Феҳристи осорхонаҳои Тоҷикистон

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tg">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>tgwiki</dbname>
    <base>https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Вижа</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Баҳс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корбар</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Баҳси корбар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Баҳси Википедиа</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Акс</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Баҳси акс</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Медиавики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Баҳси медиавики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Баҳси шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Роҳнамо</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Баҳси роҳнамо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Баҳси гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Баҳси портал</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Баҳси Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Баҳси Модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Феҳристи осорхонаҳои Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13777</id>
    <revision>
      <id>1482118</id>
      <parentid>1275872</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T11:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>163</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:National_Museum_of_Tajikistan.JPG|National_Museum_of_Tajikistan.JPG]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Abzeronow|Abzeronow]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:National Museum of Tajikistan.JPG|]].</comment>
      <origin>1482118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6724" sha1="rzunb12rt02381bzm9gfqkdwnmq98st" xml:space="preserve">{{Ёдмон}}
'''Феҳристи осорхонаҳои Тоҷикистон'''
[[File:Национальный музей и парк Национальный флаг Таджикистана (Душанбе).jpg|thumb|Осорхонаи миллии Тоҷикистон дар боғи Прачами милли (Душанбе)]]
[[Акс:Осорхонаи Панҷакент 3.jpg|thumb|Осорхонаи Панҷакент]]
[[Акс:Музей академика Б. Гафурова 01.jpg|right|thumb| Осорхонаи ҷумҳуриявии академик Бобоҷон Ғафуров, ш.Ғафуров, вилояти Суғд]] 
[[Акс:Духтари тоҷик (муссавараи Вафо Назаров).jpg|thumb|Мусаввара дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон]]

* [[Осорхонаи миллии Тоҷикистон]], [[Душанбе]], ([[1934]])
* [[Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии ба номи Хушқадамов]], [[Хоруғ]], ([[1944]])
* [[Осорхонаи миллии бостоншиносии Тоҷикистон]],  [[Душанбе]], ([[1958]])
* [[Осорхонаи адабии Айнӣ |Осорхонаи адабии Айнӣ]],  [[Душанбе]], ([[1963]])
* Хона - музейи Муҳаммадҷон Раҳимӣ, [[Душанбе]], ([[1968]])
* Хона - музейи Муҳиддин Аминзода, [[Хуҷанд]], ([[1974]])
* [[Осорхонаи Турсунзода|Осорхонаи адабии Турсунзода]], [[Душанбе]], ([[1978]])
* [[Осорхонаи мардумшиносии АИ Тоҷикистон]], [[Душанбе]], ([[1981]])
* [[Осорхонаи Лоҳутӣ|Осорхонаи адабии Лоҳутӣ]], [[Душанбе]]. ([[1981]])  
* [[Комплекси осорхонаҳои таърихӣ-кишваршиносии ш. Кулоб]], ([[1985]])
* [[Осорхонаи таърихии вилояти Суғд|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд]], [[Хуҷанд]], ([[1986]]) 
* Осорхонаи Лутфулло Бузургзода - осорхонаи [[Лутфулло Бузургзода]] — [[Навгилем]], [[Исфара]]
* [[Осорхонаи тибби тоҷик ба номи Мирзо Олимов]], [[Исфара]]

===Осорхонаҳои [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар даврони истиқлол ===
Дар давраи истиқлоли [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] чунин осорхонаҳо таъсис ёфтаанд:
*  [[Осорхонаи асбобҳои мусиқии ба номи Гурминҷ Завқибеков]] ([[1991]])
*  [[Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносӣ (Фархор)]] ([[1992]]),
*  [[Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносӣ (Қайроқум)]] ([[1993]]),
*  [[Хона-музеи Мубораки Вахонӣ (Ишкошим)]] ([[1993]]),
*  [[Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносӣ (Рӯдакӣ)]] ([[1995]]),
*  [[Осорхонаи таърихӣ (Роғун)]] ([[1995]]),
*  [[Осорхонаи шарафи ҷангӣ (Душанбе)]] ([[1995]]),
*  [[Хона-музейи Шоҳкамбари Офтобӣ (Ишкошим)]] ([[1996]]),
*  [[Осорхонаи ҷумҳуриявии фарҳанги мусиқии ба номи Зиёдулло Шаҳидӣ (Душанбе)]] ([[1996]])
*  [[Осорхонаи ҷумҳуриявии академик Бобоҷон Ғафуров]], [[ноҳияи Бобоҷон Ғафуров]] ([[1998]]),
*  [[Осорхонаи шаҳрии «Бибихонум» (Қӯрғонтеппа)]] ([[1999]]),
*  [[Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносӣ (Файзобод)]] ([[1999]]),
*  [[Хона-музеи Шириншо Шотемур (Шуғнон)]] ([[1999]]),
*  [[Хона-музеи Моёншо Назаршоев (Шуғнон)]] ([[1999]]),
*  [[Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии ба номи Иброҳим Исмоилов (Ишкошим)]] ([[2000]]),
*  [[Осорхонаи миллии бостонии Тоҷикистон]], [[Душанбе]] ([[2001]]),
*  [[Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносӣ (Мурғоб)]] ([[2001]]),
*  [[Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносӣ (Ваҳдат)]] ([[2001]]),
*  [[Мамнунгоҳи таърихӣ-фарҳангии Хулбук (Восеъ)]] ([[2002]]),
*  [[Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносӣ (Ховалинг)]] ([[2004]]),
*  [[Осорхона-комплекси ҷумҳуриявии таърихӣ-кишваршиносӣ (Кулоб)]] ([[2005]]),
*  [[Осорхонаи мероси хаттӣ ва адабии Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ (Кӯлоб)]] ([[2006]]),
*  [[Осорхона-мамнунгоҳи ҷумҳуриявӣ (Данғара)]] ([[2007]]),
*  [[Комплекси ҷумҳуриявии таърихӣ-фарҳангии «Панҷруд»]] ([[2008]]),
*  [[Осорхонаи заминшиносии Тоҷикистон (Душанбе)]] ([[2011]]),
*  [[Осорхонаи вилоятии таърихӣ-кишваршиносии «Авесто» (Қӯрғонтеппа)]]
*  [[Мамнунгоҳи таърихӣ-фарҳангӣ (Ҳисор)]]&lt;ref&gt;[http://elint.kunstkamera.ru/catalog// Каталог]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.tnu.tj/Dissertatsii/SharifzodaF.pdf ШАРИФЗОДА ФИРДАВС СОЦИАЛЬНО-КУЛЬТУРНАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ МУЗЕЕВ ТАДЖИКИСТАНА В ПЕРИОД НЕЗАВИСИМОСТИ (1991-2011)]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Манобеъ ==
* {{книга|заглавие = Осорхонаҳои Тоҷикистон дар даврони истиқлол: Феҳристи адабиёт|ответственный = Мураттиб ва муаллифи мақолаи муқаддимавӣ Ф. Шарифзода; М. Ш. Комилзода|место = {{Душ.}}|издательство = Бухоро|год = 2013|страниц = 224|ref = Шарифзода, Комилзода}} {{ref-ru}},{{ref-tg}}

== Пайвандҳо ==
&lt;references/&gt;

[[Гурӯҳ:Осорхонаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Феҳрист:Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Осорхонаҳои Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>rzunb12rt02381bzm9gfqkdwnmq98st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Темур Зулфиқоров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16526</id>
    <revision>
      <id>1482081</id>
      <parentid>1416477</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T15:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASHGIRD</username>
        <id>8035</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1482081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16887" sha1="ov5zbuvw41emcx1fj6vmemfg60d29j6" xml:space="preserve">{{Адиб
|ном                  = Темур Зулфиқоров
|номи аслӣ            = Зулфиқоров Темур Қосимович
|тасвир               = Зульфикаров, Тимур Касимович.jpg
|тавсифи тасвир       = Темур Зулфиқоров — тобонтарин ситораи тоҷики адабиёти рус
|таърихи таваллуд     = 17.8.1936
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Душанбе|шаҳри Душанбе}}
|таърихи даргузашт    = 
|Маҳали вафот         = 
|шаҳрвандӣ            = {{Парчами СССР}} [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] {{Парчами Русия}} [[Русия]]
|навъи фаъолият       = {{шоир|}}, романнавис ва намоишноманавис
|солҳои фаъолият      = 
|самт                 = 
|жанр                 = 
|забони осор          = русӣ
|сайт                 = http://www.zulfikarov.ru http://zulfikarov.narod.ru
|викианбор            = 
|викитека             = 
}}
'''Темур Зулфиқоров''' (''Зулфиқоров Темур Қосимович'', {{lang-ru|Тиму́р Касымович Зульфика́ров}}; [[17 август]]и [[1936]], [[Душанбе]]) — [[шоир]], румоннавис, воқеъанигор ва намоишноманависи русизабони тоҷик. Узви Иттиҳодияи нависандагони Русия.

== Зиндагинома ==
Темур Зулфиқоров 17 августи соли 1936 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Падараш Муҳаммадқосим Зулфиқоров котиби аввали Ҳизби коммунисти ноҳияи Шаҳринав будааст, ки дар соли 1937 саркӯб шудааст. Модараш забоншиноси маъруф, профессор [[Людмила Успенская]] буд.

=== Таҳсилот ===
Темур Зулфиқоров аввал (солҳои 1956—1958) дар факултаи фалсафаи Донишгоҳи адабии Ленинград, вале баъдан ба таҳсилашро дар Донишкадаи адабии ба номи Горкийи шаҳри Маскав идома дод ва соли 1961 онро хатм кард.

== Эҷодиёт ==
Темур Зулфиқоров аз даврони ҷа­во­нӣ ба осори бузургони адаби фор­сӣ ҳамчун Фир­давсӣ, Низомӣ, Ҷалолуд­дини Балхӣ, Саъдию Ҳофиз ва адибони дигари ҷаҳонӣ, ба монанди Данте, Шекспир, Пушкин, Толстой рӯй овард, ки ба ҷаҳонби­ниву малакаи адабияш таъсир гузоштанд.

Темур Зулфиқоров бо асари «Дос­тони марги Амир Темур» (1971) ба адабиёт ворид шуд. Муаллифи беш аз 30 асари манзуму мансур аст, ки адади нашри онҳо беш аз як миллион нусха баршумурда шудааст. Румон­ҳои Темур Зулфиқоров дар бораи Хоҷа Насруддин, Ума­ри Хайём, Иван Грозний, Те­мури Ланг ӯро шуҳрат­манд карданд. Аз ҷум­ла асари ӯ «Сафари заминӣ ва осмонии шоир» унвони «Беҳтарин румони Аврупо-93» ва ҷои­заи «Кол­летс»-и Британияро дарёфт кард. Румони «Ис­тодаву гирён дар миёни об­ҳои равон» аз қиссаи ишқе дар замони ҷанги шаҳрвандии Тоҷикис­тон баҳс мекунад, ки аз 50 ҳикояти кӯтоҳ дар меҳвари як сужети воҳид таркиб ёфтааст.

== Ҷоизаҳо ==
Асари «Там­силҳои тилоии Хоҷа Насруддин»-и Темур Зулфиқоров соли 2004 ҳамчун «асари ҳунарии барҷастаи адабиёти рус» сазовори ҷоизаи адабии «Ясная Поляна» ва асари дигари ӯ — «Афъимори марҷонӣ» соҳиби унвони «Китоби беҳтари­ни сол» (2005) ва барои беҳтарин филмнома соли 1991 сазовори ҷоизаи «Ҳортли-Мер­рилл» (Ҳол­ли­вуд) гардид.

Темур Зулфиқоров ҳамчунин ғо­ли­би панҷумин озмуни назми «Ҳазрати Муҳаммад — раҳ­мате барои оламиён» (со­ли 2011) аст&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tojnews.org/tj/news/temur-zulfikorov-80-sola-shud |title=Темур Зулфиқоров 80-сола шуд — Тоҷнюз |accessdate=2016-08-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170425193258/http://tojnews.org/tj/news/temur-zulfikorov-80-sola-shud |archivedate=2017-04-25 }}&lt;/ref&gt;. Ӯ муаллифи беш аз 20 филмномаи бадеиву мус­танад аст, ки бисёре аз онҳо сазовори ҷои­заҳои гуногун гаштаанд. Аз ҷумла на­моишномаи «Марде аз пайи парандаҳо меравад» соли 1974 дар Деҳлӣ сазовори ҷои­заи «Товуси нуқ­раӣ» шуд; дигар асарҳояш — «Мурғи сиёҳ ё зиндагии зе­ризаминӣ» соли 1980 ҷоизаи аслии наш­рияи «Московский комсомолец» ва «Сароби муҳаббат» соли 1986 ҷои­заи «Шамшери тилоӣ»-ро дар Димишқ гирифтанд. Соли 2009 маҷмӯъаи осори ӯро наш­риёти «Художественная литература» дар ҳафт ҷилд нашр кард. Темур Зулфиқоровро мунақ­қидони Ғарб «Дантеи адабиёти рус» номидаанд.

Ном­задии Темур Зулфиқоровро ду бор солҳои 1990 ва 2010 нашриёти «Худо­жест­венная лите­ра­тура»-и Маскав барои дарёфти ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт тавсия намуд.

Соли 2017 бо ҷоизаи байналмилалии Иван Бунин сарфароз гардид.

Темур инчунин барандаи ҷоизаи «Ситораи Иттиҳод»-2019 ва 2020 дар бахши фарҳангу ҳунар шуд, ки ҷоиза аз диплом, нишони рамзӣ ва 2 миллион рубл иборат мебошад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/culture/20200826/1031793873/Shoiri-tojik-barandai-Sitorai-Ittihod-va-2-million-rubl-shud.html|title=Шоири тоҷик барандаи &quot;Ситораи Иттиҳод&quot; ва 2 миллион рубл шуд|website=Sputnik-tj.com |lang=tg|accessdate=2020-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/culture/20201128/1032360302/Marosimi-joizasuporii-Sitorai-Ittihod-barguzor-shud-yake-az-barandaho-Zulfiqorov.html|title=Маросими ҷоизасупории &quot;Ситораи Иттиҳод&quot; баргузор шуд:яке аз барандаҳо-Зулфиқопов|website=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2020-11-28}}&lt;/ref&gt;.

== Тарҷумаи осор ==
Осори аслияш ба 12 забони ҷа­ҳон тарҷума шудааст. Соли 1990 асари «Ишқи аввали Хоҷа Насруддин»-ро адиби тоҷик [[Муҳаммадзамони Солеҳ]] ба тоҷикӣ тарҷума кард. Баъдан асар­ҳои ӯ «Афъимори мар­ҷонӣ», «Чойхонаи лаби ҷар», «Марг нест», «Як рӯзи бачагии ҳазрати Муҳам­мад»-и З-ро нависанда Нур Табаров ба забони тоҷикӣ бар­гардон карда, дар шакли маҷмӯа дар нашриёти «Адиб» ба табъ расонид.

== Баҳои эҷодиёти шоир ==
Аниса Собирӣ, адибаи тозагӯи тоҷик мегӯяд, ки:
{{аввали иқтибос}}«Шеъри Темур Зулфиқоров метавонад тафаккури шуморо ба олами кайҳонии сухани ҷодуӣ савқ диҳад. Борҳо сари ин суол андеша рондаам: эҷодиёти адибро ба кадом адабиёт мебоист мансуб донист, яъне ба самти кадом миллат аст пайроҳаи ӯ. Баъди муколамаи бисёрсола бо ӯ моил ба он мешавам, ки дар рӯ ба рӯйи мо уқобе дар авҷи парвоз дар фазои ин ду роҳ аст, ки тавонистааст ин ду роҳро бо муҳаббати ба худ хос, ба шеваи классикӣ дуруст ба мушоҳида гирад».{{охири иқтибос|сарчашма=Аниса Собирӣ}}
Адиби шинохта Анатолий Ким, ки мегӯяд Зулфиқоров як устоди асили назму насри муосир аст ва дар адабиёт падидаи нотакрорест, бар ин назар аст, ки дар Русия қадрашро надонистаанд. Вларий Плантер ҳам ӯро падидаи нодир дар услуби нигориш ва забони баён медонад.

Профессор Артём Таласов мегӯяд:
{{аввали иқтибос}}«Барои рамзкушоии Зулфиқоров шумо ба як муассисаи адабӣ, фалсафӣ ва адёншиносӣ ниёз пайдо хоҳед кард».{{охири иқтибос|сарчашма=Артём Таласов}}
Ва ҳамаи ин адибону мунаққидон бар ин назаранд, ки Темур Зулфиқоров як нобиғаи ҳанӯз ношинохта дар ситоразори осмони адабиёти олам аст.

== Китобшиносӣ ==
;Интишорот
* «Поэмы странствий» — {{М.}}: Молодая гвардия, 1980. — 480 с. — 100 000 экз.
* «Две легенды о любви» — [[Душанбе]]: Ирфон, 1980. — 204 с.
* «Мудрецы, цари, поэты» — {{М.}}: Известия, 1983. — 432 с. — 265 000 экз. (Библиотека «Дружбы народов»)
* «Эмиры. Мудрецы. Поэты» — Душанбе: Ирфон, 1983. — 384 с. — 14 000 экз.
* «Таттабубу» поэмы — {{М.}}: Советский писатель, 1984. — 344 с. — 30 000 экз.
* «Первая любовь Ходжи Насреддина», Душанбе: Маориф, 1985. — 160 с. — 50 000 экз.
* «Охота царя Бахрам-Гура Сасанида» поэмы, стихотворения. — Душанбе: Ирфон, 1986. — 384 с. — 25 000 экз.
* «Возвращение Ходжи Насреддина» — Илл. А. Гангалюк. — Душанбе: Маориф, 1987. — 480 с. — 50 000 экз.
* «Первая любовь Ходжи Насреддина» — {{М.}}: Советский писатель, 1989. — 704 с. — 100 000 экз. ISBN 5-265-00895-0
* «Земные и небесные странствия поэта» — {{М.}}: Молодая гвардия, 1990. — 446 с. — 65 000 экз. (Премия «Коллетс», 1993 г.)
* «Любовь, мудрость, смерть дервиша» — Душанбе: Адиб, 1990. — 528 с. — 35 000 экз. ISBN 5-8362-0218-4
* «Лазоревый странник на золотой дороге» (Песнопения Руси и Азии): Стихотворения, поэмы, притчи. 1962—1988. — Предислов. В. Личутин. Худож. В. Котанов. — {{М.}}: Современник, 1991. — 382 с.; ил. — ISBN 5-270-00932-3
* «Избранное» — {{М.}}: Терра, 1992. — 752 с.: ил. — (Литература). — 10 000 экз. ISBN 5-85255-108-X
* «Книга смерти Амира Тимура» — [[Минск]]: Белади, 1998. — 192 с.
* «Алый цыган» — {{М.}}: Московский писатель, 1999. — 424 с.
* «Суфийский Декамерон» — {{М.}}: Русь, 2000. — 18 с.
* «Лазоревый странник (Песнопения Руси и Азии)» — {{М.}}: Молодая гвардия, 2002. — 543 с. — 2000 экз. (Библиотека лирической поэзии «Золотой жираф») ISBN 5-235-02513-X
* «Камень апокалипсиса» — {{М.}}: Хроникёр, 2003. — 432 с.
* «Золотые притчи дервиша» — [[Семипалатинск]]: МКА, 2004. — 227 с.
* «Золотые притчи Ходжи Насреддина» — [[Новосибирск]]: Университет, 2004. — 494 с. (Премия «Ясная поляна», 2004 г.)
* «Коралловая Эфа» — [[Тула]]: И/Д Ясная Поляна, 2005. — 268 с. (Национальная премия «Лучшая книга», 2005 г.)
* «Книга Детства Иисуса Христа» — Новосибирск: Readable Minds, 2006. — 121 с.
* «Горькая беседа двух мудрецов-златоустов в диких медвяных травах» — [[Тула]]: Гриф и К, 2006. — 280 с.
* «Избранное» — {{М.}}: Издательский дом ПоРог, 2007. — 560 с. — 1000 экз. ISBN 978-5-90-2377-28-3
* «33 новеллы о любви» — Душанбе: ЭР-граф, 2012. — 352 с. — 1500 экз.
* «Золотой песок мудрости» — {{М.}}: [[Планета (издательство)|Планета]], Романы, поэмы, притчи, 2012.
* «Золотая пиала любви» — Душанбе: «ЭР-граф», 2015. — 536 с.
* «Золотые письма любви»: Избранные творения. — {{М.}}: Художественная литература, 2017. — 704 с.

;Мунтахаби осор
* Сочинения в семи книгах. — {{М.}}: Художественная литература, 2009. — 5000 экз.
** Цари небесные и земные. — 696 с.
** Золотые притчи Ходжи Насреддина. — 432 с.
** Дервиш и мумия. — 480 с.
** Талдомские журавли. — 464 с.
** Любовь, мудрость, смерть и загробные странствия дервиша. — 496 с.
** Лазоревый странник на золотой дороге. — 408 с.
** Коралловая Эфа. — 464 с.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Зулфиқоров Темур Қосимович|7|муаллиф=М. Маҳмудов}}
* Личутин В. Мир сновидений и открытий // Литература в школе. М., 1990. № 5;
* Османова 3. Г. Литература путешествий как духовное самопознание личности. Тимур Зульфикаров: земные и зап­редельные странствия поэта // История национальных литератур: Перечитывая и переосмысливая. Вып. 2. М., 1996.

== Пайвандҳо ==
* [http://www.zulfikarov.ru Сомонаи расмӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190116070106/http://www.zulfikarov.ru/ |date=2019-01-16 }}
* [http://news.tj/tj/news/shomi-e-odii-temur-zulfi-orov-dar-dushanbe-0 Шоми эҷодии Темур Зулфиқоров дар Душанбе — «ASIA-Plus»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160424201901/http://news.tj/tj/news/shomi-e-odii-temur-zulfi-orov-dar-dushanbe-0 |date=2016-04-24 }}

{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Нависандагони рус]]
[[Гурӯҳ:Нависандагони Русия]]
[[Гурӯҳ:Шоирони рус]]
[[Гурӯҳ:Шоирони Русия]]</text>
      <sha1>ov5zbuvw41emcx1fj6vmemfg60d29j6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдулғаффор Раҳмонзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21339</id>
    <revision>
      <id>1482095</id>
      <parentid>1481951</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T22:37:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10747" sha1="e5127my3qltpuudopwslizhofv65q8p" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}
'''Раҳмонзода Абдулғаффор Азиз''' (зод. [[29 март]]и [[1961]], [[деҳаи Андароб]]и [[ноҳияи Кӯлоб]]) — ходими давлатӣ, Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2015).

== Зиндагинома ==
Абдулғаффор Раҳмонзода 29 марти соли 1961 дар деҳаи Андароби шаҳри Кӯлоб, таваллуд ёфтааст. Миллаташ тоҷик. Ӯ соли 1978 мактаби миёнаи № 11 шаҳри Кӯлобро хатм намудааст.
Соли 1978 ба Донишгоҳи инженерҳои ирригатсия ва механизатсияи хоҷагии қишлоқи шаҳри Тошканд дохил шуда, онро соли 1983 бо ихтисоси инженер-заминсоз хатм намудааст.

== Корнома ==
Солҳои 1983—1984 ба ҳайси иқтисодчии гурӯҳ оид ба татбиқи пешравии илм ва техникаи Раёсати кишоварзии вилояти Кӯлоб кор кардааст.
Аз соли 1984 то соли 1988 дар вазифаҳои Котиби кумитаи комсомолии хоҷагии ба номи Жданови ноҳияи Кӯлоб, инструктори шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Кӯлоб, Мудири Шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии шаҳри Кӯлоб, Инструктори Шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Брести Ҷумҳурии Белоруссия, Мудири Кобинети корҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Кӯлоб, Инструктори шуъбаи ташкилии Кумитаи ҳизби коммунисти шаҳри Кӯлоб фаъолият намудааст.

Аз соли 1988 то соли 1993 дар вазифаҳои Котиби якуми Кумитаи комсомолии шаҳри Кӯлоб ва Раиси Иттифоқи ҷавонони шаҳри Кӯлоб интихоб гардида, кор намудааст.
Таи солҳои 1993—1996 дар вазифаҳои Мудири Сектори аграрии Корпоратсияи истеҳсолии «Кӯлоб» ва Директори Корхонаи муштараки «Ориёно» кор намудааст.
Аз соли 1996 то соли 2005 дар вазифаҳои мутахассис ва Сардори шуъбаи инвеститсияҳои хориҷии Раёсати ташкил ва ҳамоҳангсозии робитаҳои хориҷии Вазорати иқтисод ва робитаҳои иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Сардори шуъбаи инвеститсияҳои берунаи Раёсати сиёсати сармоягузории Вазорати иқтисод ва робитаҳои иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Сардори Раёсати инвеститсияҳои хориҷии Вазорати иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.
Соли 2001 Донишгоҳи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистонро бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм намудааст.

Аз соли 2005 то соли 2006 бо қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаҳои муовини Вазири иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муовини Вазири рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор намудааст.
Таи солҳои 2009—2010 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи муовини аввали Раиси Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон адои хидмат намудааст.
Солҳои 2010—2012 дар вазифаи муовини Раиси вилояти Хатлон кор намуда, вакили Маҷлиси вакилони халқи вилояти Хатлон интихоб гардидааст.
Аз соли 2012 то соли 2015 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи иҷрокунандаи Раис ва Раиси шаҳри Кӯлоб фаъолият намуда, вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Кӯлоб интихоб гардидааст.
Соли 2014 аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардида то соли 2015 фаъолият намудааст.
Моҳи марти соли 2015 Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати панҷум интихоб гардида, Муовини Раиси Кумитаи сохтори давлатӣ ва худидоракунии маҳаллӣ Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст.

Аз моҳи апрели соли 2020 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини якуми Вазири меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардидааст.

== Ҷоизаҳо ==
Бо ордени «Шараф» дараҷаи 2, Медали ҷашнии «Хадамоти оташнишонии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон», Медали ҷашнии «20 солагии Кумитаи ҳолатҳои фавқуллода ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон», Медали ҷашнии «15 солагии Қувваҳои мусалаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Медали ҷашнии «20 солагии Қувваҳои мусалаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардида, аъзои ифтихории Раёсати Иттифоқи арбобони санъти Тоҷикистон мебошад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.ozodagon.tj/khabarho/tojikiston/3631-2012-01-23-06-34-24 Озодагон — Раҳмонов ислоҳот мекунад.Ҳоло аз барқ шурӯъ кард]{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes</text>
      <sha1>e5127my3qltpuudopwslizhofv65q8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷомеъаи шаҳрвандӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124489</id>
    <revision>
      <id>1482101</id>
      <parentid>1450624</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3631" sha1="o9p4vg7ul1xcrz3u88quhokc39kjp8f" xml:space="preserve">'''Ҷомеъаи шаҳрвандӣ'''  — 1. Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

2.Ҷомеъаи шаҳрвандӣ [[ҷамъият|ҷомеъаест]], ки дар он шаклҳои гуногуни [[моликият]] ва намудҳои фаъолияти иқтисодӣ, ҳама замина барои ташвиқи қоидаҳои ғоявӣ (шаҳрвандон метавонанд оэодона афкори худро изҳор иамоянд, барои паҳн кардани [[ақида|ақидаҳои]] худ иттиҳодияҳои гуногун, аз ҷумла, иттиҳодияҳои сиёсӣ барпо намоянд), инчунин ягонагии муайяни манфиати фардӣ ва ҷамъиятӣ (дастаҷамъӣ) вучуд дорад. Чй тавре ки [[ҷамъият]] ба ҳар як узви худ ғамхорӣ зоҳир мекунад, инчунин [[фард]] ҳам манфиатҳои [[ҷамъият]]ро эҳтиром менамояд.

== [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ==
Дар [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[мафҳум|мафҳуми]] «''ҷомеъаи шаҳрвандӣ»'' бевосита ифода наёфта бошад ҳам, дар он баъзе нишонаҳои ба ҷомеъаи номбурда хос инъикос ёфтаанд (масалан, дар дебоча дар хусуси бунёди [[ҷамъият]]и адолатпарвар, дар моддаи 8 дар он хусус сухан меравад, дар [[Тоҷикистон]] ҳаёти ҷамъиятӣ дар асоси равияҳои гуногуни сиёси ва мафкуравӣ инкишоф меёбад, дар моддаи 12 дар он хусус сухан меравад, ки асоси иқтисодии Тоҷикистонро шаклҳои гуногуни [[моликият]] ташкил медиҳад). 

Хулоса, ҷомеъаи шаҳрвандиро ҳамчун — таъмини сатҳи муайяни ҳолати иқтисодӣ, иҷтимоӣ, ташкилй, равонӣ, ахлоқӣ, байнифардӣ ва иттилоотии ҷомеъа фаҳмидан мумкин аст.&lt;ref&gt;Фарҳанги  истилоҳоти  ҳуқуқ   /  Зери  таҳрири  Маҳмудов М.А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. —  с. 563&lt;/ref&gt;
== Нигаред низ ==
* [[Ҳуқуқ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
{{хурд}}

{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Гражданское общество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Civil society}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеаи шаҳрвандӣ]]
[[Гурӯҳ:Фалсафаи иҷтимоӣ]]</text>
      <sha1>o9p4vg7ul1xcrz3u88quhokc39kjp8f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482105</id>
      <parentid>1482101</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нигаред низ */ илова</comment>
      <origin>1482105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3755" sha1="8fmgm8la7ombryc1797utb0sc355yp6" xml:space="preserve">'''Ҷомеъаи шаҳрвандӣ'''  — 1. Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

2.Ҷомеъаи шаҳрвандӣ [[ҷамъият|ҷомеъаест]], ки дар он шаклҳои гуногуни [[моликият]] ва намудҳои фаъолияти иқтисодӣ, ҳама замина барои ташвиқи қоидаҳои ғоявӣ (шаҳрвандон метавонанд оэодона афкори худро изҳор иамоянд, барои паҳн кардани [[ақида|ақидаҳои]] худ иттиҳодияҳои гуногун, аз ҷумла, иттиҳодияҳои сиёсӣ барпо намоянд), инчунин ягонагии муайяни манфиати фардӣ ва ҷамъиятӣ (дастаҷамъӣ) вучуд дорад. Чй тавре ки [[ҷамъият]] ба ҳар як узви худ ғамхорӣ зоҳир мекунад, инчунин [[фард]] ҳам манфиатҳои [[ҷамъият]]ро эҳтиром менамояд.

== [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ==
Дар [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[мафҳум|мафҳуми]] «''ҷомеъаи шаҳрвандӣ»'' бевосита ифода наёфта бошад ҳам, дар он баъзе нишонаҳои ба ҷомеъаи номбурда хос инъикос ёфтаанд (масалан, дар дебоча дар хусуси бунёди [[ҷамъият]]и адолатпарвар, дар моддаи 8 дар он хусус сухан меравад, дар [[Тоҷикистон]] ҳаёти ҷамъиятӣ дар асоси равияҳои гуногуни сиёси ва мафкуравӣ инкишоф меёбад, дар моддаи 12 дар он хусус сухан меравад, ки асоси иқтисодии Тоҷикистонро шаклҳои гуногуни [[моликият]] ташкил медиҳад). 

Хулоса, ҷомеъаи шаҳрвандиро ҳамчун — таъмини сатҳи муайяни ҳолати иқтисодӣ, иҷтимоӣ, ташкилй, равонӣ, ахлоқӣ, байнифардӣ ва иттилоотии ҷомеъа фаҳмидан мумкин аст.&lt;ref&gt;Фарҳанги  истилоҳоти  ҳуқуқ   /  Зери  таҳрири  Маҳмудов М.А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. —  с. 563&lt;/ref&gt;
== Нигаред низ ==
* [[Ҷамъият]]
* [[Низоми сиёсӣ]]
* [[Демократия]]
* [[Тамомиятхоҳӣ]]
* [[Иқтидоргароӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
{{хурд}}

{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Гражданское общество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Civil society}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Мафҳумҳои ҳуқуқ]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеаи шаҳрвандӣ]]
[[Гурӯҳ:Фалсафаи иҷтимоӣ]]</text>
      <sha1>8fmgm8la7ombryc1797utb0sc355yp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орзу Исо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141652</id>
    <revision>
      <id>1482078</id>
      <parentid>1480543</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T14:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23702" sha1="gdobwvms0eu6u52vp034lac78cg679c" xml:space="preserve">{{Шахсият
 |ном                  = Орзу Исо
 |номи аслӣ            = Орзу Исоев
 |ном ҳангоми таваллуд = Исоев Орзухон Ҷангиевич
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |таърихи таваллуд     = 14.10.1976
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт    = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = Таманно, Довуд, Ануш
 |пеша                 = {{рӯзноманигор|асри XXI|Тоҷикистон}}, {{шоир|асри XXI|Тоҷикистон|тоҷик}}, таронанавис, блогер
 |ҷоизаҳо              = 
 |соядаст              = 
 |вебгоҳ               = https://www.facebook.com/isoevo
 |викианбор            = 
}}
'''Орзу Исо''' (''Исоев Орзухон Ҷангиевич''; зод. [[14 октябр]]и [[1976]], [[Кӯлоб]], [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — {{рӯзноманигор}}, [[шоир]], [[тарона]]навис ва блогери [[тоҷик]]. Узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (2009).

== Зиндагинома ==
Орзу Исо 14 октябри 1976 дар шаҳри Кӯлоб ба дунё омада, дар [[Қӯрғонтеппа]] бузург шудааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/ru/news/life/culture/20210131/na-ih-stihi-slagayut-pesni-kto-oni-sovremennie-molodie-poeti-tsentralnoi-azii|title=От журналистов до математиков. Кто они, современные молодые поэты Центральной Азии|website=asiaplustj.info|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2021-11-12}}&lt;/ref&gt;. Дар чаҳорсолагӣ падару модараш аз ҳам ҷудо мешаванд ва ҳар яке оилаи нав барпо мекунанд&lt;ref&gt;[http://www.ozodagon.com/21094-video-orzu-isoev-cheraoi-siesiro-baroi-hud-aramon-intihob-nakardaam.html Орзу Исоев: Чеҳраҳои сиёсиро барои худ қаҳрамон интихоб накардаам // '''Хабаргузории «Озодагон»''']. 9 апрели 2015, 10:24
&lt;/ref&gt;. Хатмкардаи факултети рӯзноманигории [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон]] дар соли 2013 мебошад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Фаъолият ==
Замони донишҷӯ буданаш соли 2000-ум аввал ба ҳайси рассом ба телевизиони Хатлон кор даромада, баъд як сол ба ҳайси муҳаррир ба кор қабул гардид&lt;ref&gt;[http://www.faraj.tj/index.php/tj/farhang/4384-orzu-isoev-man-bore-1203am-rishva-nagiriftaam.html Орзу Исоев: Ман боре ҳам ришва нагирифтаам // '''«Фараж».''']{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 15 марти 2014, 15:28&lt;/ref&gt;. Баъдан дар телевизиони давлатии [[ТВ Тоҷикистон|«Тоҷикистон»]], «[[ТВ Сафина|Сафина]]», як муддат дар «[[Тоҷикфилм]]», радиои [[Имрӯз (радио)|«Имрӯз»]] фаъолият карда, айни ҳол дар ТВ «Сафина» ва радиои «ASIA-Plus» фаъолият дорад.

Орзу Исоев баъди телевизионро тарк карданаш барномаи «Ногуфтаҳо»-ро дар [[YouTube]] мебарад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://your.tj/orzu-isoev-o-samocenzure-v-youtube-i-sekse-v-pojezii-podkast-novye-media-vypusk-2/|title=Орзу Исоев о самоцензуре в Youtube и сексе в поэзии. Подкаст «Новые медиа». Выпуск #2|website=YOUR|date=2020-11-25|lang=ru|accessdate=2021-10-13}}&lt;/ref&gt;.

== Хонавода ==
Соли 2002 бо Маҳбуба Шарифова оиладор шуда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/exclusive-interview-wiht-orzu-isoev-/28053248.html|title=Орзу Исоев: Аз хурофотпарастии мардум нороҳат мешавам|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2021-10-25}}&lt;/ref&gt;, соҳиби се фарзанд: ду писар ва як духтар аст&lt;ref&gt;[http://gazeta.tj/zm/4020-orzu-pulparast-ast.html ОРЗУ ПУЛПАРАСТ АСТ? // '''Медиа-холдинг «Чархи Гардун»''']{{Пайванди мурда|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. 12 январи 2012, 09:27&lt;/ref&gt;.

== Эҷодиёт ==
Таронаҳои Орзу Исоро хонандаҳои маъруфи Тоҷикистон, амсоли «Нагӯ-нагӯ»-и [[Нозияи Кароматулло]], «Ту бигӯ ошиқамӣ»-и [[Нигина Амонқулова]], «Сабад-сабад»-и [[Муҳаммадрофеъи Кароматулло]], «Ҷойи ту холӣ»-и [[Садриддин Наҷмиддин]], «Ошнои гумшуда»-и [[Юлдуз Усмонова]], «Сояҳо»-и [[Ҳабиб Ҳакимов]], «Кифоя нест»-и [[Меҳрнигори Рустам]], «Танҳоӣ»-и [[Шабнами Сурайё]], «Ҳамсоябача»-и [[Нигора Холова]] сароидаанд&lt;ref&gt;[http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/9926-orzu-isoev-intiqod-boyad-hodijona-boshad-na-garazmandona.html Орзу Исоев: «Интиқод бояд ҳодиёна бошад, на ғаразмандона!» // '''Сомонаи мустақили чамъиятиву сиёсии Рӯзгор.'''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211023194655/http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/9926-orzu-isoev-intiqod-boyad-hodijona-boshad-na-garazmandona.html |date=2021-10-23 }} 19 июли 2013, 16:02&lt;/ref&gt;.

=== Намунаҳо аз ашъор ===
{{quotation|'''Он сӯи ёдҳо'''

Он суи ёдҳо, &lt;br&gt;
Он ҷо, ки баргро хабар аз тирамаҳ набуд, &lt;br&gt;
Гул хоки раҳ набуд, &lt;br&gt;
Шабҳош бе шаҳомати рухсори маҳ набуд,&lt;br&gt;
Як фард лобалои чаҳорсолагии ман, &lt;br&gt;
Бо исмати рубоби наҳифе&lt;br&gt;
Оҳанг менавохт.&lt;br&gt;
Оҳанги ҳаҷр буд, &lt;br&gt;
Ҳаҷри фариштаҳо.&lt;br&gt;
Ҳаҷри сурури сабз,&lt;br&gt;
Ҳаҷри чаковак аз тани девори кӯдакӣ,&lt;br&gt;
Ҳаҷри баҳор аз дили ночори кӯдакӣ.&lt;br&gt;
Сахт аст, эй маҷид,&lt;br&gt;
Бо чашми хеш дидани овори хешро.&lt;br&gt;
Бо дасти баста бурдани кулвори хешро.&lt;br&gt;
Сахт аст, агар лобалои чаҳорсолагӣ агар,&lt;br&gt;
Он фарди хушнавоз&lt;br&gt;
Отифаро ба мех биовезаду равад.&lt;br&gt;
То баъди си баҳор, ки аслан хазон буд,&lt;br&gt;
Дар ҷустуҷӯи қофилаҳо дар ба дар шавад.&lt;br&gt;
Оҳ, ай Худо, чи гуна тавонам, ки баъд аз ин&lt;br&gt;
Дар лобалои исмати як фарди ношинос&lt;br&gt;
Он вожае, ки ҳеч ба сери нагуфтамаш,&lt;br&gt;
Дар ҷамъи панҷ ҳарф&lt;br&gt;
Аз дил ба дар шавад,&lt;br&gt;
Яъне падар шавад!?}}

== Феҳристи таронаҳои навиштаи Орзу Исо ==
&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нигина Амонқулова]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=S43aFhexmEY|title=Nigina Amonqulova - Dilnoma ( Official Music Video )|author=Nigina Amonqulova|website=YouTube|date=28 мар. 2021}}&lt;/ref&gt;

1. Ту бигӯ, ошиқамӣ

2. Чархи фалак 

3. Дар раҳи ишқи ту ҷигар сӯхтаам

4. Гиряҳои талхам

5. Рафтиву номаҳал дил зи ман буридӣ

6. Явош-явош 

7. Маҳи пурнурам 

8. Бикун бовар, бикун бовар

9. Ба ҳамон хандаи маст 

10. Офтобаки ман 

11. Набудӣ, то бубинӣ рӯзгорам 

12. Азизӣ аз барои ман

13. Афсона  

14. Роз маҷӯ

15. Аруси замонавӣ 

16. Дилнома 

17. Азизи дил 

18. Рӯзгоре бо маниву лек аз ман дилҷудоӣ

19. Бо кӯча - кӯча ғам пайванд кардамат

20. Савдозада 

21. Дили ман хонаи ту

22. Фиребо 

23. Ҳамнишини шабҳоям

24. Нафасбахши ҳавоям шав

25. Гуфтиву накардӣ

26. Ошиқам, ошиқтарам кун боз, боз

27. Бача шоир шуда

28. Дӯст надорӣ

29. Дил мешава зиқ 

30. Ёдгор (барои Дамирбек Олимов) 

31. Ба ман унвони як девона доди 

32. Дарёӣ


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Шабнами Сурайё]]:&lt;/u&gt;

1. Дар кӯчаҳои сард ба танҳоӣ

2. Ҳамдаму ҳабибам 

3. Дилам асири зиндон 

4. Макун фандам 

5. Он кас, ки ба рохи ту ҷигар сӯхт, манам

6. Тақ-тақи дарвоза

7. Бибӯсам лаби ангубинат 

8. Ошиқ 

9. Пешорӯи дарвозаи мо

10. Барги тут ларзон

11. Гуле-гуле

12. Дунё вафо надорад

13. Дуэт бо Юлдуз - Роҳи сафар дароз

14. Барош-барош-барош

15. Чӣ турӣ садот кунам 

16. Чашмак

17. Олуча

18. Шуяк-шуяк 

19. Эй ишқ, кучо равонам 

20. Аруси 2023

21. Бошӣ-бошӣ ҳамеша 

22. Базми гулу ойина

23. Усма ба абрӯ бизанем 

24. Вал-вали моҳ

25. Моҳи ман арусӣ дорад

25. I love you 

26. Ояти бахти шумо 

27. Ширин арусак

28. Бо нозу тарона

29. Ҷомат гули мошӣ


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Меҳрнигори Рустам]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3Lm0kc7I2OA|title=YouTube|author=Саҳифаи расмии Меҳрнигори Рустам дар Ютуб|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;

1. Ту баҳори бехазонӣ 

2. Эй Худо, бидеҳ ба кӯчаҳо борон

3. Ягона 

4. Шаб фаро расид 

5. Ғарибӣ

6. Мебарӣ- мебарӣ 

7. Боронак реза-реза

8. Мутмаинам

9. Туёна 1

10. Туёна 2

11. Паррандаҳо дар шохаҳо 

12. Ситора

13. Духтар ба ноз

14. Дили зор 

15. Тоба

16. Ватан

17. Гули бодом 

18. Абрӯкамон 

19. Кифоя нест

20. Ҷону ҷигар

21. Ҷодаҳо пуродаманд. 

22. Садои кафши по

23. Гаштаму гаштам

24. Паси дарвоза гули олуча 

25. Чак-чак зи боми хона 

26. Маҷнун

27. Илтиҷо

28. Сюрпрайз

29. Тук-туки дил 

30. Отифа

31. Каҷакабрӯ

32. Булбул ба ман гуфт 

33. Як рӯзи моҳи май 

34. Хоҳиш

35. Айби ма набуд 

36. Persian girl

37. Ягонаи ман

38. Ҷодугар

39. Шаби маҳтобӣ

40. Бепарво

41. Кобӣ

42. Ҷавоб бидеҳ

43. Намеша набошӣ

44. Дам-дам хаёлӣ мешам. 

45. Ба нағма-нағма-нағма

46. Таманно

&lt;u&gt;Сурудҳои [[Сафармуҳаммад Рустам|Сафармуҳаммади Рустам]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=an27sX9ik9Q|title=Safarmuhmmad - Fardo (official video)|author=Safarmuhammadmusic|website=YouTube - Official Channel of Safarmuhammad Rustam}}&lt;/ref&gt;

1. Бейби

2. Ошиқам 

3. Дар зери борон

4. Ту барои дилам бимон-бимон

5. Маъное надорад

6. Мерсӣ

7. Имзои мухаббат 

8. Локомакарена

9. Дуди сигор

10. Текилла

11. Сенздах

12. Камароб

13. Ҳарфом китоб-китобе

14. Метро

15. Авеню

16. Мегаполис

18. Аривидерчи

19. Нотаҳо

20. Девона 

21. Ҷудо роҳам зи роҳат

22. Ту ба нозат, эй пари

23. Фардо 


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Зулайхо Маҳмадшоева|Зулайхо Махмадшоева]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=G9eKVHAI3uA|title=YouTube|author=Саҳифаи расмии Зулайхо Маҳмадшоева дар Ютуб|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;

1. Модар

2. Ай, ваъдахилоф

3. Марав-марав

4. Механдам 

5. Кабутар

6. Намешиносиям, вале

7. Бар ман, ки вафо накард 

8. Як ҷӯра дорам

9. Ҷонаме ҷонам

10. Фалакӣ

11. Бобуна

12 Агар хоҳӣ ғуломат шам, мешам 

13. Роҳ

14. Эй дили девонаам, бас дигар ёдаш макун

15. Мамнунам 

16. Аз ёракам дорам гила

17. Бастам-бастам 

18. Кабгак 

19. Дидани рӯяш маҳол аст

20. Духтараки фархорӣ

21. Бай-бай

22. Ҷигарӣ

23. Бачаи хушномак

24. Туёна

25. Гул дар соя 

26. Эй, ҳамватан 

27. Якдона 

28. Юсуфу Зулайхо

29. Ёри Самарқанд 

30. Ман дигар ошиқ намешам 

31. Бӯсачин

32. Бом чики-чики

33. Ҷавонӣ

34. Бача, пушаймон мешавӣ

35. Зулайхо - Барон 

36. Аз интизорӣ хаста намешам 

37. Ало-алот мекунам

38. Гули - гули дастат 

39. Бовар бикун, бовар бикун

40. Рӯи саҳна

41. Бимон-бимон, эй то ҳамеша

42. Ҷони оча 

43. Бад-бад-бад…

44. Дига дӯсташ надорам. 

45. Маҷбурам (дуэт)


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Муҳаммадрафии Кароматулло|Мухаммадрафии Кароматулло]]:&lt;/u&gt;

1. Ман аз ту дил намегирам 

2. Сабад-сабад

3. Рафтам ба сафар

4. Биё, эй маънои буданам 

5. Дер боз ноошноем

6. Бе ту ёр-бе ту ёр

7. Танҳо намонам 

8. Духтари хамсоя

9. Ёри беахду вафо

10. Шахноз 

11. Духтарак 

12. Маро маранҷон 

13. Ман аз танҳоӣ дилгирам

14. Зери борони баҳорӣ

15. Нигорам 

16. Азизи дил 

17. Биё, эй моҳи ман 

18. Ориё - ансамбл

19. Маро танҳо намон

20. Эй, дилбари ман

21. Зулфота шона карди

22. Бе ту 

23. Моҳрӯ

24. Азизи ман

25. Нафас-нафас ҳавоӣ

26. Беназирам 

27. Ватанпарастона

28. Аз дил ба диле

29. Дастобадаст. 

30. Кабаре

31. Бирақс

32. Нест магар

33. Дил надорад. 

34. Ҳоло тамоми дунёмӣ.


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Садриддин Наҷмиддин|Садриддини Наҷмиддин]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qmx9ULRe5To&amp;list=RDQmx9ULRe5To&amp;start_radio=1|title=YouTube|author=Саҳифаи расмии Садриддин Наҷмиддин дар Ютуб|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;

1. Ман аз он диёри ғурбат

2. Ҷои ту холист

3. Ох, ба он чашми сиёх, ки ту дорӣ, ойна мешам

4. Панҷараҳои хонаро

5. Ҳамҷавори диёри манӣ

6. Нилуфарона биё


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Юлдуз Усмонова]]:&lt;/u&gt;

1. Ошнои гумшуда

2. Марав-марав


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Фируза Ҷуманиёзова|Фирӯза Ҷуманиёзова]]:&lt;/u&gt;

1. Умедам ҳаст


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нигора Холова]]:&lt;/u&gt;

1. Ҳамсоябача 

2. Зирадандонак

3. Чашмак зад

4. Ёри сафаркарда 

5. Шодии дунё

6. Бигӯ, оре

7. Ба чашмонат қасам

8. Боғи нигор

9. Ҳар садо бо дил, ки ҳамсадо намеша


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Хабиб Хакимов|Ҳабиб Ҳакимов]]:&lt;/u&gt;

1. Сояҳо

2. Ҷудоӣ

3. Зиндагӣ

4. Парвоз

5. Модар

6. Шабҳои дарози пойиз

7. Кӯлоб меравам

8. Кам-камак 

9. Эй дӯсти азиз-фалакӣ

10. Сеньорита

11. Иштибоҳ

12. Опс-опс

13. Таманно 

14. Қаҳр накун

15. Ҷӯраҷон 

16. Бади ман

17. Ман ё ту

18. Марав-марав

19. Милоди ман 

20. Шак дорам 

21. Тук-тук

22. Ҷафо

23. Борони пушти шишаҳо

24. Бандагӣ 

25. Чао, бамбина (дуэт) 

26. Номи ту 

27. Синамо 

28. Дилозор 

29. Оҳ, ҷон, мемирам 

30. Ты где то там


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Ҳаётой Мӯъминова|Ҳаётой Муьминова]]:&lt;/u&gt;

1. Чаман-чаман ёсуман

2. Шӯху бало

3. Модар

4. Ватан

5. Лазгӣ 

6. Ту куҷо будӣ

7. Кафш

8. Ҷони бибӣ

9. Чик-чик

10. Дугонаҷон 

11. Оила

12. Ҷашни истиқлол 

13. Себаки сурх

14. Кошке, ки Лайло мешудам 

15. Лутф бинмо 

16. Ёр-ёр 

17. Сарвиноз


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Сироҷиддини Фозил|Сироҷиддин Фозилов]]:&lt;/u&gt;

1. Вой аз ту, вой аз ман


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нишона Рустам]]:&lt;/u&gt;

1. Дигар аз ишқ метарсам

2. Айби дил

3. Ватан

4. Аё, умеди беҳосил 

5. Ала, ёр

6. Дидани ёр

7. Лаззати дидор мехохам, биё.

