Иттиҳоди Шуравӣ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tg">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедиа</sitename>
    <dbname>tgwiki</dbname>
    <base>https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Вижа</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Баҳс</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корбар</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Баҳси корбар</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедиа</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Баҳси Википедиа</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Акс</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Баҳси акс</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">Медиавики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Баҳси медиавики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Баҳси шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Роҳнамо</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Баҳси роҳнамо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Баҳси гурӯҳ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Баҳси портал</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Баҳси Лоиҳа</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Баҳси Модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Иттиҳоди Шуравӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4502</id>
    <revision>
      <id>1482758</id>
      <parentid>1431070</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14896" sha1="35ce24mblznho48aiinmv5vrken2o3o" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}

{{Давлати таърихӣ
|дирафш                                  = Flag of the Soviet Union.svg
|ном                                     = Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шуравии Сосиалистӣ 
|номи қавмӣ                              = Союз Советских Социалистических Республик
|нишон                                   = Coat of arms of the Soviet Union 1.svg
|Номи суруди миллӣ                       = 
|тавсифи_нишон                           = 
|харита                                  = Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg
|андоза                                  = 250px
|Забон                                   = [[Забони русӣ]] ([[забони расмӣ]])
Забонҳои миллии қавмҳо дар ҷумҳуриятҳои иттиҳод.
|Рӯзи истиқлол                        = 30 декабри 1922
|Соҳибистиқлол аз                        = 
|Пойтахт=[[Маскав]]
|Шаҳри калонтарин= [[Маскав]], [[Ленинград]], [[Киев]], [[Тошканд]], [[Боку]]
|Вазифаи сарварон=
|Сарварон=
|Ҷой аз рӯи масоҳат=1
|Масоҳат=22,402,200
|Фоизи об=0.5
|Ҷой аз рӯи аҳолӣ=3
|Аҳолӣ=293,047,571
|Соли ба шумор гирифтани аҳолӣ=
|Зичии аҳолӣ=
|ММД=
|Соли ҳисоби ММД=
|Ҷой дар ҷаҳон аз рӯи ММД=
|ММД ба сари аҳолӣ=
|Пули миллӣ=шӯравии рубл
|Домен=[[.su]]
|Коди телефон=7
|Соат=+2…+12
|Эзоҳот=
}}
'''Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шуравии Сосиалистӣ''' ('''Иттиҳоди Шуравӣ''', '''ИҶШС'''; {{lang-ru|''Союз Советских Социалистических Республик, СССР''}}) — [[давлат]]&lt;nowiki/&gt;е буд, ки дар солҳои [[1922]] — [[1991]] дар бахши бузурги [[Авруосиё]] вуҷуд дошт.

== Таърих ==
Давлати  Шуравӣ: Инқилоби солҳои 1905 – 1917, ҷанги шаҳрвандӣ,
ташкили давлати Шуравӣ, ки аз октябри соли 1917 то охири 1991-ум сол вуҷуд дошт.
Буҳрони ҷамъиятие, ки дар Русия сар зада буд ба шикоф миёни ҳукумату ҷомеа ва баъдтар ба шӯришҳои солҳои 1902 - 1905 оварда расонд. Гарчанде, ки ин шӯришҳо бебарор буду ба ивази ҳукуматдорон оварда нарасонд, лекин ин шӯришҳо  инқилоберо ба бор овард, ки дар соли 1917 рух дод.

Ширкати Русия дар Ҷанги ҷаҳонии якум (1914 – 1918), ба гаронии нархҳо дар бозор, камбуди коло ва ҳамчунин ба гуруснагии аҳолӣ оварда расонд, дар натиҷа зимистони [[соли 1917]] буҳрони сиёсӣ тезу тундтар гашт. Феврали соли 1917, шӯриши мусаллаҳонае, ки  дар  Санкт-Петербург шуда буд, ба даст кашидани Николайи II аз тахт оварда расонд, ки ба ҷои ӯ акнун кишварро  Ҳукумати муваққатӣ идора мекард. Аммо дар натиҷаи шӯриши моҳи октябри соли 1917 ба сари ҳукумати Русия болшевикон (РСДРП(б) омаданд (сипас РКП(б), ВКП(б), КПСС - Ҳизби Коммунистии Русия (Партияи Коммунистии Иттиҳоди Шуравӣ) бо раҳбарии В. И. Ленин). Пас аз 3 соли ҷанг бо душманони дохиливу хориҷӣ болшевикон тавонистанд ҳокимиятро дар қаламрави пешини Подшоҳии Русия ба даст оваранд.

Дар натиҷаи  Инқилоби Октябрии соли 1917 дар Русия ҷанги шаҳрвандӣ (солҳои 1917 – 1923) рух дод, ки дар воқеъ ҷанге буд барои ба даст овардани қудрат миёни болшевикҳо (артиши “сурхҳо”) ва мухолифони онҳо (артиши “сафедҳо”). Барои расидан ба ҳадафи худ ҳам “сурхҳо” ва ҳам “сафедҳо” террорро истифода бурданд, ки дар натиҷа бештар мардуми бегуноҳ ранҷ кашид. Афзун бар ин, давлатҳои хориҷӣ низ дар ин ҷанг ширкат доштанд, ки мехостанд Русияро суст ва пора-пора кунанд. Лекин болшевикон тавонистанд дар ин ҷанг пирӯз шаванд ва сиёсати ягонаро дар Русия ҷорӣ кунанд. Кишвари наве, ки бештари қаламрави пешини Подшоҳии Русияро дар мегирифт, Иттиҳоди Ҷамоҳири Шуравии Сосиалистӣ (ИҶШС) ном гирифт. Умуман дар натиҷаи ҷанги шаҳрвандӣ ва инқилоб дар Русия: 25 млн аҳолӣ ба ҳалокат расид, истеҳсоли саноат 5 маротиба ва маҳсулоти кишоварзӣ низ 40% кам шуд.

Дар ин ҳолатҳои ногувор аз нав барқароркунии иқтисодиёти Русия оғоз гардид. Дар ин вақт бештар ба саноаткунонии мамлакат: саноати мошинасозӣ, металургӣ, ҳарбӣ, коркарди конҳо ва сохтмони стансияҳои электрикӣ маблағгузории Ҳукумати шӯравӣ сарф карда мешуд. Тараққиёти саноати вазнин зарари худро бештар ба саноати сабуку кишоварзӣ расонид. Ҳаёти одамони одӣ дар ин давра хело ҳам бад буд, сатҳи зиндагии аҳолии шӯравӣ паст буд нисбат ба дигар давлатҳо, маҳсулотҳои одӣ намерасиданд, мушкилоти ҷиддӣ, ки ин таъмини аҳолӣ бо  маскан буд боқӣ монд.

== Тақсимоти миллӣ-ҳудудии ИҶШС ==

Санаи таъсисёбии Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сосиалистӣ (ИҶШС - СССР) [[30 декабр]]и [[соли 1922]] мебошад.

Дар давоми мавҷудияти Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сосиалистӣ (ИҶШС - СССР) се маротиба Конститутсияи ИҶШС қабул шудааст:
* Конститутсияи ИҶШС — соли 1924 
* Конститутсияи ИҶШС — соли 1936 
* Конститутсияи ИҶШС — соли 1977
 
Сараввал, мувофиқи Шартнома оид ба таъсиси ИҶШС ([[30 декабр]]и [[соли 1922]]), ба ҳайати ИҶШС ҷумҳуриҳои зерин ворид шуданд:
* [[Ҷумҳурии Шӯравии Федеративии Сотсиалистии Русия|Ҷумҳурии Шӯравии Федеративии Сосиалистии Русия]]
* [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Украина|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Украина]]
* [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Белоруссия|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Белоруссия]]
* [[Ҷумҳурии Шӯравии Федеративии Сотсиалистии Закавказиё|Ҷумҳурии Шӯравии Федеративии Сосиалистии Закавказиё]]

* [[27 октябр]]и [[соли 1924]] ба ҳайати ИҶШС [[ҶШС Туркманистон]] ворид шуд.
*   
* [[13 май]]и [[соли 1925]] ба ҳайати ИҶШС [[ҶШС Ӯзбекистон]] ворид шуд.
* 
* [[5 декабр]]и [[соли 1929]] ба ҳайати ИҶШС [[ҶШС Тоҷикистон]] ворид шуд, ки аз ҳайати [[ҶШС Ӯзбекистон]] [[16 октябр]]и [[соли 1929]] ҷудо шуда буд.
* 
* [[5 декабр]]и [[соли 1936]] ба ҳайати ИҶШС [[ҶШС Озарбойҷон]], [[ҶШС Арманистон]] ва [[ҶШС Гурҷистон]] ворид шуданд, ки аз ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Федеративии Сотсиалистии Закавказиё|Ҷумҳурии Шӯравии Федеративии Сосиалистии Закавказиё]] ҷудо шуда буданд. Ҳамзамон, ба ҳайати ИҶШС [[ҶШС Қазоқистон]] ва [[ҶШС Қирғизистон]], ворид шуданд, ки аз ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Федеративии Сотсиалистии Русия|Ҷумҳурии Шӯравии Федеративии Сосиалистии Русия]] ҷудо шуда буданд.
* 
* В 1940 году в СССР были включены [[Карело-Финская ССР|Карело-Финская]], [[Молдавская ССР|Молдавская]], [[Литовская ССР|Литовская]], [[Латвийская ССР|Латвийская]] и [[Эстонская ССР]].
* 
* Дар соли 1956 [[ҶШС Карелӣ-Финӣ]] табдил дода шуда буд ба [[ҶАШС Карелӣ]] дар ҳайати [[РСФСР]].
* 
* 6 сентябряи соли 1991 [[Шӯрои давлатии ИҶШС]] [[ИҶШС Литва|Литва]], [[ҶШС Латвия|Латвия]] ва [[ҶШС Эстония|Эстонияро]] аз ҳайати ИҶШС берун баромадани ин давлатҳоро фаҳмид.
* 
* [[25 декабр]]и [[соли 1991]]  Президенти ИҶШС [[Михаил Сергеевич Горбачёв|М. С. Горбачёв]] ба истеъфо баромад. Сохторҳои давлатии ИҶШС барҳам хурданд.
* 
{|border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background:#f0f0f0; border: 1px 0 solid; border-collapse:collapse; text-align:right;&quot; class=&quot;sortable&quot;
|+&lt;big&gt;Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудии ИҶШС&lt;/big&gt;
|-style=&quot;background:#d0d0d0&quot;
!align=center|ҷумҳурӣ
![[масоҳат]],&lt;br /&gt;ҳаз. км²
![[аҳолӣ]],&lt;br /&gt;ҳаз. наф. ([[1966]])
![[аҳолӣ]],&lt;br /&gt;ҳаз. наф. ([[1989]])
!шумораи&lt;br /&gt;[[шаҳр]]ҳо
!шумораи&lt;br /&gt;[[шаҳрак]]ҳо
![[Маркази маъмурӣ]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Федералӣ Русия|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Федералӣ Русия]]
|17075,4||126561||147386||932||1786||[[Москва]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Украина|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Украина]]
|601,0||45516||51704||370||829||[[Киев]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии белорусия|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Белорусия]]
|207,6||8633||10200||74||126||[[Минск]]
|-
!align=left|[[ҶШС Ӯзбекистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Ӯзбекистон]]
|449,6||10581||19906||37||78||[[Тошканд]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Қазоқистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Қазоқистон]]
|2715,1||12129||16538||62||165||[[Алмаато]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Гурҷистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Гурҷистон]]
|69,7||4548||5449||45||54||[[Тбилиси]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Озарбойҷон|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Озарбойҷон]]
|86,6||4660||7029||45||116||[[Боку]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Литва|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Литва]]
|65,2||2986||3690||91||23||[[Вилнюс]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Молдавия|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Молдавия]]
|33,7||3368||4341||20||29||[[Кишинёв]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Латвия|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Латвия]]
|63,7||2262||2681||54||35||[[Рига]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Қирғизистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Қирғизистон]]
|198,5||2652||4291||15||32||[[Бишкек]]
|-
!align=left|[[ҶШС Тоҷикистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Тоҷикистон]]
|143,1||2579||5112||17||30||[[Душанбе]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Арманистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Арманистон]]
|29,8||2194||3283||23||27||[[Ереван]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Туркманистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Туркманистон]]
|488,1||1914||3534||14||64||[[Ашқобод]]
|-
!align=left|[[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Эстония|Ҷумҳурии Шӯравии Сосиалистии Эстония]]
|45,1||1285||1573||33||24||[[Таллин]]
|-class=&quot;sortbottom&quot;
!align=center|СССР
!22402,2||231868||286717||1832||3418||[[Москва]]
|}
Масоҳати умумии ИҶШС августи [[соли 1991]]  22,4 млн км² ташкил мекард.

== Инҷоро ҳам бингаред ==
{{Умуми}} 
* [[Феҳристи номҳои Иттиҳоди Шуравӣ]]
* [[Феҳристи сарварони ИҶШС]]

[[Гурӯҳ:Иттиҳоди Шуравӣ| ]]</text>
      <sha1>35ce24mblznho48aiinmv5vrken2o3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соли 1995</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4997</id>
    <revision>
      <id>1482551</id>
      <parentid>1455707</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* май 1995 */ сарчашма</comment>
      <origin>1482551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6858" sha1="pi1lrk6egu8i1ory18vq8uehfzhb4jl" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1995}}.
{{Новбарии сол|1995}}
{{Оғози сол|1995}} 
{{Сол|1995}}
== Руйдодҳо ==
== [[май]] [[1995]] ==
* '''[[17 май]] - [[19 май]]'''  – Дар шаҳри [[Кобул]] нахустин мулоқоти мустақими Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] ([[ИНОТ]]) [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои татбиқи оташбас, идомаи музокироти сулҳ ва тадбирҳои таҳкими эътимоди байниҳамдигариро баррасӣ намуданд&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 43-44. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[21 май]] -[[1 июн]]'''  – Дар шаҳри [[Алмато]] даври чоруми музокироти байни тоҷикон бо иштироки намояндагони [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни музокирот масъалаҳои татбиқи созишномаҳои қаблӣ ва идомаи раванди сулҳ баррасӣ шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 465 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1995]] ==
* [[19 июн]] – баргузории мулоқоти Президенти Тоҷикистон ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ)  дар ш. [[Теҳрон]] доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
== [[август]] [[1995]] ==
* [[17 август]] – баргузории мулоқоти ғоибонаи Президенти Тоҷикистон ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ)  дар ш. [[Душанбе]] ва [[Кобул]] доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
== [[октябр]] [[1995]] ==  
* [[9 октябр]] – аввалин фармони Президенти Президенти Тоҷикистон Э.Рахмон «Дар бораи чудо кардани 50 хазор гектар замин барои хоҷагии ёрирасони шахсии шахрвандон» ба имзо расид.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 520.&lt;/ref&gt;
== [[декабр]] [[1995]] ==
* [[30 ноябр]] -[[22 декабр]] – баргузории даври панҷуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Ишқобод]] бо иштироки намояндагони Ҳукумати ҷумҳурӣ ва мухолифини тоҷик доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 50-51. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 96. &lt;/ref&gt;
* [[2 декабр]]  – дар рафти даври панҷуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Ишқобод]] неруҳои гуногуни мухолифин номи «Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ)»- ро гирифт.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). Душанбе,2011. С. 554.&lt;/ref&gt; 
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1995]]''

== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1995]]''
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1995}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1995]]</text>
      <sha1>pi1lrk6egu8i1ory18vq8uehfzhb4jl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482563</id>
      <parentid>1482551</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* июн 1995 */ сарчашма</comment>
      <origin>1482563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7277" sha1="f6tjzr578jdcc32082rijn06sjiflrc" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1995}}.
{{Новбарии сол|1995}}
{{Оғози сол|1995}} 
{{Сол|1995}}
== Руйдодҳо ==
== [[май]] [[1995]] ==
* '''[[17 май]] - [[19 май]]'''  – Дар шаҳри [[Кобул]] нахустин мулоқоти мустақими Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] ([[ИНОТ]]) [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои татбиқи оташбас, идомаи музокироти сулҳ ва тадбирҳои таҳкими эътимоди байниҳамдигариро баррасӣ намуданд&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 43-44. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[21 май]] -[[1 июн]]'''  – Дар шаҳри [[Алмато]] даври чоруми музокироти байни тоҷикон бо иштироки намояндагони [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни музокирот масъалаҳои татбиқи созишномаҳои қаблӣ ва идомаи раванди сулҳ баррасӣ шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 465 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1995]] ==
* '''[[19 июн]]''' – Дар шаҳри [[Теҳрон]] мулоқоти навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои суръат бахшидани музокироти сулҳ ва таҳкими оташбасро муҳокима намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[август]] [[1995]] ==
* [[17 август]] – баргузории мулоқоти ғоибонаи Президенти Тоҷикистон ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ)  дар ш. [[Душанбе]] ва [[Кобул]] доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
== [[октябр]] [[1995]] ==  
* [[9 октябр]] – аввалин фармони Президенти Президенти Тоҷикистон Э.Рахмон «Дар бораи чудо кардани 50 хазор гектар замин барои хоҷагии ёрирасони шахсии шахрвандон» ба имзо расид.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 520.&lt;/ref&gt;
== [[декабр]] [[1995]] ==
* [[30 ноябр]] -[[22 декабр]] – баргузории даври панҷуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Ишқобод]] бо иштироки намояндагони Ҳукумати ҷумҳурӣ ва мухолифини тоҷик доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 50-51. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 96. &lt;/ref&gt;
* [[2 декабр]]  – дар рафти даври панҷуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Ишқобод]] неруҳои гуногуни мухолифин номи «Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ)»- ро гирифт.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). Душанбе,2011. С. 554.&lt;/ref&gt; 
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1995]]''

== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1995]]''
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1995}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1995]]</text>
      <sha1>f6tjzr578jdcc32082rijn06sjiflrc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482577</id>
      <parentid>1482563</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* август 1995 */ сарчашма</comment>
      <origin>1482577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7819" sha1="353aj1yfhh8jr0dq7jwhfngpmwe8c2c" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1995}}.
{{Новбарии сол|1995}}
{{Оғози сол|1995}} 
{{Сол|1995}}
== Руйдодҳо ==
== [[май]] [[1995]] ==
* '''[[17 май]] - [[19 май]]'''  – Дар шаҳри [[Кобул]] нахустин мулоқоти мустақими Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] ([[ИНОТ]]) [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои татбиқи оташбас, идомаи музокироти сулҳ ва тадбирҳои таҳкими эътимоди байниҳамдигариро баррасӣ намуданд&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 43-44. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[21 май]] -[[1 июн]]'''  – Дар шаҳри [[Алмато]] даври чоруми музокироти байни тоҷикон бо иштироки намояндагони [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни музокирот масъалаҳои татбиқи созишномаҳои қаблӣ ва идомаи раванди сулҳ баррасӣ шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 465 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1995]] ==
* '''[[19 июн]]''' – Дар шаҳри [[Теҳрон]] мулоқоти навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои суръат бахшидани музокироти сулҳ ва таҳкими оташбасро муҳокима намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[август]] [[1995]] ==
'''* [[17 август]] *'''  – Бо мусоидати Намояндаи махсуси Дабири кулли [[Созмони Милали Муттаҳид]] мулоқоти ғоибонаи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва роҳбари [[ИНОТ]] байни шаҳрҳои [[Душанбе]] ва [[Кобул]] баргузор гардид. Дар натиҷаи он ҷонибҳо омодагии худро барои идомаи музокироти сулҳ изҳор намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[октябр]] [[1995]] ==  
* [[9 октябр]] – аввалин фармони Президенти Президенти Тоҷикистон Э.Рахмон «Дар бораи чудо кардани 50 хазор гектар замин барои хоҷагии ёрирасони шахсии шахрвандон» ба имзо расид.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 520.&lt;/ref&gt;
== [[декабр]] [[1995]] ==
* [[30 ноябр]] -[[22 декабр]] – баргузории даври панҷуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Ишқобод]] бо иштироки намояндагони Ҳукумати ҷумҳурӣ ва мухолифини тоҷик доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 50-51. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 96. &lt;/ref&gt;
* [[2 декабр]]  – дар рафти даври панҷуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Ишқобод]] неруҳои гуногуни мухолифин номи «Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ)»- ро гирифт.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). Душанбе,2011. С. 554.&lt;/ref&gt; 
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1995]]''

== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1995]]''
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1995}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1995]]</text>
      <sha1>353aj1yfhh8jr0dq7jwhfngpmwe8c2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482605</id>
      <parentid>1482577</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* октябр 1995 */ сарчашма</comment>
      <origin>1482605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8330" sha1="8cehgqj2jhxjlvv5rdkhnaxbgsoyn5x" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1995}}.
{{Новбарии сол|1995}}
{{Оғози сол|1995}} 
{{Сол|1995}}
== Руйдодҳо ==
== [[май]] [[1995]] ==
* '''[[17 май]] - [[19 май]]'''  – Дар шаҳри [[Кобул]] нахустин мулоқоти мустақими Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] ([[ИНОТ]]) [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои татбиқи оташбас, идомаи музокироти сулҳ ва тадбирҳои таҳкими эътимоди байниҳамдигариро баррасӣ намуданд&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 43-44. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[21 май]] -[[1 июн]]'''  – Дар шаҳри [[Алмато]] даври чоруми музокироти байни тоҷикон бо иштироки намояндагони [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни музокирот масъалаҳои татбиқи созишномаҳои қаблӣ ва идомаи раванди сулҳ баррасӣ шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 465 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1995]] ==
* '''[[19 июн]]''' – Дар шаҳри [[Теҳрон]] мулоқоти навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои суръат бахшидани музокироти сулҳ ва таҳкими оташбасро муҳокима намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[август]] [[1995]] ==
'''* [[17 август]] *'''  – Бо мусоидати Намояндаи махсуси Дабири кулли [[Созмони Милали Муттаҳид]] мулоқоти ғоибонаи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва роҳбари [[ИНОТ]] байни шаҳрҳои [[Душанбе]] ва [[Кобул]] баргузор гардид. Дар натиҷаи он ҷонибҳо омодагии худро барои идомаи музокироти сулҳ изҳор намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[октябр]] [[1995]] ==  
* '''[[9 октябр]]'''  – Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Фармони «Дар бораи ҷудо намудани 50 ҳазор гектар замин барои хоҷагии ёрирасони шахсии шаҳрвандон»-ро ба имзо расонд. Фармон барои беҳтар намудани таъминоти аҳолӣ бо маводи озуқаворӣ ва дастгирии хоҷагиҳои шахсӣ заминаи ҳуқуқӣ фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj
|title=Фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 520.&lt;/ref&gt;

== [[декабр]] [[1995]] ==
* [[30 ноябр]] -[[22 декабр]] – баргузории даври панҷуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Ишқобод]] бо иштироки намояндагони Ҳукумати ҷумҳурӣ ва мухолифини тоҷик доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 50-51. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 96. &lt;/ref&gt;
* [[2 декабр]]  – дар рафти даври панҷуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Ишқобод]] неруҳои гуногуни мухолифин номи «Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ)»- ро гирифт.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). Душанбе,2011. С. 554.&lt;/ref&gt; 
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1995]]''

== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1995]]''
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1995}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1995]]</text>
      <sha1>8cehgqj2jhxjlvv5rdkhnaxbgsoyn5x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482610</id>
      <parentid>1482605</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* октябр 1995 */ сарчашма</comment>
      <origin>1482610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7819" sha1="353aj1yfhh8jr0dq7jwhfngpmwe8c2c" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1995}}.
{{Новбарии сол|1995}}
{{Оғози сол|1995}} 
{{Сол|1995}}
== Руйдодҳо ==
== [[май]] [[1995]] ==
* '''[[17 май]] - [[19 май]]'''  – Дар шаҳри [[Кобул]] нахустин мулоқоти мустақими Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] ([[ИНОТ]]) [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои татбиқи оташбас, идомаи музокироти сулҳ ва тадбирҳои таҳкими эътимоди байниҳамдигариро баррасӣ намуданд&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 43-44. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[21 май]] -[[1 июн]]'''  – Дар шаҳри [[Алмато]] даври чоруми музокироти байни тоҷикон бо иштироки намояндагони [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни музокирот масъалаҳои татбиқи созишномаҳои қаблӣ ва идомаи раванди сулҳ баррасӣ шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 465 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1995]] ==
* '''[[19 июн]]''' – Дар шаҳри [[Теҳрон]] мулоқоти навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои суръат бахшидани музокироти сулҳ ва таҳкими оташбасро муҳокима намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[август]] [[1995]] ==
'''* [[17 август]] *'''  – Бо мусоидати Намояндаи махсуси Дабири кулли [[Созмони Милали Муттаҳид]] мулоқоти ғоибонаи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва роҳбари [[ИНОТ]] байни шаҳрҳои [[Душанбе]] ва [[Кобул]] баргузор гардид. Дар натиҷаи он ҷонибҳо омодагии худро барои идомаи музокироти сулҳ изҳор намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[октябр]] [[1995]] ==  
* [[9 октябр]] – аввалин фармони Президенти Президенти Тоҷикистон Э.Рахмон «Дар бораи чудо кардани 50 хазор гектар замин барои хоҷагии ёрирасони шахсии шахрвандон» ба имзо расид.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 520.&lt;/ref&gt;
== [[декабр]] [[1995]] ==
* [[30 ноябр]] -[[22 декабр]] – баргузории даври панҷуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Ишқобод]] бо иштироки намояндагони Ҳукумати ҷумҳурӣ ва мухолифини тоҷик доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 50-51. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 96. &lt;/ref&gt;
* [[2 декабр]]  – дар рафти даври панҷуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Ишқобод]] неруҳои гуногуни мухолифин номи «Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ)»- ро гирифт.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). Душанбе,2011. С. 554.&lt;/ref&gt; 
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1995]]''

== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1995]]''
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1995}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1995]]</text>
      <sha1>353aj1yfhh8jr0dq7jwhfngpmwe8c2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482616</id>
      <parentid>1482610</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* октябр 1995 */ сарчашма</comment>
      <origin>1482616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8329" sha1="3w2pcpqvj64wtajknlnz5sxx8jmvdh6" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1995}}.
{{Новбарии сол|1995}}
{{Оғози сол|1995}} 
{{Сол|1995}}
== Руйдодҳо ==
== [[май]] [[1995]] ==
* '''[[17 май]] - [[19 май]]'''  – Дар шаҳри [[Кобул]] нахустин мулоқоти мустақими Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] ([[ИНОТ]]) [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои татбиқи оташбас, идомаи музокироти сулҳ ва тадбирҳои таҳкими эътимоди байниҳамдигариро баррасӣ намуданд&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 43-44. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[21 май]] -[[1 июн]]'''  – Дар шаҳри [[Алмато]] даври чоруми музокироти байни тоҷикон бо иштироки намояндагони [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни музокирот масъалаҳои татбиқи созишномаҳои қаблӣ ва идомаи раванди сулҳ баррасӣ шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 465 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1995]] ==
* '''[[19 июн]]''' – Дар шаҳри [[Теҳрон]] мулоқоти навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои суръат бахшидани музокироти сулҳ ва таҳкими оташбасро муҳокима намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[август]] [[1995]] ==
'''* [[17 август]] *'''  – Бо мусоидати Намояндаи махсуси Дабири кулли [[Созмони Милали Муттаҳид]] мулоқоти ғоибонаи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва роҳбари [[ИНОТ]] байни шаҳрҳои [[Душанбе]] ва [[Кобул]] баргузор гардид. Дар натиҷаи он ҷонибҳо омодагии худро барои идомаи музокироти сулҳ изҳор намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[октябр]] [[1995]] ==  
* '''[[9 октябр]]''' – Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Фармони «Дар бораи ҷудо намудани 50 ҳазор гектар замин барои хоҷагии ёрирасони шахсии шаҳрвандон»-ро ба имзо расонд. Фармон барои беҳтар намудани таъминоти аҳолӣ бо маводи озуқаворӣ ва дастгирии хоҷагиҳои шахсӣ заминаи ҳуқуқӣ фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj
|title=Фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 520.&lt;/ref&gt;

== [[декабр]] [[1995]] ==
* [[30 ноябр]] -[[22 декабр]] – баргузории даври панҷуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Ишқобод]] бо иштироки намояндагони Ҳукумати ҷумҳурӣ ва мухолифини тоҷик доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 50-51. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 96. &lt;/ref&gt;
* [[2 декабр]]  – дар рафти даври панҷуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Ишқобод]] неруҳои гуногуни мухолифин номи «Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ)»- ро гирифт.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). Душанбе,2011. С. 554.&lt;/ref&gt; 
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1995]]''

== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1995]]''
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1995}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1995]]</text>
      <sha1>3w2pcpqvj64wtajknlnz5sxx8jmvdh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482640</id>
      <parentid>1482616</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* декабр 1995 */ сарчашма</comment>
      <origin>1482640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9291" sha1="b32ffczczq01d4eivhrds1p1nq6g9rx" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1995}}.
{{Новбарии сол|1995}}
{{Оғози сол|1995}} 
{{Сол|1995}}
== Руйдодҳо ==
== [[май]] [[1995]] ==
* '''[[17 май]] - [[19 май]]'''  – Дар шаҳри [[Кобул]] нахустин мулоқоти мустақими Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] ([[ИНОТ]]) [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои татбиқи оташбас, идомаи музокироти сулҳ ва тадбирҳои таҳкими эътимоди байниҳамдигариро баррасӣ намуданд&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 43-44. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[21 май]] -[[1 июн]]'''  – Дар шаҳри [[Алмато]] даври чоруми музокироти байни тоҷикон бо иштироки намояндагони [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни музокирот масъалаҳои татбиқи созишномаҳои қаблӣ ва идомаи раванди сулҳ баррасӣ шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 465 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1995]] ==
* '''[[19 июн]]''' – Дар шаҳри [[Теҳрон]] мулоқоти навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои суръат бахшидани музокироти сулҳ ва таҳкими оташбасро муҳокима намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[август]] [[1995]] ==
'''* [[17 август]] *'''  – Бо мусоидати Намояндаи махсуси Дабири кулли [[Созмони Милали Муттаҳид]] мулоқоти ғоибонаи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва роҳбари [[ИНОТ]] байни шаҳрҳои [[Душанбе]] ва [[Кобул]] баргузор гардид. Дар натиҷаи он ҷонибҳо омодагии худро барои идомаи музокироти сулҳ изҳор намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[октябр]] [[1995]] ==  
* '''[[9 октябр]]''' – Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Фармони «Дар бораи ҷудо намудани 50 ҳазор гектар замин барои хоҷагии ёрирасони шахсии шаҳрвандон»-ро ба имзо расонд. Фармон барои беҳтар намудани таъминоти аҳолӣ бо маводи озуқаворӣ ва дастгирии хоҷагиҳои шахсӣ заминаи ҳуқуқӣ фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj
|title=Фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 520.&lt;/ref&gt;

== [[декабр]] [[1995]] ==
* '''[[30 ноябр]] -[[22 декабр]]'''  – Дар шаҳри [[Ишқобод]] даври панҷуми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Дар он масъалаҳои татбиқи оташбас, баргардонидани гурезаҳо ва ташкили механизмҳои татбиқи созишномаҳои сулҳ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 50-51. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 96. &lt;/ref&gt;
* '''[[2 декабр]]'''  – Дар ҷараёни даври панҷуми музокироти сулҳ дар шаҳри [[Ишқобод]] неруҳои мухолифи сиёсӣ расман таҳти унвони «[[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]]» ([[ИНОТ]]) муттаҳид гардиданд, ки минбаъд ҳамчун тарафи дуюми музокироти сулҳи байни тоҷикон иштирок намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). Душанбе,2011. С. 554.&lt;/ref&gt;

== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1995]]''

== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1995]]''
 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1995}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1995]]</text>
      <sha1>b32ffczczq01d4eivhrds1p1nq6g9rx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482678</id>
      <parentid>1482640</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9594" sha1="rca60y9bj5i10hmmfe32v8swbtofnpz" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1995}}.
{{Новбарии сол|1995}}
{{Оғози сол|1995}} 
{{Сол|1995}}
== Руйдодҳо ==
== [[май]] [[1995]] ==
* '''[[17 май]] - [[19 май]]'''  – Дар шаҳри [[Кобул]] нахустин мулоқоти мустақими Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] ([[ИНОТ]]) [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои татбиқи оташбас, идомаи музокироти сулҳ ва тадбирҳои таҳкими эътимоди байниҳамдигариро баррасӣ намуданд&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 43-44. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[21 май]] -[[1 июн]]'''  – Дар шаҳри [[Алмато]] даври чоруми музокироти байни тоҷикон бо иштироки намояндагони [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни музокирот масъалаҳои татбиқи созишномаҳои қаблӣ ва идомаи раванди сулҳ баррасӣ шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 465 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1995]] ==
* '''[[19 июн]]''' – Дар шаҳри [[Теҳрон]] мулоқоти навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои суръат бахшидани музокироти сулҳ ва таҳкими оташбасро муҳокима намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[август]] [[1995]] ==
'''* [[17 август]] *'''  – Бо мусоидати Намояндаи махсуси Дабири кулли [[Созмони Милали Муттаҳид]] мулоқоти ғоибонаи [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва роҳбари [[ИНОТ]] байни шаҳрҳои [[Душанбе]] ва [[Кобул]] баргузор гардид. Дар натиҷаи он ҷонибҳо омодагии худро барои идомаи музокироти сулҳ изҳор намуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 46-47. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;

== [[октябр]] [[1995]] ==  
* '''[[9 октябр]]''' – Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Фармони «Дар бораи ҷудо намудани 50 ҳазор гектар замин барои хоҷагии ёрирасони шахсии шаҳрвандон»-ро ба имзо расонд. Фармон барои беҳтар намудани таъминоти аҳолӣ бо маводи озуқаворӣ ва дастгирии хоҷагиҳои шахсӣ заминаи ҳуқуқӣ фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj
|title=Фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 520.&lt;/ref&gt;

== [[декабр]] [[1995]] ==
* '''[[30 ноябр]] -[[22 декабр]]'''  – Дар шаҳри [[Ишқобод]] даври панҷуми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Дар он масъалаҳои татбиқи оташбас, баргардонидани гурезаҳо ва ташкили механизмҳои татбиқи созишномаҳои сулҳ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 50-51. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 96. &lt;/ref&gt;
* '''[[2 декабр]]'''  – Дар ҷараёни даври панҷуми музокироти сулҳ дар шаҳри [[Ишқобод]] неруҳои мухолифи сиёсӣ расман таҳти унвони «[[Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик]]» ([[ИНОТ]]) муттаҳид гардиданд, ки минбаъд ҳамчун тарафи дуюми музокироти сулҳи байни тоҷикон иштирок намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). Душанбе,2011. С. 554.&lt;/ref&gt;
== Солномаҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.  Солномаи 1995.==
Солнома 1995. Соли пешрафти сулҳсозӣ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.prezident.tj/president/films/chronicles/10 |title=Солнома 1995. Соли пешрафти сулҳсозӣ |website=www.prezident.tj |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |lang=tg |accessdate=2026-08-01
}}&lt;/ref&gt;
  
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1995}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1995]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 1990-ум]]</text>
      <sha1>rca60y9bj5i10hmmfe32v8swbtofnpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10226</id>
    <revision>
      <id>1482716</id>
      <parentid>1482295</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Довуд Саидов</username>
        <id>145715</id>
      </contributor>
      <comment>/* АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДАҲОИ НАЗДИ ДБССТ */</comment>
      <origin>1482716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13527" sha1="ogiyu718o8tdtzjhsj596wnlnk8xi37" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ
|Номи тоҷикӣ=  Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Номи аслӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Акс= Donishkadai sohibkori va khizmat.JPG 
|Ташкил шудааст= 1991
|Намуд=[[давлатӣ]]
|Шаҳр= Душанбе
|Кишвар= Тоҷикистон 
|Шумораи донишҷуён= 
|Сомона =[https://iutet.tj/]
}}
[[File:Главная арка Института предпринимательства и сервиса..JPG|thumb|Дарвозаи Донишгоҳ]]
МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН(ДБССТ) ЯКЕ АЗ АВВАЛИН ВА БУЗУРГТАРИН ДОНИШГОҲИ МАҚОМИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОШТА ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН.МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН (ДБССТ) ТАНҲО БА ҲУКУМАТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТОБЕЪ ВА ҲИСОБОТДИҲАНДА МЕБОШАД.РЕКТОРИ МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН АСРОРЗОДА УБАЙДУЛЛО САТТОР Д.И.И. ПРОФЕССОР МЕБОШАД.

== Таърихи таъсис == 
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон нахуст мувофиқи Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 22 июли соли 1991 таҳти №212 (банди 1) ба сифати Коллеҷи технологӣ-маишӣ дар асоси ҳисоби хоҷагӣ чун таълимгоҳи олии бисёрсоҳа, дар асоси фармони собиқ консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 1991, зери №15 таъсис дода шуда, сипас, мутобиқи Қарори Девони Вазирони ИҶШС аз 29 июли соли 1991, зери №530 ва бо Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 1991, таҳти №266 дар заминаи он Донишкадаи хидмати маишии консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст.

Муассисаи мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1995, зери рақами №192 ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Ширкати давлатии молҳои истеъмоли халқ ва хидматрасонии Тоҷикистон табдил дода шудааст.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи апрели соли 2020 номи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат иваз карда шуд.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 январи соли 2022, таҳти рақами 17 ба Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат&quot; мақоми муассисаи таълимии байналмилалӣ дода шуда, Муассисаи давлатии &quot;Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон&quot; номгузорӣ карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dsx.tj/mufassal.php?id=11|title=IUTET-Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон|website=dsx.tj|accessdate=2022-02-03|archivedate=2022-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203085118/https://dsx.tj/mufassal.php?id=11}}&lt;/ref&gt;.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[30 март|30 марти]] [[соли 2024]], таҳти рақами 199 Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон муассисаи давлатии дорои мақоми байналмилалӣ буда танҳо ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тобеъ ва ҳисоботдиҳанда мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/wp-content/uploads/2024/10/%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%9C%D0%90_rotated.pdf|title=Оиннома|author=www.iutet.tj|date=2025-11-03|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Таърих== 
Дар ибтидои фаъолият, соли таҳсили 1991-1992 дар ДСХ 3 кафедра амал мекард, ки дар онҳо 2 доктори илм ва 19 номзадони илм, аз ҷумла 2 нафар занҳо ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буданд, ки аз онҳо танҳо 6 нафарашон кормандони доимӣ буданду халос. Он соли таҳсил дар донишкада аз рӯи 4 ихтисос (иқтисодиёти ҷаҳон, иқтисодиёт ва идора дар корхонаҳо, санъати ороишӣ-амалӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, технологияи матоъ ва кешбофӣ) 88 нафар донишҷӯён дар шуъбаи рӯзона таҳсил менамуданд. Дар соли аввали фаъолият донишкада дорои як бинои таълимӣ бо 17 синфхонаҳо буда, фонди умумии китобхонаи илмии он 1012 нусха китобро дарбар мегирифт.

