] Шаш мураббаъ метавонад кураро ба тарзе пӯшонад, ки се мураббаъ дар ҳар як кунҷ (қулла) ҷойгир шаванд ва кунҷи дохилии 120 дараҷаро ташкил диҳанд. Ин шакл куби курашакл номида мешавад. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,3}</nowiki> аст. |[[Акс:Square_on_plane.svg|пайванд=پرونده:Square_on_plane.svg|200x200пкс]] Дар геометрияи Евклидӣ, чоркунҷа дар ҳамворӣ чор кунҷ бо кунҷҳои 90 дараҷа ва чор паҳлӯи баробар дорад. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,4}</nowiki> аст. |[[Акс:Square_on_hyperbolic_plane.svg|пайванд=پرونده:Square_on_hyperbolic_plane.svg|200x200пкс]] Дар [[Ҳандасаи Лобачевский|ҳамвории гиперболӣ,]] ҳар як кунҷи мураббаъ 5 мураббаъ дорад, ки онро иҳота мекунанд ва кунҷҳои 72 дараҷаро ташкил медиҳанд. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,5}</nowiki> аст. Дар асл, барои n ≥ 5, n мураббаъ дар атрофи ҳар як кунҷ ҷойгир карда шудаанд, то ҳамворро пӯшонанд. |} == Ҷусторҳои марбут == * Куб * Теоремаи Пифагор == Манобеъ == {{Викианбор-гурӯҳ|Squares (geometry)}} {{Эзоҳ}} * Weisstein, Eric W. "Square." From MathWorld--A Wolfram Web Resource. http://mathworld.wolfram.com/Square.html Retrieved 18:01, ۳۰ نوامبر ۲۰۰۸ {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Тригонометрия]] [[Гурӯҳ:Геометрия]] == شناسه == <templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="پودمان:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Дигар мазмунҳо}}'''Чоркунҷа''' ё '''квадрат''' дар [[Ҳандаса|геометрия]] чоркунҷаи мунтазам аст; ба ибораи дигар, он каҷи бастаест, ки чор тараф дорад, ки ҳамаи онҳо баробаранд ва бо ҳамдигар [[Кунҷ|кунҷҳои]] 90 [[Дараҷа (зовия)|дараҷа]] ё росткунҷаро ташкил медиҳанд. Таърифи дигари чоркунҷа ин аст: Чоркунҷа росткунҷаест, ки паҳлӯҳои ҳамшафати он дарозии баробар доранд. Чоркунҷае, ки чоркунҷааш ABCD аст, ''ABCD'' аст. <math>\square</math> намоиш дода мешавад. Чоркунҷа шакли дученака ё n=2 аз оилаи суперкубҳо ва n- супероктаэдрҳо мебошад. == Шиносӣ == Чоркунҷаи барҷаста чоркунҷа ҳисобида мешавад, агар ва танҳо дар сурате, ки он яке аз шартҳои зеринро қонеъ накунад: <ref>Zalman Usiskin and Jennifer Griffin, "The Classification of Quadrilaterals. A Study of Definition", Information Age Publishing, 2008, p. 59, {{ISBN|1-59311-695-0|en}}.</ref> * Росткунҷае, ки ду тарафи ҳамшафаташ баробар аст. * Чоркунҷае, ки чор тарафи баробар (баробаробар) ва чор кунҷи рост дорад. * Параллелограмм бо як кунҷи рост ва ду тарафи ҳамшафати баробар. * Ромб бо як кунҷи рост. * Ромб бо чор кунҷи баробар. * Чоркунҷае, ки диагоналҳояш баробар, ба якдигар амудӣ ва якдигарро ду қисм мекунанд ( биссектрисаҳои амудӣ мебошанд ), ба монанди ромб бо диагоналҳои баробар. * Росткунҷае, ки чор тарафи он дарозии баробар доранд. == Периметр ва сатҳ == [[Акс:مساحت_یک_مربع_۵_در_۵.svg|мини|175x175пкс|Масоҳати як мураббаъ ба ҳосили дарозии тарафҳои ҳамшафати он баробар аст.]] Ва масоҳати он ба ин баробар аст: : <math>P=4\ell </math> Дар [[Риёзиёт|математика]] анъанавӣ, квадрати ифодаро ''квадрати он ифода меноманд,'' чунон ки дар муодилаи дар боло зикршуда зикр шудааст, ки дар он масоҳат ба квадрати паҳлӯ баробар аст. Пас аз ин истифода, истилоҳи квадрати комил ба луғати математикӣ илова карда шуд, ки маънояш квадрат аст.<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>Пас, масоҳати квадрати баробпаҳлӯ ба квадрати паҳлӯи он баробар аст. === Муносибати масоҳати ҷоркунҷа бо истифода аз усули [[Тригонометрия|тригонометрӣ]] === Азбаски мураббаъ бисёркунҷаи мунтазам аст, масоҳати онро инчунин ҳамчун масоҳати бисёркунҷаи мунтазам, ки бо роҳи [[тригонометрия]] ба даст оварда шудааст, навиштан мумкин аст: <math>\frac{1}{4}na^2 \cot \frac{\pi}{n}=a^2 \cot \frac{\pi}{4}=a^2.(1+\tan{\frac{\pi}{4}})=1.a^2=a^2</math> Ин ҷо: <math>\frac{1}{4}na^2=\frac{1}{4}4a^2=a^2</math> <math>\cot \frac{\pi}{4}=1.0137086425=1</math> Кунҷҳои чоркунҷае, ки дар нуқтаи ибтидоӣ ҷойгир шудаанд ва паҳлӯҳои онҳо 2 мебошанд, дар нуқтаҳои (±1, ±1) ҷойгиранд. Қисми дохилии ин чоркунҷа аз ҳамаи нуқтаҳои ''x'' _i, ''y'' _i иборат аст, ки −۱ <x i <1 ва −۱ <y i <1 бошанд. == Системаи координатаҳо ва муодилаҳо == Муодилаи зерин: Он мураббаъеро тавсиф мекунад ^, ки паҳлӯҳои ^он 2 дарозӣ доранд ва дар маркази хати рост ҷойгир шудаанд. Ин муодила маънои онро дорад, ки ''x2'' ё ''y2'' аз як хурдтар аст. Дар ин ҳолат, радиуси доираи дарунсохти мураббаъ буда ба нисфи диаметри мураббаъ баробар аст ва арзиши он чунин аст. <math>\scriptstyle \sqrt{2}</math> Пас, муодилаи доираи дарунсохт чунин аст: : <math>\max(x^2, y^2) = 1</math> Аниматсияи муқобил нишон медиҳад, ки чӣ тавр бо истифода аз [[Паргор|қутбнамо]] ва хати рост чоркунҷа кашидан мумкин аст. : <math>x^2 + y^2 = 2.</math> == Сохт == [[Акс:Straight_Square_Inscribed_in_a_Circle_240px.gif|мини|Сохтани чоркунҷа бо истифода аз қутбнамо ва хаткаш бе ченкунӣ.]] Дар геометрияи ғайриевклидӣ, мураббаъҳо асосан чоркунҷаҳое мебошанд, ки чор тараф ва кунҷҳои баробар доранд. Дар геометрияи куравӣ, мураббаъ чоркунҷаест, ки паҳлӯҳояш камонҳои доираи калон мебошанд, ки баробар масофа доранд, бинобар ин онҳо дар кунҷҳои баробар ба ҳам мепайванданд. Бар хилофи мураббаъ дар геометрияи ҳамвор, кунҷҳои мураббаъ нисбат ба кунҷҳои росткунҷа калонтаранд. Ҳар қадар мураббаъи куравӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар калонтар мешаванд. : ''Инчунин нигаред ба кунҷи трисектӣ'' == Вижагиҳо == '''Чанд мисол:''' == Геометрияи ғайриевклидӣ == Дар геометрияи ғайриевклидӣ, мураббаъҳо асосан чоркунҷаҳое мебошанд, ки чор тараф ва кунҷҳои баробар доранд. Дар геометрияи куравӣ, мураббаъ чоркунҷаест, ки паҳлӯҳояш камонҳои доираи калон мебошанд, ки баробар масофа доранд, бинобар ин онҳо дар кунҷҳои баробар ба ҳам мепайванданд. Бар хилофи мураббаъ дар геометрияи ҳамвор, кунҷҳои мураббаъ нисбат ба кунҷҳои росткунҷа калонтаранд. Ҳар қадар мураббаъи куравӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар калонтар мешаванд. Дар [[Ҳандасаи Лобачевский|геометрияи гиперболӣ,]] квадрати росткунҷ тамоман вуҷуд надорад. Дар ин геометрия, квадратҳо кунҷҳои хурдтар аз кунҷи рост доранд. Ҳар қадар квадрати гиперболӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар хурдтар мешаванд. '''Чанд мисол:''' {| class="wikitable" width="۶۴۰" |[[Акс:Square_on_sphere.svg|пайванд=پرونده:Square_on_sphere.svg|200x200пкс]]{{Break}}<br /><br /><br /> Шаш мураббаъ метавонад кураро ба тарзе пӯшонад, ки се мураббаъ дар ҳар як кунҷ (қулла) ҷойгир шаванд ва кунҷи дохилии 120 дараҷаро ташкил диҳанд. Ин шакл куби курашакл номида мешавад. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,3}</nowiki> аст. |[[Акс:Square_on_plane.svg|пайванд=پرونده:Square_on_plane.svg|200x200пкс]]{{Break}}<br /><br /><br /> Дар геометрияи Евклидӣ, чоркунҷа дар ҳамворӣ чор кунҷ бо кунҷҳои 90 дараҷа ва чор паҳлӯи баробар дорад. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,4}</nowiki> аст. |[[Акс:Square_on_hyperbolic_plane.svg|пайванд=پرونده:Square_on_hyperbolic_plane.svg|200x200пкс]]{{Break}}<br /><br /><br /> Дар [[Ҳандасаи Лобачевский|ҳамвории гиперболӣ,]] ҳар як кунҷи мураббаъ 5 мураббаъ дорад, ки онро иҳота мекунанд ва кунҷҳои 72 дараҷаро ташкил медиҳанд. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,5}</nowiki> аст. Дар асл, барои n ≥ 5, n мураббаъ дар атрофи ҳар як кунҷ ҷойгир карда шудаанд, то ҳамворро пӯшонанд. |} == Ҷусторҳои марбут == * Куб * Теоремаи Пифагор == Манобеъ == {{Викианбор-гурӯҳ|Squares (geometry)}}{{چپ‌چین}} {{Эзоҳ}} * Weisstein, Eric W. "Square." From MathWorld--A Wolfram Web Resource. http://mathworld.wolfram.com/Square.html Retrieved 18:01, ۳۰ نوامبر ۲۰۰۸ {{پایان چپ‌چین}}{{چندضلعی‌ها}}{{Пайвандҳои беруна}} qtskqxg2k02kgec696ywz815lyupj29 1476200 1476199 2026-06-10T17:46:36Z Шухрат Саъдиев 5132 таҳрир 1476200 wikitext text/x-wiki {{Дигар мазмунҳо}} '''Чоркунҷа''' ё '''квадрат''' дар [[Ҳандаса|геометрия]] чоркунҷаи мунтазам аст; ба ибораи дигар, он каҷи бастаест, ки чор тараф дорад, ки ҳамаи онҳо баробаранд ва бо ҳамдигар [[Кунҷ|кунҷҳои]] 90 [[Дараҷа (зовия)|дараҷа]] ё росткунҷаро ташкил медиҳанд. Таърифи дигари чоркунҷа ин аст: росткунҷаест, ки паҳлӯҳои ҳамшафати он дарозии баробар доранд. Чоркунҷае, ки чоркунҷааш ABCD аст, ''ABCD'' аст. <math>\square</math> намоиш дода мешавад. Чоркунҷа шакли дученака ё n=2 аз оилаи суперкубҳо ва n- супероктаэдрҳо мебошад. == Шиносӣ == Чоркунҷаи барҷаста чоркунҷа ҳисобида мешавад, агар ва танҳо дар сурате, ки он яке аз шартҳои зеринро қонеъ накунад: <ref>Zalman Usiskin and Jennifer Griffin, "The Classification of Quadrilaterals. A Study of Definition", Information Age Publishing, 2008, p. 59, {{ISBN|1-59311-695-0|en}}.</ref> * Росткунҷае, ки ду тарафи ҳамшафаташ баробар аст. * [[Квадрат|Квадрат,]] ки чор тарафи баробар (баробаробар) ва чор кунҷи рост дорад. * Параллелограмм бо як кунҷи рост ва ду тарафи ҳамшафати баробар. * Ромб бо як кунҷи рост. * Ромб бо чор кунҷи баробар. * [[Квадрат]]<nowiki/>е, ки диагоналҳояш баробар, ба якдигар амудӣ ва якдигарро ду қисм мекунанд ( биссектрисаҳои амудӣ мебошанд ), ба монанди ромб бо диагоналҳои баробар. * Росткунҷае, ки чор тарафи он дарозии баробар доранд. == Периметр ва сатҳ == [[Акс:مساحت_یک_مربع_۵_در_۵.svg|мини|175x175пкс|Масоҳати як мураббаъ ба ҳосили дарозии тарафҳои ҳамшафати он баробар аст.]] Ва масоҳати он ба ин баробар аст: : <math>P=4\ell </math> Дар [[Риёзиёт|математика]] анъанавӣ, квадрати ифодаро ''квадрати он ифода меноманд,'' чунон ки дар муодилаи дар боло зикршуда зикр шудааст, ки дар он масоҳат ба квадрати паҳлӯ баробар аст. Пас аз ин истифода, истилоҳи квадрати комил ба луғати математикӣ илова карда шуд, ки маънояш квадрат аст.<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>Пас, масоҳати квадрати баробпаҳлӯ ба квадрати паҳлӯи он баробар аст. === Муносибати масоҳати ҷоркунҷа бо истифода аз усули [[Тригонометрия|тригонометрӣ]] === Азбаски мураббаъ бисёркунҷаи мунтазам аст, масоҳати онро инчунин ҳамчун масоҳати бисёркунҷаи мунтазам, ки бо роҳи [[тригонометрия]] ба даст оварда шудааст, навиштан мумкин аст: <math>\frac{1}{4}na^2 \cot \frac{\pi}{n}=a^2 \cot \frac{\pi}{4}=a^2.(1+\tan{\frac{\pi}{4}})=1.a^2=a^2</math> Ин ҷо: <math>\frac{1}{4}na^2=\frac{1}{4}4a^2=a^2</math> <math>\cot \frac{\pi}{4}=1.0137086425=1</math> Кунҷҳои чоркунҷае, ки дар нуқтаи ибтидоӣ ҷойгир шудаанд ва паҳлӯҳои онҳо 2 мебошанд, дар нуқтаҳои (±1, ±1) ҷойгиранд. Қисми дохилии ин чоркунҷа аз ҳамаи нуқтаҳои ''x'' _i, ''y'' _i иборат аст, ки −۱ <x i <1 ва −۱ <y i <1 бошанд. == Системаи координатаҳо ва муодилаҳо == Муодилаи зерин: Он мураббаъеро тавсиф мекунад ^, ки паҳлӯҳои ^он 2 дарозӣ доранд ва дар маркази хати рост ҷойгир шудаанд. Ин муодила маънои онро дорад, ки ''x2'' ё ''y2'' аз як хурдтар аст. Дар ин ҳолат, радиуси доираи дарунсохти мураббаъ буда ба нисфи диаметри мураббаъ баробар аст ва арзиши он чунин аст. <math>\scriptstyle \sqrt{2}</math> Пас, муодилаи доираи дарунсохт чунин аст: : <math>\max(x^2, y^2) = 1</math> Аниматсияи муқобил нишон медиҳад, ки чӣ тавр бо истифода аз [[Паргор|қутбнамо]] ва хати рост чоркунҷа кашидан мумкин аст. : <math>x^2 + y^2 = 2.