8. Аспи Хутал 

9. Шоми боронӣ

10. Варақ-варақ

11. Лабташна манам

12. Рав дигар 

13. Ташаккур, эй ки шабҳоро

14. Нусхаи падар

15. Носазо 

16. Унаст-унасти мардм (фолк)

17. Тӯёна - 2023

18. Гули бодом 

19. Попурӣ Кам-камак

20. Ними манӣ

21. Нағма-нағма

22. Кофе

23. Писарориё

24. Ё бимон бо ту бошам, ё бикуш, ки набошам

25. Шолӣ, ки ғалат коштӣ намеша 

26. Дилпора


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Валиҷон Азизов]]:&lt;/u&gt;

1. Чодаргулинор

2. Гулбону 

3. Бигӯ, бедорӣ

4. Бовар бикун

5. Рӯи шоха ҷуфти барг 

6. Попурӣ (20 дақиқа)

7. Боронак дар пушти шиша

8. Парасту 

9. Ватан-модар, аё пушту паноҳам 

10. Саробе

11. Панҷгона

12. Падар

13. Бо ман бимон

14. Дуэт бо Фараҳноз (хуршед манам, ту осмонӣ

15. Мавригӣ

16. Рафтам, ки барнагардам

17. Раштӣ 

18. Зулфи каҷат шашқатор

19. Як бевафоӣ, медонӣ


&lt;u&gt;Сурудҳои Хуҷастаи Мизовалӣ:&lt;/u&gt;

1. Ишқи беҷавоб

2. Роҳ

3. Савганди ватан

4. Ҳамҷода

5. Пиндори нек, рафтори нек 

6. Бо қасам лаб во накун 

7. Аҷабо

8. Соҳилу дарё

9. Ёри дилозор

10. Шикан-шикан

11. Занҷири зулфони сияҳ

12. Мемирам бароят


&lt;u&gt;Сурудҳои Ғизол Иноят:&lt;/u&gt;

1. Гуфтам, ки фаромуш кунам номи туро


&lt;u&gt;Сурудҳои Моҳираи Тоҳирӣ:&lt;/u&gt;

1. Марди номард 

2. Чашмак задиву гузашти дина

3. Қасам ба ҷонат 

4. Баргард

5. Хеле қашангӣ

6. Ширин-ширин 

7. Дар гирди сари бача зиёд аст шапарак

8. Қиссаи мо, қиссаи дуру дароз


&lt;u&gt;Сурудҳои Ҷонибек Муродов:&lt;/u&gt;

1. Ман имшаб туро мехом

2. Ғамгин машав, Худо ҳаст

3. Дуэт бо Ҷамшед Исмоилов “Бо ҳам”

4. Дуэт бо Юлдуз Турдиева “Азизи дилам” 

5. Дуэт бо Зулайхо Маҳмадшоева “Юсуф ва Зулайхо

6. Дуэт бо Зулайхо Маҳмадшоева “ Азизи дилӣ”

7. Бевафои ман


&lt;u&gt;Сурудҳои Мубориз Усмонов:&lt;/u&gt;

1. Узри бисёр

2. Меравӣ, мебарӣ 

3. Ману ту хаста шудем 

4. Чаро нагуфтӣ

5. Дӯст надорӣ

6. Зиндагӣ

7. Ишқи романтики 

8. Модар

9. Дона-дона

10. Эй дил

11. Ҳоламро бубин

12. Ялалло ялалӣ

13. Аз дастам рафт 

14. Беҳуда меранҷӣ

15. Мебинӣ аҳволам. 

16. Булбул бари гул замзама

17. Гул аҷаб

18. Бачаи оддӣ

== Синамо ==
Нахустин кори Орзу дар синамо филми “Чашмаи модар” буд, ки бо ҳамроҳи коргардон Абдулҳай Зокиров сохтанд. Дар ин филм дар баробари муаллифи филмнома Орзу боз муаллифи чанд шеър низ буд. “Барачаи хаёлӣ&quot; филми дигаре буд, ки Орзу дар он кор кардааст, нақши аслиро низ дар ин филм Таманно духтари Орзу бозӣ карда буд&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2022-01-06|language=tg|work=BBC Tajik/Persian|title=Барномаи тафреҳии тоҷикӣ, 13 январ|url=https://www.bbc.com/tajik/institutional/2012/01/120114_zm_tajentertainment|date=2012-01-14}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
* «Корманди шоистаи телевизион ва радиои Тоҷикистон» (2009).
* «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2019).

== Осор ==
* Орзу Исо. Дар пардаҳои атласии нури офтоб (шеърҳо), — Душанбе: «Эҷод», 2009. — 52 с. — ISBN 998-99947-39-83-7
*Орзу Исо. Таронаи танҳоӣ (''Маҷмӯъаи ашъор''), — Душанбе: «Адиб», 2012. — 64 с. — ISBN 998-99947-2-253-2
* Орзу Исо. Он суйи ёдҳо, — Душанбе: «Эр-граф», 2015. — 220 с. — ISBN 998-99975-46-38-8

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

{{ПБ}}


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>gdobwvms0eu6u52vp034lac78cg679c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482080</id>
      <parentid>1482078</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T14:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23869" sha1="0z5012ed8frxo3tv2c49am8qdy8li66" xml:space="preserve">{{Шахсият
 |ном                  = Орзу Исо
 |номи аслӣ            = Орзу Исоев
 |ном ҳангоми таваллуд = Исоев Орзухон Ҷангиевич
 |тасвир               = 
 |бар                  = 
 |тавсифи тасвир       = 
 |таърихи таваллуд     = 14.10.1976
 |зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Кӯлоб|шаҳри Кӯлоб}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]
 |шаҳрвандӣ            = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}}
 |таърихи даргузашт    = 
 |маҳалли даргузашт    = 
 |падар                = 
 |модар                = 
 |ҳамсар               = 
 |фарзандон            = Таманно, Довуд, Ануш
 |пеша                 = {{рӯзноманигор|асри XXI|Тоҷикистон}}, {{шоир|асри XXI|Тоҷикистон|тоҷик}}, таронанавис, блогер
 |ҷоизаҳо              = 
 |соядаст              = 
 |вебгоҳ               = https://www.facebook.com/isoevo
 |викианбор            = 
}}
'''Орзу Исо''' (''Исоев Орзухон Ҷангиевич''; зод. [[14 октябр]]и [[1976]], [[Кӯлоб]], [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]]) — {{рӯзноманигор}}, [[шоир]], [[тарона]]навис ва блогери [[тоҷик]]. Узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] (2009).

== Зиндагинома ==
Орзу Исо 14 октябри 1976 дар шаҳри Кӯлоб ба дунё омада, дар [[Қӯрғонтеппа]] бузург шудааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/ru/news/life/culture/20210131/na-ih-stihi-slagayut-pesni-kto-oni-sovremennie-molodie-poeti-tsentralnoi-azii|title=От журналистов до математиков. Кто они, современные молодые поэты Центральной Азии|website=asiaplustj.info|publisher=ASIA-Plus|accessdate=2021-11-12}}&lt;/ref&gt;. Дар чаҳорсолагӣ падару модараш аз ҳам ҷудо мешаванд ва ҳар яке оилаи нав барпо мекунанд&lt;ref&gt;[http://www.ozodagon.com/21094-video-orzu-isoev-cheraoi-siesiro-baroi-hud-aramon-intihob-nakardaam.html Орзу Исоев: Чеҳраҳои сиёсиро барои худ қаҳрамон интихоб накардаам // '''Хабаргузории «Озодагон»''']. 9 апрели 2015, 10:24
&lt;/ref&gt;. Хатмкардаи факултети рӯзноманигории [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон]] дар соли 2013 мебошад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Фаъолият ==
Замони донишҷӯ буданаш соли 2000-ум аввал ба ҳайси рассом ба телевизиони Хатлон кор даромада, баъд як сол ба ҳайси муҳаррир ба кор қабул гардид&lt;ref&gt;[http://www.faraj.tj/index.php/tj/farhang/4384-orzu-isoev-man-bore-1203am-rishva-nagiriftaam.html Орзу Исоев: Ман боре ҳам ришва нагирифтаам // '''«Фараж».''']{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 15 марти 2014, 15:28&lt;/ref&gt;. Баъдан дар телевизиони давлатии [[ТВ Тоҷикистон|«Тоҷикистон»]], «[[ТВ Сафина|Сафина]]», як муддат дар «[[Тоҷикфилм]]», радиои [[Имрӯз (радио)|«Имрӯз»]] фаъолият карда, айни ҳол дар ТВ «Сафина» ва радиои «ASIA-Plus» фаъолият дорад.

Орзу Исоев баъди телевизионро тарк карданаш барномаи «Ногуфтаҳо»-ро дар [[YouTube]] мебарад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://your.tj/orzu-isoev-o-samocenzure-v-youtube-i-sekse-v-pojezii-podkast-novye-media-vypusk-2/|title=Орзу Исоев о самоцензуре в Youtube и сексе в поэзии. Подкаст «Новые медиа». Выпуск #2|website=YOUR|date=2020-11-25|lang=ru|accessdate=2021-10-13}}&lt;/ref&gt;.

Узви [[Иттифоқи журналистони Тоҷикистон]] ва [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] мебошад.

== Хонавода ==
Соли 2002 бо Маҳбуба Шарифова оиладор шуда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/exclusive-interview-wiht-orzu-isoev-/28053248.html|title=Орзу Исоев: Аз хурофотпарастии мардум нороҳат мешавам|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2021-10-25}}&lt;/ref&gt;, соҳиби се фарзанд: ду писар ва як духтар аст&lt;ref&gt;[http://gazeta.tj/zm/4020-orzu-pulparast-ast.html ОРЗУ ПУЛПАРАСТ АСТ? // '''Медиа-холдинг «Чархи Гардун»''']{{Пайванди мурда|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. 12 январи 2012, 09:27&lt;/ref&gt;.

== Эҷодиёт ==
Таронаҳои Орзу Исоро хонандаҳои маъруфи Тоҷикистон, амсоли «Нагӯ-нагӯ»-и [[Нозияи Кароматулло]], «Ту бигӯ ошиқамӣ»-и [[Нигина Амонқулова]], «Сабад-сабад»-и [[Муҳаммадрофеъи Кароматулло]], «Ҷойи ту холӣ»-и [[Садриддин Наҷмиддин]], «Ошнои гумшуда»-и [[Юлдуз Усмонова]], «Сояҳо»-и [[Ҳабиб Ҳакимов]], «Кифоя нест»-и [[Меҳрнигори Рустам]], «Танҳоӣ»-и [[Шабнами Сурайё]], «Ҳамсоябача»-и [[Нигора Холова]] сароидаанд&lt;ref&gt;[http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/9926-orzu-isoev-intiqod-boyad-hodijona-boshad-na-garazmandona.html Орзу Исоев: «Интиқод бояд ҳодиёна бошад, на ғаразмандона!» // '''Сомонаи мустақили чамъиятиву сиёсии Рӯзгор.'''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211023194655/http://www.ruzgor.tj/adabiyot-va-farhang/9926-orzu-isoev-intiqod-boyad-hodijona-boshad-na-garazmandona.html |date=2021-10-23 }} 19 июли 2013, 16:02&lt;/ref&gt;.

=== Намунаҳо аз ашъор ===
{{quotation|'''Он сӯи ёдҳо'''

Он суи ёдҳо, &lt;br&gt;
Он ҷо, ки баргро хабар аз тирамаҳ набуд, &lt;br&gt;
Гул хоки раҳ набуд, &lt;br&gt;
Шабҳош бе шаҳомати рухсори маҳ набуд,&lt;br&gt;
Як фард лобалои чаҳорсолагии ман, &lt;br&gt;
Бо исмати рубоби наҳифе&lt;br&gt;
Оҳанг менавохт.&lt;br&gt;
Оҳанги ҳаҷр буд, &lt;br&gt;
Ҳаҷри фариштаҳо.&lt;br&gt;
Ҳаҷри сурури сабз,&lt;br&gt;
Ҳаҷри чаковак аз тани девори кӯдакӣ,&lt;br&gt;
Ҳаҷри баҳор аз дили ночори кӯдакӣ.&lt;br&gt;
Сахт аст, эй маҷид,&lt;br&gt;
Бо чашми хеш дидани овори хешро.&lt;br&gt;
Бо дасти баста бурдани кулвори хешро.&lt;br&gt;
Сахт аст, агар лобалои чаҳорсолагӣ агар,&lt;br&gt;
Он фарди хушнавоз&lt;br&gt;
Отифаро ба мех биовезаду равад.&lt;br&gt;
То баъди си баҳор, ки аслан хазон буд,&lt;br&gt;
Дар ҷустуҷӯи қофилаҳо дар ба дар шавад.&lt;br&gt;
Оҳ, ай Худо, чи гуна тавонам, ки баъд аз ин&lt;br&gt;
Дар лобалои исмати як фарди ношинос&lt;br&gt;
Он вожае, ки ҳеч ба сери нагуфтамаш,&lt;br&gt;
Дар ҷамъи панҷ ҳарф&lt;br&gt;
Аз дил ба дар шавад,&lt;br&gt;
Яъне падар шавад!?}}

== Феҳристи таронаҳои навиштаи Орзу Исо ==
&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нигина Амонқулова]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=S43aFhexmEY|title=Nigina Amonqulova - Dilnoma ( Official Music Video )|author=Nigina Amonqulova|website=YouTube|date=28 мар. 2021}}&lt;/ref&gt;

1. Ту бигӯ, ошиқамӣ

2. Чархи фалак 

3. Дар раҳи ишқи ту ҷигар сӯхтаам

4. Гиряҳои талхам

5. Рафтиву номаҳал дил зи ман буридӣ

6. Явош-явош 

7. Маҳи пурнурам 

8. Бикун бовар, бикун бовар

9. Ба ҳамон хандаи маст 

10. Офтобаки ман 

11. Набудӣ, то бубинӣ рӯзгорам 

12. Азизӣ аз барои ман

13. Афсона  

14. Роз маҷӯ

15. Аруси замонавӣ 

16. Дилнома 

17. Азизи дил 

18. Рӯзгоре бо маниву лек аз ман дилҷудоӣ

19. Бо кӯча - кӯча ғам пайванд кардамат

20. Савдозада 

21. Дили ман хонаи ту

22. Фиребо 

23. Ҳамнишини шабҳоям

24. Нафасбахши ҳавоям шав

25. Гуфтиву накардӣ

26. Ошиқам, ошиқтарам кун боз, боз

27. Бача шоир шуда

28. Дӯст надорӣ

29. Дил мешава зиқ 

30. Ёдгор (барои Дамирбек Олимов) 

31. Ба ман унвони як девона доди 

32. Дарёӣ


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Шабнами Сурайё]]:&lt;/u&gt;

1. Дар кӯчаҳои сард ба танҳоӣ

2. Ҳамдаму ҳабибам 

3. Дилам асири зиндон 

4. Макун фандам 

5. Он кас, ки ба рохи ту ҷигар сӯхт, манам

6. Тақ-тақи дарвоза

7. Бибӯсам лаби ангубинат 

8. Ошиқ 

9. Пешорӯи дарвозаи мо

10. Барги тут ларзон

11. Гуле-гуле

12. Дунё вафо надорад

13. Дуэт бо Юлдуз - Роҳи сафар дароз

14. Барош-барош-барош

15. Чӣ турӣ садот кунам 

16. Чашмак

17. Олуча

18. Шуяк-шуяк 

19. Эй ишқ, кучо равонам 

20. Аруси 2023

21. Бошӣ-бошӣ ҳамеша 

22. Базми гулу ойина

23. Усма ба абрӯ бизанем 

24. Вал-вали моҳ

25. Моҳи ман арусӣ дорад

25. I love you 

26. Ояти бахти шумо 

27. Ширин арусак

28. Бо нозу тарона

29. Ҷомат гули мошӣ


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Меҳрнигори Рустам]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=3Lm0kc7I2OA|title=YouTube|author=Саҳифаи расмии Меҳрнигори Рустам дар Ютуб|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;

1. Ту баҳори бехазонӣ 

2. Эй Худо, бидеҳ ба кӯчаҳо борон

3. Ягона 

4. Шаб фаро расид 

5. Ғарибӣ

6. Мебарӣ- мебарӣ 

7. Боронак реза-реза

8. Мутмаинам

9. Туёна 1

10. Туёна 2

11. Паррандаҳо дар шохаҳо 

12. Ситора

13. Духтар ба ноз

14. Дили зор 

15. Тоба

16. Ватан

17. Гули бодом 

18. Абрӯкамон 

19. Кифоя нест

20. Ҷону ҷигар

21. Ҷодаҳо пуродаманд. 

22. Садои кафши по

23. Гаштаму гаштам

24. Паси дарвоза гули олуча 

25. Чак-чак зи боми хона 

26. Маҷнун

27. Илтиҷо

28. Сюрпрайз

29. Тук-туки дил 

30. Отифа

31. Каҷакабрӯ

32. Булбул ба ман гуфт 

33. Як рӯзи моҳи май 

34. Хоҳиш

35. Айби ма набуд 

36. Persian girl

37. Ягонаи ман

38. Ҷодугар

39. Шаби маҳтобӣ

40. Бепарво

41. Кобӣ

42. Ҷавоб бидеҳ

43. Намеша набошӣ

44. Дам-дам хаёлӣ мешам. 

45. Ба нағма-нағма-нағма

46. Таманно

&lt;u&gt;Сурудҳои [[Сафармуҳаммад Рустам|Сафармуҳаммади Рустам]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=an27sX9ik9Q|title=Safarmuhmmad - Fardo (official video)|author=Safarmuhammadmusic|website=YouTube - Official Channel of Safarmuhammad Rustam}}&lt;/ref&gt;

1. Бейби

2. Ошиқам 

3. Дар зери борон

4. Ту барои дилам бимон-бимон

5. Маъное надорад

6. Мерсӣ

7. Имзои мухаббат 

8. Локомакарена

9. Дуди сигор

10. Текилла

11. Сенздах

12. Камароб

13. Ҳарфом китоб-китобе

14. Метро

15. Авеню

16. Мегаполис

18. Аривидерчи

19. Нотаҳо

20. Девона 

21. Ҷудо роҳам зи роҳат

22. Ту ба нозат, эй пари

23. Фардо 


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Зулайхо Маҳмадшоева|Зулайхо Махмадшоева]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=G9eKVHAI3uA|title=YouTube|author=Саҳифаи расмии Зулайхо Маҳмадшоева дар Ютуб|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;

1. Модар

2. Ай, ваъдахилоф

3. Марав-марав

4. Механдам 

5. Кабутар

6. Намешиносиям, вале

7. Бар ман, ки вафо накард 

8. Як ҷӯра дорам

9. Ҷонаме ҷонам

10. Фалакӣ

11. Бобуна

12 Агар хоҳӣ ғуломат шам, мешам 

13. Роҳ

14. Эй дили девонаам, бас дигар ёдаш макун

15. Мамнунам 

16. Аз ёракам дорам гила

17. Бастам-бастам 

18. Кабгак 

19. Дидани рӯяш маҳол аст

20. Духтараки фархорӣ

21. Бай-бай

22. Ҷигарӣ

23. Бачаи хушномак

24. Туёна

25. Гул дар соя 

26. Эй, ҳамватан 

27. Якдона 

28. Юсуфу Зулайхо

29. Ёри Самарқанд 

30. Ман дигар ошиқ намешам 

31. Бӯсачин

32. Бом чики-чики

33. Ҷавонӣ

34. Бача, пушаймон мешавӣ

35. Зулайхо - Барон 

36. Аз интизорӣ хаста намешам 

37. Ало-алот мекунам

38. Гули - гули дастат 

39. Бовар бикун, бовар бикун

40. Рӯи саҳна

41. Бимон-бимон, эй то ҳамеша

42. Ҷони оча 

43. Бад-бад-бад…

44. Дига дӯсташ надорам. 

45. Маҷбурам (дуэт)


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Муҳаммадрафии Кароматулло|Мухаммадрафии Кароматулло]]:&lt;/u&gt;

1. Ман аз ту дил намегирам 

2. Сабад-сабад

3. Рафтам ба сафар

4. Биё, эй маънои буданам 

5. Дер боз ноошноем

6. Бе ту ёр-бе ту ёр

7. Танҳо намонам 

8. Духтари хамсоя

9. Ёри беахду вафо

10. Шахноз 

11. Духтарак 

12. Маро маранҷон 

13. Ман аз танҳоӣ дилгирам

14. Зери борони баҳорӣ

15. Нигорам 

16. Азизи дил 

17. Биё, эй моҳи ман 

18. Ориё - ансамбл

19. Маро танҳо намон

20. Эй, дилбари ман

21. Зулфота шона карди

22. Бе ту 

23. Моҳрӯ

24. Азизи ман

25. Нафас-нафас ҳавоӣ

26. Беназирам 

27. Ватанпарастона

28. Аз дил ба диле

29. Дастобадаст. 

30. Кабаре

31. Бирақс

32. Нест магар

33. Дил надорад. 

34. Ҳоло тамоми дунёмӣ.


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Садриддин Наҷмиддин|Садриддини Наҷмиддин]]:&lt;/u&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qmx9ULRe5To&amp;list=RDQmx9ULRe5To&amp;start_radio=1|title=YouTube|author=Саҳифаи расмии Садриддин Наҷмиддин дар Ютуб|website=YouTube}}&lt;/ref&gt;

1. Ман аз он диёри ғурбат

2. Ҷои ту холист

3. Ох, ба он чашми сиёх, ки ту дорӣ, ойна мешам

4. Панҷараҳои хонаро

5. Ҳамҷавори диёри манӣ

6. Нилуфарона биё


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Юлдуз Усмонова]]:&lt;/u&gt;

1. Ошнои гумшуда

2. Марав-марав


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Фируза Ҷуманиёзова|Фирӯза Ҷуманиёзова]]:&lt;/u&gt;

1. Умедам ҳаст


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нигора Холова]]:&lt;/u&gt;

1. Ҳамсоябача 

2. Зирадандонак

3. Чашмак зад

4. Ёри сафаркарда 

5. Шодии дунё

6. Бигӯ, оре

7. Ба чашмонат қасам

8. Боғи нигор

9. Ҳар садо бо дил, ки ҳамсадо намеша


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Хабиб Хакимов|Ҳабиб Ҳакимов]]:&lt;/u&gt;

1. Сояҳо

2. Ҷудоӣ

3. Зиндагӣ

4. Парвоз

5. Модар

6. Шабҳои дарози пойиз

7. Кӯлоб меравам

8. Кам-камак 

9. Эй дӯсти азиз-фалакӣ

10. Сеньорита

11. Иштибоҳ

12. Опс-опс

13. Таманно 

14. Қаҳр накун

15. Ҷӯраҷон 

16. Бади ман

17. Ман ё ту

18. Марав-марав

19. Милоди ман 

20. Шак дорам 

21. Тук-тук

22. Ҷафо

23. Борони пушти шишаҳо

24. Бандагӣ 

25. Чао, бамбина (дуэт) 

26. Номи ту 

27. Синамо 

28. Дилозор 

29. Оҳ, ҷон, мемирам 

30. Ты где то там


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Ҳаётой Мӯъминова|Ҳаётой Муьминова]]:&lt;/u&gt;

1. Чаман-чаман ёсуман

2. Шӯху бало

3. Модар

4. Ватан

5. Лазгӣ 

6. Ту куҷо будӣ

7. Кафш

8. Ҷони бибӣ

9. Чик-чик

10. Дугонаҷон 

11. Оила

12. Ҷашни истиқлол 

13. Себаки сурх

14. Кошке, ки Лайло мешудам 

15. Лутф бинмо 

16. Ёр-ёр 

17. Сарвиноз


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Сироҷиддини Фозил|Сироҷиддин Фозилов]]:&lt;/u&gt;

1. Вой аз ту, вой аз ман


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Нишона Рустам]]:&lt;/u&gt;

1. Дигар аз ишқ метарсам

2. Айби дил

3. Ватан

4. Аё, умеди беҳосил 

5. Ала, ёр

6. Дидани ёр

7. Лаззати дидор мехохам, биё.

8. Аспи Хутал 

9. Шоми боронӣ

10. Варақ-варақ

11. Лабташна манам

12. Рав дигар 

13. Ташаккур, эй ки шабҳоро

14. Нусхаи падар

15. Носазо 

16. Унаст-унасти мардм (фолк)

17. Тӯёна - 2023

18. Гули бодом 

19. Попурӣ Кам-камак

20. Ними манӣ

21. Нағма-нағма

22. Кофе

23. Писарориё

24. Ё бимон бо ту бошам, ё бикуш, ки набошам

25. Шолӣ, ки ғалат коштӣ намеша 

26. Дилпора


&lt;u&gt;Сурудҳои [[Валиҷон Азизов]]:&lt;/u&gt;

1. Чодаргулинор

2. Гулбону 

3. Бигӯ, бедорӣ

4. Бовар бикун

5. Рӯи шоха ҷуфти барг 

6. Попурӣ (20 дақиқа)

7. Боронак дар пушти шиша

8. Парасту 

9. Ватан-модар, аё пушту паноҳам 

10. Саробе

11. Панҷгона

12. Падар

13. Бо ман бимон

14. Дуэт бо Фараҳноз (хуршед манам, ту осмонӣ

15. Мавригӣ

16. Рафтам, ки барнагардам

17. Раштӣ 

18. Зулфи каҷат шашқатор

19. Як бевафоӣ, медонӣ


&lt;u&gt;Сурудҳои Хуҷастаи Мизовалӣ:&lt;/u&gt;

1. Ишқи беҷавоб

2. Роҳ

3. Савганди ватан

4. Ҳамҷода

5. Пиндори нек, рафтори нек 

6. Бо қасам лаб во накун 

7. Аҷабо

8. Соҳилу дарё

9. Ёри дилозор

10. Шикан-шикан

11. Занҷири зулфони сияҳ

12. Мемирам бароят


&lt;u&gt;Сурудҳои Ғизол Иноят:&lt;/u&gt;

1. Гуфтам, ки фаромуш кунам номи туро


&lt;u&gt;Сурудҳои Моҳираи Тоҳирӣ:&lt;/u&gt;

1. Марди номард 

2. Чашмак задиву гузашти дина

3. Қасам ба ҷонат 

4. Баргард

5. Хеле қашангӣ

6. Ширин-ширин 

7. Дар гирди сари бача зиёд аст шапарак

8. Қиссаи мо, қиссаи дуру дароз


&lt;u&gt;Сурудҳои Ҷонибек Муродов:&lt;/u&gt;

1. Ман имшаб туро мехом

2. Ғамгин машав, Худо ҳаст

3. Дуэт бо Ҷамшед Исмоилов “Бо ҳам”

4. Дуэт бо Юлдуз Турдиева “Азизи дилам” 

5. Дуэт бо Зулайхо Маҳмадшоева “Юсуф ва Зулайхо

6. Дуэт бо Зулайхо Маҳмадшоева “ Азизи дилӣ”

7. Бевафои ман


&lt;u&gt;Сурудҳои Мубориз Усмонов:&lt;/u&gt;

1. Узри бисёр

2. Меравӣ, мебарӣ 

3. Ману ту хаста шудем 

4. Чаро нагуфтӣ

5. Дӯст надорӣ

6. Зиндагӣ

7. Ишқи романтики 

8. Модар

9. Дона-дона

10. Эй дил

11. Ҳоламро бубин

12. Ялалло ялалӣ

13. Аз дастам рафт 

14. Беҳуда меранҷӣ

15. Мебинӣ аҳволам. 

16. Булбул бари гул замзама

17. Гул аҷаб

18. Бачаи оддӣ

== Синамо ==
Нахустин кори Орзу дар синамо филми “Чашмаи модар” буд, ки бо ҳамроҳи коргардон Абдулҳай Зокиров сохтанд. Дар ин филм дар баробари муаллифи филмнома Орзу боз муаллифи чанд шеър низ буд. “Барачаи хаёлӣ&quot; филми дигаре буд, ки Орзу дар он кор кардааст, нақши аслиро низ дар ин филм Таманно духтари Орзу бозӣ карда буд&lt;ref&gt;{{Cite news|accessdate=2022-01-06|language=tg|work=BBC Tajik/Persian|title=Барномаи тафреҳии тоҷикӣ, 13 январ|url=https://www.bbc.com/tajik/institutional/2012/01/120114_zm_tajentertainment|date=2012-01-14}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
* «Корманди шоистаи телевизион ва радиои Тоҷикистон» (2009).
* «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» (2019).

== Осор ==
* Орзу Исо. Дар пардаҳои атласии нури офтоб (шеърҳо), — Душанбе: «Эҷод», 2009. — 52 с. — ISBN 998-99947-39-83-7
*Орзу Исо. Таронаи танҳоӣ (''Маҷмӯъаи ашъор''), — Душанбе: «Адиб», 2012. — 64 с. — ISBN 998-99947-2-253-2
* Орзу Исо. Он суйи ёдҳо, — Душанбе: «Эр-граф», 2015. — 220 с. — ISBN 998-99975-46-38-8

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|2}}

{{ПБ}}


{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>0z5012ed8frxo3tv2c49am8qdy8li66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Низоми сиёсӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141735</id>
    <revision>
      <id>1482102</id>
      <parentid>1480708</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1482102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37462" sha1="mq55r0fx6zmzki0t2pews2bwf2uvsdc" xml:space="preserve">'''Низоми сиёсӣ''' — маҷмӯи ниҳодҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии давлатӣ ва ғайридавлатии [[ҷомеъа]], ки байни онҳо робитаҳои мураттаб мавҷуданд. Низоми сиёсии [[ҷомеъа]] ҳаёти сиёсии кишварро ифода ва таъмин мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|title=Основні характеристики та особливості політичної системи України|website=posibnyky.vntu.edu.ua|accessdate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923152118/http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|archivedate=23 вересня 2017}}&lt;/ref&gt;.

Ин [[мафҳум]] амалҳо ва муносибатҳои гуногуни ҳам гурӯҳҳои пурқудрат ва ҳам гурӯҳҳои тобеъ, мудирон ва назоратшаванда, бартаридошта ва тобеъро муттаҳид мекунад; фаъолиятҳо ва муносибатҳои шаклҳои муташаккили муносибатҳои [[қудрат|қудратдорро]] аз ҷиҳати назариявӣ умумӣ мекунад &amp;nbsp;— [[давлат]] ва дигар [[Институти иҷтимоӣ|институтҳои иҷтимоӣ]] ва ниҳодҳо, инчунин арзишҳо ва меъёрҳои сиёсие, ки ҳаёти сиёсии аъзои [[Ҷомеъа|ҷомеъаи]] мушаххасро танзим мекунанд.

Дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида ҳаёти сиёсӣ ҳамчун як низом ба таври беҳтарин зоҳир мешавад ва низоми сиёсӣ вазифаи асосии худро пурратар нишон медиҳад.&amp;nbsp;— ҳамгироии иҷтимоӣ. Аз ин рӯ, мафҳуми «низоми сиёсӣ» барои таҳлили ҳаёти сиёсӣ дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида истифода мешавад. Вақте ки мо дар бораи низоми сиёсии [[ҷомеъа]] сухан меронем, мо [[Давлат|давлатҳои]] алоҳидаро дар назар дорем.

== Пайвандҳо ==
Дар [[Даҳаи 1950 (мелодӣ)|солҳои 1950-ум]] асри гузашта равиши низомӣ барои омӯзиши [[сиёсат]] дар [[Сиёсатшиносӣ|илми сиёсии]] Ғарб, бахусус Амрико, васеъ истифода шудааст. Таҳлили низомӣ имкон медиҳад, ки муайян карда шавад, ки низоми сиёсӣ аз унсурҳои зиёд иборат аст, унсурҳо як тамоми ягонаро ташкил медиҳанд, низоми сиёсӣ бо муҳити зист ҳамкорӣ мекунад. Саҳми муайяне дар рушди назарияи низоми сиёсӣ аз ҷониби сиёсатшиносон Митчелл Уэсли Клэр, Дойч К., Талкотт Парсонс, Луманн Никлас, Пауэлл Ҷ., Труман Д., Истон Дэвид ва Алмонд Габриэл гузошта шудааст, ки асосҳои гуногуни мафҳуми низоми сиёсиро гузоштаанд. Моҳияти равиши Истон баррасии низоми сиёсӣ аз нуқтаи назари зерсистемаҳои таркибии он, омӯзиши маҷмӯи таъсир ва муносибатҳое мебошад, ки дар дохили он ба вуҷуд меоянд. Аз ин рӯ, ӯ низоми сиёсиро ҳамчун &quot;системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ, ки тавассути он арзишҳо дар ҷомеа ба таври авторитарӣ тақсим карда мешаванд&quot; шарҳ медиҳад. Алмонд Габриэл бештар ба хусусиятҳои умумӣ, омӯзиши вуруд ва баромад ва бозхандҳое, ки байни низоми сиёсӣ ва муҳити зист муқаррар карда мешаванд, диққат медиҳад. Алмонд низоми сиёсиро ҳамчун системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ муайян мекунад, ки ҳангоми вуруд ё баромади низоми сиёсӣ ба вуҷуд меоянд ва «бо таҳдиди истифодаи маҷбуркунии ҷисмонӣ» алоқаманданд.

* Агар мо низомро аз нигоҳи институтсионалӣ баррасӣ кунем, онро метавон ба маҷмӯи низомҳои давлатӣ ва ғайри [[Институти иҷтимоӣ|''институтҳои иҷтимоӣ'']] ''яъне меъёрҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ,'' ки дар доираи онҳо ҳаёти сиёсии ҷомеъаи муайян сурат мегирад, табдил дод.
* Дар шакли дигар, ҷанбаи [[Қудрат|қудрати]] низоми сиёсӣ таъкид шудааст ва таърифи он асосан бо ''қонунӣ гардонидани маҷбуркунии давлатӣ'' ҳамчун воситаи танзими муносибатҳои байни одамон алоқаманд аст.
* Сеюм&amp;nbsp;— низоми сиёсӣ ҳамчун ''низоми тақсимоти [[Иқтидоргароӣ]] (тавассути [[қудрат]])-и арзишҳо'' дар [[ҷомеъа]] баррасӣ мешавад.

'''''Набудани тақсимоти возеҳи конститутсионии ваколатҳо байни шохаҳои ҳокимият ва мақомоти олии давлатӣ''''' . Пеш аз ҳама, ин ба тартиби ташкил ва қатъ кардани фаъолияти эътилофи парлумонӣ, асосҳои қатъ кардани ваколатҳои Девони Вазирон, тартиби таъини баъзе мутахассисон ва ғайра дахл дорад.

Мушкилоти асосие, ки ба раванди демократикунонии низоми сиёсӣ монеаи назаррас мегарданд, боиси паст шудани самаранокии шохаҳои [[ҳокимияти сиёсӣ]] мегарданд ва ҳалли фавриро талаб мекунанд, инҳоянд: 

'''''Сиёсаткунонии раванди конститутсионӣ.&amp;nbsp;'''''Гап дар сари он аст, ки ислоҳоти сиёсӣ ё тағйирот ба [[Конститутсия]] аз ҷониби субъектҳои гуногуни сиёсӣ асосан аз нигоҳи манфиатҳои сиёсии худ, асосан кӯтоҳмуддати худ ва вобаста ба мақоми кунунии онҳо (дар қудрат будан ё мухолифат будан) қабул карда мешавад. Ин вазъият банақшагирии рушди стратегии иҷтимоӣ, бахусус таҳия ва татбиқи модели низоми сиёсиеро, ки ба манфиатҳои миллии Украина дар дарозмуддат беҳтарин ҷавобгӯ бошад, ғайриимкон мегардонад.

Мафҳуми '''низоми сиёсӣ''' бисёрҷанба аст. Ин номуайянии равишҳоро дар таҳлили он шарҳ медиҳад:

Набудани танзими қонунгузории ин масъалаҳо, бахусус масъалаҳое, ки ба манфиатҳои идораву муассисаҳои гуногуни давлатӣ таъсир мерасонанд, ташаннуҷи доимии сиёсӣ ва имкони сӯиистифода аз [[қудрат]] аз ҷониби мақомоти алоҳидаи давлатӣ ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;онро ба вуҷуд меорад.

'''''Нотавонии шохаи судии ҳокимият дар иҷрои нақши ҳаками беғараз дар низоъҳо байни шохаҳои дигари ҳокимият.&amp;nbsp;'''''Сабабҳои объективии ин нопурра будани ислоҳоти судӣ дар кишвар, набудани истиқлолияти воқеии [[мақомоти судӣ]] аз дигар шохаҳои он мебошанд. Нерӯҳои сиёсӣ аксар вақт муассисаҳои судиро ҳамчун воситаи ҳалли баҳсҳои сиёсӣ, ки бар хилофи принсипҳои волоияти қонун ва беғаразии мақомоти судӣ мебошанд, мешуморанд.

'''''Сатҳи баланди падарпарастӣ.''''' [[Давлат]] дахолати аз ҳад зиёдро ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ идома медиҳад ва кӯшиш мекунад, ки на танҳо муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ, балки рушди унсурҳои [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ|ҷомеъаи шаҳрванди]]&lt;nowiki/&gt;ро низ танзим кунад. Ин боиси маҳдуд шудани иштироки шаҳрвандон дар идоракунии давлатӣ ва аз ин рӯ, суст шудани эътимоди мардум ба [[мақомот]] мегардад.

'''''Набудани фаҳмиши ягона дар байни нерӯҳои сиёсӣ аз мундариҷаи манфиатҳои миллии Украина ва як назари ягона дар бораи роҳҳои татбиқи онҳо.''''' Мутаассифона, идеологияи давлатсозӣ аксар вақт бо шиорҳои сиёсии фурсатталаб иваз карда мешавад, ки наметавонанд идеяи миллиро тавлид кунанд ва кишварро муттаҳид созанд.

Зерсистемаи '''институтсионалӣ''' аз ниҳодҳои сиёсии зерин иборат аст: [[давлат]] ва унсурҳои сохтории он, ба монанди [[Парлумон|парлумон]], [[ҳукумат]], [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]], созмонҳои ҷамъиятӣ-сиёсӣ, [[Калисои масеҳӣ|калисо]], мақомоти худидоракунии маҳаллӣ . Дар маҷмӯъ, ин ниҳодҳои сиёсии ба ҳам алоқаманд созмони сиёсии [[ҷомеъа]], асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Низоми сиёсӣ ҳамчун ниҳодҳои он на ҳамаи созмонҳои ҷамъиятии мавҷуда дар [[ҷомеъа]], балки танҳо онҳоеро дар бар мегирад, ки бо фаъолияти [[ҳокимияти сиёсӣ]] алоқаманданд. Вобаста ба дараҷаи иштирок дар ҳаёти сиёсӣ ва татбиқи [[қудрат]], се намуди созмонҳо фарқ карда мешаванд:

== Сохтори низоми сиёсӣ ==
Ҳар яке аз равишҳои дар боло зикршуда дуруст хоҳанд буд, ба шарте ки ҷанбаи муайян кардани мафҳум ба таври мушаххас нишон дода шавад...

Зерсистемаи '''функсионалии''' низоми сиёсӣ инъикоси худро дар раванди сиёсӣ ва низоми сиёсӣ пайдо мекунад.

* Дар асл, ташкилотҳои сиёсӣ&amp;nbsp; мустақиман ва  қудрати сиёсиро пурра амалӣ мекунанд ё дар ҳолатҳои фавқулодда барои он талош мекунанд. Истифодаи [[Ҳокимияти сиёсӣ|қудрат]] ё мубориза барои он дар фаъолияти онҳо чизи асосӣ аст. [[Давлат]] ва [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] чунинанд.

* Созмонҳои сиёсӣшуда ё ғайрисаёсӣ, ки иштирок дар амалисозии қудрати сиёсӣ барои онҳо танҳо як ҷанбаи фаъолияти онҳост, инҳоянд:&amp;nbsp;— ташкилотҳои ҷамъиятӣ, иттифоқҳои касаба, ҳаракатҳои мардумӣ, ассотсиатсияҳои [[Корофарин|тиҷоратӣ]] ва ғайра.

* Ташкилотҳои ғайрисиёсӣ, ба монанди ҷамъиятҳои илмӣ-техникӣ, иттиҳодияҳои гуногуни ҳаваскорон — иттиҳодияҳои моҳигирон, шикорчиён, варзишгарон ва ғайра дар шароити муқаррарӣ дар амалӣ кардани қудрати сиёсӣ иштирок намекунанд. Дар асл, фаъолияти чунин созмонҳо иҷрои вазифаи сиёсиро дар бар намегирад, аммо дар шароити муайян, аз нигоҳи вазъият, онҳо метавонанд субъектҳои сиёсӣ бошанд ва ҳамчун [[Гурӯҳи манфиатҳо|гурӯҳҳои манфиатдор]] амал кунанд.

Дар маҷмӯъ ва робитаҳои мутақобилаи худ, ниҳодҳои сиёсӣ созмони сиёсии [[ҷомеъа]], асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Нақши марказӣ дар низоми сиёсӣ [[Давлат|ба давлат]] тааллуқ дорад. [[Давлат]] сохти сиёсии ҷомеъаро таъмин мекунад. Дар низоми сиёсӣ мавқеи махсусро [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] ишғол мекунанд, ки иштирокчиёни асосии мубориза барои ба даст овардан, нигоҳ доштан ва истифодаи [[ҳокимияти давлатӣ]] мебошанд. Ҳар як [[ҳизб]] мекӯшад, ки имконияти муайян кардани [[Сиёсат|сиёсати]] давлат ё ҳадди ақал таъсир расонидан ба онро дошта бошад. Зерсистемаи институтсионалӣ ҳам барои низоми сиёсии ҷомеа дар маҷмӯъ ва ҳам барои ҷузъҳои алоҳидаи он муҳим аст.

Зерсистемаи '''танзимкунанда''' аз маҷмӯи меъёрҳои сиёсӣ иборат аст, ки тавассути онҳо муносибатҳои сиёсӣ танзим карда мешаванд. Баъзе меъёрҳои сиёсӣ аз ҷониби [[давлат]][[]] мақсаднок эҷод карда мешаванд.&amp;nbsp;— [[Меъёри ҳуқуқ|меъёрҳои ҳуқуқ]]; дигарон тадриҷан таҳти таъсири омилҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва маънавӣ ташаккул меёбанд&amp;nbsp;— [[Ахлоқ|меъёрҳои ахлоқ]], [[Одат|расму оинҳо]], [[Анъана|анъанаҳо]]. Ҷузъи асосии зерсистемаи танзимкунандаи ҷомеа меъёрҳои ҳуқуқи миллӣ мебошанд.

Дар низоми сиёсии [[ҷомеъа]] панҷ гурӯҳи асосии унсурҳо ҷудо карда мешаванд: [[ниҳодҳои сиёсӣ]], [[Сиёсат|муносибатҳои сиёсӣ]], меъёрҳои сиёсӣ, [[шуури сиёсӣ]] ва [[фарҳанги сиёсӣ]].  Мувофиқи ин унсурҳо, зерсистемаҳои '''ташкилӣ-институтсионӣ''', '''танзимкунанда''', '''функсионалӣ''', '''коммуникатсионӣ''' ва '''маънавӣ-мафкуравии''' низоми сиёсӣ ҷудо карда мешаванд.

Зерсистемаи '''коммуникатсионӣ''' муносибатҳои сиёсиро дар бар мегирад, яъне он робитаҳое, ки байни [[одам]]он ва [[ҷомеъа]]ҳои онҳо, ки дар раванди истифодаи [[қудрат]] ё дар робита бо он ба вуҷуд меоянд. Зерсистемаи иттилоотӣ-коммуникатсионӣ [[васоити ахбори омма]], воситаҳои коммуникатсионӣ ва инфрасохтори илмӣ-иттилоотиро дар бар мегирад — яъне шабакаи васеи муассисаҳое, ки ба ҷамъоварӣ, коркард ва паҳн кардани маълумот дар бораи ҳаёти сиёсӣ машғуланд ва меъёрҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии рушдёфта, шуури муайяни сиёсӣ ва [[Идеологияи сиёсӣ|идеологияи сиёсиро]] таблиғ мекунанд.

Зерсистемаи '''маънавӣ ва идеологии''' низоми сиёсӣ аз шуури сиёсӣ ва фарҳанги сиёсӣ иборат аст.

== Вазифаҳои низоми сиёсӣ ==
Вазифаҳои низоми сиёсӣ&amp;nbsp;— самтҳои асосии таъсири низоми сиёсӣ ба ҳаёти сиёсии [[ҷомеъа]]:

* таҳияи [[Сиёсат|самти сиёсии]] давлат ва муайян кардани ҳадафҳо ва вазифаҳои рушди иҷтимоӣ (вазифаи ҳадафгузории сиёсӣ);

* ташкили фаъолияти ҷомеъа барои иҷрои ҳадафҳо ва вазифаҳои барномаи сиёсии давлат (сафарбаркунӣ);

* функсияи қонунӣ кардан&amp;nbsp;— мутобиқ кардани ҳаёти воқеии сиёсӣ бо меъёрҳои расмии сиёсӣ ва ҳуқуқӣ;

* иҷтимоикунонии сиёсӣ (ҷалби шахс ба фаъолияти сиёсӣ);

* изҳори манфиатҳо (пешниҳоди талабот ба қабулкунандагони қарорҳои сиёсӣ);

* ҳамоҳангсозӣ ва танзими манфиатҳо ва ниёзҳои табақаҳои иҷтимоии аҳолӣ;

* ҳамоҳангсозии унсурҳои алоҳидаи [[ҷомеъа]];

* ҳамгироии ҳамаи унсурҳои ҷомеъа дар атрофи ҳадафҳо ва арзишҳои иҷтимоию сиёсӣ, ки барои тамоми мардум муштараканд;

== Типологияи низомҳои сиёсӣ ==
Вобаста ба намуди режими сиёсӣ, низомҳои сиёсӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

* [[Демократия]]
* [[Тамомиятхоҳӣ]]
* [[Иқтидоргароӣ]]

== Сиёсатшиносии иҷтимоӣ ==
{{Бештар|Рӯихати шаклҳои идоракунӣ}}

Таваҷҷӯҳи иҷтимоӣ ба низомҳои сиёсӣ ин муайян кардани он аст, ки кӣ дар муносибатҳои байни [[ҳукумат]] ва мардуми он [[қудрат]]&lt;nowiki/&gt;ро дар даст дорад ва чӣ гуна қудрати ҳукумат истифода мешавад. Ба гуфтаи профессори [[Донишгоҳи Йел]]  Хуан Хосе Линз, имрӯз се намуди асосии низомҳои сиёсӣ мавҷуданд: [[Демократия|демократия]], [[тамомиятхоҳӣ]] ва дар байни ин ду низом [[иқтидоргароӣ]] (бо низомҳои гибридӣ ). &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot;&gt;{{Cite book|last=[[Juan José Linz]]|date=2000|title=Totalitarian and Authoritarian Regimes|publisher=Lynne Rienner Publisher|pages=143|isbn=978-1-55587-890-0|oclc=1172052725|url=https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&amp;pg=PA143}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Michie2014&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Jonathan Michie|date=3 February 2014|title=Reader's Guide to the Social Sciences|publisher=Routledge|page=95|isbn=978-1-135-93226-8|url=https://books.google.com/books?id=ip_IAgAAQBAJ&amp;pg=PA95}}&lt;/ref&gt; Як низоми дигари таснифоти муосир [[Подшоҳӣ|подшоҳиро]] ҳамчун як воҳиди мустақил ё ҳамчун низоми гибридии сегонаи асосӣ дар бар мегирад. &lt;ref name=&quot;Garcia-AlexanderWooCarlson2017&quot;&gt;{{Cite book|last=Ginny Garcia-Alexander|last2=Hyeyoung Woo|last3=Matthew J. Carlson|date=3 November 2017|title=Social Foundations of Behavior for the Health Sciences|publisher=Springer|pages=137–|isbn=978-3-319-64950-4|oclc=1013825392|url=https://books.google.com/books?id=y-M8DwAAQBAJ&amp;pg=PA137}}&lt;/ref&gt; Олимон одатан [[Диктатура|диктатураро]] ҳамчун шакли [[иқтидоргароӣ]] ё [[тамомиятхоҳӣ]] меноманд. &lt;ref name=&quot;ToddWaller2015&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Allan Todd|last=Allan Todd|last2=Sally Waller|date=10 September 2015|title=History for the IB Diploma Paper 2 Authoritarian States (20th Century)|publisher=Cambridge University Press|pages=10–|isbn=978-1-107-55889-2|url=https://books.google.com/books?id=y_pfCgAAQBAJ&amp;pg=PA10}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Ezrow|Frantz|2011|p=|pp=14–17}} &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Sondrol&quot;&gt;{{Cite journal|author=Sondrol|first=P. C.|title=Totalitarian and Authoritarian Dictators: A Comparison of Fidel Castro and Alfredo Stroessner|journal=Journal of Latin American Studies|volume=23|issue=3|year=2009|pages=599–620|doi=10.1017/S0022216X00015868|url=https://www.jstor.org/stable/157386}}&lt;/ref&gt;

=== [[Демократия]] ===
{{Бештар|Намудҳои деморатия}}
[[Демократия]] (аз юнони қадим δημοκρατία, лотинии dēmokratía, аз dēmos народ ва krátos правление) шакли ҳукуматест, ки дар он ҳокимияти сиесӣ ба халқ е аҳолии давлат тааллуқ дорад. мувофиқи таърифи маҳдуди демократия, ҳокимон тавассути интихоботи рақобатӣ интихоб карда мешаванд, дар ҳоле ки таърифҳои васеътар ё максималистӣ демократияро бо кафолатҳои озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[ҳуқуқи инсон]] ба ғайр аз интихоботи рақобатӣ алоқаманд мекунанд

=== [[Иқтидоргароӣ|Иқтидоргароӣ]] (Авторитаризм) ===
 [[Иқтидоргароӣ|Иқтидоргароӣ]] як [[низоми сиесӣ]], ки бо даст кашидан аз гуногунандешии сиесӣ, истифодаи қудрати қавии марказӣ барои нигоҳ доштани вазъи сиесӣ ва маҳдуд кардани [[демократия]], тақсимоти ҳокимият, озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[волоияти қонун]] тавсиф мешавад. Нежимҳои Авторитарӣ метавонанд ҳам автократӣ ва ҳам олигархӣ бошанд ва метавонад ба раёсати ҳизб, қувваҳои мусаллаҳ ё тамаркузи қудрат дар дасти як шахс асос ебад. Давлатҳое, ки байни [[демократия]] ва [[иқтидоргароӣ]] мавқеи сиёсии норавшан доранд, баъзан ҳамчун &quot;демократияҳои гибридӣ&quot;, &quot;тартиботҳои гибридӣ&quot; е &quot;давлатҳои авторитарии рақобатпазир&quot; тавсиф карда мешаванд.

=== [[Тамомиятхоҳӣ]] (Тоталитаризм) ===
[[Тамомиятхоҳӣ]] як [[низоми сиесӣ]] ва шакли ҳукуматест, ки мухолифати [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиеси]]&lt;nowiki/&gt;ро манъ мекунад, даъвоҳои сиёсии шахсони алоҳида ва гурӯҳҳои зидди давлатро нодида мегирад ва ғайриқонунӣ эълон мекунад ва соҳаҳои ҷамъиятӣ ва хусусии [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;ро пурра назорат мекунад. Дар соҳаи [[Сиёсатшиносӣ|сиесатшиносӣ]] [[тоталитаризм]] шакли шадиди [[авторитаризм]] аст, ки дар он тамоми қудрати сиесӣ дар дасти [[диктатор]] аст. Ин гуна [[давлат]] сиёсати миллӣ ва халқҳои кишварро тавассути маъракаҳои доимии [[таблиғот]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, ки аз ҷониби [[васоити ахбори омма]]&lt;nowiki/&gt;вии хусусии таҳти назорати давлат пахш карда мешаванд, назорат мекунад

=== Подшоҳӣ (Монархия) ===
[[Подшоҳӣ]] шакли меросии [[ҳукумат]] аст, ки дар он қудрати сиесӣ ба таври қонунӣ ба аъзои оилаи [[подшоҳ]], [[сарвари давлат]], ки то абад ҳукмронӣ мекунад, дода мешавад. Дар ҳоле ки подшоҳон (монархҳо) қудрати худро дар асоси қонунҳои мушаххаси ворисии [[тахт]] ба даст меоранд, онҳо инчунин метавонанд қудрати худро тавассути интихобот ба даст оранд. Таърихан, монархияҳо шакли маъмули [[ҳукумат]] буданд. Дар ибтидои [[асри XIX]] қариб нисфи ҳамаи давлатҳои мустақил [[монархия]] буданд. Пас аз расидан ба авҷи худ дар миёнаи асри XIX ҳиссаи монархияҳо дар [[ҷаҳон]] пайваста коҳиш ефт. Ҷумҳуриҳо бисёр монархияҳоро иваз карданд, алахусус дар охири [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] ва [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ|Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]].