Соли [[2006]] ДСХ Иҷозатнома (Литсензия )–и Вазорати Маорифи Ҷумхурии Тоҷикистонро (АУ №0000303 аз 26.10.2006) барои фаъолияти аспирантура, аз рўи ихтисосҳои 08.00.01 – назарияи иқтисод, 08.00.05 – иқтисод ва идораи хоҷагии халқ, 08.00.13 – усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ, 05.13.18 – тарҳрезии риёзӣ, усулҳои ададӣ ва комплекси программаҳо муттахассисони илмӣ – педагогӣ тайёр менамуд. Бо қарори ВАК-и Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия аз [[19 март]]и соли [[2010]], дар донишкада Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи 2 ихтисос:  08.00.05 – «иқтисод ва идораи хоҷагии халқ» ва 08.00.13 – «усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ», кушода шуда буд.

То соли [[2012]] ДСХ зиёда аз 5000 нафар мутахассисони маълумоти олидорро тайёр намудааст.
Соли 2010 ба факултаҳои ДСХ — 18 кафедра вобаста шуда буд, ки 12 кафедраҳои тахассусӣ буданд. Соли таҳсили 2010-2011 аз 180 нафар устодони ДСХ (170 нафар кормандони доимӣ), 11 нафар доктори илм ва 67 нафар номзади илм мебошанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки бештар аз 40 нафари онҳо хатмкардагони ДСХ буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |title=Сомонаи ДСХ |accessdate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413070959/http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |archivedate=2017-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зодаи истиқлол (Маълумотнома дар бораи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат) - Душанбе, 2011. – 58 с.&lt;/ref&gt;


ДСХ дорои Литсейи тамоюли иқтисодӣ (аз соли 1998), 4 факултет, 4 бинои таълимӣ, 12 лабораторияи компютерӣ, беш аз 670 компютери пайваст ба шабакаи Интернет, 2 китобхонаи илмӣ, 2 китобхонаи электронӣ,  3 толори маҷлис, майдончаи варзишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чопхона, 2 ошхона, Парки технологӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;dsx.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dsx.tj/?page_id=70|title=Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат|author=|website=http://dsx.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507103250/http://dsx.tj/?page_id=70}}&lt;/ref&gt;

== Ректорони Донишгоҳ  ==
* Номзади илмҳои иқтисодӣ, [[Ҳабибулло Умаров]] — 1991-2006
* Доктори илмҳои фалсафа, профессор [[Зокир Вазиров]] — 2006-2008
* Доктори илмҳои физика ва математика, профессор [[Файзалӣ Комилиён]] — 2008-2012
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Диловар Қодиров]] — 2012-2019
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Фозил Обидов|Фозил Саидович Обидов]] — 2019-2020
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Убайдулло Асрорзода|Убайдулло Саттор Асрорзода]] — 2020

==ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ==


# Факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти байналмилалӣ;
# Факултети лингвистика ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# Факултети гуманитарию педагогӣ;
# Факултети рушди устувор ва иқтисоди сабз;
# Факултети молия;
# Факултети фаъолияти бонкӣ;
# Факултети ҳуқуқшиносӣ;
# Факултети идоракунии давлатӣ;
# Факултети фаъолияти гумрукӣ;
# Факултети баҳисобгирию иқтисодӣ;
# Факултети забонҳои хориҷӣ;
# Факултетҳои муштарак;
# Институти (Донишкадаи) таҳсилоти фосилавӣ, ғоибона,шабона ва муттасил;                                                         
# АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ:

==КОЛЛЕҶУ ЛИТСЕЙ ВА ИНСТИТУТҲОИ ИЛМИЮ ТАҲҚИҚОТИИ ДБССТ.==

# Институти ИТСС;
# Институти ИТРУИС;
# Маркази ҶТИКССХ;
# Коллеҷи саноат ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Левакант;
# Коллеҷи сайёҳӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии хизмати шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии саноати кимиёи шаҳри Левакант;
# Литсейи касбии дузандагии шаҳри Душанбе;
# Литсейи касбии хизмат ва туризми шаҳри Душанбе;
# Литсейи ДБССТ;

==АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ==
* АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ__РЕКТОР-САИДЗОДА МАСРУР МИРЗОХОН
* ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ__РЕКТОР-ҶАББОРЗОДА ФАТҲУЛЛОҲ АМРӢ
* ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ__РЕКТОР-МИРЗОЗОДА АБДУСАЛОМ НАЗАРАЛӢ
* Донишкадаи байналмилалии Левакант;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lii.tj/|title= Донишкадаи байналмилалии Левакант|author=www.lii.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-09}}&lt;/ref&gt;
*
* Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд;
* Донишкадаи байналмилалии Данғара.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://iutet.tj/ iutet.tj сомонаи Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон] 
{{ПБ}}
{{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон| ]]</text>
      <sha1>ogiyu718o8tdtzjhsj596wnlnk8xi37</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482719</id>
      <parentid>1482716</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Довуд Саидов</username>
        <id>145715</id>
      </contributor>
      <comment>/* АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ */</comment>
      <origin>1482719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13707" sha1="im45q23x54rw8lt0qxx0wyqa4jvl5eq" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ
|Номи тоҷикӣ=  Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Номи аслӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Акс= Donishkadai sohibkori va khizmat.JPG 
|Ташкил шудааст= 1991
|Намуд=[[давлатӣ]]
|Шаҳр= Душанбе
|Кишвар= Тоҷикистон 
|Шумораи донишҷуён= 
|Сомона =[https://iutet.tj/]
}}
[[File:Главная арка Института предпринимательства и сервиса..JPG|thumb|Дарвозаи Донишгоҳ]]
МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН(ДБССТ) ЯКЕ АЗ АВВАЛИН ВА БУЗУРГТАРИН ДОНИШГОҲИ МАҚОМИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОШТА ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН.МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН (ДБССТ) ТАНҲО БА ҲУКУМАТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТОБЕЪ ВА ҲИСОБОТДИҲАНДА МЕБОШАД.РЕКТОРИ МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН АСРОРЗОДА УБАЙДУЛЛО САТТОР Д.И.И. ПРОФЕССОР МЕБОШАД.

== Таърихи таъсис == 
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон нахуст мувофиқи Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 22 июли соли 1991 таҳти №212 (банди 1) ба сифати Коллеҷи технологӣ-маишӣ дар асоси ҳисоби хоҷагӣ чун таълимгоҳи олии бисёрсоҳа, дар асоси фармони собиқ консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 1991, зери №15 таъсис дода шуда, сипас, мутобиқи Қарори Девони Вазирони ИҶШС аз 29 июли соли 1991, зери №530 ва бо Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 1991, таҳти №266 дар заминаи он Донишкадаи хидмати маишии консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст.

Муассисаи мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1995, зери рақами №192 ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Ширкати давлатии молҳои истеъмоли халқ ва хидматрасонии Тоҷикистон табдил дода шудааст.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи апрели соли 2020 номи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат иваз карда шуд.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 январи соли 2022, таҳти рақами 17 ба Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат&quot; мақоми муассисаи таълимии байналмилалӣ дода шуда, Муассисаи давлатии &quot;Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон&quot; номгузорӣ карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dsx.tj/mufassal.php?id=11|title=IUTET-Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон|website=dsx.tj|accessdate=2022-02-03|archivedate=2022-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203085118/https://dsx.tj/mufassal.php?id=11}}&lt;/ref&gt;.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[30 март|30 марти]] [[соли 2024]], таҳти рақами 199 Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон муассисаи давлатии дорои мақоми байналмилалӣ буда танҳо ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тобеъ ва ҳисоботдиҳанда мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/wp-content/uploads/2024/10/%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%9C%D0%90_rotated.pdf|title=Оиннома|author=www.iutet.tj|date=2025-11-03|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Таърих== 
Дар ибтидои фаъолият, соли таҳсили 1991-1992 дар ДСХ 3 кафедра амал мекард, ки дар онҳо 2 доктори илм ва 19 номзадони илм, аз ҷумла 2 нафар занҳо ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буданд, ки аз онҳо танҳо 6 нафарашон кормандони доимӣ буданду халос. Он соли таҳсил дар донишкада аз рӯи 4 ихтисос (иқтисодиёти ҷаҳон, иқтисодиёт ва идора дар корхонаҳо, санъати ороишӣ-амалӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, технологияи матоъ ва кешбофӣ) 88 нафар донишҷӯён дар шуъбаи рӯзона таҳсил менамуданд. Дар соли аввали фаъолият донишкада дорои як бинои таълимӣ бо 17 синфхонаҳо буда, фонди умумии китобхонаи илмии он 1012 нусха китобро дарбар мегирифт.

Соли [[2006]] ДСХ Иҷозатнома (Литсензия )–и Вазорати Маорифи Ҷумхурии Тоҷикистонро (АУ №0000303 аз 26.10.2006) барои фаъолияти аспирантура, аз рўи ихтисосҳои 08.00.01 – назарияи иқтисод, 08.00.05 – иқтисод ва идораи хоҷагии халқ, 08.00.13 – усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ, 05.13.18 – тарҳрезии риёзӣ, усулҳои ададӣ ва комплекси программаҳо муттахассисони илмӣ – педагогӣ тайёр менамуд. Бо қарори ВАК-и Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия аз [[19 март]]и соли [[2010]], дар донишкада Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи 2 ихтисос:  08.00.05 – «иқтисод ва идораи хоҷагии халқ» ва 08.00.13 – «усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ», кушода шуда буд.

То соли [[2012]] ДСХ зиёда аз 5000 нафар мутахассисони маълумоти олидорро тайёр намудааст.
Соли 2010 ба факултаҳои ДСХ — 18 кафедра вобаста шуда буд, ки 12 кафедраҳои тахассусӣ буданд. Соли таҳсили 2010-2011 аз 180 нафар устодони ДСХ (170 нафар кормандони доимӣ), 11 нафар доктори илм ва 67 нафар номзади илм мебошанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки бештар аз 40 нафари онҳо хатмкардагони ДСХ буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |title=Сомонаи ДСХ |accessdate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413070959/http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |archivedate=2017-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зодаи истиқлол (Маълумотнома дар бораи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат) - Душанбе, 2011. – 58 с.&lt;/ref&gt;


ДСХ дорои Литсейи тамоюли иқтисодӣ (аз соли 1998), 4 факултет, 4 бинои таълимӣ, 12 лабораторияи компютерӣ, беш аз 670 компютери пайваст ба шабакаи Интернет, 2 китобхонаи илмӣ, 2 китобхонаи электронӣ,  3 толори маҷлис, майдончаи варзишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чопхона, 2 ошхона, Парки технологӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;dsx.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dsx.tj/?page_id=70|title=Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат|author=|website=http://dsx.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507103250/http://dsx.tj/?page_id=70}}&lt;/ref&gt;

== Ректорони Донишгоҳ  ==
* Номзади илмҳои иқтисодӣ, [[Ҳабибулло Умаров]] — 1991-2006
* Доктори илмҳои фалсафа, профессор [[Зокир Вазиров]] — 2006-2008
* Доктори илмҳои физика ва математика, профессор [[Файзалӣ Комилиён]] — 2008-2012
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Диловар Қодиров]] — 2012-2019
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Фозил Обидов|Фозил Саидович Обидов]] — 2019-2020
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Убайдулло Асрорзода|Убайдулло Саттор Асрорзода]] — 2020

==ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ==


# Факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти байналмилалӣ;
# Факултети лингвистика ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# Факултети гуманитарию педагогӣ;
# Факултети рушди устувор ва иқтисоди сабз;
# Факултети молия;
# Факултети фаъолияти бонкӣ;
# Факултети ҳуқуқшиносӣ;
# Факултети идоракунии давлатӣ;
# Факултети фаъолияти гумрукӣ;
# Факултети баҳисобгирию иқтисодӣ;
# Факултети забонҳои хориҷӣ;
# Факултетҳои муштарак;
# Институти (Донишкадаи) таҳсилоти фосилавӣ, ғоибона,шабона ва муттасил;                                                         
# АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ:

==КОЛЛЕҶУ ЛИТСЕЙ ВА ИНСТИТУТҲОИ ИЛМИЮ ТАҲҚИҚОТИИ ДБССТ.==

# Институти ИТСС;
# Институти ИТРУИС;
# Маркази ҶТИКССХ;
# Коллеҷи саноат ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Левакант;
# Коллеҷи сайёҳӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии хизмати шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии саноати кимиёи шаҳри Левакант;
# Литсейи касбии дузандагии шаҳри Душанбе;
# Литсейи касбии хизмат ва туризми шаҳри Душанбе;
# Литсейи ДБССТ;

==АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ==
* АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ__РЕКТОР-САИДЗОДА МАСРУР МИРЗОХОН
* ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ__РЕКТОР-ҶАББОРЗОДА ФАТҲУЛЛОҲ АМРӢ
* ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ__РЕКТОР-МИРЗОЗОДА АБДУСАЛОМ НАЗАРАЛӢ
* Донишкадаи байналмилалии Левакант;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lii.tj/|title= Донишкадаи байналмилалии Левакант|author=www.lii.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-09}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Саидзода С.С.
* Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд; Ректори донишкада__ Маҳмадалӣ Б.Н.
* Донишкадаи байналмилалии Данғара.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Сафозода А.К.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://iutet.tj/ iutet.tj сомонаи Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон] 
{{ПБ}}
{{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон| ]]</text>
      <sha1>im45q23x54rw8lt0qxx0wyqa4jvl5eq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482720</id>
      <parentid>1482719</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Довуд Саидов</username>
        <id>145715</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1482720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13748" sha1="0ti7q5ut3z0eydrm5svf0bld1tocp8p" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ
|Номи тоҷикӣ=  Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Номи аслӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Акс= Donishkadai sohibkori va khizmat.JPG 
|Ташкил шудааст= 1991
|Намуд=[[давлатӣ]]
|Шаҳр= Душанбе
|Кишвар= Тоҷикистон 
|Шумораи донишҷуён= 
|Сомона =[https://iutet.tj/]
}}
[[File:Главная арка Института предпринимательства и сервиса..JPG|thumb|Дарвозаи Донишгоҳ]]
МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН(ДБССТ) ЯКЕ АЗ АВВАЛИН ВА БУЗУРГТАРИН МУАССИСАИ ТАҲСИЛОТИ ОЛИИ КАСБИИ МАҚОМИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОШТА ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН.МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН (ДБССТ) ТАНҲО БА ҲУКУМАТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТОБЕЪ ВА ҲИСОБОТДИҲАНДА МЕБОШАД.РЕКТОРИ МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН АСРОРЗОДА УБАЙДУЛЛО САТТОР Д.И.И. ПРОФЕССОР МЕБОШАД.

== Таърихи таъсис == 
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон нахуст мувофиқи Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 22 июли соли 1991 таҳти №212 (банди 1) ба сифати Коллеҷи технологӣ-маишӣ дар асоси ҳисоби хоҷагӣ чун таълимгоҳи олии бисёрсоҳа, дар асоси фармони собиқ консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 1991, зери №15 таъсис дода шуда, сипас, мутобиқи Қарори Девони Вазирони ИҶШС аз 29 июли соли 1991, зери №530 ва бо Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 1991, таҳти №266 дар заминаи он Донишкадаи хидмати маишии консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст.

Муассисаи мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1995, зери рақами №192 ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Ширкати давлатии молҳои истеъмоли халқ ва хидматрасонии Тоҷикистон табдил дода шудааст.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи апрели соли 2020 номи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат иваз карда шуд.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 январи соли 2022, таҳти рақами 17 ба Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат&quot; мақоми муассисаи таълимии байналмилалӣ дода шуда, Муассисаи давлатии &quot;Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон&quot; номгузорӣ карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dsx.tj/mufassal.php?id=11|title=IUTET-Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон|website=dsx.tj|accessdate=2022-02-03|archivedate=2022-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203085118/https://dsx.tj/mufassal.php?id=11}}&lt;/ref&gt;.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[30 март|30 марти]] [[соли 2024]], таҳти рақами 199 Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон муассисаи давлатии дорои мақоми байналмилалӣ буда танҳо ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тобеъ ва ҳисоботдиҳанда мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/wp-content/uploads/2024/10/%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%9C%D0%90_rotated.pdf|title=Оиннома|author=www.iutet.tj|date=2025-11-03|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Таърих== 
Дар ибтидои фаъолият, соли таҳсили 1991-1992 дар ДСХ 3 кафедра амал мекард, ки дар онҳо 2 доктори илм ва 19 номзадони илм, аз ҷумла 2 нафар занҳо ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буданд, ки аз онҳо танҳо 6 нафарашон кормандони доимӣ буданду халос. Он соли таҳсил дар донишкада аз рӯи 4 ихтисос (иқтисодиёти ҷаҳон, иқтисодиёт ва идора дар корхонаҳо, санъати ороишӣ-амалӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, технологияи матоъ ва кешбофӣ) 88 нафар донишҷӯён дар шуъбаи рӯзона таҳсил менамуданд. Дар соли аввали фаъолият донишкада дорои як бинои таълимӣ бо 17 синфхонаҳо буда, фонди умумии китобхонаи илмии он 1012 нусха китобро дарбар мегирифт.

Соли [[2006]] ДСХ Иҷозатнома (Литсензия )–и Вазорати Маорифи Ҷумхурии Тоҷикистонро (АУ №0000303 аз 26.10.2006) барои фаъолияти аспирантура, аз рўи ихтисосҳои 08.00.01 – назарияи иқтисод, 08.00.05 – иқтисод ва идораи хоҷагии халқ, 08.00.13 – усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ, 05.13.18 – тарҳрезии риёзӣ, усулҳои ададӣ ва комплекси программаҳо муттахассисони илмӣ – педагогӣ тайёр менамуд. Бо қарори ВАК-и Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия аз [[19 март]]и соли [[2010]], дар донишкада Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи 2 ихтисос:  08.00.05 – «иқтисод ва идораи хоҷагии халқ» ва 08.00.13 – «усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ», кушода шуда буд.

То соли [[2012]] ДСХ зиёда аз 5000 нафар мутахассисони маълумоти олидорро тайёр намудааст.
Соли 2010 ба факултаҳои ДСХ — 18 кафедра вобаста шуда буд, ки 12 кафедраҳои тахассусӣ буданд. Соли таҳсили 2010-2011 аз 180 нафар устодони ДСХ (170 нафар кормандони доимӣ), 11 нафар доктори илм ва 67 нафар номзади илм мебошанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки бештар аз 40 нафари онҳо хатмкардагони ДСХ буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |title=Сомонаи ДСХ |accessdate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413070959/http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |archivedate=2017-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зодаи истиқлол (Маълумотнома дар бораи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат) - Душанбе, 2011. – 58 с.&lt;/ref&gt;


ДСХ дорои Литсейи тамоюли иқтисодӣ (аз соли 1998), 4 факултет, 4 бинои таълимӣ, 12 лабораторияи компютерӣ, беш аз 670 компютери пайваст ба шабакаи Интернет, 2 китобхонаи илмӣ, 2 китобхонаи электронӣ,  3 толори маҷлис, майдончаи варзишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чопхона, 2 ошхона, Парки технологӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;dsx.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dsx.tj/?page_id=70|title=Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат|author=|website=http://dsx.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507103250/http://dsx.tj/?page_id=70}}&lt;/ref&gt;

== Ректорони Донишгоҳ  ==
* Номзади илмҳои иқтисодӣ, [[Ҳабибулло Умаров]] — 1991-2006
* Доктори илмҳои фалсафа, профессор [[Зокир Вазиров]] — 2006-2008
* Доктори илмҳои физика ва математика, профессор [[Файзалӣ Комилиён]] — 2008-2012
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Диловар Қодиров]] — 2012-2019
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Фозил Обидов|Фозил Саидович Обидов]] — 2019-2020
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Убайдулло Асрорзода|Убайдулло Саттор Асрорзода]] — 2020

==ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ==


# Факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти байналмилалӣ;
# Факултети лингвистика ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# Факултети гуманитарию педагогӣ;
# Факултети рушди устувор ва иқтисоди сабз;
# Факултети молия;
# Факултети фаъолияти бонкӣ;
# Факултети ҳуқуқшиносӣ;
# Факултети идоракунии давлатӣ;
# Факултети фаъолияти гумрукӣ;
# Факултети баҳисобгирию иқтисодӣ;
# Факултети забонҳои хориҷӣ;
# Факултетҳои муштарак;
# Институти (Донишкадаи) таҳсилоти фосилавӣ, ғоибона,шабона ва муттасил;                                                         
# АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ:

==КОЛЛЕҶУ ЛИТСЕЙ ВА ИНСТИТУТҲОИ ИЛМИЮ ТАҲҚИҚОТИИ ДБССТ.==

# Институти ИТСС;
# Институти ИТРУИС;
# Маркази ҶТИКССХ;
# Коллеҷи саноат ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Левакант;
# Коллеҷи сайёҳӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии хизмати шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии саноати кимиёи шаҳри Левакант;
# Литсейи касбии дузандагии шаҳри Душанбе;
# Литсейи касбии хизмат ва туризми шаҳри Душанбе;
# Литсейи ДБССТ;

==АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ==
* АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ__РЕКТОР-САИДЗОДА МАСРУР МИРЗОХОН
* ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ__РЕКТОР-ҶАББОРЗОДА ФАТҲУЛЛОҲ АМРӢ
* ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ__РЕКТОР-МИРЗОЗОДА АБДУСАЛОМ НАЗАРАЛӢ
* Донишкадаи байналмилалии Левакант;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lii.tj/|title= Донишкадаи байналмилалии Левакант|author=www.lii.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-09}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Саидзода С.С.
* Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд; Ректори донишкада__ Маҳмадалӣ Б.Н.
* Донишкадаи байналмилалии Данғара.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Сафозода А.К.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://iutet.tj/ iutet.tj сомонаи Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон] 
{{ПБ}}
{{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон| ]]</text>
      <sha1>0ti7q5ut3z0eydrm5svf0bld1tocp8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482723</id>
      <parentid>1482720</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Довуд Саидов</username>
        <id>145715</id>
      </contributor>
      <comment>/* АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ */</comment>
      <origin>1482723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13933" sha1="jocd2mdc58dblkf6sa8om84x3k9nb1u" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ
|Номи тоҷикӣ=  Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Номи аслӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Акс= Donishkadai sohibkori va khizmat.JPG 
|Ташкил шудааст= 1991
|Намуд=[[давлатӣ]]
|Шаҳр= Душанбе
|Кишвар= Тоҷикистон 
|Шумораи донишҷуён= 
|Сомона =[https://iutet.tj/]
}}
[[File:Главная арка Института предпринимательства и сервиса..JPG|thumb|Дарвозаи Донишгоҳ]]
МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН(ДБССТ) ЯКЕ АЗ АВВАЛИН ВА БУЗУРГТАРИН МУАССИСАИ ТАҲСИЛОТИ ОЛИИ КАСБИИ МАҚОМИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОШТА ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН.МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН (ДБССТ) ТАНҲО БА ҲУКУМАТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТОБЕЪ ВА ҲИСОБОТДИҲАНДА МЕБОШАД.РЕКТОРИ МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН АСРОРЗОДА УБАЙДУЛЛО САТТОР Д.И.И. ПРОФЕССОР МЕБОШАД.

== Таърихи таъсис == 
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон нахуст мувофиқи Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 22 июли соли 1991 таҳти №212 (банди 1) ба сифати Коллеҷи технологӣ-маишӣ дар асоси ҳисоби хоҷагӣ чун таълимгоҳи олии бисёрсоҳа, дар асоси фармони собиқ консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 1991, зери №15 таъсис дода шуда, сипас, мутобиқи Қарори Девони Вазирони ИҶШС аз 29 июли соли 1991, зери №530 ва бо Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 1991, таҳти №266 дар заминаи он Донишкадаи хидмати маишии консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст.

Муассисаи мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1995, зери рақами №192 ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Ширкати давлатии молҳои истеъмоли халқ ва хидматрасонии Тоҷикистон табдил дода шудааст.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи апрели соли 2020 номи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат иваз карда шуд.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 январи соли 2022, таҳти рақами 17 ба Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат&quot; мақоми муассисаи таълимии байналмилалӣ дода шуда, Муассисаи давлатии &quot;Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон&quot; номгузорӣ карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dsx.tj/mufassal.php?id=11|title=IUTET-Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон|website=dsx.tj|accessdate=2022-02-03|archivedate=2022-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203085118/https://dsx.tj/mufassal.php?id=11}}&lt;/ref&gt;.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[30 март|30 марти]] [[соли 2024]], таҳти рақами 199 Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон муассисаи давлатии дорои мақоми байналмилалӣ буда танҳо ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тобеъ ва ҳисоботдиҳанда мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/wp-content/uploads/2024/10/%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%9C%D0%90_rotated.pdf|title=Оиннома|author=www.iutet.tj|date=2025-11-03|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Таърих== 
Дар ибтидои фаъолият, соли таҳсили 1991-1992 дар ДСХ 3 кафедра амал мекард, ки дар онҳо 2 доктори илм ва 19 номзадони илм, аз ҷумла 2 нафар занҳо ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буданд, ки аз онҳо танҳо 6 нафарашон кормандони доимӣ буданду халос. Он соли таҳсил дар донишкада аз рӯи 4 ихтисос (иқтисодиёти ҷаҳон, иқтисодиёт ва идора дар корхонаҳо, санъати ороишӣ-амалӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, технологияи матоъ ва кешбофӣ) 88 нафар донишҷӯён дар шуъбаи рӯзона таҳсил менамуданд. Дар соли аввали фаъолият донишкада дорои як бинои таълимӣ бо 17 синфхонаҳо буда, фонди умумии китобхонаи илмии он 1012 нусха китобро дарбар мегирифт.

Соли [[2006]] ДСХ Иҷозатнома (Литсензия )–и Вазорати Маорифи Ҷумхурии Тоҷикистонро (АУ №0000303 аз 26.10.2006) барои фаъолияти аспирантура, аз рўи ихтисосҳои 08.00.01 – назарияи иқтисод, 08.00.05 – иқтисод ва идораи хоҷагии халқ, 08.00.13 – усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ, 05.13.18 – тарҳрезии риёзӣ, усулҳои ададӣ ва комплекси программаҳо муттахассисони илмӣ – педагогӣ тайёр менамуд. Бо қарори ВАК-и Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия аз [[19 март]]и соли [[2010]], дар донишкада Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи 2 ихтисос:  08.00.05 – «иқтисод ва идораи хоҷагии халқ» ва 08.00.13 – «усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ», кушода шуда буд.

То соли [[2012]] ДСХ зиёда аз 5000 нафар мутахассисони маълумоти олидорро тайёр намудааст.
Соли 2010 ба факултаҳои ДСХ — 18 кафедра вобаста шуда буд, ки 12 кафедраҳои тахассусӣ буданд. Соли таҳсили 2010-2011 аз 180 нафар устодони ДСХ (170 нафар кормандони доимӣ), 11 нафар доктори илм ва 67 нафар номзади илм мебошанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки бештар аз 40 нафари онҳо хатмкардагони ДСХ буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |title=Сомонаи ДСХ |accessdate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413070959/http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |archivedate=2017-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зодаи истиқлол (Маълумотнома дар бораи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат) - Душанбе, 2011. – 58 с.&lt;/ref&gt;


ДСХ дорои Литсейи тамоюли иқтисодӣ (аз соли 1998), 4 факултет, 4 бинои таълимӣ, 12 лабораторияи компютерӣ, беш аз 670 компютери пайваст ба шабакаи Интернет, 2 китобхонаи илмӣ, 2 китобхонаи электронӣ,  3 толори маҷлис, майдончаи варзишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чопхона, 2 ошхона, Парки технологӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;dsx.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dsx.tj/?page_id=70|title=Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат|author=|website=http://dsx.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507103250/http://dsx.tj/?page_id=70}}&lt;/ref&gt;

== Ректорони Донишгоҳ  ==
* Номзади илмҳои иқтисодӣ, [[Ҳабибулло Умаров]] — 1991-2006
* Доктори илмҳои фалсафа, профессор [[Зокир Вазиров]] — 2006-2008
* Доктори илмҳои физика ва математика, профессор [[Файзалӣ Комилиён]] — 2008-2012
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Диловар Қодиров]] — 2012-2019
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Фозил Обидов|Фозил Саидович Обидов]] — 2019-2020
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Убайдулло Асрорзода|Убайдулло Саттор Асрорзода]] — 2020

==ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ==


# Факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти байналмилалӣ;
# Факултети лингвистика ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# Факултети гуманитарию педагогӣ;
# Факултети рушди устувор ва иқтисоди сабз;
# Факултети молия;
# Факултети фаъолияти бонкӣ;
# Факултети ҳуқуқшиносӣ;
# Факултети идоракунии давлатӣ;
# Факултети фаъолияти гумрукӣ;
# Факултети баҳисобгирию иқтисодӣ;
# Факултети забонҳои хориҷӣ;
# Факултетҳои муштарак;
# Институти (Донишкадаи) таҳсилоти фосилавӣ, ғоибона,шабона ва муттасил;                                                         
# АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ:

==КОЛЛЕҶУ ЛИТСЕЙ ВА ИНСТИТУТҲОИ ИЛМИЮ ТАҲҚИҚОТИИ ДБССТ.==

# Институти ИТСС;
# Институти ИТРУИС;
# Маркази ҶТИКССХ;
# Коллеҷи саноат ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Левакант;
# Коллеҷи сайёҳӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии хизмати шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии саноати кимиёи шаҳри Левакант;
# Литсейи касбии дузандагии шаҳри Душанбе;
# Литсейи касбии хизмат ва туризми шаҳри Душанбе;
# Литсейи ДБССТ;

==АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ==
* АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ__РЕКТОР-САИДЗОДА МАСРУР МИРЗОХОН.
* Факултетҳои донишкада: 
* 1. Факултети саноати сайёҳӣ ва география;
* 2. Факултети тиббӣ- осоишгоҳи;
* 3.
* ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ__РЕКТОР-ҶАББОРЗОДА ФАТҲУЛЛОҲ АМРӢ
* ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ__РЕКТОР-МИРЗОЗОДА АБДУСАЛОМ НАЗАРАЛӢ
* Донишкадаи байналмилалии Левакант;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lii.tj/|title= Донишкадаи байналмилалии Левакант|author=www.lii.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-09}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Саидзода С.С.
* Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд; Ректори донишкада__ Маҳмадалӣ Б.Н.
* Донишкадаи байналмилалии Данғара.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Сафозода А.К.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://iutet.tj/ iutet.tj сомонаи Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон] 
{{ПБ}}
{{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон| ]]</text>
      <sha1>jocd2mdc58dblkf6sa8om84x3k9nb1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482724</id>
      <parentid>1482723</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Довуд Саидов</username>
        <id>145715</id>
      </contributor>
      <comment>/* АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ */</comment>
      <origin>1482724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14342" sha1="4lacgibg8tu0f8m7usuozqk8q11p5gv" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ
|Номи тоҷикӣ=  Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Номи аслӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Акс= Donishkadai sohibkori va khizmat.JPG 
|Ташкил шудааст= 1991
|Намуд=[[давлатӣ]]
|Шаҳр= Душанбе
|Кишвар= Тоҷикистон 
|Шумораи донишҷуён= 
|Сомона =[https://iutet.tj/]
}}
[[File:Главная арка Института предпринимательства и сервиса..JPG|thumb|Дарвозаи Донишгоҳ]]
МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН(ДБССТ) ЯКЕ АЗ АВВАЛИН ВА БУЗУРГТАРИН МУАССИСАИ ТАҲСИЛОТИ ОЛИИ КАСБИИ МАҚОМИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОШТА ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН.МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН (ДБССТ) ТАНҲО БА ҲУКУМАТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТОБЕЪ ВА ҲИСОБОТДИҲАНДА МЕБОШАД.РЕКТОРИ МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН АСРОРЗОДА УБАЙДУЛЛО САТТОР Д.И.И. ПРОФЕССОР МЕБОШАД.

== Таърихи таъсис == 
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон нахуст мувофиқи Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 22 июли соли 1991 таҳти №212 (банди 1) ба сифати Коллеҷи технологӣ-маишӣ дар асоси ҳисоби хоҷагӣ чун таълимгоҳи олии бисёрсоҳа, дар асоси фармони собиқ консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 1991, зери №15 таъсис дода шуда, сипас, мутобиқи Қарори Девони Вазирони ИҶШС аз 29 июли соли 1991, зери №530 ва бо Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 1991, таҳти №266 дар заминаи он Донишкадаи хидмати маишии консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст.

Муассисаи мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1995, зери рақами №192 ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Ширкати давлатии молҳои истеъмоли халқ ва хидматрасонии Тоҷикистон табдил дода шудааст.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи апрели соли 2020 номи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат иваз карда шуд.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 январи соли 2022, таҳти рақами 17 ба Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат&quot; мақоми муассисаи таълимии байналмилалӣ дода шуда, Муассисаи давлатии &quot;Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон&quot; номгузорӣ карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dsx.tj/mufassal.php?id=11|title=IUTET-Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон|website=dsx.tj|accessdate=2022-02-03|archivedate=2022-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203085118/https://dsx.tj/mufassal.php?id=11}}&lt;/ref&gt;.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[30 март|30 марти]] [[соли 2024]], таҳти рақами 199 Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон муассисаи давлатии дорои мақоми байналмилалӣ буда танҳо ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тобеъ ва ҳисоботдиҳанда мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/wp-content/uploads/2024/10/%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%9C%D0%90_rotated.pdf|title=Оиннома|author=www.iutet.tj|date=2025-11-03|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Таърих== 
Дар ибтидои фаъолият, соли таҳсили 1991-1992 дар ДСХ 3 кафедра амал мекард, ки дар онҳо 2 доктори илм ва 19 номзадони илм, аз ҷумла 2 нафар занҳо ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буданд, ки аз онҳо танҳо 6 нафарашон кормандони доимӣ буданду халос. Он соли таҳсил дар донишкада аз рӯи 4 ихтисос (иқтисодиёти ҷаҳон, иқтисодиёт ва идора дар корхонаҳо, санъати ороишӣ-амалӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, технологияи матоъ ва кешбофӣ) 88 нафар донишҷӯён дар шуъбаи рӯзона таҳсил менамуданд. Дар соли аввали фаъолият донишкада дорои як бинои таълимӣ бо 17 синфхонаҳо буда, фонди умумии китобхонаи илмии он 1012 нусха китобро дарбар мегирифт.

Соли [[2006]] ДСХ Иҷозатнома (Литсензия )–и Вазорати Маорифи Ҷумхурии Тоҷикистонро (АУ №0000303 аз 26.10.2006) барои фаъолияти аспирантура, аз рўи ихтисосҳои 08.00.01 – назарияи иқтисод, 08.00.05 – иқтисод ва идораи хоҷагии халқ, 08.00.13 – усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ, 05.13.18 – тарҳрезии риёзӣ, усулҳои ададӣ ва комплекси программаҳо муттахассисони илмӣ – педагогӣ тайёр менамуд. Бо қарори ВАК-и Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия аз [[19 март]]и соли [[2010]], дар донишкада Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи 2 ихтисос:  08.00.05 – «иқтисод ва идораи хоҷагии халқ» ва 08.00.13 – «усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ», кушода шуда буд.

То соли [[2012]] ДСХ зиёда аз 5000 нафар мутахассисони маълумоти олидорро тайёр намудааст.
Соли 2010 ба факултаҳои ДСХ — 18 кафедра вобаста шуда буд, ки 12 кафедраҳои тахассусӣ буданд. Соли таҳсили 2010-2011 аз 180 нафар устодони ДСХ (170 нафар кормандони доимӣ), 11 нафар доктори илм ва 67 нафар номзади илм мебошанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки бештар аз 40 нафари онҳо хатмкардагони ДСХ буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |title=Сомонаи ДСХ |accessdate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413070959/http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |archivedate=2017-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зодаи истиқлол (Маълумотнома дар бораи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат) - Душанбе, 2011. – 58 с.&lt;/ref&gt;


ДСХ дорои Литсейи тамоюли иқтисодӣ (аз соли 1998), 4 факултет, 4 бинои таълимӣ, 12 лабораторияи компютерӣ, беш аз 670 компютери пайваст ба шабакаи Интернет, 2 китобхонаи илмӣ, 2 китобхонаи электронӣ,  3 толори маҷлис, майдончаи варзишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чопхона, 2 ошхона, Парки технологӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;dsx.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dsx.tj/?page_id=70|title=Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат|author=|website=http://dsx.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507103250/http://dsx.tj/?page_id=70}}&lt;/ref&gt;

== Ректорони Донишгоҳ  ==
* Номзади илмҳои иқтисодӣ, [[Ҳабибулло Умаров]] — 1991-2006
* Доктори илмҳои фалсафа, профессор [[Зокир Вазиров]] — 2006-2008
* Доктори илмҳои физика ва математика, профессор [[Файзалӣ Комилиён]] — 2008-2012
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Диловар Қодиров]] — 2012-2019
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Фозил Обидов|Фозил Саидович Обидов]] — 2019-2020
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Убайдулло Асрорзода|Убайдулло Саттор Асрорзода]] — 2020

==ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ==


# Факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти байналмилалӣ;
# Факултети лингвистика ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# Факултети гуманитарию педагогӣ;
# Факултети рушди устувор ва иқтисоди сабз;
# Факултети молия;
# Факултети фаъолияти бонкӣ;
# Факултети ҳуқуқшиносӣ;
# Факултети идоракунии давлатӣ;
# Факултети фаъолияти гумрукӣ;
# Факултети баҳисобгирию иқтисодӣ;
# Факултети забонҳои хориҷӣ;
# Факултетҳои муштарак;
# Институти (Донишкадаи) таҳсилоти фосилавӣ, ғоибона,шабона ва муттасил;                                                         
# АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ:

==КОЛЛЕҶУ ЛИТСЕЙ ВА ИНСТИТУТҲОИ ИЛМИЮ ТАҲҚИҚОТИИ ДБССТ.==

# Институти ИТСС;
# Институти ИТРУИС;
# Маркази ҶТИКССХ;
# Коллеҷи саноат ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Левакант;
# Коллеҷи сайёҳӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии хизмати шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии саноати кимиёи шаҳри Левакант;
# Литсейи касбии дузандагии шаҳри Душанбе;
# Литсейи касбии хизмат ва туризми шаҳри Душанбе;
# Литсейи ДБССТ;

==АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ==
* АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ__РЕКТОР-САИДЗОДА МАСРУР МИРЗОХОН.
* Факултетҳои академия:
* 1. Факултети саноати сайёҳӣ ва география;
* 2. Факултети тиббӣ- осоишгоҳи;
* 3.Факултети 
* 4. Факултети
* ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ__РЕКТОР-ҶАББОРЗОДА ФАТҲУЛЛОҲ АМРӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети иқтисоди ҷаҳон;
* 2. Факултети сиёсатшиносӣ ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
* 3. Факултети
* ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ__РЕКТОР-МИРЗОЗОДА АБДУСАЛОМ НАЗАРАЛӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети 
* 2. Факултети 
* 3. Факултети 
* 4. Факултети
* Донишкадаи байналмилалии Левакант;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lii.tj/|title= Донишкадаи байналмилалии Левакант|author=www.lii.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-09}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Саидзода С.С.
* Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд; Ректори донишкада__ Маҳмадалӣ Б.Н.
* Донишкадаи байналмилалии Данғара.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Сафозода А.К.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://iutet.tj/ iutet.tj сомонаи Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон] 
{{ПБ}}
{{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон| ]]</text>
      <sha1>4lacgibg8tu0f8m7usuozqk8q11p5gv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482725</id>
      <parentid>1482724</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Довуд Саидов</username>
        <id>145715</id>
      </contributor>
      <comment>/* АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ */</comment>
      <origin>1482725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14665" sha1="8vz85xrsbdpkyqw5wu9kre435mivie3" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ
|Номи тоҷикӣ=  Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Номи аслӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Акс= Donishkadai sohibkori va khizmat.JPG 
|Ташкил шудааст= 1991
|Намуд=[[давлатӣ]]
|Шаҳр= Душанбе
|Кишвар= Тоҷикистон 
|Шумораи донишҷуён= 
|Сомона =[https://iutet.tj/]
}}
[[File:Главная арка Института предпринимательства и сервиса..JPG|thumb|Дарвозаи Донишгоҳ]]
МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН(ДБССТ) ЯКЕ АЗ АВВАЛИН ВА БУЗУРГТАРИН МУАССИСАИ ТАҲСИЛОТИ ОЛИИ КАСБИИ МАҚОМИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОШТА ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН.МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН (ДБССТ) ТАНҲО БА ҲУКУМАТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТОБЕЪ ВА ҲИСОБОТДИҲАНДА МЕБОШАД.РЕКТОРИ МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН АСРОРЗОДА УБАЙДУЛЛО САТТОР Д.И.И. ПРОФЕССОР МЕБОШАД.