</math> == Сохт == [[Акс:Straight_Square_Inscribed_in_a_Circle_240px.gif|мини|Сохтани чоркунҷа бо истифода аз қутбнамо ва хаткаш бе ченкунӣ.]] Дар геометрияи ғайриевклидӣ, мураббаъҳо асосан чоркунҷаҳое мебошанд, ки чор тараф ва кунҷҳои баробар доранд. Дар геометрияи куравӣ, мураббаъ чоркунҷаест, ки паҳлӯҳояш камонҳои доираи калон мебошанд, ки баробар масофа доранд, бинобар ин онҳо дар кунҷҳои баробар ба ҳам мепайванданд. Бар хилофи мураббаъ дар геометрияи ҳамвор, кунҷҳои мураббаъ нисбат ба кунҷҳои росткунҷа калонтаранд. Ҳар қадар мураббаъи куравӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар калонтар мешаванд. : ''Инчунин нигаред ба кунҷи трисектӣ'' {Дигар мазмунҳо}} '''Чоркунҷа''' ё '''квадрат''' дар [[Ҳандаса|геометрия]] чоркунҷаи мунтазам аст; ба ибораи дигар, он каҷи бастаест, ки чор тараф дорад, ки ҳамаи онҳо баробаранд ва бо ҳамдигар [[Кунҷ|кунҷҳои]] 90 [[Дараҷа (зовия)|дараҷа]] ё росткунҷаро ташкил медиҳанд. Таърифи дигари чоркунҷа ин аст: Чоркунҷа росткунҷаест, ки паҳлӯҳои ҳамшафати он дарозии баробар доранд.{ Чоркунҷае, ки чоркунҷааш ABCD аст, ''ABCD'' аст. <math>\square</math> намоиш дода мешавад. Чоркунҷа шакли дученака ё n=2 аз оилаи суперкубҳо ва n- супероктаэдрҳо мебошад. == Шиносӣ == Чоркунҷаи барҷаста чоркунҷа ҳисобида мешавад, агар ва танҳо дар сурате, ки он яке аз шартҳои зеринро қонеъ накунад: <ref>Zalman Usiskin and Jennifer Griffin, "The Classification of Quadrilaterals. A Study of Definition", Information Age Publishing, 2008, p. 59, {{ISBN|1-59311-695-0|en}}.</ref> * Росткунҷае, ки ду тарафи ҳамшафаташ баробар аст. * Чоркунҷае, ки чор тарафи баробар (баробаробар) ва чор кунҷи рост дорад. * Параллелограмм бо як кунҷи рост ва ду тарафи ҳамшафати баробар. * Ромб бо як кунҷи рост. * Ромб бо чор кунҷи баробар. * Чоркунҷае, ки диагоналҳояш баробар, ба якдигар амудӣ ва якдигарро ду қисм мекунанд ( биссектрисаҳои амудӣ мебошанд ), ба монанди ромб бо диагоналҳои баробар. * Росткунҷае, ки чор тарафи он дарозии баробар доранд. == Периметр ва сатҳ == [[Акс:مساحت_یک_مربع_۵_در_۵.svg|мини|175x175пкс|Масоҳати як мураббаъ ба ҳосили дарозии тарафҳои ҳамшафати он баробар аст.]] Ва масоҳати он ба ин баробар аст: : <math>P=4\ell </math> Дар [[Риёзиёт|математика]] анъанавӣ, квадрати ифодаро ''квадрати он ифода меноманд,'' чунон ки дар муодилаи дар боло зикршуда зикр шудааст, ки дар он масоҳат ба квадрати паҳлӯ баробар аст. Пас аз ин истифода, истилоҳи квадрати комил ба луғати математикӣ илова карда шуд, ки маънояш квадрат аст.<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>Пас, масоҳати квадрати баробпаҳлӯ ба квадрати паҳлӯи он баробар аст. === Муносибати масоҳати ҷоркунҷа бо истифода аз усули [[Тригонометрия|тригонометрӣ]] === Азбаски мураббаъ бисёркунҷаи мунтазам аст, масоҳати онро инчунин ҳамчун масоҳати бисёркунҷаи мунтазам, ки бо роҳи [[тригонометрия]] ба даст оварда шудааст, навиштан мумкин аст: <math>\frac{1}{4}na^2 \cot \frac{\pi}{n}=a^2 \cot \frac{\pi}{4}=a^2.(1+\tan{\frac{\pi}{4}})=1.a^2=a^2</math> Ин ҷо: <math>\frac{1}{4}na^2=\frac{1}{4}4a^2=a^2</math> <math>\cot \frac{\pi}{4}=1.0137086425=1</math> Кунҷҳои чоркунҷае, ки дар нуқтаи ибтидоӣ ҷойгир шудаанд ва паҳлӯҳои онҳо 2 мебошанд, дар нуқтаҳои (±1, ±1) ҷойгиранд. Қисми дохилии ин чоркунҷа аз ҳамаи нуқтаҳои ''x'' _i, ''y'' _i иборат аст, ки −۱ <x i <1 ва −۱ <y i <1 бошанд. == Системаи координатаҳо ва муодилаҳо == Муодилаи зерин: Он мураббаъеро тавсиф мекунад ^, ки паҳлӯҳои ^он 2 дарозӣ доранд ва дар маркази хати рост ҷойгир шудаанд. Ин муодила маънои онро дорад, ки ''x2'' ё ''y2'' аз як хурдтар аст. Дар ин ҳолат, радиуси доираи дарунсохти мураббаъ буда ба нисфи диаметри мураббаъ баробар аст ва арзиши он чунин аст. <math>\scriptstyle \sqrt{2}</math> Пас, муодилаи доираи дарунсохт чунин аст: : <math>\max(x^2, y^2) = 1</math> Аниматсияи муқобил нишон медиҳад, ки чӣ тавр бо истифода аз [[Паргор|қутбнамо]] ва хати рост чоркунҷа кашидан мумкин аст. : <math>x^2 + y^2 = 2.</math> == Сохт == [[Акс:Straight_Square_Inscribed_in_a_Circle_240px.gif|мини|Сохтани чоркунҷа бо истифода аз қутбнамо ва хаткаш бе ченкунӣ.]] Дар геометрияи ғайриевклидӣ, мураббаъҳо асосан чоркунҷаҳое мебошанд, ки чор тараф ва кунҷҳои баробар доранд. Дар геометрияи куравӣ, мураббаъ чоркунҷаест, ки паҳлӯҳояш камонҳои доираи калон мебошанд, ки баробар масофа доранд, бинобар ин онҳо дар кунҷҳои баробар ба ҳам мепайванданд. Бар хилофи мураббаъ дар геометрияи ҳамвор, кунҷҳои мураббаъ нисбат ба кунҷҳои росткунҷа калонтаранд. Ҳар қадар мураббаъи куравӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар калонтар мешаванд. : ''Инчунин нигаред ба кунҷи трисектӣ'' == Вижагиҳо == '''Чанд мисол:''' == Геометрияи ғайриевклидӣ == Дар геометрияи ғайриевклидӣ, мураббаъҳо асосан чоркунҷаҳое мебошанд, ки чор тараф ва кунҷҳои баробар доранд. Дар геометрияи куравӣ, мураббаъ чоркунҷаест, ки паҳлӯҳояш камонҳои доираи калон мебошанд, ки баробар масофа доранд, бинобар ин онҳо дар кунҷҳои баробар ба ҳам мепайванданд. Бар хилофи мураббаъ дар геометрияи ҳамвор, кунҷҳои мураббаъ нисбат ба кунҷҳои росткунҷа калонтаранд. Ҳар қадар мураббаъи куравӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар калонтар мешаванд. Дар [[Ҳандасаи Лобачевский|геометрияи гиперболӣ,]] квадрати росткунҷ тамоман вуҷуд надорад. Дар ин геометрия, квадратҳо кунҷҳои хурдтар аз кунҷи рост доранд. Ҳар қадар квадрати гиперболӣ калонтар бошад, кунҷҳои он ҳамон қадар хурдтар мешаванд. '''Чанд мисол:''' {| class="wikitable" width="۶۴۰" |[[Акс:Square_on_sphere.svg|пайванд=پرونده:Square_on_sphere.svg|200x200пкс]]{{Break}}<br /><br /><br /> Шаш мураббаъ метавонад кураро ба тарзе пӯшонад, ки се мураббаъ дар ҳар як кунҷ (қулла) ҷойгир шаванд ва кунҷи дохилии 120 дараҷаро ташкил диҳанд. Ин шакл куби курашакл номида мешавад. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,3}</nowiki> аст. |[[Акс:Square_on_plane.svg|пайванд=پرونده:Square_on_plane.svg|200x200пкс]]{{Break}}<br /><br /><br /> Дар геометрияи Евклидӣ, чоркунҷа дар ҳамворӣ чор кунҷ бо кунҷҳои 90 дараҷа ва чор паҳлӯи баробар дорад. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,4}</nowiki> аст. |[[Акс:Square_on_hyperbolic_plane.svg|пайванд=پرونده:Square_on_hyperbolic_plane.svg|200x200пкс]]{{Break}}<br /><br /><br /> Дар [[Ҳандасаи Лобачевский|ҳамвории гиперболӣ,]] ҳар як кунҷи мураббаъ 5 мураббаъ дорад, ки онро иҳота мекунанд ва кунҷҳои 72 дараҷаро ташкил медиҳанд. Коди Шлеффлии он <nowiki>{4,5}</nowiki> аст. Дар асл, барои n ≥ 5, n мураббаъ дар атрофи ҳар як кунҷ ҷойгир карда шудаанд, то ҳамворро пӯшонанд. |} == Ҷусторҳои марбут == * Куб * Теоремаи Пифагор == Манобеъ == {{Викианбор-гурӯҳ|Squares (geometry)}} {{Эзоҳ}} * Weisstein, Eric W. "Square." From MathWorld--A Wolfram Web Resource. http://mathworld.wolfram.com/Square.html Retrieved 18:01, ۳۰ نوامبر ۲۰۰۸ {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Тригонометрия]] [[Гурӯҳ:Геометрия]] 1qr4wr6k58szqn1y2k5cdrbsqpvhbq9 0 331989 1476202 2026-06-10T20:04:08Z Rumsor 38974 Rumsor moved page [[Эл-Убайид]] to [[Ал-Убайид]] 1476202 wikitext text/x-wiki #равона [[Ал-Убайид]] ocq5d6wqz8kjhs088kvm47iy862c58w 4 331990 1476203 2026-06-11T02:43:45Z Artemev Nikolay 27457 Саҳифаи нав: {{/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Хуш омадед ба марафони „Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад“!''' Аз 11 июн то 20 июл марафон оид ба навиштани мақолаҳо дар бораи Ҷоми ҷаҳонии фу... 1476203 wikitext text/x-wiki {{/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Хуш омадед ба марафони „Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад“!''' Аз 11 июн то 20 июл марафон оид ба навиштани мақолаҳо дар бораи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Ҷоми ҷаҳон футбол]] баргузор мешавад. Ҳар як иштирокчии бақайдгирифташуда метавонад дар марафон иштирок кунад. Иштирокчиёни фаъолтарин бо ордени „Футбол“ мукофотонида мешаванд.</br> </div> </div> Мақолаҳои эҷодкардаатонро метавонед бо ёрии тугмаи Иловаи мақола-и зер ба рӯйхат илова намоед. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Бақайдгирӣ|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/viki-jahon-sevadi-2026|class=mw-ui-progressive}} </div> == Ташкилкунандагон == * [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] == Доварон == == Иштирокчиён == {{/Иштирокчиён}} <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Qoʻshiling!|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Ishtirokchilar |action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] 0p1tdyjvfkx4k9hqtzzldygoehbj00g 1476205 1476203 2026-06-11T02:47:05Z Artemev Nikolay 27457 /* Ташкилкунандагон */ 1476205 wikitext text/x-wiki {{/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Хуш омадед ба марафони „Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад“!''' Аз 11 июн то 20 июл марафон оид ба навиштани мақолаҳо дар бораи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Ҷоми ҷаҳон футбол]] баргузор мешавад. Ҳар як иштирокчии бақайдгирифташуда метавонад дар марафон иштирок кунад. Иштирокчиёни фаъолтарин бо ордени „Футбол“ мукофотонида мешаванд.</br> </div> </div> Мақолаҳои эҷодкардаатонро метавонед бо ёрии тугмаи Иловаи мақола-и зер ба рӯйхат илова намоед. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Бақайдгирӣ|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/viki-jahon-sevadi-2026|class=mw-ui-progressive}} </div> == Ташкилкунандагон == * [[User:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] * [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] == Доварон == == Иштирокчиён == {{/Иштирокчиён}} <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Qoʻshiling!|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Ishtirokchilar |action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] dvk7q73h2lm7j0p905p4n70cu3s8k2s 1476214 1476205 2026-06-11T03:27:41Z Artemev Nikolay 27457 1476214 wikitext text/x-wiki {{/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Хуш омадед ба марафони „Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад“!''' Аз 11 июн то 20 июл марафон оид ба навиштани мақолаҳо дар бораи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Ҷоми ҷаҳон футбол]] баргузор мешавад. Ҳар як иштирокчии бақайдгирифташуда метавонад дар марафон иштирок кунад. Иштирокчиёни фаъолтарин бо ордени „Футбол“ мукофотонида мешаванд.</br> </div> </div> Мақолаҳои эҷодкардаатонро метавонед бо ёрии тугмаи Иловаи мақола-и зер ба рӯйхат илова намоед. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Бақайдгирӣ|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-world-cup-2026|class=mw-ui-progressive}} </div> == Ташкилкунандагон == * [[User:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] * [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] == Доварон == == Иштирокчиён == {{/Иштирокчиён}} <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Qoʻshiling!|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Ishtirokchilar |action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] apkfurkib21t7jcxarq24bstyuvkiap 1476225 1476214 2026-06-11T04:12:25Z Artemev Nikolay 27457 1476225 wikitext text/x-wiki {{/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Хуш омадед ба марафони „Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад“!''' Аз 1 июн то 1 август марафон оид ба навиштани мақолаҳо дар бораи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Ҷоми ҷаҳон футбол]] баргузор мешавад. Ҳар як иштирокчии бақайдгирифташуда метавонад дар марафон иштирок кунад. Иштирокчиёни фаъолтарин бо ордени „Футбол“ мукофотонида мешаванд.</br> </div> </div> Мақолаҳои эҷодкардаатонро метавонед бо ёрии тугмаи Иловаи мақола-и зер ба рӯйхат илова намоед. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Бақайдгирӣ|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-world-cup-2026|class=mw-ui-progressive}} </div> == Ташкилкунандагон == * [[User:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] * [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] == Доварон == == Иштирокчиён == {{/Иштирокчиён}} <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Qoʻshiling!