=== Низоми тартиботи гибридӣ ===
{{Бештар|Демократикунонӣ|Бозгашт аз демократия}}
Низоми тартиботи гибридӣ як намуди як [[низоми сиесӣ]] мебошад, ки аксар вақт дар натиҷаи гузариши нотамоми демократӣ аз Низоми тартиботи авторитарӣ ба Низоми тартиботи демократӣ (ё баръакс) ба вуҷуд меояд. Низоми тартиботҳои гибридӣ ҳамчун омезиши хусусиятҳои [[Автократия|автократӣ]] бо [[Демократия|демократӣ]] ва қодир ба гузаронидани репрессияҳои сиесӣ ва интихоботи мунтазам тасниф карда мешаванд. Тибқи баъзе таърифҳо ва нишондиҳандаҳо, низоми тартиботҳои гибридӣ одатан дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ бо захираҳои бойи табиӣ, ба монанди давлатҳои [[нафт|нафтӣ]] пайдо мешаванд. Гарчанде ки дар чунин тартиботҳо нооромиҳои шаҳрвандӣ ба амал меоянд, онҳо метавонанд дар тӯли даҳсолаҳо нисбатан мустаҳкам ва устувор бошанд. Пас аз анҷоми [[Ҷанги Сард|Ҷанги сард]] афзоиши шумораи низоми тартиботҳои гибридӣ мушоҳида мешавад.

Истилоҳи &quot;тартиботи гибридӣ&quot; аз [[Тасаввур|тасаввурот]]&lt;nowiki/&gt;и полиморфӣ дар бораи низомҳои сиесӣ, ки ба дихотомияи автократия ё демократия мухолифанд, ба вуҷуд меояд. Таҳлили муосири илмии низоми тартиботҳои гибридӣ гибридӣ ба хусусияти ороишии институтҳои демократӣ диққат медиҳад (интихобот ба тағйири [[ҳокимияти сиёсӣ]] оварда намерасонад, расонаҳои гуногун нуқтаи назари ҳукуматро пахш мекунанд ва аз ҷумла [[мухолифини сиёсӣ]] дар [[парлумон]] ба мисли [[Ҳизби ҳукмрон|ҳизби ҳоким]] овоз медиҳанд),  аз ин хулосае бармеояд,  ки регрессияи демократӣ, гузариш ба [[авторитаризм]] асоси маъмултарини низоми тартиботҳои гибридӣ мебошад. Баъзе олимон инчунин мегӯянд, ки низоми тартиботҳои гибридӣ метавонанд [[диктатура|диктатураи пурраро]]  тақлид кунанд


Сиёсатшиноси амрикоӣ Алмонд Габриэл типологияи низомҳои сиёсиро, ки бар асоси хусусияти арзишҳо асос ёфтаанд, пешниҳод кардааст. Ӯ чор намудро ҷудо кард:

# '''англисӣ-амрикоӣ''' низоми сиёсии англисӣ-амрикоӣ бо фарҳанги якхела, яъне: аксарияти шаҳрвандон арзишҳо ва меъерҳои умумиро мубодила мекунанд; шаҳрвандон ва элитаҳои сиесӣ ба ҳамдигар таҳаммулпазиранд. Гуногунии манфиатҳои иҷтимоӣ дар низоми сиесӣ аз ҷониби ҳизбҳои мустақили сиёсӣ, гурӯҳҳои манфиатҳо, [[воситаҳои ахбори омма]], ки дар асоси демократӣ амал мекунанд, ифода карда мешавад. Чунин низомҳои сиёсӣ  намуди устувор, самаранок, қобилияти худтанзимкунӣ доранд. Намуди сиесии англисӣ-амрикоӣ дар [[Бритониё]], [[ИМА]], [[Канада]], [[Австралия]] ва дигар кишварҳо ташаккул ёфтааст. 
# ''' қитъвӣ-аврупоӣ''' низоми сиесӣ бо ҳамзистӣ ва ҳамкорӣ дар фарҳанги сиёсии унсурҳои фарҳангҳои кӯҳна ва нав, [[анъана|анъанаҳо]] хос аст. Ин ноустувории сиёсиро дар [[ҷомеъа]] ба вуҷуд меорад ва метавонад ба тағироти ҷиддии низоми сиесӣ оварда расонад ([[Олмон]]  —  дар солҳои 20-30 [[асри XX]]).  Дар [[Олмон]], [[Итолиё]], [[Фаронса]] нимаи дуюми [[асри  XX]]  ибтидои [[асри XXI]] хос аст.
# '''навъи тосаноатӣ ва қисман саноатӣ''' омезиши фарҳангҳои гуногуни сиесӣ ва набудани тақсимоти дақиқи салоҳиятҳои ҳокимиятро дар бар мегирад; ин навъ дар бисер кишварҳои [[Осиё]], [[Африқо]] ва  [[Амрикои Лотинӣ]] ташаккул ёфтааст.
# '''тоталитарӣ''' бо фарҳанги сиёсии якхела, ки бо набудани [[плюрализм]] ва имконияти татбиқи манфиати худ муайян карда мешавад. Таъсири умумии идеология. Ин навъ дар давлатҳои фашиистӣ монанди [[Итолиёи фашистӣ]] ва [[Олмони фашистӣ]], [[Иттиҳоди Шуравӣ]] вуҷуд дошт.То имрӯз дар [[Ҷумҳурии халқӣ-демократии Корея]], [[Вйетнам]]  нигоҳ дошта мешавад.

Вобаста аз хусусияти ҳамкорӣ бо муҳити беруна, намудҳои зерини низомҳои сиёсӣ фарқ мекунанд:

* муоширати сиёсии ҷузъҳои низоми сиёсӣ.

Намунаи низоми сиёсии пӯшида низоми сиёсии [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] буд, ки бо набудани ягон робита бо кишварҳое, ки ба лагери сотсиалистӣ тааллуқ надоштанд, тавсиф мешуд.

== Назарҳо дар бораи низоми сиёсӣ ==

* низомҳои кушода сохтори динамикӣ ва робитаҳои васеъ бо муҳити зист доранд;
* низомҳои пӯшида, ки бо сохтори сахт ва устувор тавсиф мешаванд.

== Инчунин нигаред ==
* Низоми тартиботи сиёсӣ
* [[Ҳокимияти сиёсӣ]]
* Эътилофи ҳизбӣ

== Пайванд ==

* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Політична система суспільства] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt;.
* Політична система // Конституційне право зарубіжних країн: Навч. посібник / За заг. ред. В. О. Ріяки. — Київ : Юрінком Інтер, 2006. — С. 41-42.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* ''AT&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Зернецкая'' . Дипломатияи виртуалӣ // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд / Муҳаррир: Л.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— К: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;— Ҷилди 1&amp;nbsp;— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* ''В. Дерега'' . Иерархияи сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— саҳ.276 ISBN 978-966-611-818-2 .
* Низоми сиёсӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 424. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .
* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Низоми сиёсии ҷомеа] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2002. — Ҷилди 4: Ҳ — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt; .
* Політична система // Ҳуқуқи конститутсионии кишварҳои хориҷӣ: Китоби дарсӣ / Таҳрир аз ҷониби В. О. Риякӣ. - Киев : Юринком Интер, 2006. — С. 41-42.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Мақолаи тарҷумашуда|uk| Політична система}}
{{ТарҷумаКунед|en|Political system}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Фалсафаи сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохти сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>mq55r0fx6zmzki0t2pews2bwf2uvsdc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482103</id>
      <parentid>1482102</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Иқтидоргароӣ (Авторитаризм) */</comment>
      <origin>1482103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37457" sha1="todmulayxev06to5cez2ybfgbu93fs7" xml:space="preserve">'''Низоми сиёсӣ''' — маҷмӯи ниҳодҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии давлатӣ ва ғайридавлатии [[ҷомеъа]], ки байни онҳо робитаҳои мураттаб мавҷуданд. Низоми сиёсии [[ҷомеъа]] ҳаёти сиёсии кишварро ифода ва таъмин мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|title=Основні характеристики та особливості політичної системи України|website=posibnyky.vntu.edu.ua|accessdate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923152118/http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|archivedate=23 вересня 2017}}&lt;/ref&gt;.

Ин [[мафҳум]] амалҳо ва муносибатҳои гуногуни ҳам гурӯҳҳои пурқудрат ва ҳам гурӯҳҳои тобеъ, мудирон ва назоратшаванда, бартаридошта ва тобеъро муттаҳид мекунад; фаъолиятҳо ва муносибатҳои шаклҳои муташаккили муносибатҳои [[қудрат|қудратдорро]] аз ҷиҳати назариявӣ умумӣ мекунад &amp;nbsp;— [[давлат]] ва дигар [[Институти иҷтимоӣ|институтҳои иҷтимоӣ]] ва ниҳодҳо, инчунин арзишҳо ва меъёрҳои сиёсие, ки ҳаёти сиёсии аъзои [[Ҷомеъа|ҷомеъаи]] мушаххасро танзим мекунанд.

Дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида ҳаёти сиёсӣ ҳамчун як низом ба таври беҳтарин зоҳир мешавад ва низоми сиёсӣ вазифаи асосии худро пурратар нишон медиҳад.&amp;nbsp;— ҳамгироии иҷтимоӣ. Аз ин рӯ, мафҳуми «низоми сиёсӣ» барои таҳлили ҳаёти сиёсӣ дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида истифода мешавад. Вақте ки мо дар бораи низоми сиёсии [[ҷомеъа]] сухан меронем, мо [[Давлат|давлатҳои]] алоҳидаро дар назар дорем.

== Пайвандҳо ==
Дар [[Даҳаи 1950 (мелодӣ)|солҳои 1950-ум]] асри гузашта равиши низомӣ барои омӯзиши [[сиёсат]] дар [[Сиёсатшиносӣ|илми сиёсии]] Ғарб, бахусус Амрико, васеъ истифода шудааст. Таҳлили низомӣ имкон медиҳад, ки муайян карда шавад, ки низоми сиёсӣ аз унсурҳои зиёд иборат аст, унсурҳо як тамоми ягонаро ташкил медиҳанд, низоми сиёсӣ бо муҳити зист ҳамкорӣ мекунад. Саҳми муайяне дар рушди назарияи низоми сиёсӣ аз ҷониби сиёсатшиносон Митчелл Уэсли Клэр, Дойч К., Талкотт Парсонс, Луманн Никлас, Пауэлл Ҷ., Труман Д., Истон Дэвид ва Алмонд Габриэл гузошта шудааст, ки асосҳои гуногуни мафҳуми низоми сиёсиро гузоштаанд. Моҳияти равиши Истон баррасии низоми сиёсӣ аз нуқтаи назари зерсистемаҳои таркибии он, омӯзиши маҷмӯи таъсир ва муносибатҳое мебошад, ки дар дохили он ба вуҷуд меоянд. Аз ин рӯ, ӯ низоми сиёсиро ҳамчун &quot;системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ, ки тавассути он арзишҳо дар ҷомеа ба таври авторитарӣ тақсим карда мешаванд&quot; шарҳ медиҳад. Алмонд Габриэл бештар ба хусусиятҳои умумӣ, омӯзиши вуруд ва баромад ва бозхандҳое, ки байни низоми сиёсӣ ва муҳити зист муқаррар карда мешаванд, диққат медиҳад. Алмонд низоми сиёсиро ҳамчун системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ муайян мекунад, ки ҳангоми вуруд ё баромади низоми сиёсӣ ба вуҷуд меоянд ва «бо таҳдиди истифодаи маҷбуркунии ҷисмонӣ» алоқаманданд.

* Агар мо низомро аз нигоҳи институтсионалӣ баррасӣ кунем, онро метавон ба маҷмӯи низомҳои давлатӣ ва ғайри [[Институти иҷтимоӣ|''институтҳои иҷтимоӣ'']] ''яъне меъёрҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ,'' ки дар доираи онҳо ҳаёти сиёсии ҷомеъаи муайян сурат мегирад, табдил дод.
* Дар шакли дигар, ҷанбаи [[Қудрат|қудрати]] низоми сиёсӣ таъкид шудааст ва таърифи он асосан бо ''қонунӣ гардонидани маҷбуркунии давлатӣ'' ҳамчун воситаи танзими муносибатҳои байни одамон алоқаманд аст.
* Сеюм&amp;nbsp;— низоми сиёсӣ ҳамчун ''низоми тақсимоти [[Иқтидоргароӣ]] (тавассути [[қудрат]])-и арзишҳо'' дар [[ҷомеъа]] баррасӣ мешавад.

'''''Набудани тақсимоти возеҳи конститутсионии ваколатҳо байни шохаҳои ҳокимият ва мақомоти олии давлатӣ''''' . Пеш аз ҳама, ин ба тартиби ташкил ва қатъ кардани фаъолияти эътилофи парлумонӣ, асосҳои қатъ кардани ваколатҳои Девони Вазирон, тартиби таъини баъзе мутахассисон ва ғайра дахл дорад.

Мушкилоти асосие, ки ба раванди демократикунонии низоми сиёсӣ монеаи назаррас мегарданд, боиси паст шудани самаранокии шохаҳои [[ҳокимияти сиёсӣ]] мегарданд ва ҳалли фавриро талаб мекунанд, инҳоянд: 

'''''Сиёсаткунонии раванди конститутсионӣ.&amp;nbsp;'''''Гап дар сари он аст, ки ислоҳоти сиёсӣ ё тағйирот ба [[Конститутсия]] аз ҷониби субъектҳои гуногуни сиёсӣ асосан аз нигоҳи манфиатҳои сиёсии худ, асосан кӯтоҳмуддати худ ва вобаста ба мақоми кунунии онҳо (дар қудрат будан ё мухолифат будан) қабул карда мешавад. Ин вазъият банақшагирии рушди стратегии иҷтимоӣ, бахусус таҳия ва татбиқи модели низоми сиёсиеро, ки ба манфиатҳои миллии Украина дар дарозмуддат беҳтарин ҷавобгӯ бошад, ғайриимкон мегардонад.

Мафҳуми '''низоми сиёсӣ''' бисёрҷанба аст. Ин номуайянии равишҳоро дар таҳлили он шарҳ медиҳад:

Набудани танзими қонунгузории ин масъалаҳо, бахусус масъалаҳое, ки ба манфиатҳои идораву муассисаҳои гуногуни давлатӣ таъсир мерасонанд, ташаннуҷи доимии сиёсӣ ва имкони сӯиистифода аз [[қудрат]] аз ҷониби мақомоти алоҳидаи давлатӣ ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;онро ба вуҷуд меорад.

'''''Нотавонии шохаи судии ҳокимият дар иҷрои нақши ҳаками беғараз дар низоъҳо байни шохаҳои дигари ҳокимият.&amp;nbsp;'''''Сабабҳои объективии ин нопурра будани ислоҳоти судӣ дар кишвар, набудани истиқлолияти воқеии [[мақомоти судӣ]] аз дигар шохаҳои он мебошанд. Нерӯҳои сиёсӣ аксар вақт муассисаҳои судиро ҳамчун воситаи ҳалли баҳсҳои сиёсӣ, ки бар хилофи принсипҳои волоияти қонун ва беғаразии мақомоти судӣ мебошанд, мешуморанд.

'''''Сатҳи баланди падарпарастӣ.''''' [[Давлат]] дахолати аз ҳад зиёдро ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ идома медиҳад ва кӯшиш мекунад, ки на танҳо муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ, балки рушди унсурҳои [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ|ҷомеъаи шаҳрванди]]&lt;nowiki/&gt;ро низ танзим кунад. Ин боиси маҳдуд шудани иштироки шаҳрвандон дар идоракунии давлатӣ ва аз ин рӯ, суст шудани эътимоди мардум ба [[мақомот]] мегардад.

'''''Набудани фаҳмиши ягона дар байни нерӯҳои сиёсӣ аз мундариҷаи манфиатҳои миллии Украина ва як назари ягона дар бораи роҳҳои татбиқи онҳо.''''' Мутаассифона, идеологияи давлатсозӣ аксар вақт бо шиорҳои сиёсии фурсатталаб иваз карда мешавад, ки наметавонанд идеяи миллиро тавлид кунанд ва кишварро муттаҳид созанд.

Зерсистемаи '''институтсионалӣ''' аз ниҳодҳои сиёсии зерин иборат аст: [[давлат]] ва унсурҳои сохтории он, ба монанди [[Парлумон|парлумон]], [[ҳукумат]], [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]], созмонҳои ҷамъиятӣ-сиёсӣ, [[Калисои масеҳӣ|калисо]], мақомоти худидоракунии маҳаллӣ . Дар маҷмӯъ, ин ниҳодҳои сиёсии ба ҳам алоқаманд созмони сиёсии [[ҷомеъа]], асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Низоми сиёсӣ ҳамчун ниҳодҳои он на ҳамаи созмонҳои ҷамъиятии мавҷуда дар [[ҷомеъа]], балки танҳо онҳоеро дар бар мегирад, ки бо фаъолияти [[ҳокимияти сиёсӣ]] алоқаманданд. Вобаста ба дараҷаи иштирок дар ҳаёти сиёсӣ ва татбиқи [[қудрат]], се намуди созмонҳо фарқ карда мешаванд:

== Сохтори низоми сиёсӣ ==
Ҳар яке аз равишҳои дар боло зикршуда дуруст хоҳанд буд, ба шарте ки ҷанбаи муайян кардани мафҳум ба таври мушаххас нишон дода шавад...

Зерсистемаи '''функсионалии''' низоми сиёсӣ инъикоси худро дар раванди сиёсӣ ва низоми сиёсӣ пайдо мекунад.

* Дар асл, ташкилотҳои сиёсӣ&amp;nbsp; мустақиман ва  қудрати сиёсиро пурра амалӣ мекунанд ё дар ҳолатҳои фавқулодда барои он талош мекунанд. Истифодаи [[Ҳокимияти сиёсӣ|қудрат]] ё мубориза барои он дар фаъолияти онҳо чизи асосӣ аст. [[Давлат]] ва [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] чунинанд.

* Созмонҳои сиёсӣшуда ё ғайрисаёсӣ, ки иштирок дар амалисозии қудрати сиёсӣ барои онҳо танҳо як ҷанбаи фаъолияти онҳост, инҳоянд:&amp;nbsp;— ташкилотҳои ҷамъиятӣ, иттифоқҳои касаба, ҳаракатҳои мардумӣ, ассотсиатсияҳои [[Корофарин|тиҷоратӣ]] ва ғайра.

* Ташкилотҳои ғайрисиёсӣ, ба монанди ҷамъиятҳои илмӣ-техникӣ, иттиҳодияҳои гуногуни ҳаваскорон — иттиҳодияҳои моҳигирон, шикорчиён, варзишгарон ва ғайра дар шароити муқаррарӣ дар амалӣ кардани қудрати сиёсӣ иштирок намекунанд. Дар асл, фаъолияти чунин созмонҳо иҷрои вазифаи сиёсиро дар бар намегирад, аммо дар шароити муайян, аз нигоҳи вазъият, онҳо метавонанд субъектҳои сиёсӣ бошанд ва ҳамчун [[Гурӯҳи манфиатҳо|гурӯҳҳои манфиатдор]] амал кунанд.

Дар маҷмӯъ ва робитаҳои мутақобилаи худ, ниҳодҳои сиёсӣ созмони сиёсии [[ҷомеъа]], асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Нақши марказӣ дар низоми сиёсӣ [[Давлат|ба давлат]] тааллуқ дорад. [[Давлат]] сохти сиёсии ҷомеъаро таъмин мекунад. Дар низоми сиёсӣ мавқеи махсусро [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] ишғол мекунанд, ки иштирокчиёни асосии мубориза барои ба даст овардан, нигоҳ доштан ва истифодаи [[ҳокимияти давлатӣ]] мебошанд. Ҳар як [[ҳизб]] мекӯшад, ки имконияти муайян кардани [[Сиёсат|сиёсати]] давлат ё ҳадди ақал таъсир расонидан ба онро дошта бошад. Зерсистемаи институтсионалӣ ҳам барои низоми сиёсии ҷомеа дар маҷмӯъ ва ҳам барои ҷузъҳои алоҳидаи он муҳим аст.

Зерсистемаи '''танзимкунанда''' аз маҷмӯи меъёрҳои сиёсӣ иборат аст, ки тавассути онҳо муносибатҳои сиёсӣ танзим карда мешаванд. Баъзе меъёрҳои сиёсӣ аз ҷониби [[давлат]][[]] мақсаднок эҷод карда мешаванд.&amp;nbsp;— [[Меъёри ҳуқуқ|меъёрҳои ҳуқуқ]]; дигарон тадриҷан таҳти таъсири омилҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва маънавӣ ташаккул меёбанд&amp;nbsp;— [[Ахлоқ|меъёрҳои ахлоқ]], [[Одат|расму оинҳо]], [[Анъана|анъанаҳо]]. Ҷузъи асосии зерсистемаи танзимкунандаи ҷомеа меъёрҳои ҳуқуқи миллӣ мебошанд.

Дар низоми сиёсии [[ҷомеъа]] панҷ гурӯҳи асосии унсурҳо ҷудо карда мешаванд: [[ниҳодҳои сиёсӣ]], [[Сиёсат|муносибатҳои сиёсӣ]], меъёрҳои сиёсӣ, [[шуури сиёсӣ]] ва [[фарҳанги сиёсӣ]].  Мувофиқи ин унсурҳо, зерсистемаҳои '''ташкилӣ-институтсионӣ''', '''танзимкунанда''', '''функсионалӣ''', '''коммуникатсионӣ''' ва '''маънавӣ-мафкуравии''' низоми сиёсӣ ҷудо карда мешаванд.

Зерсистемаи '''коммуникатсионӣ''' муносибатҳои сиёсиро дар бар мегирад, яъне он робитаҳое, ки байни [[одам]]он ва [[ҷомеъа]]ҳои онҳо, ки дар раванди истифодаи [[қудрат]] ё дар робита бо он ба вуҷуд меоянд. Зерсистемаи иттилоотӣ-коммуникатсионӣ [[васоити ахбори омма]], воситаҳои коммуникатсионӣ ва инфрасохтори илмӣ-иттилоотиро дар бар мегирад — яъне шабакаи васеи муассисаҳое, ки ба ҷамъоварӣ, коркард ва паҳн кардани маълумот дар бораи ҳаёти сиёсӣ машғуланд ва меъёрҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии рушдёфта, шуури муайяни сиёсӣ ва [[Идеологияи сиёсӣ|идеологияи сиёсиро]] таблиғ мекунанд.

Зерсистемаи '''маънавӣ ва идеологии''' низоми сиёсӣ аз шуури сиёсӣ ва фарҳанги сиёсӣ иборат аст.

== Вазифаҳои низоми сиёсӣ ==
Вазифаҳои низоми сиёсӣ&amp;nbsp;— самтҳои асосии таъсири низоми сиёсӣ ба ҳаёти сиёсии [[ҷомеъа]]:

* таҳияи [[Сиёсат|самти сиёсии]] давлат ва муайян кардани ҳадафҳо ва вазифаҳои рушди иҷтимоӣ (вазифаи ҳадафгузории сиёсӣ);

* ташкили фаъолияти ҷомеъа барои иҷрои ҳадафҳо ва вазифаҳои барномаи сиёсии давлат (сафарбаркунӣ);

* функсияи қонунӣ кардан&amp;nbsp;— мутобиқ кардани ҳаёти воқеии сиёсӣ бо меъёрҳои расмии сиёсӣ ва ҳуқуқӣ;

* иҷтимоикунонии сиёсӣ (ҷалби шахс ба фаъолияти сиёсӣ);

* изҳори манфиатҳо (пешниҳоди талабот ба қабулкунандагони қарорҳои сиёсӣ);

* ҳамоҳангсозӣ ва танзими манфиатҳо ва ниёзҳои табақаҳои иҷтимоии аҳолӣ;

* ҳамоҳангсозии унсурҳои алоҳидаи [[ҷомеъа]];

* ҳамгироии ҳамаи унсурҳои ҷомеъа дар атрофи ҳадафҳо ва арзишҳои иҷтимоию сиёсӣ, ки барои тамоми мардум муштараканд;

== Типологияи низомҳои сиёсӣ ==
Вобаста ба намуди режими сиёсӣ, низомҳои сиёсӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

* [[Демократия]]
* [[Тамомиятхоҳӣ]]
* [[Иқтидоргароӣ]]

== Сиёсатшиносии иҷтимоӣ ==
{{Бештар|Рӯихати шаклҳои идоракунӣ}}

Таваҷҷӯҳи иҷтимоӣ ба низомҳои сиёсӣ ин муайян кардани он аст, ки кӣ дар муносибатҳои байни [[ҳукумат]] ва мардуми он [[қудрат]]&lt;nowiki/&gt;ро дар даст дорад ва чӣ гуна қудрати ҳукумат истифода мешавад. Ба гуфтаи профессори [[Донишгоҳи Йел]]  Хуан Хосе Линз, имрӯз се намуди асосии низомҳои сиёсӣ мавҷуданд: [[Демократия|демократия]], [[тамомиятхоҳӣ]] ва дар байни ин ду низом [[иқтидоргароӣ]] (бо низомҳои гибридӣ ). &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot;&gt;{{Cite book|last=[[Juan José Linz]]|date=2000|title=Totalitarian and Authoritarian Regimes|publisher=Lynne Rienner Publisher|pages=143|isbn=978-1-55587-890-0|oclc=1172052725|url=https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&amp;pg=PA143}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Michie2014&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Jonathan Michie|date=3 February 2014|title=Reader's Guide to the Social Sciences|publisher=Routledge|page=95|isbn=978-1-135-93226-8|url=https://books.google.com/books?id=ip_IAgAAQBAJ&amp;pg=PA95}}&lt;/ref&gt; Як низоми дигари таснифоти муосир [[Подшоҳӣ|подшоҳиро]] ҳамчун як воҳиди мустақил ё ҳамчун низоми гибридии сегонаи асосӣ дар бар мегирад. &lt;ref name=&quot;Garcia-AlexanderWooCarlson2017&quot;&gt;{{Cite book|last=Ginny Garcia-Alexander|last2=Hyeyoung Woo|last3=Matthew J. Carlson|date=3 November 2017|title=Social Foundations of Behavior for the Health Sciences|publisher=Springer|pages=137–|isbn=978-3-319-64950-4|oclc=1013825392|url=https://books.google.com/books?id=y-M8DwAAQBAJ&amp;pg=PA137}}&lt;/ref&gt; Олимон одатан [[Диктатура|диктатураро]] ҳамчун шакли [[иқтидоргароӣ]] ё [[тамомиятхоҳӣ]] меноманд. &lt;ref name=&quot;ToddWaller2015&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Allan Todd|last=Allan Todd|last2=Sally Waller|date=10 September 2015|title=History for the IB Diploma Paper 2 Authoritarian States (20th Century)|publisher=Cambridge University Press|pages=10–|isbn=978-1-107-55889-2|url=https://books.google.com/books?id=y_pfCgAAQBAJ&amp;pg=PA10}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Ezrow|Frantz|2011|p=|pp=14–17}} &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Sondrol&quot;&gt;{{Cite journal|author=Sondrol|first=P. C.|title=Totalitarian and Authoritarian Dictators: A Comparison of Fidel Castro and Alfredo Stroessner|journal=Journal of Latin American Studies|volume=23|issue=3|year=2009|pages=599–620|doi=10.1017/S0022216X00015868|url=https://www.jstor.org/stable/157386}}&lt;/ref&gt;

=== [[Демократия]] ===
{{Бештар|Намудҳои деморатия}}
[[Демократия]] (аз юнони қадим δημοκρατία, лотинии dēmokratía, аз dēmos народ ва krátos правление) шакли ҳукуматест, ки дар он ҳокимияти сиесӣ ба халқ е аҳолии давлат тааллуқ дорад. мувофиқи таърифи маҳдуди демократия, ҳокимон тавассути интихоботи рақобатӣ интихоб карда мешаванд, дар ҳоле ки таърифҳои васеътар ё максималистӣ демократияро бо кафолатҳои озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[ҳуқуқи инсон]] ба ғайр аз интихоботи рақобатӣ алоқаманд мекунанд

=== [[Иқтидоргароӣ|Иқтидоргароӣ]] (Авторитаризм) ===
[[Иқтидоргароӣ|Иқтидоргароӣ]] як низоми сиесӣ, ки бо даст кашидан аз гуногунандешии сиесӣ, истифодаи қудрати қавии марказӣ барои нигоҳ доштани вазъи сиесӣ ва маҳдуд кардани [[демократия]], тақсимоти ҳокимият, озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[волоияти қонун]] тавсиф мешавад. Нежимҳои Авторитарӣ метавонанд ҳам автократӣ ва ҳам олигархӣ бошанд ва метавонад ба раёсати ҳизб, қувваҳои мусаллаҳ ё тамаркузи қудрат дар дасти як шахс асос ебад. Давлатҳое, ки байни [[демократия]] ва [[иқтидоргароӣ]] мавқеи сиёсии норавшан доранд, баъзан ҳамчун &quot;демократияҳои гибридӣ&quot;, &quot;тартиботҳои гибридӣ&quot; е &quot;давлатҳои авторитарии рақобатпазир&quot; тавсиф карда мешаванд.

=== [[Тамомиятхоҳӣ]] (Тоталитаризм) ===
[[Тамомиятхоҳӣ]] як [[низоми сиесӣ]] ва шакли ҳукуматест, ки мухолифати [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиеси]]&lt;nowiki/&gt;ро манъ мекунад, даъвоҳои сиёсии шахсони алоҳида ва гурӯҳҳои зидди давлатро нодида мегирад ва ғайриқонунӣ эълон мекунад ва соҳаҳои ҷамъиятӣ ва хусусии [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;ро пурра назорат мекунад. Дар соҳаи [[Сиёсатшиносӣ|сиесатшиносӣ]] [[тоталитаризм]] шакли шадиди [[авторитаризм]] аст, ки дар он тамоми қудрати сиесӣ дар дасти [[диктатор]] аст. Ин гуна [[давлат]] сиёсати миллӣ ва халқҳои кишварро тавассути маъракаҳои доимии [[таблиғот]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, ки аз ҷониби [[васоити ахбори омма]]&lt;nowiki/&gt;вии хусусии таҳти назорати давлат пахш карда мешаванд, назорат мекунад

=== Подшоҳӣ (Монархия) ===
[[Подшоҳӣ]] шакли меросии [[ҳукумат]] аст, ки дар он қудрати сиесӣ ба таври қонунӣ ба аъзои оилаи [[подшоҳ]], [[сарвари давлат]], ки то абад ҳукмронӣ мекунад, дода мешавад. Дар ҳоле ки подшоҳон (монархҳо) қудрати худро дар асоси қонунҳои мушаххаси ворисии [[тахт]] ба даст меоранд, онҳо инчунин метавонанд қудрати худро тавассути интихобот ба даст оранд. Таърихан, монархияҳо шакли маъмули [[ҳукумат]] буданд. Дар ибтидои [[асри XIX]] қариб нисфи ҳамаи давлатҳои мустақил [[монархия]] буданд. Пас аз расидан ба авҷи худ дар миёнаи асри XIX ҳиссаи монархияҳо дар [[ҷаҳон]] пайваста коҳиш ефт. Ҷумҳуриҳо бисёр монархияҳоро иваз карданд, алахусус дар охири [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] ва [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ|Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]].

=== Низоми тартиботи гибридӣ ===
{{Бештар|Демократикунонӣ|Бозгашт аз демократия}}
Низоми тартиботи гибридӣ як намуди як [[низоми сиесӣ]] мебошад, ки аксар вақт дар натиҷаи гузариши нотамоми демократӣ аз Низоми тартиботи авторитарӣ ба Низоми тартиботи демократӣ (ё баръакс) ба вуҷуд меояд. Низоми тартиботҳои гибридӣ ҳамчун омезиши хусусиятҳои [[Автократия|автократӣ]] бо [[Демократия|демократӣ]] ва қодир ба гузаронидани репрессияҳои сиесӣ ва интихоботи мунтазам тасниф карда мешаванд. Тибқи баъзе таърифҳо ва нишондиҳандаҳо, низоми тартиботҳои гибридӣ одатан дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ бо захираҳои бойи табиӣ, ба монанди давлатҳои [[нафт|нафтӣ]] пайдо мешаванд. Гарчанде ки дар чунин тартиботҳо нооромиҳои шаҳрвандӣ ба амал меоянд, онҳо метавонанд дар тӯли даҳсолаҳо нисбатан мустаҳкам ва устувор бошанд. Пас аз анҷоми [[Ҷанги Сард|Ҷанги сард]] афзоиши шумораи низоми тартиботҳои гибридӣ мушоҳида мешавад.

Истилоҳи &quot;тартиботи гибридӣ&quot; аз [[Тасаввур|тасаввурот]]&lt;nowiki/&gt;и полиморфӣ дар бораи низомҳои сиесӣ, ки ба дихотомияи автократия ё демократия мухолифанд, ба вуҷуд меояд. Таҳлили муосири илмии низоми тартиботҳои гибридӣ гибридӣ ба хусусияти ороишии институтҳои демократӣ диққат медиҳад (интихобот ба тағйири [[ҳокимияти сиёсӣ]] оварда намерасонад, расонаҳои гуногун нуқтаи назари ҳукуматро пахш мекунанд ва аз ҷумла [[мухолифини сиёсӣ]] дар [[парлумон]] ба мисли [[Ҳизби ҳукмрон|ҳизби ҳоким]] овоз медиҳанд),  аз ин хулосае бармеояд,  ки регрессияи демократӣ, гузариш ба [[авторитаризм]] асоси маъмултарини низоми тартиботҳои гибридӣ мебошад. Баъзе олимон инчунин мегӯянд, ки низоми тартиботҳои гибридӣ метавонанд [[диктатура|диктатураи пурраро]]  тақлид кунанд


Сиёсатшиноси амрикоӣ Алмонд Габриэл типологияи низомҳои сиёсиро, ки бар асоси хусусияти арзишҳо асос ёфтаанд, пешниҳод кардааст. Ӯ чор намудро ҷудо кард:

# '''англисӣ-амрикоӣ''' низоми сиёсии англисӣ-амрикоӣ бо фарҳанги якхела, яъне: аксарияти шаҳрвандон арзишҳо ва меъерҳои умумиро мубодила мекунанд; шаҳрвандон ва элитаҳои сиесӣ ба ҳамдигар таҳаммулпазиранд. Гуногунии манфиатҳои иҷтимоӣ дар низоми сиесӣ аз ҷониби ҳизбҳои мустақили сиёсӣ, гурӯҳҳои манфиатҳо, [[воситаҳои ахбори омма]], ки дар асоси демократӣ амал мекунанд, ифода карда мешавад. Чунин низомҳои сиёсӣ  намуди устувор, самаранок, қобилияти худтанзимкунӣ доранд. Намуди сиесии англисӣ-амрикоӣ дар [[Бритониё]], [[ИМА]], [[Канада]], [[Австралия]] ва дигар кишварҳо ташаккул ёфтааст. 
# ''' қитъвӣ-аврупоӣ''' низоми сиесӣ бо ҳамзистӣ ва ҳамкорӣ дар фарҳанги сиёсии унсурҳои фарҳангҳои кӯҳна ва нав, [[анъана|анъанаҳо]] хос аст. Ин ноустувории сиёсиро дар [[ҷомеъа]] ба вуҷуд меорад ва метавонад ба тағироти ҷиддии низоми сиесӣ оварда расонад ([[Олмон]]  —  дар солҳои 20-30 [[асри XX]]).  Дар [[Олмон]], [[Итолиё]], [[Фаронса]] нимаи дуюми [[асри  XX]]  ибтидои [[асри XXI]] хос аст.
# '''навъи тосаноатӣ ва қисман саноатӣ''' омезиши фарҳангҳои гуногуни сиесӣ ва набудани тақсимоти дақиқи салоҳиятҳои ҳокимиятро дар бар мегирад; ин навъ дар бисер кишварҳои [[Осиё]], [[Африқо]] ва  [[Амрикои Лотинӣ]] ташаккул ёфтааст.
# '''тоталитарӣ''' бо фарҳанги сиёсии якхела, ки бо набудани [[плюрализм]] ва имконияти татбиқи манфиати худ муайян карда мешавад. Таъсири умумии идеология. Ин навъ дар давлатҳои фашиистӣ монанди [[Итолиёи фашистӣ]] ва [[Олмони фашистӣ]], [[Иттиҳоди Шуравӣ]] вуҷуд дошт.То имрӯз дар [[Ҷумҳурии халқӣ-демократии Корея]], [[Вйетнам]]  нигоҳ дошта мешавад.

Вобаста аз хусусияти ҳамкорӣ бо муҳити беруна, намудҳои зерини низомҳои сиёсӣ фарқ мекунанд:

* муоширати сиёсии ҷузъҳои низоми сиёсӣ.

Намунаи низоми сиёсии пӯшида низоми сиёсии [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] буд, ки бо набудани ягон робита бо кишварҳое, ки ба лагери сотсиалистӣ тааллуқ надоштанд, тавсиф мешуд.

== Назарҳо дар бораи низоми сиёсӣ ==

* низомҳои кушода сохтори динамикӣ ва робитаҳои васеъ бо муҳити зист доранд;
* низомҳои пӯшида, ки бо сохтори сахт ва устувор тавсиф мешаванд.

== Инчунин нигаред ==
* Низоми тартиботи сиёсӣ
* [[Ҳокимияти сиёсӣ]]
* Эътилофи ҳизбӣ

== Пайванд ==

* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Політична система суспільства] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt;.
* Політична система // Конституційне право зарубіжних країн: Навч. посібник / За заг. ред. В. О. Ріяки. — Київ : Юрінком Інтер, 2006. — С. 41-42.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* ''AT&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Зернецкая'' . Дипломатияи виртуалӣ // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд / Муҳаррир: Л.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— К: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;— Ҷилди 1&amp;nbsp;— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* ''В. Дерега'' . Иерархияи сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— саҳ.276 ISBN 978-966-611-818-2 .
* Низоми сиёсӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 424. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .
* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Низоми сиёсии ҷомеа] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2002. — Ҷилди 4: Ҳ — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt; .
* Політична система // Ҳуқуқи конститутсионии кишварҳои хориҷӣ: Китоби дарсӣ / Таҳрир аз ҷониби В. О. Риякӣ. - Киев : Юринком Интер, 2006. — С. 41-42.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Мақолаи тарҷумашуда|uk| Політична система}}
{{ТарҷумаКунед|en|Political system}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Фалсафаи сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохти сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>todmulayxev06to5cez2ybfgbu93fs7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482104</id>
      <parentid>1482103</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Низоми тартиботи гибридӣ */</comment>
      <origin>1482104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37453" sha1="qqftrkxgrp9kd8pjxdmegr1p1yvyedr" xml:space="preserve">'''Низоми сиёсӣ''' — маҷмӯи ниҳодҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии давлатӣ ва ғайридавлатии [[ҷомеъа]], ки байни онҳо робитаҳои мураттаб мавҷуданд. Низоми сиёсии [[ҷомеъа]] ҳаёти сиёсии кишварро ифода ва таъмин мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|title=Основні характеристики та особливості політичної системи України|website=posibnyky.vntu.edu.ua|accessdate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923152118/http://posibnyky.vntu.edu.ua/politolog/11..htm|archivedate=23 вересня 2017}}&lt;/ref&gt;.

Ин [[мафҳум]] амалҳо ва муносибатҳои гуногуни ҳам гурӯҳҳои пурқудрат ва ҳам гурӯҳҳои тобеъ, мудирон ва назоратшаванда, бартаридошта ва тобеъро муттаҳид мекунад; фаъолиятҳо ва муносибатҳои шаклҳои муташаккили муносибатҳои [[қудрат|қудратдорро]] аз ҷиҳати назариявӣ умумӣ мекунад &amp;nbsp;— [[давлат]] ва дигар [[Институти иҷтимоӣ|институтҳои иҷтимоӣ]] ва ниҳодҳо, инчунин арзишҳо ва меъёрҳои сиёсие, ки ҳаёти сиёсии аъзои [[Ҷомеъа|ҷомеъаи]] мушаххасро танзим мекунанд.

Дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида ҳаёти сиёсӣ ҳамчун як низом ба таври беҳтарин зоҳир мешавад ва низоми сиёсӣ вазифаи асосии худро пурратар нишон медиҳад.&amp;nbsp;— ҳамгироии иҷтимоӣ. Аз ин рӯ, мафҳуми «низоми сиёсӣ» барои таҳлили ҳаёти сиёсӣ дар дохили [[Давлат|давлатҳои]] алоҳида истифода мешавад. Вақте ки мо дар бораи низоми сиёсии [[ҷомеъа]] сухан меронем, мо [[Давлат|давлатҳои]] алоҳидаро дар назар дорем.

== Пайвандҳо ==
Дар [[Даҳаи 1950 (мелодӣ)|солҳои 1950-ум]] асри гузашта равиши низомӣ барои омӯзиши [[сиёсат]] дар [[Сиёсатшиносӣ|илми сиёсии]] Ғарб, бахусус Амрико, васеъ истифода шудааст. Таҳлили низомӣ имкон медиҳад, ки муайян карда шавад, ки низоми сиёсӣ аз унсурҳои зиёд иборат аст, унсурҳо як тамоми ягонаро ташкил медиҳанд, низоми сиёсӣ бо муҳити зист ҳамкорӣ мекунад. Саҳми муайяне дар рушди назарияи низоми сиёсӣ аз ҷониби сиёсатшиносон Митчелл Уэсли Клэр, Дойч К., Талкотт Парсонс, Луманн Никлас, Пауэлл Ҷ., Труман Д., Истон Дэвид ва Алмонд Габриэл гузошта шудааст, ки асосҳои гуногуни мафҳуми низоми сиёсиро гузоштаанд. Моҳияти равиши Истон баррасии низоми сиёсӣ аз нуқтаи назари зерсистемаҳои таркибии он, омӯзиши маҷмӯи таъсир ва муносибатҳое мебошад, ки дар дохили он ба вуҷуд меоянд. Аз ин рӯ, ӯ низоми сиёсиро ҳамчун &quot;системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ, ки тавассути он арзишҳо дар ҷомеа ба таври авторитарӣ тақсим карда мешаванд&quot; шарҳ медиҳад. Алмонд Габриэл бештар ба хусусиятҳои умумӣ, омӯзиши вуруд ва баромад ва бозхандҳое, ки байни низоми сиёсӣ ва муҳити зист муқаррар карда мешаванд, диққат медиҳад. Алмонд низоми сиёсиро ҳамчун системаи таъсири мутақобилаи унсурҳои сохторӣ муайян мекунад, ки ҳангоми вуруд ё баромади низоми сиёсӣ ба вуҷуд меоянд ва «бо таҳдиди истифодаи маҷбуркунии ҷисмонӣ» алоқаманданд.

* Агар мо низомро аз нигоҳи институтсионалӣ баррасӣ кунем, онро метавон ба маҷмӯи низомҳои давлатӣ ва ғайри [[Институти иҷтимоӣ|''институтҳои иҷтимоӣ'']] ''яъне меъёрҳои давлатӣ ва ғайридавлатӣ,'' ки дар доираи онҳо ҳаёти сиёсии ҷомеъаи муайян сурат мегирад, табдил дод.
* Дар шакли дигар, ҷанбаи [[Қудрат|қудрати]] низоми сиёсӣ таъкид шудааст ва таърифи он асосан бо ''қонунӣ гардонидани маҷбуркунии давлатӣ'' ҳамчун воситаи танзими муносибатҳои байни одамон алоқаманд аст.
* Сеюм&amp;nbsp;— низоми сиёсӣ ҳамчун ''низоми тақсимоти [[Иқтидоргароӣ]] (тавассути [[қудрат]])-и арзишҳо'' дар [[ҷомеъа]] баррасӣ мешавад.

'''''Набудани тақсимоти возеҳи конститутсионии ваколатҳо байни шохаҳои ҳокимият ва мақомоти олии давлатӣ''''' . Пеш аз ҳама, ин ба тартиби ташкил ва қатъ кардани фаъолияти эътилофи парлумонӣ, асосҳои қатъ кардани ваколатҳои Девони Вазирон, тартиби таъини баъзе мутахассисон ва ғайра дахл дорад.

Мушкилоти асосие, ки ба раванди демократикунонии низоми сиёсӣ монеаи назаррас мегарданд, боиси паст шудани самаранокии шохаҳои [[ҳокимияти сиёсӣ]] мегарданд ва ҳалли фавриро талаб мекунанд, инҳоянд: 

'''''Сиёсаткунонии раванди конститутсионӣ.&amp;nbsp;'''''Гап дар сари он аст, ки ислоҳоти сиёсӣ ё тағйирот ба [[Конститутсия]] аз ҷониби субъектҳои гуногуни сиёсӣ асосан аз нигоҳи манфиатҳои сиёсии худ, асосан кӯтоҳмуддати худ ва вобаста ба мақоми кунунии онҳо (дар қудрат будан ё мухолифат будан) қабул карда мешавад. Ин вазъият банақшагирии рушди стратегии иҷтимоӣ, бахусус таҳия ва татбиқи модели низоми сиёсиеро, ки ба манфиатҳои миллии Украина дар дарозмуддат беҳтарин ҷавобгӯ бошад, ғайриимкон мегардонад.

Мафҳуми '''низоми сиёсӣ''' бисёрҷанба аст. Ин номуайянии равишҳоро дар таҳлили он шарҳ медиҳад:

Набудани танзими қонунгузории ин масъалаҳо, бахусус масъалаҳое, ки ба манфиатҳои идораву муассисаҳои гуногуни давлатӣ таъсир мерасонанд, ташаннуҷи доимии сиёсӣ ва имкони сӯиистифода аз [[қудрат]] аз ҷониби мақомоти алоҳидаи давлатӣ ва [[мансабдор]]&lt;nowiki/&gt;онро ба вуҷуд меорад.

'''''Нотавонии шохаи судии ҳокимият дар иҷрои нақши ҳаками беғараз дар низоъҳо байни шохаҳои дигари ҳокимият.&amp;nbsp;'''''Сабабҳои объективии ин нопурра будани ислоҳоти судӣ дар кишвар, набудани истиқлолияти воқеии [[мақомоти судӣ]] аз дигар шохаҳои он мебошанд. Нерӯҳои сиёсӣ аксар вақт муассисаҳои судиро ҳамчун воситаи ҳалли баҳсҳои сиёсӣ, ки бар хилофи принсипҳои волоияти қонун ва беғаразии мақомоти судӣ мебошанд, мешуморанд.

'''''Сатҳи баланди падарпарастӣ.''''' [[Давлат]] дахолати аз ҳад зиёдро ба ҳама соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ идома медиҳад ва кӯшиш мекунад, ки на танҳо муносибатҳои иҷтимоӣ-иқтисодӣ, балки рушди унсурҳои [[Ҷомеъаи шаҳрвандӣ|ҷомеъаи шаҳрванди]]&lt;nowiki/&gt;ро низ танзим кунад. Ин боиси маҳдуд шудани иштироки шаҳрвандон дар идоракунии давлатӣ ва аз ин рӯ, суст шудани эътимоди мардум ба [[мақомот]] мегардад.

'''''Набудани фаҳмиши ягона дар байни нерӯҳои сиёсӣ аз мундариҷаи манфиатҳои миллии Украина ва як назари ягона дар бораи роҳҳои татбиқи онҳо.''''' Мутаассифона, идеологияи давлатсозӣ аксар вақт бо шиорҳои сиёсии фурсатталаб иваз карда мешавад, ки наметавонанд идеяи миллиро тавлид кунанд ва кишварро муттаҳид созанд.

Зерсистемаи '''институтсионалӣ''' аз ниҳодҳои сиёсии зерин иборат аст: [[давлат]] ва унсурҳои сохтории он, ба монанди [[Парлумон|парлумон]], [[ҳукумат]], [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]], созмонҳои ҷамъиятӣ-сиёсӣ, [[Калисои масеҳӣ|калисо]], мақомоти худидоракунии маҳаллӣ . Дар маҷмӯъ, ин ниҳодҳои сиёсии ба ҳам алоқаманд созмони сиёсии [[ҷомеъа]], асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Низоми сиёсӣ ҳамчун ниҳодҳои он на ҳамаи созмонҳои ҷамъиятии мавҷуда дар [[ҷомеъа]], балки танҳо онҳоеро дар бар мегирад, ки бо фаъолияти [[ҳокимияти сиёсӣ]] алоқаманданд. Вобаста ба дараҷаи иштирок дар ҳаёти сиёсӣ ва татбиқи [[қудрат]], се намуди созмонҳо фарқ карда мешаванд:

== Сохтори низоми сиёсӣ ==
Ҳар яке аз равишҳои дар боло зикршуда дуруст хоҳанд буд, ба шарте ки ҷанбаи муайян кардани мафҳум ба таври мушаххас нишон дода шавад...

Зерсистемаи '''функсионалии''' низоми сиёсӣ инъикоси худро дар раванди сиёсӣ ва низоми сиёсӣ пайдо мекунад.

* Дар асл, ташкилотҳои сиёсӣ&amp;nbsp; мустақиман ва  қудрати сиёсиро пурра амалӣ мекунанд ё дар ҳолатҳои фавқулодда барои он талош мекунанд. Истифодаи [[Ҳокимияти сиёсӣ|қудрат]] ё мубориза барои он дар фаъолияти онҳо чизи асосӣ аст. [[Давлат]] ва [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] чунинанд.

* Созмонҳои сиёсӣшуда ё ғайрисаёсӣ, ки иштирок дар амалисозии қудрати сиёсӣ барои онҳо танҳо як ҷанбаи фаъолияти онҳост, инҳоянд:&amp;nbsp;— ташкилотҳои ҷамъиятӣ, иттифоқҳои касаба, ҳаракатҳои мардумӣ, ассотсиатсияҳои [[Корофарин|тиҷоратӣ]] ва ғайра.

* Ташкилотҳои ғайрисиёсӣ, ба монанди ҷамъиятҳои илмӣ-техникӣ, иттиҳодияҳои гуногуни ҳаваскорон — иттиҳодияҳои моҳигирон, шикорчиён, варзишгарон ва ғайра дар шароити муқаррарӣ дар амалӣ кардани қудрати сиёсӣ иштирок намекунанд. Дар асл, фаъолияти чунин созмонҳо иҷрои вазифаи сиёсиро дар бар намегирад, аммо дар шароити муайян, аз нигоҳи вазъият, онҳо метавонанд субъектҳои сиёсӣ бошанд ва ҳамчун [[Гурӯҳи манфиатҳо|гурӯҳҳои манфиатдор]] амал кунанд.

Дар маҷмӯъ ва робитаҳои мутақобилаи худ, ниҳодҳои сиёсӣ созмони сиёсии [[ҷомеъа]], асоси ташкилии низоми сиёсиро ташкил медиҳанд. Нақши марказӣ дар низоми сиёсӣ [[Давлат|ба давлат]] тааллуқ дорад. [[Давлат]] сохти сиёсии ҷомеъаро таъмин мекунад. Дар низоми сиёсӣ мавқеи махсусро [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиёсӣ]] ишғол мекунанд, ки иштирокчиёни асосии мубориза барои ба даст овардан, нигоҳ доштан ва истифодаи [[ҳокимияти давлатӣ]] мебошанд. Ҳар як [[ҳизб]] мекӯшад, ки имконияти муайян кардани [[Сиёсат|сиёсати]] давлат ё ҳадди ақал таъсир расонидан ба онро дошта бошад. Зерсистемаи институтсионалӣ ҳам барои низоми сиёсии ҷомеа дар маҷмӯъ ва ҳам барои ҷузъҳои алоҳидаи он муҳим аст.