== Таърихи таъсис == 
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон нахуст мувофиқи Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 22 июли соли 1991 таҳти №212 (банди 1) ба сифати Коллеҷи технологӣ-маишӣ дар асоси ҳисоби хоҷагӣ чун таълимгоҳи олии бисёрсоҳа, дар асоси фармони собиқ консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 1991, зери №15 таъсис дода шуда, сипас, мутобиқи Қарори Девони Вазирони ИҶШС аз 29 июли соли 1991, зери №530 ва бо Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 1991, таҳти №266 дар заминаи он Донишкадаи хидмати маишии консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст.

Муассисаи мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1995, зери рақами №192 ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Ширкати давлатии молҳои истеъмоли халқ ва хидматрасонии Тоҷикистон табдил дода шудааст.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи апрели соли 2020 номи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат иваз карда шуд.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 январи соли 2022, таҳти рақами 17 ба Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат&quot; мақоми муассисаи таълимии байналмилалӣ дода шуда, Муассисаи давлатии &quot;Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон&quot; номгузорӣ карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dsx.tj/mufassal.php?id=11|title=IUTET-Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон|website=dsx.tj|accessdate=2022-02-03|archivedate=2022-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203085118/https://dsx.tj/mufassal.php?id=11}}&lt;/ref&gt;.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[30 март|30 марти]] [[соли 2024]], таҳти рақами 199 Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон муассисаи давлатии дорои мақоми байналмилалӣ буда танҳо ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тобеъ ва ҳисоботдиҳанда мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/wp-content/uploads/2024/10/%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%9C%D0%90_rotated.pdf|title=Оиннома|author=www.iutet.tj|date=2025-11-03|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Таърих== 
Дар ибтидои фаъолият, соли таҳсили 1991-1992 дар ДСХ 3 кафедра амал мекард, ки дар онҳо 2 доктори илм ва 19 номзадони илм, аз ҷумла 2 нафар занҳо ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буданд, ки аз онҳо танҳо 6 нафарашон кормандони доимӣ буданду халос. Он соли таҳсил дар донишкада аз рӯи 4 ихтисос (иқтисодиёти ҷаҳон, иқтисодиёт ва идора дар корхонаҳо, санъати ороишӣ-амалӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, технологияи матоъ ва кешбофӣ) 88 нафар донишҷӯён дар шуъбаи рӯзона таҳсил менамуданд. Дар соли аввали фаъолият донишкада дорои як бинои таълимӣ бо 17 синфхонаҳо буда, фонди умумии китобхонаи илмии он 1012 нусха китобро дарбар мегирифт.

Соли [[2006]] ДСХ Иҷозатнома (Литсензия )–и Вазорати Маорифи Ҷумхурии Тоҷикистонро (АУ №0000303 аз 26.10.2006) барои фаъолияти аспирантура, аз рўи ихтисосҳои 08.00.01 – назарияи иқтисод, 08.00.05 – иқтисод ва идораи хоҷагии халқ, 08.00.13 – усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ, 05.13.18 – тарҳрезии риёзӣ, усулҳои ададӣ ва комплекси программаҳо муттахассисони илмӣ – педагогӣ тайёр менамуд. Бо қарори ВАК-и Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия аз [[19 март]]и соли [[2010]], дар донишкада Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи 2 ихтисос:  08.00.05 – «иқтисод ва идораи хоҷагии халқ» ва 08.00.13 – «усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ», кушода шуда буд.

То соли [[2012]] ДСХ зиёда аз 5000 нафар мутахассисони маълумоти олидорро тайёр намудааст.
Соли 2010 ба факултаҳои ДСХ — 18 кафедра вобаста шуда буд, ки 12 кафедраҳои тахассусӣ буданд. Соли таҳсили 2010-2011 аз 180 нафар устодони ДСХ (170 нафар кормандони доимӣ), 11 нафар доктори илм ва 67 нафар номзади илм мебошанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки бештар аз 40 нафари онҳо хатмкардагони ДСХ буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |title=Сомонаи ДСХ |accessdate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413070959/http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |archivedate=2017-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зодаи истиқлол (Маълумотнома дар бораи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат) - Душанбе, 2011. – 58 с.&lt;/ref&gt;


ДСХ дорои Литсейи тамоюли иқтисодӣ (аз соли 1998), 4 факултет, 4 бинои таълимӣ, 12 лабораторияи компютерӣ, беш аз 670 компютери пайваст ба шабакаи Интернет, 2 китобхонаи илмӣ, 2 китобхонаи электронӣ,  3 толори маҷлис, майдончаи варзишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чопхона, 2 ошхона, Парки технологӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;dsx.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dsx.tj/?page_id=70|title=Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат|author=|website=http://dsx.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507103250/http://dsx.tj/?page_id=70}}&lt;/ref&gt;

== Ректорони Донишгоҳ  ==
* Номзади илмҳои иқтисодӣ, [[Ҳабибулло Умаров]] — 1991-2006
* Доктори илмҳои фалсафа, профессор [[Зокир Вазиров]] — 2006-2008
* Доктори илмҳои физика ва математика, профессор [[Файзалӣ Комилиён]] — 2008-2012
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Диловар Қодиров]] — 2012-2019
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Фозил Обидов|Фозил Саидович Обидов]] — 2019-2020
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Убайдулло Асрорзода|Убайдулло Саттор Асрорзода]] — 2020

==ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ==


# Факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти байналмилалӣ;
# Факултети лингвистика ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# Факултети гуманитарию педагогӣ;
# Факултети рушди устувор ва иқтисоди сабз;
# Факултети молия;
# Факултети фаъолияти бонкӣ;
# Факултети ҳуқуқшиносӣ;
# Факултети идоракунии давлатӣ;
# Факултети фаъолияти гумрукӣ;
# Факултети баҳисобгирию иқтисодӣ;
# Факултети забонҳои хориҷӣ;
# Факултетҳои муштарак;
# Институти (Донишкадаи) таҳсилоти фосилавӣ, ғоибона,шабона ва муттасил;                                                         
# АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ:

==КОЛЛЕҶУ ЛИТСЕЙ ВА ИНСТИТУТҲОИ ИЛМИЮ ТАҲҚИҚОТИИ ДБССТ.==

# Институти ИТСС;
# Институти ИТРУИС;
# Маркази ҶТИКССХ;
# Коллеҷи саноат ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Левакант;
# Коллеҷи сайёҳӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии хизмати шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии саноати кимиёи шаҳри Левакант;
# Литсейи касбии дузандагии шаҳри Душанбе;
# Литсейи касбии хизмат ва туризми шаҳри Душанбе;
# Литсейи ДБССТ;

==АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ==
* АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ__РЕКТОР-САИДЗОДА МАСРУР МИРЗОХОН.
* Факултетҳои академия:
* 1. Факултети саноати сайёҳӣ ва география;
* 2. Факултети тиббӣ- осоишгоҳӣ;
* 3.Факултети сайёҳии байналмилалӣ;
* 4. Факултети бизнеси меҳмондорӣ ва сервис;
* ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ__РЕКТОР-ҶАББОРЗОДА ФАТҲУЛЛОҲ АМРӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети иқтисоди ҷаҳон;
* 2. Факултети сиёсатшиносӣ ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
* 3. Факултети дипломатия ва муносибатҳои байналмиллалӣ;
* ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ__РЕКТОР-МИРЗОЗОДА АБДУСАЛОМ НАЗАРАЛӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети барномасозӣ ва зеҳни сунъӣ;
* 2. Факултети технологияҳои иттилоотӣ ва иқтисоди рақамӣ;
* 3. Факултети низомҳои инноватсионӣ;
* Донишкадаи байналмилалии Левакант;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lii.tj/|title= Донишкадаи байналмилалии Левакант|author=www.lii.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-09}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Саидзода С.С.
* Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд; Ректори донишкада__ Маҳмадалӣ Б.Н.
* Донишкадаи байналмилалии Данғара.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Сафозода А.К.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://iutet.tj/ iutet.tj сомонаи Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон] 
{{ПБ}}
{{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон| ]]</text>
      <sha1>8vz85xrsbdpkyqw5wu9kre435mivie3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482727</id>
      <parentid>1482725</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Довуд Саидов</username>
        <id>145715</id>
      </contributor>
      <comment>/* ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ */</comment>
      <origin>1482727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14713" sha1="3082su4lkob1nkn4ffs2gmq0xbgty0f" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ
|Номи тоҷикӣ=  Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Номи аслӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Акс= Donishkadai sohibkori va khizmat.JPG 
|Ташкил шудааст= 1991
|Намуд=[[давлатӣ]]
|Шаҳр= Душанбе
|Кишвар= Тоҷикистон 
|Шумораи донишҷуён= 
|Сомона =[https://iutet.tj/]
}}
[[File:Главная арка Института предпринимательства и сервиса..JPG|thumb|Дарвозаи Донишгоҳ]]
МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН(ДБССТ) ЯКЕ АЗ АВВАЛИН ВА БУЗУРГТАРИН МУАССИСАИ ТАҲСИЛОТИ ОЛИИ КАСБИИ МАҚОМИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОШТА ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН.МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН (ДБССТ) ТАНҲО БА ҲУКУМАТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТОБЕЪ ВА ҲИСОБОТДИҲАНДА МЕБОШАД.РЕКТОРИ МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН АСРОРЗОДА УБАЙДУЛЛО САТТОР Д.И.И. ПРОФЕССОР МЕБОШАД.

== Таърихи таъсис == 
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон нахуст мувофиқи Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 22 июли соли 1991 таҳти №212 (банди 1) ба сифати Коллеҷи технологӣ-маишӣ дар асоси ҳисоби хоҷагӣ чун таълимгоҳи олии бисёрсоҳа, дар асоси фармони собиқ консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 1991, зери №15 таъсис дода шуда, сипас, мутобиқи Қарори Девони Вазирони ИҶШС аз 29 июли соли 1991, зери №530 ва бо Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 1991, таҳти №266 дар заминаи он Донишкадаи хидмати маишии консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст.

Муассисаи мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1995, зери рақами №192 ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Ширкати давлатии молҳои истеъмоли халқ ва хидматрасонии Тоҷикистон табдил дода шудааст.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи апрели соли 2020 номи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат иваз карда шуд.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 январи соли 2022, таҳти рақами 17 ба Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат&quot; мақоми муассисаи таълимии байналмилалӣ дода шуда, Муассисаи давлатии &quot;Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон&quot; номгузорӣ карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dsx.tj/mufassal.php?id=11|title=IUTET-Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон|website=dsx.tj|accessdate=2022-02-03|archivedate=2022-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203085118/https://dsx.tj/mufassal.php?id=11}}&lt;/ref&gt;.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[30 март|30 марти]] [[соли 2024]], таҳти рақами 199 Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон муассисаи давлатии дорои мақоми байналмилалӣ буда танҳо ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тобеъ ва ҳисоботдиҳанда мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/wp-content/uploads/2024/10/%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%9C%D0%90_rotated.pdf|title=Оиннома|author=www.iutet.tj|date=2025-11-03|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Таърих== 
Дар ибтидои фаъолият, соли таҳсили 1991-1992 дар ДСХ 3 кафедра амал мекард, ки дар онҳо 2 доктори илм ва 19 номзадони илм, аз ҷумла 2 нафар занҳо ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буданд, ки аз онҳо танҳо 6 нафарашон кормандони доимӣ буданду халос. Он соли таҳсил дар донишкада аз рӯи 4 ихтисос (иқтисодиёти ҷаҳон, иқтисодиёт ва идора дар корхонаҳо, санъати ороишӣ-амалӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, технологияи матоъ ва кешбофӣ) 88 нафар донишҷӯён дар шуъбаи рӯзона таҳсил менамуданд. Дар соли аввали фаъолият донишкада дорои як бинои таълимӣ бо 17 синфхонаҳо буда, фонди умумии китобхонаи илмии он 1012 нусха китобро дарбар мегирифт.

Соли [[2006]] ДСХ Иҷозатнома (Литсензия )–и Вазорати Маорифи Ҷумхурии Тоҷикистонро (АУ №0000303 аз 26.10.2006) барои фаъолияти аспирантура, аз рўи ихтисосҳои 08.00.01 – назарияи иқтисод, 08.00.05 – иқтисод ва идораи хоҷагии халқ, 08.00.13 – усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ, 05.13.18 – тарҳрезии риёзӣ, усулҳои ададӣ ва комплекси программаҳо муттахассисони илмӣ – педагогӣ тайёр менамуд. Бо қарори ВАК-и Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия аз [[19 март]]и соли [[2010]], дар донишкада Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи 2 ихтисос:  08.00.05 – «иқтисод ва идораи хоҷагии халқ» ва 08.00.13 – «усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ», кушода шуда буд.

То соли [[2012]] ДСХ зиёда аз 5000 нафар мутахассисони маълумоти олидорро тайёр намудааст.
Соли 2010 ба факултаҳои ДСХ — 18 кафедра вобаста шуда буд, ки 12 кафедраҳои тахассусӣ буданд. Соли таҳсили 2010-2011 аз 180 нафар устодони ДСХ (170 нафар кормандони доимӣ), 11 нафар доктори илм ва 67 нафар номзади илм мебошанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки бештар аз 40 нафари онҳо хатмкардагони ДСХ буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |title=Сомонаи ДСХ |accessdate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413070959/http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |archivedate=2017-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зодаи истиқлол (Маълумотнома дар бораи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат) - Душанбе, 2011. – 58 с.&lt;/ref&gt;


ДСХ дорои Литсейи тамоюли иқтисодӣ (аз соли 1998), 4 факултет, 4 бинои таълимӣ, 12 лабораторияи компютерӣ, беш аз 670 компютери пайваст ба шабакаи Интернет, 2 китобхонаи илмӣ, 2 китобхонаи электронӣ,  3 толори маҷлис, майдончаи варзишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чопхона, 2 ошхона, Парки технологӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;dsx.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dsx.tj/?page_id=70|title=Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат|author=|website=http://dsx.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507103250/http://dsx.tj/?page_id=70}}&lt;/ref&gt;

== Ректорони Донишгоҳ  ==
* Номзади илмҳои иқтисодӣ, [[Ҳабибулло Умаров]] — 1991-2006
* Доктори илмҳои фалсафа, профессор [[Зокир Вазиров]] — 2006-2008
* Доктори илмҳои физика ва математика, профессор [[Файзалӣ Комилиён]] — 2008-2012
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Диловар Қодиров]] — 2012-2019
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Фозил Обидов|Фозил Саидович Обидов]] — 2019-2020
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Убайдулло Асрорзода|Убайдулло Саттор Асрорзода]] — 2020

==ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ==

Донишгоҳ 23 факултет дорад 
# Факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти байналмилалӣ;
# Факултети лингвистика ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# Факултети гуманитарию педагогӣ;
# Факултети рушди устувор ва иқтисоди сабз;
# Факултети молия;
# Факултети фаъолияти бонкӣ;
# Факултети ҳуқуқшиносӣ;
# Факултети идоракунии давлатӣ;
# Факултети фаъолияти гумрукӣ;
# Факултети баҳисобгирию иқтисодӣ;
# Факултети забонҳои хориҷӣ;
# Факултетҳои муштарак;
# Институти (Донишкадаи) таҳсилоти фосилавӣ, ғоибона,шабона ва муттасил;                                                         
# АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ:

==КОЛЛЕҶУ ЛИТСЕЙ ВА ИНСТИТУТҲОИ ИЛМИЮ ТАҲҚИҚОТИИ ДБССТ.==

# Институти ИТСС;
# Институти ИТРУИС;
# Маркази ҶТИКССХ;
# Коллеҷи саноат ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Левакант;
# Коллеҷи сайёҳӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии хизмати шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии саноати кимиёи шаҳри Левакант;
# Литсейи касбии дузандагии шаҳри Душанбе;
# Литсейи касбии хизмат ва туризми шаҳри Душанбе;
# Литсейи ДБССТ;

==АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ==
* АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ__РЕКТОР-САИДЗОДА МАСРУР МИРЗОХОН.
* Факултетҳои академия:
* 1. Факултети саноати сайёҳӣ ва география;
* 2. Факултети тиббӣ- осоишгоҳӣ;
* 3.Факултети сайёҳии байналмилалӣ;
* 4. Факултети бизнеси меҳмондорӣ ва сервис;
* ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ__РЕКТОР-ҶАББОРЗОДА ФАТҲУЛЛОҲ АМРӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети иқтисоди ҷаҳон;
* 2. Факултети сиёсатшиносӣ ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
* 3. Факултети дипломатия ва муносибатҳои байналмиллалӣ;
* ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ__РЕКТОР-МИРЗОЗОДА АБДУСАЛОМ НАЗАРАЛӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети барномасозӣ ва зеҳни сунъӣ;
* 2. Факултети технологияҳои иттилоотӣ ва иқтисоди рақамӣ;
* 3. Факултети низомҳои инноватсионӣ;
* Донишкадаи байналмилалии Левакант;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lii.tj/|title= Донишкадаи байналмилалии Левакант|author=www.lii.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-09}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Саидзода С.С.
* Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд; Ректори донишкада__ Маҳмадалӣ Б.Н.
* Донишкадаи байналмилалии Данғара.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Сафозода А.К.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://iutet.tj/ iutet.tj сомонаи Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон] 
{{ПБ}}
{{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон| ]]</text>
      <sha1>3082su4lkob1nkn4ffs2gmq0xbgty0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482728</id>
      <parentid>1482727</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Довуд Саидов</username>
        <id>145715</id>
      </contributor>
      <comment>/* ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ */</comment>
      <origin>1482728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14770" sha1="8grad8h0q9r33b3eiz08z7ql3kpoeuc" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ
|Номи тоҷикӣ=  Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Номи аслӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Акс= Donishkadai sohibkori va khizmat.JPG 
|Ташкил шудааст= 1991
|Намуд=[[давлатӣ]]
|Шаҳр= Душанбе
|Кишвар= Тоҷикистон 
|Шумораи донишҷуён= 
|Сомона =[https://iutet.tj/]
}}
[[File:Главная арка Института предпринимательства и сервиса..JPG|thumb|Дарвозаи Донишгоҳ]]
МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН(ДБССТ) ЯКЕ АЗ АВВАЛИН ВА БУЗУРГТАРИН МУАССИСАИ ТАҲСИЛОТИ ОЛИИ КАСБИИ МАҚОМИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОШТА ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН.МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН (ДБССТ) ТАНҲО БА ҲУКУМАТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТОБЕЪ ВА ҲИСОБОТДИҲАНДА МЕБОШАД.РЕКТОРИ МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН АСРОРЗОДА УБАЙДУЛЛО САТТОР Д.И.И. ПРОФЕССОР МЕБОШАД.

== Таърихи таъсис == 
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон нахуст мувофиқи Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 22 июли соли 1991 таҳти №212 (банди 1) ба сифати Коллеҷи технологӣ-маишӣ дар асоси ҳисоби хоҷагӣ чун таълимгоҳи олии бисёрсоҳа, дар асоси фармони собиқ консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 1991, зери №15 таъсис дода шуда, сипас, мутобиқи Қарори Девони Вазирони ИҶШС аз 29 июли соли 1991, зери №530 ва бо Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 1991, таҳти №266 дар заминаи он Донишкадаи хидмати маишии консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст.

Муассисаи мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1995, зери рақами №192 ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Ширкати давлатии молҳои истеъмоли халқ ва хидматрасонии Тоҷикистон табдил дода шудааст.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи апрели соли 2020 номи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат иваз карда шуд.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 январи соли 2022, таҳти рақами 17 ба Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат&quot; мақоми муассисаи таълимии байналмилалӣ дода шуда, Муассисаи давлатии &quot;Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон&quot; номгузорӣ карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dsx.tj/mufassal.php?id=11|title=IUTET-Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон|website=dsx.tj|accessdate=2022-02-03|archivedate=2022-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203085118/https://dsx.tj/mufassal.php?id=11}}&lt;/ref&gt;.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[30 март|30 марти]] [[соли 2024]], таҳти рақами 199 Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон муассисаи давлатии дорои мақоми байналмилалӣ буда танҳо ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тобеъ ва ҳисоботдиҳанда мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/wp-content/uploads/2024/10/%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%9C%D0%90_rotated.pdf|title=Оиннома|author=www.iutet.tj|date=2025-11-03|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Таърих== 
Дар ибтидои фаъолият, соли таҳсили 1991-1992 дар ДСХ 3 кафедра амал мекард, ки дар онҳо 2 доктори илм ва 19 номзадони илм, аз ҷумла 2 нафар занҳо ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буданд, ки аз онҳо танҳо 6 нафарашон кормандони доимӣ буданду халос. Он соли таҳсил дар донишкада аз рӯи 4 ихтисос (иқтисодиёти ҷаҳон, иқтисодиёт ва идора дар корхонаҳо, санъати ороишӣ-амалӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, технологияи матоъ ва кешбофӣ) 88 нафар донишҷӯён дар шуъбаи рӯзона таҳсил менамуданд. Дар соли аввали фаъолият донишкада дорои як бинои таълимӣ бо 17 синфхонаҳо буда, фонди умумии китобхонаи илмии он 1012 нусха китобро дарбар мегирифт.

Соли [[2006]] ДСХ Иҷозатнома (Литсензия )–и Вазорати Маорифи Ҷумхурии Тоҷикистонро (АУ №0000303 аз 26.10.2006) барои фаъолияти аспирантура, аз рўи ихтисосҳои 08.00.01 – назарияи иқтисод, 08.00.05 – иқтисод ва идораи хоҷагии халқ, 08.00.13 – усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ, 05.13.18 – тарҳрезии риёзӣ, усулҳои ададӣ ва комплекси программаҳо муттахассисони илмӣ – педагогӣ тайёр менамуд. Бо қарори ВАК-и Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия аз [[19 март]]и соли [[2010]], дар донишкада Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи 2 ихтисос:  08.00.05 – «иқтисод ва идораи хоҷагии халқ» ва 08.00.13 – «усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ», кушода шуда буд.

То соли [[2012]] ДСХ зиёда аз 5000 нафар мутахассисони маълумоти олидорро тайёр намудааст.
Соли 2010 ба факултаҳои ДСХ — 18 кафедра вобаста шуда буд, ки 12 кафедраҳои тахассусӣ буданд. Соли таҳсили 2010-2011 аз 180 нафар устодони ДСХ (170 нафар кормандони доимӣ), 11 нафар доктори илм ва 67 нафар номзади илм мебошанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки бештар аз 40 нафари онҳо хатмкардагони ДСХ буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |title=Сомонаи ДСХ |accessdate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413070959/http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |archivedate=2017-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зодаи истиқлол (Маълумотнома дар бораи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат) - Душанбе, 2011. – 58 с.&lt;/ref&gt;


ДСХ дорои Литсейи тамоюли иқтисодӣ (аз соли 1998), 4 факултет, 4 бинои таълимӣ, 12 лабораторияи компютерӣ, беш аз 670 компютери пайваст ба шабакаи Интернет, 2 китобхонаи илмӣ, 2 китобхонаи электронӣ,  3 толори маҷлис, майдончаи варзишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чопхона, 2 ошхона, Парки технологӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;dsx.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dsx.tj/?page_id=70|title=Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат|author=|website=http://dsx.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507103250/http://dsx.tj/?page_id=70}}&lt;/ref&gt;

== Ректорони Донишгоҳ  ==
* Номзади илмҳои иқтисодӣ, [[Ҳабибулло Умаров]] — 1991-2006
* Доктори илмҳои фалсафа, профессор [[Зокир Вазиров]] — 2006-2008
* Доктори илмҳои физика ва математика, профессор [[Файзалӣ Комилиён]] — 2008-2012
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Диловар Қодиров]] — 2012-2019
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Фозил Обидов|Фозил Саидович Обидов]] — 2019-2020
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Убайдулло Асрорзода|Убайдулло Саттор Асрорзода]] — 2020

==ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ==

Донишгоҳ дар умум(академия, донишкадаҳо)23 факултет дорад 
# Факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти байналмилалӣ;
# Факултети лингвистика ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# Факултети гуманитарию педагогӣ;
# Факултети рушди устувор ва иқтисоди сабз;
# Факултети молия;
# Факултети фаъолияти бонкӣ;
# Факултети ҳуқуқшиносӣ;
# Факултети идоракунии давлатӣ;
# Факултети фаъолияти гумрукӣ;
# Факултети баҳисобгирию иқтисодӣ;
# Факултети забонҳои хориҷӣ;
# Факултетҳои муштарак;
# Институти (Донишкадаи) таҳсилоти фосилавӣ, ғоибона,шабона ва муттасил;                                                         
# АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ:

==КОЛЛЕҶУ ЛИТСЕЙ ВА ИНСТИТУТҲОИ ИЛМИЮ ТАҲҚИҚОТИИ ДБССТ.==

# Институти ИТСС;
# Институти ИТРУИС;
# Маркази ҶТИКССХ;
# Коллеҷи саноат ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Левакант;
# Коллеҷи сайёҳӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии хизмати шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии саноати кимиёи шаҳри Левакант;
# Литсейи касбии дузандагии шаҳри Душанбе;
# Литсейи касбии хизмат ва туризми шаҳри Душанбе;
# Литсейи ДБССТ;

==АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ==
* АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ__РЕКТОР-САИДЗОДА МАСРУР МИРЗОХОН.
* Факултетҳои академия:
* 1. Факултети саноати сайёҳӣ ва география;
* 2. Факултети тиббӣ- осоишгоҳӣ;
* 3.Факултети сайёҳии байналмилалӣ;
* 4. Факултети бизнеси меҳмондорӣ ва сервис;
* ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ__РЕКТОР-ҶАББОРЗОДА ФАТҲУЛЛОҲ АМРӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети иқтисоди ҷаҳон;
* 2. Факултети сиёсатшиносӣ ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
* 3. Факултети дипломатия ва муносибатҳои байналмиллалӣ;
* ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ__РЕКТОР-МИРЗОЗОДА АБДУСАЛОМ НАЗАРАЛӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети барномасозӣ ва зеҳни сунъӣ;
* 2. Факултети технологияҳои иттилоотӣ ва иқтисоди рақамӣ;
* 3. Факултети низомҳои инноватсионӣ;
* Донишкадаи байналмилалии Левакант;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lii.tj/|title= Донишкадаи байналмилалии Левакант|author=www.lii.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-09}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Саидзода С.С.
* Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд; Ректори донишкада__ Маҳмадалӣ Б.Н.
* Донишкадаи байналмилалии Данғара.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Сафозода А.К.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://iutet.tj/ iutet.tj сомонаи Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон] 
{{ПБ}}
{{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон| ]]</text>
      <sha1>8grad8h0q9r33b3eiz08z7ql3kpoeuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482729</id>
      <parentid>1482728</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Довуд Саидов</username>
        <id>145715</id>
      </contributor>
      <comment>/* ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ */</comment>
      <origin>1482729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14771" sha1="3ck5daa14d8irn1z3ppjioujydkrxmx" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ
|Номи тоҷикӣ=  Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Номи аслӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Акс= Donishkadai sohibkori va khizmat.JPG 
|Ташкил шудааст= 1991
|Намуд=[[давлатӣ]]
|Шаҳр= Душанбе
|Кишвар= Тоҷикистон 
|Шумораи донишҷуён= 
|Сомона =[https://iutet.tj/]
}}
[[File:Главная арка Института предпринимательства и сервиса..JPG|thumb|Дарвозаи Донишгоҳ]]
МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН(ДБССТ) ЯКЕ АЗ АВВАЛИН ВА БУЗУРГТАРИН МУАССИСАИ ТАҲСИЛОТИ ОЛИИ КАСБИИ МАҚОМИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОШТА ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН.МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН (ДБССТ) ТАНҲО БА ҲУКУМАТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТОБЕЪ ВА ҲИСОБОТДИҲАНДА МЕБОШАД.РЕКТОРИ МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН АСРОРЗОДА УБАЙДУЛЛО САТТОР Д.И.И. ПРОФЕССОР МЕБОШАД.

== Таърихи таъсис == 
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон нахуст мувофиқи Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 22 июли соли 1991 таҳти №212 (банди 1) ба сифати Коллеҷи технологӣ-маишӣ дар асоси ҳисоби хоҷагӣ чун таълимгоҳи олии бисёрсоҳа, дар асоси фармони собиқ консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 1991, зери №15 таъсис дода шуда, сипас, мутобиқи Қарори Девони Вазирони ИҶШС аз 29 июли соли 1991, зери №530 ва бо Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 1991, таҳти №266 дар заминаи он Донишкадаи хидмати маишии консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст.

Муассисаи мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1995, зери рақами №192 ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Ширкати давлатии молҳои истеъмоли халқ ва хидматрасонии Тоҷикистон табдил дода шудааст.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи апрели соли 2020 номи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат иваз карда шуд.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 январи соли 2022, таҳти рақами 17 ба Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат&quot; мақоми муассисаи таълимии байналмилалӣ дода шуда, Муассисаи давлатии &quot;Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон&quot; номгузорӣ карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dsx.tj/mufassal.php?id=11|title=IUTET-Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон|website=dsx.tj|accessdate=2022-02-03|archivedate=2022-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203085118/https://dsx.tj/mufassal.php?id=11}}&lt;/ref&gt;.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[30 март|30 марти]] [[соли 2024]], таҳти рақами 199 Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон муассисаи давлатии дорои мақоми байналмилалӣ буда танҳо ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тобеъ ва ҳисоботдиҳанда мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/wp-content/uploads/2024/10/%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%9C%D0%90_rotated.pdf|title=Оиннома|author=www.iutet.tj|date=2025-11-03|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Таърих== 
Дар ибтидои фаъолият, соли таҳсили 1991-1992 дар ДСХ 3 кафедра амал мекард, ки дар онҳо 2 доктори илм ва 19 номзадони илм, аз ҷумла 2 нафар занҳо ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буданд, ки аз онҳо танҳо 6 нафарашон кормандони доимӣ буданду халос. Он соли таҳсил дар донишкада аз рӯи 4 ихтисос (иқтисодиёти ҷаҳон, иқтисодиёт ва идора дар корхонаҳо, санъати ороишӣ-амалӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, технологияи матоъ ва кешбофӣ) 88 нафар донишҷӯён дар шуъбаи рӯзона таҳсил менамуданд. Дар соли аввали фаъолият донишкада дорои як бинои таълимӣ бо 17 синфхонаҳо буда, фонди умумии китобхонаи илмии он 1012 нусха китобро дарбар мегирифт.

Соли [[2006]] ДСХ Иҷозатнома (Литсензия )–и Вазорати Маорифи Ҷумхурии Тоҷикистонро (АУ №0000303 аз 26.10.2006) барои фаъолияти аспирантура, аз рўи ихтисосҳои 08.00.01 – назарияи иқтисод, 08.00.05 – иқтисод ва идораи хоҷагии халқ, 08.00.13 – усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ, 05.13.18 – тарҳрезии риёзӣ, усулҳои ададӣ ва комплекси программаҳо муттахассисони илмӣ – педагогӣ тайёр менамуд. Бо қарори ВАК-и Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия аз [[19 март]]и соли [[2010]], дар донишкада Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи 2 ихтисос:  08.00.05 – «иқтисод ва идораи хоҷагии халқ» ва 08.00.13 – «усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ», кушода шуда буд.

То соли [[2012]] ДСХ зиёда аз 5000 нафар мутахассисони маълумоти олидорро тайёр намудааст.
Соли 2010 ба факултаҳои ДСХ — 18 кафедра вобаста шуда буд, ки 12 кафедраҳои тахассусӣ буданд. Соли таҳсили 2010-2011 аз 180 нафар устодони ДСХ (170 нафар кормандони доимӣ), 11 нафар доктори илм ва 67 нафар номзади илм мебошанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки бештар аз 40 нафари онҳо хатмкардагони ДСХ буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |title=Сомонаи ДСХ |accessdate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413070959/http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |archivedate=2017-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зодаи истиқлол (Маълумотнома дар бораи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат) - Душанбе, 2011. – 58 с.&lt;/ref&gt;


ДСХ дорои Литсейи тамоюли иқтисодӣ (аз соли 1998), 4 факултет, 4 бинои таълимӣ, 12 лабораторияи компютерӣ, беш аз 670 компютери пайваст ба шабакаи Интернет, 2 китобхонаи илмӣ, 2 китобхонаи электронӣ,  3 толори маҷлис, майдончаи варзишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чопхона, 2 ошхона, Парки технологӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;dsx.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dsx.tj/?page_id=70|title=Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат|author=|website=http://dsx.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507103250/http://dsx.tj/?page_id=70}}&lt;/ref&gt;

== Ректорони Донишгоҳ  ==
* Номзади илмҳои иқтисодӣ, [[Ҳабибулло Умаров]] — 1991-2006
* Доктори илмҳои фалсафа, профессор [[Зокир Вазиров]] — 2006-2008
* Доктори илмҳои физика ва математика, профессор [[Файзалӣ Комилиён]] — 2008-2012
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Диловар Қодиров]] — 2012-2019
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Фозил Обидов|Фозил Саидович Обидов]] — 2019-2020
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Убайдулло Асрорзода|Убайдулло Саттор Асрорзода]] — 2020

==ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ==

Донишгоҳ дар умум(академия, донишкадаҳо)23 факултет дорад: 
# Факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти байналмилалӣ;
# Факултети лингвистика ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# Факултети гуманитарию педагогӣ;
# Факултети рушди устувор ва иқтисоди сабз;
# Факултети молия;
# Факултети фаъолияти бонкӣ;
# Факултети ҳуқуқшиносӣ;
# Факултети идоракунии давлатӣ;
# Факултети фаъолияти гумрукӣ;
# Факултети баҳисобгирию иқтисодӣ;
# Факултети забонҳои хориҷӣ;
# Факултетҳои муштарак;
# Институти (Донишкадаи) таҳсилоти фосилавӣ, ғоибона,шабона ва муттасил;                                                         
# АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ:

==КОЛЛЕҶУ ЛИТСЕЙ ВА ИНСТИТУТҲОИ ИЛМИЮ ТАҲҚИҚОТИИ ДБССТ.==

# Институти ИТСС;
# Институти ИТРУИС;
# Маркази ҶТИКССХ;
# Коллеҷи саноат ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Левакант;
# Коллеҷи сайёҳӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии хизмати шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии саноати кимиёи шаҳри Левакант;
# Литсейи касбии дузандагии шаҳри Душанбе;
# Литсейи касбии хизмат ва туризми шаҳри Душанбе;
# Литсейи ДБССТ;

==АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ==
* АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ__РЕКТОР-САИДЗОДА МАСРУР МИРЗОХОН.
* Факултетҳои академия:
* 1. Факултети саноати сайёҳӣ ва география;
* 2. Факултети тиббӣ- осоишгоҳӣ;
* 3.Факултети сайёҳии байналмилалӣ;
* 4. Факултети бизнеси меҳмондорӣ ва сервис;
* ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ__РЕКТОР-ҶАББОРЗОДА ФАТҲУЛЛОҲ АМРӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети иқтисоди ҷаҳон;
* 2. Факултети сиёсатшиносӣ ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
* 3. Факултети дипломатия ва муносибатҳои байналмиллалӣ;
* ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ__РЕКТОР-МИРЗОЗОДА АБДУСАЛОМ НАЗАРАЛӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети барномасозӣ ва зеҳни сунъӣ;
* 2. Факултети технологияҳои иттилоотӣ ва иқтисоди рақамӣ;
* 3. Факултети низомҳои инноватсионӣ;
* Донишкадаи байналмилалии Левакант;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lii.tj/|title= Донишкадаи байналмилалии Левакант|author=www.lii.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-09}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Саидзода С.С.
* Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд; Ректори донишкада__ Маҳмадалӣ Б.Н.
* Донишкадаи байналмилалии Данғара.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Сафозода А.К.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://iutet.tj/ iutet.tj сомонаи Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон] 
{{ПБ}}
{{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон| ]]</text>
      <sha1>3ck5daa14d8irn1z3ppjioujydkrxmx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482730</id>
      <parentid>1482729</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Довуд Саидов</username>
        <id>145715</id>
      </contributor>
      <comment>/* ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ */</comment>
      <origin>1482730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15677" sha1="b44shxthzabgbptf7mv0ayklvp3diwt" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ
|Номи тоҷикӣ=  Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Номи аслӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Акс= Donishkadai sohibkori va khizmat.JPG 
|Ташкил шудааст= 1991
|Намуд=[[давлатӣ]]
|Шаҳр= Душанбе
|Кишвар= Тоҷикистон 
|Шумораи донишҷуён= 
|Сомона =[https://iutet.tj/]
}}
[[File:Главная арка Института предпринимательства и сервиса..JPG|thumb|Дарвозаи Донишгоҳ]]
МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН(ДБССТ) ЯКЕ АЗ АВВАЛИН ВА БУЗУРГТАРИН МУАССИСАИ ТАҲСИЛОТИ ОЛИИ КАСБИИ МАҚОМИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОШТА ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН.МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН (ДБССТ) ТАНҲО БА ҲУКУМАТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТОБЕЪ ВА ҲИСОБОТДИҲАНДА МЕБОШАД.РЕКТОРИ МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН АСРОРЗОДА УБАЙДУЛЛО САТТОР Д.И.И. ПРОФЕССОР МЕБОШАД.