|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Ishtirokchilar |action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] dj3floa0tbtgfddkug13plrdipq3k05 1476226 1476225 2026-06-11T04:13:28Z Artemev Nikolay 27457 /* Иштирокчиён */ 1476226 wikitext text/x-wiki {{/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Хуш омадед ба марафони „Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад“!''' Аз 1 июн то 1 август марафон оид ба навиштани мақолаҳо дар бораи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Ҷоми ҷаҳон футбол]] баргузор мешавад. Ҳар як иштирокчии бақайдгирифташуда метавонад дар марафон иштирок кунад. Иштирокчиёни фаъолтарин бо ордени „Футбол“ мукофотонида мешаванд.</br> </div> </div> Мақолаҳои эҷодкардаатонро метавонед бо ёрии тугмаи Иловаи мақола-и зер ба рӯйхат илова намоед. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Бақайдгирӣ|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-world-cup-2026|class=mw-ui-progressive}} </div> == Ташкилкунандагон == * [[User:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] * [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] == Доварон == == Иштирокчиён == {{/Иштирокчиён}} <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Пайваст шавед!|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Ishtirokchilar |action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] 9e2v4ibhpyv6m27472ndrvhq0drr23w 1476231 1476226 2026-06-11T06:11:41Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 илова, мусавварсозӣ 1476231 wikitext text/x-wiki {{/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Ба марафони "Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад" Хуш омадед б!''' Аз 11 июн то 1 август марафони мақоланависӣ оид ба навиштани мақолаҳо дар бораи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Ҷоми ҷаҳон футбол]] баргузор мешавад. Ҳар як иштирокчии сабтиномшуда метавонад дар марафон иштирок кунад. Иштирокчиёни фаъолтарин бо ордени „Футбол“ мукофотонида мешаванд.</br> </div> </div> Мақолаҳои эҷодкардаатонро метавонед бо ёрии тугмаи Иловаи мақола-и зер ба рӯйхат илова кунед. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Сабтином|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-world-cup-2026|class=mw-ui-progressive}} </div> == Ташкилкунандагон == * [[User:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] * [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] == Доварон == == Ширкаткунандагон== {{/Ширкаткунандагон}} <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Пайваст шавед!|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Ishtirokchilar |action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] 4fhy1z6te8m9yoa506a9b0ypmcw5wyc 1476232 1476231 2026-06-11T06:13:02Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 /* Ширкаткунандагон */ сарчашмаҳо, ба ҳазф 1476232 wikitext text/x-wiki {{/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Ба марафони "Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад" Хуш омадед б!''' Аз 11 июн то 1 август марафони мақоланависӣ оид ба навиштани мақолаҳо дар бораи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Ҷоми ҷаҳон футбол]] баргузор мешавад. Ҳар як иштирокчии сабтиномшуда метавонад дар марафон иштирок кунад. Иштирокчиёни фаъолтарин бо ордени „Футбол“ мукофотонида мешаванд.</br> </div> </div> Мақолаҳои эҷодкардаатонро метавонед бо ёрии тугмаи Иловаи мақола-и зер ба рӯйхат илова кунед. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Сабтином|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-world-cup-2026|class=mw-ui-progressive}} </div> == Ташкилкунандагон == * [[User:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] * [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] == Доварон == == Ширкаткунандагон== {{/Ширкаткунандагон}} <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Пайваст шавед!|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Ширкаткунандагон|action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] 376expjf5e8vapqfjcbe7zsmsujxay8 1476242 1476232 2026-06-11T07:35:13Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 викисозӣ, ороиш 1476242 wikitext text/x-wiki {{/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Ба марафони "Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад" Хуш омадед б!''' Аз 11 июн то 1 август марафони мақоланависӣ оид ба навиштани мақолаҳо дар бораи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Ҷоми ҷаҳон футбол]] баргузор мешавад. Ҳар як иштирокчии сабтиномшуда метавонад дар марафон иштирок кунад. Иштирокчиёни фаъолтарин бо ордени „Футбол“ мукофотонида мешаванд.</br> </div> </div> Мақолаҳои эҷодкардаатонро метавонед бо ёрии тугмаи Иловаи мақола-и зер ба рӯйхат илова кунед. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Сабтином|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-world-cup-2026|class=mw-ui-progressive}} </div> == Ташкилкунандагон == * [[User:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] * [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] == Доварон == #VASHGIRD #Zolfeqar Fatihzadeh #Зинҳор Насрӣ == Ширкаткунандагон== {{/Ширкаткунандагон}} <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Пайваст шавед!|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Ширкаткунандагон|action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] 8nr8ragaskmx74s7m8l8evitpcn72c1 1476243 1476242 2026-06-11T07:37:06Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 аломатҳои китобат, имло, ороиш 1476243 wikitext text/x-wiki {{/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Ба марафони "Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад" хуш омадед!''' Аз 11 июн то 1 август марафони мақоланависӣ оид ба навиштани мақолаҳо дар бораи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Ҷоми ҷаҳон футбол]] баргузор мешавад. Ҳар як иштирокчии сабтиномшуда метавонад дар марафон иштирок кунад. Иштирокчиёни фаъолтарин бо ордени „Футбол“ мукофотонида мешаванд.</br> </div> </div> Мақолаҳои эҷодкардаатонро метавонед бо ёрии тугмаи Иловаи мақола-и зер ба рӯйхат илова кунед. <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Сабтином|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-world-cup-2026|class=mw-ui-progressive}} </div> == Ташкилкунандагон == * [[User:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] * [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] == Доварон == #VASHGIRD #Zolfeqar Fatihzadeh #Зинҳор Насрӣ == Ширкаткунандагон== {{/Ширкаткунандагон}} <div style="text-align:center;"> {{Clickable button 2|Пайваст шавед!|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Ширкаткунандагон|action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] 3yjaoutwap7wglv2qtefquwkfolx8i5 14 331991 1476204 2026-06-11T02:44:28Z Artemev Nikolay 27457 Саҳифаи нав: [[Гурӯҳ:Википедиа:Лоиҳаҳо]] 1476204 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Википедиа:Лоиҳаҳо]] 40znk5hia7zt9ktknex41irqsipnrfs 4 331992 1476206 2026-06-11T03:04:53Z Artemev Nikolay 27457 Саҳифаи нав: {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin-bottom: 0;" |- style="white-space: nowrap;" | style="width: 15em; border-top: .5em #FF0000 solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|<span style="color:#FF0000">'''BOSH SAHIFA'''</span>]] | style="widt... 1476206 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin-bottom: 0;" |- style="white-space: nowrap;" | style="width: 15em; border-top: .5em #FF0000 solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|<span style="color:#FF0000">'''BOSH SAHIFA'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 1em; border-top: .5em #FFFFF solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #FFFFF solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[#|<span style="color:#FF0000">'''MEDIA'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 1em; border-top: .5em #FFFFF solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #1EB53A solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад 2026|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/2026|<span style="color:#FF0000">'''2026'''</span>]] |} <div style="padding: 2%; width: 95%; margin: auto; border: 2px solid #e0e5e4; align:center ; vertical-align: top; color: #000; -moz-border-radius: 5px; -webkit-border-radius: 5px; box-shadow: 0 0 0.25em #829595; -moz-box-shadow: 0 0 0.25em #829595; -webkit-box-shadow: 0 0 0.25em #829595; background-color: #FFFFFF;"> [[Акс:2026 FIFA World Cup emblem.svg|left|140px]] {| style="width:100%; padding:0; margin:0; border:0; borderspacing:0;" | style="height:100%; width:75%; margin:0; padding:0; vertical-align:top; -moz-box-shadow: 5px 0px 5px #67B0CC; -webkit-box-shadow: 5px 0px 5px #67B0CC; box-shadow: 5px 0px 5px #67B0CC;" | {| style="height:100%; width:100%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="font:36px/1.5 Gill Sans MT, GillSansSA, Calibri, sans-serif; color:#017BAA; padding:5px 0; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; vertical-align:middle;" | <span style="float:left;padding-right:20px;"> '''Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад'''</span><br /><span style="float: left; color: #666; font-size: 50%;padding-right:20px;"></span> |} |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin-bottom: 0;" |- style="white-space: nowrap;" | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|<span style="color:#017BAA">'''АСОСӢ'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Қоидаҳо|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Қоидаҳо|<span style="color:#017BAA">'''ҚОИДАҲО'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Тартиби баҳогузорӣ|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[икипедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Тартиби баҳогузорӣ|<span style="color:#017BAA">'''ТАРТИБИ БАҲОДИҲИ'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Ассотсиатсия ва иттиҳодияҳо|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Ассотсиатсия ва иттиҳодияҳо|<span style="color:#017BAA">'''МАҚОЛАҲО БАРОИ СОХТАН'''</span>]] |} </div> <noinclude>[[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]]</noinclude> 8an06xu8xgrcsfbkbz58dkbgi6ia92t 1476207 1476206 2026-06-11T03:07:46Z Artemev Nikolay 27457 1476207 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin-bottom: 0;" |- style="white-space: nowrap;" | style="width: 15em; border-top: .5em #FF0000 solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|<span style="color:#FF0000">'''САҲИФАИ АСОСӢ'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 1em; border-top: .5em #FFFFF solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #FFFFF solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[#|<span style="color:#FF0000">'''МЕДИА'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 1em; border-top: .5em #FFFFF solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #1EB53A solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад 2026|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/2026|<span style="color:#FF0000">'''2026'''</span>]] |} <div style="padding: 2%; width: 95%; margin: auto; border: 2px solid #e0e5e4; align:center ; vertical-align: top; color: #000; -moz-border-radius: 5px; -webkit-border-radius: 5px; box-shadow: 0 0 0.25em #829595; -moz-box-shadow: 0 0 0.25em #829595; -webkit-box-shadow: 0 0 0.25em #829595; background-color: #FFFFFF;"> [[Акс:2026 FIFA World Cup emblem.svg|left|140px]] {| style="width:100%; padding:0; margin:0; border:0; borderspacing:0;" | style="height:100%; width:75%; margin:0; padding:0; vertical-align:top; -moz-box-shadow: 