Зерсистемаи '''танзимкунанда''' аз маҷмӯи меъёрҳои сиёсӣ иборат аст, ки тавассути онҳо муносибатҳои сиёсӣ танзим карда мешаванд. Баъзе меъёрҳои сиёсӣ аз ҷониби [[давлат]][[]] мақсаднок эҷод карда мешаванд.&amp;nbsp;— [[Меъёри ҳуқуқ|меъёрҳои ҳуқуқ]]; дигарон тадриҷан таҳти таъсири омилҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва маънавӣ ташаккул меёбанд&amp;nbsp;— [[Ахлоқ|меъёрҳои ахлоқ]], [[Одат|расму оинҳо]], [[Анъана|анъанаҳо]]. Ҷузъи асосии зерсистемаи танзимкунандаи ҷомеа меъёрҳои ҳуқуқи миллӣ мебошанд.

Дар низоми сиёсии [[ҷомеъа]] панҷ гурӯҳи асосии унсурҳо ҷудо карда мешаванд: [[ниҳодҳои сиёсӣ]], [[Сиёсат|муносибатҳои сиёсӣ]], меъёрҳои сиёсӣ, [[шуури сиёсӣ]] ва [[фарҳанги сиёсӣ]].  Мувофиқи ин унсурҳо, зерсистемаҳои '''ташкилӣ-институтсионӣ''', '''танзимкунанда''', '''функсионалӣ''', '''коммуникатсионӣ''' ва '''маънавӣ-мафкуравии''' низоми сиёсӣ ҷудо карда мешаванд.

Зерсистемаи '''коммуникатсионӣ''' муносибатҳои сиёсиро дар бар мегирад, яъне он робитаҳое, ки байни [[одам]]он ва [[ҷомеъа]]ҳои онҳо, ки дар раванди истифодаи [[қудрат]] ё дар робита бо он ба вуҷуд меоянд. Зерсистемаи иттилоотӣ-коммуникатсионӣ [[васоити ахбори омма]], воситаҳои коммуникатсионӣ ва инфрасохтори илмӣ-иттилоотиро дар бар мегирад — яъне шабакаи васеи муассисаҳое, ки ба ҷамъоварӣ, коркард ва паҳн кардани маълумот дар бораи ҳаёти сиёсӣ машғуланд ва меъёрҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии рушдёфта, шуури муайяни сиёсӣ ва [[Идеологияи сиёсӣ|идеологияи сиёсиро]] таблиғ мекунанд.

Зерсистемаи '''маънавӣ ва идеологии''' низоми сиёсӣ аз шуури сиёсӣ ва фарҳанги сиёсӣ иборат аст.

== Вазифаҳои низоми сиёсӣ ==
Вазифаҳои низоми сиёсӣ&amp;nbsp;— самтҳои асосии таъсири низоми сиёсӣ ба ҳаёти сиёсии [[ҷомеъа]]:

* таҳияи [[Сиёсат|самти сиёсии]] давлат ва муайян кардани ҳадафҳо ва вазифаҳои рушди иҷтимоӣ (вазифаи ҳадафгузории сиёсӣ);

* ташкили фаъолияти ҷомеъа барои иҷрои ҳадафҳо ва вазифаҳои барномаи сиёсии давлат (сафарбаркунӣ);

* функсияи қонунӣ кардан&amp;nbsp;— мутобиқ кардани ҳаёти воқеии сиёсӣ бо меъёрҳои расмии сиёсӣ ва ҳуқуқӣ;

* иҷтимоикунонии сиёсӣ (ҷалби шахс ба фаъолияти сиёсӣ);

* изҳори манфиатҳо (пешниҳоди талабот ба қабулкунандагони қарорҳои сиёсӣ);

* ҳамоҳангсозӣ ва танзими манфиатҳо ва ниёзҳои табақаҳои иҷтимоии аҳолӣ;

* ҳамоҳангсозии унсурҳои алоҳидаи [[ҷомеъа]];

* ҳамгироии ҳамаи унсурҳои ҷомеъа дар атрофи ҳадафҳо ва арзишҳои иҷтимоию сиёсӣ, ки барои тамоми мардум муштараканд;

== Типологияи низомҳои сиёсӣ ==
Вобаста ба намуди режими сиёсӣ, низомҳои сиёсӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

* [[Демократия]]
* [[Тамомиятхоҳӣ]]
* [[Иқтидоргароӣ]]

== Сиёсатшиносии иҷтимоӣ ==
{{Бештар|Рӯихати шаклҳои идоракунӣ}}

Таваҷҷӯҳи иҷтимоӣ ба низомҳои сиёсӣ ин муайян кардани он аст, ки кӣ дар муносибатҳои байни [[ҳукумат]] ва мардуми он [[қудрат]]&lt;nowiki/&gt;ро дар даст дорад ва чӣ гуна қудрати ҳукумат истифода мешавад. Ба гуфтаи профессори [[Донишгоҳи Йел]]  Хуан Хосе Линз, имрӯз се намуди асосии низомҳои сиёсӣ мавҷуданд: [[Демократия|демократия]], [[тамомиятхоҳӣ]] ва дар байни ин ду низом [[иқтидоргароӣ]] (бо низомҳои гибридӣ ). &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot;&gt;{{Cite book|last=[[Juan José Linz]]|date=2000|title=Totalitarian and Authoritarian Regimes|publisher=Lynne Rienner Publisher|pages=143|isbn=978-1-55587-890-0|oclc=1172052725|url=https://books.google.com/books?id=8cYk_ABfMJIC&amp;pg=PA143}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Michie2014&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Jonathan Michie|date=3 February 2014|title=Reader's Guide to the Social Sciences|publisher=Routledge|page=95|isbn=978-1-135-93226-8|url=https://books.google.com/books?id=ip_IAgAAQBAJ&amp;pg=PA95}}&lt;/ref&gt; Як низоми дигари таснифоти муосир [[Подшоҳӣ|подшоҳиро]] ҳамчун як воҳиди мустақил ё ҳамчун низоми гибридии сегонаи асосӣ дар бар мегирад. &lt;ref name=&quot;Garcia-AlexanderWooCarlson2017&quot;&gt;{{Cite book|last=Ginny Garcia-Alexander|last2=Hyeyoung Woo|last3=Matthew J. Carlson|date=3 November 2017|title=Social Foundations of Behavior for the Health Sciences|publisher=Springer|pages=137–|isbn=978-3-319-64950-4|oclc=1013825392|url=https://books.google.com/books?id=y-M8DwAAQBAJ&amp;pg=PA137}}&lt;/ref&gt; Олимон одатан [[Диктатура|диктатураро]] ҳамчун шакли [[иқтидоргароӣ]] ё [[тамомиятхоҳӣ]] меноманд. &lt;ref name=&quot;ToddWaller2015&quot;&gt;{{Cite book|editor-last=Allan Todd|last=Allan Todd|last2=Sally Waller|date=10 September 2015|title=History for the IB Diploma Paper 2 Authoritarian States (20th Century)|publisher=Cambridge University Press|pages=10–|isbn=978-1-107-55889-2|url=https://books.google.com/books?id=y_pfCgAAQBAJ&amp;pg=PA10}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Ezrow|Frantz|2011|p=|pp=14–17}} &lt;ref name=&quot;LinzLinz2000&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Sondrol&quot;&gt;{{Cite journal|author=Sondrol|first=P. C.|title=Totalitarian and Authoritarian Dictators: A Comparison of Fidel Castro and Alfredo Stroessner|journal=Journal of Latin American Studies|volume=23|issue=3|year=2009|pages=599–620|doi=10.1017/S0022216X00015868|url=https://www.jstor.org/stable/157386}}&lt;/ref&gt;

=== [[Демократия]] ===
{{Бештар|Намудҳои деморатия}}
[[Демократия]] (аз юнони қадим δημοκρατία, лотинии dēmokratía, аз dēmos народ ва krátos правление) шакли ҳукуматест, ки дар он ҳокимияти сиесӣ ба халқ е аҳолии давлат тааллуқ дорад. мувофиқи таърифи маҳдуди демократия, ҳокимон тавассути интихоботи рақобатӣ интихоб карда мешаванд, дар ҳоле ки таърифҳои васеътар ё максималистӣ демократияро бо кафолатҳои озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[ҳуқуқи инсон]] ба ғайр аз интихоботи рақобатӣ алоқаманд мекунанд

=== [[Иқтидоргароӣ|Иқтидоргароӣ]] (Авторитаризм) ===
[[Иқтидоргароӣ|Иқтидоргароӣ]] як низоми сиесӣ, ки бо даст кашидан аз гуногунандешии сиесӣ, истифодаи қудрати қавии марказӣ барои нигоҳ доштани вазъи сиесӣ ва маҳдуд кардани [[демократия]], тақсимоти ҳокимият, озодиҳои шаҳрвандӣ ва [[волоияти қонун]] тавсиф мешавад. Нежимҳои Авторитарӣ метавонанд ҳам автократӣ ва ҳам олигархӣ бошанд ва метавонад ба раёсати ҳизб, қувваҳои мусаллаҳ ё тамаркузи қудрат дар дасти як шахс асос ебад. Давлатҳое, ки байни [[демократия]] ва [[иқтидоргароӣ]] мавқеи сиёсии норавшан доранд, баъзан ҳамчун &quot;демократияҳои гибридӣ&quot;, &quot;тартиботҳои гибридӣ&quot; е &quot;давлатҳои авторитарии рақобатпазир&quot; тавсиф карда мешаванд.

=== [[Тамомиятхоҳӣ]] (Тоталитаризм) ===
[[Тамомиятхоҳӣ]] як [[низоми сиесӣ]] ва шакли ҳукуматест, ки мухолифати [[Ҳизби сиёсӣ|ҳизбҳои сиеси]]&lt;nowiki/&gt;ро манъ мекунад, даъвоҳои сиёсии шахсони алоҳида ва гурӯҳҳои зидди давлатро нодида мегирад ва ғайриқонунӣ эълон мекунад ва соҳаҳои ҷамъиятӣ ва хусусии [[ҷомеъа]]&lt;nowiki/&gt;ро пурра назорат мекунад. Дар соҳаи [[Сиёсатшиносӣ|сиесатшиносӣ]] [[тоталитаризм]] шакли шадиди [[авторитаризм]] аст, ки дар он тамоми қудрати сиесӣ дар дасти [[диктатор]] аст. Ин гуна [[давлат]] сиёсати миллӣ ва халқҳои кишварро тавассути маъракаҳои доимии [[таблиғот]]&lt;nowiki/&gt;ӣ, ки аз ҷониби [[васоити ахбори омма]]&lt;nowiki/&gt;вии хусусии таҳти назорати давлат пахш карда мешаванд, назорат мекунад

=== Подшоҳӣ (Монархия) ===
[[Подшоҳӣ]] шакли меросии [[ҳукумат]] аст, ки дар он қудрати сиесӣ ба таври қонунӣ ба аъзои оилаи [[подшоҳ]], [[сарвари давлат]], ки то абад ҳукмронӣ мекунад, дода мешавад. Дар ҳоле ки подшоҳон (монархҳо) қудрати худро дар асоси қонунҳои мушаххаси ворисии [[тахт]] ба даст меоранд, онҳо инчунин метавонанд қудрати худро тавассути интихобот ба даст оранд. Таърихан, монархияҳо шакли маъмули [[ҳукумат]] буданд. Дар ибтидои [[асри XIX]] қариб нисфи ҳамаи давлатҳои мустақил [[монархия]] буданд. Пас аз расидан ба авҷи худ дар миёнаи асри XIX ҳиссаи монархияҳо дар [[ҷаҳон]] пайваста коҳиш ефт. Ҷумҳуриҳо бисёр монархияҳоро иваз карданд, алахусус дар охири [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] ва [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ|Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ]].

=== Низоми тартиботи гибридӣ ===
{{Бештар|Демократикунонӣ|Бозгашт аз демократия}}
Низоми тартиботи гибридӣ як намуди як низоми сиесӣ мебошад, ки аксар вақт дар натиҷаи гузариши нотамоми демократӣ аз Низоми тартиботи авторитарӣ ба Низоми тартиботи демократӣ (ё баръакс) ба вуҷуд меояд. Низоми тартиботҳои гибридӣ ҳамчун омезиши хусусиятҳои [[Автократия|автократӣ]] бо [[Демократия|демократӣ]] ва қодир ба гузаронидани репрессияҳои сиесӣ ва интихоботи мунтазам тасниф карда мешаванд. Тибқи баъзе таърифҳо ва нишондиҳандаҳо, низоми тартиботҳои гибридӣ одатан дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ бо захираҳои бойи табиӣ, ба монанди давлатҳои [[нафт|нафтӣ]] пайдо мешаванд. Гарчанде ки дар чунин тартиботҳо нооромиҳои шаҳрвандӣ ба амал меоянд, онҳо метавонанд дар тӯли даҳсолаҳо нисбатан мустаҳкам ва устувор бошанд. Пас аз анҷоми [[Ҷанги Сард|Ҷанги сард]] афзоиши шумораи низоми тартиботҳои гибридӣ мушоҳида мешавад.

Истилоҳи &quot;тартиботи гибридӣ&quot; аз [[Тасаввур|тасаввурот]]&lt;nowiki/&gt;и полиморфӣ дар бораи низомҳои сиесӣ, ки ба дихотомияи автократия ё демократия мухолифанд, ба вуҷуд меояд. Таҳлили муосири илмии низоми тартиботҳои гибридӣ гибридӣ ба хусусияти ороишии институтҳои демократӣ диққат медиҳад (интихобот ба тағйири [[ҳокимияти сиёсӣ]] оварда намерасонад, расонаҳои гуногун нуқтаи назари ҳукуматро пахш мекунанд ва аз ҷумла [[мухолифини сиёсӣ]] дар [[парлумон]] ба мисли [[Ҳизби ҳукмрон|ҳизби ҳоким]] овоз медиҳанд),  аз ин хулосае бармеояд,  ки регрессияи демократӣ, гузариш ба [[авторитаризм]] асоси маъмултарини низоми тартиботҳои гибридӣ мебошад. Баъзе олимон инчунин мегӯянд, ки низоми тартиботҳои гибридӣ метавонанд [[диктатура|диктатураи ]] пурраро тақлид кунанд


Сиёсатшиноси амрикоӣ Алмонд Габриэл типологияи низомҳои сиёсиро, ки бар асоси хусусияти арзишҳо асос ёфтаанд, пешниҳод кардааст. Ӯ чор намудро ҷудо кард:

# '''англисӣ-амрикоӣ''' низоми сиёсии англисӣ-амрикоӣ бо фарҳанги якхела, яъне: аксарияти шаҳрвандон арзишҳо ва меъерҳои умумиро мубодила мекунанд; шаҳрвандон ва элитаҳои сиесӣ ба ҳамдигар таҳаммулпазиранд. Гуногунии манфиатҳои иҷтимоӣ дар низоми сиесӣ аз ҷониби ҳизбҳои мустақили сиёсӣ, гурӯҳҳои манфиатҳо, [[воситаҳои ахбори омма]], ки дар асоси демократӣ амал мекунанд, ифода карда мешавад. Чунин низомҳои сиёсӣ  намуди устувор, самаранок, қобилияти худтанзимкунӣ доранд. Намуди сиесии англисӣ-амрикоӣ дар [[Бритониё]], [[ИМА]], [[Канада]], [[Австралия]] ва дигар кишварҳо ташаккул ёфтааст. 
# ''' қитъвӣ-аврупоӣ''' низоми сиесӣ бо ҳамзистӣ ва ҳамкорӣ дар фарҳанги сиёсии унсурҳои фарҳангҳои кӯҳна ва нав, [[анъана|анъанаҳо]] хос аст. Ин ноустувории сиёсиро дар [[ҷомеъа]] ба вуҷуд меорад ва метавонад ба тағироти ҷиддии низоми сиесӣ оварда расонад ([[Олмон]]  —  дар солҳои 20-30 [[асри XX]]).  Дар [[Олмон]], [[Итолиё]], [[Фаронса]] нимаи дуюми [[асри  XX]]  ибтидои [[асри XXI]] хос аст.
# '''навъи тосаноатӣ ва қисман саноатӣ''' омезиши фарҳангҳои гуногуни сиесӣ ва набудани тақсимоти дақиқи салоҳиятҳои ҳокимиятро дар бар мегирад; ин навъ дар бисер кишварҳои [[Осиё]], [[Африқо]] ва  [[Амрикои Лотинӣ]] ташаккул ёфтааст.
# '''тоталитарӣ''' бо фарҳанги сиёсии якхела, ки бо набудани [[плюрализм]] ва имконияти татбиқи манфиати худ муайян карда мешавад. Таъсири умумии идеология. Ин навъ дар давлатҳои фашиистӣ монанди [[Итолиёи фашистӣ]] ва [[Олмони фашистӣ]], [[Иттиҳоди Шуравӣ]] вуҷуд дошт.То имрӯз дар [[Ҷумҳурии халқӣ-демократии Корея]], [[Вйетнам]]  нигоҳ дошта мешавад.

Вобаста аз хусусияти ҳамкорӣ бо муҳити беруна, намудҳои зерини низомҳои сиёсӣ фарқ мекунанд:

* муоширати сиёсии ҷузъҳои низоми сиёсӣ.

Намунаи низоми сиёсии пӯшида низоми сиёсии [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] буд, ки бо набудани ягон робита бо кишварҳое, ки ба лагери сотсиалистӣ тааллуқ надоштанд, тавсиф мешуд.

== Назарҳо дар бораи низоми сиёсӣ ==

* низомҳои кушода сохтори динамикӣ ва робитаҳои васеъ бо муҳити зист доранд;
* низомҳои пӯшида, ки бо сохтори сахт ва устувор тавсиф мешаванд.

== Инчунин нигаред ==
* Низоми тартиботи сиёсӣ
* [[Ҳокимияти сиёсӣ]]
* Эътилофи ҳизбӣ

== Пайванд ==

* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Політична система суспільства] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [у 6 т.] / ред. кол.: Ю. С. Шемшученко (відп. ред.) [та ін.]. — К. : Українська енциклопедія ім. М. П. Бажана, 2002. — Т. 4 : Н — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt;.
* Політична система // Конституційне право зарубіжних країн: Навч. посібник / За заг. ред. В. О. Ріяки. — Київ : Юрінком Інтер, 2006. — С. 41-42.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==

* ''AT&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Зернецкая'' . Дипломатияи виртуалӣ // Энсиклопедияи дипломатии Украина : Дар 2 ҷилд / Муҳаррир: Л.&amp;nbsp;ДАР&amp;nbsp;Губерский (раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— К: Дониши Украина, 2004&amp;nbsp;— Ҷилди 1&amp;nbsp;— 760 саҳ. ISBN 966-316-039-X
* ''В. Дерега'' . Иерархияи сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Муҳаррирон: Ю. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон.&amp;nbsp;— Киев: Нашриёти Парламентӣ, 2011.&amp;nbsp;— саҳ.276 ISBN 978-966-611-818-2 .
* Низоми сиёсӣ // Велика українська юридична енциклопедія : дар 20 ҳамин тавр. / О. В. Петришин (сармуҳаррир) ва дигарон. — 2017. — Т. 3 : Назарияи умумии ҳуқуқ. — С. 424. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt; .
* [http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva Низоми сиёсии ҷомеа] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161216185921/http://leksika.com.ua/19410719/legal/politichna_sistema_suspilstva|date=16 грудня 2016}} // Юридична енциклопедія : [дар 6 ҷилд] / таҳрири кол.: Ю. С. Шемшученко (таҳти таҳрир) [ва диг.] . — К .: Энсиклопедияи украинӣ ба номи М. П. Бажан, 2002. — Ҷилди 4: Ҳ — П. — С. 632. — &lt;nowiki&gt;ISBN 966-7492-04-4&lt;/nowiki&gt; .
* Політична система // Ҳуқуқи конститутсионии кишварҳои хориҷӣ: Китоби дарсӣ / Таҳрир аз ҷониби В. О. Риякӣ. - Киев : Юринком Интер, 2006. — С. 41-42.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Мақолаи тарҷумашуда|uk| Політична система}}
{{ТарҷумаКунед|en|Political system}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Фалсафаи сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Сохти сиёсӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>qqftrkxgrp9kd8pjxdmegr1p1yvyedr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ризо Баҳромзод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>314131</id>
    <revision>
      <id>1482098</id>
      <parentid>1481981</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rbd-tnu</username>
        <id>12415</id>
      </contributor>
      <origin>1482098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14565" sha1="n6kisd07d7tu4y2lkuo6pfh1vref0qm" xml:space="preserve">{{Олим|ҷойҳои кор=Институти физикаю техникаи ба номи С. У. Умарови АМИТ|сайт=https://istina.msu.ru/profile/rbd-tnu@mail.ru/}}
'''Ризои Баҳромзод''' ({{ВД-Дебоча}}) — {{физикдон|Тоҷикистон}}, {{ахтаршинос|Тоҷикистон}} ва донишманди тоҷик&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://your.tj/tadzhikskaja-nauka-i-jekonomicheskoe-razvitie-istorija-mirovoj-jekonomiki-vypusk-13/,%20https://your.tj/tadzhikskaja-nauka-i-jekonomicheskoe-razvitie-istorija-mirovoj-jekonomiki-vypusk-13/|title=Таджикская наука и экономическое развитие. История мировой экономики. Выпуск #13|date=2021-04-02|publisher=YOUR|lang=ru|accessdate=2024-01-24}}{{Пайванди мурда|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, номзади илмҳои физика ва математика (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://istina.msu.ru/workers/10348198/|title=Бахромзод Ризои|publisher=ИСТИНА}}&lt;/ref&gt;. Узви ҷавони Иттиҳоди байналмилалии астрономон (2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iau.org/Profile?ID=43058|title=Member Information of Dr. Rizoi Bakhromzod|website=International Astronomical Union (IAU)}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Ризои Баҳромзод 20 декбари соли 1991 дар деҳоти Овчиқалъачаи ноҳияи Бобоҷон Ғафуров дар оилаи зиёӣ ба дунё омадааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/20180604/moscow-rizo-bakhromzod-tajikistan-nauka-1025720889.html|title=Из маленького таджикского села в большую науку в РФ: путь Ризо Бахромзода|author=|website=Sputnik Таджикистан|date=2018-06-04|lang=ru|accessdate=2024-01-24}}&lt;/ref&gt;. Солҳои 1998—2009 дар мактаби № 8-и ба номи М. Осимӣ таҳсил карда, дар солҳои 2009—2014 факултети физикаи [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]]&lt;nowiki/&gt;ро бо дипломи аъло хатм кардааст.

Дар солҳои донишҷӯйӣ солҳои 2011-2013 се сол паиҳам дар олимпиадаи ҷумҳуриявии донишҷӯён аз фанни фалсафа сазовори ҷойи якум гардида, соли 2013 бо Шоҳҷоиза сарфароз гардидааст, ки дар таърихи олимпиадаҳои ҷумҳуриявии донишҷӯён бори аввал сурат гирифтааст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tnu.tj/index.php/tj/kafedrai-astronomija/|title=Кафедраи астрономия|author=Сафаров Абдуҷалол|website=Донишгоҳи миллии Тоҷикистон}}&lt;/ref&gt;.

== Корнома ==
Лаборанти Институти астрофизикаи Академияи илмҳои Тоҷикистон (2013, таҳри роҳбарии [[Хурсанд Ибодинов]]), ходими хурди илмӣ (2014), и. в. мудири Маркази байналмиллалии таҳқиқоти ҳастаии [[Институти физикаю техникаи ба номи С. У. Умарови АМИТ]] (2018-2019) ва ходими пешбари илмии институти мазкур &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://phti.tj/ru/2023/07/07/%d1%8d%d0%ba%d1%81%d0%bf%d0%b5%d1%80%d0%b8%d0%bc%d0%b5%d0%bd%d1%82-%d0%bf%d0%b0%d0%bc%d0%b8%d1%80-%d0%b8-%d0%bf%d1%80%d0%be%d1%86%d0%b5%d1%81%d1%81-%d0%bf%d0%be%d0%b4%d0%b3%d0%be%d1%82%d0%be%d0%b2/|title=“Эксперимент Памир” и процесс подготовки научных кадров по изучению космических лучей высоких энергий – Физико-технический институт им. С.У.Умарова Академии наук Республики Таджикистан|date=2023-07-07|lang=ru-RU|accessdate=2024-03-05|archivedate=2024-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240305053951/https://phti.tj/ru/2023/07/07/%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82-%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%80-%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81-%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B2/}}&lt;/ref&gt; (аз 2019), ҳамзамон муҳаррири пешбари [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]] (2019-2024). Солҳои 2019-2021 дар [[Филиали Донишгоҳи давлатии Москва ба номи Михаил Ломоносов дар шаҳри Душанбе]] аз фанни физика дарс гуфтааст. 

== Фаъолияти илмӣ ==
Ризои Баҳромзод фориғуттаҳсили бахши аспирантураи [[Донишгоҳи давлатии Маскав]] дар солҳои 2014—2018 буда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lomonosov-msu.ru/rus/user/profile/141714|title=Ризои Бахромзод|website=lomonosov-msu.ru|publisher=Ломоносов|accessdate=2024-01-24}}&lt;/ref&gt;, дар мавзӯи «Рушди усулҳои ҷудосозии селҳо аз γ-квантҳои энергияашон беҳад баланд аз рӯи маълумоти детекторҳои черенковии таҷҳизоти баландкӯҳӣ» рисолаи номзадӣ дар соли 2023 ҳимоя кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vak.tj/index.php/navgon/e-lon-o-oid-ba-himoyai-dissertatsiyaho/4969-imoyai-rizoi-bakhromzod|title=Ҳимояи Ризои Бахромзод|website=vak.tj|date=2023-02-02|publisher=КОА|accessdate=2024-01-24|archivedate=2024-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240124165052/https://vak.tj/index.php/navgon/e-lon-o-oid-ba-himoyai-dissertatsiyaho/4969-imoyai-rizoi-bakhromzod}}&lt;/ref&gt;.

Дар самтҳои омӯзиши нурҳои кайҳонии баландэнергия, гамма ахтаршиносӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0168900221008275|title=The search and analysis of optimal criteria for the selection of extensive air showers from gamma-quanta by Cherenkov telescopes|author=R. Bakhromzod, V.I. Galkin|website=Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section A|date=2021-12-01|publisher=Elsevier B.V.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://link.springer.com/article/10.3103/S0027134918020078|title=A Method for Estimation of the Parameters of the Primary Particle of an Extensive Air Shower by a High-Altitude Detector|website=Moscow University Physics Bulletin|date=2019-01-29|publisher=Springer Nature}}&lt;/ref&gt;, манбаъҳои барқароршавандаи энергия&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vestnik.mpei.ru/index.php/vestnik/article/view/1198|title=Оценка потенциала солнечной и ветровой энергии в Таджикистане с использованием мультикритериального метода|website=Вестник МЭИ}}&lt;/ref&gt; ва таърихи илм таҳқиқот анҷом медиҳад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arxiv.org/abs/2505.18219|title=Legacy of Avicenna in Astronomy|author=Rizoi Bakhromzod|website=arXiv|date=2025-05-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arxiv.org/abs/2410.04053|title=Nowruz, Umar Khayyam, Calendar and Constellations|author=Rizoi Bakhromzod|website=arXiv|date=2024-10-5}}&lt;/ref&gt;.

Ӯ котиби масъули маҷаллаи илмии тақризшавандаи Фурӯғи илм (Бахши «Илмҳои табиӣ – риёзӣ») &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vak.tj/es.furugh/editorial.php|title=Фурӯғи илм (Бахши «Илмҳои табиӣ – риёзӣ»)|website=Фурӯғи илм|publisher=Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон}}&lt;/ref&gt;, узви ҳайати таҳририяи маҷаллаи илмии &quot;Tajikistan Journal of Sciences &amp; Technology&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tjstjournal.yolasite.com/Editorial-Board.php|title=Editorial Board|website=Tajikistan Journal of Science and Technology|publisher=Tajikistan Journal of Science and Technology}}&lt;/ref&gt; ва мушовири маҷаллаи илмӣ-техникии &quot;Илм ва техника&quot; аст.

=== Фаъолияти илмӣ-оммавӣ ===
Ризои Баҳромзод ба тарғиб ва оммавигардонии илм машғул буда&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://pressa.tj/shash-iftihori-to%D2%B7ik-lideroni-zamoni-isti%D2%9Blol-ki%D2%B3oyand/|title=Шаш ифтихори тоҷик. Лидерони замони истиқлол киҳоянд?|author=Фазлиддин Асозода|website=Pressa.tj|date=2021-09-24|lang=|accessdate=2024-01-24}}&lt;/ref&gt;, дар шабакаҳои иҷтимоӣ, телевизиону радио, расонаҳо ва рӯзномаву маҷаллаҳо доир ба қонунҳои табиат, дастовардҳои илми муосир ва равандҳои таҳқиқоти илмӣ мавод нашр мекунад. Муассиси гурӯҳи фейсбукии Илми муосир аст, ки бештар аз 11 ҳазор узв дорад. Ӯ иштирокдори Ҳамоиши мубодилаи таҷрибаҳо миёни Чин ва кишварҳои Осиёи Марказӣ доир ба баланд бардоштани саводнокии илмӣ дар шаҳри Урумчии Чин аст, ки рӯзҳои 21-22 августи соли 2025 доир гардид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/rus/2025/08/predstavitel-tadzhikistana-prinyal-uchastie-v-rabote-foruma-po-prodvizheniyu-nauki-v-kitae/|title=Представитель Таджикистана принял участие в работе форума по продвижению науки в Китае|website=НИАТ «Ховар»|date=2025-08-25}}&lt;/ref&gt;. Ҳамчунин, дар Курси байналмилалии омӯзишии «Камарбанд ва роҳ» оид ба тавонмандсозии технологияҳои шамол ва нигоҳдории ҳидроген дар Донишгоҳи технологии Муғулистони Дохилии Чин (12-26 майи 2026) ва Даври омӯзиши байналмилалии дипломатияи илмӣ дар шаҳри Триести Италия (20-23 июли 2026) иштирок кардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2026/07/dar-davri-om-zishii-bajnalmilal-dar-italiya-masoili-diplomatiyai-ilm-va-amkorii-bajnalmilal-barras-meshavand/|title=Дар даври омӯзишии байналмилалӣ дар Италия масоили дипломатияи илмӣ ва ҳамкории байналмилалӣ баррасӣ мешаванд|website=АМИТ Ховар|date=2026-07-22}}&lt;/ref&gt;.

Узви гурӯҳи корӣ ва ҳайати ҳакамони Озмуни ҷумҳуриявии «Илм-фурӯғи маърифат» буда&lt;ref&gt;&quot;Илм - фурӯғи маърифат&quot; - омили муҳимми таҳаввулоти зеҳнӣ. Маҷаллаи &quot;Илм ва ҳаёт&quot;, №1, саҳ. 4-5, 2022.&lt;/ref&gt;, яке аз муаллифони китоби &quot;Тафсири Низомномаи ҷумҳуриявии «Илм – фурӯғи маърифат» ва талаботи он&quot; мебошад&lt;ref&gt;{{Китоб|муаллиф=Ф. Раҳимӣ, З.Ҳ. Раҳмонов, Г.И. Қоҳирова, А.С. Саидов, А.А. Солеҳзода, Ф. Шокир, А.М. Сафаров, Б. Бобозода, О. Маҷидов, Р. Баҳромзод, Х.Р. Раҳмонов|ном=Тафсири Низомномаи ҷумҳуриявии «Илм – фурӯғи маърифат» ва талаботи он|нашриёт=Дониш|шаҳр=Душанбе|саҳифаҳо=204|ссылка=https://ravshanfikr.tj/ilm-furugi-marifat/mavodho/72-nizomnomai-ozmun-va-talaboti-on/443-nizomnomai-ozmuni-um-uriyavii-ilm-fur-i-ma-rifat.html}}&lt;/ref&gt;. 

== Таълифот ==
Муаллифи беш аз 20 мақолаи илмӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elibrary.ru/author_items.asp?authorid=958230|title=СПИСОК ПУБЛИКАЦИЙ АВТОРА БАХРОМЗОД РИЗО|website=eLibrary.Ru|publisher=Научная электронная библиотека}}&lt;/ref&gt; дар маҷаллаҳои тақризшаванда ва иштирокдории семинару конфронсҳои байналмиллалӣ мебошад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tnu.tj/index.php/ru/v-tnu-proshla-mezhdunarodnaja-konferencija-na-temu-sovremennye-voprosy-astrofiziki/|title=В ТНУ ПРОШЛА МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ НА ТЕМУ «СОВРЕМЕННЫЕ ВОПРОСЫ АСТРОФИЗИКИ»|website=Таджикский национальный университет|date=2024-04-17}}&lt;/ref&gt;.

== Ҷоизаҳо ==
* 2020 — барандаи Ҷоизаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон барои олимони ҷавон.
* 2021 — ғолиби озмуни «Next30 — Раҳбарони ҷавони Осиёи Марказӣ»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tj.usembassy.gov/ru/go-viral-network-and-u-s-embassy-dushanbe-aannounce-winners-of-next30-eemerging-lleaders-ccompetition-ru/|title=Go Viral Tajikistan и посольство США в Душанбе объявил имена победителей конкурса &quot;Next30&quot;|author=|website=Посольство США в Таджикистане|date=2021-09-17|publisher=U. S. Embassy Dushanbe|lang=ru|accessdate=2024-01-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* 2021 — 30 ҷавони муваффақи сол дар Тоҷикистон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20220106/az-naberai-emomal-ramon-to-nafisa-imranova-30-avoni-muvaffai-toikiston-az-nazari-kumitai-avonon|title=Аз набераи Эмомалӣ Раҳмон то мудири &quot;Алиф Бонк&quot;: 30 ҷавони муваффақи Тоҷикистон кистанд? {{!}} Хабарҳои Тоҷикистон ASIA-Plus|website=asiaplustj.info|accessdate=2024-03-05}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}</text>
      <sha1>n6kisd07d7tu4y2lkuo6pfh1vref0qm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷамъият</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332936</id>
    <revision>
      <id>1482091</id>
      <parentid>1482063</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Номшиносӣ ва истифода */ илова</comment>
      <origin>1482091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11995" sha1="5fnm2igdqgiita121p1subcmnwner9b" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа''' — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==

Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (société муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии societas гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми socius гирифта шудааст (&quot; рафиқ&quot;, &quot; дӯст &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди Рум шӯриш бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;


=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

{{хурд}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]</text>
      <sha1>5fnm2igdqgiita121p1subcmnwner9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482092</id>
      <parentid>1482091</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12126" sha1="5ikqa70hoe9qt839r4w9ii1ll64847c" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==

Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;


=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

{{хурд}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]</text>
      <sha1>5ikqa70hoe9qt839r4w9ii1ll64847c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482093</id>
      <parentid>1482092</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>иловаи [[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1482093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12164" sha1="0w98b7dtxdycwcsct7snhnuoeaqhkuo" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==

Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;


=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

{{хурд}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>0w98b7dtxdycwcsct7snhnuoeaqhkuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482096</id>
      <parentid>1482093</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Закрите та відкрите суспільство&quot; from the page &quot;[[:uk:Special:Redirect/revision/48259914|Суспільство]]&quot;</comment>
      <origin>1482096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18709" sha1="lkl2efkb01xqegtj7puk4qd8eyieeqe" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==

Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;


=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

{{хурд}}

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
Ҷамъият — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;ref name=&quot;mirslovarei5051&quot;&gt;[http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.html Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей] {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) &lt;ref name=&quot;glossary&quot;&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref name=&quot;glossary&quot;&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt; . Идеологияи давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ» .
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>lkl2efkb01xqegtj7puk4qd8eyieeqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482097</id>
      <parentid>1482096</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова ба мақола</comment>
      <origin>1482097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18477" sha1="63a37s1v1hk0eeybzv0hmodax2bwjjk" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;


=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;/ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ» .
{{хурд}}
{{ПБ}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>63a37s1v1hk0eeybzv0hmodax2bwjjk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482099</id>
      <parentid>1482097</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Громадянське суспільство&quot; from the page &quot;[[:uk:Special:Redirect/revision/48259914|Суспільство]]&quot;</comment>
      <origin>1482099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19325" sha1="kekg2yo2qr3r5du65oo9gunb8gwj8hf" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;


=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;/ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ» .
{{хурд}}
{{ПБ}}
== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}Дар охири асри XX. ва дар аввали асриXXI, идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди аҳолиро таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад  . Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои шаҳрвандони як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз низоми сиёсӣ, вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад  .
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>kekg2yo2qr3r5du65oo9gunb8gwj8hf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482100</id>
      <parentid>1482099</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1482100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19374" sha1="mxafa0vb909vhebftj8zxy5doclubjl" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;


=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;/ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».
== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

{{хурд}}
{{ПБ}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>mxafa0vb909vhebftj8zxy5doclubjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482106</id>
      <parentid>1482100</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷомеъаи шаҳрвандӣ */ илова</comment>
      <origin>1482106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19475" sha1="80p6nwtvk53weku38hmqykjrpjwiccl" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;


=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;/ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».
== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

{{хурд}}
{{ПБ}}
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Oбщество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Society}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>80p6nwtvk53weku38hmqykjrpjwiccl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482107</id>
      <parentid>1482106</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T07:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷамъияти пӯшида ва кушода */</comment>
      <origin>1482107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19475" sha1="1onazuq8bz8spf44sha7847z4apvzpx" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;


=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».

== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

{{хурд}}
{{ПБ}}
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Oбщество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Society}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>1onazuq8bz8spf44sha7847z4apvzpx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482108</id>
      <parentid>1482107</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T08:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>иловаи қисмати тарҷума</comment>
      <origin>1482108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22967" sha1="dj37yq7abv8yv09ypskpiukjwrde2wr" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;

=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».

== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

== Хусусиятҳо ==
=== Меъёрҳо ва нақшҳо ===
Меъёрҳои иҷтимоӣ меъёрҳои муштараки рафтори қобили қабул аз ҷониби гурӯҳҳо мебошанд. &lt;ref name=&quot;lapinski &amp; rimal&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lapinski |first1=Maria Knight |last2=Rimal |first2=Rajiv N. |date=May 2005 |title=An Explication of Social Norms |journal=Communication Theory |volume=15 |issue=2 |pages=127–147 |doi=10.1093/ct/15.2.127 |issn=1050-3293 |lccn=91660236 |oclc=49374452}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |pages=22–24, 26–27 |isbn=978-0-8014-8323-3 |jstor=10.7591/j.ctt1rv61rh |lccn=96013991 |oclc=34473682 |access-date=22 December 2023 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601221422/https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Меъёрҳои иҷтимоӣ, ки метавонанд ҳам фаҳмишҳои ғайрирасмӣ бошанд, ки рафтори аъзои ҷомеъаро танзим мекунанд ва ҳам ба қоидаҳо ва [[қонун]]ҳо табдил дода мешаванд &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pristl |first1=Ann-Catrin |last2=Kilian |first2=Sven |last3=Mann |first3=Andreas |date=8 November 2020 |title=When does a social norm catch the worm? Disentangling social normative influences on sustainable consumption behaviour |journal=Journal of Consumer Behaviour |volume=20 |issue=3 |pages=635–654 |doi=10.1002/cb.1890 |doi-access=free |issn=1472-0817 |lccn=2005206515 |oclc=49883766 |s2cid=228807152 |s2cid-access=free |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |access-date=10 January 2024 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429040049/https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, омилҳои пурқуввати рафтори [[инсон]] мебошанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Legro |first=Jeffrey W. |author-link=Jeffrey W. Legro|date=Winter 1997 |title=Which Norms Matter? Revisiting the &quot;Failure&quot; of Internationalism |journal=International Organization |volume=51 |issue=1 |pages=31–63 |doi=10.1162/002081897550294 |issn=0020-8183 |jstor=2703951 |lccn=49001752 |s2cid=154368865}}&lt;/ref&gt;

Нақшҳои иҷтимоӣ меъёрҳо, вазифаҳо ва намунаҳои рафтор мебошанд, ки ба мақоми иҷтимоии [[шахс]] алоқаманданд.  Дар тафаккури функсионалистӣ, афрод сохтори ҷомеъаро бо ишғоли нақшҳои иҷтимоӣ ташкил медиҳанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=112}} Мувофиқи тафаккури рамзӣ, [[афрод]] аз рамзҳо барои паймоиш ва муоширати нақшҳо истифода мебаранд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}} Эрвинг Гоффман истиораи театрро барои таҳияи линзаи драматургӣ истифода бурд, ки изҳор медорад, ки нақшҳо сенарияҳоеро фароҳам меоранд, ки муносибатҳои иҷтимоиро танзим мекунанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}}


{{хурд}}
{{ПБ}}
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Oбщество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Society}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>dj37yq7abv8yv09ypskpiukjwrde2wr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482109</id>
      <parentid>1482108</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Хусусиятҳо */ илова</comment>
      <origin>1482109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31115" sha1="m0e4p756u66mxkco514bbte180ahizm" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;

=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».

== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

== Хусусиятҳо ==
=== Меъёрҳо ва нақшҳо ===
Меъёрҳои иҷтимоӣ меъёрҳои муштараки рафтори қобили қабул аз ҷониби гурӯҳҳо мебошанд. &lt;ref name=&quot;lapinski &amp; rimal&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lapinski |first1=Maria Knight |last2=Rimal |first2=Rajiv N. |date=May 2005 |title=An Explication of Social Norms |journal=Communication Theory |volume=15 |issue=2 |pages=127–147 |doi=10.1093/ct/15.2.127 |issn=1050-3293 |lccn=91660236 |oclc=49374452}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |pages=22–24, 26–27 |isbn=978-0-8014-8323-3 |jstor=10.7591/j.ctt1rv61rh |lccn=96013991 |oclc=34473682 |access-date=22 December 2023 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601221422/https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Меъёрҳои иҷтимоӣ, ки метавонанд ҳам фаҳмишҳои ғайрирасмӣ бошанд, ки рафтори аъзои ҷомеъаро танзим мекунанд ва ҳам ба қоидаҳо ва [[қонун]]ҳо табдил дода мешаванд &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pristl |first1=Ann-Catrin |last2=Kilian |first2=Sven |last3=Mann |first3=Andreas |date=8 November 2020 |title=When does a social norm catch the worm? Disentangling social normative influences on sustainable consumption behaviour |journal=Journal of Consumer Behaviour |volume=20 |issue=3 |pages=635–654 |doi=10.1002/cb.1890 |doi-access=free |issn=1472-0817 |lccn=2005206515 |oclc=49883766 |s2cid=228807152 |s2cid-access=free |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |access-date=10 January 2024 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429040049/https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, омилҳои пурқуввати рафтори [[инсон]] мебошанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Legro |first=Jeffrey W. |author-link=Jeffrey W. Legro|date=Winter 1997 |title=Which Norms Matter? Revisiting the &quot;Failure&quot; of Internationalism |journal=International Organization |volume=51 |issue=1 |pages=31–63 |doi=10.1162/002081897550294 |issn=0020-8183 |jstor=2703951 |lccn=49001752 |s2cid=154368865}}&lt;/ref&gt;

Нақшҳои иҷтимоӣ меъёрҳо, вазифаҳо ва намунаҳои рафтор мебошанд, ки ба мақоми иҷтимоии [[шахс]] алоқаманданд.  Дар тафаккури функсионалистӣ, афрод сохтори ҷомеъаро бо ишғоли нақшҳои иҷтимоӣ ташкил медиҳанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=112}} Мувофиқи тафаккури рамзӣ, [[афрод]] аз рамзҳо барои паймоиш ва муоширати нақшҳо истифода мебаранд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}} Эрвинг Гоффман истиораи театрро барои таҳияи линзаи драматургӣ истифода бурд, ки изҳор медорад, ки нақшҳо сенарияҳоеро фароҳам меоранд, ки муносибатҳои иҷтимоиро танзим мекунанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}}
=== Ҷинс ва хешовандӣ ===
Тақсимоти одамон ба нақшҳои ҷинсии мард ва зан аз ҷиҳати фарҳангӣ бо тақсимоти мувофиқи меъёрҳо, амалияҳо, либоспӯшӣ, рафтор, ҳуқуқҳо, вазифаҳо, имтиёзҳо, мақом ва қудрат қайд карда шудааст. Баъзеҳо баҳс мекунанд, ки нақшҳои ҷинсӣ табиатан аз фарқиятҳои ҷинсӣ ба вуҷуд меоянд, ки боиси тақсимоти меҳнат мегардад, ки дар он занон меҳнати репродуктивӣ ва дигар нақшҳои хонаводагиро ба ӯҳда мегиранд.  Нақшҳои гендерӣ аз ҷиҳати таърихӣ гуногун буданд ва дар бисёр ҷомеаҳо мушкилот бо меъёрҳои бартаридоштаи гендерӣ такрор шудаанд.
 
Ҳамаи ҷомеъаҳои инсонӣ намудҳои муносибатҳои иҷтимоиро дар асоси муносибатҳои байни волидон, фарзандон ва дигар наслҳо ( [[Хешовандии сабабӣ]]) ва муносибатҳои тавассути издивоҷ ( [[Хешовандии сабабӣ]] ) ташкил, эътироф ва тасниф мекунанд. Инчунин навъи сеюми муносибатҳои оилавӣ вуҷуд дорад, ки нисбат ба волидони таъмидӣ ё фарзандони фарзандхонда ( фиктивӣ ) татбиқ мешаванд. Ин муносибатҳои аз ҷиҳати фарҳангӣ муайяншударо хешовандӣ меноманд. Дар бисёр ҷомеаҳо, он яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкили иҷтимоӣ буда, дар интиқоли мақом ва мерос нақш мебозад.  Ҳамаи ҷомеъаҳо қоидаҳои мамнӯъи никоҳҳои хешутаборӣ доранд, ки мувофиқи онҳо издивоҷ байни намудҳои муайяни муносибатҳои хешутаборӣ манъ аст; ва баъзе ҷомеъаҳо инчунин қоидаҳои издивоҷи имтиёзнок бо баъзе дигар хешутаборӣ доранд.
=== Қавмият === 
Гурӯҳҳои этникии инсон як гурӯҳи иҷтимоӣ мебошанд, ки дар асоси хусусиятҳои муштараке, ки онҳоро аз дигар гурӯҳҳо фарқ мекунанд, якҷоя ҳамчун гурӯҳ муайян мекунанд . Ин хусусиятҳои муштарак метавонанд маҷмӯи умумии [[анъана]]ҳо, [[аҷдод]], [[забон]], [[таърих]], [[ҷомеъа]], [[фарҳанг]], [[миллат]], [[дин]] ё муносибати иҷтимоӣ дар минтақаи зисти онҳо бошанд.  Таърифи умуман қабулшудаи он чизе, ки гурӯҳи этникиро ташкил медиҳад, вуҷуд надорад  ва одамон қобилияти тағйир додани мансубият бо гурӯҳҳои иҷтимоиро нисбатан ба осонӣ таҳаввул додаанд, аз ҷумла тарк кардани гурӯҳҳое, ки қаблан иттифоқҳои қавӣ доштанд, агар ин кор ҳамчун таъмини бартариятҳои шахсӣ ҳисобида шавад. Қавмият аз мафҳуми [[нажод]], ки бар асоси хусусиятҳои ҷисмонӣ асос ёфтааст, ҷудо аст, гарчанде ки ҳарду аз ҷиҳати иҷтимоӣ сохта шудаанд .  Муайян кардани мансубияти этникӣ ба аҳолии муайян мураккаб аст, зеро ҳатто дар дохили номҳои умумии этникӣ метавонад доираи гуногуни зергурӯҳҳо мавҷуд бошад ва таркиби ин гурӯҳҳои этникӣ метавонад бо мурури замон ҳам дар сатҳи коллективӣ ва ҳам дар сатҳи инфиродӣ тағйир ёбад.  Гурӯҳҳои этникӣ метавонанд дар ҳувияти иҷтимоӣ ва ҳамбастагии воҳидҳои этникӣ-сиёсӣ нақши муҳим бозанд. Ҳувияти этникӣ бо пайдоиши давлати миллӣ ҳамчун шакли бартаридоштаи созмони сиёсӣ дар асрҳои 19 ва 20 зич алоқаманд аст.
=== [[Ҳукумат]] ва [[сиёсат]] ===
Ҳукуматҳо қонунҳо ва сиёсатҳоеро таҳия мекунанд, ки ба одамоне, ки онҳо идора мекунанд, таъсир мерасонанд. Дар тӯли таърихи инсоният шаклҳои зиёди ҳукумат вуҷуд доштанд, ки роҳҳои гуногуни тақсимоти қудрат ва сатҳҳо ва воситаҳои гуногуни назорат бар аҳолӣ доштанд.  Дар таърихи қадим, тақсимоти қудрати сиёсӣ аз рӯи мавҷудияти оби тоза, хокҳои ҳосилхез ва иқлими мӯътадили маконҳои гуногун муайян мешуд.  Ҳангоме ки аҳолии деҳқон дар ҷамоатҳои калонтар ва зичтар ҷамъ мешуданд, муоширати байни гурӯҳҳои гуногун афзоиш ёфт, ки боиси рушди минбаъдаи идоракунӣ дар дохил ва байни ҷамоатҳо гардид.

мувофиқи маълумоти The Economist, 43% ҳукуматҳои миллӣ [[демократия]], 35% [[автократия]] ва 22% дорои унсурҳои ҳарду буданд.  Бисёре аз кишварҳо созмонҳо ва иттифоқҳои сиёсии байналмилалиро таъсис додаанд, ки бузургтаринашон [[Созмони Милали Муттаҳид]] бо 193 кишвари узв аст.
=== Тиҷорат ва иқтисод ===
[[Тиҷорати озод|Тиҷорат]], яъне мубодилаи ихтиёрии мол ва хизматрасонӣ, муддати тӯлонӣ ҷанбаи ҷомеаи инсонӣ буд ва он ҳамчун хусусияте дида мешавад, ки инсонро аз дигар ҳайвонот фарқ мекунад. Ҳатто тиҷорат ҳамчун амалияе зикр шудааст, ки ба Homo sapiens нисбат ба дигар гоминидҳо бартарии калон додааст; далелҳо нишон медиҳанд, ки H. sapiens-и ибтидоӣ аз роҳҳои тиҷоратии масофаи дур барои мубодилаи мол ва ғояҳо истифода мебурданд, ки боиси таркишҳои фарҳангӣ мешуд ва дар вақти кам будани шикор манбаъҳои иловагии ғизоӣ фароҳам меоварданд. Чунин шабакаҳои тиҷоратӣ барои неандерталҳои ҳоло аз байн рафта вуҷуд надоштанд. Тиҷорати ибтидоӣ маводеро барои сохтани асбобҳо, ба монанди обсидиан, дар масофаҳои кӯтоҳ мубодила мекард. Баръакс, дар тӯли қадим ва давраи асримиёнагӣ, баъзе аз масирҳои бонуфузтарини масофаи дур хӯрокворӣ ва молҳои боҳашамат, ба монанди тиҷорати ҳанут, интиқол медоданд.

{{хурд}}
{{ПБ}}
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Oбщество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Society}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>m0e4p756u66mxkco514bbte180ahizm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482110</id>
      <parentid>1482109</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:45:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тиҷорат ва иқтисод */ илова</comment>
      <origin>1482110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34507" sha1="8xuayddf89zauhosm4jo45su39v14f4" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;

=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».

== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

== Хусусиятҳо ==
=== Меъёрҳо ва нақшҳо ===
Меъёрҳои иҷтимоӣ меъёрҳои муштараки рафтори қобили қабул аз ҷониби гурӯҳҳо мебошанд. &lt;ref name=&quot;lapinski &amp; rimal&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lapinski |first1=Maria Knight |last2=Rimal |first2=Rajiv N. |date=May 2005 |title=An Explication of Social Norms |journal=Communication Theory |volume=15 |issue=2 |pages=127–147 |doi=10.1093/ct/15.2.127 |issn=1050-3293 |lccn=91660236 |oclc=49374452}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |pages=22–24, 26–27 |isbn=978-0-8014-8323-3 |jstor=10.7591/j.ctt1rv61rh |lccn=96013991 |oclc=34473682 |access-date=22 December 2023 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601221422/https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Меъёрҳои иҷтимоӣ, ки метавонанд ҳам фаҳмишҳои ғайрирасмӣ бошанд, ки рафтори аъзои ҷомеъаро танзим мекунанд ва ҳам ба қоидаҳо ва [[қонун]]ҳо табдил дода мешаванд &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pristl |first1=Ann-Catrin |last2=Kilian |first2=Sven |last3=Mann |first3=Andreas |date=8 November 2020 |title=When does a social norm catch the worm? Disentangling social normative influences on sustainable consumption behaviour |journal=Journal of Consumer Behaviour |volume=20 |issue=3 |pages=635–654 |doi=10.1002/cb.1890 |doi-access=free |issn=1472-0817 |lccn=2005206515 |oclc=49883766 |s2cid=228807152 |s2cid-access=free |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |access-date=10 January 2024 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429040049/https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, омилҳои пурқуввати рафтори [[инсон]] мебошанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Legro |first=Jeffrey W. |author-link=Jeffrey W. Legro|date=Winter 1997 |title=Which Norms Matter? Revisiting the &quot;Failure&quot; of Internationalism |journal=International Organization |volume=51 |issue=1 |pages=31–63 |doi=10.1162/002081897550294 |issn=0020-8183 |jstor=2703951 |lccn=49001752 |s2cid=154368865}}&lt;/ref&gt;

Нақшҳои иҷтимоӣ меъёрҳо, вазифаҳо ва намунаҳои рафтор мебошанд, ки ба мақоми иҷтимоии [[шахс]] алоқаманданд.  Дар тафаккури функсионалистӣ, афрод сохтори ҷомеъаро бо ишғоли нақшҳои иҷтимоӣ ташкил медиҳанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=112}} Мувофиқи тафаккури рамзӣ, [[афрод]] аз рамзҳо барои паймоиш ва муоширати нақшҳо истифода мебаранд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}} Эрвинг Гоффман истиораи театрро барои таҳияи линзаи драматургӣ истифода бурд, ки изҳор медорад, ки нақшҳо сенарияҳоеро фароҳам меоранд, ки муносибатҳои иҷтимоиро танзим мекунанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}}
=== Ҷинс ва хешовандӣ ===
Тақсимоти одамон ба нақшҳои ҷинсии мард ва зан аз ҷиҳати фарҳангӣ бо тақсимоти мувофиқи меъёрҳо, амалияҳо, либоспӯшӣ, рафтор, ҳуқуқҳо, вазифаҳо, имтиёзҳо, мақом ва қудрат қайд карда шудааст. Баъзеҳо баҳс мекунанд, ки нақшҳои ҷинсӣ табиатан аз фарқиятҳои ҷинсӣ ба вуҷуд меоянд, ки боиси тақсимоти меҳнат мегардад, ки дар он занон меҳнати репродуктивӣ ва дигар нақшҳои хонаводагиро ба ӯҳда мегиранд.  Нақшҳои гендерӣ аз ҷиҳати таърихӣ гуногун буданд ва дар бисёр ҷомеаҳо мушкилот бо меъёрҳои бартаридоштаи гендерӣ такрор шудаанд.
 
Ҳамаи ҷомеъаҳои инсонӣ намудҳои муносибатҳои иҷтимоиро дар асоси муносибатҳои байни волидон, фарзандон ва дигар наслҳо ( [[Хешовандии сабабӣ]]) ва муносибатҳои тавассути издивоҷ ( [[Хешовандии сабабӣ]] ) ташкил, эътироф ва тасниф мекунанд. Инчунин навъи сеюми муносибатҳои оилавӣ вуҷуд дорад, ки нисбат ба волидони таъмидӣ ё фарзандони фарзандхонда ( фиктивӣ ) татбиқ мешаванд. Ин муносибатҳои аз ҷиҳати фарҳангӣ муайяншударо хешовандӣ меноманд. Дар бисёр ҷомеаҳо, он яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкили иҷтимоӣ буда, дар интиқоли мақом ва мерос нақш мебозад.  Ҳамаи ҷомеъаҳо қоидаҳои мамнӯъи никоҳҳои хешутаборӣ доранд, ки мувофиқи онҳо издивоҷ байни намудҳои муайяни муносибатҳои хешутаборӣ манъ аст; ва баъзе ҷомеъаҳо инчунин қоидаҳои издивоҷи имтиёзнок бо баъзе дигар хешутаборӣ доранд.
=== Қавмият === 
Гурӯҳҳои этникии инсон як гурӯҳи иҷтимоӣ мебошанд, ки дар асоси хусусиятҳои муштараке, ки онҳоро аз дигар гурӯҳҳо фарқ мекунанд, якҷоя ҳамчун гурӯҳ муайян мекунанд . Ин хусусиятҳои муштарак метавонанд маҷмӯи умумии [[анъана]]ҳо, [[аҷдод]], [[забон]], [[таърих]], [[ҷомеъа]], [[фарҳанг]], [[миллат]], [[дин]] ё муносибати иҷтимоӣ дар минтақаи зисти онҳо бошанд.  Таърифи умуман қабулшудаи он чизе, ки гурӯҳи этникиро ташкил медиҳад, вуҷуд надорад  ва одамон қобилияти тағйир додани мансубият бо гурӯҳҳои иҷтимоиро нисбатан ба осонӣ таҳаввул додаанд, аз ҷумла тарк кардани гурӯҳҳое, ки қаблан иттифоқҳои қавӣ доштанд, агар ин кор ҳамчун таъмини бартариятҳои шахсӣ ҳисобида шавад. Қавмият аз мафҳуми [[нажод]], ки бар асоси хусусиятҳои ҷисмонӣ асос ёфтааст, ҷудо аст, гарчанде ки ҳарду аз ҷиҳати иҷтимоӣ сохта шудаанд .  Муайян кардани мансубияти этникӣ ба аҳолии муайян мураккаб аст, зеро ҳатто дар дохили номҳои умумии этникӣ метавонад доираи гуногуни зергурӯҳҳо мавҷуд бошад ва таркиби ин гурӯҳҳои этникӣ метавонад бо мурури замон ҳам дар сатҳи коллективӣ ва ҳам дар сатҳи инфиродӣ тағйир ёбад.  Гурӯҳҳои этникӣ метавонанд дар ҳувияти иҷтимоӣ ва ҳамбастагии воҳидҳои этникӣ-сиёсӣ нақши муҳим бозанд. Ҳувияти этникӣ бо пайдоиши давлати миллӣ ҳамчун шакли бартаридоштаи созмони сиёсӣ дар асрҳои 19 ва 20 зич алоқаманд аст.
=== [[Ҳукумат]] ва [[сиёсат]] ===
Ҳукуматҳо қонунҳо ва сиёсатҳоеро таҳия мекунанд, ки ба одамоне, ки онҳо идора мекунанд, таъсир мерасонанд. Дар тӯли таърихи инсоният шаклҳои зиёди ҳукумат вуҷуд доштанд, ки роҳҳои гуногуни тақсимоти қудрат ва сатҳҳо ва воситаҳои гуногуни назорат бар аҳолӣ доштанд.  Дар таърихи қадим, тақсимоти қудрати сиёсӣ аз рӯи мавҷудияти оби тоза, хокҳои ҳосилхез ва иқлими мӯътадили маконҳои гуногун муайян мешуд.  Ҳангоме ки аҳолии деҳқон дар ҷамоатҳои калонтар ва зичтар ҷамъ мешуданд, муоширати байни гурӯҳҳои гуногун афзоиш ёфт, ки боиси рушди минбаъдаи идоракунӣ дар дохил ва байни ҷамоатҳо гардид.

мувофиқи маълумоти The Economist, 43% ҳукуматҳои миллӣ [[демократия]], 35% [[автократия]] ва 22% дорои унсурҳои ҳарду буданд.  Бисёре аз кишварҳо созмонҳо ва иттифоқҳои сиёсии байналмилалиро таъсис додаанд, ки бузургтаринашон [[Созмони Милали Муттаҳид]] бо 193 кишвари узв аст.
=== Тиҷорат ва иқтисод ===
[[Тиҷорати озод|Тиҷорат]], яъне мубодилаи ихтиёрии мол ва хизматрасонӣ, муддати тӯлонӣ ҷанбаи ҷомеаи инсонӣ буд ва он ҳамчун хусусияте дида мешавад, ки инсонро аз дигар ҳайвонот фарқ мекунад. Ҳатто тиҷорат ҳамчун амалияе зикр шудааст, ки ба Homo sapiens нисбат ба дигар гоминидҳо бартарии калон додааст; далелҳо нишон медиҳанд, ки H. sapiens-и ибтидоӣ аз роҳҳои тиҷоратии масофаи дур барои мубодилаи мол ва ғояҳо истифода мебурданд, ки боиси таркишҳои фарҳангӣ мешуд ва дар вақти кам будани шикор манбаъҳои иловагии ғизоӣ фароҳам меоварданд. Чунин шабакаҳои тиҷоратӣ барои неандерталҳои ҳоло аз байн рафта вуҷуд надоштанд. Тиҷорати ибтидоӣ маводеро барои сохтани асбобҳо, ба монанди обсидиан, дар масофаҳои кӯтоҳ мубодила мекард. Баръакс, дар тӯли қадим ва давраи асримиёнагӣ, баъзе аз масирҳои бонуфузтарини масофаи дур хӯрокворӣ ва молҳои боҳашамат, ба монанди тиҷорати ҳанут, интиқол медоданд.

Иқтисодиёти инсонии ибтидоӣ эҳтимолан бештар ба тӯҳфа додан асос ёфта буд, на ба низоми мубодилаи молҳо. [[Асъор]]и аввал аз молҳо иборат буд; қадимтаринаш шакли [[чорво]] ва маъмултаринаш садафҳои каури буд.  Аз он вақт инҷониб, [[асъор]] ба тангаҳои баровардашудаи давлатӣ, [[асъор]]и коғазӣ ва электронӣ табдил ёфт. Омӯзиши инсонии иқтисодиёт як илми иҷтимоӣ аст, ки ба тақсимоти захираҳои нодир дар байни одамони гуногун аз ҷониби ҷомеъаҳо менигарад.  Дар тақсимоти сарват байни одамон нобаробариҳои бузурге вуҷуд доранд; то соли [[соли 2018]] дар [[Чин]], [[Аврупо]] ва [[Иёлоти Муттаҳида]], даҳяки сарватмандтарин одамон беш аз ҳафт даҳяки сарвати умумии ин минтақаҳоро дар ихтиёр доранд.
=== [[Низоъ]] ===
Омодагии одамон барои куштани оммавии дигар аъзоёни навъи худ тавассути низоъҳои муташаккил (яъне [[ҷанг]]) муддати тӯлонӣ мавзӯи баҳсҳо буд. Як мактаби [[ақида]] ин аст, ки [[ҷанг]] ҳамчун воситаи аз байн бурдани рақибон таҳаввул ёфтааст ва зӯроварӣ як хислати фитрии [[инсон]] аст. [[Одам]]он нисбат ба дигар [[одам]]он бо суръати қобили муқоиса бо дигар приматҳо зӯроварӣ мекунанд (гарчанде ки одамон калонсолонро бо суръати нисбатан баланд мекушанд ва сатҳи куштори кӯдаконро нисбатан паст доранд).

Як мактаби дигари [[ақида]] нишон медиҳад, ки [[ҷанг]] як падидаи нисбатан нав аст ва аз сабаби тағйирёбии шароити иҷтимоӣ пайдо шудааст. Гарчанде ки ҳанӯз муқаррар нашудаанд, далелҳои мавҷуда нишон медиҳанд, ки рафтори ҷангӣ танҳо тақрибан 10,000 сол пеш ва дар бисёр минтақаҳо ҳатто ба наздикӣ маъмул гаштааст.
Таҳлили филогенетикӣ пешгӯӣ мекунад, ки 2% марги [[одам]]он аз сабаби куштор ба амал меояд, ки тақрибан ба сатҳи куштор дар ҷомеъаҳои гурӯҳӣ баробар аст. Аммо, сатҳи [[зӯроварӣ]] мувофиқи меъёрҳои иҷтимоӣ хеле фарқ мекунад ва сатҳи куштор дар ҷомеъаҳое, ки системаҳои ҳуқуқӣ ва муносибати қавии [[фарҳанг]]ӣ нисбат ба [[зӯроварӣ]] доранд, тақрибан 0.01% -ро ташкил медиҳад.

{{хурд}}
{{ПБ}}
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Oбщество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Society}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>8xuayddf89zauhosm4jo45su39v14f4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482111</id>
      <parentid>1482110</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҷинс ва хешовандӣ */</comment>
      <origin>1482111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34911" sha1="1f64hl7bnyxtt1nx3tamdjmkfxd51n0" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;

=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».

== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

== Хусусиятҳо ==
=== Меъёрҳо ва нақшҳо ===
Меъёрҳои иҷтимоӣ меъёрҳои муштараки рафтори қобили қабул аз ҷониби гурӯҳҳо мебошанд. &lt;ref name=&quot;lapinski &amp; rimal&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lapinski |first1=Maria Knight |last2=Rimal |first2=Rajiv N. |date=May 2005 |title=An Explication of Social Norms |journal=Communication Theory |volume=15 |issue=2 |pages=127–147 |doi=10.1093/ct/15.2.127 |issn=1050-3293 |lccn=91660236 |oclc=49374452}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |pages=22–24, 26–27 |isbn=978-0-8014-8323-3 |jstor=10.7591/j.ctt1rv61rh |lccn=96013991 |oclc=34473682 |access-date=22 December 2023 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601221422/https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Меъёрҳои иҷтимоӣ, ки метавонанд ҳам фаҳмишҳои ғайрирасмӣ бошанд, ки рафтори аъзои ҷомеъаро танзим мекунанд ва ҳам ба қоидаҳо ва [[қонун]]ҳо табдил дода мешаванд &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pristl |first1=Ann-Catrin |last2=Kilian |first2=Sven |last3=Mann |first3=Andreas |date=8 November 2020 |title=When does a social norm catch the worm? Disentangling social normative influences on sustainable consumption behaviour |journal=Journal of Consumer Behaviour |volume=20 |issue=3 |pages=635–654 |doi=10.1002/cb.1890 |doi-access=free |issn=1472-0817 |lccn=2005206515 |oclc=49883766 |s2cid=228807152 |s2cid-access=free |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |access-date=10 January 2024 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429040049/https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, омилҳои пурқуввати рафтори [[инсон]] мебошанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Legro |first=Jeffrey W. |author-link=Jeffrey W. Legro|date=Winter 1997 |title=Which Norms Matter? Revisiting the &quot;Failure&quot; of Internationalism |journal=International Organization |volume=51 |issue=1 |pages=31–63 |doi=10.1162/002081897550294 |issn=0020-8183 |jstor=2703951 |lccn=49001752 |s2cid=154368865}}&lt;/ref&gt;

Нақшҳои иҷтимоӣ меъёрҳо, вазифаҳо ва намунаҳои рафтор мебошанд, ки ба мақоми иҷтимоии [[шахс]] алоқаманданд.  Дар тафаккури функсионалистӣ, афрод сохтори ҷомеъаро бо ишғоли нақшҳои иҷтимоӣ ташкил медиҳанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=112}} Мувофиқи тафаккури рамзӣ, [[афрод]] аз рамзҳо барои паймоиш ва муоширати нақшҳо истифода мебаранд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}} Эрвинг Гоффман истиораи театрро барои таҳияи линзаи драматургӣ истифода бурд, ки изҳор медорад, ки нақшҳо сенарияҳоеро фароҳам меоранд, ки муносибатҳои иҷтимоиро танзим мекунанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}}
=== [[Гендер]] ва хешовандӣ ===
[[Акс:Donkey-drawn cart in Aswan 2019 with a man and three children.jpg|thumb|alt=refer to caption |Оилаи мисрӣ дар соли 2019 дар аробаи харсавор савор мешаванд. Муносибатҳои оилавӣ яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкилӣ дар бисёр ҷомеъаҳо мебошанд..]]
Тақсимоти [[одам]]он ба нақшҳои ҷинсии [[мард]] ва [[зан]] аз ҷиҳати фарҳангӣ бо тақсимоти мувофиқи меъёрҳо, амалияҳо, либоспӯшӣ, рафтор, ҳуқуқҳо, вазифаҳо, имтиёзҳо, мақом ва қудрат қайд карда шудааст. Баъзеҳо баҳс мекунанд, ки нақшҳои ҷинсӣ табиатан аз фарқиятҳои ҷинсӣ ба вуҷуд меоянд, ки боиси тақсимоти меҳнат мегардад, ки дар он занон меҳнати репродуктивӣ ва дигар нақшҳои хонаводагиро ба ӯҳда мегиранд.  Нақшҳои гендерӣ аз ҷиҳати таърихӣ гуногун буданд ва дар бисёр ҷомеаҳо мушкилот бо меъёрҳои бартаридоштаи гендерӣ такрор шудаанд.
 
Ҳамаи ҷомеъаҳои инсонӣ намудҳои муносибатҳои иҷтимоиро дар асоси муносибатҳои байни волидон, [[фарзанд]]он ва дигар наслҳо ( [[Хешовандии сабабӣ]]) ва муносибатҳои тавассути издивоҷ ( [[Хешовандии сабабӣ]] ) ташкил, эътироф ва тасниф мекунанд. Инчунин навъи сеюми муносибатҳои оилавӣ вуҷуд дорад, ки нисбат ба волидони таъмидӣ ё фарзандони фарзандхонда ( фиктивӣ ) татбиқ мешаванд. Ин муносибатҳои аз ҷиҳати фарҳангӣ муайяншударо хешовандӣ меноманд. Дар бисёр [[ҷомеъа]]ҳо, он яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкили иҷтимоӣ буда, дар интиқоли мақом ва мерос нақш мебозад. Ҳамаи ҷомеъаҳо қоидаҳои мамнӯъи никоҳҳои хешутаборӣ доранд, ки мувофиқи онҳо издивоҷ байни намудҳои муайяни муносибатҳои хешутаборӣ манъ аст; ва баъзе ҷомеъаҳо инчунин қоидаҳои издивоҷи имтиёзнок бо баъзе дигар хешутаборӣ доранд.

=== Қавмият === 
Гурӯҳҳои этникии инсон як гурӯҳи иҷтимоӣ мебошанд, ки дар асоси хусусиятҳои муштараке, ки онҳоро аз дигар гурӯҳҳо фарқ мекунанд, якҷоя ҳамчун гурӯҳ муайян мекунанд . Ин хусусиятҳои муштарак метавонанд маҷмӯи умумии [[анъана]]ҳо, [[аҷдод]], [[забон]], [[таърих]], [[ҷомеъа]], [[фарҳанг]], [[миллат]], [[дин]] ё муносибати иҷтимоӣ дар минтақаи зисти онҳо бошанд.  Таърифи умуман қабулшудаи он чизе, ки гурӯҳи этникиро ташкил медиҳад, вуҷуд надорад  ва одамон қобилияти тағйир додани мансубият бо гурӯҳҳои иҷтимоиро нисбатан ба осонӣ таҳаввул додаанд, аз ҷумла тарк кардани гурӯҳҳое, ки қаблан иттифоқҳои қавӣ доштанд, агар ин кор ҳамчун таъмини бартариятҳои шахсӣ ҳисобида шавад. Қавмият аз мафҳуми [[нажод]], ки бар асоси хусусиятҳои ҷисмонӣ асос ёфтааст, ҷудо аст, гарчанде ки ҳарду аз ҷиҳати иҷтимоӣ сохта шудаанд .  Муайян кардани мансубияти этникӣ ба аҳолии муайян мураккаб аст, зеро ҳатто дар дохили номҳои умумии этникӣ метавонад доираи гуногуни зергурӯҳҳо мавҷуд бошад ва таркиби ин гурӯҳҳои этникӣ метавонад бо мурури замон ҳам дар сатҳи коллективӣ ва ҳам дар сатҳи инфиродӣ тағйир ёбад.  Гурӯҳҳои этникӣ метавонанд дар ҳувияти иҷтимоӣ ва ҳамбастагии воҳидҳои этникӣ-сиёсӣ нақши муҳим бозанд. Ҳувияти этникӣ бо пайдоиши давлати миллӣ ҳамчун шакли бартаридоштаи созмони сиёсӣ дар асрҳои 19 ва 20 зич алоқаманд аст.
=== [[Ҳукумат]] ва [[сиёсат]] ===
Ҳукуматҳо қонунҳо ва сиёсатҳоеро таҳия мекунанд, ки ба одамоне, ки онҳо идора мекунанд, таъсир мерасонанд. Дар тӯли таърихи инсоният шаклҳои зиёди ҳукумат вуҷуд доштанд, ки роҳҳои гуногуни тақсимоти қудрат ва сатҳҳо ва воситаҳои гуногуни назорат бар аҳолӣ доштанд.  Дар таърихи қадим, тақсимоти қудрати сиёсӣ аз рӯи мавҷудияти оби тоза, хокҳои ҳосилхез ва иқлими мӯътадили маконҳои гуногун муайян мешуд.  Ҳангоме ки аҳолии деҳқон дар ҷамоатҳои калонтар ва зичтар ҷамъ мешуданд, муоширати байни гурӯҳҳои гуногун афзоиш ёфт, ки боиси рушди минбаъдаи идоракунӣ дар дохил ва байни ҷамоатҳо гардид.

мувофиқи маълумоти The Economist, 43% ҳукуматҳои миллӣ [[демократия]], 35% [[автократия]] ва 22% дорои унсурҳои ҳарду буданд.  Бисёре аз кишварҳо созмонҳо ва иттифоқҳои сиёсии байналмилалиро таъсис додаанд, ки бузургтаринашон [[Созмони Милали Муттаҳид]] бо 193 кишвари узв аст.
=== Тиҷорат ва иқтисод ===
[[Тиҷорати озод|Тиҷорат]], яъне мубодилаи ихтиёрии мол ва хизматрасонӣ, муддати тӯлонӣ ҷанбаи ҷомеаи инсонӣ буд ва он ҳамчун хусусияте дида мешавад, ки инсонро аз дигар ҳайвонот фарқ мекунад. Ҳатто тиҷорат ҳамчун амалияе зикр шудааст, ки ба Homo sapiens нисбат ба дигар гоминидҳо бартарии калон додааст; далелҳо нишон медиҳанд, ки H. sapiens-и ибтидоӣ аз роҳҳои тиҷоратии масофаи дур барои мубодилаи мол ва ғояҳо истифода мебурданд, ки боиси таркишҳои фарҳангӣ мешуд ва дар вақти кам будани шикор манбаъҳои иловагии ғизоӣ фароҳам меоварданд. Чунин шабакаҳои тиҷоратӣ барои неандерталҳои ҳоло аз байн рафта вуҷуд надоштанд. Тиҷорати ибтидоӣ маводеро барои сохтани асбобҳо, ба монанди обсидиан, дар масофаҳои кӯтоҳ мубодила мекард. Баръакс, дар тӯли қадим ва давраи асримиёнагӣ, баъзе аз масирҳои бонуфузтарини масофаи дур хӯрокворӣ ва молҳои боҳашамат, ба монанди тиҷорати ҳанут, интиқол медоданд.

Иқтисодиёти инсонии ибтидоӣ эҳтимолан бештар ба тӯҳфа додан асос ёфта буд, на ба низоми мубодилаи молҳо. [[Асъор]]и аввал аз молҳо иборат буд; қадимтаринаш шакли [[чорво]] ва маъмултаринаш садафҳои каури буд.  Аз он вақт инҷониб, [[асъор]] ба тангаҳои баровардашудаи давлатӣ, [[асъор]]и коғазӣ ва электронӣ табдил ёфт. Омӯзиши инсонии иқтисодиёт як илми иҷтимоӣ аст, ки ба тақсимоти захираҳои нодир дар байни одамони гуногун аз ҷониби ҷомеъаҳо менигарад.  Дар тақсимоти сарват байни одамон нобаробариҳои бузурге вуҷуд доранд; то соли [[соли 2018]] дар [[Чин]], [[Аврупо]] ва [[Иёлоти Муттаҳида]], даҳяки сарватмандтарин одамон беш аз ҳафт даҳяки сарвати умумии ин минтақаҳоро дар ихтиёр доранд.
=== [[Низоъ]] ===
Омодагии одамон барои куштани оммавии дигар аъзоёни навъи худ тавассути низоъҳои муташаккил (яъне [[ҷанг]]) муддати тӯлонӣ мавзӯи баҳсҳо буд. Як мактаби [[ақида]] ин аст, ки [[ҷанг]] ҳамчун воситаи аз байн бурдани рақибон таҳаввул ёфтааст ва зӯроварӣ як хислати фитрии [[инсон]] аст. [[Одам]]он нисбат ба дигар [[одам]]он бо суръати қобили муқоиса бо дигар приматҳо зӯроварӣ мекунанд (гарчанде ки одамон калонсолонро бо суръати нисбатан баланд мекушанд ва сатҳи куштори кӯдаконро нисбатан паст доранд).

Як мактаби дигари [[ақида]] нишон медиҳад, ки [[ҷанг]] як падидаи нисбатан нав аст ва аз сабаби тағйирёбии шароити иҷтимоӣ пайдо шудааст. Гарчанде ки ҳанӯз муқаррар нашудаанд, далелҳои мавҷуда нишон медиҳанд, ки рафтори ҷангӣ танҳо тақрибан 10,000 сол пеш ва дар бисёр минтақаҳо ҳатто ба наздикӣ маъмул гаштааст.
Таҳлили филогенетикӣ пешгӯӣ мекунад, ки 2% марги [[одам]]он аз сабаби куштор ба амал меояд, ки тақрибан ба сатҳи куштор дар ҷомеъаҳои гурӯҳӣ баробар аст. Аммо, сатҳи [[зӯроварӣ]] мувофиқи меъёрҳои иҷтимоӣ хеле фарқ мекунад ва сатҳи куштор дар ҷомеъаҳое, ки системаҳои ҳуқуқӣ ва муносибати қавии [[фарҳанг]]ӣ нисбат ба [[зӯроварӣ]] доранд, тақрибан 0.01% -ро ташкил медиҳад.

{{хурд}}
{{ПБ}}
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Oбщество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Society}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>1f64hl7bnyxtt1nx3tamdjmkfxd51n0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482112</id>
      <parentid>1482111</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:52:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҳукумат ва сиёсат */</comment>
      <origin>1482112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35189" sha1="nbtd01fmaax1md1ny2pt0h96vmrt0ii" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;

=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».

== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

== Хусусиятҳо ==
=== Меъёрҳо ва нақшҳо ===
Меъёрҳои иҷтимоӣ меъёрҳои муштараки рафтори қобили қабул аз ҷониби гурӯҳҳо мебошанд. &lt;ref name=&quot;lapinski &amp; rimal&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lapinski |first1=Maria Knight |last2=Rimal |first2=Rajiv N. |date=May 2005 |title=An Explication of Social Norms |journal=Communication Theory |volume=15 |issue=2 |pages=127–147 |doi=10.1093/ct/15.2.127 |issn=1050-3293 |lccn=91660236 |oclc=49374452}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |pages=22–24, 26–27 |isbn=978-0-8014-8323-3 |jstor=10.7591/j.ctt1rv61rh |lccn=96013991 |oclc=34473682 |access-date=22 December 2023 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601221422/https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Меъёрҳои иҷтимоӣ, ки метавонанд ҳам фаҳмишҳои ғайрирасмӣ бошанд, ки рафтори аъзои ҷомеъаро танзим мекунанд ва ҳам ба қоидаҳо ва [[қонун]]ҳо табдил дода мешаванд &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pristl |first1=Ann-Catrin |last2=Kilian |first2=Sven |last3=Mann |first3=Andreas |date=8 November 2020 |title=When does a social norm catch the worm? Disentangling social normative influences on sustainable consumption behaviour |journal=Journal of Consumer Behaviour |volume=20 |issue=3 |pages=635–654 |doi=10.1002/cb.1890 |doi-access=free |issn=1472-0817 |lccn=2005206515 |oclc=49883766 |s2cid=228807152 |s2cid-access=free |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |access-date=10 January 2024 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429040049/https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, омилҳои пурқуввати рафтори [[инсон]] мебошанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Legro |first=Jeffrey W. |author-link=Jeffrey W. Legro|date=Winter 1997 |title=Which Norms Matter? Revisiting the &quot;Failure&quot; of Internationalism |journal=International Organization |volume=51 |issue=1 |pages=31–63 |doi=10.1162/002081897550294 |issn=0020-8183 |jstor=2703951 |lccn=49001752 |s2cid=154368865}}&lt;/ref&gt;

Нақшҳои иҷтимоӣ меъёрҳо, вазифаҳо ва намунаҳои рафтор мебошанд, ки ба мақоми иҷтимоии [[шахс]] алоқаманданд.  Дар тафаккури функсионалистӣ, афрод сохтори ҷомеъаро бо ишғоли нақшҳои иҷтимоӣ ташкил медиҳанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=112}} Мувофиқи тафаккури рамзӣ, [[афрод]] аз рамзҳо барои паймоиш ва муоширати нақшҳо истифода мебаранд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}} Эрвинг Гоффман истиораи театрро барои таҳияи линзаи драматургӣ истифода бурд, ки изҳор медорад, ки нақшҳо сенарияҳоеро фароҳам меоранд, ки муносибатҳои иҷтимоиро танзим мекунанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}}
=== [[Гендер]] ва хешовандӣ ===
[[Акс:Donkey-drawn cart in Aswan 2019 with a man and three children.jpg|thumb|alt=refer to caption |Оилаи мисрӣ дар соли 2019 дар аробаи харсавор савор мешаванд. Муносибатҳои оилавӣ яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкилӣ дар бисёр ҷомеъаҳо мебошанд..]]
Тақсимоти [[одам]]он ба нақшҳои ҷинсии [[мард]] ва [[зан]] аз ҷиҳати фарҳангӣ бо тақсимоти мувофиқи меъёрҳо, амалияҳо, либоспӯшӣ, рафтор, ҳуқуқҳо, вазифаҳо, имтиёзҳо, мақом ва қудрат қайд карда шудааст. Баъзеҳо баҳс мекунанд, ки нақшҳои ҷинсӣ табиатан аз фарқиятҳои ҷинсӣ ба вуҷуд меоянд, ки боиси тақсимоти меҳнат мегардад, ки дар он занон меҳнати репродуктивӣ ва дигар нақшҳои хонаводагиро ба ӯҳда мегиранд.  Нақшҳои гендерӣ аз ҷиҳати таърихӣ гуногун буданд ва дар бисёр ҷомеаҳо мушкилот бо меъёрҳои бартаридоштаи гендерӣ такрор шудаанд.
 
Ҳамаи ҷомеъаҳои инсонӣ намудҳои муносибатҳои иҷтимоиро дар асоси муносибатҳои байни волидон, [[фарзанд]]он ва дигар наслҳо ( [[Хешовандии сабабӣ]]) ва муносибатҳои тавассути издивоҷ ( [[Хешовандии сабабӣ]] ) ташкил, эътироф ва тасниф мекунанд. Инчунин навъи сеюми муносибатҳои оилавӣ вуҷуд дорад, ки нисбат ба волидони таъмидӣ ё фарзандони фарзандхонда ( фиктивӣ ) татбиқ мешаванд. Ин муносибатҳои аз ҷиҳати фарҳангӣ муайяншударо хешовандӣ меноманд. Дар бисёр [[ҷомеъа]]ҳо, он яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкили иҷтимоӣ буда, дар интиқоли мақом ва мерос нақш мебозад. Ҳамаи ҷомеъаҳо қоидаҳои мамнӯъи никоҳҳои хешутаборӣ доранд, ки мувофиқи онҳо издивоҷ байни намудҳои муайяни муносибатҳои хешутаборӣ манъ аст; ва баъзе ҷомеъаҳо инчунин қоидаҳои издивоҷи имтиёзнок бо баъзе дигар хешутаборӣ доранд.

=== Қавмият === 
Гурӯҳҳои этникии инсон як гурӯҳи иҷтимоӣ мебошанд, ки дар асоси хусусиятҳои муштараке, ки онҳоро аз дигар гурӯҳҳо фарқ мекунанд, якҷоя ҳамчун гурӯҳ муайян мекунанд . Ин хусусиятҳои муштарак метавонанд маҷмӯи умумии [[анъана]]ҳо, [[аҷдод]], [[забон]], [[таърих]], [[ҷомеъа]], [[фарҳанг]], [[миллат]], [[дин]] ё муносибати иҷтимоӣ дар минтақаи зисти онҳо бошанд.  Таърифи умуман қабулшудаи он чизе, ки гурӯҳи этникиро ташкил медиҳад, вуҷуд надорад  ва одамон қобилияти тағйир додани мансубият бо гурӯҳҳои иҷтимоиро нисбатан ба осонӣ таҳаввул додаанд, аз ҷумла тарк кардани гурӯҳҳое, ки қаблан иттифоқҳои қавӣ доштанд, агар ин кор ҳамчун таъмини бартариятҳои шахсӣ ҳисобида шавад. Қавмият аз мафҳуми [[нажод]], ки бар асоси хусусиятҳои ҷисмонӣ асос ёфтааст, ҷудо аст, гарчанде ки ҳарду аз ҷиҳати иҷтимоӣ сохта шудаанд .  Муайян кардани мансубияти этникӣ ба аҳолии муайян мураккаб аст, зеро ҳатто дар дохили номҳои умумии этникӣ метавонад доираи гуногуни зергурӯҳҳо мавҷуд бошад ва таркиби ин гурӯҳҳои этникӣ метавонад бо мурури замон ҳам дар сатҳи коллективӣ ва ҳам дар сатҳи инфиродӣ тағйир ёбад.  Гурӯҳҳои этникӣ метавонанд дар ҳувияти иҷтимоӣ ва ҳамбастагии воҳидҳои этникӣ-сиёсӣ нақши муҳим бозанд. Ҳувияти этникӣ бо пайдоиши давлати миллӣ ҳамчун шакли бартаридоштаи созмони сиёсӣ дар асрҳои 19 ва 20 зич алоқаманд аст.
=== [[Ҳукумат]] ва [[сиёсат]] ===
[[Акс:United Nations Headquarters in New York City, view from Roosevelt Island.jpg|thumb|right|alt=refer to caption |The [[United Nations headquarters]] in New York City, which houses one of the world's largest political organizations]]

Ҳукуматҳо [[қонун]]ҳо ва [[сиёсат|сиёсатҳоеро]] таҳия мекунанд, ки ба одамоне, ки онҳо идора мекунанд, таъсир мерасонанд. Дар тӯли таърихи инсоният шаклҳои зиёди ҳукумат вуҷуд доштанд, ки роҳҳои гуногуни тақсимоти қудрат ва сатҳҳо ва воситаҳои гуногуни назорат бар аҳолӣ доштанд.  Дар таърихи қадим, тақсимоти қудрати сиёсӣ аз рӯи мавҷудияти оби тоза, хокҳои ҳосилхез ва иқлими мӯътадили маконҳои гуногун муайян мешуд.  Ҳангоме ки аҳолии деҳқон дар [[ҷамоат]]ҳои калонтар ва зичтар ҷамъ мешуданд, муоширати байни гурӯҳҳои гуногун афзоиш ёфт, ки боиси рушди минбаъдаи идоракунӣ дар дохил ва байни [[ҷамоат]]ҳо гардид.

мувофиқи маълумоти [[The Economist]], 43% ҳукуматҳои миллӣ [[демократия]], 35% [[автократия]] ва 22% дорои унсурҳои ҳарду буданд. Бисёре аз кишварҳо созмонҳо ва иттифоқҳои сиёсии байналмилалиро таъсис додаанд, ки бузургтаринашон [[Созмони Милали Муттаҳид]] бо 193 [[кишвар]]и узв аст.

=== Тиҷорат ва иқтисод ===
[[Тиҷорати озод|Тиҷорат]], яъне мубодилаи ихтиёрии мол ва хизматрасонӣ, муддати тӯлонӣ ҷанбаи ҷомеаи инсонӣ буд ва он ҳамчун хусусияте дида мешавад, ки инсонро аз дигар ҳайвонот фарқ мекунад. Ҳатто тиҷорат ҳамчун амалияе зикр шудааст, ки ба Homo sapiens нисбат ба дигар гоминидҳо бартарии калон додааст; далелҳо нишон медиҳанд, ки H. sapiens-и ибтидоӣ аз роҳҳои тиҷоратии масофаи дур барои мубодилаи мол ва ғояҳо истифода мебурданд, ки боиси таркишҳои фарҳангӣ мешуд ва дар вақти кам будани шикор манбаъҳои иловагии ғизоӣ фароҳам меоварданд. Чунин шабакаҳои тиҷоратӣ барои неандерталҳои ҳоло аз байн рафта вуҷуд надоштанд. Тиҷорати ибтидоӣ маводеро барои сохтани асбобҳо, ба монанди обсидиан, дар масофаҳои кӯтоҳ мубодила мекард. Баръакс, дар тӯли қадим ва давраи асримиёнагӣ, баъзе аз масирҳои бонуфузтарини масофаи дур хӯрокворӣ ва молҳои боҳашамат, ба монанди тиҷорати ҳанут, интиқол медоданд.

Иқтисодиёти инсонии ибтидоӣ эҳтимолан бештар ба тӯҳфа додан асос ёфта буд, на ба низоми мубодилаи молҳо. [[Асъор]]и аввал аз молҳо иборат буд; қадимтаринаш шакли [[чорво]] ва маъмултаринаш садафҳои каури буд.  Аз он вақт инҷониб, [[асъор]] ба тангаҳои баровардашудаи давлатӣ, [[асъор]]и коғазӣ ва электронӣ табдил ёфт. Омӯзиши инсонии иқтисодиёт як илми иҷтимоӣ аст, ки ба тақсимоти захираҳои нодир дар байни одамони гуногун аз ҷониби ҷомеъаҳо менигарад.  Дар тақсимоти сарват байни одамон нобаробариҳои бузурге вуҷуд доранд; то соли [[соли 2018]] дар [[Чин]], [[Аврупо]] ва [[Иёлоти Муттаҳида]], даҳяки сарватмандтарин одамон беш аз ҳафт даҳяки сарвати умумии ин минтақаҳоро дар ихтиёр доранд.
=== [[Низоъ]] ===
Омодагии одамон барои куштани оммавии дигар аъзоёни навъи худ тавассути низоъҳои муташаккил (яъне [[ҷанг]]) муддати тӯлонӣ мавзӯи баҳсҳо буд. Як мактаби [[ақида]] ин аст, ки [[ҷанг]] ҳамчун воситаи аз байн бурдани рақибон таҳаввул ёфтааст ва зӯроварӣ як хислати фитрии [[инсон]] аст. [[Одам]]он нисбат ба дигар [[одам]]он бо суръати қобили муқоиса бо дигар приматҳо зӯроварӣ мекунанд (гарчанде ки одамон калонсолонро бо суръати нисбатан баланд мекушанд ва сатҳи куштори кӯдаконро нисбатан паст доранд).

Як мактаби дигари [[ақида]] нишон медиҳад, ки [[ҷанг]] як падидаи нисбатан нав аст ва аз сабаби тағйирёбии шароити иҷтимоӣ пайдо шудааст. Гарчанде ки ҳанӯз муқаррар нашудаанд, далелҳои мавҷуда нишон медиҳанд, ки рафтори ҷангӣ танҳо тақрибан 10,000 сол пеш ва дар бисёр минтақаҳо ҳатто ба наздикӣ маъмул гаштааст.
Таҳлили филогенетикӣ пешгӯӣ мекунад, ки 2% марги [[одам]]он аз сабаби куштор ба амал меояд, ки тақрибан ба сатҳи куштор дар ҷомеъаҳои гурӯҳӣ баробар аст. Аммо, сатҳи [[зӯроварӣ]] мувофиқи меъёрҳои иҷтимоӣ хеле фарқ мекунад ва сатҳи куштор дар ҷомеъаҳое, ки системаҳои ҳуқуқӣ ва муносибати қавии [[фарҳанг]]ӣ нисбат ба [[зӯроварӣ]] доранд, тақрибан 0.01% -ро ташкил медиҳад.

{{хурд}}
{{ПБ}}
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Oбщество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Society}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>nbtd01fmaax1md1ny2pt0h96vmrt0ii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482113</id>
      <parentid>1482112</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ҳукумат ва сиёсат */</comment>
      <origin>1482113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35288" sha1="9ry1qosid8zmcmgaqoob37p25gznj5f" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;

=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».

== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

== Хусусиятҳо ==
=== Меъёрҳо ва нақшҳо ===
Меъёрҳои иҷтимоӣ меъёрҳои муштараки рафтори қобили қабул аз ҷониби гурӯҳҳо мебошанд. &lt;ref name=&quot;lapinski &amp; rimal&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lapinski |first1=Maria Knight |last2=Rimal |first2=Rajiv N. |date=May 2005 |title=An Explication of Social Norms |journal=Communication Theory |volume=15 |issue=2 |pages=127–147 |doi=10.1093/ct/15.2.127 |issn=1050-3293 |lccn=91660236 |oclc=49374452}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |pages=22–24, 26–27 |isbn=978-0-8014-8323-3 |jstor=10.7591/j.ctt1rv61rh |lccn=96013991 |oclc=34473682 |access-date=22 December 2023 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601221422/https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Меъёрҳои иҷтимоӣ, ки метавонанд ҳам фаҳмишҳои ғайрирасмӣ бошанд, ки рафтори аъзои ҷомеъаро танзим мекунанд ва ҳам ба қоидаҳо ва [[қонун]]ҳо табдил дода мешаванд &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pristl |first1=Ann-Catrin |last2=Kilian |first2=Sven |last3=Mann |first3=Andreas |date=8 November 2020 |title=When does a social norm catch the worm? Disentangling social normative influences on sustainable consumption behaviour |journal=Journal of Consumer Behaviour |volume=20 |issue=3 |pages=635–654 |doi=10.1002/cb.1890 |doi-access=free |issn=1472-0817 |lccn=2005206515 |oclc=49883766 |s2cid=228807152 |s2cid-access=free |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |access-date=10 January 2024 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429040049/https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, омилҳои пурқуввати рафтори [[инсон]] мебошанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Legro |first=Jeffrey W. |author-link=Jeffrey W. Legro|date=Winter 1997 |title=Which Norms Matter? Revisiting the &quot;Failure&quot; of Internationalism |journal=International Organization |volume=51 |issue=1 |pages=31–63 |doi=10.1162/002081897550294 |issn=0020-8183 |jstor=2703951 |lccn=49001752 |s2cid=154368865}}&lt;/ref&gt;

Нақшҳои иҷтимоӣ меъёрҳо, вазифаҳо ва намунаҳои рафтор мебошанд, ки ба мақоми иҷтимоии [[шахс]] алоқаманданд.  Дар тафаккури функсионалистӣ, афрод сохтори ҷомеъаро бо ишғоли нақшҳои иҷтимоӣ ташкил медиҳанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=112}} Мувофиқи тафаккури рамзӣ, [[афрод]] аз рамзҳо барои паймоиш ва муоширати нақшҳо истифода мебаранд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}} Эрвинг Гоффман истиораи театрро барои таҳияи линзаи драматургӣ истифода бурд, ки изҳор медорад, ки нақшҳо сенарияҳоеро фароҳам меоранд, ки муносибатҳои иҷтимоиро танзим мекунанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}}
=== [[Гендер]] ва хешовандӣ ===
[[Акс:Donkey-drawn cart in Aswan 2019 with a man and three children.jpg|thumb|alt=refer to caption |Оилаи мисрӣ дар соли 2019 дар аробаи харсавор савор мешаванд. Муносибатҳои оилавӣ яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкилӣ дар бисёр ҷомеъаҳо мебошанд..]]
Тақсимоти [[одам]]он ба нақшҳои ҷинсии [[мард]] ва [[зан]] аз ҷиҳати фарҳангӣ бо тақсимоти мувофиқи меъёрҳо, амалияҳо, либоспӯшӣ, рафтор, ҳуқуқҳо, вазифаҳо, имтиёзҳо, мақом ва қудрат қайд карда шудааст. Баъзеҳо баҳс мекунанд, ки нақшҳои ҷинсӣ табиатан аз фарқиятҳои ҷинсӣ ба вуҷуд меоянд, ки боиси тақсимоти меҳнат мегардад, ки дар он занон меҳнати репродуктивӣ ва дигар нақшҳои хонаводагиро ба ӯҳда мегиранд.  Нақшҳои гендерӣ аз ҷиҳати таърихӣ гуногун буданд ва дар бисёр ҷомеаҳо мушкилот бо меъёрҳои бартаридоштаи гендерӣ такрор шудаанд.
 
Ҳамаи ҷомеъаҳои инсонӣ намудҳои муносибатҳои иҷтимоиро дар асоси муносибатҳои байни волидон, [[фарзанд]]он ва дигар наслҳо ( [[Хешовандии сабабӣ]]) ва муносибатҳои тавассути издивоҷ ( [[Хешовандии сабабӣ]] ) ташкил, эътироф ва тасниф мекунанд. Инчунин навъи сеюми муносибатҳои оилавӣ вуҷуд дорад, ки нисбат ба волидони таъмидӣ ё фарзандони фарзандхонда ( фиктивӣ ) татбиқ мешаванд. Ин муносибатҳои аз ҷиҳати фарҳангӣ муайяншударо хешовандӣ меноманд. Дар бисёр [[ҷомеъа]]ҳо, он яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкили иҷтимоӣ буда, дар интиқоли мақом ва мерос нақш мебозад. Ҳамаи ҷомеъаҳо қоидаҳои мамнӯъи никоҳҳои хешутаборӣ доранд, ки мувофиқи онҳо издивоҷ байни намудҳои муайяни муносибатҳои хешутаборӣ манъ аст; ва баъзе ҷомеъаҳо инчунин қоидаҳои издивоҷи имтиёзнок бо баъзе дигар хешутаборӣ доранд.

=== Қавмият === 
Гурӯҳҳои этникии инсон як гурӯҳи иҷтимоӣ мебошанд, ки дар асоси хусусиятҳои муштараке, ки онҳоро аз дигар гурӯҳҳо фарқ мекунанд, якҷоя ҳамчун гурӯҳ муайян мекунанд . Ин хусусиятҳои муштарак метавонанд маҷмӯи умумии [[анъана]]ҳо, [[аҷдод]], [[забон]], [[таърих]], [[ҷомеъа]], [[фарҳанг]], [[миллат]], [[дин]] ё муносибати иҷтимоӣ дар минтақаи зисти онҳо бошанд.  Таърифи умуман қабулшудаи он чизе, ки гурӯҳи этникиро ташкил медиҳад, вуҷуд надорад  ва одамон қобилияти тағйир додани мансубият бо гурӯҳҳои иҷтимоиро нисбатан ба осонӣ таҳаввул додаанд, аз ҷумла тарк кардани гурӯҳҳое, ки қаблан иттифоқҳои қавӣ доштанд, агар ин кор ҳамчун таъмини бартариятҳои шахсӣ ҳисобида шавад. Қавмият аз мафҳуми [[нажод]], ки бар асоси хусусиятҳои ҷисмонӣ асос ёфтааст, ҷудо аст, гарчанде ки ҳарду аз ҷиҳати иҷтимоӣ сохта шудаанд .  Муайян кардани мансубияти этникӣ ба аҳолии муайян мураккаб аст, зеро ҳатто дар дохили номҳои умумии этникӣ метавонад доираи гуногуни зергурӯҳҳо мавҷуд бошад ва таркиби ин гурӯҳҳои этникӣ метавонад бо мурури замон ҳам дар сатҳи коллективӣ ва ҳам дар сатҳи инфиродӣ тағйир ёбад.  Гурӯҳҳои этникӣ метавонанд дар ҳувияти иҷтимоӣ ва ҳамбастагии воҳидҳои этникӣ-сиёсӣ нақши муҳим бозанд. Ҳувияти этникӣ бо пайдоиши давлати миллӣ ҳамчун шакли бартаридоштаи созмони сиёсӣ дар асрҳои 19 ва 20 зич алоқаманд аст.
=== [[Ҳукумат]] ва [[сиёсат]] ===
[[Акс:United Nations Headquarters in New York City, view from Roosevelt Island.jpg|thumb|right|alt=refer to caption |Қароргоҳи [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар шаҳри Ню-Йорк, ки яке аз бузургтарин созмонҳои сиёсии ҷаҳонро дар бар мегирад]]

Ҳукуматҳо [[қонун]]ҳо ва [[сиёсат|сиёсатҳоеро]] таҳия мекунанд, ки ба одамоне, ки онҳо идора мекунанд, таъсир мерасонанд. Дар тӯли таърихи инсоният шаклҳои зиёди ҳукумат вуҷуд доштанд, ки роҳҳои гуногуни тақсимоти қудрат ва сатҳҳо ва воситаҳои гуногуни назорат бар аҳолӣ доштанд.  Дар таърихи қадим, тақсимоти қудрати сиёсӣ аз рӯи мавҷудияти оби тоза, хокҳои ҳосилхез ва иқлими мӯътадили маконҳои гуногун муайян мешуд.  Ҳангоме ки аҳолии деҳқон дар [[ҷамоат]]ҳои калонтар ва зичтар ҷамъ мешуданд, муоширати байни гурӯҳҳои гуногун афзоиш ёфт, ки боиси рушди минбаъдаи идоракунӣ дар дохил ва байни [[ҷамоат]]ҳо гардид.

мувофиқи маълумоти [[The Economist]], 43% ҳукуматҳои миллӣ [[демократия]], 35% [[автократия]] ва 22% дорои унсурҳои ҳарду буданд. Бисёре аз кишварҳо созмонҳо ва иттифоқҳои сиёсии байналмилалиро таъсис додаанд, ки бузургтаринашон [[Созмони Милали Муттаҳид]] бо 193 [[кишвар]]и узв аст.

=== Тиҷорат ва иқтисод ===
[[Тиҷорати озод|Тиҷорат]], яъне мубодилаи ихтиёрии мол ва хизматрасонӣ, муддати тӯлонӣ ҷанбаи ҷомеаи инсонӣ буд ва он ҳамчун хусусияте дида мешавад, ки инсонро аз дигар ҳайвонот фарқ мекунад. Ҳатто тиҷорат ҳамчун амалияе зикр шудааст, ки ба Homo sapiens нисбат ба дигар гоминидҳо бартарии калон додааст; далелҳо нишон медиҳанд, ки H. sapiens-и ибтидоӣ аз роҳҳои тиҷоратии масофаи дур барои мубодилаи мол ва ғояҳо истифода мебурданд, ки боиси таркишҳои фарҳангӣ мешуд ва дар вақти кам будани шикор манбаъҳои иловагии ғизоӣ фароҳам меоварданд. Чунин шабакаҳои тиҷоратӣ барои неандерталҳои ҳоло аз байн рафта вуҷуд надоштанд. Тиҷорати ибтидоӣ маводеро барои сохтани асбобҳо, ба монанди обсидиан, дар масофаҳои кӯтоҳ мубодила мекард. Баръакс, дар тӯли қадим ва давраи асримиёнагӣ, баъзе аз масирҳои бонуфузтарини масофаи дур хӯрокворӣ ва молҳои боҳашамат, ба монанди тиҷорати ҳанут, интиқол медоданд.