== Таърихи таъсис == 
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон нахуст мувофиқи Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 22 июли соли 1991 таҳти №212 (банди 1) ба сифати Коллеҷи технологӣ-маишӣ дар асоси ҳисоби хоҷагӣ чун таълимгоҳи олии бисёрсоҳа, дар асоси фармони собиқ консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 1991, зери №15 таъсис дода шуда, сипас, мутобиқи Қарори Девони Вазирони ИҶШС аз 29 июли соли 1991, зери №530 ва бо Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 1991, таҳти №266 дар заминаи он Донишкадаи хидмати маишии консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст.

Муассисаи мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1995, зери рақами №192 ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Ширкати давлатии молҳои истеъмоли халқ ва хидматрасонии Тоҷикистон табдил дода шудааст.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи апрели соли 2020 номи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат иваз карда шуд.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 январи соли 2022, таҳти рақами 17 ба Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат&quot; мақоми муассисаи таълимии байналмилалӣ дода шуда, Муассисаи давлатии &quot;Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон&quot; номгузорӣ карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dsx.tj/mufassal.php?id=11|title=IUTET-Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон|website=dsx.tj|accessdate=2022-02-03|archivedate=2022-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203085118/https://dsx.tj/mufassal.php?id=11}}&lt;/ref&gt;.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[30 март|30 марти]] [[соли 2024]], таҳти рақами 199 Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон муассисаи давлатии дорои мақоми байналмилалӣ буда танҳо ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тобеъ ва ҳисоботдиҳанда мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/wp-content/uploads/2024/10/%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%9C%D0%90_rotated.pdf|title=Оиннома|author=www.iutet.tj|date=2025-11-03|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Таърих== 
Дар ибтидои фаъолият, соли таҳсили 1991-1992 дар ДСХ 3 кафедра амал мекард, ки дар онҳо 2 доктори илм ва 19 номзадони илм, аз ҷумла 2 нафар занҳо ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буданд, ки аз онҳо танҳо 6 нафарашон кормандони доимӣ буданду халос. Он соли таҳсил дар донишкада аз рӯи 4 ихтисос (иқтисодиёти ҷаҳон, иқтисодиёт ва идора дар корхонаҳо, санъати ороишӣ-амалӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, технологияи матоъ ва кешбофӣ) 88 нафар донишҷӯён дар шуъбаи рӯзона таҳсил менамуданд. Дар соли аввали фаъолият донишкада дорои як бинои таълимӣ бо 17 синфхонаҳо буда, фонди умумии китобхонаи илмии он 1012 нусха китобро дарбар мегирифт.

Соли [[2006]] ДСХ Иҷозатнома (Литсензия )–и Вазорати Маорифи Ҷумхурии Тоҷикистонро (АУ №0000303 аз 26.10.2006) барои фаъолияти аспирантура, аз рўи ихтисосҳои 08.00.01 – назарияи иқтисод, 08.00.05 – иқтисод ва идораи хоҷагии халқ, 08.00.13 – усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ, 05.13.18 – тарҳрезии риёзӣ, усулҳои ададӣ ва комплекси программаҳо муттахассисони илмӣ – педагогӣ тайёр менамуд. Бо қарори ВАК-и Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия аз [[19 март]]и соли [[2010]], дар донишкада Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи 2 ихтисос:  08.00.05 – «иқтисод ва идораи хоҷагии халқ» ва 08.00.13 – «усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ», кушода шуда буд.

То соли [[2012]] ДСХ зиёда аз 5000 нафар мутахассисони маълумоти олидорро тайёр намудааст.
Соли 2010 ба факултаҳои ДСХ — 18 кафедра вобаста шуда буд, ки 12 кафедраҳои тахассусӣ буданд. Соли таҳсили 2010-2011 аз 180 нафар устодони ДСХ (170 нафар кормандони доимӣ), 11 нафар доктори илм ва 67 нафар номзади илм мебошанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки бештар аз 40 нафари онҳо хатмкардагони ДСХ буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |title=Сомонаи ДСХ |accessdate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413070959/http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |archivedate=2017-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зодаи истиқлол (Маълумотнома дар бораи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат) - Душанбе, 2011. – 58 с.&lt;/ref&gt;


ДСХ дорои Литсейи тамоюли иқтисодӣ (аз соли 1998), 4 факултет, 4 бинои таълимӣ, 12 лабораторияи компютерӣ, беш аз 670 компютери пайваст ба шабакаи Интернет, 2 китобхонаи илмӣ, 2 китобхонаи электронӣ,  3 толори маҷлис, майдончаи варзишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чопхона, 2 ошхона, Парки технологӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;dsx.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dsx.tj/?page_id=70|title=Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат|author=|website=http://dsx.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507103250/http://dsx.tj/?page_id=70}}&lt;/ref&gt;

== Ректорони Донишгоҳ  ==
* Номзади илмҳои иқтисодӣ, [[Ҳабибулло Умаров]] — 1991-2006
* Доктори илмҳои фалсафа, профессор [[Зокир Вазиров]] — 2006-2008
* Доктори илмҳои физика ва математика, профессор [[Файзалӣ Комилиён]] — 2008-2012
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Диловар Қодиров]] — 2012-2019
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Фозил Обидов|Фозил Саидович Обидов]] — 2019-2020
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Убайдулло Асрорзода|Убайдулло Саттор Асрорзода]] — 2020

==ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ==

Донишгоҳ дар умум(академия, донишкадаҳо)23 факултет дорад: 
# Факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти байналмилалӣ;
# Факултети лингвистика ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# Факултети гуманитарию педагогӣ;
# Факултети рушди устувор ва иқтисоди сабз;
# Факултети молия;
# Факултети фаъолияти бонкӣ;
# Факултети ҳуқуқшиносӣ;
# Факултети идоракунии давлатӣ;
# Факултети фаъолияти гумрукӣ;
# Факултети баҳисобгирию иқтисодӣ;
# Факултети забонҳои хориҷӣ;
# Факултетҳои муштарак;
# Институти (Донишкадаи) таҳсилоти фосилавӣ, ғоибона,шабона ва муттасил;                                                         
# АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ: 1. Факултети сайёҳии байналмилалӣ;
# Факултети тиббӣ--осоишгоҳӣ;
# Факултети саноати сайёҳӣ ва география;
# Факултети меҳмондорӣ ва сервис;
# ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ: 1. Факултети дипломатия ва муносибатҳои байналмиллалӣ;
# Факултети иқтисоди ҷаҳон;
# Факултети сиёсатшиносӣ ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ: 1. Факултети технологияи иттилоотӣ ва иқтисоди рақамӣ;
# Факултети барномасозӣ ва зеҳни сунъӣ; 
# Факултети низомҳои инноватсионӣ;

==КОЛЛЕҶУ ЛИТСЕЙ ВА ИНСТИТУТҲОИ ИЛМИЮ ТАҲҚИҚОТИИ ДБССТ.==

# Институти ИТСС;
# Институти ИТРУИС;
# Маркази ҶТИКССХ;
# Коллеҷи саноат ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Левакант;
# Коллеҷи сайёҳӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии хизмати шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии саноати кимиёи шаҳри Левакант;
# Литсейи касбии дузандагии шаҳри Душанбе;
# Литсейи касбии хизмат ва туризми шаҳри Душанбе;
# Литсейи ДБССТ;

==АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ==
* АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ__РЕКТОР-САИДЗОДА МАСРУР МИРЗОХОН.
* Факултетҳои академия:
* 1. Факултети саноати сайёҳӣ ва география;
* 2. Факултети тиббӣ- осоишгоҳӣ;
* 3.Факултети сайёҳии байналмилалӣ;
* 4. Факултети бизнеси меҳмондорӣ ва сервис;
* ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ__РЕКТОР-ҶАББОРЗОДА ФАТҲУЛЛОҲ АМРӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети иқтисоди ҷаҳон;
* 2. Факултети сиёсатшиносӣ ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
* 3. Факултети дипломатия ва муносибатҳои байналмиллалӣ;
* ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ__РЕКТОР-МИРЗОЗОДА АБДУСАЛОМ НАЗАРАЛӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети барномасозӣ ва зеҳни сунъӣ;
* 2. Факултети технологияҳои иттилоотӣ ва иқтисоди рақамӣ;
* 3. Факултети низомҳои инноватсионӣ;
* Донишкадаи байналмилалии Левакант;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lii.tj/|title= Донишкадаи байналмилалии Левакант|author=www.lii.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-09}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Саидзода С.С.
* Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд; Ректори донишкада__ Маҳмадалӣ Б.Н.
* Донишкадаи байналмилалии Данғара.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Сафозода А.К.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://iutet.tj/ iutet.tj сомонаи Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон] 
{{ПБ}}
{{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон| ]]</text>
      <sha1>b44shxthzabgbptf7mv0ayklvp3diwt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482731</id>
      <parentid>1482730</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T17:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Довуд Саидов</username>
        <id>145715</id>
      </contributor>
      <comment>/* ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ */</comment>
      <origin>1482731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15678" sha1="3r69rggoi2prwd26jt8cypyt0jjoo40" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ
|Номи тоҷикӣ=  Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Номи аслӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон
|Акс= Donishkadai sohibkori va khizmat.JPG 
|Ташкил шудааст= 1991
|Намуд=[[давлатӣ]]
|Шаҳр= Душанбе
|Кишвар= Тоҷикистон 
|Шумораи донишҷуён= 
|Сомона =[https://iutet.tj/]
}}
[[File:Главная арка Института предпринимательства и сервиса..JPG|thumb|Дарвозаи Донишгоҳ]]
МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН(ДБССТ) ЯКЕ АЗ АВВАЛИН ВА БУЗУРГТАРИН МУАССИСАИ ТАҲСИЛОТИ ОЛИИ КАСБИИ МАҚОМИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ ДОШТА ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН.МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН (ДБССТ) ТАНҲО БА ҲУКУМАТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ТОБЕЪ ВА ҲИСОБОТДИҲАНДА МЕБОШАД.РЕКТОРИ МД ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН АСРОРЗОДА УБАЙДУЛЛО САТТОР Д.И.И. ПРОФЕССОР МЕБОШАД.

== Таърихи таъсис == 
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон нахуст мувофиқи Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 22 июли соли 1991 таҳти №212 (банди 1) ба сифати Коллеҷи технологӣ-маишӣ дар асоси ҳисоби хоҷагӣ чун таълимгоҳи олии бисёрсоҳа, дар асоси фармони собиқ консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 1991, зери №15 таъсис дода шуда, сипас, мутобиқи Қарори Девони Вазирони ИҶШС аз 29 июли соли 1991, зери №530 ва бо Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз 2 сентябри соли 1991, таҳти №266 дар заминаи он Донишкадаи хидмати маишии консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст.

Муассисаи мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1995, зери рақами №192 ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Ширкати давлатии молҳои истеъмоли халқ ва хидматрасонии Тоҷикистон табдил дода шудааст.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи апрели соли 2020 номи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат иваз карда шуд.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 27 январи соли 2022, таҳти рақами 17 ба Муассисаи давлатии таълимии &quot;Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат&quot; мақоми муассисаи таълимии байналмилалӣ дода шуда, Муассисаи давлатии &quot;Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон&quot; номгузорӣ карда шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dsx.tj/mufassal.php?id=11|title=IUTET-Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон|website=dsx.tj|accessdate=2022-02-03|archivedate=2022-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203085118/https://dsx.tj/mufassal.php?id=11}}&lt;/ref&gt;.

Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[30 март|30 марти]] [[соли 2024]], таҳти рақами 199 Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон муассисаи давлатии дорои мақоми байналмилалӣ буда танҳо ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тобеъ ва ҳисоботдиҳанда мебошад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/wp-content/uploads/2024/10/%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%9C%D0%90_rotated.pdf|title=Оиннома|author=www.iutet.tj|date=2025-11-03|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt;

== Таърих== 
Дар ибтидои фаъолият, соли таҳсили 1991-1992 дар ДСХ 3 кафедра амал мекард, ки дар онҳо 2 доктори илм ва 19 номзадони илм, аз ҷумла 2 нафар занҳо ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буданд, ки аз онҳо танҳо 6 нафарашон кормандони доимӣ буданду халос. Он соли таҳсил дар донишкада аз рӯи 4 ихтисос (иқтисодиёти ҷаҳон, иқтисодиёт ва идора дар корхонаҳо, санъати ороишӣ-амалӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, технологияи матоъ ва кешбофӣ) 88 нафар донишҷӯён дар шуъбаи рӯзона таҳсил менамуданд. Дар соли аввали фаъолият донишкада дорои як бинои таълимӣ бо 17 синфхонаҳо буда, фонди умумии китобхонаи илмии он 1012 нусха китобро дарбар мегирифт.

Соли [[2006]] ДСХ Иҷозатнома (Литсензия )–и Вазорати Маорифи Ҷумхурии Тоҷикистонро (АУ №0000303 аз 26.10.2006) барои фаъолияти аспирантура, аз рўи ихтисосҳои 08.00.01 – назарияи иқтисод, 08.00.05 – иқтисод ва идораи хоҷагии халқ, 08.00.13 – усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ, 05.13.18 – тарҳрезии риёзӣ, усулҳои ададӣ ва комплекси программаҳо муттахассисони илмӣ – педагогӣ тайёр менамуд. Бо қарори ВАК-и Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия аз [[19 март]]и соли [[2010]], дар донишкада Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи 2 ихтисос:  08.00.05 – «иқтисод ва идораи хоҷагии халқ» ва 08.00.13 – «усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ», кушода шуда буд.

То соли [[2012]] ДСХ зиёда аз 5000 нафар мутахассисони маълумоти олидорро тайёр намудааст.
Соли 2010 ба факултаҳои ДСХ — 18 кафедра вобаста шуда буд, ки 12 кафедраҳои тахассусӣ буданд. Соли таҳсили 2010-2011 аз 180 нафар устодони ДСХ (170 нафар кормандони доимӣ), 11 нафар доктори илм ва 67 нафар номзади илм мебошанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки бештар аз 40 нафари онҳо хатмкардагони ДСХ буданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |title=Сомонаи ДСХ |accessdate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413070959/http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |archivedate=2017-04-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зодаи истиқлол (Маълумотнома дар бораи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат) - Душанбе, 2011. – 58 с.&lt;/ref&gt;


ДСХ дорои Литсейи тамоюли иқтисодӣ (аз соли 1998), 4 факултет, 4 бинои таълимӣ, 12 лабораторияи компютерӣ, беш аз 670 компютери пайваст ба шабакаи Интернет, 2 китобхонаи илмӣ, 2 китобхонаи электронӣ,  3 толори маҷлис, майдончаи варзишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чопхона, 2 ошхона, Парки технологӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;dsx.tj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dsx.tj/?page_id=70|title=Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат|author=|website=http://dsx.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507103250/http://dsx.tj/?page_id=70}}&lt;/ref&gt;

== Ректорони Донишгоҳ  ==
* Номзади илмҳои иқтисодӣ, [[Ҳабибулло Умаров]] — 1991-2006
* Доктори илмҳои фалсафа, профессор [[Зокир Вазиров]] — 2006-2008
* Доктори илмҳои физика ва математика, профессор [[Файзалӣ Комилиён]] — 2008-2012
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Диловар Қодиров]] — 2012-2019
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Фозил Обидов|Фозил Саидович Обидов]] — 2019-2020
* Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Убайдулло Асрорзода|Убайдулло Саттор Асрорзода]] — 2020

==ФАКУЛТЕТҲОИ ДБССТ==

Донишгоҳ дар умум(академия, донишкадаҳо) 23 факултет дорад: 
# Факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти байналмилалӣ;
# Факултети лингвистика ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# Факултети гуманитарию педагогӣ;
# Факултети рушди устувор ва иқтисоди сабз;
# Факултети молия;
# Факултети фаъолияти бонкӣ;
# Факултети ҳуқуқшиносӣ;
# Факултети идоракунии давлатӣ;
# Факултети фаъолияти гумрукӣ;
# Факултети баҳисобгирию иқтисодӣ;
# Факултети забонҳои хориҷӣ;
# Факултетҳои муштарак;
# Институти (Донишкадаи) таҳсилоти фосилавӣ, ғоибона,шабона ва муттасил;                                                         
# АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ: 1. Факултети сайёҳии байналмилалӣ;
# Факултети тиббӣ--осоишгоҳӣ;
# Факултети саноати сайёҳӣ ва география;
# Факултети меҳмондорӣ ва сервис;
# ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ: 1. Факултети дипломатия ва муносибатҳои байналмиллалӣ;
# Факултети иқтисоди ҷаҳон;
# Факултети сиёсатшиносӣ ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
# ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ: 1. Факултети технологияи иттилоотӣ ва иқтисоди рақамӣ;
# Факултети барномасозӣ ва зеҳни сунъӣ; 
# Факултети низомҳои инноватсионӣ;

==КОЛЛЕҶУ ЛИТСЕЙ ВА ИНСТИТУТҲОИ ИЛМИЮ ТАҲҚИҚОТИИ ДБССТ.==

# Институти ИТСС;
# Институти ИТРУИС;
# Маркази ҶТИКССХ;
# Коллеҷи саноат ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Левакант;
# Коллеҷи сайёҳӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии хизмати шаҳри Хуҷанд;
# Литсейи касбии саноати кимиёи шаҳри Левакант;
# Литсейи касбии дузандагии шаҳри Душанбе;
# Литсейи касбии хизмат ва туризми шаҳри Душанбе;
# Литсейи ДБССТ;

==АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ==
* АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ__РЕКТОР-САИДЗОДА МАСРУР МИРЗОХОН.
* Факултетҳои академия:
* 1. Факултети саноати сайёҳӣ ва география;
* 2. Факултети тиббӣ- осоишгоҳӣ;
* 3.Факултети сайёҳии байналмилалӣ;
* 4. Факултети бизнеси меҳмондорӣ ва сервис;
* ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ__РЕКТОР-ҶАББОРЗОДА ФАТҲУЛЛОҲ АМРӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети иқтисоди ҷаҳон;
* 2. Факултети сиёсатшиносӣ ва робитаҳои байнифарҳангӣ;
* 3. Факултети дипломатия ва муносибатҳои байналмиллалӣ;
* ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ__РЕКТОР-МИРЗОЗОДА АБДУСАЛОМ НАЗАРАЛӢ.
* Факултетҳои донишкада:
* 1. Факултети барномасозӣ ва зеҳни сунъӣ;
* 2. Факултети технологияҳои иттилоотӣ ва иқтисоди рақамӣ;
* 3. Факултети низомҳои инноватсионӣ;
* Донишкадаи байналмилалии Левакант;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lii.tj/|title= Донишкадаи байналмилалии Левакант|author=www.lii.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-09}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Саидзода С.С.
* Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд; Ректори донишкада__ Маҳмадалӣ Б.Н.
* Донишкадаи байналмилалии Данғара.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}&lt;/ref&gt; Ректори донишкада__ Сафозода А.К.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [https://iutet.tj/ iutet.tj сомонаи Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон] 
{{ПБ}}
{{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}}

[[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]]
[[Гурӯҳ:Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон| ]]</text>
      <sha1>3r69rggoi2prwd26jt8cypyt0jjoo40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соли 1994</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11694</id>
    <revision>
      <id>1482669</id>
      <parentid>1482418</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* декабр 1994 */ Сарчашма</comment>
      <origin>1482669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8658" sha1="pdm6iybpoopbp074f51uttb2gmxi5np" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1994}}.
{{Новбарии сол|1994}}
{{Оғози сол|1994}} 
{{Сол|1994}}
== Руйдодҳо ==
== [[апрел]] [[1994]] ==
* '''[[5 апрел|5]]–[[19 апрел]]''' – Дар шаҳри [[Москва]] даври якуми музокироти байни тоҷикон бо иштироки намояндагони [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик]] ([[ИНОТ]])  баргузор гардид. Дар рафти музокирот масъалаҳои оташбас, баргардонидани гурезаҳо ва оғози раванди оштии миллӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://ncl.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=ncl.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 459.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 96. &lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1994]] ==
* '''[[18 июн|18]] – [[28 июн]]''' – Дар шаҳри [[Теҳрон]] даври дуюми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Дар анҷоми музокирот Созишнома дар бораи оташбаси муваққатӣ ва қатъ намудани амалиёти ҳарбӣ дар [[марз|сарҳади]] [[Тоҷикистон|Тоҷикистону]] [[Афғонистон]] ва дохили кишвар ба имзо расид.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://ncl.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=ncl.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 461.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 37-38. &lt;/ref&gt;

== [[август]] [[1994]] ==
* [[17 август]] – роҳи оҳани Тоҷикистон таъсис ёфт.
== [[сентябр]] [[1994]] ==
* '''[[7 сентябр]]''' – Дар Иҷлосияи Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон матни [[Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] қабул гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/tajikistan/constitution
|title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[октябр]] [[1994]] ==
* '''[[20 октябр]] – [[1 ноябр]]''' – Дар шаҳри [[Исломобод]] даври сеюми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Дар он масъалаи таъсиси Комиссияи муштарак оид ба татбиқи созишномаи оташбас баррасӣ гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 461. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 41. &lt;/ref&gt;

== [[ноябр]] [[1994]] ==
* '''[[6 ноябр]]''' – Бо роҳи [[раъйпурсӣ|раъйпурсии]] умумихалқӣ [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] қабул гардид. Бори аввал дар таърихи давлатдории навини [[Тоҷикистон]] [[Қонуни асосии давлат]] тавассути раъйпурсии умумихалқӣ қабул шуда, асосҳои сохтори конститутсионӣ, [[ҳуқуқ|ҳуқуқу]] [[озодӣ|озодиҳои]] [[инсон]] ва [[шахси воқеӣ|шаҳрванд]] ва низоми [[мақомоти давлатӣ]] муқаррар карда шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.prezident.tj/tajikistan/constitution
|title=Конститутсия
|website=www.prezident.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 474-475. &lt;/ref&gt;
* '''[[6 ноябр]]''' – [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар интихоботи умумихалқӣ [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] интихоб гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.prezident.tj/tajikistan/constitution
|title=Конститутсия
|website=www.prezident.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 474-475 &lt;/ref&gt;

== [[декабр]] [[1994]] ==
* [[10 декабр]] – Анҷумани муассисони ҳизб дар бораи ташкилёбии [[Ҳизби Халқӣ Демократии Тоҷикистон]] қарор қабул намуда, Дар анҷуман Оиннома ва Барномаи [[Ҳизби Халқӣ Демократии Тоҷикистон]] тасдиқ карда шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hkhdt.tj/view-page.php?view=1|title= Таърихи ҲХДТ|author=|website=www. asiaplustj |date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2025-02-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 554.&lt;/ref&gt;

== Солномаҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.  Солномаи 1994.==  
Солнома 1994. Соли оғози бозгашт ба Ватан&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.prezident.tj/president/films/chronicles/9 |title=Солнома 1994. Соли оғози бозгашт ба Ватан |website=www.prezident.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |lang=tg |accessdate=2026-08-01}}&lt;/ref&gt;

== Адабиёт ==
* Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – С. 554-555.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 

{{новбарӣ}}
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1994}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1994]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1994]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 1990-ум]]</text>
      <sha1>pdm6iybpoopbp074f51uttb2gmxi5np</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соли 1997</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11746</id>
    <revision>
      <id>1482769</id>
      <parentid>1455695</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T07:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* январ 1997 */ сарчашма</comment>
      <origin>1482769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10845" sha1="28vgeijr763w0fzawbhafzgyscn9pov" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1997}}.
{{Новбарии сол|1997}}
{{Оғози сол|1997}} 
 
== Рӯйдодҳо ==

== [[январ]] [[1997]] ==
* '''[[5 январ]] - [[19 январ ]]''' – – Дар шаҳри [[Теҳрон]] даври шашуми музокироти байни [[тоҷикон]] бо иштироки ҳайатҳои [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни ин давр масъалаҳои бозгашти ихтиёрӣ ва бехатари гурезаҳо, таъмини ҳуқуқу амнияти онҳо ва идомаи раванди оштии миллӣ баррасӣ шуданд. [[13 январ]] ҷонибҳо '''Протокол оид ба масъалаи гурезаҳо'''-ро ба имзо расониданд ва натиҷаҳои музокирот дар изҳороти муштараки ҳайатҳо ҷамъбаст гардиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970113protocolonrefugees.pdf|title=Protocol on refugees, signed in Tehran on 13 January 1997|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-01-13|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/january20199720joint20statement20by20tajikistand20and20uto20delegation.pdf|title=Joint Statement by the Delegations of the Republic of Tajikistan and the United Tajik Opposition|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-01-20|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 65. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[феврал]]  ва [[март]] [[1997]] ==
* [[21 феврал]] - [[22 феврал]] – баргузории мулоқоти Президенти Тоҷикистон ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ) дар ш. [[Машҳад]] доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 67-69. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* [[26 феврал]] - [[8 март]] – баргузории даври ҳафтуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Москва]] бо иштироки намояндагони Ҳукумати ҷумҳурӣ ва мухолифини тоҷик доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ.&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 70-72. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;
== [[апрел]] [[1997]] == 
* [[9 апрел]] - [[16 апрел]] – баргузории марҳилаи 1, даври ҳаштуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Москва]] бо иштироки намояндагони Ҳукумати ҷумҳурӣ ва мухолифини тоҷик доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ.&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 74. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;
== [[май]] [[1997]] ==
* [[16 май]] - [[18 май]] – баргузории мулоқоти Президенти Тоҷикистон ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ) дар ш. [[Бишкек]] доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 77-79. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* [[22 май]] - [[28 май]] – баргузории марҳилаи 2, даври ҳаштуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Москва]] бо иштироки намояндагони Ҳукумати ҷумҳурӣ ва мухолифини тоҷик доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ.&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 75-77. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt; 
== [[июн]] [[1997]] ==
* [[23 июн]] - [[27 июн]] – баргузории мулоқоти хотимавии Президенти Тоҷикистон ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ) дар ш. [[Москва]] доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 80-81. &lt;/ref&gt; 
* [[27 июн]] - баъди 8 даври гуфушуниди (солҳои 1994—1997) миёни Ҳукумати ҷумҳурӣ ва Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ), дар шаҳри [[Москва]], аз ҷониби Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва сарвари мухолифини тоҷик [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» имзо гардид.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 472 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 24,87,101. &lt;/ref&gt;  
'''27 июн — «[[Рӯзи ваҳдати миллӣ]]»''' дар [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] эълон шудааст. &lt;ref&gt;Қонунҳо ва Қарорҳо.[http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}&lt;/ref&gt;
== [[июл]] [[1997]] == 
* [[7 июл]] – саршавии фаъолияти Комиссияи оштии миллӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 472-473 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 88-90. &lt;/ref&gt;  
* [[18 июл]] – «Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон» таъсис ёфт.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 481 &lt;/ref&gt;
== [[сентябр]] [[1997]] == 
* [[8 сентябр]] – бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Садриддин Айнӣ]] ва [[Бобоҷон Ғафуров]] унвони олї «[[Қаҳрамони Тоҷикистон]]» дода шуд.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 555.&lt;/ref&gt;
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1997]]''
== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1997]]''
* [[19 феврал]] — [[Дэн Сяопин]], сарвари [[Чин]], &quot;меъмори ислоҳоти Чин&quot;
* [[21 август]] — [[Юрий Никулин]], ҳунарманди рус
* [[24 август]] — [[Люис Эссен]], [[физик]]и англис
* [[31 август]] — [[малика Диана]] (дар садамаи нақлиётӣ дар Париж даргузашт)
* [[14 октябр]] — [[Гаролд Роббинс]], нависандаи амрикоӣ
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1997}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1997]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1997]]</text>
      <sha1>28vgeijr763w0fzawbhafzgyscn9pov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482772</id>
      <parentid>1482769</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T08:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>сарчашма</comment>
      <origin>1482772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15012" sha1="6gekn8dfxvvgcun1ww2tnqw107xw2xc" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1997}}.
{{Новбарии сол|1997}}
{{Оғози сол|1997}} 
 
== Рӯйдодҳо ==

== [[январ]] [[1997]] ==
* '''[[5 январ]] - [[19 январ ]]''' – – Дар шаҳри [[Теҳрон]] даври шашуми музокироти байни [[тоҷикон]] бо иштироки ҳайатҳои [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни ин давр масъалаҳои бозгашти ихтиёрӣ ва бехатари гурезаҳо, таъмини ҳуқуқу амнияти онҳо ва идомаи раванди оштии миллӣ баррасӣ шуданд. [[13 январ]] ҷонибҳо '''Протокол оид ба масъалаи гурезаҳо'''-ро ба имзо расониданд ва натиҷаҳои музокирот дар изҳороти муштараки ҳайатҳо ҷамъбаст гардиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970113protocolonrefugees.pdf|title=Protocol on refugees, signed in Tehran on 13 January 1997|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-01-13|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/january20199720joint20statement20by20tajikistand20and20uto20delegation.pdf|title=Joint Statement by the Delegations of the Republic of Tajikistan and the United Tajik Opposition|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-01-20|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 65. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[феврал]]  ва [[март]] [[1997]] ==
* '''[[21 феврал]] - [[22 феврал]]''' –  Дар шаҳри [[Машҳад]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар натиҷаи мулоқот '''Низомномаи Комиссияи оштии миллӣ''' ва '''Протоколи иловагӣ ба Протокол оид ба вазифаҳо ва ваколатҳои асосии Комиссияи оштии миллӣ''' ба мувофиқа расиданд. Ин санадҳо сохтор, ҳайат ва тартиби фаъолияти мақоми асосии татбиқкунандаи созишҳои сулҳро муайян карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj961223protocolfunctionspowersofthecommissionnationalreconciliation.pdf|title=Protocol on the Main Functions and Powers of the Commission on National Reconciliation and Additional Protocol adopted following the Mashhad meeting|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-02-21|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2015/07/iz-oroti-vazorati-adliyai-um-urii-to-ikiston/|title=Изҳороти Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2015-07-15|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 67-69. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[26 феврал]] - [[8 март]]''' – Дар шаҳри Москва даври ҳафтуми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Мавзӯи асосии он масъалаҳои низомӣ, аз ҷумла халъи силоҳ, парокандасозӣ ва ҳамгиро намудани воҳидҳои мусаллаҳи Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик ба сохторҳои қудратии давлатӣ буд. 8 март '''Протокол оид ба масъалаҳои низомӣ''' ба имзо расид, ки яке аз санадҳои калидии татбиқи сулҳ гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2015/07/iz-oroti-vazorati-adliyai-um-urii-to-ikiston/|title=Изҳороти Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2015-07-15|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 70-72. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;
== [[апрел]] [[1997]] == 
* '''[[9 апрел]] - [[16 апрел]]''' – Дар шаҳри [[Москва]] марҳилаи якуми даври ҳаштуми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои сиёсӣ, ислоҳоти сохтори давлатӣ, иштироки намояндагони мухолифин дар мақомоти ҳокимият ва заминаҳои ҳуқуқии фаъолияти ҳизбу ҳаракатҳои сиёсиро муҳокима намуданд. Ин марҳила барои таҳияи Протокол оид ба масъалаҳои сиёсӣ замина гузошт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2019/06/dilovar-pirnazarzoda-muovini-yakumi-direktori-agentii-to-ikstandart-sul-i-to-ikon-nishonai-hiradi-azalii-millati-to-ik-ast/|title=Сулҳи тоҷикон нишонаи хиради азалии миллати тоҷик аст|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2019-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 74. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;
== [[май]] [[1997]] ==
* '''[[16 май]] - [[18 май]]''' – Дар шаҳри [[Бишкек]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. [[18 май]] ҷонибҳо '''Протокол оид ба масъалаҳои сиёсӣ'''-ро ба имзо расониданд. Санад масъалаҳои ислоҳоти сиёсӣ, иштироки мухолифин дар мақомоти иҷроия, қонунигардонии фаъолияти ҳизбҳои сиёсӣ ва омодагӣ ба интихоботро танзим намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970518protocolpoliticalquestions.pdf|title=Protocol on Political Questions, signed in Bishkek on 18 May 1997|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-05-18|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 77-79. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* [[22 май]] - [[28 май]] – баргузории марҳилаи 2, даври ҳаштуми музокироти миёни тоҷикон дар ш. [[Москва]] бо иштироки намояндагони Ҳукумати ҷумҳурӣ ва мухолифини тоҷик доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ.&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 75-77. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt; 
== [[июн]] [[1997]] ==
* [[23 июн]] - [[27 июн]] – баргузории мулоқоти хотимавии Президенти Тоҷикистон ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ) дар ш. [[Москва]] доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ. &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 80-81. &lt;/ref&gt; 
* [[27 июн]] - баъди 8 даври гуфушуниди (солҳои 1994—1997) миёни Ҳукумати ҷумҳурӣ ва Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ), дар шаҳри [[Москва]], аз ҷониби Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва сарвари мухолифини тоҷик [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» имзо гардид.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 472 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 24,87,101. &lt;/ref&gt;  
'''27 июн — «[[Рӯзи ваҳдати миллӣ]]»''' дар [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] эълон шудааст. &lt;ref&gt;Қонунҳо ва Қарорҳо.[http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}&lt;/ref&gt;
== [[июл]] [[1997]] == 
* [[7 июл]] – саршавии фаъолияти Комиссияи оштии миллӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 472-473 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 88-90. &lt;/ref&gt;  
* [[18 июл]] – «Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон» таъсис ёфт.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 481 &lt;/ref&gt;
== [[сентябр]] [[1997]] == 
* [[8 сентябр]] – бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Садриддин Айнӣ]] ва [[Бобоҷон Ғафуров]] унвони олї «[[Қаҳрамони Тоҷикистон]]» дода шуд.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 555.&lt;/ref&gt;
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1997]]''
== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1997]]''
* [[19 феврал]] — [[Дэн Сяопин]], сарвари [[Чин]], &quot;меъмори ислоҳоти Чин&quot;
* [[21 август]] — [[Юрий Никулин]], ҳунарманди рус
* [[24 август]] — [[Люис Эссен]], [[физик]]и англис
* [[31 август]] — [[малика Диана]] (дар садамаи нақлиётӣ дар Париж даргузашт)
* [[14 октябр]] — [[Гаролд Роббинс]], нависандаи амрикоӣ
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1997}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1997]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1997]]</text>
      <sha1>6gekn8dfxvvgcun1ww2tnqw107xw2xc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482774</id>
      <parentid>1482772</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T08:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>сарчашма</comment>
      <origin>1482774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19440" sha1="lmhulbi27vte816nz4klor6d189e67a" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1997}}.
{{Новбарии сол|1997}}
{{Оғози сол|1997}} 
 