5px 0px 5px #67B0CC; -webkit-box-shadow: 5px 0px 5px #67B0CC; box-shadow: 5px 0px 5px #67B0CC;" | {| style="height:100%; width:100%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="font:36px/1.5 Gill Sans MT, GillSansSA, Calibri, sans-serif; color:#017BAA; padding:5px 0; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; vertical-align:middle;" | <span style="float:left;padding-right:20px;"> '''Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад'''</span><br /><span style="float: left; color: #666; font-size: 50%;padding-right:20px;"></span> |} |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin-bottom: 0;" |- style="white-space: nowrap;" | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|<span style="color:#017BAA">'''АСОСӢ'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Қоидаҳо|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Қоидаҳо|<span style="color:#017BAA">'''ҚОИДАҲО'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Тартиби баҳогузорӣ|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[икипедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Тартиби баҳогузорӣ|<span style="color:#017BAA">'''ТАРТИБИ БАҲОДИҲИ'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Ассотсиатсия ва иттиҳодияҳо|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Ассотсиатсия ва иттиҳодияҳо|<span style="color:#017BAA">'''МАҚОЛАҲО БАРОИ СОХТАН'''</span>]] |} </div> <noinclude>[[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]]</noinclude> f9cxkxjcs7l4oa4l0x6vosz6ww00orw 1476210 1476207 2026-06-11T03:17:08Z Artemev Nikolay 27457 1476210 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin-bottom: 0;" |- style="white-space: nowrap;" | style="width: 15em; border-top: .5em #FF0000 solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|<span style="color:#FF0000">'''САҲИФАИ АСОСӢ'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 1em; border-top: .5em #FFFFF solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #FFFFF solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[#|<span style="color:#FF0000">'''МЕДИА'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 1em; border-top: .5em #FFFFF solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #1EB53A solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад 2026|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/2026|<span style="color:#FF0000">'''2026'''</span>]] |} <div style="padding: 2%; width: 95%; margin: auto; border: 2px solid #e0e5e4; align:center ; vertical-align: top; color: #000; -moz-border-radius: 5px; -webkit-border-radius: 5px; box-shadow: 0 0 0.25em #829595; -moz-box-shadow: 0 0 0.25em #829595; -webkit-box-shadow: 0 0 0.25em #829595; background-color: #FFFFFF;"> [[Акс:2026 FIFA World Cup emblem.svg|left|140px]] {| style="width:100%; padding:0; margin:0; border:0; borderspacing:0;" | style="height:100%; width:75%; margin:0; padding:0; vertical-align:top; -moz-box-shadow: 5px 0px 5px #67B0CC; -webkit-box-shadow: 5px 0px 5px #67B0CC; box-shadow: 5px 0px 5px #67B0CC;" | {| style="height:100%; width:100%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="font:36px/1.5 Gill Sans MT, GillSansSA, Calibri, sans-serif; color:#017BAA; padding:5px 0; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; vertical-align:middle;" | <span style="float:left;padding-right:20px;"> '''Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад'''</span><br /><span style="float: left; color: #666; font-size: 50%;padding-right:20px;"></span> |} |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin-bottom: 0;" |- style="white-space: nowrap;" | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|<span style="color:#017BAA">'''АСОСӢ'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Қоидаҳо|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Қоидаҳо|<span style="color:#017BAA">'''ҚОИДАҲО'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Тартиби баҳогузорӣ|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Тартиби баҳогузорӣ|<span style="color:#017BAA">'''ТАРТИБИ БАҲОДИҲИ'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Ассотсиатсия ва иттиҳодияҳо|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Ассотсиатсия ва иттиҳодияҳо|<span style="color:#017BAA">'''МАҚОЛАҲО БАРОИ СОХТАН'''</span>]] |} </div> <noinclude>[[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]]</noinclude> s3ftszah3bwxgpstf48ghwknkvzmbcj 1476216 1476210 2026-06-11T03:39:09Z Artemev Nikolay 27457 Artemev Nikolay moved page [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi]] to [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Болой]] 1476210 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin-bottom: 0;" |- style="white-space: nowrap;" | style="width: 15em; border-top: .5em #FF0000 solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|<span style="color:#FF0000">'''САҲИФАИ АСОСӢ'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 1em; border-top: .5em #FFFFF solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #FFFFF solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[#|<span style="color:#FF0000">'''МЕДИА'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 1em; border-top: .5em #FFFFF solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #1EB53A solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад 2026|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/2026|<span style="color:#FF0000">'''2026'''</span>]] |} <div style="padding: 2%; width: 95%; margin: auto; border: 2px solid #e0e5e4; align:center ; vertical-align: top; color: #000; -moz-border-radius: 5px; -webkit-border-radius: 5px; box-shadow: 0 0 0.25em #829595; -moz-box-shadow: 0 0 0.25em #829595; -webkit-box-shadow: 0 0 0.25em #829595; background-color: #FFFFFF;"> [[Акс:2026 FIFA World Cup emblem.svg|left|140px]] {| style="width:100%; padding:0; margin:0; border:0; borderspacing:0;" | style="height:100%; width:75%; margin:0; padding:0; vertical-align:top; -moz-box-shadow: 5px 0px 5px #67B0CC; -webkit-box-shadow: 5px 0px 5px #67B0CC; box-shadow: 5px 0px 5px #67B0CC;" | {| style="height:100%; width:100%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="font:36px/1.5 Gill Sans MT, GillSansSA, Calibri, sans-serif; color:#017BAA; padding:5px 0; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; vertical-align:middle;" | <span style="float:left;padding-right:20px;"> '''Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад'''</span><br /><span style="float: left; color: #666; font-size: 50%;padding-right:20px;"></span> |} |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%" style="margin-bottom: 0;" |- style="white-space: nowrap;" | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center;" | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|<span style="color:#017BAA">'''АСОСӢ'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Қоидаҳо|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Қоидаҳо|<span style="color:#017BAA">'''ҚОИДАҲО'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Тартиби баҳогузорӣ|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Тартиби баҳогузорӣ|<span style="color:#017BAA">'''ТАРТИБИ БАҲОДИҲИ'''</span>]] | style="width: 5px; background: transparent;" | | style="width: 15em; border-top: .5em #017BAA solid; background: #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Ассотсиатсия ва иттиҳодияҳо|eaecf0|ffffff}}; padding: 10px; text-align: center; " | [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Ассотсиатсия ва иттиҳодияҳо|<span style="color:#017BAA">'''МАҚОЛАҲО БАРОИ СОХТАН'''</span>]] |} </div> <noinclude>[[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]]</noinclude> s3ftszah3bwxgpstf48ghwknkvzmbcj 4 331993 1476208 2026-06-11T03:10:16Z Artemev Nikolay 27457 Саҳифаи нав: # ~~~~ [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] 1476208 wikitext text/x-wiki # [[Корбар:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Баҳси корбар:Artemev Nikolay|баҳс]]) 03:10, 11 июни 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] f5rf55v208f94o2kprmjgp8s2ye6n27 1476235 1476208 2026-06-11T06:35:29Z Artemev Nikolay 27457 Artemev Nikolay moved page [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Иштирокчиён]] to [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Ширкаткунандагон]] 1476208 wikitext text/x-wiki # [[Корбар:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Баҳси корбар:Artemev Nikolay|баҳс]]) 03:10, 11 июни 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] f5rf55v208f94o2kprmjgp8s2ye6n27 1476237 1476235 2026-06-11T06:37:49Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 ороиш, викисозӣ 1476237 wikitext text/x-wiki # [[Корбар:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Баҳси корбар:Artemev Nikolay|баҳс]]) 03:10, 11 июни 2026 (UTC) # [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 06:37, 11 июни 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] bm7asfpw1y9n2m9hfxgid0fik18z7j1 4 331994 1476209 2026-06-11T03:15:28Z Artemev Nikolay 27457 Саҳифаи нав: {{Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi}} ===Қоидаҳо=== * Ҳар як корбаре, ки дар Википедия сабти ном шудааст, метавонад дар марафон иштирок кунад. * Иштирокчиёне, ки ҳадди аққал 10 мақола навиштаанд, метавонанд дар марафон барои ҷоизаҳо ариза пешниҳод куна... 1476209 wikitext text/x-wiki {{Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi}} ===Қоидаҳо=== * Ҳар як корбаре, ки дар Википедия сабти ном шудааст, метавонад дар марафон иштирок кунад. * Иштирокчиёне, ки ҳадди аққал 10 мақола навиштаанд, метавонанд дар марафон барои ҷоизаҳо ариза пешниҳод кунанд. * Ба марафон мақолаҳое дохил карда мешаванд, ки ба талаботи зерин ҷавобгӯ мебошанд: ** Дар марафон мақолаҳо дар бораи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] иштирок мекунанд. ** Мақоларо бояд шумо эҷод кунед ** Мақола бояд на камтар аз 100 калима бошад. ** Мавзӯи мақола бояд Аҳамияти энсиклопедӣ дошта бошад. ** Мақола бояд ҳадди аққал 2 манбаъ дошта бошад. ** Дар мақола набояд матни ба таври худкор тарҷумашуда (Google Translate, Yandex.Translate ва ғайра) мавҷуд бошад. ** Дар мақола набояд "таҳқиқоти аслӣ," "бетарафӣ," "мақолаи беманбаъ" ва дигар қолабҳои интиқодӣ мавҷуд бошанд. ** Мақола набояд дар шакли рӯйхат бошад. ** Мақола бояд пурмазмун бошад. [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] hokx8bj6xwvpudse1866kgvjw9r3bmn 1476211 1476209 2026-06-11T03:23:01Z Artemev Nikolay 27457 1476211 wikitext text/x-wiki {{Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi}} ; [[Акс:Document (89521) - The Noun Project.svg|20px|link=]] Қоидаҳо * Ҳар як корбаре, ки дар Википедия сабти ном шудааст, метавонад дар марафон иштирок кунад. * Иштирокчиёне, ки ҳадди аққал 10 мақола навиштаанд, метавонанд дар марафон барои ҷоизаҳо ариза пешниҳод кунанд. * Ба марафон мақолаҳое дохил карда мешаванд, ки ба талаботи зерин ҷавобгӯ мебошанд: ** Дар марафон мақолаҳо дар бораи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] иштирок мекунанд. ** Мақоларо бояд шумо эҷод кунед ** Мақола бояд на камтар аз 100 калима бошад. ** Мавзӯи мақола бояд Аҳамияти энсиклопедӣ дошта бошад. ** Мақола бояд ҳадди аққал 2 манбаъ дошта бошад. ** Дар мақола набояд матни ба таври худкор тарҷумашуда (Google Translate, Yandex.Translate ва ғайра) мавҷуд бошад. ** Дар мақола набояд "таҳқиқоти аслӣ," "бетарафӣ," "мақолаи беманбаъ" ва дигар қолабҳои интиқодӣ мавҷуд бошанд. ** Мақола набояд дар