Иқтисодиёти инсонии ибтидоӣ эҳтимолан бештар ба тӯҳфа додан асос ёфта буд, на ба низоми мубодилаи молҳо. [[Асъор]]и аввал аз молҳо иборат буд; қадимтаринаш шакли [[чорво]] ва маъмултаринаш садафҳои каури буд.  Аз он вақт инҷониб, [[асъор]] ба тангаҳои баровардашудаи давлатӣ, [[асъор]]и коғазӣ ва электронӣ табдил ёфт. Омӯзиши инсонии иқтисодиёт як илми иҷтимоӣ аст, ки ба тақсимоти захираҳои нодир дар байни одамони гуногун аз ҷониби ҷомеъаҳо менигарад.  Дар тақсимоти сарват байни одамон нобаробариҳои бузурге вуҷуд доранд; то соли [[соли 2018]] дар [[Чин]], [[Аврупо]] ва [[Иёлоти Муттаҳида]], даҳяки сарватмандтарин одамон беш аз ҳафт даҳяки сарвати умумии ин минтақаҳоро дар ихтиёр доранд.
=== [[Низоъ]] ===
Омодагии одамон барои куштани оммавии дигар аъзоёни навъи худ тавассути низоъҳои муташаккил (яъне [[ҷанг]]) муддати тӯлонӣ мавзӯи баҳсҳо буд. Як мактаби [[ақида]] ин аст, ки [[ҷанг]] ҳамчун воситаи аз байн бурдани рақибон таҳаввул ёфтааст ва зӯроварӣ як хислати фитрии [[инсон]] аст. [[Одам]]он нисбат ба дигар [[одам]]он бо суръати қобили муқоиса бо дигар приматҳо зӯроварӣ мекунанд (гарчанде ки одамон калонсолонро бо суръати нисбатан баланд мекушанд ва сатҳи куштори кӯдаконро нисбатан паст доранд).

Як мактаби дигари [[ақида]] нишон медиҳад, ки [[ҷанг]] як падидаи нисбатан нав аст ва аз сабаби тағйирёбии шароити иҷтимоӣ пайдо шудааст. Гарчанде ки ҳанӯз муқаррар нашудаанд, далелҳои мавҷуда нишон медиҳанд, ки рафтори ҷангӣ танҳо тақрибан 10,000 сол пеш ва дар бисёр минтақаҳо ҳатто ба наздикӣ маъмул гаштааст.
Таҳлили филогенетикӣ пешгӯӣ мекунад, ки 2% марги [[одам]]он аз сабаби куштор ба амал меояд, ки тақрибан ба сатҳи куштор дар ҷомеъаҳои гурӯҳӣ баробар аст. Аммо, сатҳи [[зӯроварӣ]] мувофиқи меъёрҳои иҷтимоӣ хеле фарқ мекунад ва сатҳи куштор дар ҷомеъаҳое, ки системаҳои ҳуқуқӣ ва муносибати қавии [[фарҳанг]]ӣ нисбат ба [[зӯроварӣ]] доранд, тақрибан 0.01% -ро ташкил медиҳад.

{{хурд}}
{{ПБ}}
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Oбщество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Society}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>9ry1qosid8zmcmgaqoob37p25gznj5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482114</id>
      <parentid>1482113</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тиҷорат ва иқтисод */</comment>
      <origin>1482114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35627" sha1="bmz425bb0c07aga7ouxvi8clm836i7q" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;

=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».

== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

== Хусусиятҳо ==
=== Меъёрҳо ва нақшҳо ===
Меъёрҳои иҷтимоӣ меъёрҳои муштараки рафтори қобили қабул аз ҷониби гурӯҳҳо мебошанд. &lt;ref name=&quot;lapinski &amp; rimal&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lapinski |first1=Maria Knight |last2=Rimal |first2=Rajiv N. |date=May 2005 |title=An Explication of Social Norms |journal=Communication Theory |volume=15 |issue=2 |pages=127–147 |doi=10.1093/ct/15.2.127 |issn=1050-3293 |lccn=91660236 |oclc=49374452}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |pages=22–24, 26–27 |isbn=978-0-8014-8323-3 |jstor=10.7591/j.ctt1rv61rh |lccn=96013991 |oclc=34473682 |access-date=22 December 2023 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601221422/https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Меъёрҳои иҷтимоӣ, ки метавонанд ҳам фаҳмишҳои ғайрирасмӣ бошанд, ки рафтори аъзои ҷомеъаро танзим мекунанд ва ҳам ба қоидаҳо ва [[қонун]]ҳо табдил дода мешаванд &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pristl |first1=Ann-Catrin |last2=Kilian |first2=Sven |last3=Mann |first3=Andreas |date=8 November 2020 |title=When does a social norm catch the worm? Disentangling social normative influences on sustainable consumption behaviour |journal=Journal of Consumer Behaviour |volume=20 |issue=3 |pages=635–654 |doi=10.1002/cb.1890 |doi-access=free |issn=1472-0817 |lccn=2005206515 |oclc=49883766 |s2cid=228807152 |s2cid-access=free |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |access-date=10 January 2024 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429040049/https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, омилҳои пурқуввати рафтори [[инсон]] мебошанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Legro |first=Jeffrey W. |author-link=Jeffrey W. Legro|date=Winter 1997 |title=Which Norms Matter? Revisiting the &quot;Failure&quot; of Internationalism |journal=International Organization |volume=51 |issue=1 |pages=31–63 |doi=10.1162/002081897550294 |issn=0020-8183 |jstor=2703951 |lccn=49001752 |s2cid=154368865}}&lt;/ref&gt;

Нақшҳои иҷтимоӣ меъёрҳо, вазифаҳо ва намунаҳои рафтор мебошанд, ки ба мақоми иҷтимоии [[шахс]] алоқаманданд.  Дар тафаккури функсионалистӣ, афрод сохтори ҷомеъаро бо ишғоли нақшҳои иҷтимоӣ ташкил медиҳанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=112}} Мувофиқи тафаккури рамзӣ, [[афрод]] аз рамзҳо барои паймоиш ва муоширати нақшҳо истифода мебаранд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}} Эрвинг Гоффман истиораи театрро барои таҳияи линзаи драматургӣ истифода бурд, ки изҳор медорад, ки нақшҳо сенарияҳоеро фароҳам меоранд, ки муносибатҳои иҷтимоиро танзим мекунанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}}
=== [[Гендер]] ва хешовандӣ ===
[[Акс:Donkey-drawn cart in Aswan 2019 with a man and three children.jpg|thumb|alt=refer to caption |Оилаи мисрӣ дар соли 2019 дар аробаи харсавор савор мешаванд. Муносибатҳои оилавӣ яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкилӣ дар бисёр ҷомеъаҳо мебошанд..]]
Тақсимоти [[одам]]он ба нақшҳои ҷинсии [[мард]] ва [[зан]] аз ҷиҳати фарҳангӣ бо тақсимоти мувофиқи меъёрҳо, амалияҳо, либоспӯшӣ, рафтор, ҳуқуқҳо, вазифаҳо, имтиёзҳо, мақом ва қудрат қайд карда шудааст. Баъзеҳо баҳс мекунанд, ки нақшҳои ҷинсӣ табиатан аз фарқиятҳои ҷинсӣ ба вуҷуд меоянд, ки боиси тақсимоти меҳнат мегардад, ки дар он занон меҳнати репродуктивӣ ва дигар нақшҳои хонаводагиро ба ӯҳда мегиранд.  Нақшҳои гендерӣ аз ҷиҳати таърихӣ гуногун буданд ва дар бисёр ҷомеаҳо мушкилот бо меъёрҳои бартаридоштаи гендерӣ такрор шудаанд.
 
Ҳамаи ҷомеъаҳои инсонӣ намудҳои муносибатҳои иҷтимоиро дар асоси муносибатҳои байни волидон, [[фарзанд]]он ва дигар наслҳо ( [[Хешовандии сабабӣ]]) ва муносибатҳои тавассути издивоҷ ( [[Хешовандии сабабӣ]] ) ташкил, эътироф ва тасниф мекунанд. Инчунин навъи сеюми муносибатҳои оилавӣ вуҷуд дорад, ки нисбат ба волидони таъмидӣ ё фарзандони фарзандхонда ( фиктивӣ ) татбиқ мешаванд. Ин муносибатҳои аз ҷиҳати фарҳангӣ муайяншударо хешовандӣ меноманд. Дар бисёр [[ҷомеъа]]ҳо, он яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкили иҷтимоӣ буда, дар интиқоли мақом ва мерос нақш мебозад. Ҳамаи ҷомеъаҳо қоидаҳои мамнӯъи никоҳҳои хешутаборӣ доранд, ки мувофиқи онҳо издивоҷ байни намудҳои муайяни муносибатҳои хешутаборӣ манъ аст; ва баъзе ҷомеъаҳо инчунин қоидаҳои издивоҷи имтиёзнок бо баъзе дигар хешутаборӣ доранд.

=== Қавмият === 
Гурӯҳҳои этникии инсон як гурӯҳи иҷтимоӣ мебошанд, ки дар асоси хусусиятҳои муштараке, ки онҳоро аз дигар гурӯҳҳо фарқ мекунанд, якҷоя ҳамчун гурӯҳ муайян мекунанд . Ин хусусиятҳои муштарак метавонанд маҷмӯи умумии [[анъана]]ҳо, [[аҷдод]], [[забон]], [[таърих]], [[ҷомеъа]], [[фарҳанг]], [[миллат]], [[дин]] ё муносибати иҷтимоӣ дар минтақаи зисти онҳо бошанд.  Таърифи умуман қабулшудаи он чизе, ки гурӯҳи этникиро ташкил медиҳад, вуҷуд надорад  ва одамон қобилияти тағйир додани мансубият бо гурӯҳҳои иҷтимоиро нисбатан ба осонӣ таҳаввул додаанд, аз ҷумла тарк кардани гурӯҳҳое, ки қаблан иттифоқҳои қавӣ доштанд, агар ин кор ҳамчун таъмини бартариятҳои шахсӣ ҳисобида шавад. Қавмият аз мафҳуми [[нажод]], ки бар асоси хусусиятҳои ҷисмонӣ асос ёфтааст, ҷудо аст, гарчанде ки ҳарду аз ҷиҳати иҷтимоӣ сохта шудаанд .  Муайян кардани мансубияти этникӣ ба аҳолии муайян мураккаб аст, зеро ҳатто дар дохили номҳои умумии этникӣ метавонад доираи гуногуни зергурӯҳҳо мавҷуд бошад ва таркиби ин гурӯҳҳои этникӣ метавонад бо мурури замон ҳам дар сатҳи коллективӣ ва ҳам дар сатҳи инфиродӣ тағйир ёбад.  Гурӯҳҳои этникӣ метавонанд дар ҳувияти иҷтимоӣ ва ҳамбастагии воҳидҳои этникӣ-сиёсӣ нақши муҳим бозанд. Ҳувияти этникӣ бо пайдоиши давлати миллӣ ҳамчун шакли бартаридоштаи созмони сиёсӣ дар асрҳои 19 ва 20 зич алоқаманд аст.
=== [[Ҳукумат]] ва [[сиёсат]] ===
[[Акс:United Nations Headquarters in New York City, view from Roosevelt Island.jpg|thumb|right|alt=refer to caption |Қароргоҳи [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар шаҳри Ню-Йорк, ки яке аз бузургтарин созмонҳои сиёсии ҷаҳонро дар бар мегирад]]

Ҳукуматҳо [[қонун]]ҳо ва [[сиёсат|сиёсатҳоеро]] таҳия мекунанд, ки ба одамоне, ки онҳо идора мекунанд, таъсир мерасонанд. Дар тӯли таърихи инсоният шаклҳои зиёди ҳукумат вуҷуд доштанд, ки роҳҳои гуногуни тақсимоти қудрат ва сатҳҳо ва воситаҳои гуногуни назорат бар аҳолӣ доштанд.  Дар таърихи қадим, тақсимоти қудрати сиёсӣ аз рӯи мавҷудияти оби тоза, хокҳои ҳосилхез ва иқлими мӯътадили маконҳои гуногун муайян мешуд.  Ҳангоме ки аҳолии деҳқон дар [[ҷамоат]]ҳои калонтар ва зичтар ҷамъ мешуданд, муоширати байни гурӯҳҳои гуногун афзоиш ёфт, ки боиси рушди минбаъдаи идоракунӣ дар дохил ва байни [[ҷамоат]]ҳо гардид.

мувофиқи маълумоти [[The Economist]], 43% ҳукуматҳои миллӣ [[демократия]], 35% [[автократия]] ва 22% дорои унсурҳои ҳарду буданд. Бисёре аз кишварҳо созмонҳо ва иттифоқҳои сиёсии байналмилалиро таъсис додаанд, ки бузургтаринашон [[Созмони Милали Муттаҳид]] бо 193 [[кишвар]]и узв аст.

=== Тиҷорат ва иқтисод ===
[[Акс:Silk_Road_in_the_I_century_AD_-_en.svg|thumb|250x250px|alt=A map depicting the Silk Road and relevant trade routes |Роҳҳои тиҷорати ҳанутҳои масофаи дур дар [[Роҳи Абрешим]] (сабз) ва дигар масирҳо (сурх) тақрибан асри 1-и мелодӣ]]
[[Тиҷорати озод|Тиҷорат]], яъне мубодилаи ихтиёрии мол ва хизматрасонӣ, муддати тӯлонӣ ҷанбаи ҷомеаи инсонӣ буд ва он ҳамчун хусусияте дида мешавад, ки инсонро аз дигар ҳайвонот фарқ мекунад. Ҳатто тиҷорат ҳамчун амалияе зикр шудааст, ки ба Homo sapiens нисбат ба дигар гоминидҳо бартарии калон додааст; далелҳо нишон медиҳанд, ки [[Homo sapiens]]-и ибтидоӣ аз роҳҳои тиҷоратии масофаи дур барои мубодилаи мол ва ғояҳо истифода мебурданд, ки боиси таркишҳои фарҳангӣ мешуд ва дар вақти кам будани шикор манбаъҳои иловагии [[ғизо]]ӣ фароҳам меоварданд. Чунин шабакаҳои тиҷоратӣ барои неандерталҳои ҳоло аз байн рафта вуҷуд надоштанд. Тиҷорати ибтидоӣ маводеро барои сохтани асбобҳо, ба монанди обсидиан, дар масофаҳои кӯтоҳ мубодила мекард. Баръакс, дар тӯли қадим ва давраи асримиёнагӣ, баъзе аз масирҳои бонуфузтарини масофаи дур хӯрокворӣ ва молҳои боҳашамат, ба монанди тиҷорати ҳанут, интиқол медоданд.

Иқтисодиёти инсонии ибтидоӣ эҳтимолан бештар ба тӯҳфа додан асос ёфта буд, на ба низоми мубодилаи молҳо. [[Асъор]]и аввал аз молҳо иборат буд; қадимтаринаш шакли [[чорво]] ва маъмултаринаш садафҳои каури буд.  Аз он вақт инҷониб, [[асъор]] ба тангаҳои баровардашудаи давлатӣ, [[асъор]]и коғазӣ ва электронӣ табдил ёфт. Омӯзиши инсонии иқтисодиёт як илми иҷтимоӣ аст, ки ба тақсимоти захираҳои нодир дар байни одамони гуногун аз ҷониби ҷомеъаҳо менигарад.  Дар тақсимоти сарват байни одамон нобаробариҳои бузурге вуҷуд доранд; то соли [[соли 2018]] дар [[Чин]], [[Аврупо]] ва [[Иёлоти Муттаҳида]], даҳяки сарватмандтарин одамон беш аз ҳафт даҳяки сарвати умумии ин минтақаҳоро дар ихтиёр доранд.

=== [[Низоъ]] ===
Омодагии одамон барои куштани оммавии дигар аъзоёни навъи худ тавассути низоъҳои муташаккил (яъне [[ҷанг]]) муддати тӯлонӣ мавзӯи баҳсҳо буд. Як мактаби [[ақида]] ин аст, ки [[ҷанг]] ҳамчун воситаи аз байн бурдани рақибон таҳаввул ёфтааст ва зӯроварӣ як хислати фитрии [[инсон]] аст. [[Одам]]он нисбат ба дигар [[одам]]он бо суръати қобили муқоиса бо дигар приматҳо зӯроварӣ мекунанд (гарчанде ки одамон калонсолонро бо суръати нисбатан баланд мекушанд ва сатҳи куштори кӯдаконро нисбатан паст доранд).

Як мактаби дигари [[ақида]] нишон медиҳад, ки [[ҷанг]] як падидаи нисбатан нав аст ва аз сабаби тағйирёбии шароити иҷтимоӣ пайдо шудааст. Гарчанде ки ҳанӯз муқаррар нашудаанд, далелҳои мавҷуда нишон медиҳанд, ки рафтори ҷангӣ танҳо тақрибан 10,000 сол пеш ва дар бисёр минтақаҳо ҳатто ба наздикӣ маъмул гаштааст.
Таҳлили филогенетикӣ пешгӯӣ мекунад, ки 2% марги [[одам]]он аз сабаби куштор ба амал меояд, ки тақрибан ба сатҳи куштор дар ҷомеъаҳои гурӯҳӣ баробар аст. Аммо, сатҳи [[зӯроварӣ]] мувофиқи меъёрҳои иҷтимоӣ хеле фарқ мекунад ва сатҳи куштор дар ҷомеъаҳое, ки системаҳои ҳуқуқӣ ва муносибати қавии [[фарҳанг]]ӣ нисбат ба [[зӯроварӣ]] доранд, тақрибан 0.01% -ро ташкил медиҳад.

{{хурд}}
{{ПБ}}
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Oбщество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Society}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>bmz425bb0c07aga7ouxvi8clm836i7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482115</id>
      <parentid>1482114</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Низоъ */</comment>
      <origin>1482115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35924" sha1="4epyb8l1tw082b9n5aubrmung4yebci" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;

=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».

== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

== Хусусиятҳо ==
=== Меъёрҳо ва нақшҳо ===
Меъёрҳои иҷтимоӣ меъёрҳои муштараки рафтори қобили қабул аз ҷониби гурӯҳҳо мебошанд. &lt;ref name=&quot;lapinski &amp; rimal&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lapinski |first1=Maria Knight |last2=Rimal |first2=Rajiv N. |date=May 2005 |title=An Explication of Social Norms |journal=Communication Theory |volume=15 |issue=2 |pages=127–147 |doi=10.1093/ct/15.2.127 |issn=1050-3293 |lccn=91660236 |oclc=49374452}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |pages=22–24, 26–27 |isbn=978-0-8014-8323-3 |jstor=10.7591/j.ctt1rv61rh |lccn=96013991 |oclc=34473682 |access-date=22 December 2023 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601221422/https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Меъёрҳои иҷтимоӣ, ки метавонанд ҳам фаҳмишҳои ғайрирасмӣ бошанд, ки рафтори аъзои ҷомеъаро танзим мекунанд ва ҳам ба қоидаҳо ва [[қонун]]ҳо табдил дода мешаванд &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pristl |first1=Ann-Catrin |last2=Kilian |first2=Sven |last3=Mann |first3=Andreas |date=8 November 2020 |title=When does a social norm catch the worm? Disentangling social normative influences on sustainable consumption behaviour |journal=Journal of Consumer Behaviour |volume=20 |issue=3 |pages=635–654 |doi=10.1002/cb.1890 |doi-access=free |issn=1472-0817 |lccn=2005206515 |oclc=49883766 |s2cid=228807152 |s2cid-access=free |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |access-date=10 January 2024 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429040049/https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, омилҳои пурқуввати рафтори [[инсон]] мебошанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Legro |first=Jeffrey W. |author-link=Jeffrey W. Legro|date=Winter 1997 |title=Which Norms Matter? Revisiting the &quot;Failure&quot; of Internationalism |journal=International Organization |volume=51 |issue=1 |pages=31–63 |doi=10.1162/002081897550294 |issn=0020-8183 |jstor=2703951 |lccn=49001752 |s2cid=154368865}}&lt;/ref&gt;

Нақшҳои иҷтимоӣ меъёрҳо, вазифаҳо ва намунаҳои рафтор мебошанд, ки ба мақоми иҷтимоии [[шахс]] алоқаманданд.  Дар тафаккури функсионалистӣ, афрод сохтори ҷомеъаро бо ишғоли нақшҳои иҷтимоӣ ташкил медиҳанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=112}} Мувофиқи тафаккури рамзӣ, [[афрод]] аз рамзҳо барои паймоиш ва муоширати нақшҳо истифода мебаранд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}} Эрвинг Гоффман истиораи театрро барои таҳияи линзаи драматургӣ истифода бурд, ки изҳор медорад, ки нақшҳо сенарияҳоеро фароҳам меоранд, ки муносибатҳои иҷтимоиро танзим мекунанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}}
=== [[Гендер]] ва хешовандӣ ===
[[Акс:Donkey-drawn cart in Aswan 2019 with a man and three children.jpg|thumb|alt=refer to caption |Оилаи мисрӣ дар соли 2019 дар аробаи харсавор савор мешаванд. Муносибатҳои оилавӣ яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкилӣ дар бисёр ҷомеъаҳо мебошанд..]]
Тақсимоти [[одам]]он ба нақшҳои ҷинсии [[мард]] ва [[зан]] аз ҷиҳати фарҳангӣ бо тақсимоти мувофиқи меъёрҳо, амалияҳо, либоспӯшӣ, рафтор, ҳуқуқҳо, вазифаҳо, имтиёзҳо, мақом ва қудрат қайд карда шудааст. Баъзеҳо баҳс мекунанд, ки нақшҳои ҷинсӣ табиатан аз фарқиятҳои ҷинсӣ ба вуҷуд меоянд, ки боиси тақсимоти меҳнат мегардад, ки дар он занон меҳнати репродуктивӣ ва дигар нақшҳои хонаводагиро ба ӯҳда мегиранд.  Нақшҳои гендерӣ аз ҷиҳати таърихӣ гуногун буданд ва дар бисёр ҷомеаҳо мушкилот бо меъёрҳои бартаридоштаи гендерӣ такрор шудаанд.
 
Ҳамаи ҷомеъаҳои инсонӣ намудҳои муносибатҳои иҷтимоиро дар асоси муносибатҳои байни волидон, [[фарзанд]]он ва дигар наслҳо ( [[Хешовандии сабабӣ]]) ва муносибатҳои тавассути издивоҷ ( [[Хешовандии сабабӣ]] ) ташкил, эътироф ва тасниф мекунанд. Инчунин навъи сеюми муносибатҳои оилавӣ вуҷуд дорад, ки нисбат ба волидони таъмидӣ ё фарзандони фарзандхонда ( фиктивӣ ) татбиқ мешаванд. Ин муносибатҳои аз ҷиҳати фарҳангӣ муайяншударо хешовандӣ меноманд. Дар бисёр [[ҷомеъа]]ҳо, он яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкили иҷтимоӣ буда, дар интиқоли мақом ва мерос нақш мебозад. Ҳамаи ҷомеъаҳо қоидаҳои мамнӯъи никоҳҳои хешутаборӣ доранд, ки мувофиқи онҳо издивоҷ байни намудҳои муайяни муносибатҳои хешутаборӣ манъ аст; ва баъзе ҷомеъаҳо инчунин қоидаҳои издивоҷи имтиёзнок бо баъзе дигар хешутаборӣ доранд.

=== Қавмият === 
Гурӯҳҳои этникии инсон як гурӯҳи иҷтимоӣ мебошанд, ки дар асоси хусусиятҳои муштараке, ки онҳоро аз дигар гурӯҳҳо фарқ мекунанд, якҷоя ҳамчун гурӯҳ муайян мекунанд . Ин хусусиятҳои муштарак метавонанд маҷмӯи умумии [[анъана]]ҳо, [[аҷдод]], [[забон]], [[таърих]], [[ҷомеъа]], [[фарҳанг]], [[миллат]], [[дин]] ё муносибати иҷтимоӣ дар минтақаи зисти онҳо бошанд.  Таърифи умуман қабулшудаи он чизе, ки гурӯҳи этникиро ташкил медиҳад, вуҷуд надорад  ва одамон қобилияти тағйир додани мансубият бо гурӯҳҳои иҷтимоиро нисбатан ба осонӣ таҳаввул додаанд, аз ҷумла тарк кардани гурӯҳҳое, ки қаблан иттифоқҳои қавӣ доштанд, агар ин кор ҳамчун таъмини бартариятҳои шахсӣ ҳисобида шавад. Қавмият аз мафҳуми [[нажод]], ки бар асоси хусусиятҳои ҷисмонӣ асос ёфтааст, ҷудо аст, гарчанде ки ҳарду аз ҷиҳати иҷтимоӣ сохта шудаанд .  Муайян кардани мансубияти этникӣ ба аҳолии муайян мураккаб аст, зеро ҳатто дар дохили номҳои умумии этникӣ метавонад доираи гуногуни зергурӯҳҳо мавҷуд бошад ва таркиби ин гурӯҳҳои этникӣ метавонад бо мурури замон ҳам дар сатҳи коллективӣ ва ҳам дар сатҳи инфиродӣ тағйир ёбад.  Гурӯҳҳои этникӣ метавонанд дар ҳувияти иҷтимоӣ ва ҳамбастагии воҳидҳои этникӣ-сиёсӣ нақши муҳим бозанд. Ҳувияти этникӣ бо пайдоиши давлати миллӣ ҳамчун шакли бартаридоштаи созмони сиёсӣ дар асрҳои 19 ва 20 зич алоқаманд аст.
=== [[Ҳукумат]] ва [[сиёсат]] ===
[[Акс:United Nations Headquarters in New York City, view from Roosevelt Island.jpg|thumb|right|alt=refer to caption |Қароргоҳи [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар шаҳри Ню-Йорк, ки яке аз бузургтарин созмонҳои сиёсии ҷаҳонро дар бар мегирад]]

Ҳукуматҳо [[қонун]]ҳо ва [[сиёсат|сиёсатҳоеро]] таҳия мекунанд, ки ба одамоне, ки онҳо идора мекунанд, таъсир мерасонанд. Дар тӯли таърихи инсоният шаклҳои зиёди ҳукумат вуҷуд доштанд, ки роҳҳои гуногуни тақсимоти қудрат ва сатҳҳо ва воситаҳои гуногуни назорат бар аҳолӣ доштанд.  Дар таърихи қадим, тақсимоти қудрати сиёсӣ аз рӯи мавҷудияти оби тоза, хокҳои ҳосилхез ва иқлими мӯътадили маконҳои гуногун муайян мешуд.  Ҳангоме ки аҳолии деҳқон дар [[ҷамоат]]ҳои калонтар ва зичтар ҷамъ мешуданд, муоширати байни гурӯҳҳои гуногун афзоиш ёфт, ки боиси рушди минбаъдаи идоракунӣ дар дохил ва байни [[ҷамоат]]ҳо гардид.

мувофиқи маълумоти [[The Economist]], 43% ҳукуматҳои миллӣ [[демократия]], 35% [[автократия]] ва 22% дорои унсурҳои ҳарду буданд. Бисёре аз кишварҳо созмонҳо ва иттифоқҳои сиёсии байналмилалиро таъсис додаанд, ки бузургтаринашон [[Созмони Милали Муттаҳид]] бо 193 [[кишвар]]и узв аст.

=== Тиҷорат ва иқтисод ===
[[Акс:Silk_Road_in_the_I_century_AD_-_en.svg|thumb|250x250px|alt=A map depicting the Silk Road and relevant trade routes |Роҳҳои тиҷорати ҳанутҳои масофаи дур дар [[Роҳи Абрешим]] (сабз) ва дигар масирҳо (сурх) тақрибан асри 1-и мелодӣ]]
[[Тиҷорати озод|Тиҷорат]], яъне мубодилаи ихтиёрии мол ва хизматрасонӣ, муддати тӯлонӣ ҷанбаи ҷомеаи инсонӣ буд ва он ҳамчун хусусияте дида мешавад, ки инсонро аз дигар ҳайвонот фарқ мекунад. Ҳатто тиҷорат ҳамчун амалияе зикр шудааст, ки ба Homo sapiens нисбат ба дигар гоминидҳо бартарии калон додааст; далелҳо нишон медиҳанд, ки [[Homo sapiens]]-и ибтидоӣ аз роҳҳои тиҷоратии масофаи дур барои мубодилаи мол ва ғояҳо истифода мебурданд, ки боиси таркишҳои фарҳангӣ мешуд ва дар вақти кам будани шикор манбаъҳои иловагии [[ғизо]]ӣ фароҳам меоварданд. Чунин шабакаҳои тиҷоратӣ барои неандерталҳои ҳоло аз байн рафта вуҷуд надоштанд. Тиҷорати ибтидоӣ маводеро барои сохтани асбобҳо, ба монанди обсидиан, дар масофаҳои кӯтоҳ мубодила мекард. Баръакс, дар тӯли қадим ва давраи асримиёнагӣ, баъзе аз масирҳои бонуфузтарини масофаи дур хӯрокворӣ ва молҳои боҳашамат, ба монанди тиҷорати ҳанут, интиқол медоданд.

Иқтисодиёти инсонии ибтидоӣ эҳтимолан бештар ба тӯҳфа додан асос ёфта буд, на ба низоми мубодилаи молҳо. [[Асъор]]и аввал аз молҳо иборат буд; қадимтаринаш шакли [[чорво]] ва маъмултаринаш садафҳои каури буд.  Аз он вақт инҷониб, [[асъор]] ба тангаҳои баровардашудаи давлатӣ, [[асъор]]и коғазӣ ва электронӣ табдил ёфт. Омӯзиши инсонии иқтисодиёт як илми иҷтимоӣ аст, ки ба тақсимоти захираҳои нодир дар байни одамони гуногун аз ҷониби ҷомеъаҳо менигарад.  Дар тақсимоти сарват байни одамон нобаробариҳои бузурге вуҷуд доранд; то соли [[соли 2018]] дар [[Чин]], [[Аврупо]] ва [[Иёлоти Муттаҳида]], даҳяки сарватмандтарин одамон беш аз ҳафт даҳяки сарвати умумии ин минтақаҳоро дар ихтиёр доранд.

=== [[Низоъ]] ===
[[Акс:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|thumb|alt=refer to caption |Ақибнишинии Наполеон пас аз ҳуҷуми номуваффақи ӯ ба Русия дар соли 1812 (расми равғанӣ аз ҷониби Адольф Нортен, 1851)]]
Омодагии одамон барои куштани оммавии дигар аъзоёни навъи худ тавассути низоъҳои муташаккил (яъне [[ҷанг]]) муддати тӯлонӣ мавзӯи баҳсҳо буд. Як мактаби [[ақида]] ин аст, ки [[ҷанг]] ҳамчун воситаи аз байн бурдани рақибон таҳаввул ёфтааст ва зӯроварӣ як хислати фитрии [[инсон]] аст. [[Одам]]он нисбат ба дигар [[одам]]он бо суръати қобили муқоиса бо дигар приматҳо зӯроварӣ мекунанд (гарчанде ки одамон калонсолонро бо суръати нисбатан баланд мекушанд ва сатҳи куштори кӯдаконро нисбатан паст доранд).

Як мактаби дигари [[ақида]] нишон медиҳад, ки [[ҷанг]] як падидаи нисбатан нав аст ва аз сабаби тағйирёбии шароити иҷтимоӣ пайдо шудааст. Гарчанде ки ҳанӯз муқаррар нашудаанд, далелҳои мавҷуда нишон медиҳанд, ки рафтори ҷангӣ танҳо тақрибан 10,000 сол пеш ва дар бисёр минтақаҳо ҳатто ба наздикӣ маъмул гаштааст.
Таҳлили филогенетикӣ пешгӯӣ мекунад, ки 2% марги [[одам]]он аз сабаби куштор ба амал меояд, ки тақрибан ба сатҳи куштор дар ҷомеъаҳои гурӯҳӣ баробар аст. Аммо, сатҳи [[зӯроварӣ]] мувофиқи меъёрҳои иҷтимоӣ хеле фарқ мекунад ва сатҳи куштор дар ҷомеъаҳое, ки системаҳои ҳуқуқӣ ва муносибати қавии [[фарҳанг]]ӣ нисбат ба [[зӯроварӣ]] доранд, тақрибан 0.01% -ро ташкил медиҳад.

{{хурд}}
{{ПБ}}
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Oбщество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Society}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>4epyb8l1tw082b9n5aubrmung4yebci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482116</id>
      <parentid>1482115</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Низоъ */</comment>
      <origin>1482116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35823" sha1="lnz14qnan3svtuqiwfgirtvq9aim67v" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;

=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».

== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

== Хусусиятҳо ==
=== Меъёрҳо ва нақшҳо ===
Меъёрҳои иҷтимоӣ меъёрҳои муштараки рафтори қобили қабул аз ҷониби гурӯҳҳо мебошанд. &lt;ref name=&quot;lapinski &amp; rimal&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lapinski |first1=Maria Knight |last2=Rimal |first2=Rajiv N. |date=May 2005 |title=An Explication of Social Norms |journal=Communication Theory |volume=15 |issue=2 |pages=127–147 |doi=10.1093/ct/15.2.127 |issn=1050-3293 |lccn=91660236 |oclc=49374452}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |pages=22–24, 26–27 |isbn=978-0-8014-8323-3 |jstor=10.7591/j.ctt1rv61rh |lccn=96013991 |oclc=34473682 |access-date=22 December 2023 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601221422/https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Меъёрҳои иҷтимоӣ, ки метавонанд ҳам фаҳмишҳои ғайрирасмӣ бошанд, ки рафтори аъзои ҷомеъаро танзим мекунанд ва ҳам ба қоидаҳо ва [[қонун]]ҳо табдил дода мешаванд &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pristl |first1=Ann-Catrin |last2=Kilian |first2=Sven |last3=Mann |first3=Andreas |date=8 November 2020 |title=When does a social norm catch the worm? Disentangling social normative influences on sustainable consumption behaviour |journal=Journal of Consumer Behaviour |volume=20 |issue=3 |pages=635–654 |doi=10.1002/cb.1890 |doi-access=free |issn=1472-0817 |lccn=2005206515 |oclc=49883766 |s2cid=228807152 |s2cid-access=free |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |access-date=10 January 2024 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429040049/https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, омилҳои пурқуввати рафтори [[инсон]] мебошанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Legro |first=Jeffrey W. |author-link=Jeffrey W. Legro|date=Winter 1997 |title=Which Norms Matter? Revisiting the &quot;Failure&quot; of Internationalism |journal=International Organization |volume=51 |issue=1 |pages=31–63 |doi=10.1162/002081897550294 |issn=0020-8183 |jstor=2703951 |lccn=49001752 |s2cid=154368865}}&lt;/ref&gt;

Нақшҳои иҷтимоӣ меъёрҳо, вазифаҳо ва намунаҳои рафтор мебошанд, ки ба мақоми иҷтимоии [[шахс]] алоқаманданд.  Дар тафаккури функсионалистӣ, афрод сохтори ҷомеъаро бо ишғоли нақшҳои иҷтимоӣ ташкил медиҳанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=112}} Мувофиқи тафаккури рамзӣ, [[афрод]] аз рамзҳо барои паймоиш ва муоширати нақшҳо истифода мебаранд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}} Эрвинг Гоффман истиораи театрро барои таҳияи линзаи драматургӣ истифода бурд, ки изҳор медорад, ки нақшҳо сенарияҳоеро фароҳам меоранд, ки муносибатҳои иҷтимоиро танзим мекунанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}}
=== [[Гендер]] ва хешовандӣ ===
[[Акс:Donkey-drawn cart in Aswan 2019 with a man and three children.jpg|thumb|alt=refer to caption |Оилаи мисрӣ дар соли 2019 дар аробаи харсавор савор мешаванд. Муносибатҳои оилавӣ яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкилӣ дар бисёр ҷомеъаҳо мебошанд..]]
Тақсимоти [[одам]]он ба нақшҳои ҷинсии [[мард]] ва [[зан]] аз ҷиҳати фарҳангӣ бо тақсимоти мувофиқи меъёрҳо, амалияҳо, либоспӯшӣ, рафтор, ҳуқуқҳо, вазифаҳо, имтиёзҳо, мақом ва қудрат қайд карда шудааст. Баъзеҳо баҳс мекунанд, ки нақшҳои ҷинсӣ табиатан аз фарқиятҳои ҷинсӣ ба вуҷуд меоянд, ки боиси тақсимоти меҳнат мегардад, ки дар он занон меҳнати репродуктивӣ ва дигар нақшҳои хонаводагиро ба ӯҳда мегиранд.  Нақшҳои гендерӣ аз ҷиҳати таърихӣ гуногун буданд ва дар бисёр ҷомеаҳо мушкилот бо меъёрҳои бартаридоштаи гендерӣ такрор шудаанд.
 
Ҳамаи ҷомеъаҳои инсонӣ намудҳои муносибатҳои иҷтимоиро дар асоси муносибатҳои байни волидон, [[фарзанд]]он ва дигар наслҳо ( [[Хешовандии сабабӣ]]) ва муносибатҳои тавассути издивоҷ ( [[Хешовандии сабабӣ]] ) ташкил, эътироф ва тасниф мекунанд. Инчунин навъи сеюми муносибатҳои оилавӣ вуҷуд дорад, ки нисбат ба волидони таъмидӣ ё фарзандони фарзандхонда ( фиктивӣ ) татбиқ мешаванд. Ин муносибатҳои аз ҷиҳати фарҳангӣ муайяншударо хешовандӣ меноманд. Дар бисёр [[ҷомеъа]]ҳо, он яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкили иҷтимоӣ буда, дар интиқоли мақом ва мерос нақш мебозад. Ҳамаи ҷомеъаҳо қоидаҳои мамнӯъи никоҳҳои хешутаборӣ доранд, ки мувофиқи онҳо издивоҷ байни намудҳои муайяни муносибатҳои хешутаборӣ манъ аст; ва баъзе ҷомеъаҳо инчунин қоидаҳои издивоҷи имтиёзнок бо баъзе дигар хешутаборӣ доранд.

=== Қавмият === 
Гурӯҳҳои этникии инсон як гурӯҳи иҷтимоӣ мебошанд, ки дар асоси хусусиятҳои муштараке, ки онҳоро аз дигар гурӯҳҳо фарқ мекунанд, якҷоя ҳамчун гурӯҳ муайян мекунанд . Ин хусусиятҳои муштарак метавонанд маҷмӯи умумии [[анъана]]ҳо, [[аҷдод]], [[забон]], [[таърих]], [[ҷомеъа]], [[фарҳанг]], [[миллат]], [[дин]] ё муносибати иҷтимоӣ дар минтақаи зисти онҳо бошанд.  Таърифи умуман қабулшудаи он чизе, ки гурӯҳи этникиро ташкил медиҳад, вуҷуд надорад  ва одамон қобилияти тағйир додани мансубият бо гурӯҳҳои иҷтимоиро нисбатан ба осонӣ таҳаввул додаанд, аз ҷумла тарк кардани гурӯҳҳое, ки қаблан иттифоқҳои қавӣ доштанд, агар ин кор ҳамчун таъмини бартариятҳои шахсӣ ҳисобида шавад. Қавмият аз мафҳуми [[нажод]], ки бар асоси хусусиятҳои ҷисмонӣ асос ёфтааст, ҷудо аст, гарчанде ки ҳарду аз ҷиҳати иҷтимоӣ сохта шудаанд .  Муайян кардани мансубияти этникӣ ба аҳолии муайян мураккаб аст, зеро ҳатто дар дохили номҳои умумии этникӣ метавонад доираи гуногуни зергурӯҳҳо мавҷуд бошад ва таркиби ин гурӯҳҳои этникӣ метавонад бо мурури замон ҳам дар сатҳи коллективӣ ва ҳам дар сатҳи инфиродӣ тағйир ёбад.  Гурӯҳҳои этникӣ метавонанд дар ҳувияти иҷтимоӣ ва ҳамбастагии воҳидҳои этникӣ-сиёсӣ нақши муҳим бозанд. Ҳувияти этникӣ бо пайдоиши давлати миллӣ ҳамчун шакли бартаридоштаи созмони сиёсӣ дар асрҳои 19 ва 20 зич алоқаманд аст.
=== [[Ҳукумат]] ва [[сиёсат]] ===
[[Акс:United Nations Headquarters in New York City, view from Roosevelt Island.jpg|thumb|right|alt=refer to caption |Қароргоҳи [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар шаҳри Ню-Йорк, ки яке аз бузургтарин созмонҳои сиёсии ҷаҳонро дар бар мегирад]]

Ҳукуматҳо [[қонун]]ҳо ва [[сиёсат|сиёсатҳоеро]] таҳия мекунанд, ки ба одамоне, ки онҳо идора мекунанд, таъсир мерасонанд. Дар тӯли таърихи инсоният шаклҳои зиёди ҳукумат вуҷуд доштанд, ки роҳҳои гуногуни тақсимоти қудрат ва сатҳҳо ва воситаҳои гуногуни назорат бар аҳолӣ доштанд.  Дар таърихи қадим, тақсимоти қудрати сиёсӣ аз рӯи мавҷудияти оби тоза, хокҳои ҳосилхез ва иқлими мӯътадили маконҳои гуногун муайян мешуд.  Ҳангоме ки аҳолии деҳқон дар [[ҷамоат]]ҳои калонтар ва зичтар ҷамъ мешуданд, муоширати байни гурӯҳҳои гуногун афзоиш ёфт, ки боиси рушди минбаъдаи идоракунӣ дар дохил ва байни [[ҷамоат]]ҳо гардид.

мувофиқи маълумоти [[The Economist]], 43% ҳукуматҳои миллӣ [[демократия]], 35% [[автократия]] ва 22% дорои унсурҳои ҳарду буданд. Бисёре аз кишварҳо созмонҳо ва иттифоқҳои сиёсии байналмилалиро таъсис додаанд, ки бузургтаринашон [[Созмони Милали Муттаҳид]] бо 193 [[кишвар]]и узв аст.

=== Тиҷорат ва иқтисод ===
[[Акс:Silk_Road_in_the_I_century_AD_-_en.svg|thumb|250x250px|alt=A map depicting the Silk Road and relevant trade routes |Роҳҳои тиҷорати ҳанутҳои масофаи дур дар [[Роҳи Абрешим]] (сабз) ва дигар масирҳо (сурх) тақрибан асри 1-и мелодӣ]]
[[Тиҷорати озод|Тиҷорат]], яъне мубодилаи ихтиёрии мол ва хизматрасонӣ, муддати тӯлонӣ ҷанбаи ҷомеаи инсонӣ буд ва он ҳамчун хусусияте дида мешавад, ки инсонро аз дигар ҳайвонот фарқ мекунад. Ҳатто тиҷорат ҳамчун амалияе зикр шудааст, ки ба Homo sapiens нисбат ба дигар гоминидҳо бартарии калон додааст; далелҳо нишон медиҳанд, ки [[Homo sapiens]]-и ибтидоӣ аз роҳҳои тиҷоратии масофаи дур барои мубодилаи мол ва ғояҳо истифода мебурданд, ки боиси таркишҳои фарҳангӣ мешуд ва дар вақти кам будани шикор манбаъҳои иловагии [[ғизо]]ӣ фароҳам меоварданд. Чунин шабакаҳои тиҷоратӣ барои неандерталҳои ҳоло аз байн рафта вуҷуд надоштанд. Тиҷорати ибтидоӣ маводеро барои сохтани асбобҳо, ба монанди обсидиан, дар масофаҳои кӯтоҳ мубодила мекард. Баръакс, дар тӯли қадим ва давраи асримиёнагӣ, баъзе аз масирҳои бонуфузтарини масофаи дур хӯрокворӣ ва молҳои боҳашамат, ба монанди тиҷорати ҳанут, интиқол медоданд.

Иқтисодиёти инсонии ибтидоӣ эҳтимолан бештар ба тӯҳфа додан асос ёфта буд, на ба низоми мубодилаи молҳо. [[Асъор]]и аввал аз молҳо иборат буд; қадимтаринаш шакли [[чорво]] ва маъмултаринаш садафҳои каури буд.  Аз он вақт инҷониб, [[асъор]] ба тангаҳои баровардашудаи давлатӣ, [[асъор]]и коғазӣ ва электронӣ табдил ёфт. Омӯзиши инсонии иқтисодиёт як илми иҷтимоӣ аст, ки ба тақсимоти захираҳои нодир дар байни одамони гуногун аз ҷониби ҷомеъаҳо менигарад.  Дар тақсимоти сарват байни одамон нобаробариҳои бузурге вуҷуд доранд; то соли [[соли 2018]] дар [[Чин]], [[Аврупо]] ва [[Иёлоти Муттаҳида]], даҳяки сарватмандтарин одамон беш аз ҳафт даҳяки сарвати умумии ин минтақаҳоро дар ихтиёр доранд.

=== [[Низоъ]] ===
[[Акс:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|thumb|alt=refer to caption |Ақибнишинии Наполеон пас аз ҳуҷуми номуваффақи ӯ ба Русия дар соли 1812 (расми равғанӣ аз ҷониби Адольф Нортен, 1851)]]
Омодагии одамон барои куштани оммавии дигар аъзоёни навъи худ тавассути низоъҳои муташаккил (яъне [[ҷанг]]) муддати тӯлонӣ мавзӯи баҳсҳо буд. Як мактаби [[ақида]] ин аст, ки [[ҷанг]] ҳамчун воситаи аз байн бурдани рақибон таҳаввул ёфтааст ва зӯроварӣ як хислати фитрии [[инсон]] аст. [[Одам]]он нисбат ба дигар [[одам]]он бо суръати қобили муқоиса бо дигар приматҳо зӯроварӣ мекунанд (гарчанде ки одамон калонсолонро бо суръати нисбатан баланд мекушанд ва сатҳи куштори кӯдаконро нисбатан паст доранд).

Як мактаби дигари [[ақида]] нишон медиҳад, ки [[ҷанг]] як падидаи нисбатан нав аст ва аз сабаби тағйирёбии шароити иҷтимоӣ пайдо шудааст. Гарчанде ки ҳанӯз муқаррар нашудаанд, далелҳои мавҷуда нишон медиҳанд, ки рафтори ҷангӣ танҳо тақрибан 10,000 сол пеш ва дар бисёр минтақаҳо ҳатто ба наздикӣ маъмул гаштааст.
Таҳлили филогенетикӣ пешгӯӣ мекунад, ки 2% марги [[одам]]он аз сабаби куштор ба амал меояд, ки тақрибан ба сатҳи куштор дар ҷомеъаҳои гурӯҳӣ баробар аст. Аммо, сатҳи [[зӯроварӣ]] мувофиқи меъёрҳои иҷтимоӣ хеле фарқ мекунад ва сатҳи куштор дар ҷомеъаҳое, ки системаҳои ҳуқуқӣ ва муносибати қавии [[фарҳанг]]ӣ нисбат ба [[зӯроварӣ]] доранд, тақрибан 0.01% -ро ташкил медиҳад.

{{хурд}}
{{ПБ}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>lnz14qnan3svtuqiwfgirtvq9aim67v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482117</id>
      <parentid>1482116</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T09:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ илова</comment>
      <origin>1482117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35925" sha1="ptra4uoylu1z3dweqgj8ue4qik7367c" xml:space="preserve">[[Акс:Праздник &quot;Тирган&quot; в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]]
[[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]]
[[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]]
'''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард.

Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд.

Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад.

== Номшиносӣ ва истифода ==
Истилоҳи &quot;ҷамъият&quot; ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба &quot;ҳолати бо дигарон будан&quot;, ба монанди ибораи &quot;онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt; ишора мекунад.

Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}})  фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}})  муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;  Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}})  гирифта шудааст (''&quot;рафиқ&quot;, &quot; [[дӯст]] &quot; ё &quot;иттифоқчӣ&quot;''. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Калимаи &quot;иҷтимоӣ&quot; аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== Консепсияҳо ==

=== Дар биология ===
[[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=26–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, &lt;ref&gt;{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; истифодаи забон барои муошират, &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; [[тахассус]]и [[меҳнат]], &lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}&lt;/ref&gt;

Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. &lt;ref&gt;{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}&lt;/ref&gt;

=== Дар [[ҷомеашиносӣ]]===

Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]]  Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. 

Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], &lt;ref name=morrison&gt;Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''&lt;/ref&gt; инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз &quot;махлуқоти гурӯҳӣ&quot;, наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд.

Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] &lt;ref name=morrison/&gt; амали инсонро ҳамчун &quot;иҷтимоӣ&quot; муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он &quot;рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад&quot;.

== Ҷамъияти пӯшида ва кушода ==
'''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд &lt;ref&gt; [http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&amp;nbsp;— Мир словарей]&lt;/ref&gt; .

Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) 

Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&amp;nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад &lt;ref&gt;[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад &lt;ref&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад).

Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ &lt;ref name=&quot;psychologos&quot;&gt;[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&amp;nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}&lt;span class=&quot;ref-info&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; title=&quot;російською мовою&quot;&gt;(рос.)&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .

Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&amp;nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&amp;nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст.

Эзоҳ:

* Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад.
* [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд.

[[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&amp;nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]&lt;nowiki/&gt;ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ».

== Ҷомеъаи шаҳрвандӣ ==
{{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}}
Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад.