== Рӯйдодҳо ==

== [[январ]] [[1997]] ==
* '''[[5 январ]] - [[19 январ ]]''' – – Дар шаҳри [[Теҳрон]] даври шашуми музокироти байни [[тоҷикон]] бо иштироки ҳайатҳои [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни ин давр масъалаҳои бозгашти ихтиёрӣ ва бехатари гурезаҳо, таъмини ҳуқуқу амнияти онҳо ва идомаи раванди оштии миллӣ баррасӣ шуданд. [[13 январ]] ҷонибҳо '''Протокол оид ба масъалаи гурезаҳо'''-ро ба имзо расониданд ва натиҷаҳои музокирот дар изҳороти муштараки ҳайатҳо ҷамъбаст гардиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970113protocolonrefugees.pdf|title=Protocol on refugees, signed in Tehran on 13 January 1997|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-01-13|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/january20199720joint20statement20by20tajikistand20and20uto20delegation.pdf|title=Joint Statement by the Delegations of the Republic of Tajikistan and the United Tajik Opposition|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-01-20|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 65. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[феврал]]  ва [[март]] [[1997]] ==
* '''[[21 феврал]] - [[22 феврал]]''' –  Дар шаҳри [[Машҳад]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар натиҷаи мулоқот '''Низомномаи Комиссияи оштии миллӣ''' ва '''Протоколи иловагӣ ба Протокол оид ба вазифаҳо ва ваколатҳои асосии Комиссияи оштии миллӣ''' ба мувофиқа расиданд. Ин санадҳо сохтор, ҳайат ва тартиби фаъолияти мақоми асосии татбиқкунандаи созишҳои сулҳро муайян карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj961223protocolfunctionspowersofthecommissionnationalreconciliation.pdf|title=Protocol on the Main Functions and Powers of the Commission on National Reconciliation and Additional Protocol adopted following the Mashhad meeting|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-02-21|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2015/07/iz-oroti-vazorati-adliyai-um-urii-to-ikiston/|title=Изҳороти Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2015-07-15|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 67-69. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[26 феврал]] - [[8 март]]''' – Дар шаҳри Москва даври ҳафтуми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Мавзӯи асосии он масъалаҳои низомӣ, аз ҷумла халъи силоҳ, парокандасозӣ ва ҳамгиро намудани воҳидҳои мусаллаҳи Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик ба сохторҳои қудратии давлатӣ буд. 8 март '''Протокол оид ба масъалаҳои низомӣ''' ба имзо расид, ки яке аз санадҳои калидии татбиқи сулҳ гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2015/07/iz-oroti-vazorati-adliyai-um-urii-to-ikiston/|title=Изҳороти Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2015-07-15|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 70-72. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;
== [[апрел]] [[1997]] == 
* '''[[9 апрел]] - [[16 апрел]]''' – Дар шаҳри [[Москва]] марҳилаи якуми даври ҳаштуми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои сиёсӣ, ислоҳоти сохтори давлатӣ, иштироки намояндагони мухолифин дар мақомоти ҳокимият ва заминаҳои ҳуқуқии фаъолияти ҳизбу ҳаракатҳои сиёсиро муҳокима намуданд. Ин марҳила барои таҳияи Протокол оид ба масъалаҳои сиёсӣ замина гузошт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2019/06/dilovar-pirnazarzoda-muovini-yakumi-direktori-agentii-to-ikstandart-sul-i-to-ikon-nishonai-hiradi-azalii-millati-to-ik-ast/|title=Сулҳи тоҷикон нишонаи хиради азалии миллати тоҷик аст|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2019-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 74. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;
== [[май]] [[1997]] ==
* '''[[16 май]] - [[18 май]]''' – Дар шаҳри [[Бишкек]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. [[18 май]] ҷонибҳо '''Протокол оид ба масъалаҳои сиёсӣ'''-ро ба имзо расониданд. Санад масъалаҳои ислоҳоти сиёсӣ, иштироки мухолифин дар мақомоти иҷроия, қонунигардонии фаъолияти ҳизбҳои сиёсӣ ва омодагӣ ба интихоботро танзим намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970518protocolpoliticalquestions.pdf|title=Protocol on Political Questions, signed in Bishkek on 18 May 1997|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-05-18|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 77-79. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[22 май]] - [[28 май]]''' – Баргузории марҳилаи 2. Дар шаҳри [[Москва]] марҳилаи дуюми даври ҳаштуми музокироти байни [[тоҷикон]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои кафолати татбиқи маҷмӯи созишҳои бадастомада ва механизми назорати байналмилалии раванди сулҳро баррасӣ намуданд. [[28 май]] '''Протокол дар бораи кафолатҳои татбиқи Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ''' ба имзо расид; тибқи он [[СММ]] ва Гурӯҳи тамоси давлатҳо ва созмонҳои кафил дар назорати иҷрои созишҳо иштирок мекарданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9403|title=Protocol on the Guarantees of Implementation of the General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-05-28|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://press.un.org/en/1997/19970612.sc6382.html|title=Security Council extends mandate of United Nations Mission of Observers in Tajikistan|website=press.un.org|publisher=United Nations|date=1997-06-12|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 75-77. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt; 
== [[июн]] [[1997]] ==
* '''[[23 июн]] - [[27 июн]]''' –  Дар шаҳри Москва мулоқоти хотимавии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар ин марҳила санадҳои қаблан баимзорасида ҷамъбаст шуда, матни ниҳоии Созишномаи умумӣ барои имзо омода гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970627generalagreementontheestablishmentpeacenationalaccordintajikistan.pdf|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2019/06/dilovar-pirnazarzoda-muovini-yakumi-direktori-agentii-to-ikstandart-sul-i-to-ikon-nishonai-hiradi-azalii-millati-to-ik-ast/|title=Сулҳи тоҷикон нишонаи хиради азалии миллати тоҷик аст|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2019-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 80-81.&lt;/ref&gt; 
* '''[[27 июн]]''' Пас аз чанд соли музокироти байни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик дар шаҳри Москва Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] '''Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон'''-ро ба имзо расониданд. Созишнома маҷмӯи санадҳои қаблан қабулшуда оид ба масъалаҳои сиёсӣ, низомӣ, гурезаҳо, Комиссияи оштии миллӣ ва кафолатҳои татбиқи сулҳро муттаҳид намуда, марҳилаи асосии муқовимати мусаллаҳонаро хотима бахшид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.tj/event_by_theme/internal_politics/national_unity/26050|title=Паёми шодбошӣ ба муносибати Рӯзи ваҳдати миллӣ|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2022-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacekeeping.un.org/sites/default/files/past/unmot/UnmotB.htm|title=United Nations Mission of Observers in Tajikistan: Background|website=peacekeeping.un.org|publisher=United Nations|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 472 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 24,87,101. &lt;/ref&gt;  
'''[[27 июн]]''' — Санаи имзои Созишномаи умумӣ баъдан дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун '''Рӯзи ваҳдати миллӣ''' муқаррар гардид. Ин рӯз ҳамасола ҳамчун рамзи хотимаи муқовимати дохилӣ, барқарор шудани сулҳ ва таҳкими ягонагии ҷомеа таҷлил карда мешавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.tj/event_by_theme/internal_politics/national_unity/35119|title=Паёми шодбошӣ ба муносибати Рӯзи ваҳдати миллӣ|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2023-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.tj/node/9635|title=Суханронӣ ба муносибати солгарди Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ|website=president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;[[27 июн]] — «[[Рӯзи ваҳдати миллӣ]]»''' дар [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] эълон шудааст.&lt;ref&gt;Қонунҳо ва Қарорҳо.[http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}&lt;/ref&gt;
== [[июл]] [[1997]] == 
* [[7 июл]] – саршавии фаъолияти Комиссияи оштии миллӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 472-473 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 88-90. &lt;/ref&gt;  
* [[18 июл]] – «Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон» таъсис ёфт.&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 481 &lt;/ref&gt;
== [[сентябр]] [[1997]] == 
* [[8 сентябр]] – бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Садриддин Айнӣ]] ва [[Бобоҷон Ғафуров]] унвони олї «[[Қаҳрамони Тоҷикистон]]» дода шуд.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 555.&lt;/ref&gt;
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1997]]''
== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1997]]''
* [[19 феврал]] — [[Дэн Сяопин]], сарвари [[Чин]], &quot;меъмори ислоҳоти Чин&quot;
* [[21 август]] — [[Юрий Никулин]], ҳунарманди рус
* [[24 август]] — [[Люис Эссен]], [[физик]]и англис
* [[31 август]] — [[малика Диана]] (дар садамаи нақлиётӣ дар Париж даргузашт)
* [[14 октябр]] — [[Гаролд Роббинс]], нависандаи амрикоӣ
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1997}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1997]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1997]]</text>
      <sha1>lmhulbi27vte816nz4klor6d189e67a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482775</id>
      <parentid>1482774</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T08:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* июл 1997 */ сарчашма</comment>
      <origin>1482775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21931" sha1="oo34my4o7ec0533e58wteoonwogd11q" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1997}}.
{{Новбарии сол|1997}}
{{Оғози сол|1997}} 
 
== Рӯйдодҳо ==

== [[январ]] [[1997]] ==
* '''[[5 январ]] - [[19 январ ]]''' – – Дар шаҳри [[Теҳрон]] даври шашуми музокироти байни [[тоҷикон]] бо иштироки ҳайатҳои [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни ин давр масъалаҳои бозгашти ихтиёрӣ ва бехатари гурезаҳо, таъмини ҳуқуқу амнияти онҳо ва идомаи раванди оштии миллӣ баррасӣ шуданд. [[13 январ]] ҷонибҳо '''Протокол оид ба масъалаи гурезаҳо'''-ро ба имзо расониданд ва натиҷаҳои музокирот дар изҳороти муштараки ҳайатҳо ҷамъбаст гардиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970113protocolonrefugees.pdf|title=Protocol on refugees, signed in Tehran on 13 January 1997|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-01-13|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/january20199720joint20statement20by20tajikistand20and20uto20delegation.pdf|title=Joint Statement by the Delegations of the Republic of Tajikistan and the United Tajik Opposition|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-01-20|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 65. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[феврал]]  ва [[март]] [[1997]] ==
* '''[[21 феврал]] - [[22 феврал]]''' –  Дар шаҳри [[Машҳад]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар натиҷаи мулоқот '''Низомномаи Комиссияи оштии миллӣ''' ва '''Протоколи иловагӣ ба Протокол оид ба вазифаҳо ва ваколатҳои асосии Комиссияи оштии миллӣ''' ба мувофиқа расиданд. Ин санадҳо сохтор, ҳайат ва тартиби фаъолияти мақоми асосии татбиқкунандаи созишҳои сулҳро муайян карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj961223protocolfunctionspowersofthecommissionnationalreconciliation.pdf|title=Protocol on the Main Functions and Powers of the Commission on National Reconciliation and Additional Protocol adopted following the Mashhad meeting|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-02-21|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2015/07/iz-oroti-vazorati-adliyai-um-urii-to-ikiston/|title=Изҳороти Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2015-07-15|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 67-69. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[26 феврал]] - [[8 март]]''' – Дар шаҳри Москва даври ҳафтуми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Мавзӯи асосии он масъалаҳои низомӣ, аз ҷумла халъи силоҳ, парокандасозӣ ва ҳамгиро намудани воҳидҳои мусаллаҳи Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик ба сохторҳои қудратии давлатӣ буд. 8 март '''Протокол оид ба масъалаҳои низомӣ''' ба имзо расид, ки яке аз санадҳои калидии татбиқи сулҳ гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2015/07/iz-oroti-vazorati-adliyai-um-urii-to-ikiston/|title=Изҳороти Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2015-07-15|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 70-72. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;
== [[апрел]] [[1997]] == 
* '''[[9 апрел]] - [[16 апрел]]''' – Дар шаҳри [[Москва]] марҳилаи якуми даври ҳаштуми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои сиёсӣ, ислоҳоти сохтори давлатӣ, иштироки намояндагони мухолифин дар мақомоти ҳокимият ва заминаҳои ҳуқуқии фаъолияти ҳизбу ҳаракатҳои сиёсиро муҳокима намуданд. Ин марҳила барои таҳияи Протокол оид ба масъалаҳои сиёсӣ замина гузошт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2019/06/dilovar-pirnazarzoda-muovini-yakumi-direktori-agentii-to-ikstandart-sul-i-to-ikon-nishonai-hiradi-azalii-millati-to-ik-ast/|title=Сулҳи тоҷикон нишонаи хиради азалии миллати тоҷик аст|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2019-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 74. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;
== [[май]] [[1997]] ==
* '''[[16 май]] - [[18 май]]''' – Дар шаҳри [[Бишкек]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. [[18 май]] ҷонибҳо '''Протокол оид ба масъалаҳои сиёсӣ'''-ро ба имзо расониданд. Санад масъалаҳои ислоҳоти сиёсӣ, иштироки мухолифин дар мақомоти иҷроия, қонунигардонии фаъолияти ҳизбҳои сиёсӣ ва омодагӣ ба интихоботро танзим намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970518protocolpoliticalquestions.pdf|title=Protocol on Political Questions, signed in Bishkek on 18 May 1997|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-05-18|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 77-79. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[22 май]] - [[28 май]]''' – Баргузории марҳилаи 2. Дар шаҳри [[Москва]] марҳилаи дуюми даври ҳаштуми музокироти байни [[тоҷикон]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои кафолати татбиқи маҷмӯи созишҳои бадастомада ва механизми назорати байналмилалии раванди сулҳро баррасӣ намуданд. [[28 май]] '''Протокол дар бораи кафолатҳои татбиқи Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ''' ба имзо расид; тибқи он [[СММ]] ва Гурӯҳи тамоси давлатҳо ва созмонҳои кафил дар назорати иҷрои созишҳо иштирок мекарданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9403|title=Protocol on the Guarantees of Implementation of the General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-05-28|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://press.un.org/en/1997/19970612.sc6382.html|title=Security Council extends mandate of United Nations Mission of Observers in Tajikistan|website=press.un.org|publisher=United Nations|date=1997-06-12|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 75-77. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt; 
== [[июн]] [[1997]] ==
* '''[[23 июн]] - [[27 июн]]''' –  Дар шаҳри Москва мулоқоти хотимавии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар ин марҳила санадҳои қаблан баимзорасида ҷамъбаст шуда, матни ниҳоии Созишномаи умумӣ барои имзо омода гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970627generalagreementontheestablishmentpeacenationalaccordintajikistan.pdf|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2019/06/dilovar-pirnazarzoda-muovini-yakumi-direktori-agentii-to-ikstandart-sul-i-to-ikon-nishonai-hiradi-azalii-millati-to-ik-ast/|title=Сулҳи тоҷикон нишонаи хиради азалии миллати тоҷик аст|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2019-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 80-81.&lt;/ref&gt; 
* '''[[27 июн]]''' Пас аз чанд соли музокироти байни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик дар шаҳри Москва Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] '''Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон'''-ро ба имзо расониданд. Созишнома маҷмӯи санадҳои қаблан қабулшуда оид ба масъалаҳои сиёсӣ, низомӣ, гурезаҳо, Комиссияи оштии миллӣ ва кафолатҳои татбиқи сулҳро муттаҳид намуда, марҳилаи асосии муқовимати мусаллаҳонаро хотима бахшид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.tj/event_by_theme/internal_politics/national_unity/26050|title=Паёми шодбошӣ ба муносибати Рӯзи ваҳдати миллӣ|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2022-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacekeeping.un.org/sites/default/files/past/unmot/UnmotB.htm|title=United Nations Mission of Observers in Tajikistan: Background|website=peacekeeping.un.org|publisher=United Nations|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 472 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 24,87,101. &lt;/ref&gt;  
'''[[27 июн]]''' — Санаи имзои Созишномаи умумӣ баъдан дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун '''Рӯзи ваҳдати миллӣ''' муқаррар гардид. Ин рӯз ҳамасола ҳамчун рамзи хотимаи муқовимати дохилӣ, барқарор шудани сулҳ ва таҳкими ягонагии ҷомеа таҷлил карда мешавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.tj/event_by_theme/internal_politics/national_unity/35119|title=Паёми шодбошӣ ба муносибати Рӯзи ваҳдати миллӣ|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2023-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.tj/node/9635|title=Суханронӣ ба муносибати солгарди Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ|website=president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;[[27 июн]] — «[[Рӯзи ваҳдати миллӣ]]»''' дар [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] эълон шудааст.&lt;ref&gt;Қонунҳо ва Қарорҳо.[http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}&lt;/ref&gt;
== [[июл]] [[1997]] == 
* '''[[7 июл]]''' – Тибқи Созишномаи умумӣ, то [[7 июл]] бояд дар шаҳри [[Москва]] нахустин ҷаласаи [[Комиссияи оштии миллӣ]] даъват ва лоиҳаи санади афви умумӣ баррасӣ мегардид. Комиссия мақоми асосии татбиқи созишҳои сулҳ дар давраи гузариш ба ҳисоб мерафт. Фаъолияти мунтазами Комиссияи оштии миллӣ дар шаҳри [[Душанбе]] баъдтар, моҳи сентябри соли 1997, оғоз ёфт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970627generalagreementontheestablishmentpeacenationalaccordintajikistan.pdf|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://press.un.org/en/1997/19971114.sc6443.html|title=Security Council expands size and mandate of United Nations Mission of Observers in Tajikistan|website=press.un.org|publisher=United Nations|date=1997-11-14|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.osce.org/tajikistan/58518|title=First meeting on constitutional amendments in Tajikistan|website=osce.org|publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe|date=1997-10-08|lang=en|accessdate=2026-08-02}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 472-473 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 88-90. &lt;/ref&gt;  
* '''[[18 июл]]''' – Дар шаҳри [[Душанбе]] Конференсияи таъсисии '''Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон''' баргузор гардид. [[Эмомалӣ Раҳмон]] раиси Ҳаракат интихоб шуд. Ҳадафи он таҳкими сулҳу субот, муттаҳид намудани қишрҳои гуногуни ҷомеъа ва мусоидат ба татбиқи сиёсати ваҳдати миллӣ буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2018/06/emomali-ra-mon-k-zai-va-dat-lorapvaz-hok-ne-az-zar-ast/|title=Эмомалӣ Раҳмон: «Кӯзаи ваҳдат аз хок не, аз зар аст!»|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2018-06-25|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2025/06/dar-osorhonai-mill-g-shai-doimoamalkunanda-va-dati-mill-tashkil-gardidaast/|title=Дар Осорхонаи миллӣ гӯшаи доимоамалкунандаи «Ваҳдати миллӣ» ташкил гардидааст|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2025-06-27|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 481. &lt;/ref&gt;

== [[сентябр]] [[1997]] == 
* [[8 сентябр]] – бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Садриддин Айнӣ]] ва [[Бобоҷон Ғафуров]] унвони олї «[[Қаҳрамони Тоҷикистон]]» дода шуд.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 555.&lt;/ref&gt;
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1997]]''
== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1997]]''
* [[19 феврал]] — [[Дэн Сяопин]], сарвари [[Чин]], &quot;меъмори ислоҳоти Чин&quot;
* [[21 август]] — [[Юрий Никулин]], ҳунарманди рус
* [[24 август]] — [[Люис Эссен]], [[физик]]и англис
* [[31 август]] — [[малика Диана]] (дар садамаи нақлиётӣ дар Париж даргузашт)
* [[14 октябр]] — [[Гаролд Роббинс]], нависандаи амрикоӣ
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1997}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1997]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1997]]</text>
      <sha1>oo34my4o7ec0533e58wteoonwogd11q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482776</id>
      <parentid>1482775</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T08:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* сентябр 1997 */ сарчашма</comment>
      <origin>1482776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22767" sha1="brznkw59n16ht9t4g7609at79x55daf" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1997}}.
{{Новбарии сол|1997}}
{{Оғози сол|1997}} 
 
== Рӯйдодҳо ==

== [[январ]] [[1997]] ==
* '''[[5 январ]] - [[19 январ ]]''' – – Дар шаҳри [[Теҳрон]] даври шашуми музокироти байни [[тоҷикон]] бо иштироки ҳайатҳои [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни ин давр масъалаҳои бозгашти ихтиёрӣ ва бехатари гурезаҳо, таъмини ҳуқуқу амнияти онҳо ва идомаи раванди оштии миллӣ баррасӣ шуданд. [[13 январ]] ҷонибҳо '''Протокол оид ба масъалаи гурезаҳо'''-ро ба имзо расониданд ва натиҷаҳои музокирот дар изҳороти муштараки ҳайатҳо ҷамъбаст гардиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970113protocolonrefugees.pdf|title=Protocol on refugees, signed in Tehran on 13 January 1997|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-01-13|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/january20199720joint20statement20by20tajikistand20and20uto20delegation.pdf|title=Joint Statement by the Delegations of the Republic of Tajikistan and the United Tajik Opposition|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-01-20|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 65. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[феврал]]  ва [[март]] [[1997]] ==
* '''[[21 феврал]] - [[22 феврал]]''' –  Дар шаҳри [[Машҳад]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар натиҷаи мулоқот '''Низомномаи Комиссияи оштии миллӣ''' ва '''Протоколи иловагӣ ба Протокол оид ба вазифаҳо ва ваколатҳои асосии Комиссияи оштии миллӣ''' ба мувофиқа расиданд. Ин санадҳо сохтор, ҳайат ва тартиби фаъолияти мақоми асосии татбиқкунандаи созишҳои сулҳро муайян карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj961223protocolfunctionspowersofthecommissionnationalreconciliation.pdf|title=Protocol on the Main Functions and Powers of the Commission on National Reconciliation and Additional Protocol adopted following the Mashhad meeting|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-02-21|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2015/07/iz-oroti-vazorati-adliyai-um-urii-to-ikiston/|title=Изҳороти Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2015-07-15|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 67-69. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[26 феврал]] - [[8 март]]''' – Дар шаҳри Москва даври ҳафтуми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Мавзӯи асосии он масъалаҳои низомӣ, аз ҷумла халъи силоҳ, парокандасозӣ ва ҳамгиро намудани воҳидҳои мусаллаҳи Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик ба сохторҳои қудратии давлатӣ буд. 8 март '''Протокол оид ба масъалаҳои низомӣ''' ба имзо расид, ки яке аз санадҳои калидии татбиқи сулҳ гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2015/07/iz-oroti-vazorati-adliyai-um-urii-to-ikiston/|title=Изҳороти Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2015-07-15|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 70-72. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;
== [[апрел]] [[1997]] == 
* '''[[9 апрел]] - [[16 апрел]]''' – Дар шаҳри [[Москва]] марҳилаи якуми даври ҳаштуми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои сиёсӣ, ислоҳоти сохтори давлатӣ, иштироки намояндагони мухолифин дар мақомоти ҳокимият ва заминаҳои ҳуқуқии фаъолияти ҳизбу ҳаракатҳои сиёсиро муҳокима намуданд. Ин марҳила барои таҳияи Протокол оид ба масъалаҳои сиёсӣ замина гузошт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2019/06/dilovar-pirnazarzoda-muovini-yakumi-direktori-agentii-to-ikstandart-sul-i-to-ikon-nishonai-hiradi-azalii-millati-to-ik-ast/|title=Сулҳи тоҷикон нишонаи хиради азалии миллати тоҷик аст|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2019-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 74. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;
== [[май]] [[1997]] ==
* '''[[16 май]] - [[18 май]]''' – Дар шаҳри [[Бишкек]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. [[18 май]] ҷонибҳо '''Протокол оид ба масъалаҳои сиёсӣ'''-ро ба имзо расониданд. Санад масъалаҳои ислоҳоти сиёсӣ, иштироки мухолифин дар мақомоти иҷроия, қонунигардонии фаъолияти ҳизбҳои сиёсӣ ва омодагӣ ба интихоботро танзим намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970518protocolpoliticalquestions.pdf|title=Protocol on Political Questions, signed in Bishkek on 18 May 1997|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-05-18|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 77-79. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[22 май]] - [[28 май]]''' – Баргузории марҳилаи 2. Дар шаҳри [[Москва]] марҳилаи дуюми даври ҳаштуми музокироти байни [[тоҷикон]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои кафолати татбиқи маҷмӯи созишҳои бадастомада ва механизми назорати байналмилалии раванди сулҳро баррасӣ намуданд. [[28 май]] '''Протокол дар бораи кафолатҳои татбиқи Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ''' ба имзо расид; тибқи он [[СММ]] ва Гурӯҳи тамоси давлатҳо ва созмонҳои кафил дар назорати иҷрои созишҳо иштирок мекарданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9403|title=Protocol on the Guarantees of Implementation of the General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-05-28|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://press.un.org/en/1997/19970612.sc6382.html|title=Security Council extends mandate of United Nations Mission of Observers in Tajikistan|website=press.un.org|publisher=United Nations|date=1997-06-12|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 75-77. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt; 
== [[июн]] [[1997]] ==
* '''[[23 июн]] - [[27 июн]]''' –  Дар шаҳри Москва мулоқоти хотимавии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар ин марҳила санадҳои қаблан баимзорасида ҷамъбаст шуда, матни ниҳоии Созишномаи умумӣ барои имзо омода гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970627generalagreementontheestablishmentpeacenationalaccordintajikistan.pdf|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2019/06/dilovar-pirnazarzoda-muovini-yakumi-direktori-agentii-to-ikstandart-sul-i-to-ikon-nishonai-hiradi-azalii-millati-to-ik-ast/|title=Сулҳи тоҷикон нишонаи хиради азалии миллати тоҷик аст|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2019-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 80-81.&lt;/ref&gt; 
* '''[[27 июн]]''' Пас аз чанд соли музокироти байни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик дар шаҳри Москва Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] '''Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон'''-ро ба имзо расониданд. Созишнома маҷмӯи санадҳои қаблан қабулшуда оид ба масъалаҳои сиёсӣ, низомӣ, гурезаҳо, Комиссияи оштии миллӣ ва кафолатҳои татбиқи сулҳро муттаҳид намуда, марҳилаи асосии муқовимати мусаллаҳонаро хотима бахшид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.tj/event_by_theme/internal_politics/national_unity/26050|title=Паёми шодбошӣ ба муносибати Рӯзи ваҳдати миллӣ|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2022-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacekeeping.un.org/sites/default/files/past/unmot/UnmotB.htm|title=United Nations Mission of Observers in Tajikistan: Background|website=peacekeeping.un.org|publisher=United Nations|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 472 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 24,87,101. &lt;/ref&gt;  
'''[[27 июн]]''' — Санаи имзои Созишномаи умумӣ баъдан дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун '''Рӯзи ваҳдати миллӣ''' муқаррар гардид. Ин рӯз ҳамасола ҳамчун рамзи хотимаи муқовимати дохилӣ, барқарор шудани сулҳ ва таҳкими ягонагии ҷомеа таҷлил карда мешавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.tj/event_by_theme/internal_politics/national_unity/35119|title=Паёми шодбошӣ ба муносибати Рӯзи ваҳдати миллӣ|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2023-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.tj/node/9635|title=Суханронӣ ба муносибати солгарди Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ|website=president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;[[27 июн]] — «[[Рӯзи ваҳдати миллӣ]]»''' дар [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] эълон шудааст.&lt;ref&gt;Қонунҳо ва Қарорҳо.[http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}&lt;/ref&gt;
== [[июл]] [[1997]] == 
* '''[[7 июл]]''' – Тибқи Созишномаи умумӣ, то [[7 июл]] бояд дар шаҳри [[Москва]] нахустин ҷаласаи [[Комиссияи оштии миллӣ]] даъват ва лоиҳаи санади афви умумӣ баррасӣ мегардид. Комиссия мақоми асосии татбиқи созишҳои сулҳ дар давраи гузариш ба ҳисоб мерафт. Фаъолияти мунтазами Комиссияи оштии миллӣ дар шаҳри [[Душанбе]] баъдтар, моҳи сентябри соли 1997, оғоз ёфт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970627generalagreementontheestablishmentpeacenationalaccordintajikistan.pdf|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://press.un.org/en/1997/19971114.sc6443.html|title=Security Council expands size and mandate of United Nations Mission of Observers in Tajikistan|website=press.un.org|publisher=United Nations|date=1997-11-14|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.osce.org/tajikistan/58518|title=First meeting on constitutional amendments in Tajikistan|website=osce.org|publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe|date=1997-10-08|lang=en|accessdate=2026-08-02}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 472-473 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 88-90. &lt;/ref&gt;  
* '''[[18 июл]]''' – Дар шаҳри [[Душанбе]] Конференсияи таъсисии '''Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон''' баргузор гардид. [[Эмомалӣ Раҳмон]] раиси Ҳаракат интихоб шуд. Ҳадафи он таҳкими сулҳу субот, муттаҳид намудани қишрҳои гуногуни ҷомеъа ва мусоидат ба татбиқи сиёсати ваҳдати миллӣ буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2018/06/emomali-ra-mon-k-zai-va-dat-lorapvaz-hok-ne-az-zar-ast/|title=Эмомалӣ Раҳмон: «Кӯзаи ваҳдат аз хок не, аз зар аст!»|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2018-06-25|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2025/06/dar-osorhonai-mill-g-shai-doimoamalkunanda-va-dati-mill-tashkil-gardidaast/|title=Дар Осорхонаи миллӣ гӯшаи доимоамалкунандаи «Ваҳдати миллӣ» ташкил гардидааст|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2025-06-27|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 481. &lt;/ref&gt;

== [[сентябр]] [[1997]] == 
* [[8 сентябр]] – Бо фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба устод [[Садриддин Айнӣ]] ва академик [[Бобоҷон Ғафуров]] унвони олии давлатии '''«[[Қаҳрамони Тоҷикистон]]»''' дода шуд. Ин иқдом ҳамчун эътирофи саҳми бузурги онҳо дар ташаккули худшиносии миллӣ, рушди адабиёту фарҳанг ва таҳқиқи таърихи халқи тоҷик арзёбӣ гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.tj/node/32063|title=Суханронӣ ба ифтихори академик Бобоҷон Ғафуров|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.tj/node/6616|title=Суханронӣ бахшида ба устод Садриддин Айнӣ|website=president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 555.&lt;/ref&gt;

== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1997]]''
== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1997]]''
* [[19 феврал]] — [[Дэн Сяопин]], сарвари [[Чин]], &quot;меъмори ислоҳоти Чин&quot;
* [[21 август]] — [[Юрий Никулин]], ҳунарманди рус
* [[24 август]] — [[Люис Эссен]], [[физик]]и англис
* [[31 август]] — [[малика Диана]] (дар садамаи нақлиётӣ дар Париж даргузашт)
* [[14 октябр]] — [[Гаролд Роббинс]], нависандаи амрикоӣ
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1997}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1997]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1997]]</text>
      <sha1>brznkw59n16ht9t4g7609at79x55daf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482780</id>
      <parentid>1482776</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T08:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Солнома 1997. Соли бозгашти сулҳ</comment>
      <origin>1482780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22508" sha1="g8v5lz29fk5v740d678reqwylrru30p" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1997}}.
{{Новбарии сол|1997}}
{{Оғози сол|1997}} 
 
== Рӯйдодҳо ==

== [[январ]] [[1997]] ==
* '''[[5 январ]] - [[19 январ ]]''' – – Дар шаҳри [[Теҳрон]] даври шашуми музокироти байни [[тоҷикон]] бо иштироки ҳайатҳои [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик]] баргузор гардид. Дар ҷараёни ин давр масъалаҳои бозгашти ихтиёрӣ ва бехатари гурезаҳо, таъмини ҳуқуқу амнияти онҳо ва идомаи раванди оштии миллӣ баррасӣ шуданд. [[13 январ]] ҷонибҳо '''Протокол оид ба масъалаи гурезаҳо'''-ро ба имзо расониданд ва натиҷаҳои музокирот дар изҳороти муштараки ҳайатҳо ҷамъбаст гардиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970113protocolonrefugees.pdf|title=Protocol on refugees, signed in Tehran on 13 January 1997|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-01-13|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/january20199720joint20statement20by20tajikistand20and20uto20delegation.pdf|title=Joint Statement by the Delegations of the Republic of Tajikistan and the United Tajik Opposition|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-01-20|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 65. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;

== [[феврал]]  ва [[март]] [[1997]] ==
* '''[[21 феврал]] - [[22 феврал]]''' –  Дар шаҳри [[Машҳад]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар натиҷаи мулоқот '''Низомномаи Комиссияи оштии миллӣ''' ва '''Протоколи иловагӣ ба Протокол оид ба вазифаҳо ва ваколатҳои асосии Комиссияи оштии миллӣ''' ба мувофиқа расиданд. Ин санадҳо сохтор, ҳайат ва тартиби фаъолияти мақоми асосии татбиқкунандаи созишҳои сулҳро муайян карданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj961223protocolfunctionspowersofthecommissionnationalreconciliation.pdf|title=Protocol on the Main Functions and Powers of the Commission on National Reconciliation and Additional Protocol adopted following the Mashhad meeting|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-02-21|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2015/07/iz-oroti-vazorati-adliyai-um-urii-to-ikiston/|title=Изҳороти Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2015-07-15|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 67-69. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[26 феврал]] - [[8 март]]''' – Дар шаҳри Москва даври ҳафтуми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Мавзӯи асосии он масъалаҳои низомӣ, аз ҷумла халъи силоҳ, парокандасозӣ ва ҳамгиро намудани воҳидҳои мусаллаҳи Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик ба сохторҳои қудратии давлатӣ буд. 8 март '''Протокол оид ба масъалаҳои низомӣ''' ба имзо расид, ки яке аз санадҳои калидии татбиқи сулҳ гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2015/07/iz-oroti-vazorati-adliyai-um-urii-to-ikiston/|title=Изҳороти Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2015-07-15|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 70-72. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;
== [[апрел]] [[1997]] == 
* '''[[9 апрел]] - [[16 апрел]]''' – Дар шаҳри [[Москва]] марҳилаи якуми даври ҳаштуми музокироти байни тоҷикон баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои сиёсӣ, ислоҳоти сохтори давлатӣ, иштироки намояндагони мухолифин дар мақомоти ҳокимият ва заминаҳои ҳуқуқии фаъолияти ҳизбу ҳаракатҳои сиёсиро муҳокима намуданд. Ин марҳила барои таҳияи Протокол оид ба масъалаҳои сиёсӣ замина гузошт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2019/06/dilovar-pirnazarzoda-muovini-yakumi-direktori-agentii-to-ikstandart-sul-i-to-ikon-nishonai-hiradi-azalii-millati-to-ik-ast/|title=Сулҳи тоҷикон нишонаи хиради азалии миллати тоҷик аст|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2019-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 74. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt;
== [[май]] [[1997]] ==
* '''[[16 май]] - [[18 май]]''' – Дар шаҳри [[Бишкек]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. [[18 май]] ҷонибҳо '''Протокол оид ба масъалаҳои сиёсӣ'''-ро ба имзо расониданд. Санад масъалаҳои ислоҳоти сиёсӣ, иштироки мухолифин дар мақомоти иҷроия, қонунигардонии фаъолияти ҳизбҳои сиёсӣ ва омодагӣ ба интихоботро танзим намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970518protocolpoliticalquestions.pdf|title=Protocol on Political Questions, signed in Bishkek on 18 May 1997|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-05-18|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 77-79. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[22 май]] - [[28 май]]''' – Баргузории марҳилаи 2. Дар шаҳри [[Москва]] марҳилаи дуюми даври ҳаштуми музокироти байни [[тоҷикон]] баргузор гардид. Ҷонибҳо масъалаҳои кафолати татбиқи маҷмӯи созишҳои бадастомада ва механизми назорати байналмилалии раванди сулҳро баррасӣ намуданд. [[28 май]] '''Протокол дар бораи кафолатҳои татбиқи Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ''' ба имзо расид; тибқи он [[СММ]] ва Гурӯҳи тамоси давлатҳо ва созмонҳои кафил дар назорати иҷрои созишҳо иштирок мекарданд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9403|title=Protocol on the Guarantees of Implementation of the General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-05-28|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://press.un.org/en/1997/19970612.sc6382.html|title=Security Council extends mandate of United Nations Mission of Observers in Tajikistan|website=press.un.org|publisher=United Nations|date=1997-06-12|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 75-77. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе:РТСУ,2020. С. 97. &lt;/ref&gt; 
== [[июн]] [[1997]] ==
* '''[[23 июн]] - [[27 июн]]''' –  Дар шаҳри Москва мулоқоти хотимавии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар ин марҳила санадҳои қаблан баимзорасида ҷамъбаст шуда, матни ниҳоии Созишномаи умумӣ барои имзо омода гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970627generalagreementontheestablishmentpeacenationalaccordintajikistan.pdf|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2019/06/dilovar-pirnazarzoda-muovini-yakumi-direktori-agentii-to-ikstandart-sul-i-to-ikon-nishonai-hiradi-azalii-millati-to-ik-ast/|title=Сулҳи тоҷикон нишонаи хиради азалии миллати тоҷик аст|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2019-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 80-81.&lt;/ref&gt; 
* '''[[27 июн]]''' Пас аз чанд соли музокироти байни Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик дар шаҳри Москва Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари ИНОТ [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] '''Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон'''-ро ба имзо расониданд. Созишнома маҷмӯи санадҳои қаблан қабулшуда оид ба масъалаҳои сиёсӣ, низомӣ, гурезаҳо, Комиссияи оштии миллӣ ва кафолатҳои татбиқи сулҳро муттаҳид намуда, марҳилаи асосии муқовимати мусаллаҳонаро хотима бахшид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/en/node/9402|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.tj/event_by_theme/internal_politics/national_unity/26050|title=Паёми шодбошӣ ба муносибати Рӯзи ваҳдати миллӣ|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2022-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacekeeping.un.org/sites/default/files/past/unmot/UnmotB.htm|title=United Nations Mission of Observers in Tajikistan: Background|website=peacekeeping.un.org|publisher=United Nations|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 472 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 24,87,101. &lt;/ref&gt;  
'''[[27 июн]]''' — Санаи имзои Созишномаи умумӣ баъдан дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун '''Рӯзи ваҳдати миллӣ''' муқаррар гардид. Ин рӯз ҳамасола ҳамчун рамзи хотимаи муқовимати дохилӣ, барқарор шудани сулҳ ва таҳкими ягонагии ҷомеа таҷлил карда мешавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.tj/event_by_theme/internal_politics/national_unity/35119|title=Паёми шодбошӣ ба муносибати Рӯзи ваҳдати миллӣ|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2023-06-26|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.tj/node/9635|title=Суханронӣ ба муносибати солгарди Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ|website=president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;[[27 июн]] — «[[Рӯзи ваҳдати миллӣ]]»''' дар [[Тоҷикистон|Ҷумҳурии Тоҷикистон]] эълон шудааст.&lt;ref&gt;Қонунҳо ва Қарорҳо.[http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }}&lt;/ref&gt;
== [[июл]] [[1997]] == 
* '''[[7 июл]]''' – Тибқи Созишномаи умумӣ, то [[7 июл]] бояд дар шаҳри [[Москва]] нахустин ҷаласаи [[Комиссияи оштии миллӣ]] даъват ва лоиҳаи санади афви умумӣ баррасӣ мегардид. Комиссия мақоми асосии татбиқи созишҳои сулҳ дар давраи гузариш ба ҳисоб мерафт. Фаъолияти мунтазами Комиссияи оштии миллӣ дар шаҳри [[Душанбе]] баъдтар, моҳи сентябри соли 1997, оғоз ёфт.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peacemaker.un.org/sites/default/files/document/files/2024/05/tj970627generalagreementontheestablishmentpeacenationalaccordintajikistan.pdf|title=General Agreement on the Establishment of Peace and National Accord in Tajikistan|website=peacemaker.un.org|publisher=United Nations Peacemaker|date=1997-06-27|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://press.un.org/en/1997/19971114.sc6443.html|title=Security Council expands size and mandate of United Nations Mission of Observers in Tajikistan|website=press.un.org|publisher=United Nations|date=1997-11-14|lang=en|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.osce.org/tajikistan/58518|title=First meeting on constitutional amendments in Tajikistan|website=osce.org|publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe|date=1997-10-08|lang=en|accessdate=2026-08-02}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 472-473 &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 88-90. &lt;/ref&gt;  
* '''[[18 июл]]''' – Дар шаҳри [[Душанбе]] Конференсияи таъсисии '''Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон''' баргузор гардид. [[Эмомалӣ Раҳмон]] раиси Ҳаракат интихоб шуд. Ҳадафи он таҳкими сулҳу субот, муттаҳид намудани қишрҳои гуногуни ҷомеъа ва мусоидат ба татбиқи сиёсати ваҳдати миллӣ буд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2018/06/emomali-ra-mon-k-zai-va-dat-lorapvaz-hok-ne-az-zar-ast/|title=Эмомалӣ Раҳмон: «Кӯзаи ваҳдат аз хок не, аз зар аст!»|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2018-06-25|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khovar.tj/2025/06/dar-osorhonai-mill-g-shai-doimoamalkunanda-va-dati-mill-tashkil-gardidaast/|title=Дар Осорхонаи миллӣ гӯшаи доимоамалкунандаи «Ваҳдати миллӣ» ташкил гардидааст|website=khovar.tj|publisher=АМИТ «Ховар»|date=2025-06-27|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история). Душанбе:«Империал-Групп»,2011. С. 481. &lt;/ref&gt;

== [[сентябр]] [[1997]] == 
* [[8 сентябр]] – Бо фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба устод [[Садриддин Айнӣ]] ва академик [[Бобоҷон Ғафуров]] унвони олии давлатии '''«[[Қаҳрамони Тоҷикистон]]»''' дода шуд. Ин иқдом ҳамчун эътирофи саҳми бузурги онҳо дар ташаккули худшиносии миллӣ, рушди адабиёту фарҳанг ва таҳқиқи таърихи халқи тоҷик арзёбӣ гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.president.tj/node/32063|title=Суханронӣ ба ифтихори академик Бобоҷон Ғафуров|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://president.tj/node/6616|title=Суханронӣ бахшида ба устод Садриддин Айнӣ|website=president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 555.&lt;/ref&gt;
== Солномаҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.  Солномаи 1997.==
Солнома 1997. Соли бозгашти сулҳ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.prezident.tj/president/films/chronicles/12|title=Солнома 1997. Соли бозгашти сулҳ|website=www.prezident.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-01}}&lt;/ref&gt;
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 

{{новбарӣ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1997}}
{{сол-хурд}}
[[Гурӯҳ:Соли 1997]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1997]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 1990-ум]]</text>
      <sha1>g8v5lz29fk5v740d678reqwylrru30p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соли 1996</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11747</id>
    <revision>
      <id>1482707</id>
      <parentid>1455703</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* март 1996 */ срачашма</comment>
      <origin>1482707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5429" sha1="ff8catb2l7dvy5e5z9795oxn5dfyidb" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1996}}.
 