шакли рӯйхат бошад. ** Мақола бояд пурмазмун бошад. [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] f2rdt2emuulqysn9ljj9mvbwi4s2ugc 1476233 1476211 2026-06-11T06:26:46Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 савол, вироишоти сабкӣ 1476233 wikitext text/x-wiki {{Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi}} ; [[Акс:Document (89521) - The Noun Project.svg|20px|link=]] Қоидаҳо * Ҳар корбаре, ки дар Википедия сабтином шудааст, метавонад дар марафон иштирок кунад. * Иштирокчиёне, ки ҳадди аққал 10 мақола навиштаанд, метавонанд дар марафон барои ҷоизаҳо дархост пешниҳод кунанд. * Ба марафон мақолаҳое дохил карда мешаванд, ки ба талаботи зерин ҷавобгӯ мебошанд: ** Дар марафон мақолаҳо дар бораи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] иштирок мекунанд. ** Мақоларо бояд шумо эҷод кунед ** Мақола бояд на камтар аз 100 калима бошад. ** Мавзӯи мақола бояд Аҳамияти энсиклопедӣ дошта бошад. ** Мақола бояд ҳадди аққал 2 манбаъ дошта бошад. ** Дар мақола набояд матни ба таври худкор тарҷумашуда (Google Translate, Yandex.Translate ва ғайра) мавҷуд бошад. ** Дар мақола набояд "таҳқиқоти аслӣ," "бетарафӣ", "мақолаи беманбаъ" ва дигар қолабҳои интиқодӣ мавҷуд бошанд. ** Мақола набояд дар шакли рӯйхат бошад. ** Мақола бояд пурмазмун бошад. [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] nnoe2chzwa8efsg6afo73xarfi1l45o 4 331995 1476212 2026-06-11T03:24:45Z Artemev Nikolay 27457 Саҳифаи нав: {{Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi}} ; [[Акс:Document (89521) - The Noun Project.svg|20px|link=]] Тартиби баҳогузорӣ * Аз ҷониби доварон танҳо мақолаҳои ба [https://fountain.toolforge.org/editathons/viki-jahon-sevadi-2 Fountain] воридшуда баҳо дода мешаванд. * Мақолаҳое, ки аз ҷониби ҳакамон ва созмондиҳ... 1476212 wikitext text/x-wiki {{Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi}} ; [[Акс:Document (89521) - The Noun Project.svg|20px|link=]] Тартиби баҳогузорӣ * Аз ҷониби доварон танҳо мақолаҳои ба [https://fountain.toolforge.org/editathons/viki-jahon-sevadi-2 Fountain] воридшуда баҳо дода мешаванд. * Мақолаҳое, ки аз ҷониби ҳакамон ва созмондиҳандагон таҳия ва ба Фонтан ворид карда мешаванд, ба 0 хол баҳогузорӣ мешаванд. * Ҳар як мақолаи озмунӣ, ки ба талаботи [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Қоидаҳо|Марафон]] ҷавобгӯ аст, 1 хол дорад. [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] l1pjoy2dmrqw7uyh2jriuimwj6e2u0o 1476213 1476212 2026-06-11T03:27:14Z Artemev Nikolay 27457 1476213 wikitext text/x-wiki {{Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi}} ; [[Акс:Document (89521) - The Noun Project.svg|20px|link=]] Тартиби баҳогузорӣ * Аз ҷониби доварон танҳо мақолаҳои ба [https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-world-cup-2026 Fountain] воридшуда баҳо дода мешаванд. * Мақолаҳое, ки аз ҷониби ҳакамон ва созмондиҳандагон таҳия ва ба Фонтан ворид карда мешаванд, ба 0 хол баҳогузорӣ мешаванд. * Ҳар як мақолаи озмунӣ, ки ба талаботи [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Қоидаҳо|Марафон]] ҷавобгӯ аст, 1 хол дорад. [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] mxob4soor0o7sgn4x5id1g9n4yufq9o 1476234 1476213 2026-06-11T06:34:15Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 сарчашмаҳо, ороиш, имло 1476234 wikitext text/x-wiki {{Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi}} ; [[Акс:Document (89521) - The Noun Project.svg|20px|link=]] Тартиби баҳогузорӣ * Аз ҷониби доварон танҳо мақолаҳои ба [https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-world-cup-2026 Fountain] воридшуда баҳо дода мешаванд. * Мақолаҳое, ки аз ҷониби ҳакамон ва созмондиҳандагон таҳия ва ба Фонтан ворид карда мешаванд, ба 0 хол баҳогузорӣ мешаванд. * Ҳар як мақолаи озмунӣ, ки ба талаботи [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Қоидаҳо|Марафон]] ҷавобгӯ аст, 10 хол дорад. [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] h0pmvqdk8o8g6ez65udybntfiw73zr1 4 331996 1476215 2026-06-11T03:38:09Z Artemev Nikolay 27457 Саҳифаи нав: {{Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Хуш омадед ба марафони „Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад“!''' Дар зер рӯйхати мақолаҳои тавсияшу... 1476215 wikitext text/x-wiki {{Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Хуш омадед ба марафони „Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад“!''' Дар зер рӯйхати мақолаҳои тавсияшуда барои эҷод оварда шудааст. Ба ғайр аз ин рӯйхат, шумо метавонед дар дигар мавзӯъҳое, ки ба қоидаҳои марафон мувофиқат мекунанд, мақолаҳо эҷод кунед. </br> </div> </div> {{#invoke:|table|Q55640701|Q128303972|Q136214166|Q5020214|Q54961964|Q16837233|Q136375444|Q134304762|Q139886481|Q135028937|Q135028931|Q130380886|Q130380885|Q128810072|Q128810071|Q128810070|Q128810069|Q128810067|Q128810066|Q128810065|Q128810064|Q56377818|Q120966832|Q115915262|Q122463025|Q131356934|Q131356933|Q131356931|Q131356926|Q131356921|Q131356912|Q131356908|Q131356890|Q131356873|Q131356857|Q131356850|Q131356832|Q113587378|Q115915260|Q134314636|Q124367162|Q120966869|Q122223329|Q115915259|Q121259124|Q120751375|Q120972942|Q120906602|Q120906606|Q120762321|Q120762317|Q120762312|Q120762304|Q120762302|Q113376498|Q115915264|Q115915266|Q125189136|Q113659144|Q117444344|Q544553|Q838284|Q612227|Q796351|Q666183|Q320454|Q3058827|Q373355|Q864339|Q7419343|Q1052370|Q612736|Q7007552|Q10862290|Q1058864|Q19520501|Q133699215|Q133699216|Q133699219|Q133699214|Q134872060|Q136102640|Q136130928|Q133699218|Q137493161|Q136674860|Q134717328|Q136833038|Q138848757|Q138862782|Q136779271|Q136817555|Q136832192|Q136807937|Q136817558|Q136807930|Q136832178|Q136832175|Q136832204|Q138848791|Q138849215|Q138850372|Q136130755|Q133699217|Q136130839|Q136510862|Q133699213|Q136469018|Q136489798|Q136510894|Q136460879|Q138859181|Q136790433|Q136510940|Q136833044|Q136833229|Q134883413|Q136510927|Q136130909|Q136511018|Q136511026|Q136172903|Q136833210|Q38281415|Q135100162|Q138945938|Q139736014|Q139851899|Q140089751|Q138749683|Q140071138}} [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] fyf7aw7yqn4xmmjvfxqkwrh0hoqr8bc 1476218 1476215 2026-06-11T03:40:50Z Artemev Nikolay 27457 1476218 wikitext text/x-wiki {{Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Хуш омадед ба марафони „Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад“!''' Дар зер рӯйхати мақолаҳои тавсияшуда барои эҷод оварда шудааст. Ба ғайр аз ин рӯйхат, шумо метавонед дар дигар мавзӯъҳое, ки ба қоидаҳои марафон мувофиқат мекунанд, мақолаҳо эҷод кунед. </br> </div> </div> {{#invoke:Tillar kesimida|table|Q55640701|Q128303972|Q136214166|Q5020214|Q54961964|Q16837233|Q136375444|Q134304762|Q139886481|Q135028937|Q135028931|Q130380886|Q130380885|Q128810072|Q128810071|Q128810070|Q128810069|Q128810067|Q128810066|Q128810065|Q128810064|Q56377818|Q120966832|Q115915262|Q122463025|Q131356934|Q131356933|Q131356931|Q131356926|Q131356921|Q131356912|Q131356908|Q131356890|Q131356873|Q131356857|Q131356850|Q131356832|Q113587378|Q115915260|Q134314636|Q124367162|Q120966869|Q122223329|Q115915259|Q121259124|Q120751375|Q120972942|Q120906602|Q120906606|Q120762321|Q120762317|Q120762312|Q120762304|Q120762302|Q113376498|Q115915264|Q115915266|Q125189136|Q113659144|Q117444344|Q544553|Q838284|Q612227|Q796351|Q666183|Q320454|Q3058827|Q373355|Q864339|Q7419343|Q1052370|Q612736|Q7007552|Q10862290|Q1058864|Q19520501|Q133699215|Q133699216|Q133699219|Q133699214|Q134872060|Q136102640|Q136130928|Q133699218|Q137493161|Q136674860|Q134717328|Q136833038|Q138848757|Q138862782|Q136779271|Q136817555|Q136832192|Q136807937|Q136817558|Q136807930|Q136832178|Q136832175|Q136832204|Q138848791|Q138849215|Q138850372|Q136130755|Q133699217|Q136130839|Q136510862|Q133699213|Q136469018|Q136489798|Q136510894|Q136460879|Q138859181|Q136790433|Q136510940|Q136833044|Q136833229|Q134883413|Q136510927|Q136130909|Q136511018|Q136511026|Q136172903|Q136833210|Q38281415|Q135100162|Q138945938|Q139736014|Q139851899|Q140089751|Q138749683|Q140071138}} [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] ch575nstco5idur4nwel16v7hhgq0ow 1476221 1476218 2026-06-11T03:58:08Z Artemev Nikolay 27457 1476221 wikitext text/x-wiki {{Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi}} <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px; "> '''Хуш омадед ба марафони „Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад“!''' Дар зер рӯйхати мақолаҳои тавсияшуда барои эҷод оварда шудааст. Ба ғайр аз ин рӯйхат, шумо метавонед дар дигар мавзӯъҳое, ки ба қоидаҳои марафон мувофиқат мекунанд, мақолаҳо эҷод кунед. </br> </div> </div> {{#invoke:Аз рӯи забонҳо|table|Q55640701|Q128303972|Q136214166|Q5020214|Q54961964|Q16837233|Q136375444|Q134304762|Q139886481|Q135028937|Q135028931|Q130380886|Q130380885|Q128810072|Q128810071|Q128810070|Q128810069|Q128810067|Q128810066|Q128810065|Q128810064|Q56377818|Q120966832|Q115915262|Q122463025|Q131356934|Q131356933|Q131356931|Q131356926|Q131356921|Q131356912|Q131356908|Q131356890|Q131356873|Q131356857|Q131356850|Q131356832|Q113587378|Q115915260|Q134314636|Q124367162|Q120966869|Q122223329|Q115915259|Q121259124|Q120751375|Q120972942|Q120906602|Q120906606|Q120762321|Q120762317|Q120762312|Q120762304|Q120762302|Q113376498|Q115915264|Q115915266|Q125189136|Q113659144|Q117444344|Q544553|Q838284|Q612227|Q796351|Q666183|Q320454|Q3058827|Q373355|Q864339|Q7419343|Q1052370|Q612736|Q7007552|Q10862290|Q1058864|Q19520501|Q133699215|Q133699216|Q133699219|Q133699214|Q134872060|Q136102640|Q136130928|Q133699218|Q137493161|Q136674860|Q134717328|Q136833038|Q138848757|Q138862782|Q136779271|Q136817555|Q136832192|Q136807937|Q136817558|Q136807930|Q136832178|Q136832175|Q136832204|Q138848791|Q138849215|Q138850372|Q136130755|Q133699217|Q136130839|Q136510862|Q133699213|Q136469018|Q136489798|Q136510894|Q136460879|Q138859181|Q136790433|Q136510940|Q136833044|Q136833229|Q134883413|Q136510927|Q136130909|Q136511018|Q136511026|Q136172903|Q136833210|Q38281415|Q135100162|Q138945938|Q139736014|Q139851899|Q140089751|Q138749683|Q140071138}} [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] sdmxfpjmrxemx1483ptetnfqj6jn6kd 4 331997 1476217 2026-06-11T03:39:09Z Artemev Nikolay 27457 Artemev Nikolay moved page [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Tepasi]] to [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Болой]] 1476217 wikitext text/x-wiki #равона [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Болой]] ss1rr5m8r23jy3jq6avli65a8pks4pn 10 331998 1476220 2026-06-11T03:51:26Z Artemev Nikolay 27457 Саҳифаи нав: <includeonly>{{#invoke:LuaCall|invoke}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> 1476220 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:LuaCall|invoke}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> bd7f7c0rkqlsplamj3yt3xn1j5a5fp8 828 331999 1476222 2026-06-11T04:04:38Z Artemev Nikolay 27457 Саҳифаи нав: -- WikimediaCEETable: builds a list of articles based on information from Wikidata -- Sample use: {{#invoke:WikimediaCEETable|table|Q1|Q2|Q3|Q4|Q5}} -- Can be used to list 400+ articles on 1 page -- by User:Shikeishu, with additions by Voll, Halibutt, Braveheart, Jura1, -- Original at https://meta.wikimedia.org/wiki/Module:WikimediaCEETable. Please contribute amendments there and keep copies in sync with that version. -- local langTable = { 'tg','ru', 'en', 'de', 'es... 1476222 Scribunto text/plain -- WikimediaCEETable: builds a list of articles based on information from Wikidata -- Sample use: {{#invoke:WikimediaCEETable|table|Q1|Q2|Q3|Q4|Q5}} -- Can be used to list 400+ articles on 1 page -- by User:Shikeishu, with additions by Voll, Halibutt, Braveheart, Jura1, -- Original at https://meta.wikimedia.org/wiki/Module:WikimediaCEETable. Please contribute amendments there and keep copies in sync with that version. -- local langTable = { 'tg','ru', 'en', 'de', 'es','uz' } local p = {} local function def(bla) local zdef = {} for _, l in ipairs(bla) do zdef[l] = true end return zdef end function p.table(frame) -- header/init resultTable = '{| class="wikitable sortable" width=100%\n|-\n! № !! style="width:101px"|Акс!! style="width:18%"|Номи саҳифа !! Акс !! class="unsortable"| tg !! class="unsortable" | ru !! class="unsortable" | en !! class="unsortable"| de !! class="unsortable"| es !! class="unsortable"| uz !! Σ <br>!! Wikidata !! <span title="number of main statements on item">st.