== Хусусиятҳо ==
=== Меъёрҳо ва нақшҳо ===
Меъёрҳои иҷтимоӣ меъёрҳои муштараки рафтори қобили қабул аз ҷониби гурӯҳҳо мебошанд. &lt;ref name=&quot;lapinski &amp; rimal&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lapinski |first1=Maria Knight |last2=Rimal |first2=Rajiv N. |date=May 2005 |title=An Explication of Social Norms |journal=Communication Theory |volume=15 |issue=2 |pages=127–147 |doi=10.1093/ct/15.2.127 |issn=1050-3293 |lccn=91660236 |oclc=49374452}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |pages=22–24, 26–27 |isbn=978-0-8014-8323-3 |jstor=10.7591/j.ctt1rv61rh |lccn=96013991 |oclc=34473682 |access-date=22 December 2023 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601221422/https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Меъёрҳои иҷтимоӣ, ки метавонанд ҳам фаҳмишҳои ғайрирасмӣ бошанд, ки рафтори аъзои ҷомеъаро танзим мекунанд ва ҳам ба қоидаҳо ва [[қонун]]ҳо табдил дода мешаванд &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Pristl |first1=Ann-Catrin |last2=Kilian |first2=Sven |last3=Mann |first3=Andreas |date=8 November 2020 |title=When does a social norm catch the worm? Disentangling social normative influences on sustainable consumption behaviour |journal=Journal of Consumer Behaviour |volume=20 |issue=3 |pages=635–654 |doi=10.1002/cb.1890 |doi-access=free |issn=1472-0817 |lccn=2005206515 |oclc=49883766 |s2cid=228807152 |s2cid-access=free |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |access-date=10 January 2024 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429040049/https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, омилҳои пурқуввати рафтори [[инсон]] мебошанд. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Legro |first=Jeffrey W. |author-link=Jeffrey W. Legro|date=Winter 1997 |title=Which Norms Matter? Revisiting the &quot;Failure&quot; of Internationalism |journal=International Organization |volume=51 |issue=1 |pages=31–63 |doi=10.1162/002081897550294 |issn=0020-8183 |jstor=2703951 |lccn=49001752 |s2cid=154368865}}&lt;/ref&gt;

Нақшҳои иҷтимоӣ меъёрҳо, вазифаҳо ва намунаҳои рафтор мебошанд, ки ба мақоми иҷтимоии [[шахс]] алоқаманданд.  Дар тафаккури функсионалистӣ, афрод сохтори ҷомеъаро бо ишғоли нақшҳои иҷтимоӣ ташкил медиҳанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=112}} Мувофиқи тафаккури рамзӣ, [[афрод]] аз рамзҳо барои паймоиш ва муоширати нақшҳо истифода мебаранд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}} Эрвинг Гоффман истиораи театрро барои таҳияи линзаи драматургӣ истифода бурд, ки изҳор медорад, ки нақшҳо сенарияҳоеро фароҳам меоранд, ки муносибатҳои иҷтимоиро танзим мекунанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}}
=== [[Гендер]] ва хешовандӣ ===
[[Акс:Donkey-drawn cart in Aswan 2019 with a man and three children.jpg|thumb|alt=refer to caption |Оилаи мисрӣ дар соли 2019 дар аробаи харсавор савор мешаванд. Муносибатҳои оилавӣ яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкилӣ дар бисёр ҷомеъаҳо мебошанд..]]
Тақсимоти [[одам]]он ба нақшҳои ҷинсии [[мард]] ва [[зан]] аз ҷиҳати фарҳангӣ бо тақсимоти мувофиқи меъёрҳо, амалияҳо, либоспӯшӣ, рафтор, ҳуқуқҳо, вазифаҳо, имтиёзҳо, мақом ва қудрат қайд карда шудааст. Баъзеҳо баҳс мекунанд, ки нақшҳои ҷинсӣ табиатан аз фарқиятҳои ҷинсӣ ба вуҷуд меоянд, ки боиси тақсимоти меҳнат мегардад, ки дар он занон меҳнати репродуктивӣ ва дигар нақшҳои хонаводагиро ба ӯҳда мегиранд.  Нақшҳои гендерӣ аз ҷиҳати таърихӣ гуногун буданд ва дар бисёр ҷомеаҳо мушкилот бо меъёрҳои бартаридоштаи гендерӣ такрор шудаанд.
 
Ҳамаи ҷомеъаҳои инсонӣ намудҳои муносибатҳои иҷтимоиро дар асоси муносибатҳои байни волидон, [[фарзанд]]он ва дигар наслҳо ( [[Хешовандии сабабӣ]]) ва муносибатҳои тавассути издивоҷ ( [[Хешовандии сабабӣ]] ) ташкил, эътироф ва тасниф мекунанд. Инчунин навъи сеюми муносибатҳои оилавӣ вуҷуд дорад, ки нисбат ба волидони таъмидӣ ё фарзандони фарзандхонда ( фиктивӣ ) татбиқ мешаванд. Ин муносибатҳои аз ҷиҳати фарҳангӣ муайяншударо хешовандӣ меноманд. Дар бисёр [[ҷомеъа]]ҳо, он яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкили иҷтимоӣ буда, дар интиқоли мақом ва мерос нақш мебозад. Ҳамаи ҷомеъаҳо қоидаҳои мамнӯъи никоҳҳои хешутаборӣ доранд, ки мувофиқи онҳо издивоҷ байни намудҳои муайяни муносибатҳои хешутаборӣ манъ аст; ва баъзе ҷомеъаҳо инчунин қоидаҳои издивоҷи имтиёзнок бо баъзе дигар хешутаборӣ доранд.

=== Қавмият === 
Гурӯҳҳои этникии инсон як гурӯҳи иҷтимоӣ мебошанд, ки дар асоси хусусиятҳои муштараке, ки онҳоро аз дигар гурӯҳҳо фарқ мекунанд, якҷоя ҳамчун гурӯҳ муайян мекунанд . Ин хусусиятҳои муштарак метавонанд маҷмӯи умумии [[анъана]]ҳо, [[аҷдод]], [[забон]], [[таърих]], [[ҷомеъа]], [[фарҳанг]], [[миллат]], [[дин]] ё муносибати иҷтимоӣ дар минтақаи зисти онҳо бошанд.  Таърифи умуман қабулшудаи он чизе, ки гурӯҳи этникиро ташкил медиҳад, вуҷуд надорад  ва одамон қобилияти тағйир додани мансубият бо гурӯҳҳои иҷтимоиро нисбатан ба осонӣ таҳаввул додаанд, аз ҷумла тарк кардани гурӯҳҳое, ки қаблан иттифоқҳои қавӣ доштанд, агар ин кор ҳамчун таъмини бартариятҳои шахсӣ ҳисобида шавад. Қавмият аз мафҳуми [[нажод]], ки бар асоси хусусиятҳои ҷисмонӣ асос ёфтааст, ҷудо аст, гарчанде ки ҳарду аз ҷиҳати иҷтимоӣ сохта шудаанд .  Муайян кардани мансубияти этникӣ ба аҳолии муайян мураккаб аст, зеро ҳатто дар дохили номҳои умумии этникӣ метавонад доираи гуногуни зергурӯҳҳо мавҷуд бошад ва таркиби ин гурӯҳҳои этникӣ метавонад бо мурури замон ҳам дар сатҳи коллективӣ ва ҳам дар сатҳи инфиродӣ тағйир ёбад.  Гурӯҳҳои этникӣ метавонанд дар ҳувияти иҷтимоӣ ва ҳамбастагии воҳидҳои этникӣ-сиёсӣ нақши муҳим бозанд. Ҳувияти этникӣ бо пайдоиши давлати миллӣ ҳамчун шакли бартаридоштаи созмони сиёсӣ дар асрҳои 19 ва 20 зич алоқаманд аст.
=== [[Ҳукумат]] ва [[сиёсат]] ===
[[Акс:United Nations Headquarters in New York City, view from Roosevelt Island.jpg|thumb|right|alt=refer to caption |Қароргоҳи [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар шаҳри Ню-Йорк, ки яке аз бузургтарин созмонҳои сиёсии ҷаҳонро дар бар мегирад]]

Ҳукуматҳо [[қонун]]ҳо ва [[сиёсат|сиёсатҳоеро]] таҳия мекунанд, ки ба одамоне, ки онҳо идора мекунанд, таъсир мерасонанд. Дар тӯли таърихи инсоният шаклҳои зиёди ҳукумат вуҷуд доштанд, ки роҳҳои гуногуни тақсимоти қудрат ва сатҳҳо ва воситаҳои гуногуни назорат бар аҳолӣ доштанд.  Дар таърихи қадим, тақсимоти қудрати сиёсӣ аз рӯи мавҷудияти оби тоза, хокҳои ҳосилхез ва иқлими мӯътадили маконҳои гуногун муайян мешуд.  Ҳангоме ки аҳолии деҳқон дар [[ҷамоат]]ҳои калонтар ва зичтар ҷамъ мешуданд, муоширати байни гурӯҳҳои гуногун афзоиш ёфт, ки боиси рушди минбаъдаи идоракунӣ дар дохил ва байни [[ҷамоат]]ҳо гардид.

мувофиқи маълумоти [[The Economist]], 43% ҳукуматҳои миллӣ [[демократия]], 35% [[автократия]] ва 22% дорои унсурҳои ҳарду буданд. Бисёре аз кишварҳо созмонҳо ва иттифоқҳои сиёсии байналмилалиро таъсис додаанд, ки бузургтаринашон [[Созмони Милали Муттаҳид]] бо 193 [[кишвар]]и узв аст.

=== Тиҷорат ва иқтисод ===
[[Акс:Silk_Road_in_the_I_century_AD_-_en.svg|thumb|250x250px|alt=A map depicting the Silk Road and relevant trade routes |Роҳҳои тиҷорати ҳанутҳои масофаи дур дар [[Роҳи Абрешим]] (сабз) ва дигар масирҳо (сурх) тақрибан асри 1-и мелодӣ]]
[[Тиҷорати озод|Тиҷорат]], яъне мубодилаи ихтиёрии мол ва хизматрасонӣ, муддати тӯлонӣ ҷанбаи ҷомеаи инсонӣ буд ва он ҳамчун хусусияте дида мешавад, ки инсонро аз дигар ҳайвонот фарқ мекунад. Ҳатто тиҷорат ҳамчун амалияе зикр шудааст, ки ба Homo sapiens нисбат ба дигар гоминидҳо бартарии калон додааст; далелҳо нишон медиҳанд, ки [[Homo sapiens]]-и ибтидоӣ аз роҳҳои тиҷоратии масофаи дур барои мубодилаи мол ва ғояҳо истифода мебурданд, ки боиси таркишҳои фарҳангӣ мешуд ва дар вақти кам будани шикор манбаъҳои иловагии [[ғизо]]ӣ фароҳам меоварданд. Чунин шабакаҳои тиҷоратӣ барои неандерталҳои ҳоло аз байн рафта вуҷуд надоштанд. Тиҷорати ибтидоӣ маводеро барои сохтани асбобҳо, ба монанди обсидиан, дар масофаҳои кӯтоҳ мубодила мекард. Баръакс, дар тӯли қадим ва давраи асримиёнагӣ, баъзе аз масирҳои бонуфузтарини масофаи дур хӯрокворӣ ва молҳои боҳашамат, ба монанди тиҷорати ҳанут, интиқол медоданд.

Иқтисодиёти инсонии ибтидоӣ эҳтимолан бештар ба тӯҳфа додан асос ёфта буд, на ба низоми мубодилаи молҳо. [[Асъор]]и аввал аз молҳо иборат буд; қадимтаринаш шакли [[чорво]] ва маъмултаринаш садафҳои каури буд.  Аз он вақт инҷониб, [[асъор]] ба тангаҳои баровардашудаи давлатӣ, [[асъор]]и коғазӣ ва электронӣ табдил ёфт. Омӯзиши инсонии иқтисодиёт як илми иҷтимоӣ аст, ки ба тақсимоти захираҳои нодир дар байни одамони гуногун аз ҷониби ҷомеъаҳо менигарад.  Дар тақсимоти сарват байни одамон нобаробариҳои бузурге вуҷуд доранд; то соли [[соли 2018]] дар [[Чин]], [[Аврупо]] ва [[Иёлоти Муттаҳида]], даҳяки сарватмандтарин одамон беш аз ҳафт даҳяки сарвати умумии ин минтақаҳоро дар ихтиёр доранд.

=== [[Низоъ]] ===
[[Акс:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|thumb|alt=refer to caption |Ақибнишинии Наполеон пас аз ҳуҷуми номуваффақи ӯ ба Русия дар соли 1812 (расми равғанӣ аз ҷониби Адольф Нортен, 1851)]]
Омодагии одамон барои куштани оммавии дигар аъзоёни навъи худ тавассути низоъҳои муташаккил (яъне [[ҷанг]]) муддати тӯлонӣ мавзӯи баҳсҳо буд. Як мактаби [[ақида]] ин аст, ки [[ҷанг]] ҳамчун воситаи аз байн бурдани рақибон таҳаввул ёфтааст ва зӯроварӣ як хислати фитрии [[инсон]] аст. [[Одам]]он нисбат ба дигар [[одам]]он бо суръати қобили муқоиса бо дигар приматҳо зӯроварӣ мекунанд (гарчанде ки одамон калонсолонро бо суръати нисбатан баланд мекушанд ва сатҳи куштори кӯдаконро нисбатан паст доранд).

Як мактаби дигари [[ақида]] нишон медиҳад, ки [[ҷанг]] як падидаи нисбатан нав аст ва аз сабаби тағйирёбии шароити иҷтимоӣ пайдо шудааст. Гарчанде ки ҳанӯз муқаррар нашудаанд, далелҳои мавҷуда нишон медиҳанд, ки рафтори ҷангӣ танҳо тақрибан 10,000 сол пеш ва дар бисёр минтақаҳо ҳатто ба наздикӣ маъмул гаштааст.
Таҳлили филогенетикӣ пешгӯӣ мекунад, ки 2% марги [[одам]]он аз сабаби куштор ба амал меояд, ки тақрибан ба сатҳи куштор дар ҷомеъаҳои гурӯҳӣ баробар аст. Аммо, сатҳи [[зӯроварӣ]] мувофиқи меъёрҳои иҷтимоӣ хеле фарқ мекунад ва сатҳи куштор дар ҷомеъаҳое, ки системаҳои ҳуқуқӣ ва муносибати қавии [[фарҳанг]]ӣ нисбат ба [[зӯроварӣ]] доранд, тақрибан 0.01% -ро ташкил медиҳад.

{{хурд}}
{{ПБ}}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Oбщество}}
{{ТарҷумаКунед|en|Society}}

[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]
[[Гурӯҳ:Одам]]
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]</text>
      <sha1>ptra4uoylu1z3dweqgj8ue4qik7367c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Варзишгоҳи Эрровҳед</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332939</id>
    <revision>
      <id>1482074</id>
      <timestamp>2026-07-27T13:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Варзишгоҳ | ном                 = Варзишгоҳи Арроухед | номи пурра          = GEHA Field at Arrowhead Stadium | тасвир              = Aerial view of Arrowhead Stadium 08-31-2013.jpg | андозаи тасвир      = 250px | тавзеҳи тасвир      = Намои ҳавоии варзишгоҳ аз ғарб (2013) | нишон               = GEHA Field at Arrowhead.svg | андозаи нишон       = 200px...</comment>
      <origin>1482074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11979" sha1="eqr3205dzonsk2p10kjmruuhjv1ng14" xml:space="preserve">{{Варзишгоҳ
| ном                 = Варзишгоҳи Арроухед
| номи пурра          = GEHA Field at Arrowhead Stadium
| тасвир              = Aerial view of Arrowhead Stadium 08-31-2013.jpg
| андозаи тасвир      = 250px
| тавзеҳи тасвир      = Намои ҳавоии варзишгоҳ аз ғарб (2013)
| нишон               = GEHA Field at Arrowhead.svg
| андозаи нишон       = 200px
| нишонӣ              = 1 Arrowhead Drive
| ҷойгиршавӣ          = [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Миссури]], [[Иёлоти Муттаҳида]]
| координатҳо         = {{coord|39|2|56|N|94|29|2|W|display=inline,title}}
| баландӣ             = 840 фут (256 м)
| сохта шуд           = 11 июли 1968
| ифтитоҳ             = 12 августи 1972
| бозсозӣ             = 1991, 1994, 2007–2010
| васеъкунӣ           = 1995, 1997
| соҳиб               = [[Ҷексон Каунти (Миссури)|Идораи маҷмааи варзишии ноҳияи Ҷексон]]
| оператор            = [[Kansas City Chiefs]] (1972–2030)
| рӯйпӯш              = TartanTurf (1972–1993)&lt;br&gt;Алафи Бермудаи Latitude 36 (1994–2012)&lt;br&gt;NorthBridge Bermudagrass (2013–то имрӯз)
| арзиши сохтмон      = 43 миллион доллари ИМА
| арзиши бозсозӣ      = 375 миллион доллари ИМА
| меъмор              = [[Kivett and Myers]]&lt;br&gt;[[Populous]]
| муҳандиси сохторӣ   = Bob D. Campbell &amp; Co.
| пудратчӣ            = Sharp-Kidde-Webb Joint Venture
| ғунҷоиш             = 76 416 (аз соли 2010)
| ғунҷоиши пешина     = 78 097 (1972–1994)&lt;br&gt;79 101 (1995–1996)&lt;br&gt;79 451 (1997–2009)&lt;br&gt;69 045 (Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026)
| ложаҳо              = 128
| номҳои пешина       = Kansas City Stadium (ҳангоми [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]])
| истифодабарандагон  = [[Kansas City Chiefs]] (NFL, аз 1972)&lt;br&gt;[[Kansas City Wizards]] (MLS, 1996–2007)&lt;br&gt;[[Kansas Jayhawks football]] (2024)
| нақлиёти ҷамъиятӣ   = KCATA — хатсайри 47
| сомона              = {{URL|https://www.chiefs.com/stadium}}
}}
'''Варзишгоҳи Арроухед''' ({{lang-en|Arrowhead Stadium}}), ки аз моҳи марти соли 2021 расман '''GEHA Field at Arrowhead Stadium''' ном дорад, варзишгоҳи футболи амрикоӣ дар шаҳри [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], иёлати [[Миссури]], [[Иёлоти Муттаҳида]] мебошад. Он асосан варзишгоҳи хонагии бошгоҳи [[Kansas City Chiefs]], узви [[Лигаи миллии футболи амрикоӣ]] (NFL), ба шумор меравад. Ғайр аз ин, дар варзишгоҳ мусобиқаҳои футбол, футболи коллеҷӣ ва дигар чорабиниҳои варзишӣ баргузор шудаанд. Дар ин ҷо инчунин чанд бозии [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] баргузор гардид.

Варзишгоҳ ҳамзамон бо [[Варзишгоҳи Кауфман]] ({{lang-en|Kauffman Stadium}}), ки варзишгоҳи хонагии тими бейсболии [[Kansas City Royals]] мебошад, сохта шудааст. Ин ду иншоот якҷоя [[Маҷмааи варзишии Труман]] ({{lang-en|Truman Sports Complex}})-ро ташкил медиҳанд.

Арроухед соли 1972 мавриди истифода қарор гирифта, қадимтарин варзишгоҳи фаъол дар [[Конфронси футболи Амрико]] (AFC) маҳсуб мешавад. Ғунҷоиши он 76 416 ҷойи нишаст буда, аз рӯи ҳаҷм яке аз калонтарин варзишгоҳҳои [[Лигаи миллии футболи амрикоӣ]] ва бузургтарин иншооти варзишии иёлати Миссури мебошад. Соли 2010 бозсозии куллии варзишгоҳ бо арзиши 375 миллион доллари ИМА анҷом ёфт.

Моҳи марти соли 2021 пас аз бастани созишномаи ҳуқуқи номгузорӣ бо ширкати '''GEHA''' номи расмии варзишгоҳ ба '''GEHA Field at Arrowhead Stadium''' иваз карда шуд. Созишнома то моҳи январи соли 2031 амал мекунад.

== Таърих ==

Соли 1963 бошгоҳи [[Dallas Texans]]-и [[Лигаи футболи Амрико]] (AFL) ба шаҳри Канзас-Сити кӯчида, номи худро ба '''Kansas City Chiefs''' иваз намуд. Даста бозиҳои хонагии худро дар [[Municipal Stadium (Kansas City)|Municipal Stadium]] баргузор мекард, ки онро бо тими бейсболии [[Kansas City Athletics]] истифода мебурд.

Пас аз кӯчидани дастаи Athletics ба шаҳри [[Окленд]] дар соли 1967 ва таъсиси тими нави [[Kansas City Royals]] дар соли 1969 зарурати сохтмони маҷмааи нави варзишӣ ба миён омад. Варзишгоҳи пешина ҳамагӣ тақрибан 35 ҳазор тамошобинро ҷой медод, дар ҳоле ки пас аз муттаҳидшавии AFL ва NFL талаб карда мешуд, ки ҳамаи варзишгоҳҳои лига на камтар аз 50 ҳазор ҷойи нишаст дошта бошанд.

Соли 1967 сокинони ноҳияи Ҷексон сохтмони маҷмааи нави варзиширо тавассути барориши қарзномаҳои давлатӣ ба маблағи 102 миллион доллар тасдиқ карданд. Лоиҳаи ибтидоӣ сохтмони ду варзишгоҳи ҳамсояро бо сақфи умумии ҳаракаткунанда пешбинӣ мекард, аммо баъдан аз сабаби мушкилоти техникӣ ва афзоиши хароҷот ин тарҳ бекор гардида, қарор шуд ду варзишгоҳи кушода сохта шавад.

== Сохтмон ==

Сохтмони варзишгоҳ соли 1968 оғоз гардид. Лоиҳаи аввалро меъмори амрикоӣ [[Чарлз Дитон]] таҳия намуда буд. Минбаъд онро ширкати меъмории '''Kivett &amp; Myers''' такмил дод.

Варзишгоҳи футбол ва варзишгоҳи бейсбол намуди зоҳирии гуногун доранд, аммо таваққуфгоҳ, шабакаҳои муҳандисӣ ва баъзе иншооти зеризаминиро муштарак истифода мебаранд. Барои зиёд намудани ғунҷоиши варзишгоҳ қатори болоии ҷойҳои нишаст бо нишебии хеле баланд сохта шуданд.

Баъзе мутахассисон тарҳи Арроухедро яке аз намунаҳои таъсиргузор ба тарҳи варзишгоҳҳои баъдии NFL медонанд.

== Солҳои аввал ==

Сохтмони варзишгоҳ то оғози мавсими соли 1972 ба анҷом расид. Аввалин бозӣ дар он 12 августи соли 1972 баргузор шуд, ки дар он '''Kansas City Chiefs''' тими '''St. Louis Cardinals'''-ро бо ҳисоби 24:14 мағлуб намуд.

17 сентябри ҳамон сол аввалин бозии расмии мавсими NFL дар Арроухед баргузор гардид. Дар он '''Kansas City Chiefs''' аз тими '''Miami Dolphins''' бо ҳисоби 10:20 мағлуб шуд.

5 ноябри соли 1972 варзишгоҳ рекорди аввалини ҳузури тамошобинонро сабт намуд. Бозии байни '''Kansas City Chiefs''' ва '''Oakland Raiders'''-ро 82 094 нафар тамошо карданд.

Соли 1973 Арроухед аввалин варзишгоҳи NFL гардид, ки дар майдони бозӣ нишонҳои тирмонанд (arrowhead) барои нишон додани хатти наздиктарини дарвоза насб карда шуданд. Баъдтар ин таҷриба дар тамоми варзишгоҳҳои NFL ҷорӣ гардид.

20 январи соли 1974 Арроухед мизбони бозии ситораҳои [[Pro Bowl]] шуд, ки дар он тими [[Конфронси футболи Амрико]] бар тими [[Конфронси миллии футбол]] бо ҳисоби 15:13 пирӯз гардид.
== Рекорди баландии садо ==

[[File:Arrowhead Stadium crowd noise.wav|thumb|Аз моҳи сентябри соли 2014 мухлисони [[Kansas City Chiefs]] тибқи китоби рекордҳои [[Гиннес]] ҳамчун баландсадотарин мухлисони варзишгоҳҳои кушодаи ҷаҳон эътироф шудаанд.]]

Варзишгоҳи Арроухед яке аз пурғавғотарин варзишгоҳҳои ҷаҳон ба ҳисоб меравад.

Соли 1990 ҳангоми бозии байни [[Kansas City Chiefs]] ва [[Denver Broncos]] доварон дастаи мизбонро ҳушдор доданд, ки агар тамошобинон садои худро паст накунанд, ба ҳисоби онҳо танаффуси маҷбурӣ (timeout) сабт карда мешавад. Ин ҳушдор пас аз он дода шуд, ки квотербек [[Ҷон Элвей]] аз тими «Денвер Бронкос» бинобар садои аз ҳад зиёди мухлисон натавонист бозиро оғоз кунад.

13 октябри соли 2013 дар бозии байни [[Kansas City Chiefs]] ва [[Oakland Raiders]] сатҳи садои мухлисон ба 137,5 [[десибел]] расида, рекорди ҷаҳонии [[Китоби рекордҳои Гиннес]] барои баландтарин садо дар варзишгоҳи кушода сабт гардид.

Ин рекорд 2 декабри ҳамон сол аз ҷониби мухлисони [[Seattle Seahawks]] дар [[Lumen Field]] бо нишондоди 137,6 десибел шикаста шуд.

29 сентябри соли 2014 мухлисони [[Kansas City Chiefs]] дар бозии [[Monday Night Football]] муқобили [[New England Patriots]] дубора рекорди ҷаҳонро бо нишондиҳандаи 142,2 десибел ба даст оварданд.
{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои Лигаи миллии футболи амрикоӣ]]
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои пешини Лигаи олии футболи ИМА]]
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои футбол дар Миссури]]
[[Гурӯҳ:Иншооти варзишӣ дар Канзас-Сити (Миссури)]]
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои Kansas City Chiefs]]
[[Гурӯҳ:Sporting Kansas City]]
[[Гурӯҳ:Иншооти варзишии сохташуда дар соли 1972]]
[[Гурӯҳ:Бунёдҳои соли 1972 дар Миссури]]
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои футболи коллеҷӣ дар Миссури]]</text>
      <sha1>eqr3205dzonsk2p10kjmruuhjv1ng14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482084</id>
      <parentid>1482074</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T15:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yoonoos.tj</username>
        <id>27005</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Yoonoos.tj moved page [[Варзишгоҳи Арроуҳед]] to [[Варзишгоҳи Эрровҳед]]</comment>
      <origin>1482074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11979" sha1="eqr3205dzonsk2p10kjmruuhjv1ng14" xml:space="preserve">{{Варзишгоҳ
| ном                 = Варзишгоҳи Арроухед
| номи пурра          = GEHA Field at Arrowhead Stadium
| тасвир              = Aerial view of Arrowhead Stadium 08-31-2013.jpg
| андозаи тасвир      = 250px
| тавзеҳи тасвир      = Намои ҳавоии варзишгоҳ аз ғарб (2013)
| нишон               = GEHA Field at Arrowhead.svg
| андозаи нишон       = 200px
| нишонӣ              = 1 Arrowhead Drive
| ҷойгиршавӣ          = [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Миссури]], [[Иёлоти Муттаҳида]]
| координатҳо         = {{coord|39|2|56|N|94|29|2|W|display=inline,title}}
| баландӣ             = 840 фут (256 м)
| сохта шуд           = 11 июли 1968
| ифтитоҳ             = 12 августи 1972
| бозсозӣ             = 1991, 1994, 2007–2010
| васеъкунӣ           = 1995, 1997
| соҳиб               = [[Ҷексон Каунти (Миссури)|Идораи маҷмааи варзишии ноҳияи Ҷексон]]
| оператор            = [[Kansas City Chiefs]] (1972–2030)
| рӯйпӯш              = TartanTurf (1972–1993)&lt;br&gt;Алафи Бермудаи Latitude 36 (1994–2012)&lt;br&gt;NorthBridge Bermudagrass (2013–то имрӯз)
| арзиши сохтмон      = 43 миллион доллари ИМА
| арзиши бозсозӣ      = 375 миллион доллари ИМА
| меъмор              = [[Kivett and Myers]]&lt;br&gt;[[Populous]]
| муҳандиси сохторӣ   = Bob D. Campbell &amp; Co.
| пудратчӣ            = Sharp-Kidde-Webb Joint Venture
| ғунҷоиш             = 76 416 (аз соли 2010)
| ғунҷоиши пешина     = 78 097 (1972–1994)&lt;br&gt;79 101 (1995–1996)&lt;br&gt;79 451 (1997–2009)&lt;br&gt;69 045 (Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026)
| ложаҳо              = 128
| номҳои пешина       = Kansas City Stadium (ҳангоми [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]])
| истифодабарандагон  = [[Kansas City Chiefs]] (NFL, аз 1972)&lt;br&gt;[[Kansas City Wizards]] (MLS, 1996–2007)&lt;br&gt;[[Kansas Jayhawks football]] (2024)
| нақлиёти ҷамъиятӣ   = KCATA — хатсайри 47
| сомона              = {{URL|https://www.chiefs.com/stadium}}
}}
'''Варзишгоҳи Арроухед''' ({{lang-en|Arrowhead Stadium}}), ки аз моҳи марти соли 2021 расман '''GEHA Field at Arrowhead Stadium''' ном дорад, варзишгоҳи футболи амрикоӣ дар шаҳри [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], иёлати [[Миссури]], [[Иёлоти Муттаҳида]] мебошад. Он асосан варзишгоҳи хонагии бошгоҳи [[Kansas City Chiefs]], узви [[Лигаи миллии футболи амрикоӣ]] (NFL), ба шумор меравад. Ғайр аз ин, дар варзишгоҳ мусобиқаҳои футбол, футболи коллеҷӣ ва дигар чорабиниҳои варзишӣ баргузор шудаанд. Дар ин ҷо инчунин чанд бозии [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] баргузор гардид.

Варзишгоҳ ҳамзамон бо [[Варзишгоҳи Кауфман]] ({{lang-en|Kauffman Stadium}}), ки варзишгоҳи хонагии тими бейсболии [[Kansas City Royals]] мебошад, сохта шудааст. Ин ду иншоот якҷоя [[Маҷмааи варзишии Труман]] ({{lang-en|Truman Sports Complex}})-ро ташкил медиҳанд.

Арроухед соли 1972 мавриди истифода қарор гирифта, қадимтарин варзишгоҳи фаъол дар [[Конфронси футболи Амрико]] (AFC) маҳсуб мешавад. Ғунҷоиши он 76 416 ҷойи нишаст буда, аз рӯи ҳаҷм яке аз калонтарин варзишгоҳҳои [[Лигаи миллии футболи амрикоӣ]] ва бузургтарин иншооти варзишии иёлати Миссури мебошад. Соли 2010 бозсозии куллии варзишгоҳ бо арзиши 375 миллион доллари ИМА анҷом ёфт.

Моҳи марти соли 2021 пас аз бастани созишномаи ҳуқуқи номгузорӣ бо ширкати '''GEHA''' номи расмии варзишгоҳ ба '''GEHA Field at Arrowhead Stadium''' иваз карда шуд. Созишнома то моҳи январи соли 2031 амал мекунад.

== Таърих ==

Соли 1963 бошгоҳи [[Dallas Texans]]-и [[Лигаи футболи Амрико]] (AFL) ба шаҳри Канзас-Сити кӯчида, номи худро ба '''Kansas City Chiefs''' иваз намуд. Даста бозиҳои хонагии худро дар [[Municipal Stadium (Kansas City)|Municipal Stadium]] баргузор мекард, ки онро бо тими бейсболии [[Kansas City Athletics]] истифода мебурд.

Пас аз кӯчидани дастаи Athletics ба шаҳри [[Окленд]] дар соли 1967 ва таъсиси тими нави [[Kansas City Royals]] дар соли 1969 зарурати сохтмони маҷмааи нави варзишӣ ба миён омад. Варзишгоҳи пешина ҳамагӣ тақрибан 35 ҳазор тамошобинро ҷой медод, дар ҳоле ки пас аз муттаҳидшавии AFL ва NFL талаб карда мешуд, ки ҳамаи варзишгоҳҳои лига на камтар аз 50 ҳазор ҷойи нишаст дошта бошанд.

Соли 1967 сокинони ноҳияи Ҷексон сохтмони маҷмааи нави варзиширо тавассути барориши қарзномаҳои давлатӣ ба маблағи 102 миллион доллар тасдиқ карданд. Лоиҳаи ибтидоӣ сохтмони ду варзишгоҳи ҳамсояро бо сақфи умумии ҳаракаткунанда пешбинӣ мекард, аммо баъдан аз сабаби мушкилоти техникӣ ва афзоиши хароҷот ин тарҳ бекор гардида, қарор шуд ду варзишгоҳи кушода сохта шавад.

== Сохтмон ==

Сохтмони варзишгоҳ соли 1968 оғоз гардид. Лоиҳаи аввалро меъмори амрикоӣ [[Чарлз Дитон]] таҳия намуда буд. Минбаъд онро ширкати меъмории '''Kivett &amp; Myers''' такмил дод.

Варзишгоҳи футбол ва варзишгоҳи бейсбол намуди зоҳирии гуногун доранд, аммо таваққуфгоҳ, шабакаҳои муҳандисӣ ва баъзе иншооти зеризаминиро муштарак истифода мебаранд. Барои зиёд намудани ғунҷоиши варзишгоҳ қатори болоии ҷойҳои нишаст бо нишебии хеле баланд сохта шуданд.

Баъзе мутахассисон тарҳи Арроухедро яке аз намунаҳои таъсиргузор ба тарҳи варзишгоҳҳои баъдии NFL медонанд.

== Солҳои аввал ==

Сохтмони варзишгоҳ то оғози мавсими соли 1972 ба анҷом расид. Аввалин бозӣ дар он 12 августи соли 1972 баргузор шуд, ки дар он '''Kansas City Chiefs''' тими '''St. Louis Cardinals'''-ро бо ҳисоби 24:14 мағлуб намуд.

17 сентябри ҳамон сол аввалин бозии расмии мавсими NFL дар Арроухед баргузор гардид. Дар он '''Kansas City Chiefs''' аз тими '''Miami Dolphins''' бо ҳисоби 10:20 мағлуб шуд.

5 ноябри соли 1972 варзишгоҳ рекорди аввалини ҳузури тамошобинонро сабт намуд. Бозии байни '''Kansas City Chiefs''' ва '''Oakland Raiders'''-ро 82 094 нафар тамошо карданд.

Соли 1973 Арроухед аввалин варзишгоҳи NFL гардид, ки дар майдони бозӣ нишонҳои тирмонанд (arrowhead) барои нишон додани хатти наздиктарини дарвоза насб карда шуданд. Баъдтар ин таҷриба дар тамоми варзишгоҳҳои NFL ҷорӣ гардид.

20 январи соли 1974 Арроухед мизбони бозии ситораҳои [[Pro Bowl]] шуд, ки дар он тими [[Конфронси футболи Амрико]] бар тими [[Конфронси миллии футбол]] бо ҳисоби 15:13 пирӯз гардид.
== Рекорди баландии садо ==

[[File:Arrowhead Stadium crowd noise.wav|thumb|Аз моҳи сентябри соли 2014 мухлисони [[Kansas City Chiefs]] тибқи китоби рекордҳои [[Гиннес]] ҳамчун баландсадотарин мухлисони варзишгоҳҳои кушодаи ҷаҳон эътироф шудаанд.]]

Варзишгоҳи Арроухед яке аз пурғавғотарин варзишгоҳҳои ҷаҳон ба ҳисоб меравад.

Соли 1990 ҳангоми бозии байни [[Kansas City Chiefs]] ва [[Denver Broncos]] доварон дастаи мизбонро ҳушдор доданд, ки агар тамошобинон садои худро паст накунанд, ба ҳисоби онҳо танаффуси маҷбурӣ (timeout) сабт карда мешавад. Ин ҳушдор пас аз он дода шуд, ки квотербек [[Ҷон Элвей]] аз тими «Денвер Бронкос» бинобар садои аз ҳад зиёди мухлисон натавонист бозиро оғоз кунад.

13 октябри соли 2013 дар бозии байни [[Kansas City Chiefs]] ва [[Oakland Raiders]] сатҳи садои мухлисон ба 137,5 [[десибел]] расида, рекорди ҷаҳонии [[Китоби рекордҳои Гиннес]] барои баландтарин садо дар варзишгоҳи кушода сабт гардид.

Ин рекорд 2 декабри ҳамон сол аз ҷониби мухлисони [[Seattle Seahawks]] дар [[Lumen Field]] бо нишондоди 137,6 десибел шикаста шуд.

29 сентябри соли 2014 мухлисони [[Kansas City Chiefs]] дар бозии [[Monday Night Football]] муқобили [[New England Patriots]] дубора рекорди ҷаҳонро бо нишондиҳандаи 142,2 десибел ба даст оварданд.
{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои Лигаи миллии футболи амрикоӣ]]
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои пешини Лигаи олии футболи ИМА]]
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои футбол дар Миссури]]
[[Гурӯҳ:Иншооти варзишӣ дар Канзас-Сити (Миссури)]]
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои Kansas City Chiefs]]
[[Гурӯҳ:Sporting Kansas City]]
[[Гурӯҳ:Иншооти варзишии сохташуда дар соли 1972]]
[[Гурӯҳ:Бунёдҳои соли 1972 дар Миссури]]
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои футболи коллеҷӣ дар Миссури]]</text>
      <sha1>eqr3205dzonsk2p10kjmruuhjv1ng14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482088</id>
      <parentid>1482084</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T15:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yoonoos.tj</username>
        <id>27005</id>
      </contributor>
      <origin>1482088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12004" sha1="b5lngmrlhqdsyo7gkqs4z4wk955rdun" xml:space="preserve">{{Варзишгоҳ
| ном                 = Варзишгоҳи Эрровҳед
| номи пурра          = GEHA Field at Arrowhead Stadium
| тасвир              = Aerial view of Arrowhead Stadium 08-31-2013.jpg
| андозаи тасвир      = 250px
| тавзеҳи тасвир      = Намои ҳавоии варзишгоҳ аз ғарб (2013)
| нишон               = GEHA Field at Arrowhead.svg
| андозаи нишон       = 200px
| нишонӣ              = 1 Arrowhead Drive
| ҷойгиршавӣ          = [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Миссури]], [[Иёлоти Муттаҳида]]
| координатҳо         = {{coord|39|2|56|N|94|29|2|W|display=inline,title}}
| баландӣ             = 840 фут (256 м)
| сохта шуд           = 11 июли 1968
| ифтитоҳ             = 12 августи 1972
| бозсозӣ             = 1991, 1994, 2007–2010
| васеъкунӣ           = 1995, 1997
| соҳиб               = [[Ҷексон Каунти (Миссури)|Идораи маҷмааи варзишии ноҳияи Ҷексон]]
| оператор            = [[Kansas City Chiefs]] (1972–2030)
| рӯйпӯш              = TartanTurf (1972–1993)&lt;br&gt;Алафи Бермудаи Latitude 36 (1994–2012)&lt;br&gt;NorthBridge Bermudagrass (2013–то имрӯз)
| арзиши сохтмон      = 43 миллион доллари ИМА
| арзиши бозсозӣ      = 375 миллион доллари ИМА
| меъмор              = [[Kivett and Myers]]&lt;br&gt;[[Populous]]
| муҳандиси сохторӣ   = Bob D. Campbell &amp; Co.
| пудратчӣ            = Sharp-Kidde-Webb Joint Venture
| ғунҷоиш             = 76 416 (аз соли 2010)
| ғунҷоиши пешина     = 78 097 (1972–1994)&lt;br&gt;79 101 (1995–1996)&lt;br&gt;79 451 (1997–2009)&lt;br&gt;69 045 (Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026)
| ложаҳо              = 128
| номҳои пешина       = Kansas City Stadium (ҳангоми [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]])
| истифодабарандагон  = [[Kansas City Chiefs]] (NFL, аз 1972)&lt;br&gt;[[Kansas City Wizards]] (MLS, 1996–2007)&lt;br&gt;[[Kansas Jayhawks football]] (2024)
| нақлиёти ҷамъиятӣ   = KCATA — хатсайри 47
| сомона              = {{URL|https://www.chiefs.com/stadium}}
}}
'''Варзишгоҳи Эрровҳед''' ({{lang-en|Arrowhead Stadium}}), ки аз моҳи марти соли 2021 расман '''GEHA Field at Arrowhead Stadium''' ном дорад, варзишгоҳи футболи амрикоӣ дар шаҳри [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], иёлати [[Миссури]], [[Иёлоти Муттаҳида]] мебошад. Он асосан варзишгоҳи хонагии бошгоҳи [[Kansas City Chiefs]], узви [[Лигаи миллии футболи амрикоӣ]] (NFL), ба шумор меравад. Ғайр аз ин, дар варзишгоҳ мусобиқаҳои футбол, футболи коллеҷӣ ва дигар чорабиниҳои варзишӣ баргузор шудаанд. Дар ин ҷо инчунин чанд бозии [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] баргузор гардид.

Варзишгоҳ ҳамзамон бо [[Варзишгоҳи Кауфман]] ({{lang-en|Kauffman Stadium}}), ки варзишгоҳи хонагии тими бейсболии [[Kansas City Royals]] мебошад, сохта шудааст. Ин ду иншоот якҷоя [[Маҷмааи варзишии Труман]] ({{lang-en|Truman Sports Complex}})-ро ташкил медиҳанд.

Эрровҳед [[12 август]]и соли 1972 мавриди истифода қарор гирифта, қадимтарин варзишгоҳи фаъол дар [[Конфронси футболи Амрико]] (AFC) маҳсуб мешавад. Ғунҷоиши он 76 416 ҷойи нишаст буда, аз рӯи ҳаҷм яке аз калонтарин варзишгоҳҳои [[Лигаи миллии футболи амрикоӣ]] ва бузургтарин иншооти варзишии иёлати Миссури мебошад. Соли 2010 бозсозии куллии варзишгоҳ бо арзиши 375 миллион доллари ИМА анҷом ёфт.

Моҳи марти соли 2021 пас аз бастани созишномаи ҳуқуқи номгузорӣ бо ширкати '''GEHA''' номи расмии варзишгоҳ ба '''GEHA Field at Arrowhead Stadium''' иваз карда шуд. Созишнома то моҳи январи соли 2031 амал мекунад.

== Таърих ==

Соли 1963 бошгоҳи [[Dallas Texans]]-и [[Лигаи футболи Амрико]] (AFL) ба шаҳри Канзас-Сити кӯчида, номи худро ба '''Kansas City Chiefs''' иваз намуд. Даста бозиҳои хонагии худро дар [[Municipal Stadium (Kansas City)|Municipal Stadium]] баргузор мекард, ки онро бо тими бейсболии [[Kansas City Athletics]] истифода мебурд.

Пас аз кӯчидани дастаи Athletics ба шаҳри [[Окленд]] дар соли 1967 ва таъсиси тими нави [[Kansas City Royals]] дар соли 1969 зарурати сохтмони маҷмааи нави варзишӣ ба миён омад. Варзишгоҳи пешина ҳамагӣ тақрибан 35 ҳазор тамошобинро ҷой медод, дар ҳоле ки пас аз муттаҳидшавии AFL ва NFL талаб карда мешуд, ки ҳамаи варзишгоҳҳои лига на камтар аз 50 ҳазор ҷойи нишаст дошта бошанд.

Соли 1967 сокинони ноҳияи Ҷексон сохтмони маҷмааи нави варзиширо тавассути барориши қарзномаҳои давлатӣ ба маблағи 102 миллион доллар тасдиқ карданд. Лоиҳаи ибтидоӣ сохтмони ду варзишгоҳи ҳамсояро бо сақфи умумии ҳаракаткунанда пешбинӣ мекард, аммо баъдан аз сабаби мушкилоти техникӣ ва афзоиши хароҷот ин тарҳ бекор гардида, қарор шуд ду варзишгоҳи кушода сохта шавад.

== Сохтмон ==

Сохтмони варзишгоҳ соли 1968 оғоз гардид. Лоиҳаи аввалро меъмори амрикоӣ [[Чарлз Дитон]] таҳия намуда буд. Минбаъд онро ширкати меъмории '''Kivett &amp; Myers''' такмил дод.

Варзишгоҳи футбол ва варзишгоҳи бейсбол намуди зоҳирии гуногун доранд, аммо таваққуфгоҳ, шабакаҳои муҳандисӣ ва баъзе иншооти зеризаминиро муштарак истифода мебаранд. Барои зиёд намудани ғунҷоиши варзишгоҳ қатори болоии ҷойҳои нишаст бо нишебии хеле баланд сохта шуданд.

Баъзе мутахассисон тарҳи Эрровҳедро яке аз намунаҳои таъсиргузор ба тарҳи варзишгоҳҳои баъдии NFL медонанд.

== Солҳои аввал ==

Сохтмони варзишгоҳ то оғози мавсими соли 1972 ба анҷом расид. Аввалин бозӣ дар он 12 августи соли 1972 баргузор шуд, ки дар он '''Kansas City Chiefs''' тими '''St. Louis Cardinals'''-ро бо ҳисоби 24:14 мағлуб намуд.

17 сентябри ҳамон сол аввалин бозии расмии мавсими NFL дар Эрровҳед баргузор гардид. Дар он '''Kansas City Chiefs''' аз тими '''Miami Dolphins''' бо ҳисоби 10:20 мағлуб шуд.

5 ноябри соли 1972 варзишгоҳ рекорди аввалини ҳузури тамошобинонро сабт намуд. Бозии байни '''Kansas City Chiefs''' ва '''Oakland Raiders'''-ро 82 094 нафар тамошо карданд.

Соли 1973 Эрровҳед аввалин варзишгоҳи NFL гардид, ки дар майдони бозӣ нишонҳои тирмонанд (arrowhead) барои нишон додани хатти наздиктарини дарвоза насб карда шуданд. Баъдтар ин таҷриба дар тамоми варзишгоҳҳои NFL ҷорӣ гардид.

20 январи соли 1974 Эрровҳед мизбони бозии ситораҳои [[Pro Bowl]] шуд, ки дар он тими [[Конфронси футболи Амрико]] бар тими [[Конфронси миллии футбол]] бо ҳисоби 15:13 пирӯз гардид.

== Рекорди баландии садо ==

[[Акс:Arrowhead Stadium crowd noise.wav|thumb|Аз моҳи сентябри соли 2014 мухлисони [[Kansas City Chiefs]] тибқи китоби рекордҳои [[Гиннес]] ҳамчун баландсадотарин мухлисони варзишгоҳҳои кушодаи ҷаҳон эътироф шудаанд.]]

Варзишгоҳи Эрровҳед яке аз пурғавғотарин варзишгоҳҳои ҷаҳон ба ҳисоб меравад.

Соли 1990 ҳангоми бозии байни [[Kansas City Chiefs]] ва [[Denver Broncos]] доварон дастаи мизбонро ҳушдор доданд, ки агар тамошобинон садои худро паст накунанд, ба ҳисоби онҳо танаффуси маҷбурӣ (timeout) сабт карда мешавад. Ин ҳушдор пас аз он дода шуд, ки квотербек [[Ҷон Элвей]] аз тими «Денвер Бронкос» бинобар садои аз ҳад зиёди мухлисон натавонист бозиро оғоз кунад.

13 октябри соли 2013 дар бозии байни [[Kansas City Chiefs]] ва [[Oakland Raiders]] сатҳи садои мухлисон ба 137,5 [[десибел]] расида, рекорди ҷаҳонии [[Китоби рекордҳои Гиннес]] барои баландтарин садо дар варзишгоҳи кушода сабт гардид.

Ин рекорд 2 декабри ҳамон сол аз ҷониби мухлисони [[Seattle Seahawks]] дар [[Lumen Field]] бо нишондоди 137,6 десибел шикаста шуд.

29 сентябри соли 2014 мухлисони [[Kansas City Chiefs]] дар бозии [[Monday Night Football]] муқобили [[New England Patriots]] дубора рекорди ҷаҳонро бо нишондиҳандаи 142,2 десибел ба даст оварданд.
{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои Лигаи миллии футболи амрикоӣ]]
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои пешини Лигаи олии футболи ИМА]]
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои футбол дар Миссури]]
[[Гурӯҳ:Иншооти варзишӣ дар Канзас-Сити (Миссури)]]
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои Kansas City Chiefs]]
[[Гурӯҳ:Sporting Kansas City]]
[[Гурӯҳ:Иншооти варзишии сохташуда дар соли 1972]]
[[Гурӯҳ:Бунёдҳои соли 1972 дар Миссури]]
[[Гурӯҳ:Варзишгоҳҳои футболи коллеҷӣ дар Миссури]]</text>
      <sha1>b5lngmrlhqdsyo7gkqs4z4wk955rdun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Варзишгоҳи Эрровҳед</title>
    <ns>1</ns>
    <id>332940</id>
    <revision>
      <id>1482075</id>
      <timestamp>2026-07-27T13:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-world-cup-2026</comment>
      <origin>1482075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="isr6w4zpxct5unf1muaennc5wdy720p" xml:space="preserve">{{Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад}}</text>
      <sha1>isr6w4zpxct5unf1muaennc5wdy720p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482086</id>
      <parentid>1482075</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T15:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yoonoos.tj</username>
        <id>27005</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Yoonoos.tj moved page [[Баҳс:Варзишгоҳи Арроуҳед]] to [[Баҳс:Варзишгоҳи Эрровҳед]]</comment>
      <origin>1482075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="isr6w4zpxct5unf1muaennc5wdy720p" xml:space="preserve">{{Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад}}</text>
      <sha1>isr6w4zpxct5unf1muaennc5wdy720p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Равшан кун (мусиқӣ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332941</id>
    <revision>
      <id>1482076</id>
      <timestamp>2026-07-27T14:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Дар бораи|суруди Ҷесси Рейез ва Элианна|дигар сурудҳо бо ҳамин ном|Illuminate}}  «'''Illuminate'''» — суруди овозхони канадагӣ [[Ҷесси Рейез]] ва овозхони фаластинӣ-чилигӣ [[Элианна]] мебошад. Суруд 8 майи соли 2026 тавассути ширкатҳои SALXCO UAM ва [[Def Jam Recordings]] нашр шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |l...</comment>
      <origin>1482076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17093" sha1="87goeutko919v6iec4gl1t544oid1t4" xml:space="preserve">{{Дар бораи|суруди Ҷесси Рейез ва Элианна|дигар сурудҳо бо ҳамин ном|Illuminate}}

«'''Illuminate'''» — суруди овозхони канадагӣ [[Ҷесси Рейез]] ва овозхони фаластинӣ-чилигӣ [[Элианна]] мебошад. Суруд 8 майи соли 2026 тавассути ширкатҳои SALXCO UAM ва [[Def Jam Recordings]] нашр шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lane |first=Vincent |date=2026-05-10 |title=Jessie Reyez &amp; Elyanna &quot;Illuminate&quot; The FIFA WORLD CUP 2026 |url=https://thegarnettereport.com/art/music/jessie-reyez-elyanna-illuminate-the-fifa-world-cup-2026/ |access-date=2026-05-31 |website=The Garnette Report |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Calcagno |first=Leonardo |date=2026-05-09 |title=Coupe du Monde 2026 {{!}} Illuminate - Jessie Reyez et Elyanna [vidéo] |url=https://baronmag.com/2026/05/coupe-du-monde-2026-illuminate-jessie-reyez-et-elyanna-video/ |access-date=2026-05-31 |website=Baron Mag |language=fr-CA}}&lt;/ref&gt;

Ин асар ҳамчун чаҳорумин такоҳанги [[Албоми расмии Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] муаррифӣ гардид.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Jessie Reyez and Elyanna fuse sound and culture with Illuminate, the fourth single from the Official FIFA World Cup 2026™ Album |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/jessie-reyez-elyanna-illuminate-fourth-single-official-fifa-world-cup-2026-album |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525102546/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/jessie-reyez-elyanna-illuminate-fourth-single-official-fifa-world-cup-2026-album |archive-date=2026-05-25 |access-date=2026-05-31 |website=inside.fifa.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Продюсери суруд [[Cirkut]] буд. Ӯ ҳамроҳ бо Ферас Марҷие, [[Массари]], Абир Сбиат Марҷие, Ҷесси Рейез ва Элианна дар навиштани суруд иштирок кардааст.