{{Оғози сол|1996}} 
{{Сол|1996}}

== Рӯйдодҳо ==
== [[март]] [[1996]] ==
* '''[[9 март]]'''  – 30 ташкилоти ҷамъиятию сиёсӣ «[[Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон]]»-ро ба имзо расониданд. Ин [[ҳуҷҷат|санади]] сиёсӣ барои муттаҳид сохтани неруҳои [[ҷомеъа]] ҷиҳати барқарор намудани [[сулҳ|сулҳу]] субот, таҳкими [[ваҳдат|ваҳдати]] [[миллат|миллӣ]] ва дастгирии раванди музокироти байни [[тоҷикон]] аҳамияти муҳим дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
  
* '''[[13 март]]''' – Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид. [[Кодекс]] асосҳои ҳуқуқии муносибатҳои замин, тартиби истифода, ҳифз ва идоракунии захираҳои заминро муайян намуда, яке аз санадҳои калидии ислоҳоти аграрӣ дар давраи аввали [[истиқлолият]] гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1996]] ==
* [[15 июн]] – [[Ҳизби Сотсиалистии Тоҷикистон]] таъсис ёфт.

== [[декабр]] [[1996]] ==
* [[5 декабр]] – Қонун «Дар бораи Бонки Миллии Тоҷикистон» қабул гардид.
* [[10 декабр]] - [[11 декабр]] – баргузории мулоқоти Президенти Тоҷикистон ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ) дар Хусдеҳ (Афғонистон) доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ.&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 61. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt; бори аввал Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ) [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] бо ҳам вохӯрданд.
* декабр – «Панҷгонаи Шанхай» таъсис ёфт. Он вақт ба ҳайати он – [[Федератсияи Русия]], [[Қазоқистон]], [[Қирғизистон]], [[Тоҷикистон]] ва ҶХ[[Хитой]] шомил буданд.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 554-555.&lt;/ref&gt;
* [[23 декабр]] – баргузории мулоқоти Президенти Тоҷикистон ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ) дар ш. [[Москва]]  доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ.&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 62-64. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1996]]''

== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1996]]''
* [[8 январ]] — [[Франсуа Миттеран]], собиқ президенти [[Фаронса]].
* [[28 январ]] — [[Иосиф Бродский]], [[шоир]]и русзабони амрикоӣ.
* [[19 декабр]] — [[Марчелло Мастрояннӣ]], ҳунарпешаи машҳур.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1996}}
{{сол-хурд}} 
[[Гурӯҳ:Соли 1996]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1996]]</text>
      <sha1>ff8catb2l7dvy5e5z9795oxn5dfyidb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482708</id>
      <parentid>1482707</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* июн 1996 */ сарчашма</comment>
      <origin>1482708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5829" sha1="m5baz6t0rh84fw23wou72y16vzz0eq3" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1996}}.
 
{{Оғози сол|1996}} 
{{Сол|1996}}

== Рӯйдодҳо ==
== [[март]] [[1996]] ==
* '''[[9 март]]'''  – 30 ташкилоти ҷамъиятию сиёсӣ «[[Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон]]»-ро ба имзо расониданд. Ин [[ҳуҷҷат|санади]] сиёсӣ барои муттаҳид сохтани неруҳои [[ҷомеъа]] ҷиҳати барқарор намудани [[сулҳ|сулҳу]] субот, таҳкими [[ваҳдат|ваҳдати]] [[миллат|миллӣ]] ва дастгирии раванди музокироти байни [[тоҷикон]] аҳамияти муҳим дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
  
* '''[[13 март]]''' – Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид. [[Кодекс]] асосҳои ҳуқуқии муносибатҳои замин, тартиби истифода, ҳифз ва идоракунии захираҳои заминро муайян намуда, яке аз санадҳои калидии ислоҳоти аграрӣ дар давраи аввали [[истиқлолият]] гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1996]] ==
* '''[[15 июн]]''' – [[Ҳизби Сотсиалистии Тоҷикистон]] таъсис ёфт.Ҳизб [[15 июн]]и соли [[1996]] таъсис дода шудааст, ва [[6 август]]и ҳамон сол сабти ном гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.osce.org/item/24067.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2010-02-19 |archivedate=2015-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150622024804/http://www.osce.org/item/24067.html }}&lt;/ref&gt;

== [[декабр]] [[1996]] ==
* [[5 декабр]] – Қонун «Дар бораи Бонки Миллии Тоҷикистон» қабул гардид.
* [[10 декабр]] - [[11 декабр]] – баргузории мулоқоти Президенти Тоҷикистон ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ) дар Хусдеҳ (Афғонистон) доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ.&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 61. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt; бори аввал Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ) [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] бо ҳам вохӯрданд.
* декабр – «Панҷгонаи Шанхай» таъсис ёфт. Он вақт ба ҳайати он – [[Федератсияи Русия]], [[Қазоқистон]], [[Қирғизистон]], [[Тоҷикистон]] ва ҶХ[[Хитой]] шомил буданд.&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 554-555.&lt;/ref&gt;
* [[23 декабр]] – баргузории мулоқоти Президенти Тоҷикистон ва Роҳбари Иттиҳодияи нерӯҳои оппозитсиони тоҷик (ИНОТ) дар ш. [[Москва]]  доир ба сулҳ ва ризоияти миллӣ.&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 62-64. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
== Зодрӯзҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 1996]]''

== Даргузаштҳо ==
''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1996]]''
* [[8 январ]] — [[Франсуа Миттеран]], собиқ президенти [[Фаронса]].
* [[28 январ]] — [[Иосиф Бродский]], [[шоир]]и русзабони амрикоӣ.
* [[19 декабр]] — [[Марчелло Мастрояннӣ]], ҳунарпешаи машҳур.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1996}}
{{сол-хурд}} 
[[Гурӯҳ:Соли 1996]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1996]]</text>
      <sha1>m5baz6t0rh84fw23wou72y16vzz0eq3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482711</id>
      <parentid>1482708</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Эзоҳ */ навсозӣ</comment>
      <origin>1482711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11726" sha1="av7c83ou6dcyarron9hixm0gl0irir5" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1996}}.
 
{{Оғози сол|1996}} 
{{Сол|1996}}

== Рӯйдодҳо ==
== [[март]] [[1996]] ==
* '''[[9 март]]'''  – 30 ташкилоти ҷамъиятию сиёсӣ «[[Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон]]»-ро ба имзо расониданд. Ин [[ҳуҷҷат|санади]] сиёсӣ барои муттаҳид сохтани неруҳои [[ҷомеъа]] ҷиҳати барқарор намудани [[сулҳ|сулҳу]] субот, таҳкими [[ваҳдат|ваҳдати]] [[миллат|миллӣ]] ва дастгирии раванди музокироти байни [[тоҷикон]] аҳамияти муҳим дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
  
* '''[[13 март]]''' – Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид. [[Кодекс]] асосҳои ҳуқуқии муносибатҳои замин, тартиби истифода, ҳифз ва идоракунии захираҳои заминро муайян намуда, яке аз санадҳои калидии ислоҳоти аграрӣ дар давраи аввали [[истиқлолият]] гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[апрел]] [[1996]] ==
* '''[[8 апрел]]''' – Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳимояи соҳибкорони хурд» мавриди амал қарор гирифт. [[Қонун]] ба рушди [[соҳибкор|соҳибкории хурд]], ҳифзи [[ҳуқуқ]]у манфиатҳои [[соҳибкорон]] ва ташаккули муҳити мусоиди иқтисоди [[корофаринӣ]] мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳимояи соҳибкорони хурд»
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
== [[май]] [[1996]] ==
* '''[[12 май]]''' – Ҷумҳурии Тоҷикистон ба [[Созмони ҳамкории иқтисодӣ]] (ЭКО) шомил гардид. Узвият дар ин [[созмон]] барои густариши ҳамкориҳои иқтисодӣ, нақлиётӣ, тиҷоратӣ ва сармоягузорӣ бо давлатҳои минтақа замина фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj
|title=Ҳамкориҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.eco.int
|title=Economic Cooperation Organization
|website=www.eco.int
|publisher=Economic Cooperation Organization
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1996]] ==
* '''[[15 июн]]''' – [[Ҳизби Сотсиалистии Тоҷикистон]] таъсис дода шуд. Ҳизб ҳамчун яке аз ҳизбҳои сиёсии расман ба қайдгирифтаи ҷумҳурӣ фаъолияти худро оғоз намуда, дар ҳаёти сиёсии кишвар иштирок кард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://minjust.tj
|title=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=minjust.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
== [[сентябр]] [[1996]] ==
* '''[[14 сентябр]]''' – Дар шаҳри [[Душанбе]]  [[Донишгоҳи славянии Россия ва Тоҷикистон]] таъсис дода шуд. Донишгоҳ дар асоси Созишномаи байниҳукуматии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Россия ташкил гардида, ба яке аз муассисаҳои муҳими таҳсилоти олии байналмилалӣ дар Тоҷикистон табдил ёфт.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj
|title=Ҳамкориҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Россия
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[декабр]] [[1996]] ==
* '''[[5 декабр]]'''  – Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Бонки миллии Тоҷикистон» қабул гардид. Қонун мақоми ҳуқуқӣ, вазифаҳо, ваколат ва принсипҳои фаъолияти Бонки миллии Тоҷикистонро муайян намуда, заминаи ҳуқуқии татбиқи сиёсати ягонаи пулию қарзии давлатро фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://nbt.tj/tg/
|title=Бонки миллии Тоҷикистон
|website=nbt.tj
|publisher=Бонки миллии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

* '''[[10 декабр]] - [[11 декабр]]''' – – Дар маҳалли Хусдеҳ (Афғонистон) мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик Саид Абдуллоҳи Нурӣ баргузор гардид. Дар натиҷаи мулоқот Протокол оид ба танзими вазъият дар минтақаи низоъ ба имзо расида, ҷонибҳо ҷиҳати таҳкими оташбас, идомаи раванди оштии миллӣ ва омодасозии Созишномаи умумии сулҳ ба мувофиқа расиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://peacemaker.un.org/tajikistan-agreement-khostdeh1996
|title=Protocol on the Basic Principles for Establishing Peace and National Accord in Tajikistan
|website=UN Peacemaker
|publisher=United Nations
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 61. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt; 
* '''декабр'''  – [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ҳайати панҷ давлат – [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]], [[Федератсияи Русия]], [[Ҷумҳурии Қазоқистон]] ва [[Ҷумҳурии Қирғизистон]] ба ташаккули механизми ҳамкории минтақавӣ, ки баъдтар бо номи '''«Панҷгонаи Шанхай»''' маъруф гардид, ҳамроҳ шуд. Ин ташаббус ба таҳкими эътимод дар минтақаи сарҳадӣ ва рушди ҳамкориҳои амниятӣ байни давлатҳои иштироккунанда мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://eng.sectsco.org/
|title=History of the Shanghai Cooperation Organization
|website=Shanghai Cooperation Organization
|publisher=SCO Secretariat
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 554-555.&lt;/ref&gt;
* '''[[23 декабр]]''' – – Дар шаҳри [[Москва]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар анҷоми мулоқот ҷонибҳо Созишномаи Москва-ро ба имзо расонида, оид ба идомаи татбиқи чораҳои эътимодсоз, таҳкими сулҳ ва суръат бахшидан ба раванди музокироти байни тоҷикон ба мувофиқа расиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://peacemaker.un.org/tajikistan-moscow-agreement1996
|title=Agreement following the Meeting between the President of Tajikistan and the Leader of the United Tajik Opposition
|website=UN Peacemaker
|publisher=United Nations
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 62-64. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[Соли 1996]]''' – дар [[вилояти Суғд]] корхонаи муштараки «Кобул–Тоҷиктекстил» бо иштироки сармояи [[Ҷумҳурии Корея]] таъсис дода шуд. Корхона ба истеҳсоли маҳсулоти нассоҷӣ ва рушди ҳамкориҳои иқтисодии байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khovar.tj/
|title=Бойгонии хабарҳои иқтисодии Тоҷикистон
|website=khovar.tj
|publisher=АМИТ «Ховар»
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1996}}
{{сол-хурд}} 
[[Гурӯҳ:Соли 1996]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1996]]</text>
      <sha1>av7c83ou6dcyarron9hixm0gl0irir5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482721</id>
      <parentid>1482711</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* декабр 1996 */ илова</comment>
      <origin>1482721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12205" sha1="r4wsrnflqmwxfkq570jdelh00821j1z" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1996}}.
 
{{Оғози сол|1996}} 
{{Сол|1996}}

== Рӯйдодҳо ==
== [[март]] [[1996]] ==
* '''[[9 март]]'''  – 30 ташкилоти ҷамъиятию сиёсӣ «[[Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон]]»-ро ба имзо расониданд. Ин [[ҳуҷҷат|санади]] сиёсӣ барои муттаҳид сохтани неруҳои [[ҷомеъа]] ҷиҳати барқарор намудани [[сулҳ|сулҳу]] субот, таҳкими [[ваҳдат|ваҳдати]] [[миллат|миллӣ]] ва дастгирии раванди музокироти байни [[тоҷикон]] аҳамияти муҳим дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
  
* '''[[13 март]]''' – Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид. [[Кодекс]] асосҳои ҳуқуқии муносибатҳои замин, тартиби истифода, ҳифз ва идоракунии захираҳои заминро муайян намуда, яке аз санадҳои калидии ислоҳоти аграрӣ дар давраи аввали [[истиқлолият]] гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[апрел]] [[1996]] ==
* '''[[8 апрел]]''' – Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳимояи соҳибкорони хурд» мавриди амал қарор гирифт. [[Қонун]] ба рушди [[соҳибкор|соҳибкории хурд]], ҳифзи [[ҳуқуқ]]у манфиатҳои [[соҳибкорон]] ва ташаккули муҳити мусоиди иқтисоди [[корофаринӣ]] мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳимояи соҳибкорони хурд»
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
== [[май]] [[1996]] ==
* '''[[12 май]]''' – Ҷумҳурии Тоҷикистон ба [[Созмони ҳамкории иқтисодӣ]] (ЭКО) шомил гардид. Узвият дар ин [[созмон]] барои густариши ҳамкориҳои иқтисодӣ, нақлиётӣ, тиҷоратӣ ва сармоягузорӣ бо давлатҳои минтақа замина фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj
|title=Ҳамкориҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.eco.int
|title=Economic Cooperation Organization
|website=www.eco.int
|publisher=Economic Cooperation Organization
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1996]] ==
* '''[[15 июн]]''' – [[Ҳизби Сотсиалистии Тоҷикистон]] таъсис дода шуд. Ҳизб ҳамчун яке аз ҳизбҳои сиёсии расман ба қайдгирифтаи ҷумҳурӣ фаъолияти худро оғоз намуда, дар ҳаёти сиёсии кишвар иштирок кард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://minjust.tj
|title=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=minjust.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
== [[сентябр]] [[1996]] ==
* '''[[14 сентябр]]''' – Дар шаҳри [[Душанбе]]  [[Донишгоҳи славянии Россия ва Тоҷикистон]] таъсис дода шуд. Донишгоҳ дар асоси Созишномаи байниҳукуматии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Россия ташкил гардида, ба яке аз муассисаҳои муҳими таҳсилоти олии байналмилалӣ дар Тоҷикистон табдил ёфт.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj
|title=Ҳамкориҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Россия
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[декабр]] [[1996]] ==
* '''[[5 декабр]]'''  – Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Бонки миллии Тоҷикистон» қабул гардид. Қонун мақоми ҳуқуқӣ, вазифаҳо, ваколат ва принсипҳои фаъолияти Бонки миллии Тоҷикистонро муайян намуда, заминаи ҳуқуқии татбиқи сиёсати ягонаи пулию қарзии давлатро фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://nbt.tj/tg/
|title=Бонки миллии Тоҷикистон
|website=nbt.tj
|publisher=Бонки миллии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

* '''[[10 декабр]] - [[11 декабр]]''' – – Дар маҳалли Хусдеҳ (Афғонистон) мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик Саид Абдуллоҳи Нурӣ баргузор гардид. Дар натиҷаи мулоқот Протокол оид ба танзими вазъият дар минтақаи низоъ ба имзо расида, ҷонибҳо ҷиҳати таҳкими оташбас, идомаи раванди оштии миллӣ ва омодасозии Созишномаи умумии сулҳ ба мувофиқа расиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://peacemaker.un.org/tajikistan-agreement-khostdeh1996
|title=Protocol on the Basic Principles for Establishing Peace and National Accord in Tajikistan
|website=UN Peacemaker
|publisher=United Nations
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 61. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt; 
* '''декабр'''  – [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ҳайати панҷ давлат – [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]], [[Федератсияи Русия]], [[Ҷумҳурии Қазоқистон]] ва [[Ҷумҳурии Қирғизистон]] ба ташаккули механизми ҳамкории минтақавӣ, ки баъдтар бо номи '''«Панҷгонаи Шанхай»''' маъруф гардид, ҳамроҳ шуд. Ин ташаббус ба таҳкими эътимод дар минтақаи сарҳадӣ ва рушди ҳамкориҳои амниятӣ байни давлатҳои иштироккунанда мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://eng.sectsco.org/
|title=History of the Shanghai Cooperation Organization
|website=Shanghai Cooperation Organization
|publisher=SCO Secretariat
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 554-555.&lt;/ref&gt;
* '''[[23 декабр]]''' – – Дар шаҳри [[Москва]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар анҷоми мулоқот ҷонибҳо Созишномаи Москва-ро ба имзо расонида, оид ба идомаи татбиқи чораҳои эътимодсоз, таҳкими сулҳ ва суръат бахшидан ба раванди музокироти байни тоҷикон ба мувофиқа расиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://peacemaker.un.org/tajikistan-moscow-agreement1996
|title=Agreement following the Meeting between the President of Tajikistan and the Leader of the United Tajik Opposition
|website=UN Peacemaker
|publisher=United Nations
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 62-64. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[Соли 1996]]''' – дар [[вилояти Суғд]] корхонаи муштараки «Кобул–Тоҷиктекстил» бо иштироки сармояи [[Ҷумҳурии Корея]] таъсис дода шуд. Корхона ба истеҳсоли маҳсулоти нассоҷӣ ва рушди ҳамкориҳои иқтисодии байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khovar.tj/
|title=Бойгонии хабарҳои иқтисодии Тоҷикистон
|website=khovar.tj
|publisher=АМИТ «Ховар»
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
== Солномаҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.  Солномаи 1996.==
Солнома 1996. Соли талошҳо барои сулҳу осоиш&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.prezident.tj/president/films/chronicles/11|title=Солнома 1996. Соли талошҳо барои сулҳу осоиш|website=www.prezident.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-01}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1996}}
{{сол-хурд}} 
[[Гурӯҳ:Соли 1996]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1996]]</text>
      <sha1>r4wsrnflqmwxfkq570jdelh00821j1z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482722</id>
      <parentid>1482721</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>иловаи [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 1990-ум]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1482722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12262" sha1="2s4g730w5b7assy5lsqi3c12bwp1x7p" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1996}}.
 
{{Оғози сол|1996}} 
{{Сол|1996}}

== Рӯйдодҳо ==
== [[март]] [[1996]] ==
* '''[[9 март]]'''  – 30 ташкилоти ҷамъиятию сиёсӣ «[[Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон]]»-ро ба имзо расониданд. Ин [[ҳуҷҷат|санади]] сиёсӣ барои муттаҳид сохтани неруҳои [[ҷомеъа]] ҷиҳати барқарор намудани [[сулҳ|сулҳу]] субот, таҳкими [[ваҳдат|ваҳдати]] [[миллат|миллӣ]] ва дастгирии раванди музокироти байни [[тоҷикон]] аҳамияти муҳим дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
  
* '''[[13 март]]''' – Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид. [[Кодекс]] асосҳои ҳуқуқии муносибатҳои замин, тартиби истифода, ҳифз ва идоракунии захираҳои заминро муайян намуда, яке аз санадҳои калидии ислоҳоти аграрӣ дар давраи аввали [[истиқлолият]] гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[апрел]] [[1996]] ==
* '''[[8 апрел]]''' – Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳимояи соҳибкорони хурд» мавриди амал қарор гирифт. [[Қонун]] ба рушди [[соҳибкор|соҳибкории хурд]], ҳифзи [[ҳуқуқ]]у манфиатҳои [[соҳибкорон]] ва ташаккули муҳити мусоиди иқтисоди [[корофаринӣ]] мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳимояи соҳибкорони хурд»
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
== [[май]] [[1996]] ==
* '''[[12 май]]''' – Ҷумҳурии Тоҷикистон ба [[Созмони ҳамкории иқтисодӣ]] (ЭКО) шомил гардид. Узвият дар ин [[созмон]] барои густариши ҳамкориҳои иқтисодӣ, нақлиётӣ, тиҷоратӣ ва сармоягузорӣ бо давлатҳои минтақа замина фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj
|title=Ҳамкориҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.eco.int
|title=Economic Cooperation Organization
|website=www.eco.int
|publisher=Economic Cooperation Organization
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1996]] ==
* '''[[15 июн]]''' – [[Ҳизби Сотсиалистии Тоҷикистон]] таъсис дода шуд. Ҳизб ҳамчун яке аз ҳизбҳои сиёсии расман ба қайдгирифтаи ҷумҳурӣ фаъолияти худро оғоз намуда, дар ҳаёти сиёсии кишвар иштирок кард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://minjust.tj
|title=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=minjust.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
== [[сентябр]] [[1996]] ==
* '''[[14 сентябр]]''' – Дар шаҳри [[Душанбе]]  [[Донишгоҳи славянии Россия ва Тоҷикистон]] таъсис дода шуд. Донишгоҳ дар асоси Созишномаи байниҳукуматии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Россия ташкил гардида, ба яке аз муассисаҳои муҳими таҳсилоти олии байналмилалӣ дар Тоҷикистон табдил ёфт.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj
|title=Ҳамкориҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Россия
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[декабр]] [[1996]] ==
* '''[[5 декабр]]'''  – Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Бонки миллии Тоҷикистон» қабул гардид. Қонун мақоми ҳуқуқӣ, вазифаҳо, ваколат ва принсипҳои фаъолияти Бонки миллии Тоҷикистонро муайян намуда, заминаи ҳуқуқии татбиқи сиёсати ягонаи пулию қарзии давлатро фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://nbt.tj/tg/
|title=Бонки миллии Тоҷикистон
|website=nbt.tj
|publisher=Бонки миллии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

* '''[[10 декабр]] - [[11 декабр]]''' – – Дар маҳалли Хусдеҳ (Афғонистон) мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик Саид Абдуллоҳи Нурӣ баргузор гардид. Дар натиҷаи мулоқот Протокол оид ба танзими вазъият дар минтақаи низоъ ба имзо расида, ҷонибҳо ҷиҳати таҳкими оташбас, идомаи раванди оштии миллӣ ва омодасозии Созишномаи умумии сулҳ ба мувофиқа расиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://peacemaker.un.org/tajikistan-agreement-khostdeh1996
|title=Protocol on the Basic Principles for Establishing Peace and National Accord in Tajikistan
|website=UN Peacemaker
|publisher=United Nations
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 61. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt; 
* '''декабр'''  – [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ҳайати панҷ давлат – [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]], [[Федератсияи Русия]], [[Ҷумҳурии Қазоқистон]] ва [[Ҷумҳурии Қирғизистон]] ба ташаккули механизми ҳамкории минтақавӣ, ки баъдтар бо номи '''«Панҷгонаи Шанхай»''' маъруф гардид, ҳамроҳ шуд. Ин ташаббус ба таҳкими эътимод дар минтақаи сарҳадӣ ва рушди ҳамкориҳои амниятӣ байни давлатҳои иштироккунанда мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://eng.sectsco.org/
|title=History of the Shanghai Cooperation Organization
|website=Shanghai Cooperation Organization
|publisher=SCO Secretariat
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 554-555.&lt;/ref&gt;
* '''[[23 декабр]]''' – – Дар шаҳри [[Москва]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар анҷоми мулоқот ҷонибҳо Созишномаи Москва-ро ба имзо расонида, оид ба идомаи татбиқи чораҳои эътимодсоз, таҳкими сулҳ ва суръат бахшидан ба раванди музокироти байни тоҷикон ба мувофиқа расиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://peacemaker.un.org/tajikistan-moscow-agreement1996
|title=Agreement following the Meeting between the President of Tajikistan and the Leader of the United Tajik Opposition
|website=UN Peacemaker
|publisher=United Nations
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 62-64. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[Соли 1996]]''' – дар [[вилояти Суғд]] корхонаи муштараки «Кобул–Тоҷиктекстил» бо иштироки сармояи [[Ҷумҳурии Корея]] таъсис дода шуд. Корхона ба истеҳсоли маҳсулоти нассоҷӣ ва рушди ҳамкориҳои иқтисодии байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khovar.tj/
|title=Бойгонии хабарҳои иқтисодии Тоҷикистон
|website=khovar.tj
|publisher=АМИТ «Ховар»
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
== Солномаҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.  Солномаи 1996.==
Солнома 1996. Соли талошҳо барои сулҳу осоиш&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.prezident.tj/president/films/chronicles/11|title=Солнома 1996. Соли талошҳо барои сулҳу осоиш|website=www.prezident.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-01}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
== Нигаред низ ==
 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1996}}
{{сол-хурд}} 
[[Гурӯҳ:Соли 1996]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1996]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 1990-ум]]</text>
      <sha1>2s4g730w5b7assy5lsqi3c12bwp1x7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482778</id>
      <parentid>1482722</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T08:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нигаред низ */</comment>
      <origin>1482778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12232" sha1="fjh6jwka00uvchgm0g2hei5brm4rly7" xml:space="preserve">{{1990-2000}}{{Сол|1996}}.
 
{{Оғози сол|1996}} 
{{Сол|1996}}

== Рӯйдодҳо ==
== [[март]] [[1996]] ==
* '''[[9 март]]'''  – 30 ташкилоти ҷамъиятию сиёсӣ «[[Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон]]»-ро ба имзо расониданд. Ин [[ҳуҷҷат|санади]] сиёсӣ барои муттаҳид сохтани неруҳои [[ҷомеъа]] ҷиҳати барқарор намудани [[сулҳ|сулҳу]] субот, таҳкими [[ваҳдат|ваҳдати]] [[миллат|миллӣ]] ва дастгирии раванди музокироти байни [[тоҷикон]] аҳамияти муҳим дошт.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://mmk.tj/node/1873
|title=Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат
|website=mmk.tj
|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
  
* '''[[13 март]]''' – Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид. [[Кодекс]] асосҳои ҳуқуқии муносибатҳои замин, тартиби истифода, ҳифз ва идоракунии захираҳои заминро муайян намуда, яке аз санадҳои калидии ислоҳоти аграрӣ дар давраи аввали [[истиқлолият]] гардид.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[апрел]] [[1996]] ==
* '''[[8 апрел]]''' – Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳимояи соҳибкорони хурд» мавриди амал қарор гирифт. [[Қонун]] ба рушди [[соҳибкор|соҳибкории хурд]], ҳифзи [[ҳуқуқ]]у манфиатҳои [[соҳибкорон]] ва ташаккули муҳити мусоиди иқтисоди [[корофаринӣ]] мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҳимояи соҳибкорони хурд»
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
== [[май]] [[1996]] ==
* '''[[12 май]]''' – Ҷумҳурии Тоҷикистон ба [[Созмони ҳамкории иқтисодӣ]] (ЭКО) шомил гардид. Узвият дар ин [[созмон]] барои густариши ҳамкориҳои иқтисодӣ, нақлиётӣ, тиҷоратӣ ва сармоягузорӣ бо давлатҳои минтақа замина фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj
|title=Ҳамкориҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.eco.int
|title=Economic Cooperation Organization
|website=www.eco.int
|publisher=Economic Cooperation Organization
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[июн]] [[1996]] ==
* '''[[15 июн]]''' – [[Ҳизби Сотсиалистии Тоҷикистон]] таъсис дода шуд. Ҳизб ҳамчун яке аз ҳизбҳои сиёсии расман ба қайдгирифтаи ҷумҳурӣ фаъолияти худро оғоз намуда, дар ҳаёти сиёсии кишвар иштирок кард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://minjust.tj
|title=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=minjust.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
== [[сентябр]] [[1996]] ==
* '''[[14 сентябр]]''' – Дар шаҳри [[Душанбе]]  [[Донишгоҳи славянии Россия ва Тоҷикистон]] таъсис дода шуд. Донишгоҳ дар асоси Созишномаи байниҳукуматии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Россия ташкил гардида, ба яке аз муассисаҳои муҳими таҳсилоти олии байналмилалӣ дар Тоҷикистон табдил ёфт.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj
|title=Ҳамкориҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Россия
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

== [[декабр]] [[1996]] ==
* '''[[5 декабр]]'''  – Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Бонки миллии Тоҷикистон» қабул гардид. Қонун мақоми ҳуқуқӣ, вазифаҳо, ваколат ва принсипҳои фаъолияти Бонки миллии Тоҷикистонро муайян намуда, заминаи ҳуқуқии татбиқи сиёсати ягонаи пулию қарзии давлатро фароҳам овард.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://nbt.tj/tg/
|title=Бонки миллии Тоҷикистон
|website=nbt.tj
|publisher=Бонки миллии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://adlia.tj
|title=Қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон
|website=adlia.tj
|publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;

* '''[[10 декабр]] - [[11 декабр]]''' – – Дар маҳалли Хусдеҳ (Афғонистон) мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик Саид Абдуллоҳи Нурӣ баргузор гардид. Дар натиҷаи мулоқот Протокол оид ба танзими вазъият дар минтақаи низоъ ба имзо расида, ҷонибҳо ҷиҳати таҳкими оташбас, идомаи раванди оштии миллӣ ва омодасозии Созишномаи умумии сулҳ ба мувофиқа расиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://peacemaker.un.org/tajikistan-agreement-khostdeh1996
|title=Protocol on the Basic Principles for Establishing Peace and National Accord in Tajikistan
|website=UN Peacemaker
|publisher=United Nations
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 61. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt; 
* '''декабр'''  – [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар ҳайати панҷ давлат – [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]], [[Федератсияи Русия]], [[Ҷумҳурии Қазоқистон]] ва [[Ҷумҳурии Қирғизистон]] ба ташаккули механизми ҳамкории минтақавӣ, ки баъдтар бо номи '''«Панҷгонаи Шанхай»''' маъруф гардид, ҳамроҳ шуд. Ин ташаббус ба таҳкими эътимод дар минтақаи сарҳадӣ ва рушди ҳамкориҳои амниятӣ байни давлатҳои иштироккунанда мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://eng.sectsco.org/
|title=History of the Shanghai Cooperation Organization
|website=Shanghai Cooperation Organization
|publisher=SCO Secretariat
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – с. 554-555.&lt;/ref&gt;
* '''[[23 декабр]]''' – – Дар шаҳри [[Москва]] мулоқоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва роҳбари Иттиҳодияи неруҳои оппозитсиони тоҷик [[Сайид Абдуллоҳи Нурӣ]] баргузор гардид. Дар анҷоми мулоқот ҷонибҳо Созишномаи Москва-ро ба имзо расонида, оид ба идомаи татбиқи чораҳои эътимодсоз, таҳкими сулҳ ва суръат бахшидан ба раванди музокироти байни тоҷикон ба мувофиқа расиданд.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://peacemaker.un.org/tajikistan-moscow-agreement1996
|title=Agreement following the Meeting between the President of Tajikistan and the Leader of the United Tajik Opposition
|website=UN Peacemaker
|publisher=United Nations
|lang=en
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.president.tj/taxonomy/term/42
|title=Сулҳ ва ваҳдати миллӣ
|website=www.president.tj
|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Усманов И.К. Миростроительство в Таджикистане. Душанбе:«Деваштич»,2006. С. 62-64. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Саъдиев Ш.С. Роль Организации Объединённых Наций в мирном урегулировании внутренних конфликтов в Центральной Азии (На примере Республики Таджикистан). Душанбе,РТСУ,2020. С. 98. &lt;/ref&gt;
* '''[[Соли 1996]]''' – дар [[вилояти Суғд]] корхонаи муштараки «Кобул–Тоҷиктекстил» бо иштироки сармояи [[Ҷумҳурии Корея]] таъсис дода шуд. Корхона ба истеҳсоли маҳсулоти нассоҷӣ ва рушди ҳамкориҳои иқтисодии байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон мусоидат намуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.khovar.tj/
|title=Бойгонии хабарҳои иқтисодии Тоҷикистон
|website=khovar.tj
|publisher=АМИТ «Ховар»
|lang=tg
|accessdate=2026-08-02
}}&lt;/ref&gt;
== Солномаҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон.  Солномаи 1996.==
Солнома 1996. Соли талошҳо барои сулҳу осоиш&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.prezident.tj/president/films/chronicles/11|title=Солнома 1996. Соли талошҳо барои сулҳу осоиш|website=www.prezident.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-01}}&lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}} 
{{дарахти мақолаҳо|Соли 1996}}
{{сол-хурд}} 
[[Гурӯҳ:Соли 1996]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 1996]]
[[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 1990-ум]]</text>
      <sha1>fjh6jwka00uvchgm0g2hei5brm4rly7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корофарин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16433</id>
    <revision>
      <id>1482715</id>
      <parentid>1316404</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1604" sha1="rv749mahe6pjtwsvuteuj50yk8fra6o" xml:space="preserve">'''Корофрин''' ({{lang-en|Entrepreneur}}), '''соҳибкор''', '''бизнесмен''' —  фардест, ки тиҷорати худро ба манзури касби суд дар қолаби ироаи хадамот, тиҷорат ё тавлид дорад&lt;ref&gt;Райзберг Б. А., Лозовский Л. Ш., Стародубцева Е. Б. Современный экономический словарь. 5-е изд., перераб. и доп. — М.: Инфра-М, 2007. — 495 с.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Борисов А. Б. Большой экономический словарь. — М.: Книжный мир, 2003. — 895 с.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Щербатых Ю. В. Психология предпринимательства и бизнеса. — СПб.:Питер, 2009. — 304 с.&lt;/ref&gt;.

Ӯ касест, ки чизи ҷадиде халқ менамояд; Масалан як роҳкори ҷадид, як проект, як тиҷорат ё як ширкати ҷадид ва афродеро барои расидан ба он ҳадаф истихдом ва ҳидоят мекунад. Мумкин аст корофарин худаш як идеяпардоз набошад, вале қатъан ҳамон касест, ки тасмим мегирад як идаеяро ба воқеият табдил намояд.
== Нигаред низ ==
* [[Касбукор]]
* [[Бозаргонӣ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{profession-stub}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Бизнес]]
[[Гурӯҳ:Касбҳо]]
[[Гурӯҳ:Соҳибкорон| ]]</text>
      <sha1>rv749mahe6pjtwsvuteuj50yk8fra6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давлат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17674</id>
    <revision>
      <id>1482757</id>
      <parentid>1206675</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1487" sha1="l6grn9oswuxvby3clomxopxarnemn2u" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}

'''Давлат''' — ташкилоти ҳуқуқии сиёсӣ, таркибӣ ва ҳудудии [[ҷомеа]] аст.

Чун ташкилоти сиёсӣ давлат [[Ҳокимияти сиёсӣ|ҳокимияти сиёсиро]] амалӣ сохта, идораи сиёсиро ба ҷо меорад. Чун ташкилоти таркибӣ давлат аз [[Дастгоҳи давлатӣ|дастгоҳҳои давлатӣ]] иборат аст, ки ҳамчун маҷмӯи [[мақомоти давлатӣ]] ва ашхоси мансабдор идоракунии давлатро амалӣ месозад. Давлат ташкилоти ҳудудиест, ки бо мақсади иҷрои корҳои умумӣ дар асоси [[тақсимоти маъмурӣ-ҳудудӣ]] ва нишонаи шаҳрвандӣ ташаккул ёфта, дорои ҳокимияти сиёсии [[омма]] буда, функсияи маҷбуркунии [[ҳуқуқ]]ӣ ва таъмини ҳамбастагии иҷтимоиро дар ҷомеа тадбиқ менамояд.&lt;ref&gt;Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқ / Зери таҳрири Маҳмудов М. А. — Душанбе: ЭР-граф, 2009. — с. 136&lt;/ref&gt;

== Нигаред низ ==
* [[Ҳукумат]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{хурд}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Давлат| ]]</text>
      <sha1>l6grn9oswuxvby3clomxopxarnemn2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давлати электронӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18743</id>
    <revision>
      <id>1482754</id>
      <parentid>1450036</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12870" sha1="n5ojh1wrqvpcdbmtdk2lmtxamqzmvcb" xml:space="preserve">[[Акс:EGDI-levels by country 2020.svg|мини|380x380пкс|Сатҳи рушди давлати электронӣ аз рӯи кишварҳо дар соли 2020]]
'''Давлати электронӣ'''  ( {{Lang-en|Electronic government}} )ба истифодаи [[Фанноварии иттилоот|фанновариҳои иттилоотӣ]] барои татбиқи сиёсатҳои низоми идорӣ гуфта мешавад.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rc.majlis.ir/fa/report/show/1101157|title=مرکز پژوهشها - بررسی لایحه بودجه سال 1398 کل کشور 47. بخش دولت الکترونیک|website=rc.majlis.ir|accessdate=2026-01-14}}&lt;/ref&gt; Барои татбиқи ин сиёсатҳо [[давлат]] аз [[Фанноварии иттилоот|фанновариҳои иттилоотӣ]] ҷиҳати ҷобаҷогузории [[иттилоот]] миёни [[мардум]], [[созмон]]ҳо, [[бозор]] ва дигар ниҳодҳои давлатӣ истифода мекунад. Давлати электронӣ метавонад аз ҷониби [[қонунгузорӣ]], [[Додгоҳ|судӣ]] ё [[Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ|ҳокимияти иҷроия]] ба кор бурда шавад, то самаранокии дохилиро беҳтар намояд, хизматрасониҳои [[ҷамъият|ҷамъиятиро]] пешниҳод кунад ё равандҳои мардуммеҳвари давлатиро барои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандон]] фароҳам созад.