</span> !! \n|-' index = 1 ctt = {} statementst = 0 coords = 0 images = 0 wqsitems = "" qids = "" timeline = 0 mylang = frame:preprocess('{{int:lang}}') for langCount = 1, #langTable do ctt[langCount] = 0 end -- rows while frame.args[index] do Id = frame.args[index] local entity = mw.wikibase.getEntityObject(Id) -- if not entity or not entity.sitelinks then if not entity then return '<b>Entity ' .. Id .. ' not found</b>' end Label, LabelLang = entity:getLabelWithLang() if not Label then Label = '' LabelLang = 'en' end Description, DescriptionLang = entity:getDescriptionWithLang() if not Description then Description = '' DescriptionLang = 'en' end local ensitelink = entity:getSitelink( 'tgwiki' ) if ensitelink then if Label == '' then Label = ensitelink end end result2 = '' ct = 0 wqsitems = wqsitems .. "wd%3A" .. Id .. "%20" qids = qids .. string.sub(Id, 2) .. "," idinternal = def { "P373", "P948", "P935", "P460", "P856", "P910", "P213", "P1343", "P973", "P345", "P227", "P244","P1612", "P1472", "P1325" } commonsp = def {'P18','P10','P14','P15','P41','P51','P94','P109','P117','P154','P158','P181','P207','P242','P367', 'P373','P443','P491','P692','P935','P948','P989','P990','P996','P1442','P1472','P1543','P1612','P1621','P1766','P1801','P1846','P1943','P1944'} -- columns per row for langCount = 1, #langTable do local sitelink = entity:getSitelink( langTable[langCount] .. 'wiki' ) if sitelink then iw = langTable[langCount] if iw == "be_x_old" then iw = "be-tarask" end result2 = result2 .. '\n| style="background:#cfc;"|' .. '[[:' .. iw .. ':' .. sitelink .. '| +]]' ct = ct + 1 ctt[langCount] = ctt[langCount] + 1 if Label == '' then Label = sitelink end else result2 = result2 .. '\n| -' end end -- first cells of row result1 = '|-\n|align=right|' .. index .. '\n|' local Image = entity:formatPropertyValues( 'P18' ).value if Image ~= '' then result1 = result1 .. '[[File:' .. Image .. '|center|100px]]\n|' else result1 = result1 .. '\n|' end result1 = result1 .. '<bdi lang="' .. LabelLang .. '">' .. (ensitelink and ('[[:en:' .. ensitelink .. '|' .. Label ..']]') or Label) .. '</bdi>' -- years for humans (Q5) local claims if entity.claims then claims = entity.claims["P31"] end if (claims and claims[1] and claims[1].mainsnak.snaktype == "value" and claims[1].mainsnak.datavalue.type == "wikibase-entityid" and claims[1].mainsnak.datavalue.value["numeric-id"] and claims[1].mainsnak.datavalue.value["numeric-id"] == 5) then local yr = "%d%d%d%d$" local p569 = entity:formatPropertyValues( 'P569' ).value if p569 ~= "" then if p569:match(yr) ~= nil then p569 = p569:match(yr) end local p570 = entity:formatPropertyValues( 'P570' ).value if p570 ~= "" then if p570:match(yr) ~= nil then p570 = p570:match(yr) end result1 = result1 .. ' <span style="font-size:smaller;font-weight:100">(' .. p569 .. '-' .. p570 .. ')</span>' else result1 = result1 .. ' <span style="font-size:smaller;font-weight:100">(b. ' .. p569 .. ')</span>' end else result1 = result1 .. ' <span style="font-size:smaller;font-weight:100">(?)</span>' end end local tl = "" tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P580' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P569' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P571' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P582' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P576' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P577' ).value if tl ~= "" then timeline = timeline + 1 end local p625 = entity:formatPropertyValues( 'P625' ).value if p625 ~= "" then result1 = result1 .. "&nbsp;[[File:Geographylogo.svg|18px|view on maps|link=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=en&pagename=" .. mw.uri.encode( Label, "PATH" ) .. "&params=" .. entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value.latitude .. "_N_" .. entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value.longitude .. "_E]]" coords = coords + 1 end local p18 = entity:formatPropertyValues( 'P18' ).value if p18 ~= "" then images = images + 1 end result1 = result1 .. '\n| <bdi lang="' .. DescriptionLang .. '">' .. Description .. '</bdi>' -- last cells of row index = index + 1 local commons = false local statements = 0 if entity.claims then for i, statement in pairs( entity.claims ) do if statement then if statement[1].mainsnak then if not idinternal[i] then if statement[1].mainsnak.datatype ~= 'external-id' then statements = statements+1 end end if commonsp[i] then commons = true end end end end end -- local statements = #entity:getProperties() -- todo : check for Commons sitelinks local commonsstr = "" if commons then commonsstr = '<span title="Wikidata item includes Commons resources">+</span>' -- commonsstr = "[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?fulltext=1&search=".. mw.uri.encode( Label, "PATH" ) .. " +]" end statementst = statementst + statements if statements == 0 then bgcolor = '' else bgcolor = 'background:#cfc;' end resultTable = resultTable .. result1 .. result2 ..'\n| align=right style="font-size:smaller;"| ' .. ct .. '\n| style="background:#cfc;" data-sort-value="' .. string.sub(Id, 2) .. '"|[[d:' .. Id .. '|' .. Id .. ']] \n|style="' .. bgcolor .. 'font-size:smaller;" align=right title="number of main statements on Wikidata item"|'.. statements .. '\n|style="background:#cfc;"|' .. commonsstr .. '\n' end -- footer tline = "" if timeline > 12 then tline = "[https://tools.wmflabs.org/wikidata-timeline/#/timeline?query=" .. mw.uri.encode("items[" .. qids .. "]", "PATH" ) .. " →&nbsp;timeline]" end local autolist = "[https://tools.wmflabs.org/autolist/?language=" .. mylang .. "&project=wikipedia&wdq=" .. mw.uri.encode("items[" .. qids .. "]", "PATH" ) .. "&run=Run&mode_manual=or&mode_cat=or&mode_wdq=not&mode_wdqs=or&mode_find=or&chunk_size=10000 →&nbsp;Autolist]" result1 = '|- align=right style="font-size:smaller" class="sortbottom"\n! Σ \n| colspan="3"|' .. autolist .. tline result2 = '' ct = 0 for langCount = 1, #langTable do result2 = result2 .. '\n |' .. ctt[langCount] ct = ct + ctt[langCount] end resultTable = resultTable .. result1 .. result2 ..'\n| ' .. ct .. '\n| data-sort-value="999999999999"| avg:&nbsp;<span title="average number of language versions (of ' .. #langTable .. ') per article">' .. math.floor(ct/(index-1)+0.5) .. '</span>\\<span title="average number of articles (of ' .. (index-1) .. ') per language">' .. math.floor(ct / #langTable + 0.5) .. '</span>\\<span title="overall in percent (all: '.. (#langTable * (index-1)) .. ')">' .. math.floor( ct / #langTable / (index-1)*100 + 0.5) .. '%</span>\n|' .. statementst .. '\n| [[File:Commons-logo.svg|16px|Wikimedia Commons]]' resultTable = resultTable .. '\n|}\n' return resultTable end -- WikimediaCEETable.count: counts articles from the list in certain wiki -- Sample use: {{#invoke:WikimediaCEETable|count|lang|Q1|Q2|Q3|Q4|Q5}} -- based on previous "table" function stripped from all the table formatting. function p.count(frame) resultText = '' anum = 2 wikianum = 0 ctt = {} for langCount = 1, #langTable do ctt[langCount] = 0 end while frame.args[anum] do Id = frame.args[anum] anum = anum + 1 local entity = mw.wikibase.getEntityObject(Id) -- if not entity or not entity.sitelinks then if not entity then return '<b>Entity ' .. Id .. ' not found</b>' end for langCount = 1, #langTable do local sitelink = entity:getSitelink( langTable[langCount] .. 'wiki' ) if sitelink then iw = langTable[langCount] if iw == "be_x_old" then iw = "be-tarask" end ctt[langCount] = ctt[langCount] + 1 end end end anum = anum - 2 -- number of articles in certain wiki. Straight... for langCount = 1, #langTable do if langTable[langCount] == frame.args[1] then wikianum = ctt[langCount] end end resultText = wikianum .. '/' .. anum -- result is two numbers with '/' separator return resultText end return p b94ubr69d48oioxil4zkk96485yfmi9 1476223 1476222 2026-06-11T04:06:31Z Artemev Nikolay 27457 1476223 Scribunto text/plain -- WikimediaCEETable: builds a list of articles based on information from Wikidata -- Sample use: {{#invoke:WikimediaCEETable|table|Q1|Q2|Q3|Q4|Q5}} -- Can be used to list 400+ articles on 1 page -- by User:Shikeishu, with additions by Voll, Halibutt, Braveheart, Jura1, -- Original at https://meta.wikimedia.org/wiki/Module:WikimediaCEETable. Please contribute amendments there and keep copies in sync with that version. -- local langTable = { 'tg','ru', 'en', 'de', 'es','uz' } local p = {} local function def(bla) local zdef = {} for _, l in ipairs(bla) do zdef[l] = true end return zdef end function p.table(frame) -- header/init resultTable = '{| class="wikitable sortable" width=100%\n|-\n! № !! style="width:101px"|Акс!! style="width:18%"|Номи саҳифа !! Тавсиф !! class="unsortable"| tg !! class="unsortable" | ru !! class="unsortable" | en !! class="unsortable"| de !! class="unsortable"| es !! class="unsortable"| uz !! Σ <br>!! Wikidata !! <span title="number of main statements on item">st.</span> !! \n|-' index = 1 ctt = {} statementst = 0 coords = 0 images = 0 wqsitems = "" qids = "" timeline = 0 mylang = frame:preprocess('{{int:lang}}') for langCount = 1, #langTable do ctt[langCount] = 0 end -- rows while frame.args[index] do Id = frame.args[index] local entity = mw.wikibase.getEntityObject(Id) -- if not entity or not entity.sitelinks then if not entity then return '<b>Entity ' .. Id .. ' not found</b>' end Label, LabelLang = entity:getLabelWithLang() if not Label then Label = '' LabelLang = 'en' end Description, DescriptionLang = entity:getDescriptionWithLang() if not Description then Description = '' DescriptionLang = 'en' end local ensitelink = entity:getSitelink( 'tgwiki' ) if ensitelink then if Label == '' then Label = ensitelink end end result2 = '' ct = 0 wqsitems = wqsitems .. "wd%3A" .. Id .. "%20" qids = qids .. string.sub(Id, 2) .. "," idinternal = def { "P373", "P948", "P935", "P460", "P856", "P910", "P213", "P1343", "P973", "P345", "P227", "P244","P1612", "P1472", "P1325" } commonsp = def {'P18','P10','P14','P15','P41','P51','P94','P109','P117','P154','P158','P181','P207','P242','P367', 'P373','P443','P491','P692','P935','P948','P989','P990','P996','P1442','P1472','P1543','P1612','P1621','P1766','P1801','P1846','P1943','P1944'} -- columns per row for langCount = 1, #langTable do local sitelink = entity:getSitelink( langTable[langCount] .. 