«Illuminate» омезиши жанрҳои [[ар-энд-бии алтернативӣ]], попи ҷаҳонӣ ва [[попи арабӣ]] мебошад. Дар он унсурҳои мусиқии Шарқи Наздик низ истифода шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-13 |title=إليانا تطلق أغنية كأس العالم 2026 Illuminate باللغة العربية |url=https://www.alquds.com/ar/posts/239392 |access-date=2026-05-31 |website=جريدة القدس |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Taylor-Singh |first=Heather |date=May 8, 2026 |title=Jessie Reyez and Elyanna Join Forces on 2026 FIFA World Cup Song 'Illuminate' {{!}} Billboard Canada |url=https://ca.billboard.com/music/music-news/jessie-reyez-elyanna-fifa-song |access-date=2026-05-31 |website=ca.billboard.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Тибқи шарҳи [[ФИФА]], суруд пайванди фарҳангҳоро тавассути мусиқӣ ва варзиш таҷассум мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-12 |title=FIFA releases ‘Illuminate’ for World Cup 2026 with Elyanna and Jesse Reyez |url=https://tribune.com.pk/story/2607682/fifa-drops-new-world-cup-track-illuminate-featuring-palestinian-singer-elyanna |access-date=2026-05-31 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;
== Замина ва сабти суруд ==

«Illuminate» дар ҷараёни як нишасти эҷодӣ дар студия шакл гирифт, ки дар он [[Элианна]], бародараш Ферас Марҷие ва продюсер [[Cirkut]] иштирок доштанд. Ба гуфтаи Элианна, вай нахустин бор тарҳи ибтидоии сурудро (демо) маҳз дар ҳамин нишаст шунид ва фавран ба он таваҷҷуҳ зоҳир кард. Ӯ овозҳои худро ҳамон рӯз сабт намуд.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Darwish |first=Leila |date=2026-05-11 |title=Elyanna Just Dropped A World Cup Banger – Here's EYNTK About It |url=https://www.cosmopolitanme.com/celebs/ek |access-date=2026-05-31 |website=Cosmopolitan Middle East |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дар мусоҳиба бо маҷаллаи ''The Fader'', ки тавассути занги видеоӣ аз шаҳри [[Лос-Анҷелес]] анҷом шуд, Элианна гуфт:

{{Иқтибос|
«Ман сурудро ҳамон рӯз сабт кардам.»
}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Elyanna's World Cup song “Illuminate” is a promise for MENA |url=https://www.thefader.com/2026/05/18/elyanna-jessie-reyez-illuminate-world-cup-2026-song |access-date=2026-05-31 |website=The FADER |language=en |date=2026-05-18 |last=Roby |first=India}}&lt;/ref&gt;

[[ФИФА]] Элианна ва [[Ҷесси Рейез]]-ро барои иҷрои «Illuminate» интихоб кард. Ҳадафи ин ҳамкорӣ муттаҳид намудани ҳунармандони дорои заминаҳои гуногуни фарҳангӣ дар доираи албоми расмии [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] буд.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-08 |title=Jessie Reyez and Elyanna Unite Two Worlds on FIFA World Cup 2026 Track &quot;Illuminate&quot; |url=https://www.thatericalper.com/2026/05/08/jessie-reyez-and-elyanna-unite-two-worlds-on-fifa-world-cup-2026-track-illuminate/ |access-date=2026-05-31 |website=That Eric Alper |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Лоиҳа аз мероси фарҳангии ҳар ду сароянда илҳом гирифтааст. Ҷесси Рейез решаҳои колумбиягӣ дорад, дар ҳоле ки Элианна аслан фаластинӣ буда, дар Чили ба воя расидааст. Ин омезиши фарҳангҳо дар мусиқӣ, матни суруд ва наворбардории видеои мусиқӣ низ инъикос ёфтааст.

Матни қисмати арабии сурудро Элианна дар ҳамкорӣ бо [[Массари]], модараш Абир Сбиат Марҷие ва дигар ҳаммуаллифон навиштааст.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=El-din |first=Mohammed Alaa |date=2026-05-11 |title=Elyanna Is on the FIFA World Cup Soundtrack, and It Means More Than a Song |url=https://soularabia.net/elyanna-is-on-the-fifa-world-cup-soundtrack-and-it-means-more-than-a-song/ |access-date=2026-05-31 |website=Soul Arabia |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дар бораи иштирокаш дар албоми расмии Ҷоми ҷаҳонии футбол, Элианна чунин изҳор дошт:

{{Иқтибос|
«Ман аз он ифтихор мекунам, ки фарҳанг, кишвари худ ва минтақаи Ховари Миёна, Африқои Шимолӣ ва ҷаҳони арабро дар чунин саҳнаи бузурги ҷаҳонӣ намояндагӣ мекунам. Ин суруд одамонро аз тамоми ҷаҳон барои таҷлили фарҳанг ва инсондӯстӣ ба ҳам меорад.»
}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Saeed |first=Saeed |title=Palestinian-Chilean singer Elyanna joins Fifa World Cup 2026 soundtrack with Illuminate |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/music-stage/2026/05/11/elyanna-joins-world-cup-fifa-soundtrack-with-illuminate/ |access-date=2026-05-31 |website=The National |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Фаъолияти хайриявӣ ===

«Illuminate» бо чанд ташаббуси хайриявӣ низ иртибот дошт. Ҷесси Рейез эълон кард, ки тамоми ҳаққи ҳунарии худро аз ин суруд ба корҳои хайр мебахшад. Элианна низ изҳор дошт, ки мехоҳад аз ин лоиҳа барои дастгирии ташаббусҳои башардӯстона истифода барад, ҳарчанд ҷузъиёти онҳо эълон нашудааст.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-05-14 |title=FIFA World Cup 2026 album expands with Jessie Reyez and Elyanna's new track 'Illuminate' |url=https://www.hola.com/us/entertainment/20260514901600/fifa-world-cup-2026-album-jessie-reyez-elyannas-illuminate/ |access-date=2026-05-31 |website=HOLA! USA |language=en-us |last=Gomez |first=Shirley}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Benetti |first=Achi |date=2026-05-08 |title=Jessie Reyez and Elyanna Bring ‘Illuminate’ to FIFA World Cup 2026 |url=https://www.famemagazine.co.uk/jessie-reyez-and-elyanna-bring-illuminate-to-fifa-world-cup-2026/ |access-date=2026-06-01 |website=Fame Magazine}}&lt;/ref&gt;
== Мусиқӣ ва матни суруд ==

«Illuminate» омезиши сабкҳои [[ар-энд-бии алтернативӣ]], попи ҷаҳонӣ ва [[попи арабӣ]] мебошад. Дар суруд услуби вокалии Ҷесси Рейез бо унсурҳои мусиқии арабӣ, попи чилигӣ ва овозхонии Элианна ҳамоҳанг карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-10 |title=Jessie Reyez and Elyanna Unite Cultures in the new FIFA World Cup song “Illuminate” |url=https://www.egypttoday.com/Article/4/147047/Jessie-Reyez-and-Elyanna-Unite-Cultures-in-the-new-FIFA |access-date=2026-05-31 |website=Egypt Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Palestinian-Chilean star Elyanna brings Middle Eastern soul to FIFA World Cup 2026 soundtrack |url=https://en.royanews.tv/news/69687/Palestinian-Chilean-star-Elyanna-brings-Middle-Eastern-soul-to-FIFA-World-Cup-2026-soundtrack |access-date=2026-05-31 |website=Roya News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Яке аз хусусиятҳои асосии суруд истифодаи ҳамзамони ду забон — [[забони англисӣ|англисӣ]] ва [[забони арабӣ|арабӣ]] мебошад. Элианна дар тӯли иҷро байни ин ду забон озодона мегузарад, ки ин яке аз ҷанбаҳои фарқкунандаи асар ба ҳисоб меравад.

Дар бахшҳои арабии суруд ибораҳое истифода шудаанд, ки маънояшон чунин аст: «Бигзор садоятро бишнавам, беҳтарин дар ҷаҳон» ва «Барои қаҳрамонон нидо баланд кунед». Ҳамчунин ибораи «Эй шаб» низ дар матни арабӣ такрор мешавад.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Қисматҳои англисии суруд бештар паёмҳои умед, эътимод ба худ ва истодагариро дар бар мегиранд. Калимаи «Illuminate» («равшан кардан», «нур бахшидан») меҳвари асосии матни суруд буда, ҳамчун рамзи ҳамбастагӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва муттаҳид сохтани мардумони дорои фарҳангҳои гуногун истифода шудааст.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ба гуфтаи [[ФИФА]], «Illuminate» барои таҷассум намудани рӯҳи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] офарида шудааст ва ҳадафи он нишон додани он аст, ки мусиқӣ ва варзиш метавонанд одамонро новобаста аз забон, миллат ё фарҳанг ба ҳам наздик созанд.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Баҳсҳо ==

Пас аз нашри «Illuminate» дар бораи нақши Элианна ҳамчун намояндаи фарҳанги фаластинӣ дар саҳнаи байналмилалӣ баҳсҳо ба миён омаданд. Бархе аз нозирон маъруфияти байналмилалии ӯро ҳамчун шакли намояндагии фарҳанги фаластиниён арзёбӣ карданд, дар ҳоле ки гурӯҳи дигар бар он назар буданд, ки шахсият ва фаъолияти ҳунарии ӯро набояд ҳатман ҳамчун намояндаи фарҳанги фаластинӣ маънидод кард.&lt;ref name=&quot;haaretz-falah&quot;&gt;{{cite news |author=Sheren Falah Saab |date=22 May 2026 |title='She's Dressed as a non-Muslim': Palestinian Pop Star Elyanna Sparks Both Acclaim and Controversy |url=https://www.haaretz.com/life/2026-05-22/ty-article-magazine/.premium/dressed-as-non-muslim-palestinian-star-elyanna-sparks-acclaim-and-controversy/0000019e-3b52-df7e-a5be-3f5b9cba0000 |access-date=31 May 2026 |newspaper=Haaretz}}&lt;/ref&gt;

Дар мақолае, ки рӯзномаи ''Haaretz'' нашр кардааст, нависанда Шерен Фалаҳ Сааб ба андешаҳои Роб Эшман, муаллифи сомонаи ''The Jewish Journal'', ишора мекунад. Ба гуфтаи Эшман, Элианна, ҳамонанди [[Ҷиҷӣ Ҳадид]] ва [[Белла Ҳадид]], аз ҷумлаи шахсиятҳое мебошад, ки дар сатҳи байналмилалӣ ба таври ғайрирасмӣ ҳамчун намояндагони фарҳангии фаластиниён шинохта мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web |title='She's Dressed as a non-Muslim': Palestinian Pop Star Elyanna Sparks Both Acclaim and Controversy - Europe Solidaire Sans Frontières |url=https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article78868 |access-date=2026-05-31 |website=Europe Solidaire Sans Frontières}}&lt;/ref&gt;

Ин баҳсҳо бештар ба масъалаи ҳувияти фарҳангӣ ва тарзи муаррифии ҳунармандони дорои решаҳои гуногуни миллӣ дар расонаҳои байналмилалӣ дахл доштанд ва ба худи суруд ё иштироки он дар лоиҳаи расмии [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] иртиботи мустақим надоштанд.
== Иҷроҳои зинда ==

Ҷесси Рейез ва [[Элианна]] суруди «Illuminate»-ро дар маросими ифтитоҳи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] иҷро карданд. Маросим рӯзи 12 июни соли 2026 дар [[Варзишгоҳи Торонто]] (Toronto Stadium, қаблан [[BMO Field]]) дар шаҳри [[Торонто]], [[Канада]] баргузор шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-29 |title=Everything to Know About the Three World Cup Opening Ceremonies |url=https://time.com/article/2026/05/29/world-cup-2026-opening-ceremonies-performers-usa-mexico-canada-fifa/ |website=Time}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-10 |title=Elyanna releases FIFA World Cup track |url=https://arab.news/4j2x6 |access-date=2026-05-31 |website=Arab News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ин иҷро пеш аз бозии аввали мунтахаби миллии [[Канада]] дар мусобиқа баргузор гардид. Дар он бозӣ Канада бо тими миллии [[Босния ва Ҳерсеговина]] рақобат кард.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Music Biz Headlines: Canadian Stars Converge for FIFA World Cup, The Return of Shania Twain |url=https://ca.billboard.com/fyi/fifa-world-cup-2026-performers-toronto |access-date=2026-05-31 |website=Billboard Canada |language=en}}&lt;/ref&gt;

Иҷрои «Illuminate» яке аз барномаҳои асосии маросими ифтитоҳ ба шумор мерафт ва дар доираи муаррифии [[Албоми расмии Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] баргузор шуд. Ба гуфтаи расонаҳо, ин барнома барои инъикоси гуногунрангии фарҳангӣ ва байналмилалии мусобиқа тарҳрезӣ гардида буд.

Бо иҷрои ин суруд, Элианна ягона ҳунарманде гардид, ки дар саундтреки расмии [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] минтақаи [[Ховари Миёна ва Африқои Шимолӣ]] (MENA)-ро намояндагӣ мекард.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Адабиёт ==
{{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026}}
{{Мусиқии Ҷоми ҷаҳонии футбол}}
{{Ҷесси Рейез}}

[[Гурӯҳ:Сурудҳои соли 2026]]
[[Гурӯҳ:Такоҳангҳои соли 2026]]
[[Гурӯҳ:Сурудҳои Ҷесси Рейез]]
[[Гурӯҳ:Сурудҳои Ҷоми ҷаҳонии футбол]]
[[Гурӯҳ:Сурудҳо ва сурудҳои расмии Ҷоми ҷаҳонии футбол]]
[[Гурӯҳ:Сурудҳо ва сурудҳои расмии Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]]
[[Гурӯҳ:Такоҳангҳои Def Jam Recordings]]</text>
      <sha1>87goeutko919v6iec4gl1t544oid1t4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482077</id>
      <parentid>1482076</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T14:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>ислоҳ, вироишоти сабкӣ</comment>
      <origin>1482077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16955" sha1="lsfvt65brkco4x3wzxzhha999xz87g1" xml:space="preserve">«'''Illuminate'''» — суруди овозхони канадагӣ [[Ҷесси Рейез]] ва овозхони фаластинӣ-чилигӣ [[Элианна]] мебошад. Суруд 8 майи соли 2026 тавассути ширкатҳои SALXCO UAM ва [[Def Jam Recordings]] нашр шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lane |first=Vincent |date=2026-05-10 |title=Jessie Reyez &amp; Elyanna &quot;Illuminate&quot; The FIFA WORLD CUP 2026 |url=https://thegarnettereport.com/art/music/jessie-reyez-elyanna-illuminate-the-fifa-world-cup-2026/ |access-date=2026-05-31 |website=The Garnette Report |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Calcagno |first=Leonardo |date=2026-05-09 |title=Coupe du Monde 2026 {{!}} Illuminate - Jessie Reyez et Elyanna [vidéo] |url=https://baronmag.com/2026/05/coupe-du-monde-2026-illuminate-jessie-reyez-et-elyanna-video/ |access-date=2026-05-31 |website=Baron Mag |language=fr-CA}}&lt;/ref&gt;

Ин асар ҳамчун чаҳорумин такоҳанги [[Албоми расмии Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] муаррифӣ гардид.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Jessie Reyez and Elyanna fuse sound and culture with Illuminate, the fourth single from the Official FIFA World Cup 2026™ Album |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/jessie-reyez-elyanna-illuminate-fourth-single-official-fifa-world-cup-2026-album |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525102546/https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/jessie-reyez-elyanna-illuminate-fourth-single-official-fifa-world-cup-2026-album |archive-date=2026-05-25 |access-date=2026-05-31 |website=inside.fifa.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Продюсери суруд [[Cirkut]] буд. Ӯ ҳамроҳ бо Ферас Марҷие, [[Массари]], Абир Сбиат Марҷие, Ҷесси Рейез ва Элианна дар навиштани суруд иштирок кардааст.

«Illuminate» омезиши жанрҳои [[ар-энд-бии алтернативӣ]], попи ҷаҳонӣ ва [[попи арабӣ]] мебошад. Дар он унсурҳои мусиқии Шарқи Наздик низ истифода шудаанд.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-13 |title=إليانا تطلق أغنية كأس العالم 2026 Illuminate باللغة العربية |url=https://www.alquds.com/ar/posts/239392 |access-date=2026-05-31 |website=جريدة القدس |language=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Taylor-Singh |first=Heather |date=May 8, 2026 |title=Jessie Reyez and Elyanna Join Forces on 2026 FIFA World Cup Song 'Illuminate' {{!}} Billboard Canada |url=https://ca.billboard.com/music/music-news/jessie-reyez-elyanna-fifa-song |access-date=2026-05-31 |website=ca.billboard.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Тибқи шарҳи [[ФИФА]], суруд пайванди фарҳангҳоро тавассути мусиқӣ ва варзиш таҷассум мекунад.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-12 |title=FIFA releases ‘Illuminate’ for World Cup 2026 with Elyanna and Jesse Reyez |url=https://tribune.com.pk/story/2607682/fifa-drops-new-world-cup-track-illuminate-featuring-palestinian-singer-elyanna |access-date=2026-05-31 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;
== Замина ва сабти суруд ==

«Illuminate» дар ҷараёни як нишасти эҷодӣ дар студия шакл гирифт, ки дар он [[Элианна]], бародараш Ферас Марҷие ва продюсер [[Cirkut]] иштирок доштанд. Ба гуфтаи Элианна, вай нахустин бор тарҳи ибтидоии сурудро (демо) маҳз дар ҳамин нишаст шунид ва фавран ба он таваҷҷуҳ зоҳир кард. Ӯ овозҳои худро ҳамон рӯз сабт намуд.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Darwish |first=Leila |date=2026-05-11 |title=Elyanna Just Dropped A World Cup Banger – Here's EYNTK About It |url=https://www.cosmopolitanme.com/celebs/ek |access-date=2026-05-31 |website=Cosmopolitan Middle East |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дар мусоҳиба бо маҷаллаи ''The Fader'', ки тавассути занги видеоӣ аз шаҳри [[Лос-Анҷелес]] анҷом шуд, Элианна гуфт:

{{Иқтибос|
«Ман сурудро ҳамон рӯз сабт кардам.»
}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Elyanna's World Cup song “Illuminate” is a promise for MENA |url=https://www.thefader.com/2026/05/18/elyanna-jessie-reyez-illuminate-world-cup-2026-song |access-date=2026-05-31 |website=The FADER |language=en |date=2026-05-18 |last=Roby |first=India}}&lt;/ref&gt;

[[ФИФА]] Элианна ва [[Ҷесси Рейез]]-ро барои иҷрои «Illuminate» интихоб кард. Ҳадафи ин ҳамкорӣ муттаҳид намудани ҳунармандони дорои заминаҳои гуногуни фарҳангӣ дар доираи албоми расмии [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] буд.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-08 |title=Jessie Reyez and Elyanna Unite Two Worlds on FIFA World Cup 2026 Track &quot;Illuminate&quot; |url=https://www.thatericalper.com/2026/05/08/jessie-reyez-and-elyanna-unite-two-worlds-on-fifa-world-cup-2026-track-illuminate/ |access-date=2026-05-31 |website=That Eric Alper |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Лоиҳа аз мероси фарҳангии ҳар ду сароянда илҳом гирифтааст. Ҷесси Рейез решаҳои колумбиягӣ дорад, дар ҳоле ки Элианна аслан фаластинӣ буда, дар Чили ба воя расидааст. Ин омезиши фарҳангҳо дар мусиқӣ, матни суруд ва наворбардории видеои мусиқӣ низ инъикос ёфтааст.

Матни қисмати арабии сурудро Элианна дар ҳамкорӣ бо [[Массари]], модараш Абир Сбиат Марҷие ва дигар ҳаммуаллифон навиштааст.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=El-din |first=Mohammed Alaa |date=2026-05-11 |title=Elyanna Is on the FIFA World Cup Soundtrack, and It Means More Than a Song |url=https://soularabia.net/elyanna-is-on-the-fifa-world-cup-soundtrack-and-it-means-more-than-a-song/ |access-date=2026-05-31 |website=Soul Arabia |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Дар бораи иштирокаш дар албоми расмии Ҷоми ҷаҳонии футбол, Элианна чунин изҳор дошт:

{{Иқтибос|
«Ман аз он ифтихор мекунам, ки фарҳанг, кишвари худ ва минтақаи Ховари Миёна, Африқои Шимолӣ ва ҷаҳони арабро дар чунин саҳнаи бузурги ҷаҳонӣ намояндагӣ мекунам. Ин суруд одамонро аз тамоми ҷаҳон барои таҷлили фарҳанг ва инсондӯстӣ ба ҳам меорад.»
}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Saeed |first=Saeed |title=Palestinian-Chilean singer Elyanna joins Fifa World Cup 2026 soundtrack with Illuminate |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/music-stage/2026/05/11/elyanna-joins-world-cup-fifa-soundtrack-with-illuminate/ |access-date=2026-05-31 |website=The National |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Фаъолияти хайриявӣ ===

«Illuminate» бо чанд ташаббуси хайриявӣ низ иртибот дошт. Ҷесси Рейез эълон кард, ки тамоми ҳаққи ҳунарии худро аз ин суруд ба корҳои хайр мебахшад. Элианна низ изҳор дошт, ки мехоҳад аз ин лоиҳа барои дастгирии ташаббусҳои башардӯстона истифода барад, ҳарчанд ҷузъиёти онҳо эълон нашудааст.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-05-14 |title=FIFA World Cup 2026 album expands with Jessie Reyez and Elyanna's new track 'Illuminate' |url=https://www.hola.com/us/entertainment/20260514901600/fifa-world-cup-2026-album-jessie-reyez-elyannas-illuminate/ |access-date=2026-05-31 |website=HOLA! USA |language=en-us |last=Gomez |first=Shirley}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Benetti |first=Achi |date=2026-05-08 |title=Jessie Reyez and Elyanna Bring ‘Illuminate’ to FIFA World Cup 2026 |url=https://www.famemagazine.co.uk/jessie-reyez-and-elyanna-bring-illuminate-to-fifa-world-cup-2026/ |access-date=2026-06-01 |website=Fame Magazine}}&lt;/ref&gt;
== Мусиқӣ ва матни суруд ==

«Illuminate» омезиши сабкҳои [[ар-энд-бии алтернативӣ]], попи ҷаҳонӣ ва [[попи арабӣ]] мебошад. Дар суруд услуби вокалии Ҷесси Рейез бо унсурҳои мусиқии арабӣ, попи чилигӣ ва овозхонии Элианна ҳамоҳанг карда шудааст.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-10 |title=Jessie Reyez and Elyanna Unite Cultures in the new FIFA World Cup song “Illuminate” |url=https://www.egypttoday.com/Article/4/147047/Jessie-Reyez-and-Elyanna-Unite-Cultures-in-the-new-FIFA |access-date=2026-05-31 |website=Egypt Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Palestinian-Chilean star Elyanna brings Middle Eastern soul to FIFA World Cup 2026 soundtrack |url=https://en.royanews.tv/news/69687/Palestinian-Chilean-star-Elyanna-brings-Middle-Eastern-soul-to-FIFA-World-Cup-2026-soundtrack |access-date=2026-05-31 |website=Roya News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Яке аз хусусиятҳои асосии суруд истифодаи ҳамзамони ду забон — [[забони англисӣ|англисӣ]] ва [[забони арабӣ|арабӣ]] мебошад. Элианна дар тӯли иҷро байни ин ду забон озодона мегузарад, ки ин яке аз ҷанбаҳои фарқкунандаи асар ба ҳисоб меравад.

Дар бахшҳои арабии суруд ибораҳое истифода шудаанд, ки маънояшон чунин аст: «Бигзор садоятро бишнавам, беҳтарин дар ҷаҳон» ва «Барои қаҳрамонон нидо баланд кунед». Ҳамчунин ибораи «Эй шаб» низ дар матни арабӣ такрор мешавад.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Қисматҳои англисии суруд бештар паёмҳои умед, эътимод ба худ ва истодагариро дар бар мегиранд. Калимаи «Illuminate» («равшан кардан», «нур бахшидан») меҳвари асосии матни суруд буда, ҳамчун рамзи ҳамбастагӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва муттаҳид сохтани мардумони дорои фарҳангҳои гуногун истифода шудааст.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ба гуфтаи [[ФИФА]], «Illuminate» барои таҷассум намудани рӯҳи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] офарида шудааст ва ҳадафи он нишон додани он аст, ки мусиқӣ ва варзиш метавонанд одамонро новобаста аз забон, миллат ё фарҳанг ба ҳам наздик созанд.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
== Баҳсҳо ==

Пас аз нашри «Illuminate» дар бораи нақши Элианна ҳамчун намояндаи фарҳанги фаластинӣ дар саҳнаи байналмилалӣ баҳсҳо ба миён омаданд. Бархе аз нозирон маъруфияти байналмилалии ӯро ҳамчун шакли намояндагии фарҳанги фаластиниён арзёбӣ карданд, дар ҳоле ки гурӯҳи дигар бар он назар буданд, ки шахсият ва фаъолияти ҳунарии ӯро набояд ҳатман ҳамчун намояндаи фарҳанги фаластинӣ маънидод кард.&lt;ref name=&quot;haaretz-falah&quot;&gt;{{cite news |author=Sheren Falah Saab |date=22 May 2026 |title='She's Dressed as a non-Muslim': Palestinian Pop Star Elyanna Sparks Both Acclaim and Controversy |url=https://www.haaretz.com/life/2026-05-22/ty-article-magazine/.premium/dressed-as-non-muslim-palestinian-star-elyanna-sparks-acclaim-and-controversy/0000019e-3b52-df7e-a5be-3f5b9cba0000 |access-date=31 May 2026 |newspaper=Haaretz}}&lt;/ref&gt;

Дар мақолае, ки рӯзномаи ''Haaretz'' нашр кардааст, нависанда Шерен Фалаҳ Сааб ба андешаҳои Роб Эшман, муаллифи сомонаи ''The Jewish Journal'', ишора мекунад. Ба гуфтаи Эшман, Элианна, ҳамонанди [[Ҷиҷӣ Ҳадид]] ва [[Белла Ҳадид]], аз ҷумлаи шахсиятҳое мебошад, ки дар сатҳи байналмилалӣ ба таври ғайрирасмӣ ҳамчун намояндагони фарҳангии фаластиниён шинохта мешаванд.&lt;ref&gt;{{Cite web |title='She's Dressed as a non-Muslim': Palestinian Pop Star Elyanna Sparks Both Acclaim and Controversy - Europe Solidaire Sans Frontières |url=https://www.europe-solidaire.org/spip.php?article78868 |access-date=2026-05-31 |website=Europe Solidaire Sans Frontières}}&lt;/ref&gt;

Ин баҳсҳо бештар ба масъалаи ҳувияти фарҳангӣ ва тарзи муаррифии ҳунармандони дорои решаҳои гуногуни миллӣ дар расонаҳои байналмилалӣ дахл доштанд ва ба худи суруд ё иштироки он дар лоиҳаи расмии [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] иртиботи мустақим надоштанд.
== Иҷроҳои зинда ==

Ҷесси Рейез ва [[Элианна]] суруди «Illuminate»-ро дар маросими ифтитоҳи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] иҷро карданд. Маросим рӯзи 12 июни соли 2026 дар [[Варзишгоҳи Торонто]] (Toronto Stadium, қаблан [[BMO Field]]) дар шаҳри [[Торонто]], [[Канада]] баргузор шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-29 |title=Everything to Know About the Three World Cup Opening Ceremonies |url=https://time.com/article/2026/05/29/world-cup-2026-opening-ceremonies-performers-usa-mexico-canada-fifa/ |website=Time}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-10 |title=Elyanna releases FIFA World Cup track |url=https://arab.news/4j2x6 |access-date=2026-05-31 |website=Arab News |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ин иҷро пеш аз бозии аввали мунтахаби миллии [[Канада]] дар мусобиқа баргузор гардид. Дар он бозӣ Канада бо тими миллии [[Босния ва Ҳерсеговина]] рақобат кард.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Music Biz Headlines: Canadian Stars Converge for FIFA World Cup, The Return of Shania Twain |url=https://ca.billboard.com/fyi/fifa-world-cup-2026-performers-toronto |access-date=2026-05-31 |website=Billboard Canada |language=en}}&lt;/ref&gt;

Иҷрои «Illuminate» яке аз барномаҳои асосии маросими ифтитоҳ ба шумор мерафт ва дар доираи муаррифии [[Албоми расмии Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] баргузор шуд. Ба гуфтаи расонаҳо, ин барнома барои инъикоси гуногунрангии фарҳангӣ ва байналмилалии мусобиқа тарҳрезӣ гардида буд.

Бо иҷрои ин суруд, Элианна ягона ҳунарманде гардид, ки дар саундтреки расмии [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]] минтақаи [[Ховари Миёна ва Африқои Шимолӣ]] (MENA)-ро намояндагӣ мекард.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Адабиёт ==
{{Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026}}
{{Мусиқии Ҷоми ҷаҳонии футбол}}
{{Ҷесси Рейез}}

[[Гурӯҳ:Сурудҳои соли 2026]]
[[Гурӯҳ:Такоҳангҳои соли 2026]]
[[Гурӯҳ:Сурудҳои Ҷесси Рейез]]
[[Гурӯҳ:Сурудҳои Ҷоми ҷаҳонии футбол]]
[[Гурӯҳ:Сурудҳо ва сурудҳои расмии Ҷоми ҷаҳонии футбол]]
[[Гурӯҳ:Сурудҳо ва сурудҳои расмии Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026]]
[[Гурӯҳ:Такоҳангҳои Def Jam Recordings]]</text>
      <sha1>lsfvt65brkco4x3wzxzhha999xz87g1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Равшан кун (мусиқӣ)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>332942</id>
    <revision>
      <id>1482079</id>
      <timestamp>2026-07-27T14:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>https://fountain.toolforge.org/editathons/wiki-world-cup-2026</comment>
      <origin>1482079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="isr6w4zpxct5unf1muaennc5wdy720p" xml:space="preserve">{{Вики Ҷоми ҷаҳониро дӯст медорад}}</text>
      <sha1>isr6w4zpxct5unf1muaennc5wdy720p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тими миллии футболи Аргентина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332943</id>
    <revision>
      <id>1482082</id>
      <timestamp>2026-07-27T15:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yoonoos.tj</username>
        <id>27005</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{Тими миллии футбол | Ном                   = {{Парчами Аргентина}} Аргентина | Логотип               =  | Бар                   =  | Лақаб                 = ''Сафед-обиҳо'' ({{lang-es|La Albiceleste}}) | Конфедератсия         = [[КОНМЕБОЛ]] (Амрикои Ҷанубӣ) | Федератсия            = [[Анҷумани футболи Аргентина]] | Субфедер...</comment>
      <origin>1482082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6744" sha1="9go8ni8ec1pe9ym7rqhcsem6q9qxh1j" xml:space="preserve">{{Тими миллии футбол
| Ном                   = {{Парчами Аргентина}} Аргентина
| Логотип               = 
| Бар                   = 
| Лақаб                 = ''Сафед-обиҳо'' ({{lang-es|La Albiceleste}})
| Конфедератсия         = [[КОНМЕБОЛ]] (Амрикои Ҷанубӣ)
| Федератсия            = [[Анҷумани футболи Аргентина]]
| Субфедератсия         = 
| Мураббӣ               = [[Лионел Скалони]]
| Менеҷер               = 
| Капитан               = [[Лионел Месси]]
| Бештарин бозии миллӣ  = [[Лионел Месси]] (207)&lt;ref name=&quot;StatRSSSF&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/arg-recintlp.html |title=Argentina — Record International Players |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]] |access-date=2016-11-16 |lang=en |archive-date=2010-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113172740/http://rsssf.com/miscellaneous/arg-recintlp.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Беҳтарин голзан       = [[Лионел Месси]] (125)&lt;ref name=&quot;StatRSSSF&quot;/&gt;
| Варзишгоҳи хонагӣ     = «[[Варзишгоҳи Монументал|Монументал]]»
| Раддабандии ФИФА      = '''2''' {{коҳиш}} 1 &lt;small&gt;(20 июли 2026)&lt;/small&gt;
| MAX                   = '''1''' &lt;small&gt;(март 2007, октябр 2007 — июн 2008, июл—октябр 2015, апрел 2016 — апрел 2017, апрел 2023 — сентябр 2025)&lt;/small&gt;
| MIN                   = '''20''' &lt;small&gt;(август 1996)&lt;/small&gt;
| Коди ФИФА             = ARG
| pattern_la1           = _arg26h
| pattern_b1            = _arg26hA
| pattern_ra1           = _arg26h
| pattern_sh1           = _arg26h
| pattern_so1           = _adidaswhitel
| leftarm1              = FFFFFF
| body1                 = FFFFFF
| rightarm1             = FFFFFF
| shorts1               = FFFFFF
| socks1                = FFFFFF
| pattern_la2           = _arg26A
| pattern_b2            = _arg26AA
| pattern_ra2           = _arg26A
| pattern_sh2           = _arg26A
| pattern_so2           = _mex26al
| leftarm2              = 000000
| body2                 = 000000
| rightarm2             = 000000
| shorts2               = 000000
| socks2                = 000000
| НахустБозӣ            = {{Парчами Уругвай}} [[Тими миллии футболи Уругвай|Уругвай]] 2:3 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина (1812—1985)}}&lt;br&gt;''([[Монтевидео]], [[Уругвай]]; 20 июли 1902)''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rsssf.org/tablesa/argurures.html |title=Argentina — Uruguay Matches 1902—2017 |author=Héctor Darío Pelayes |date=2010-09-24 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]] |access-date=2024-04-22 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014113318/https://www.rsssf.org/tablesa/argurures.html |archive-date=2023-10-14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Пирӯзӣ                = {{Парчами Аргентина (1812—1985)}} '''Аргентина''' 12:0 [[Тими миллии футболи Эквадор|Эквадор]] {{Парчами Эквадор}}&lt;br&gt;''([[Монтевидео]], [[Уругвай]]; 22 январи 1942)''
| Шикаст                = {{Парчами Чехословакия}} [[Тими миллии футболи Чехословакия|Чехословакия]] 6:1 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина (1812—1985)}}&lt;br&gt;''([[Ҳелсингборг]], [[Суэд]]; 15 июни 1958)'' &lt;br&gt; {{Парчами Уругвай}} [[Тими миллии футболи Уругвай|Уругвай]] 5:0 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина (1812—1985)}}&lt;br&gt;''([[Гуякил]], [[Эквадор]]; 16 декабри 1959)'' &lt;br&gt; {{Парчами Аргентина}} '''Аргентина''' 0:5 [[Тими миллии футболи Колумбия|Колумбия]] {{Парчами Эквадор}}&lt;br&gt;''([[Буэнос Айрес]], [[Аргентина]]; 5 сентябри 1993)'' &lt;br&gt; {{Парчами Боливия}} [[Тими миллии футболи Боливия|Боливия]] 6:1 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина}}&lt;br&gt;''([[Ла-Пас (Боливия)|Ла-Пас]], [[Боливия]]; 1 апрели 2009)'' &lt;br&gt; {{Парчами Испания}} [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]] 6:1 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина}}&lt;br&gt;''([[Мадрид]], [[Испониё]]; 15 июни 2018)''
| БозӣҶҶ                = 19
| НомиҶҶ                = [[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]
| НахустҶҶ              = 1930
| НатиҷаҶҶ              = [[Акс:Gold medal world centered.svg|16px]] Қаҳрамон ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1978|1978]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1986|1986]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]])
| БозӣМинт              = 43
| ҶомМинт               = [[Ҷоми Амрико]]
| НахустМинт            = 1916
| НатиҷаМинт            = [[Акс:Gold medal europe.svg|16px]] Қаҳрамон ([[Ҷоми Амрико 1921|1921]], [[Ҷоми Амрико 1925|1925]], [[Ҷоми Амрико 1927|1927]], [[Ҷоми Амрико 1929|1929]], [[Ҷоми Амрико 1937|1937]], [[Ҷоми Амрико 1941|1941]], [[Ҷоми Амрико 1945|1945]], [[Ҷоми Амрико 1946|1946]], [[Ҷоми Амрико 1947|1947]], [[Ҷоми Амрико 1955|1955]], [[Ҷоми Амрико 1957|1957]], [[Ҷоми Амрико 1959|1959]], [[Ҷоми Амрико 1991|1991]], [[Ҷоми Амрико 1993|1993]], [[Ҷоми Амрико 2021|2021]], [[Ҷоми Амрико 2024|2024]])
}}

'''Тими миллии футболи Аргентина''' ({{lang-es|Selección de fútbol de Argentina}}) — намояндаи [[Аргентина]] дар рӯйдодҳои байналмилалии футбол аст ва зери назари [[анҷумани футболи Аргентина]] қарор дорад.

== Таърих ==

== Пироҳан, нишон ва рангҳо ==

== Ҷоизаҳо ==

== Омор ==

== Футболбозони беҳтарин дар таърих ==

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Навигатсия}}

* [https://www.afa.com.ar/ Анҷумани футболи Аргентина]{{ref|es}}

[[Гурӯҳ:Тимҳои миллии футбол]]</text>
      <sha1>9go8ni8ec1pe9ym7rqhcsem6q9qxh1j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482083</id>
      <parentid>1482082</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T15:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yoonoos.tj</username>
        <id>27005</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1482083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6752" sha1="endd068epeata2982zcm5i1jrrasuiw" xml:space="preserve">{{Тими миллии футбол
| Ном                   = {{Парчами Аргентина}} Аргентина
| Логотип               = 
| Бар                   = 
| Лақаб                 = ''Сафед-обиҳо'' ({{lang-es|La Albiceleste}})
| Конфедератсия         = [[КОНМЕБОЛ]] (Амрикои Ҷанубӣ)
| Федератсия            = [[Анҷумани футболи Аргентина]]
| Субфедератсия         = 
| Мураббӣ               = [[Лионел Скалони]]
| Менеҷер               = 
| Капитан               = [[Лионел Месси]]
| Бештарин бозии миллӣ  = [[Лионел Месси]] (207)&lt;ref name=&quot;StatRSSSF&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/arg-recintlp.html |title=Argentina — Record International Players |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]] |access-date=2016-11-16 |lang=en |archive-date=2010-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113172740/http://rsssf.com/miscellaneous/arg-recintlp.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Беҳтарин голзан       = [[Лионел Месси]] (125)&lt;ref name=&quot;StatRSSSF&quot;/&gt;
| Варзишгоҳи хонагӣ     = «[[Варзишгоҳи Монументал|Монументал]]»
| Раддабандии ФИФА      = '''2''' {{коҳиш}} 1 &lt;small&gt;(20 июли 2026)&lt;/small&gt;
| MAX                   = '''1''' &lt;small&gt;(март 2007, октябр 2007 — июн 2008, июл—октябр 2015, апрел 2016 — апрел 2017, апрел 2023 — сентябр 2025)&lt;/small&gt;
| MIN                   = '''20''' &lt;small&gt;(август 1996)&lt;/small&gt;
| Коди ФИФА             = ARG
| pattern_la1           = _arg26h
| pattern_b1            = _arg26hA
| pattern_ra1           = _arg26h
| pattern_sh1           = _arg26h
| pattern_so1           = _adidaswhitel
| leftarm1              = FFFFFF
| body1                 = FFFFFF
| rightarm1             = FFFFFF
| shorts1               = FFFFFF
| socks1                = FFFFFF
| pattern_la2           = _arg26A
| pattern_b2            = _arg26AA
| pattern_ra2           = _arg26A
| pattern_sh2           = _arg26A
| pattern_so2           = _mex26al
| leftarm2              = 000000
| body2                 = 000000
| rightarm2             = 000000
| shorts2               = 000000
| socks2                = 000000
| НахустБозӣ            = {{Парчами Уругвай}} [[Тими миллии футболи Уругвай|Уругвай]] 2:3 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина (1812—1985)}}&lt;br&gt;''([[Монтевидео]], [[Уругвай]]; 20 июли 1902)''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rsssf.org/tablesa/argurures.html |title=Argentina — Uruguay Matches 1902—2017 |author=Héctor Darío Pelayes |date=2010-09-24 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]] |access-date=2024-04-22 |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014113318/https://www.rsssf.org/tablesa/argurures.html |archive-date=2023-10-14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Пирӯзӣ                = {{Парчами Аргентина (1812—1985)}} '''Аргентина''' 12:0 [[Тими миллии футболи Эквадор|Эквадор]] {{Парчами Эквадор}}&lt;br&gt;''([[Монтевидео]], [[Уругвай]]; 22 январи 1942)''
| Шикаст                = {{Парчами Чехословакия}} [[Тими миллии футболи Чехословакия|Чехословакия]] 6:1 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина (1812—1985)}}&lt;br&gt;''([[Ҳелсингборг]], [[Суэд]]; 15 июни 1958)'' &lt;br&gt; {{Парчами Уругвай}} [[Тими миллии футболи Уругвай|Уругвай]] 5:0 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина (1812—1985)}}&lt;br&gt;''([[Гуякил]], [[Эквадор]]; 16 декабри 1959)'' &lt;br&gt; {{Парчами Аргентина}} '''Аргентина''' 0:5 [[Тими миллии футболи Колумбия|Колумбия]] {{Парчами Эквадор}}&lt;br&gt;''([[Буэнос Айрес]], [[Аргентина]]; 5 сентябри 1993)'' &lt;br&gt; {{Парчами Боливия}} [[Тими миллии футболи Боливия|Боливия]] 6:1 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина}}&lt;br&gt;''([[Ла-Пас (Боливия)|Ла-Пас]], [[Боливия]]; 1 апрели 2009)'' &lt;br&gt; {{Парчами Испания}} [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]] 6:1 '''Аргентина''' {{Парчами Аргентина}}&lt;br&gt;''([[Мадрид]], [[Испониё]]; 15 июни 2018)''
| БозӣҶҶ                = 19
| НомиҶҶ                = [[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]
| НахустҶҶ              = 1930
| НатиҷаҶҶ              = [[Акс:Gold medal world centered-2.svg|16px]] Қаҳрамон ([[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1978|1978]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 1986|1986]], [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|2022]])
| БозӣМинт              = 43
| ҶомМинт               = [[Ҷоми Амрико]]
| НахустМинт            = 1916
| НатиҷаМинт            = [[Акс:Gold medal southamerica.svg|16px]] Қаҳрамон ([[Ҷоми Амрико 1921|1921]], [[Ҷоми Амрико 1925|1925]], [[Ҷоми Амрико 1927|1927]], [[Ҷоми Амрико 1929|1929]], [[Ҷоми Амрико 1937|1937]], [[Ҷоми Амрико 1941|1941]], [[Ҷоми Амрико 1945|1945]], [[Ҷоми Амрико 1946|1946]], [[Ҷоми Амрико 1947|1947]], [[Ҷоми Амрико 1955|1955]], [[Ҷоми Амрико 1957|1957]], [[Ҷоми Амрико 1959|1959]], [[Ҷоми Амрико 1991|1991]], [[Ҷоми Амрико 1993|1993]], [[Ҷоми Амрико 2021|2021]], [[Ҷоми Амрико 2024|2024]])
}}

'''Тими миллии футболи Аргентина''' ({{lang-es|Selección de fútbol de Argentina}}) — намояндаи [[Аргентина]] дар рӯйдодҳои байналмилалии футбол аст ва зери назари [[анҷумани футболи Аргентина]] қарор дорад.

== Таърих ==

== Пироҳан, нишон ва рангҳо ==

== Ҷоизаҳо ==

== Омор ==

== Футболбозони беҳтарин дар таърих ==

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Навигатсия}}

* [https://www.afa.com.ar/ Анҷумани футболи Аргентина]{{ref|es}}

[[Гурӯҳ:Тимҳои миллии футбол]]</text>
      <sha1>endd068epeata2982zcm5i1jrrasuiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Варзишгоҳи Арроуҳед</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332944</id>
    <redirect title="Варзишгоҳи Эрровҳед" />
    <revision>
      <id>1482085</id>
      <timestamp>2026-07-27T15:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yoonoos.tj</username>
        <id>27005</id>
      </contributor>
      <comment>Yoonoos.tj moved page [[Варзишгоҳи Арроуҳед]] to [[Варзишгоҳи Эрровҳед]]</comment>
      <origin>1482085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="q4j3n4kqa33w3x0oe9dy3zjhf1zxnyz" xml:space="preserve">#равона [[Варзишгоҳи Эрровҳед]]</text>
      <sha1>q4j3n4kqa33w3x0oe9dy3zjhf1zxnyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳс:Варзишгоҳи Арроуҳед</title>
    <ns>1</ns>
    <id>332945</id>
    <redirect title="Баҳс:Варзишгоҳи Эрровҳед" />
    <revision>
      <id>1482087</id>
      <timestamp>2026-07-27T15:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yoonoos.tj</username>
        <id>27005</id>
      </contributor>
      <comment>Yoonoos.tj moved page [[Баҳс:Варзишгоҳи Арроуҳед]] to [[Баҳс:Варзишгоҳи Эрровҳед]]</comment>
      <origin>1482087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="gej3lkv3cfxbi2brumitsrjdqikwsez" xml:space="preserve">#равона [[Баҳс:Варзишгоҳи Эрровҳед]]</text>
      <sha1>gej3lkv3cfxbi2brumitsrjdqikwsez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Табақабандии иҷтимоӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332946</id>
    <revision>
      <id>1482089</id>
      <timestamp>2026-07-27T18:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Табақабандии иҷтимоӣ</comment>
      <origin>1482089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3621" sha1="jnngtn34ckrn07hfrwpx5ccc2h6t5lw" xml:space="preserve">'''Табақабандии иҷтимоӣ'''— табақабандии [[ҷамъият]] ба табақаҳо ва қишрҳои иҷтимоӣ . Табақабандӣ — ин ҷойгиршавии [[афрод]] ва [[гурӯҳи иҷтимоӣ]] аз боло то поён дар қабатҳои уфуқӣ (табақаҳо) дар асоси нобаробарӣ дар даромад, [[моликият]], сатҳи маълумот, миқдори [[қудрат]], обрӯи касбӣ, тарзи зиндагӣ, синну сол, ҷинс ва ғайра мебошад.

Таҳқиқоти сохтори иҷтимоии ҷомеъа — табақабандии иҷтимоӣ — яке аз шохаҳои назариявии [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]] муосир.

== Моҳияти консепсия ==

Меъёрҳои умумии зерини табақабандиро ҷудо кардан мумкин аст:
* ''[[Даромад]]'' ин миқдори пулест, ки як [[шахс]] ё [[оила]] дар муддати муайян ба даст меорад. [[Даромад]] ин маблағи пулест, ки дар шакли музди меҳнат, пардохтҳо, кам кардани хароҷот ва ғайра ба даст оварда мешавад. Фоида ё барои таъмини ҳаёт сарф мешавад ё ба сарват табдил дода мешавад;
* ''Обрӯ'' - эҳтиромест, ки касб, мансаб ё намуди касби мушаххас дар афкори ҷамъиятӣ дорад;
*''Ҳаҷми қудрат''. Қудрат қобилияти таҳмил кардани иродаи худ бар зидди хоҳишҳои дигарон аст. Он одамоне, ки ин ё он намуди қудратро доранд, элитаи ҷомеаро ташкил медиҳанд, ки имкониятҳои бузурге барои муайян кардани сиёсати давлатӣ доранд;
* ''Сатҳи [[таҳсилот]]''. Одамони касбу кори гуногун дар ҷомеъа ба таври гуногун арзишманданд.
* Пайвандҳои [[оила|оилавӣ]].

[[Даромад]], [[қудрат]], обрӯ ва [[таҳсилот]] мақоми умумии иҷтимоию иқтисодии шахсро, яъне мавқеи ӯро дар [[ҷамъият]], дар системаи робитаҳо ва [[муносибатҳои иҷтимоӣ]] муайян мекунанд.

== Манбаъҳо ==
* Сотсиология: Китоби дарсӣ барои донишҷӯёни мактабҳои олӣ / Муҳаррир. В. Г. Городяненко. — Маркази нашриёти «Академия», 2006. — 2006.

== Адабиёт ==
* О. Бойко . Табақабандии сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Редкол. : Ё. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон. — К. : Нашриёти Парлумонӣ, 2011. — саҳ.692 ISBN 978-966-611-818-2 .
* Шахс ва ҷомеъа: Китоби дарсӣ барои синфи 10. /Р. ВА. Артышевский, С. AT Бондарук, В. ВА. Бортников ва дигарон. — Киев; Ирпин: VTF &quot;Перун&quot;, 1997. — 352 пенс. :ил.
{{Хурд}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]
[[Гурӯҳ:Нобаробарии иҷтимоӣ]]</text>
      <sha1>jnngtn34ckrn07hfrwpx5ccc2h6t5lw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482094</id>
      <parentid>1482089</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T18:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>иловаи [[Гурӯҳ:Ҷамъият]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1482094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3651" sha1="dr9ncbujozmb8ch0ei6pw24ae0q8s7u" xml:space="preserve">'''Табақабандии иҷтимоӣ'''— табақабандии [[ҷамъият]] ба табақаҳо ва қишрҳои иҷтимоӣ . Табақабандӣ — ин ҷойгиршавии [[афрод]] ва [[гурӯҳи иҷтимоӣ]] аз боло то поён дар қабатҳои уфуқӣ (табақаҳо) дар асоси нобаробарӣ дар даромад, [[моликият]], сатҳи маълумот, миқдори [[қудрат]], обрӯи касбӣ, тарзи зиндагӣ, синну сол, ҷинс ва ғайра мебошад.

Таҳқиқоти сохтори иҷтимоии ҷомеъа — табақабандии иҷтимоӣ — яке аз шохаҳои назариявии [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]] муосир.

== Моҳияти консепсия ==

Меъёрҳои умумии зерини табақабандиро ҷудо кардан мумкин аст:
* ''[[Даромад]]'' ин миқдори пулест, ки як [[шахс]] ё [[оила]] дар муддати муайян ба даст меорад. [[Даромад]] ин маблағи пулест, ки дар шакли музди меҳнат, пардохтҳо, кам кардани хароҷот ва ғайра ба даст оварда мешавад. Фоида ё барои таъмини ҳаёт сарф мешавад ё ба сарват табдил дода мешавад;
* ''Обрӯ'' - эҳтиромест, ки касб, мансаб ё намуди касби мушаххас дар афкори ҷамъиятӣ дорад;
*''Ҳаҷми қудрат''. Қудрат қобилияти таҳмил кардани иродаи худ бар зидди хоҳишҳои дигарон аст. Он одамоне, ки ин ё он намуди қудратро доранд, элитаи ҷомеаро ташкил медиҳанд, ки имкониятҳои бузурге барои муайян кардани сиёсати давлатӣ доранд;
* ''Сатҳи [[таҳсилот]]''. Одамони касбу кори гуногун дар ҷомеъа ба таври гуногун арзишманданд.
* Пайвандҳои [[оила|оилавӣ]].

[[Даромад]], [[қудрат]], обрӯ ва [[таҳсилот]] мақоми умумии иҷтимоию иқтисодии шахсро, яъне мавқеи ӯро дар [[ҷамъият]], дар системаи робитаҳо ва [[муносибатҳои иҷтимоӣ]] муайян мекунанд.

== Манбаъҳо ==
* Сотсиология: Китоби дарсӣ барои донишҷӯёни мактабҳои олӣ / Муҳаррир. В. Г. Городяненко. — Маркази нашриёти «Академия», 2006. — 2006.

== Адабиёт ==
* О. Бойко . Табақабандии сиёсӣ // Энсиклопедияи сиёсӣ. Редкол. : Ё. Левенец (раис), Ю. Шаповал (муовини раис) ва дигарон. — К. : Нашриёти Парлумонӣ, 2011. — саҳ.692 ISBN 978-966-611-818-2 .
* Шахс ва ҷомеъа: Китоби дарсӣ барои синфи 10. /Р. ВА. Артышевский, С. AT Бондарук, В. ВА. Бортников ва дигарон. — Киев; Ирпин: VTF &quot;Перун&quot;, 1997. — 352 пенс. :ил.
{{Хурд}} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]]
[[Гурӯҳ:Нобаробарии иҷтимоӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҷамъият]]</text>
      <sha1>dr9ncbujozmb8ch0ei6pw24ae0q8s7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҷомеъа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332947</id>
    <redirect title="Ҷамъият" />
    <revision>
      <id>1482090</id>
      <timestamp>2026-07-27T18:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1482090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="f2ny4xtyn3og9bcq9ddxm8lft9vcbug" xml:space="preserve">#равона [[Ҷамъият]]</text>
      <sha1>f2ny4xtyn3og9bcq9ddxm8lft9vcbug</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>