'''Давлати электронӣ''' ё давлати диҷитолӣ (рақамӣ), ба истифода давлат аз [[Фанноварии иттилоот|фанноварии иттилоотӣ]] барои ҷобаҷои [[иттилоот]] миёни [[мардум]], [[созмон]]ҳо, [[бозор]] ва аркони дигари [[давлат]] гуфта мешавад.

Давлати электронӣ ҳамчунин ҳамчун як соҳаи таҳқиқотӣ аз ҷониби пажӯҳишгарон ташаккул ёфтааст. Соҳаи омӯзиши давлати электронӣ дорои ду гурӯҳи назарияҳо — бумӣ ва воридотӣ — мебошад. Назарияҳои воридотӣ он назарияҳоянд, ки берун аз заминаи давлати электронӣ шакл гирифтаанд, монанди назарияи шабакаи акторҳо ва назарияи сохтабандӣ, ки барои соҳаҳои таҳқиқотие ғайр аз омӯзиши давлати электронӣ рушд дода шудаанд, вале аз ҷониби пажӯҳишгарон дар таҳқиқоти давлати электронӣ низ истифода мегарданд. Назарияҳои бумӣ назарияҳое мебошанд, ки дар дохили соҳаи давлати электронӣ ташаккул ёфта, ба дигар соҳаҳои таҳқиқотӣ густариш дода шудаанд, аз ҷумла назарияҳои шаффофият ва назарияҳои иттилоотисозӣ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rc.majlis.ir/fa/report/show/929689|title=مرکز پژوهشها - مبانی نظری توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات و کاربرد آن در برنامه پنج ساله ششم|website=rc.majlis.ir|accessdate=2026-01-14}}&lt;/ref&gt;

Давлати электронӣ мумкин аст таввасути [[Қонунгузорӣ|қувваи қонунгузорӣ]], қувваи қазоия (девони олӣ), қувваи маҷрия ба кор бурда шавад то баҳравари дохилиро беҳбуд бахшад, хадамоти умумиро ироаъ диҳад ё равандҳои давлатии мардумгароро барои мардум фароҳам кунад. Ҳамгом бо рушди [[илм]] яке аз аъҷоз башари ҳам по бо илми женетик ва нанотекноложӣ фанноварӣ иттилооти аст, ки тағйири қабул тавҷеҳи дар ҷомеъа ба вуҷуд оварда аст дар ин мақола саъй шуда аст то яке аз мафоҳим муҳим, яъне давлати электрониро ба шумо муарифи кунем. Давлати электронӣ ҳатман шумо дар ҷойҳои мухталиф бо ин иборат бархурд доштаед ва ё дар бораи он чизҳое шунидаед, мафҳуми давлати электронӣ чунон густарда аст, ки ниёз ба чанд маҷлад барои баҳс дар бораи он дорад ҳол он ки мо саъй кардаем дар ин мақола ба таври мухтасар дар бораи он суҳбат кунем. Таърифи давлати электронӣ бо таваҷҷуҳ ба мақола фанновари иттилооти ва лузуми густариши он дар ҷомеаъ, кишварҳои мухталифи ҷаҳон бар онанд то бо пиёдасозии сохторҳои электронӣ гоме дар ҷиҳати [[ҷомеаъ|ҷомеаъи]] электронӣ бардоранд. Таърифи мутафовите ба ҷиҳати пуёӣ фанноварии иттилоот ва иртибот аз давлати электронӣ ироаъ мешавад ҳар як ба ҷанбаҳо баъд хосе аз мафҳуми давлати электронӣ мепардозанд, ки ҳамин амр монеъ аз таърифи воҳид, ки дар баргирандаи тамоми аъбадт он бошад мешавад. Бо ин ҳол дар ин ҷо мо теъдоди аз таърифиро барои шумо ироъа додаем:

Дар дастари будани [[давлат]] барои шаҳрвандон дар 24 соат ва ҳафт рузи ҳафта ҷиҳати ироаи хадамоти иртиботи тамоми ниҳодҳои давлатӣ бо [[мардум]] аз тариқи бистарҳои муносиби мухобироти ва интернет истфиода аз фанноварии рақамӣ - диҷитолӣ дар ниҳодҳои диҷитолӣ истифода аз фанновари диҷитолӣ дар ҷиҳати коҳиши ҳазинаи хадамоти давлатӣ дар воқеъ тамоми таъриф боло дорои ҳадафи яксоне доранд, аммо нуктаи муҳим он аст, ки давлати электронӣ на танҳо бо коҳиши мушкилот бюрократик, роҳу русуми ҷадид дар арсаи иртибот байни [[давлат]] ва шаҳрвандон дар ҷиҳати рафъ эҳтиёҷоти онҳо аст ба ҳамин ҷиҳат давлати электронӣ роҳу русуми ҷадид барои идораи ҳукумат аст ва барои ҳамгом шудан бо ҷомеаъи ҷаҳонӣ ҳеч гурези аз он нест.

== Таърифҳо ==

* Бархе давлати электрониро ҳаммаънои [[тиҷорати электронӣ]] дар як кишвар мешуморанд, ки дар он аз як зерсохтори воҳид истифода мешавад.
* Давлати электронӣ бозсозмондиҳии хизматрасониҳои шаҳрвандӣ бо ёрии [[Фанноварии иттилоот|фанновариҳои иттилоотӣ]] мебошад.
* Давлати электронӣ ба маънои истифодаи фанновариҳои иттилоотӣ ва иртиботӣ ҷиҳати баланд бардоштани самаранокӣ, таъсирбахшӣ ва шаффофияти табодули иттилоот ва ҳамкориҳо миёни давлатҳо ва дар дохили давлат аст.
* Давлати электронӣ як шакли тиҷорати электронӣ мебошад, ки аз ҷониби [[бахши давлатӣ]] истифода мегардад ва ба хизматрасонӣ ва табодули иттилоот дар шакли дохилисозмонӣ ё берунсозмонӣ ишора мекунад.
== Ҳадафҳо ва бартариҳо ==
# Коҳиши расмиёти душвору замонгир
# Пешниҳоди хидматрасониҳои электронӣ
# [[Огоҳонӣ|Огоҳонии]] электронӣ
# Таъмини қаноатмандии шаҳрвандон
# Афзоиши нуфузи миллӣ
# Баланд бардоштани самаранокӣ
# Тавсеаи иштироки мардум
# Шаффофияти корҳо ва коҳиши [[ришвахорӣ]]
# Тасмимгири зуд бар асоси иттилоот
# Таъсири мусбати муҳити зист
# Корофаринӣ

== Хизматрасониҳои давлати электронӣ ==
# Пардохт
# Хидматрасониҳои яккаратаи давлатӣ
# Хидматрасониҳои машваратӣ аз фосила
# Хидматрасониҳои даллолӣ
# Варақаҳои электронӣ
# Пурсиши афкор
# Корёбӣ
# Пешниҳоди додаҳои оморӣ
# Хидматрасониҳои бозор
# Хидматрасониҳои полиси электронӣ
# Хидматрасониҳои сиёсагузории электронӣ
# Овоздиҳӣ
# Хидматрасониҳои сабтиноми электронӣ

'''Моделҳои татбиқи электронӣ'''

'''Модели Созмони Милали Муттаҳид'''
:Пешниҳоди панҷ марҳила барои татбиқи давлати электронӣ:
* Пайдоиш ва зуҳур
* Баландбарорӣ ё рушд
* Таъомул
* Муомила (транзаксия)
* Якпорчагӣ ё ҳамгироӣ

'''Модели Gartner'''
:Пешниҳоди чор марҳила барои татбиқи давлати электронӣ:
* Зуҳур
* Таъомул
* Муомила (транзаксия)
* Табдил

== Давлати 2.0 ==
'''Давлат 2.0''' ё '''Gov 2.0''' ба сиёсати давлат ишора мекунад, ки ҳадафи он истифодаи фанновариҳои муштарак ва абзорҳои интерактивии интернетӣ барои эҷоди як платформаи ҳисоббарории кушодаасос мебошад, ки дар он давлат, шаҳрвандон ва ширкатҳои навовар метавонанд шаффофият ва самаранокиро беҳтар намоянд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.heac.gov.om/heac_en/index.asp|title=Wayback Machine|website=www.heac.gov.om|accessdate=2026-01-14|archivedate=2007-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070617025925/http://www.heac.gov.om/heac_en/index.asp}}&lt;/ref&gt;  

Ба таври сода, Gov 2.0 дар бораи «дар ихтиёри шаҳрвандон қарор додани давлат» аст. Gov 2.0 принсипҳои интерактивии Веб 2.0-ро бо давлати электронӣ муттаҳид мекунад ва иштироки шаҳрвандонро тавассути истифодаи низомҳои амалиётии кушодаасос, ки имкони рушди барномаҳои навоварона, вебсайтҳо ва виҷетҳоро фароҳам меоранд, афзоиш медиҳад. Нақши давлат фароҳам овардани додаҳои боз, хидматрасониҳои веб ва низомҳои амалиётӣ ҳамчун зерсохтор мебошад.

{{хурд}}

== Ҷусторҳои вобаста ==
*[[Омодагии электронӣ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Адабиёт ==
* [http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C%DA%A9 Давлати электронӣ аз Википедиаи Форсӣ]{{Authority control
| suppress = P434
}}


[[Гурӯҳ:Давлати электронӣ]]
[[Гурӯҳ:Сиёсат ва фанноварӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳукумат]]
[[Гурӯҳ:Фанноварӣ дар ҷомеа]]</text>
      <sha1>n5ojh1wrqvpcdbmtdk2lmtxamqzmvcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдулғаффор Раҳмонзода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21339</id>
    <revision>
      <id>1482738</id>
      <parentid>1482256</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T00:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10929" sha1="ibeddpt9grja1hfh6shnin2k5evwwm7" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ}}
'''Раҳмонзода Абдулғаффор Азиз''' (зод. [[29 март]]и [[1961]], [[деҳаи Андароб]]и [[ноҳияи Кӯлоб]]) — ходими давлатӣ, Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2015).

== Зиндагинома ==
Абдулғаффор Раҳмонзода 29 марти соли 1961 дар деҳаи Андароби шаҳри Кӯлоб, таваллуд ёфтааст. Миллаташ тоҷик. Ӯ соли 1978 мактаби миёнаи № 11 шаҳри Кӯлобро хатм намудааст.
Соли 1978 ба Донишгоҳи инженерҳои ирригатсия ва механизатсияи хоҷагии қишлоқи шаҳри Тошканд дохил шуда, онро соли 1983 бо ихтисоси инженер-заминсоз хатм намудааст.

== Корнома ==
Солҳои 1983—1984 ба ҳайси иқтисодчии гурӯҳ оид ба татбиқи пешравии илм ва техникаи Раёсати кишоварзии вилояти Кӯлоб кор кардааст.
Аз соли 1984 то соли 1988 дар вазифаҳои Котиби кумитаи комсомолии хоҷагии ба номи Жданови ноҳияи Кӯлоб, инструктори шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Кӯлоб, Мудири Шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии шаҳри Кӯлоб, Инструктори Шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Брести Ҷумҳурии Белоруссия, Мудири Кобинети корҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Кӯлоб, Инструктори шуъбаи ташкилии Кумитаи ҳизби коммунисти шаҳри Кӯлоб фаъолият намудааст.

Аз соли 1988 то соли 1993 дар вазифаҳои Котиби якуми Кумитаи комсомолии шаҳри Кӯлоб ва Раиси Иттифоқи ҷавонони шаҳри Кӯлоб интихоб гардида, кор намудааст.
Таи солҳои 1993—1996 дар вазифаҳои Мудири Сектори аграрии Корпоратсияи истеҳсолии «Кӯлоб» ва Директори Корхонаи муштараки «Ориёно» кор намудааст.
Аз соли 1996 то соли 2005 дар вазифаҳои мутахассис ва Сардори шуъбаи инвеститсияҳои хориҷии Раёсати ташкил ва ҳамоҳангсозии робитаҳои хориҷии Вазорати иқтисод ва робитаҳои иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Сардори шуъбаи инвеститсияҳои берунаи Раёсати сиёсати сармоягузории Вазорати иқтисод ва робитаҳои иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Сардори Раёсати инвеститсияҳои хориҷии Вазорати иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст.
Соли 2001 Донишгоҳи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистонро бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм намудааст.

Аз соли 2005 то соли 2006 бо қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаҳои муовини Вазири иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муовини Вазири рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор намудааст.
Таи солҳои 2009—2010 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи муовини аввали Раиси Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон адои хидмат намудааст.
Солҳои 2010—2012 дар вазифаи муовини Раиси вилояти Хатлон кор намуда, вакили Маҷлиси вакилони халқи вилояти Хатлон интихоб гардидааст.
Аз соли 2012 то соли 2015 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи иҷрокунандаи Раис ва Раиси шаҳри Кӯлоб фаъолият намуда, вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Кӯлоб интихоб гардидааст.
Соли 2014 аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардида то соли 2015 фаъолият намудааст.
Моҳи марти соли 2015 Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати панҷум интихоб гардида, Муовини Раиси Кумитаи сохтори давлатӣ ва худидоракунии маҳаллӣ Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст.

Аз моҳи апрели соли 2020 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини якуми Вазири меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардидааст.

== Ҷоизаҳо ==
Бо ордени «Шараф» дараҷаи 2, Медали ҷашнии «Хадамоти оташнишонии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон», Медали ҷашнии «20 солагии Кумитаи ҳолатҳои фавқуллода ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон», Медали ҷашнии «15 солагии Қувваҳои мусалаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Медали ҷашнии «20 солагии Қувваҳои мусалаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардида, аъзои ифтихории Раёсати Иттифоқи арбобони санъти Тоҷикистон мебошад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* [http://www.ozodagon.tj/khabarho/tojikiston/3631-2012-01-23-06-34-24 Озодагон — Раҳмонов ислоҳот мекунад.Ҳоло аз барқ шурӯъ кард]{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes</text>
      <sha1>ibeddpt9grja1hfh6shnin2k5evwwm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давлати Шӯравӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21684</id>
    <redirect title="Иттиҳоди Шуравӣ" />
    <revision>
      <id>1482743</id>
      <parentid>1407280</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T04:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Давлати Шӯрави]] to [[Давлати Шӯравӣ]]: ивази ном</comment>
      <origin>1407280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="962dcceewhdv9w007mkqpjvjzu576dd" xml:space="preserve">#равона [[Иттиҳоди Шуравӣ]]</text>
      <sha1>962dcceewhdv9w007mkqpjvjzu576dd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Донишгоҳи Осиёи Марказӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22461</id>
    <revision>
      <id>1482759</id>
      <parentid>1458856</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T06:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17279" sha1="enefpl64rdn2y038x8a2ps775wkk5h3" xml:space="preserve">{{Ҷаъбаи донишгоҳ|логотип=Logo UCA.svg|ном=Донишгоҳи Осиёи Марказӣ|бакалавриат=346 (2021)|таъсис=[[2000]]|сайт=www.ucentralasia.org|номи вазифа=Раис|соҳиби вазифа=Шамш Кассим-Лакха|lat_deg=42.8723|lat_dir=N|lon_deg=74.5942|lon_dir=E|region=TJ|ректор=Сайид Суҳайл Ҳусайни Нақвӣ|ихтисора=UCA|навъ=Донишгоҳи хусусӣ, ғайритиҷоратӣ, тадқиқотӣ|шаҳраки донишҷӯён={{hlist|[[Норин]]|[[Хоруғ]]|[[Текели]]}}|CoordScale={{coord|42|52|29|N|74|36|44|E|region:KG|display=inline}}|омӯзгорон=656 (2021)}}
'''Донишгоҳи Осиёи Марказӣ''' ({{lang-en|University of Central Asia}}, {{кӯтаҳ|UCA}}) —  донишгоҳи дунявӣ, ғайритиҷоратӣ ва тадқиқотӣ ''дар Осиёи Марказӣ мебошад.'' Он дар соли 2000-ум дар асоси шартномаи таъсисии байналмилалӣ байни ҳукуматҳои Тоҷикистон, [[Қирғизистон]] ва [[Қазоқистон]] дар ҳамкорӣ бо Шабакаи Рушди [[Оқохони IV|Оғохон]] (AKDN) таъсис дода шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/20161019/UCA-Kirgizstan-Agakhan-1020902573.html|title=Оқохони IV: ДОМ-қувваест, ки метавонад зиндагии мардумро тағйир диҳад|author=Sputnik Тоҷикистон|website=Sputnik Тоҷикистон|date=20161019T1724+0500|lang=tg|accessdate=2023-01-25}}&lt;/ref&gt;. Аввалин шаҳраки донишҷӯёни Донишгоҳи Осиёи Марказӣ соли 2016 дар [[Норин|Норини]]  Қирғизистон ифтитоҳ ёфт ва шаҳраки дуюм дар [[Хоруғ]], Тоҷикистон (2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tiroz.org/iftito-i-binoi-donishgo-i-osiyoi-markaz-dar-sha-ri-horu/|title=Ифтитоҳи бинои Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар Хоруғ|lang=ru-RU|accessdate=2023-01-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pressa.tj/dar-horu-marosimi-iftito-i-donishgo-i-osiyoi-markaz-barguzor-shud/|title=Дар Хоруғ маросими ифтитоҳи Донишгоҳи Осиёи Марказӣ баргузор шуд|website=Pressa.tj|lang=tj-TJ|accessdate=2023-01-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29489227.html|title=Маросими ифтитоҳи Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар Хоруғ|website=Радиои Озодӣ|lang=tg|accessdate=2023-01-25}}&lt;/ref&gt;. Донишгоҳ дорои се мактаб аст: Мактаби илмҳои гуманитарӣ, табиатшиносӣ ва дақиқ (МИГТД), Мактаби олии рушд (МР) ва Мактаби маълумоти касбӣ ва давомдор (ММКД). Мактаби илмҳои гуманитарӣ, табиатшиносӣ ва дақиқ дар ду шаҳраки худ чаҳор барномаи бакалавриро пешниҳод мекунад. Шаҳраки сеюм дар [[Текелӣ|Текелии]] Қазоқистон ҳоло дар марҳилаи тарҳрезӣ қарор дорад.

== Таърих ==
Донишгоҳи Осиёи Марказӣ соли 2000-ум таъсис ёфтааст. Кампусҳои он соли 2016 дар шаҳри  Норини&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Қирғизистон ва соли 2018 дар шаҳри Хоруғи&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qazaqtimes.com/en/article/47104|title=The University of Central Asia opens in Tajikistan|website=qazaqtimes.com|lang=en-US|accessdate=2022-12-20|archivedate=2022-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221220043817/https://qazaqtimes.com/en/article/47104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tajsohtmon.tj/tj/habarkho/2250-iftitoi-binoi-donishgoi-osiei-markaz-dar-shari-horu.html|title=Ифтитоҳи бинои Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар шаҳри Хоруғ|website=Кумитаи меъморӣ ва сохтмони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2022-12-20|archivedate=2022-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221220043817/https://tajsohtmon.tj/tj/habarkho/2250-iftitoi-binoi-donishgoi-osiei-markaz-dar-shari-horu.html}}&lt;/ref&gt; Тоҷикистон ифтитоҳ шудаанд. Донишгоҳи Осиёи Марказӣ як муассисаи омӯзишии байналмилалӣ, ғайритиҷоратӣ ва дунявӣ мебошад. Он дар натиҷаи ҳамкории ҳукуматҳои [[Тоҷикистон]], [[Қирғизистон]], [[Қазоқистон]] ва дастгирии Оғохон барои рушд (AKDN) бунёд шудааст. Ин донишгоҳ дар ҳар се кишвари муассис кампус дорад ё бунёд кардани онро дар назар гирифтааст&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.akdn.org/press-release/university-central-asia-opens-its-first-campus-part-broad-commitment-fostering-social|title=University of Central Asia opens its first campus as part of broad commitment to fostering social and economic development|website=www.akdn.org|publisher=Aga Khan Development Network|accessdate=2021-02-26}}&lt;/ref&gt;.

== Мактаби илмҳои гуманитарӣ, табиатшиносӣ ва дақиқ ==
[[Акс:UCA Campus.jpg|400x400px|рост]]Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дорои барномаи панҷсолаи бакалаврӣ мебошад, аз ҷумла барномаи яксолаи омодасозӣ, ки аз курсҳои байнисоҳавӣ, гуманитарӣ ва ҳатмӣ иборат аст ва баъдан интихоби шаш ихтисосро дар бар мегирад.  Барнома инчунин аз барномаи таълимии таҷрибаомузии истеҳсолии ҳатмӣ иборат аст, ки дар он донишҷӯён таҷрибаомӯзии пулакӣ мегузаронанд.  Донишҷӯён вобаста аз он ки кадом ихтисосро интихоб мекунанд, дар шаҳраки донишҷӯён таҳсил мекунанд ва дорои дараҷаи бакалаври илмҳои гуманитарӣ ва ё бакалаври илмҳои дақиқ мегарданд.

=== Барномаҳои бакалавриат ===
Барномаҳои бакалавриати Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар кампусҳои Норини Қирғизистон (соли 2016 кушода шудааст)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.donors.kg/en/news-block/1665-education-at-university-of-central-asia-rigorous-and-relevant#.Wmgl3a6WY2o|title=Education at University of Central Asia: Rigorous and Relevant - Donors.kg|website=www.donors.kg|accessdate=2021-02-26|archivedate=2020-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201007000339/http://www.donors.kg/en/news-block/1665-education-at-university-of-central-asia-rigorous-and-relevant#.Wmgl3a6WY2o}}&lt;/ref&gt; ва Хоруғи&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ucentralasia.org/Resources/Item/757/EN|title=UCA Board Executive Committee Visit Khorog Programmes and Governor of GBAO - University of Central Asia|website=www.ucentralasia.org|accessdate=2021-02-26}}{{Пайванди мурда|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Тоҷикистон (соли 2017 кушода шудааст) тадрис мешаванд. Сохтмони кампуси сеюми Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар шаҳри Текелии Қазоқистон дар ҳоли тарҳрезӣ мебошад.
{| class=&quot;wikitable&quot;

|-
| Кампуси  Норин|| Илми компютерӣ (бакалавриати илмҳои дақиқ)|| Иртиботот ва ВАО (бакалавриати илмҳои гуманитарӣ)
|-
| Кампуси Хоруғ|| Ҳифзи муҳит ва истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ (бакалавриати илмҳои дақиқ)|| Иқтисоди ҷаҳонӣ (бакалавриати илмҳои гуманитарӣ)
|-
| Кампуси Текелӣ|| Муҳандисӣ (бакалавриати илмҳои дақиқ)|| Тиҷорат ва Мудирият (бакалавриати илмҳои гуманитарӣ)
|}
Ҳар се кампуси донишгоҳ дар шаҳрҳои Норин, Хоруғ ва Текелӣ аз андоза ва мақоми баробар бархурдор буда, дорои синфхонаҳо, китобхонаҳо, озмоишгоҳҳо, хобгоҳҳои бехатар ва иншооти варзишӣ ба монанди майдони футбол ва теннис мебошанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.akdn.org/press-release/university-central-asia-opens-its-first-campus-part-broad-commitment-fostering-social|title=University of Central Asia opens its first campus as part of broad commitment to fostering social and economic development {{!}} Aga Khan Development Network|website=www.akdn.org|accessdate=2021-02-26}}&lt;/ref&gt;
== Мактаби маълумоти касбӣ ва давомдор ==
Мактаби маълумоти касбӣ ва давомдор (ММКД) соли 2006 таъсис ёфтааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ucentralasia.org/Schools/Spce/EN|title=School of Professional and Continuing Education - University of Central Asia|website=ucentralasia.org|accessdate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203143033/https://www.ucentralasia.org/Schools/Spce/EN|archivedate=2021-02-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/tajik/institutional/2011/05/110516_sq_qa_students_education|title=Донишгоҳи Осиёи Марказӣ - фурсати муҳим барои ҷавонони афғон - BBC Tajik/Persian|website=www.bbc.com|lang=tg|accessdate=2023-01-25}}&lt;/ref&gt;. Ин мактаб дар як фазои муносиб ва роҳат барои ҷавонон ва калонсолон маълумоти давомдор ва миёнаро пешниҳод мекунад, ки барои фаро гирифтани маҳоратҳои касбӣ ва боло бурдани имкони-ятҳои пайдо кардани кор ва эҷоди манбаъи даромад равона шудаанд. ММКД дар доираи 60 барномаву курсҳо дар 12 маркази омӯзишӣ дар Тоҷикистон, Қирғизистон, Қазоқистон ва Афғонистон зиёда аз 130 ҳазор нафарро ба омӯзиш фаро гирифтааст&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ucentralasia.org/Content/Downloads/UCA%20Brochure_TAJ.pdf|title=Донишгоҳи Осиёи Марказӣ|website=www.ucentralasia.org|date=|publisher=University of Central Asia|accessdate=2021-02-26}}{{Пайванди мурда|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

ММКД 15 феврали соли 2020 маросими хатми 160 донишомӯзро дар маркази омӯзишии шаҳри Бохтар баргузор намуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesca.com/index.php/news/22152-tajikistan-uca-s-spce-bokhtar-holds-milestone-first-graduation-for-160-students|title=Tajikistan: UCA’s SPCE Bokhtar holds milestone first graduation for 160 students|date=2020-02-17|publisher=The Times Of Central Asia|accessdate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125102236/https://www.timesca.com/index.php/news/22152-tajikistan-uca-s-spce-bokhtar-holds-milestone-first-graduation-for-160-students|archivedate=2021-01-25}}&lt;/ref&gt;.

== Мактаби олии рушд ==
Мактаби рушд шомили Донишкадаи сиёсати давлатӣ ва идоракунӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ucentralasia.org/Research/ippa|title=Institute of Public Policy and Administration (IPPA) - University of Central Asia|website=www.ucentralasia.org|accessdate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125195522/https://ucentralasia.org/Research/IPPA|archivedate=2020-11-25}}&lt;/ref&gt;, Донишкадаи таҳқиқоти манотиқи кӯҳӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ucentralasia.org/Research/MSRI|title=Mountain Societies Research Institute - University of Central Asia|website=www.ucentralasia.org|accessdate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210409221435/https://www.ucentralasia.org/Research/MSRI|archivedate=2021-04-09}}&lt;/ref&gt; ва Бахши мероси фарҳангӣ ва илмҳои гуманитарӣ мешавад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ucentralasia.org/Research/CulturalHeritageAndHumanitiesUnit|title=Cultural Heritage and Humanities Unit - University of Central Asia|website=www.ucentralasia.org|accessdate=2021-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130203009/https://www.ucentralasia.org/Research/CulturalHeritageAndHumanitiesUnit|archivedate=2020-11-30}}&lt;/ref&gt;. Ин мактаб аз соли 2011 бештар аз 100 мақолаи илмӣ нашр кардааст, ки дар сомонаи ДОМ ба таври ройгон дастрас мебошанд. Ҳадафи Мактаби рушд эҷоди донишҳои нави дорои аҳамияти амалӣ барои Осиёи Марказӣ аст. Мактаб барномаҳои байни-фанниро пешниҳод мекунад ва як муассисаи омодасозии баъдидипломӣ мебошад&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Мактаби олии рушд панҷ бахш дорад:

# Донишкадаи сиёсати давлатӣ ва идоракунӣ
# Донишкадаи таҳқиқоти манотиқи кӯҳистон
# Бахши мероси фарҳангӣ ва илмҳои гуманитарӣ
# Ташаббуси ҷомеаи шаҳрвандӣ, ва
# Барномаи «Инсоншиносӣ»-и Оғохон

== Ҳамкориҳо ==
Донишгоҳи Осиёи Марказӣ шарикии таълимӣ/ёддошти тафоҳумро бо созмонҳои байналмилалӣ ба имзо расонд:

* [[:en:Seneca_College|Коллеҷи Сенека]], Канада (Барномаи омодасозӣ)
* [[:en:University_of_Technology_Sydney|Донишгоҳи Технологии Сидней]], Австралия (Иртиботот ва ВАО, БИГ)
* [[:en:University_of_Toronto|Донишгоҳи Торонто]], Канада (Илмҳои компютерӣ, БИД)
* [[:en:University_of_British_Columbia|Донишгоҳи Колумбияи Британия]], Канада (Илм дар бораи замин ва муҳити зист, БИД),
* [[:en:Stockholm_School_of_Economics|Мактаби Иқтисоди Стокҳолм/Рига, Латвия]] (Иқтисодиёт, БИГ)
* [[:en:National_Research_University_–_Higher_School_of_Economics|Донишгоҳи Миллии Тадқиқот – Мактаби Олии Иқтисодиёт]], Маскав, Русия (Иқтисодиёт, БИГ)
* [[:en:University_of_Victoria|Донишгоҳи Виктория, Канада]] (Барномаи таълимии таҷрибаомӯзӣ)
* [[:en:University_of_Alberta|Донишгоҳи Алберта]], Канада: Барномаи омодасозии омӯзгорони Осиёи Марказӣ
* [[:en:University_of_Cambridge|Донишгоҳи Кембриҷ, Британияи Кабир]]: Барномаи омодасозии омӯзгорони Осиёи Марказӣ

== Шӯрои парасторон ==
* Шамш Кассим-Лакҳа (Раис)
* Шоҳзода Заҳро Оғохон
* Шоҳзода Раҳим Оғохон
* Проф. Андрю Петтер
* Сенатор Бирганим Айтимова
* Проф. Ҳанс Ҳурнӣ
* Нақиб Хераҷ
* [[Шарофат Мамадамбарова]]
* Д-р [https://ucentralasia.org/about/governance-and-leadership/board-of-trustees/dr-almazbek-akmataliev Алмазбек Акматалиев] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20221208123440/https://ucentralasia.org/about/governance-and-leadership/board-of-trustees/dr-almazbek-akmataliev |date=2022-12-08 }}
* Др. Шенгген Фан

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
* {{Cite web|url=https://calgaryherald.com/news/local-news/calgary-group-brings-hope-to-central-asia|title=Calgary group brings hope to Central Asia|website=calgaryherald|lang=en|accessdate=2021-02-26}}
* {{Cite web|url=https://calgaryherald.com/news/local-news/aga-khan-works-to-build-a-better-world|title=Aga Khan works to build a better world|website=calgaryherald|lang=en|accessdate=2021-02-26}}

{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 2000 дар Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>enefpl64rdn2y038x8a2ps775wkk5h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:Revi C.</title>
    <ns>3</ns>
    <id>34050</id>
    <revision>
      <id>1482709</id>
      <parentid>1482388</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>1253</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>1482709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1122" sha1="5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8" xml:space="preserve">__NOINDEX__&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!&lt;/span&gt;]]

'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt; BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX &lt;/span&gt;''(Script)''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.&lt;/span&gt;'''

Instead, please leave your message following site:
&lt;br /&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff &lt;!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there)
&lt;br /&gt;
[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...)

Messages left on this page may be reverted or moved without any response.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Подшоҳӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54565</id>
    <revision>
      <id>1482766</id>
      <parentid>1481557</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T07:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1098" sha1="s1ms7k9vwppox1rq37wxgcx25k9ggdq" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}
[[Акс:Monarchies of the world.PNG|thumbnail| Кишварҳое ки гунаҳои аз [[низоми подшоҳӣ]] дар онҳо барқарор аст.]]

'''Подшоҳӣ''' ё '''[[салтанат]]''' ({{lang-en|Monarchy}}) — шакле аст аз [[низоми ҳокимиятӣ]], ки дар он фарде ба [[унвон]]и [[фармонраво]]и [[кишвар]] ба номи [[подшоҳ]] ё [[малика]] дорад. Ин унвон маънои хоси намодӣ дорад. Ҳегел [[Эронзамин]]ро нахуст давлати [[шоҳаншоҳ]]ӣ меномид.&lt;ref&gt;Аз Википедиаи порсӣ مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «پادشاهی». ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد. ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد، ۳۰ ژوئیه. ۲۰۱۳. وب. ۳۱ ژانویه. ۲۰۱۴. &lt;/ref&gt;

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{хурд}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Подшоҳӣ| ]]
[[Гурӯҳ:Подшоҳиҳо| ]]</text>
      <sha1>s1ms7k9vwppox1rq37wxgcx25k9ggdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Касбукор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61579</id>
    <revision>
      <id>1482714</id>
      <parentid>1321043</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2159" sha1="ookc9oecuzbfnhm4loa37vegbpamfq3" xml:space="preserve">'''Касбукор''', ё '''би́знес''' ({{Lang-en|business}} ) —  фаъолияти пешбурди зиндагӣ, ё касби даромад аз тариқи тавлид ё харидуфурӯши маҳсулот (монанди колоҳо ва хадамот)&lt;ref&gt;Compare: [https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=business American Heritage Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331131149/https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=business|date=2019-03-31}} &quot;business [:] 1. The activity of buying and selling  [[Commodity|commodities]], products, or services&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Longman Business English Dictionary&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ldoceonline.com/dictionary/business Longman Dictionary of Contemporary English] &quot;business [:] 1 [...] the activity of making money by producing or buying and selling goods, or providing services&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/business Oxford Living Dictionaries] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190501064740/https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/business |date=2019-05-01 }} &quot;business [:] 2 The practice of making one's living by engaging in [[commerce]].&quot;&lt;/ref&gt;. 

Касбукор дар иқтисоди сармоядорӣ ҳукмфрмост, бештари касбукорҳо, ки молики онҳо бахши хусусӣ аст, барои ин эҷод шудаанд, ки судсоз бошанд ва дороии соҳибашонро бештар кунанд. Касбукорҳо метавонанд носудбар бошанд ё молики онҳо давлат бошад. Аз касбукоре, ке чандин фард дар дороии он шарик бошанд, бо унвони [[ширкат]] ёд бурда мешавад, ҳарчанд, ки ин вожа таърифи дақиқтаре низ дорад.
== Нигаред низ ==
* [[Корофарин]]
* [[Бозаргонӣ]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{ПБ}}
{{хурд}}

[[Гурӯҳ:Корофаринӣ]]
[[Гурӯҳ:Касбукор| ]]
[[Гурӯҳ:Фаолиятҳо]]</text>
      <sha1>ookc9oecuzbfnhm4loa37vegbpamfq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Диего Осорио</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157596</id>
    <revision>
      <id>1482737</id>
      <parentid>1357162</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T21:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>163</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:DiegoOsorio1991.jpg|DiegoOsorio1991.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: per [[:c:COM:NETCOPYVIO|]].</comment>
      <origin>1482737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2817" sha1="46ti4hg0zypdaevc36riw9dibo9n7az" xml:space="preserve">{{Варақаи футболбоз
 |embed = no
 |ном = Диего Осорио
 |акс =
 |андозаи_акс = 200
 |alt = 
 |шарҳи_акс = 
 |номи_пурра = Диего Леон Осорио Рендон&lt;br&gt;(Diego Leon Osorio Rendón)
 |ном_ҳангоми_таваллуд = 
 |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|df=yes|1970|07|21}}
 |макони_таваллуд = [[Колумбия]]&lt;ref group=қайд&gt;[[:en:Colombia|Colombia]]&lt;/ref&gt;
 |санаи_вафот = 
 |макони_вафот = 
 |қад = 
 |мавқеъ = {{afp|DF}}
 |бошгоҳи_кунунӣ = 
 |рақам =

 |солҳо1 = 1989–1990
 |бошгоҳҳо1 = Independiente Medellín[[:en:Independiente Medellín|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо1 = 
 |голҳо1 = 
 |солҳо2 = 1991–1995
 |бошгоҳҳо2 = Atlético Nacional[[:en:Atlético Nacional|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо2 = 
 |голҳо2 = 
 |солҳо3 = 1996
 |бошгоҳҳо3 = Club Santa Fe[[:en:Club Santa Fe|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо3 = 
 |голҳо3 = 
 |солҳо4 = 1997–1998
 |бошгоҳҳо4 = Atlético Nacional[[:en:Atlético Nacional|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳо4 = 
 |голҳо4 =

 |солҳои_умумӣ = 
 |баромадҳои_умумӣ = 
 |голҳои_умумӣ =

 |солҳои_миллӣ1 = 1991–1995
 |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол|Colombia}}[[:en:Colombia national football team|&lt;sup&gt;en&lt;/sup&gt;]]
 |баромадҳои_миллӣ1 = 17
 |голҳои_миллӣ1 = 0

 |шаблонҳои_медал-title = 
 |шаблонҳои_медал = 
 |шаблонҳои_медал-expand = 
 |module = 
 |азнавсозии_бошгоҳ = 
 |азнавсозии_дастаи_миллӣ = 
 }}
'''Диего Леон Осорио Рендон''' ({{lang-es|''Diego Leon Osorio Rendón''}}; [[21 июл]]и [[1970]], [[Колумбия]]) —  футболбози [[Колумбия|колумбӣ]], {{afp|df}}.&lt;ref&gt;[[:en:Diego Osorio|Diego Osorio]]&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
{{васеъкунии фасл}}

== Маснади бошгоҳӣ ==

== Мунтахаби миллӣ ==

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}}
== Пайвандҳо ==
{{эзоҳ}}

__FORCETOC__

[[Гурӯҳ:Зодагони 21 июл]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1970]]
[[Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол]]
[[Гурӯҳ:Футболбозони Колумбия]]
[[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Колумбия]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Independiente Medellín]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Atlético Nacional]]
[[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Club Santa]]


{{Colombia-footy-bio-stub}}</text>
      <sha1>46ti4hg0zypdaevc36riw9dibo9n7az</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шоҳаншоҳ (деҳа, н. Данғара)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211985</id>
    <revision>
      <id>1482748</id>
      <parentid>1448615</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1482748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="4tvaccbz1lfuj5fqg7b7ehkihkd0q1a" xml:space="preserve">

{{МА
 |мақом                   = Деҳа
 |номи тоҷикӣ             = Шоҳаншоҳ
 |номи аслӣ               = 
 |тасвир                  = 
 |тавсифи тасвир          = 
 |тобеият                 = 
 |кишвар                  = Тоҷикистон
  |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |шакли минтақа           = Вилоят
 |минтақа                 = Вилояти Хатлон
 |минтақа дар ҷадвал      = Вилояти Хатлон{{!}} Хатлон 
 |шакли ноҳия             = Ноҳия
 |ноҳия                   = ноҳияи Данғара
 |ноҳия дар ҷадвал        = ноҳияи Данғара {{!}} Данғара
 |шакли ҷомеа             = Ҷамоат
 |ҷомеа                   = Деҳоти Исмат Шарипов
 |ҷомеа дар ҷадвал        =  
 |тақсимоти дохилӣ        = 
 |шакли роҳбарӣ           = Раиси маҳалла
 |роҳбар                  = 
 |замони таъсис           = 
 |аввалин номбарӣ         = 
 |номҳои пешина           = 
 |мақом аз                = 
 |забони расмӣ            = тоҷикӣ
  |аҳолӣ                  = 132
  |соли барӯйхатгирӣ      = 2017
  |зичӣ                   = 
  |агломератсия           = 
  |ҳайати миллӣ           = [[мардуми тоҷик|тоҷикон]]
  |ҳайати динӣ            = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]]
  |этнохороним            = 
 |вақти минтақавӣ         = 
 |DST                     = 
 |коди телефон            = +992 3312 
 |нишонаи почта           = 735140 
 |нишонаҳои почта         = 
 |коди мошинҳо            = TJ03
 |шакли шиноса            = 
 |шиносаи ададӣ           = 
 |гурӯҳ дар Commons       = 
 |сайт                    = 
}}

'''Шоҳаншоҳ''' — [[деҳа]] дар [[Ҷамоати деҳот|ҷамоати]] [[деҳоти Исмат Шарипов]]и [[ноҳияи Данғара]]. Аз Шоҳаншоҳ то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 14 км. Аҳолиаш 132 нафар ([[2017]]), тоҷикон.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Сарчашма ==
* Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2


{{Тоҷикистон-нопурра}}

{{ноҳияи Данғара}}

[[Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Данғара]]
[[Гурӯҳ:Ҷамоати Исмат Шарипов]]</text>
      <sha1>4tvaccbz1lfuj5fqg7b7ehkihkd0q1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салтанат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219117</id>
    <revision>
      <id>1482765</id>
      <parentid>1481562</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T07:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6318" sha1="gh7rl3nhnsentt5zdr4r0ba8a5opjj1" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}
'''Салтанат''' ({{lang-ar|السلطنة}}) — ''[[Подшоҳӣ (ҳукмрон)|подшоҳӣ]], [[фармонраво|фармонравоӣ]]'') — номи расмии [[кишвар]]и [[ислом|исломӣ]] ё давлати [[ислом]]ӣ ([[вилоят]], ба ном ({{lang-ru|Губерния}})-губернаторӣ, [[муродиф]] ба [[истилоҳ|истилоҳи]] [[давлат]], [[иёлат]], [[вилоят]], [[минтақа]]), ки дар он [[сарвари давлат]] — [[Султон]] аст.