'wiki' ) if sitelink then iw = langTable[langCount] if iw == "be_x_old" then iw = "be-tarask" end result2 = result2 .. '\n| style="background:#cfc;"|' .. '[[:' .. iw .. ':' .. sitelink .. '| +]]' ct = ct + 1 ctt[langCount] = ctt[langCount] + 1 if Label == '' then Label = sitelink end else result2 = result2 .. '\n| -' end end -- first cells of row result1 = '|-\n|align=right|' .. index .. '\n|' local Image = entity:formatPropertyValues( 'P18' ).value if Image ~= '' then result1 = result1 .. '[[File:' .. Image .. '|center|100px]]\n|' else result1 = result1 .. '\n|' end result1 = result1 .. '<bdi lang="' .. LabelLang .. '">' .. (ensitelink and ('[[:en:' .. ensitelink .. '|' .. Label ..']]') or Label) .. '</bdi>' -- years for humans (Q5) local claims if entity.claims then claims = entity.claims["P31"] end if (claims and claims[1] and claims[1].mainsnak.snaktype == "value" and claims[1].mainsnak.datavalue.type == "wikibase-entityid" and claims[1].mainsnak.datavalue.value["numeric-id"] and claims[1].mainsnak.datavalue.value["numeric-id"] == 5) then local yr = "%d%d%d%d$" local p569 = entity:formatPropertyValues( 'P569' ).value if p569 ~= "" then if p569:match(yr) ~= nil then p569 = p569:match(yr) end local p570 = entity:formatPropertyValues( 'P570' ).value if p570 ~= "" then if p570:match(yr) ~= nil then p570 = p570:match(yr) end result1 = result1 .. ' <span style="font-size:smaller;font-weight:100">(' .. p569 .. '-' .. p570 .. ')</span>' else result1 = result1 .. ' <span style="font-size:smaller;font-weight:100">(b. ' .. p569 .. ')</span>' end else result1 = result1 .. ' <span style="font-size:smaller;font-weight:100">(?)</span>' end end local tl = "" tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P580' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P569' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P571' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P582' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P576' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P577' ).value if tl ~= "" then timeline = timeline + 1 end local p625 = entity:formatPropertyValues( 'P625' ).value if p625 ~= "" then result1 = result1 .. "&nbsp;[[File:Geographylogo.svg|18px|view on maps|link=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=en&pagename=" .. mw.uri.encode( Label, "PATH" ) .. "&params=" .. entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value.latitude .. "_N_" .. entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value.longitude .. "_E]]" coords = coords + 1 end local p18 = entity:formatPropertyValues( 'P18' ).value if p18 ~= "" then images = images + 1 end result1 = result1 .. '\n| <bdi lang="' .. DescriptionLang .. '">' .. Description .. '</bdi>' -- last cells of row index = index + 1 local commons = false local statements = 0 if entity.claims then for i, statement in pairs( entity.claims ) do if statement then if statement[1].mainsnak then if not idinternal[i] then if statement[1].mainsnak.datatype ~= 'external-id' then statements = statements+1 end end if commonsp[i] then commons = true end end end end end -- local statements = #entity:getProperties() -- todo : check for Commons sitelinks local commonsstr = "" if commons then commonsstr = '<span title="Wikidata item includes Commons resources">+</span>' -- commonsstr = "[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?fulltext=1&search=".. mw.uri.encode( Label, "PATH" ) .. " +]" end statementst = statementst + statements if statements == 0 then bgcolor = '' else bgcolor = 'background:#cfc;' end resultTable = resultTable .. result1 .. result2 ..'\n| align=right style="font-size:smaller;"| ' .. ct .. '\n| style="background:#cfc;" data-sort-value="' .. string.sub(Id, 2) .. '"|[[d:' .. Id .. '|' .. Id .. ']] \n|style="' .. bgcolor .. 'font-size:smaller;" align=right title="number of main statements on Wikidata item"|'.. statements .. '\n|style="background:#cfc;"|' .. commonsstr .. '\n' end -- footer tline = "" if timeline > 12 then tline = "[https://tools.wmflabs.org/wikidata-timeline/#/timeline?query=" .. mw.uri.encode("items[" .. qids .. "]", "PATH" ) .. " →&nbsp;timeline]" end local autolist = "[https://tools.wmflabs.org/autolist/?language=" .. mylang .. "&project=wikipedia&wdq=" .. mw.uri.encode("items[" .. qids .. "]", "PATH" ) .. "&run=Run&mode_manual=or&mode_cat=or&mode_wdq=not&mode_wdqs=or&mode_find=or&chunk_size=10000 →&nbsp;Autolist]" result1 = '|- align=right style="font-size:smaller" class="sortbottom"\n! Σ \n| colspan="3"|' .. autolist .. tline result2 = '' ct = 0 for langCount = 1, #langTable do result2 = result2 .. '\n |' .. ctt[langCount] ct = ct + ctt[langCount] end resultTable = resultTable .. result1 .. result2 ..'\n| ' .. ct .. '\n| data-sort-value="999999999999"| avg:&nbsp;<span title="average number of language versions (of ' .. #langTable .. ') per article">' .. math.floor(ct/(index-1)+0.5) .. '</span>\\<span title="average number of articles (of ' .. (index-1) .. ') per language">' .. math.floor(ct / #langTable + 0.5) .. '</span>\\<span title="overall in percent (all: '.. (#langTable * (index-1)) .. ')">' .. math.floor( ct / #langTable / (index-1)*100 + 0.5) .. '%</span>\n|' .. statementst .. '\n| [[File:Commons-logo.svg|16px|Wikimedia Commons]]' resultTable = resultTable .. '\n|}\n' return resultTable end -- WikimediaCEETable.count: counts articles from the list in certain wiki -- Sample use: {{#invoke:WikimediaCEETable|count|lang|Q1|Q2|Q3|Q4|Q5}} -- based on previous "table" function stripped from all the table formatting. function p.count(frame) resultText = '' anum = 2 wikianum = 0 ctt = {} for langCount = 1, #langTable do ctt[langCount] = 0 end while frame.args[anum] do Id = frame.args[anum] anum = anum + 1 local entity = mw.wikibase.getEntityObject(Id) -- if not entity or not entity.sitelinks then if not entity then return '<b>Entity ' .. Id .. ' not found</b>' end for langCount = 1, #langTable do local sitelink = entity:getSitelink( langTable[langCount] .. 'wiki' ) if sitelink then iw = langTable[langCount] if iw == "be_x_old" then iw = "be-tarask" end ctt[langCount] = ctt[langCount] + 1 end end end anum = anum - 2 -- number of articles in certain wiki. Straight... for langCount = 1, #langTable do if langTable[langCount] == frame.args[1] then wikianum = ctt[langCount] end end resultText = wikianum .. '/' .. anum -- result is two numbers with '/' separator return resultText end return p hlx7f75gm0tw65vchmt67nyygxl40xi 1476224 1476223 2026-06-11T04:07:56Z Artemev Nikolay 27457 1476224 Scribunto text/plain -- WikimediaCEETable: builds a list of articles based on information from Wikidata -- Sample use: {{#invoke:WikimediaCEETable|table|Q1|Q2|Q3|Q4|Q5}} -- Can be used to list 400+ articles on 1 page -- by User:Shikeishu, with additions by Voll, Halibutt, Braveheart, Jura1, -- Original at https://meta.wikimedia.org/wiki/Module:WikimediaCEETable. Please contribute amendments there and keep copies in sync with that version. -- local langTable = { 'tg','uz', 'ru', 'en', 'es','de' } local p = {} local function def(bla) local zdef = {} for _, l in ipairs(bla) do zdef[l] = true end return zdef end function p.table(frame) -- header/init resultTable = '{| class="wikitable sortable" width=100%\n|-\n! № !! style="width:101px"|Акс!! style="width:18%"|Номи саҳифа !! Тавсиф !! class="unsortable"| tg !! class="unsortable" | uz !! class="unsortable" | ru !! class="unsortable"| en !! class="unsortable"| es !! class="unsortable"| de !! Σ <br>!! Wikidata !! <span title="number of main statements on item">st.</span> !! \n|-' index = 1 ctt = {} statementst = 0 coords = 0 images = 0 wqsitems = "" qids = "" timeline = 0 mylang = frame:preprocess('{{int:lang}}') for langCount = 1, #langTable do ctt[langCount] = 0 end -- rows while frame.args[index] do Id = frame.args[index] local entity = mw.wikibase.getEntityObject(Id) -- if not entity or not entity.sitelinks then if not entity then return '<b>Entity ' .. Id .. ' not found</b>' end Label, LabelLang = entity:getLabelWithLang() if not Label then Label = '' LabelLang = 'en' end Description, DescriptionLang = entity:getDescriptionWithLang() if not Description then Description = '' DescriptionLang = 'en' end local ensitelink = entity:getSitelink( 'tgwiki' ) if ensitelink then if Label == '' then Label = ensitelink end end result2 = '' ct = 0 wqsitems = wqsitems .. "wd%3A" .. Id .. "%20" qids = qids .. string.sub(Id, 2) .. "," idinternal = def { "P373", "P948", "P935", "P460", "P856", "P910", "P213", "P1343", "P973", "P345", "P227", "P244","P1612", "P1472", "P1325" } commonsp = def {'P18','P10','P14','P15','P41','P51','P94','P109','P117','P154','P158','P181','P207','P242','P367', 'P373','P443','P491','P692','P935','P948','P989','P990','P996','P1442','P1472','P1543','P1612','P1621','P1766','P1801','P1846','P1943','P1944'} -- columns per row for langCount = 1, #langTable do local sitelink = entity:getSitelink( langTable[langCount] .. 'wiki' ) if sitelink then iw = langTable[langCount] if iw == "be_x_old" then iw = "be-tarask" end result2 = result2 .. '\n| style="background:#cfc;"|' .. '[[:' .. iw .. ':' .. sitelink .. '| +]]' ct = ct + 1 ctt[langCount] = ctt[langCount] + 1 if Label == '' then Label = sitelink end else result2 = result2 .. '\n| -' end end -- first cells of row result1 = '|-\n|align=right|' .. index .. '\n|' local Image = entity:formatPropertyValues( 'P18' ).value if Image ~= '' then result1 = result1 .. '[[File:' .. Image .. '|center|100px]]\n|' else result1 = result1 .. '\n|' end result1 = result1 .. '<bdi lang="' .. LabelLang .. '">' .. (ensitelink and ('[[:en:' .. ensitelink .. '|' .. Label ..']]') or Label) .. '</bdi>' -- years for humans (Q5) local claims if entity.claims then claims = entity.claims["P31"] end if (claims and claims[1] and claims[1].mainsnak.snaktype == "value" and claims[1].mainsnak.datavalue.type == "wikibase-entityid" and claims[1].mainsnak.datavalue.value["numeric-id"] and claims[1].mainsnak.datavalue.value["numeric-id"] == 5) then local yr = "%d%d%d%d$" local p569 = entity:formatPropertyValues( 'P569' ).value if p569 ~= "" then if p569:match(yr) ~= nil then p569 = p569:match(yr) end local p570 = entity:formatPropertyValues( 'P570' ).value if p570 ~= "" then if p570:match(yr) ~= nil then p570 = p570:match(yr) end result1 = result1 .. ' <span style="font-size:smaller;font-weight:100">(' .. p569 .. '-' .. p570 .. ')</span>' else result1 = result1 .. ' <span style="font-size:smaller;font-weight:100">(b. ' .. p569 .. ')</span>' end else result1 = result1 .. ' <span style="font-size:smaller;font-weight:100">(?)</span>' end end local tl = "" tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P580' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P569' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P571' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P582' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P576' ).value tl = tl .. entity:formatPropertyValues( 'P577' ).value if tl ~= "" then timeline = timeline + 1 end local p625 = entity:formatPropertyValues( 'P625' ).value if p625 ~= "" then result1 = result1 .. "&nbsp;[[File:Geographylogo.svg|18px|view on maps|link=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=en&pagename=" .. mw.uri.encode( Label, "PATH" ) .. "&params=" .. entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value.latitude .. "_N_" .. entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value.longitude .. "_E]]" coords = coords + 1 end local p18 = entity:formatPropertyValues( 'P18' ).value if p18 ~= "" then images = images + 1 end result1 = result1 .. '\n| <bdi lang="' .. DescriptionLang .. '">' .. Description .. '</bdi>' -- last cells of row index = index + 1 local commons = false local statements = 0 if entity.claims then for i, statement in pairs( entity.claims ) do if statement then if statement[1].mainsnak then if not idinternal[i] then if statement[1].mainsnak.datatype ~= 'external-id' then statements = statements+1 end end if commonsp[i] then commons = true end end end end end -- local statements = #entity:getProperties() -- todo : check for Commons sitelinks local commonsstr = "" if commons then commonsstr = '<span title="Wikidata item includes Commons resources">+</span>' -- commonsstr = "[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?fulltext=1&search=".. mw.uri.encode( Label, "PATH" ) .. " +]" end statementst = statementst + statements if statements == 0 then bgcolor = '' else bgcolor = 'background:#cfc;' end resultTable = resultTable .. result1 .. result2 ..'\n| align=right style="font-size:smaller;"| ' .. ct .. '\n| style="background:#cfc;" data-sort-value="' .. string.sub(Id, 2) .. '"|[[d:' .. Id .. '|' .. Id .. ']] \n|style="' .. bgcolor .. 'font-size:smaller;" align=right title="number of main statements on Wikidata item"|'.. statements .. '\n|style="background:#cfc;"|' .. commonsstr .. '\n' end -- footer tline = "" if timeline > 12 then tline = "[https://tools.wmflabs.org/wikidata-timeline/#/timeline?query=" .. mw.uri.encode("items[" .. qids .. "]", "PATH" ) .. " →&nbsp;timeline]" end local autolist = "[https://tools.wmflabs.org/autolist/?language=" .. mylang .. "&project=wikipedia&wdq=" .. mw.uri.encode("items[" .. qids .. "]", "PATH" ) .. "&run=Run&mode_manual=or&mode_cat=or&mode_wdq=not&mode_wdqs=or&mode_find=or&chunk_size=10000 →&nbsp;Autolist]" result1 = '|- align=right style="font-size:smaller" class="sortbottom"\n! Σ \n| colspan="3"|' .. autolist .. tline result2 = '' ct = 0 for langCount = 1, #langTable do result2 = result2 .. '\n |' .. ctt[langCount] ct = ct + ctt[langCount] end resultTable = resultTable .. result1 .. result2 ..'\n| ' .. ct .. '\n| data-sort-value="999999999999"| avg:&nbsp;<span title="average number of language versions (of ' .. #langTable .. ') per article">' .. math.floor(ct/(index-1)+0.5) .. '</span>\\<span title="average number of articles (of ' .. (index-1) .. ') per language">' .. math.floor(ct / #langTable + 0.5) .. '</span>\\<span title="overall in percent (all: '.. (#langTable * (index-1)) .. ')">' .. math.floor( ct / #langTable / (index-1)*100 + 0.5) .. '%</span>\n|' .. statementst .. '\n| [[File:Commons-logo.svg|16px|Wikimedia Commons]]' resultTable = resultTable .. '\n|}\n' return resultTable end -- WikimediaCEETable.count: counts articles from the list in certain wiki -- Sample use: {{#invoke:WikimediaCEETable|count|lang|Q1|Q2|Q3|Q4|Q5}} -- based on previous "table" function stripped from all the table formatting. function p.count(frame) resultText = '' anum = 2 wikianum = 0 ctt = {} for langCount = 1, #langTable do ctt[langCount] = 0 end while frame.args[anum] do Id = frame.args[anum] anum = anum + 1 local entity = mw.wikibase.getEntityObject(Id) -- if not entity or not entity.sitelinks then if not entity then return '<b>Entity ' .. Id .. ' not found</b>' end for langCount = 1, #langTable do local sitelink = entity:getSitelink( langTable[langCount] .. 'wiki' ) if sitelink then iw = langTable[langCount] if iw == "be_x_old" then iw = "be-tarask" end ctt[langCount] = ctt[langCount] + 1 end end end anum = anum - 2 -- number of articles in certain wiki. Straight... for langCount = 1, #langTable do if langTable[langCount] == frame.args[1] then wikianum = ctt[langCount] end end resultText = wikianum .. '/' .. anum -- result is two numbers with '/' separator return resultText end return p quzv5xxoi4nadv0l83tel4iqxakuk8s 4 332000 1476236 2026-06-11T06:35:29Z Artemev Nikolay 27457 Artemev Nikolay moved page [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Иштирокчиён]] to [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Ширкаткунандагон]] 1476236 wikitext text/x-wiki #равона [[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад/Ширкаткунандагон]] fj3ye4pdguioqx0gxzrgsfa42c2wcqx 10 332001 1476238 2026-06-11T06:40:42Z Artemev Nikolay 27457 Саҳифаи нав: {{tmbox | image = [[Акс:2026 FIFA World Cup emblem.svg|100px]] | text = {{#switch:{{NAMESPACE}} |{{ns:1}} = '''''{{PAGENAME}}''''' мақолаи |{{ns:11}}= '''''{{PAGENAME}}''''' шаблон | '''''{{PAGENAME}}''''' maqolasi }} „'''[[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]]'''“ ташаббуси медорад офарида шуд... 1476238 wikitext text/x-wiki {{tmbox | image = [[Акс:2026 FIFA World Cup emblem.svg|100px]] | text = {{#switch:{{NAMESPACE}} |{{ns:1}} = '''''{{PAGENAME}}''''' мақолаи |{{ns:11}}= '''''{{PAGENAME}}''''' шаблон | '''''{{PAGENAME}}''''' maqolasi }} „'''[[Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад|Википедиа:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]]'''“ ташаббуси медорад офарида шудааст. }}<includeonly>[[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо оид ба мусобиқаи Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад-2026]] </includeonly><noinclude> {{doc-inline}} [[Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳо оид ба мусобиқаи Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад-2026]] </noinclude> h0t0406dvmhils9phyk9hjusqp2szp6 14 332002 1476239 2026-06-11T06:41:52Z Artemev Nikolay 27457 Саҳифаи нав: Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад 1476239 wikitext text/x-wiki Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад gc853aup3jxegfjj3k9utjubv55jz50 1476240 1476239 2026-06-11T06:42:07Z Artemev Nikolay 27457 1476240 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад]] a9ea4fwyp8fzmz71kud01g8aszo61bw 0 332003 1476244 2026-06-11T08:53:27Z Шухрат Саъдиев 5132 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:fa:Special:Redirect/revision/43524086|چهارضلعی]]" сохта шудааст 1476244 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles>  '''Чорҷониба''' '''фигураи''' ҳамворест, ки бо пайваст кардани чор нуқтаи ғайриколлинеарӣ дар як ҳамворӣ ташкил карда мешавад. Чоркунҷа чор тараф ва чор [[кунҷ]] дорад ва ҷамъи кунҷҳои дохилии он 360 дараҷа аст. [[Акс:Chart_of_quadrilateral.png|мини|Дарахти чоркунҷаи оддӣ]] [[Акс:Quadrilateral_hierarchy.png|мини|372x372пкс|Таснифоти намудҳои чоркунҷаҳо]] Чоркунҷаҳо аз рӯи кунҷҳои дохилӣ, соддагӣ ва мураккабӣ, параллелизми паҳлӯҳо ва ғайра ба гурӯҳҳои гуногун тақсим мешаванд. [[Чоркунҷа|Мураббаъҳо]], росткунҷаҳо, ромбҳо, трапетсияҳо ва параллелограммҳо ҳама намудҳои чоркунҷаҳои содда ва барҷаста мебошанд.{{Эзоҳ}} == Намудҳо == * Чорҷанбаи мунтазам; Чорҷанбаи мунтазам бо [[чоркунҷа]] якхела аст. CA.DB = CB.DA + CD.BA * Чорҷанбаи комил сатҳест, ки аз буриши чор хат ва тамдиди онҳо ба вуҷуд омадааст. Масалан, расми FEDCBA. Шаш нуқтаи буриши ин чор хат қуллаҳои чоркунҷа номида мешаванд ва ҳар ду қуллае, ки дар як тараф нестанд, ду қуллаи муқобил номида мешаванд. Диаметри Чорҷанба хатест, ки қуллаҳои муқобилро мепайвандад; аз ин рӯ, ҳар як чоркунҷаи комил ду диагонал дорад. Дар ҳар як Чорҷанбаи комил, нуқтаҳои миёнаи диагоналҳо дар як хат ҷойгиранд. (Теоремаи Гаусс). Дар ҳар як чоркунҷаи комил, ҳар як диагонал ба ду диагонали дигар бо таносуби мувофиқ тақсим карда мешавад. (Теоремаи Папус) * Чорҷанбаи доирашакл; Агар чор қуллаи чорҷанба дар доира воқеъ бошанд, чорҷанба доирашакл номида мешавад. Шарти зарурӣ ва кофӣ барои доирашакл будани чорҷанба дар он аст, ки аввалан, ду кунҷи муқобили он низ мукаммал мебошанд. Дуюм, баръакс, агар ду кунҷи муқобил дар чорҷанба низ мукаммал бошанд, чоркунҷа доирашакл аст. Дар чорҷанбаи доирашакл, зарби диагоналҳо ба ҷамъи зарби тарафҳои муқобил баробар аст; яъне, агар тарафҳои чорҷанбаи доирашакл мутаносибан BA, CB, CD ва DA бошанд ва диагоналҳои он DB ва CA бошанд, муносибати зерин ҳамеша байни онҳо риоя мешавад ( теоремаи Птолемей ): == Масоҳати Чорҷанба == Агар мо хоҳем, ки масоҳати чорҷанбаро ҳисоб кунем, мо диагоналҳои онро мекашем. Чорҷанба ба ду секунҷа тақсим карда мешавад. Акнун мо масоҳати ин ду секунҷаро ҳисоб мекунем. Исбот шудааст, ки агар "d" "d" дарозии ду диагонал ва a кунҷи байни онҳо бошад, масоҳати чоркунҷа ба: a nis' dd 12 ва инчунин ҷамъи квадратҳои чор тарафи чорҷанба ба: ҷамъи квадратҳои диагоналҳо ва инчунин чор маротиба квадрати хати пайвасткунандаи нуқтаҳои миёнаи диагоналҳо баробар аст. == Ҷусторҳои марбут == * Чоркунҷаи Сакри * Чоркунҷаи доирашакл * Чоркунҷаи Вариньян == Манобеъ == <templatestyles src="پانویس/styles.css" /><templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Quadrilateral». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۶ اکتبر ۲۰۰۹. * لغت‌نامه دهخدا، سرواژهٔ چهارضلعی (در مالکیت عمومی). {{Викианбор-гурӯҳ|Tetragons}}{{چندضلعی‌ها}} [[Гурӯҳ:Ҳандаса]] tpgd39prniwenmc9sg0ldynmjwy3bzz 1476245 1476244 2026-06-11T08:57:48Z Шухрат Саъдиев 5132 таҳрир 1476245 wikitext text/x-wiki '''Чорҷониба''' фигураи ҳамворест, ки бо пайваст кардани чор нуқтаи ғайриколлинеарӣ дар як ҳамворӣ ташкил карда мешавад. Чоркунҷа чор тараф ва чор [[кунҷ]] дорад ва ҷамъи кунҷҳои дохилии он 360 дараҷа аст. [[Акс:Chart_of_quadrilateral.png|мини|Дарахти чоркунҷаи оддӣ]] [[Акс:Quadrilateral_hierarchy.png|мини|372x372пкс|Таснифоти намудҳои чоркунҷаҳо]] Чоркунҷаҳо аз рӯи кунҷҳои дохилӣ, соддагӣ ва мураккабӣ, параллелизми паҳлӯҳо ва ғайра ба гурӯҳҳои гуногун тақсим мешаванд. [[Чоркунҷа|Мураббаъҳо]], росткунҷаҳо, ромбҳо, трапетсияҳо ва параллелограммҳо ҳама намудҳои чоркунҷаҳои содда ва барҷаста мебошанд.{{Эзоҳ}} == Намудҳо == * Чорҷанбаи мунтазам; Чорҷанбаи мунтазам бо [[чоркунҷа]] якхела аст. CA.DB = CB.DA + CD.BA * Чорҷанбаи комил сатҳест, ки аз буриши чор хат ва тамдиди онҳо ба вуҷуд омадааст. Масалан, расми FEDCBA. Шаш нуқтаи буриши ин чор хат қуллаҳои чоркунҷа номида мешаванд ва ҳар ду қуллае, ки дар як тараф нестанд, ду қуллаи муқобил номида мешаванд. Диаметри Чорҷанба хатест, ки қуллаҳои муқобилро мепайвандад; аз ин рӯ, ҳар як чоркунҷаи комил ду диагонал дорад. Дар ҳар як Чорҷанбаи комил, нуқтаҳои миёнаи диагоналҳо дар як хат ҷойгиранд. (Теоремаи Гаусс). Дар ҳар як чоркунҷаи комил, ҳар як диагонал ба ду диагонали дигар бо таносуби мувофиқ тақсим карда мешавад. (Теоремаи Папус) * Чорҷанбаи доирашакл; Агар чор қуллаи чорҷанба дар доира воқеъ бошанд, чорҷанба доирашакл номида мешавад. Шарти зарурӣ ва кофӣ барои доирашакл будани чорҷанба дар он аст, ки аввалан, ду кунҷи муқобили он низ мукаммал мебошанд. Дуюм, баръакс, агар ду кунҷи муқобил дар чорҷанба низ мукаммал бошанд, чоркунҷа доирашакл аст. Дар чорҷанбаи доирашакл, зарби диагоналҳо ба ҷамъи зарби тарафҳои муқобил баробар аст; яъне, агар тарафҳои чорҷанбаи доирашакл мутаносибан BA, CB, CD ва DA бошанд ва диагоналҳои он DB ва CA бошанд, муносибати зерин ҳамеша байни онҳо риоя мешавад == Масоҳати Чорҷанба == Агар мо хоҳем, ки масоҳати чорҷанбаро ҳисоб кунем, мо диагоналҳои онро мекашем. Чорҷанба ба ду секунҷа тақсим карда мешавад. Акнун мо масоҳати ин ду секунҷаро ҳисоб мекунем. Исбот шудааст, ки агар "d" "d" дарозии ду диагонал ва a кунҷи байни онҳо бошад, масоҳати чоркунҷа ба: a nis' dd 12 ва инчунин ҷамъи квадратҳои чор тарафи чорҷанба ба: ҷамъи квадратҳои диагоналҳо ва инчунин чор маротиба квадрати хати пайвасткунандаи нуқтаҳои миёнаи диагоналҳо баробар аст. == Ҷусторҳои марбут == * [[Чоркунҷа]] * Чоркунҷаи Сакри * Чоркунҷаи доирашакл * Чоркунҷаи Вариньян == Манобеъ == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Quadrilateral». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۶ اکتبر ۲۰۰۹. * لغت‌نامه دهخدا، سرواژهٔ چهارضلعی (در مالکیت عمومی). {{Викианбор-гурӯҳ|Tetragons}} [[Гурӯҳ:Ҳандаса]] 9y5dg5p8lry2gf5ie6i6uktnyworads