Инчунин, Салтанат — давлатҳои таърихӣ ва муосирро дар ҷаҳони ислом дар назар дорад, ки аломатҳои фарқкунандаи онҳо анъанаи давомноки ҳукмронии сулолаи султонҳо ба ин мардум мебошад. Чунин давлатҳо - давлатҳои навъи анъанавӣ мебошанд. Мувофиқи назарияи ҳуқуқи исломӣ, Салтанат як қисми давлати иттифоқии [[хилофат]] ҳамчун [[федератсияи конститутсионӣ]] мебошад, ки дар он [[султон]] аз сулолаи меросии маҳаллӣ ё шахси интихобшуда [[сарвари давлат|сарварӣ]]  мекунад.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Номгӯи кишвар
!Номи аслӣ
!Солҳои мавҷудият
!Пойтахт
!Ҷойгиршавӣ
!Эзоҳ
|-
|Агадес
|
|1449 — 1904
|Агадес
|[[Нигер]]
|
|-
|Асаҳан
|{{Lang-id|Asahan}}
|1630 — 1867
|Танҷунг-Балай
|Суматра
|
|-
|Акеҳ
|{{Lang-id|Aceh}}
|1496 — 1903
|Банда-Акеҳ
|Суматра
|
|-
|Бантам
|{{Lang-id|Banten}}
|1527 — 1813
|Бантам
|Ява
|
|-
|Салтанати Бангола
|{{Lang-fa|شاه‌ای‌بنگله}}
|1352 — 1576
|Гаур, Сонаргаон, Пандуа
|Бенгалия
|
|-
|Салтанати Борчали
|{{lang-az|Borçalı sultanlığı}}, &lt;br&gt;&lt;br&gt;{{Lang-ka|ბორჩალის სასულთნო}}
|1604 — 1765
|
|Борчали
|
|-
|[[Бруней]]
|{{lang-ms|Brunei}}
|c 1363
|[[Бандар-Сери-Бегаван]]
|Осиёи Ҷанубу Шарқӣ
|
|-
|Салтанати Ғ[[Давлати Ғазнавиён|азнавиён]]
|{{Lang-fa|سلطنت غزنویان}}
|977 — 1186
|Ғазнӣ (963—1151)&lt;br&gt;&lt;br&gt;Лоҳур (1151—1187)
|Осиёи Ҷанубӣ
|
|-
|Дамагарам
|
|1731 — 1899
|Зиндер
|Нигери Ҷвнубӣ
|
|-
|Салтанати Дарфур
|
|начало XVI века — 1916
|
|Дарфур, [[Судон]]
|
|-
|Салтанати Деҳлӣ
|{{Lang-fa|سلطنت دهلی}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-hi|दिल्ली सल्तनत}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-bn|দিল্লীর সুলতান}}
|1206 — 1555
|[[Деҳлӣ]]
|[[Ҳиндустон]]
|
|-
|Демак
|
|1476 — кон. XVI века
|Демак
|Яваи Ҷвнубӣ
|
|-
|Ҷогякарта
|{{Lang-id|Kesultanan Yogyakarta}}
|1755 — 1950
|
|Ява
|
|-
|Салтанати Занзибар
|{{Lang-ar|سلطنة زنجبار}}
|1861 — 1964
|Занзибар
|[[Танзания]]
|
|-
|Салтанати Илису
|{{lang-az|İlisu sultanlığı}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{Lang-ka|ელისუს სასულთნო}}
|XVI — 1844
|Сахур, Илису
|Озарбойҷони Шимолӣ ва Доғистони Ҷанубӣ
|
|-
|Катири
|{{Lang-ar|الكثيري}}
|1379 — 1967
|Сайвун
|Хадрамаут
|
|-
|Салтанати Куайтия
|{{Lang-ar|السلطنة القعيطية}}
|1866 — 1967
|Шаҳри Мукалла
|Яман
|
|-
|Салтанати Лахеҷ
|{{Lang-ar|سلطنة لحج}}
|1728 — 1967
|Лаҳеҷ
|
|
|-
|Салтанати Маҷартин
|{{Nobr|{{lang-so|Saldanadda Majeerteen}}}}&lt;br&gt;&lt;br&gt; {{Lang-ar|سلطنة مجرتين}}
|середина XVIII века — 1927
|Рас-Хафун
|Африка
|
|-
|[[Малайзия]]
|{{lang-ms|Malaysia}}
|
|[[Куала-Лумпур]]
|Осиёи Ҷанубу Шарқӣ
|
|-
|Салтанати Мамолик
|{{Lang-ar|سلطنة المماليك}}
|1250 — 1517
|Қоҳира
|Миср
|
|-
|Сеннар
|
|XVI — XIX вв.
|
|Судон
|
|-
|Салтанати [[Умон|Уммон]]
|{{Lang-ar|سلطنة عُمان}}
|
|
|
|
|-
|Салтанати Хубийо
|{{lang-so|{{без курсива|Saldanadda Hobyo}}}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{Lang-ar|سلطنة هوبيو}}
|1878 — 1925
|&lt;a href=&quot;./Хобьо&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; data-linkid=&quot;81&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;sourceTitle&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Хобьо&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;thumbnail&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;source&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Somalia_location_map.svg/63px-Somalia_location_map.svg.png&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;width&amp;amp;quot;:63,&amp;amp;quot;height&amp;amp;quot;:80},&amp;amp;quot;pageprops&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wikibase_item&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Q1016908&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;pagelanguage&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;ru&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;targetFrom&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;source&amp;amp;quot;}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot; class=&quot;cx-link&quot; id=&quot;mwARU&quot; title=&quot;Хобьо&quot;&gt;Хубийо&lt;/a&gt;
|Африка
|
|-
|Салтанати Куткашен
|
|
|
|
|
|-
|Салтанати Малакка
|
|
|
|
|
|-
|Магинданао
|
|
|
|
|
|-
|Матарам
|
|
|
|
|
|-
|Маҳра
|
|
|
|
|
|-
| Аулаки поён
|
|
|
|
|
|-
|Салтанати [[Имперотурии Усмонӣ|Усмонӣ]]
|Усмонӣ. دولت عالیه عثمانیه
|1299 — 1922
|[[Константинопол]]
|
|
|-
|Салтанати [[Давлати Салҷуқиён|Салҷук]]&lt;nowiki/&gt;иён
|
|
|
|
|
|-
|Салтанати Коний
|
|
|
|
|
|-
|Сиак
|
|
|
|
|
|-
|Сулу
|
|
|
|
|
|-
|Тернате
|
|
|
|
|
|-
|Фадли
|
|
|
|
|
|-
|Салтанати Шамшадин
|
|
|
|
|
|}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Салтанатҳо| ]]</text>
      <sha1>gh7rl3nhnsentt5zdr4r0ba8a5opjj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Боноруйе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275735</id>
    <revision>
      <id>1482742</id>
      <parentid>1477379</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T03:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2465" sha1="dpskf2znbzdc56jire7lwfsdujy6wdl" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Боноруйе
| номи аслӣ = &lt;big&gt;بنارویه&lt;/big&gt;
| кишвар = Эрон
| lat_deg = 28
| lon_deg = 54
| lat_min = 5
| lat_sec = 2
| lon_min = 2
| lon_sec = 54
| CoordAddon = 
| CoordScale = 
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}} '''Бонаруйе'''  ( {{Lang-fa|بنارویه}} )&lt;ref name=&quot;fallingrain&quot;&gt;[http://www.fallingrain.com/world/IR/07/Banaruiyeh.html Физико-географические данные] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304201005/http://www.fallingrain.com/world/IR/07/Banaruiyeh.html |date=2016-03-04 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;geonames&quot;&gt;[http://www.geonames.org/141694/banaru-iyeh.html GeoNames] {{ref-en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;world-gazetteer&quot;&gt;[https://archive.is/20130209163007/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=1325969350&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-5056&amp;srt=1npn&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=425111405 World Gazetteer] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;,  ё ҳамчунин ба забони румӣ чун '''Banārū’īyeh''', '''Banarooyeh''', '''Banārū”īyeh''', '''Banārūyeh''', ва '''Bonārūyeh'''; инчунин '''Fathābād,'''  '''Фатҳобод''' - шаҳр дар ҷануби [[Эрон]], дар  [[Устони Форс]], [[Шаҳристони Лористон]] аст . 

== Аҳолӣ ==
Мутобиқи барӯйхатгирии аҳолӣ, дар [[соли 2006]] шумораи аҳолӣ 9,318 нафарро ташкил медод &lt;ref name=&quot;world-gazetteer&quot;/&gt; ; Дар таркиби миллӣ [[форсҳо]] (интиқолдиҳандагони яке аз лаҳҷаҳои гурӯҳи '''''Луристонӣ''''' ) бартарӣ доранд, дар ҳоле ки дар мазҳаб [[Мусулмон|мусулмонон]] бартарӣ доранд. 

==Сарчашмаҳо==
*[https://web.archive.org/web/20110628202845/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-106&amp;srt=npan&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=x Шумори аҳолии шаҳрҳои Эрон]
{{Эрон-ҷуғ-нопурра}}
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

{{Шаҳрҳои устони Фарс}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Форс]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>dpskf2znbzdc56jire7lwfsdujy6wdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Берозҷон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275926</id>
    <revision>
      <id>1482740</id>
      <parentid>1349144</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T02:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3446" sha1="pk5v9hfnc8d1dn0gydis8chb9agfecd" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = Шаҳр
| номи тоҷикӣ = Берозҷон
| номи аслӣ = &lt;big&gt;برازجان&lt;/big&gt;
| тасвир = File:Hoseinyeh-Borazjan.JPG
| кишвар = Эрон
| lat_deg = 29
| lon_deg = 51
| lat_min = 16
| lat_sec = 0
| lon_min = 12
| lon_sec = 57
| CoordScale = 
| этнохороним = 
| DST = 
| сайт = 
}} '''Берозҷон, ё Borazdjan''' &lt;ref&gt;Атлас Мира. — М.: ПКО «Картография» Федерельного агентства геодезии и картографии Министерства транспорта Российской Федерацмм: Издательство Оникс, 2007 - стр. 128&lt;/ref&gt; ё '''Borazdzhun''' &lt;ref name=&quot;fallingrain&quot;&gt;[http://www.fallingrain.com/world/IR/22/Borazjan.html Физико-географические данные] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150930125354/http://www.fallingrain.com/world/IR/22/Borazjan.html |date=2015-09-30 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;geonames&quot;&gt;[http://www.geonames.org/140097/borazjan.html GeoNames] {{ref-en}}&lt;/ref&gt; ( {{Lang-fa|برازجان}})  &lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;font-size: 110%; line-height: 1em;&quot;&gt;&amp;#x200E;&lt;/span&gt; — шаҳр дар [[устони Бушаҳр]], [[Эрон]] аст. Он  маркази маъмурии  [[Шаҳристони Даштистон|Шаҳристони Даштистон аст]] . Дуюмин шаҳри сераҳолии устон. 

== Таърих ==
[[Акс:A_man_picking_dates_in_Borazjan,_Iran.JPG|чап|мини|250x250пкс| Ҷамъоварии ҳосил дар наздикии шаҳр ]]
Шаҳре, ки беш аз 300 сол пеш таъсис ёфтааст &lt;ref name=&quot;iranicaonline&quot;&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/borazjan-town-sahrestan-fars Энциклопедия Ираника] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;, аслан дар соҳили [[Халиҷи Форс|халиҷи Форс ]] ҷойгир буд, аммо бо гузашти вақт, аз сабаби тағирёбии сатҳи об дар халиҷ, соҳил ба пастшавӣ афтод ва миқдори зиёди намакҳоро ифшо кард. Дар давоми [[Ҷанги дуюми ҷаҳон|Ҷанги Дуюми Ҷаҳон,]] нерӯҳои инглис роҳи оҳан сохта шуд, ки  шаҳри [[Бушаҳр]] ва [[Берузҷон]]ро пайваст мекард ва баъд аз рафтани онҳо аз байн рафт. 

== Аҳолӣ ==
То [[Соли 2006|соли 2006,]] шумораи аҳолӣ 92,221 нафар буд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=1316109293&amp;men=gpro&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;geo=-5007&amp;srt=1npn&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;pt=c&amp;va=&amp;geo=429395120|title=World Gazetteer|lang=en|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ; [[Форсҳо]] дар таркиби миллӣ бартарӣ доранд, дар мазҳаб [[Шиа|мусалмонҳои шиъа]].   

{{Шаҳрҳои устони Бушаҳр}}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Authority control}}
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои устони Бушаҳр]]
[[Гурӯҳ:Маҳалҳои аҳолинишин аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>pk5v9hfnc8d1dn0gydis8chb9agfecd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Киванч Татлитуғ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278269</id>
    <revision>
      <id>1482771</id>
      <parentid>1366561</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T08:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14045" sha1="lbtxsa36n712ljs17zocwcwxwq9bs9x" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Киванч Татлитуғ
|номи аслӣ            = {{lang-tr|Kıvanç Tatlıtuğ}}
|тасвир               =
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = Киванч Татлитуғ
|таърихи таваллуд       = 27.10.1983
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Адана}}, [[Туркия]] 
|таърихи даргузашт           = 
|маҳалли даргузашт         = 
|шаҳрвандӣ            = {{Парчам|Туркия}}
|касб                 = [[ҳунарпеша]], [[мудел (шахс)|модел]] 
|солҳои фаъолият      = 2001-то ҳол
|самт                 = [[телевизион]]&lt;br&gt;[[синамо]] 
|мукофотҳо            = 
}}
'''Киванч Татлитуғ''' ({{lang-tr|Kıvanç Tatlıtuğ}}); тав. [[27 октябр]]и [[1983]], [[Адана]], [[Туркия]]) — [[Мудел (шахс)|мудел]] ва [[ҳунарпеша]]и [[Драмаи телевизионии туркӣ|телевизион]] ва [[Синамои Туркия|синамои турк]]. Гирандаи дукарата мукофоти Golden Butterfly Awards (2009 ва 2012), барои &quot;беҳтарин нақши мардона&quot;. Иштирокчии Беҳтарин мудели Туркия ва Беҳтарин мудели ҷаҳон 2002.

== Зиндагинома ==
Татлытуғ 27 октябри соли 1983 дар Адана дар оилаи Эрдем ва Нуртен Татлитуғ таваллуд шудааст. Зимни мусоҳиба ӯ гуфт, ки падараш аз шаҳри [[Приштина]] буд, албанитабор аст&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Sx5fHAfNyXs  |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/Sx5fHAfNyXs |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title=Kivanc Tatlitug in &quot; Isiltilar &quot; Program CNN TURK ( Part 1 ) |publisher=[[YouTube]] |date=2010-12-21 |access-date=2016-11-24}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shekulli.com.al/p.php?id=20343 |title=Shqiptarët në Turqi, të famshëm dhe krenar - Shekulli Online |website=Shekulli.com.al |date=2013-04-04 |access-date=2016-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921115949/http://www.shekulli.com.al/p.php?id=20343 |archive-date=21 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all |accessdate=2022-06-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921115949/http://www.shekulli.com.al/p.php?id=20343 |archivedate=2016-09-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://zerilugines.com/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar/ |title=Video/ Aktori turk Kivanç Tatlitug pranon se është shqiptar …. - Zëri i Luginës |website=Zerilugines.com |date=2013-07-26 |access-date=2016-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910191745/http://zerilugines.com/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar/ |archive-date=10 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all |accessdate=2022-06-21 |archivedate=2016-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910191745/http://zerilugines.com/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Magazina / TV / Film |url=http://www.telegrafi.com/aktori-kivanc-tatlitug-e-pranon-krenari-origjinen-po-jam-kosovar-video/ |title=Aktori Kivanç Tatlitug e pranon me krenari origjinën: Po jam kosovar (Video) |publisher=Telegrafi |access-date=2016-11-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=TheAlbanian.co.uk |url=http://www.thealbanian.co.uk/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar.html |title=Video/ Aktori turk Kivanç Tatlitug pranon se është shqiptar … |website=Thealbanian.co.uk |date=2016-11-19 |access-date=2016-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161021042213/http://www.thealbanian.co.uk/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar.html |archive-date=21 October 2016 |url-status=dead |accessdate=2022-06-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161021042213/http://www.thealbanian.co.uk/video-aktori-turk-kivanc-tatlitug-pranon-se-eshte-shqiptar.html |archivedate=2016-10-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ankarameydani.com/magazin/kivanc-tatlitug-flaslar-patlayinca-bir-anda-panikledi-basak-dizer-h68836.html ]{{dead link|date=November 2016}}&lt;/ref&gt;. Бобояш аз [[Сараево]] аст&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=FHW0JoEgvqE  |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/FHW0JoEgvqE |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|title= My father's mother is from Sarajevo |access-date=2021-04-11}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;. Ӯ гуфтааст, ки дар Адана ба дунё омада, ба воя расидааст ва хонаводааш беш аз сад сол боз дар ин шаҳр тиҷорати нонпазӣ доштааст. Вай дар мактаби хусусии Йениче Чаг таҳсил карда, дар [[баскетбол]] аъло буд. Ба сабаби бемории падараш, оила ба [[Истанбул]] кӯчид, то падараш табобати дуруст гирад. Дар Истанбул ба клубҳои [[Бешиктош]], Фенербахче, Улкерспор, «Фискобирлик», «Гүней Санайи», «Чукурова Кулюбу», «Девлет Су Ишлери» ва «Тарсус Америка Кулюбу» ҳамчун баскетболбози касбии U18 пайваст. Аз сабаби шикастани пояш ӯ баскетболро тарк кард. Соли 2013 [[Донишгоҳи фарҳангии Истанбул]]ро хатм кардааст&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://kelebekgaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=50610&amp;rid=2369&amp;p=6 |title=HANGİ ÜNLÜ NERELİ / 6 - Magazin Foto Galeri |website=Kelebekgaleri.hurriyet.com.tr |access-date=2016-11-24 |accessdate=2022-06-21 |archivedate=2011-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111224005234/http://kelebekgaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=50610&amp;rid=2369&amp;p=6 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://kelebekgaleri.hurriyet.com.tr/GaleriDetay.aspx?cid=50610&amp;rid=2369&amp;p=7 |title=HANGİ ÜNLÜ NERELİ / 7 - Magazin Foto Galeri |website=Kelebekgaleri.hurriyet.com.tr |access-date=2016-11-24 |accessdate=2022-06-21 |archivedate=2011-12-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111230231510/http://kelebekgaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=50610&amp;p=7&amp;rid=2369 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.22dakika.org/yazi/kivanc-tatlitug-mankenlikten-oyunculuga |title=Profil: Kıvanç Tatlıtuğ |website=22dakika.org |access-date=2017-02-25}}&lt;/ref&gt; .

== Фаъолият ==
Соли 2001 фаъолияти худро ҳамчун модел оғоз кардааст. Вай соли 2002 ғолиби озмунҳои Best Model of Turkey ва Best Model of The World шуд.

Матбуоти Туркия аксар вақт Татлитуғро [[Брэд Питт]]и туркӣ меномад&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tvaktuel.com/kerem-bursin-mi-kivanc-tatlitug-mu/10/|title=Kerem Bürsin mi Kıvanç Tatlıtuğ mu?|date=2014-11-29|publisher=TV actüel|lang=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.haberturk.com/medya/haber/540085-turk-brad-pitt-yunanistani-fethetti|title=Türk Brad Pitt Yunanistan'ı fethetti|date=2010-08-08|publisher=Haber Türk|lang=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hayat/27650467.asp|title=Kıvanç mı yoksa Kerem mi?|author=Hakan Gence|date=2014-11-27|publisher=Hürriyet|lang=tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gazeteciler.com/gundem/turk-brad-pitti-yunan-kadinlari-cildirtacak-20684h.html|title=Türk Brad Pitt'i, Yunan kadınları çıldırtacak|author=Ana Sayfa|date=2010-08-08|publisher=Gazeteciler|lang=tr|accessdate=2015-01-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924021045/http://www.gazeteciler.com/gundem/turk-brad-pitti-yunan-kadinlari-cildirtacak-20684h.html|archivedate=2015-09-24|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;.

Нақши Беҳлул дар силсилафилми «[[Ишқи мамнӯъ]]», ки яке аз ҳунарпешаҳои машҳур [[Берен Саат]] шарики у гардид, ба Киванч шухрат ва маъруфияти бузург овард. Ӯ дар силсилафилми телевизионии &quot;Курт Саид ва Александра&quot; нақши асосиро бозидааст. Аз августи соли 2016 то июни соли 2017 дар сериали &quot;Ҷассур ва Зебо&quot; нақш бозидааст, ки дар он ҳунарпешаи маъруф [[Тубо Бӯйӯкӯстӯн]] шарики ӯ шудааст.

Лауреати кинофестивали «Пиллаи тиллоӣ» дар Адана (2008) мебошад.

Киванч Татлитуғ барои нақши Қодир Адала дар силсилафилми &quot;Бархӯрд&quot; аз довталабони ҷоизаи &quot;Шапараки тиллоӣ-2019&quot; дар бахши беҳтарин бозигари мард соҳиб гардид.

Киванч сафири [[ЮНИСЕФ]] буда аз ҳуқуқи кӯдакон ҳимоят мекунад. Дар мусоҳиба бо телевизиони албанӣ соли 2019 ӯ гуфт: &quot;ЮНИСЕФ барои ояндаи кӯдакон ва ҷаҳон муҳим аст. Ман аз синни 25-солагӣ сафири ЮНИСЕФ ҳастам. Кор барои кӯдакон имтиёз аст. Ҳар як кӯдак сазовори зиндагии беҳтар аст. Ман ҳамаро даъват мекунам, ки ба ҳуқуқи кӯдакон бодиққат бошанд.&quot; ва ташаббусҳои ЮНИСЕФ-ро дастгирӣ кунед.&quot;

== Ҳаёти шахсӣ ==
Аз соли 2004, Киванч бо ҳунарпеша Азра Акин мулоқот кард ва моҳи январи соли 2013 онҳо аз ҳам ҷудо шуданд. Аз миёнаҳои соли 2013, Киванч бо Басак Дизер мулоқот кард; 19 феврали соли 2016 ин ҷуфт издивоҷ карданд. Маросими арӯсӣ дар сафорати Туркия дар [[Порис]] баргузор шуд. 15 апрели соли 2022, Киванч Татлитуғ писардор (Курд Эфе) шуд&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/kivanc-tatlitugin-oglu-kurt-efe-dunyaya-geldi-6738113|title=Kıvanç Tatlıtuğ'un oğlu Kurt Efe dünyaya geldi|work=[[Milliyet]]|date=15 April 2022|accessdate=16 April 2022}}&lt;/ref&gt;.

== Филмнома ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:LightSteelBlue&quot;| Синамо
|-
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Сол
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Номгӯй 
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Нақш
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Шарҳҳо
|-
| 2007
| ''[[Amerikalılar Karadeniz'de 2]]''
| Музаффар
| 
|-
| 2010
| ''[[Oyuncak Hikâyesi 3]]''
| Кен
| 
|-
| 2013
| ''[[Kelebeğin Rüyası]]''
| Музаффар Таййиб Услу
| Беҳтарин актёр
|-
| 2018
| ''[[Hadi Be Oğlum]]''
| Капитан Алӣ
|
|-
| 2018
| ''[[Organize İşler 2: Sazan Sarmalı]]''
| 
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:LightSteelBlue&quot;| Телевизион 
|-
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Сол
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Номгӯй 
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Нақш
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Шарҳҳо
|-
| 2005-2007
|''[[Gümüş]]''
|Маҳмуд Шадоғлу   
|                                                                      
|-
| 2007-2008
| ''[[Menekşe ile Halil]]''
| Халил Туғлу
|Нақши асосӣ 
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2008-2010
|-
| ''[[Aşk-ı Memnu]]''
| Беҳлул Хазнедор
| Нақши асосӣ 
|-
| 2011-2013
| ''[[Kuzey Güney]]''
| Кузей Текиноғлу
| Нақши асосӣ 
|-
|2014
|''[[Kurt Seyit ve Şura]]''
|Курт Саид
| Нақши асосӣ
|-
| 2016-2017
| ''[[Cesur ve Güzel]]'' 
| Ҷасур Аламдороғлу Қараҳасаноғлу
| Нақши асосӣ 
|-
| 2018-2019
| ''[[Çarpışma]]''
| Қодир Адалӣ
| Нақши асосӣ 
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:LightSteelBlue&quot;| Интернет 
|-
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Сол
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Номгӯй 
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Нақш
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Шарҳҳо
|-
|2021
| [[Into the Night|''Into the Night'']]
| rowspan=&quot;2&quot;|Арман
| Нақши асосӣ
|-
|2022-
| [[Yakamoz S-245|''Yakamoz S-245'']]
| rowspan=&quot;3&quot;|Нақши асосӣ / [[Netflix]]
|-
|2022
|[[Aşıklar Bayramı|''Aşıklar Bayramı'']]
|Адвокат Юсуф
|-
|2022
|''[[Nuh Boğuldu]]''
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:LightSteelBlue&quot;| Намоиши меҳмонӣ
|-
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Сол
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Номгӯй 
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Нақш
!style=&quot;background:#CCCCCC&quot;| Шарҳҳо
|-
| 2006
| ''[[Acemi Cadı]]''
| Худаш
| 1 қисм
|-
| 2010
| ''[[Ezel]]''
| Секиз / Ромиз Караескӣ
| Қисм: &quot;Hiçbir Şeyi Olmayan Adam&quot; ve &quot;İmkânsız&quot; 
|}

== Нигаред низ ==
*[[Феҳристи ҳунарпешаҳои марди Туркия]]
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
==Иқтибосҳо==
{{Authority control}}
* [https://web.archive.org/web/20190122044446/http://www.sinematurk.com/kisi/9557-/ Kıvanç Tatlıtuğ]{{ref-tr}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Туркия]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони Туркия]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Муделҳои Туркия]]</text>
      <sha1>lbtxsa36n712ljs17zocwcwxwq9bs9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шоҳигарии Иттиҳод</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282188</id>
    <revision>
      <id>1482768</id>
      <parentid>1474037</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T07:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шоҳигариҳои Иттиҳод */ илова</comment>
      <origin>1482768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15256" sha1="9gkb24kvc8kn3tljl75hl9x6uqpby7z" xml:space="preserve">[[Акс:Commonwealth realms map.svg|thumb|350px|Шоҳигариҳои Иттиҳод бо ранги кабуд нишон дода шудаанд; Собиқ Шоҳигарии узви Иттиҳод бо ранги сурх қайд карда шудаанд]]
'''Шоҳигариии Иттиҳод''' ({{lang-en|Commonwealth realms}}) — номӯи 15 кишвари [[Иттиҳоди миллатҳо]] (шумораи умумӣ 56) буда, шакли давлатдорӣ [[монархия]] мебошад ва монарх ҳамчун [[сарвари давлат]] амал мекунад. Дар ҳар кадом давлат монарх унвони мувофиқ дорад.

Ҳангоми берун аз [[Бритониё]] буданаш, монарх бо маслиҳати [[сарвазир]]и ҳар як салтанат [[генерал-губернатор]]ро дар набудани ӯ намояндаи худ таъйин мекунад. Вай инчунин аз ҷониби як [[губернатор]]и дар ҳар як [[Тақсимоти маъмурии Австралия|иёлоти Австралия]] ва [[Ноиби губернатор|лейтенант губернатор]] дар ҳар як [[Тақсимоти маъмурии Канада|музофоти Канада]] намояндагӣ мекунад. Ин мансабдорон тақрибан тамоми қудрати [[Подшоҳии машрута|подшоҳи конститутсиониро]] доранд, гарчанде ки онҳо аксаран вазифаҳои сирфи маросимиро иҷро мекунанд ва ба истилоҳ [[Имтиёзи подшоҳӣ (Британияи Кабир)|имтиёзҳои подшоҳӣ]] доранд.

[[Акс:Charles, Prince of Wales in 2021 (cropped) (3).jpg|thumb|250px|Шоҳ [[Карл III]]]]

Сездаҳ салтанат [[Мустамликаҳо ва вобастагии Бритониё|мустамликаҳои собиқи Бритониё]] мебошанд, ки истиқлолият ба даст овардаанд&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Torrance |first1=David |date=29 November 2021 |title=Insight: Barbados becomes a republic |trans-title=The Queen will no longer be head of state in Barbados but the country remains a member of the Commonwealth. |url=https://commonslibrary.parliament.uk/barbados-becomes-a-republic/ |url-status= |publisher=[[British Parliament]] |publication-date=29 November 2022 |agency=[[House of Commons Library]] |archive-url= |archive-date= |access-date=13 February 2022 |quote= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.commonwealthofnations.org/?sectors=government/governor_general| title=Governor-General| author=Commonwealth Network| year=2020| publisher=Nexus Partnerships Limited| accessdate=20 July 2021| archivedate=2023-12-10| archiveurl=https://web.archive.org/web/20231210113601/https://www.commonwealthofnations.org/?sectors=government/governor_general}}&lt;/ref&gt;.

Се кишвар аз 15 подшоҳӣ ([[Австралия]], [[Канада]] ва [[Зеландияи Нав]]) дар натиҷаи қабули [[эъломияи Балфур]] соли 1926 дар конфронси императории сарони ҳукуматҳо ва [[тасвиб]]и [[Статути Вестминстер]] аз ҷониби парлумони Бритониё соли 1931 истиқлолият ба даст оварданд. [[Канада]], [[Иттиҳоди Африқои Ҷанубӣ]] ва [[Давлати озоди Ирланд]] фавран аз [[Британияи Кабир]] истиқлолияти қонунгузорӣ ба даст оварданд, дар ҳоле ки Австралия ва Зеландияи Нав ин қонунро мутаносибан дар солҳои 1942 ва 1947 тасдиқ карданд.  Ин қонун ба [[Нюфаундленд]] низ таъсир расонд, аммо вай дар он ҷо ба тасвиб нарасид ва ин ҳукмронӣ соли 1949 ба Канада ҳамроҳ карда шуд. [[Ирландия]] соли 1949 ва [[ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]] соли 1961 расман ҷумҳурӣ шуданд.

Дар натиҷаи барҳам додани ҳукмронии [[Англия]] дар [[Ҳиндустон]], ки ба ном ҳукмронии Британияи Кабир аст, дигар салтанатҳо истиқлолият ба даст оварданд.  «Шамолҳои дигаргуниҳо» дар [[Африқо]] солҳои 1960-ум, суқути [[федератсияи Ҳиндустони Ғарбӣ]] соли 1961 рӯх доданд.  Охирин салтанати Иттиҳод [[Сент Китс ва Невис]] буд, ки соли 1983 истиқлолият ба даст овард.

Вазъияти [[Папуа Гвинеяи Нав]] пеш аз ба даст овардани истиқлолият то андозае мураккабтар буд. [[Ҳудуди Папуаи Гвинеяи Нав]] (аз соли 1949-1972 - Ҳудуди Папуа ва Гвинеяи Нав) соли 1949 ҳамчун иттиҳоди собиқ [[Гвинеяи нави Олмон]], ки аз ҷониби Австралия ҳамчун мандат идора карда мешавад ва [[Гвинеяи Нави Бритониё]], як [[қаламрави бурунмарзии Бритониё]] таъсис ёфтааст, гарчанде, ки аз Австралия аз номи Британияи Кабир идора карда мешавад, ки онро [[соли 1905]] Папуа номид. Ягона қаламрави Иттиҳод, ки мустамликаи Бритониё набуд, албатта, худи [[Британияи Кабир]] аст.

Дар дохили Иттиҳод байни салтанатҳо ва дигар аъзоён фарқият вуҷуд надорад, ки аксарияти онҳо ё ҷумҳуриҳо ё салтанатҳо бо монархҳои худ ([[Бруней]], [[Лесото]], [[Малайзия]], [[Тонга]] ва [[Эсватинӣ]]) мебошанд. Ҳарчанд [[Фиҷӣ]] соли 1987 [[ҷумҳурӣ]] эълон шуд, Шӯрои олии сарони Фиҷӣ [[Елизаветаи II]]-ро то соли 2012 раҳбари олӣ номид, дар ҳоле ки маликаи Британияи Кабир аз замони ҷумҳурии Фиҷӣ сарвари ин давлат ҳисобида намешуд.

== Шоҳигариҳои Иттиҳод ==
{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}
* {{парчам|Австралия}}, бо қабули [[Оинномаи Вестминстер]] дар [[соли 1939]]
* {{парчам|Антигуа ва Барбуда}}, аз замони [[Ҳокимияти соҳибистиқлол|истиқлол]] дар [[соли 1981]]
* {{парчам|Ҷазираҳои Багам}}, аз замони истиқлол дар [[соли 1973]]
* {{парчами Белиз}} [[Белиз]], аз замони истиқлол дар соли 1981
* {{парчами Подшоҳии Муттаҳида}} [[Бритониё]]
* {{Парчами Гренада}} [[Гренада]], аз замони истиқлол дар [[соли 1974]]
* {{парчами Канада}} [[Канада]], бо қабули Оинномаи Вестминстер дар [[соли 1931]]
* {{парчами Зеландияи Нав}} [[Зеландияи Нав]], бо қабули Оинномаи Вестминстер дар [[соли 1947]]:
** [[Ҷазираҳои Кука]], давлати худидоракунанда
** {{парчам|Ниуэ}}, давлати худидоракунанда
* {{парчам|Папуа Гвинеяи Нав}}, аз замони истиқлол дар [[соли 1975]]
* {{парчами Сент-Винсент}} [[Сент-Винсент ва Гренадин]], аз замони истиқлол дар [[соли 1979]]
* {{парчам|Сент-Китс ва Невис}}, аз замони истиқлол дар [[соли 1983]]
* {{парчами Сент-Люсия}} [[Сент-Люсия]], аз замони истиқлол дар [[соли 1979]]
* {{парчам|Ҷазираҳои Сулаймон|Ҷазираҳои Соломон}}, аз замони истиқлол дар [[соли 1978]]
* {{парчам|Тувалу}} аз замони истиқлол дар [[соли 1978]] 
* {{парчами Ямайка}} [[Ямайка]], аз замони истиқлол дар [[соли 1962]].

== Рӯйхати кишварҳои Иттиҳод, ки шакли ҷумҳуриявии идоракуниро қабул кардаанд ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Кишвар
! Аз
! То
! Системаи ибтидоии пас аз гузариш
! Усули гузариш
|-
| [[Барбадос]]
| [[30 ноябр]]и [[1966]]
| [[30 ноябр]]и [[2021]]
| [[Парламентаризм|Ҷумҳурии парламентӣ]]
| [[Тағйироти конститутсионӣ]]
|-
| [[Доминияти Сейлон|Сейлон]]
| [[4 феврал]]и [[1948]]
| [[22 май]]и [[1972]]
| Ҷумҳурии парламентӣ
| [[Конститутсияи Шри-Ланка 1972|Сарқонуни нав]]
|-
| [[Фиҷӣ]]
| [[10 октябр]]и [[1970]]
| [[6 октябр]]и [[1987]]
| Ҷумҳурии парламентӣ
| [[1987 табаддулоти Фиҷӣ|Табаддулоти ҳарбӣ]]
|-
| data-sort-value=&quot;Gambia&quot;| [[Гамбия]]
| [[18 феврал]]и [[1965]]
| [[24 апрел]]и [[1970]]
| [[Системаи парламентӣ|Ҷумҳурии парламентӣ бо президенти иҷроия]]
| [[1970 Раъйпурсӣ ҷумҳурии Гамбия|Раъйпурсӣ]] ва Сарқонуни нав
|-
| [[Гана]]
| [[6 март]]и [[1957]]
| [[1 июл]]и [[1960]]
| Ҷумҳурии ассамблеяи мустақил 
| [[1960 раъйпурсии конститутсионии Гана|Раъйпурсӣ]] ва Сарқонуни нав
|-
| [[Гана]]
| [[26 май]]и [[1966]]
| [[23 феврал]]и [[1970]]
| Ҷумҳурии парламентӣ
| Резолютсия&lt;ref&gt;{{cite web |title=Resolution No. 26 of 1969 |url=https://parliament.gov.gy/chamber-business/resolutions/resolution-no.-26-of-1969 |publisher=Parliament of the Co-operative Republic of Guyana |access-date=1 October 2021 |date=29 August 1969 |accessdate=2023-05-24 |archivedate=2022-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004173137/https://parliament.gov.gy/chamber-business/resolutions/resolution-no.-26-of-1969 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ҳиндустон]]
| [[15 август]]и [[1947]]
| [[26 январ]]и [[1950]]
| Системаи парламентӣ
| [[Сарқонуни Ҳиндустон|Сарқонуни нав]]
|-
| data-sort-value=&quot;Irish Free State&quot;| [[Давлати озоди Ирланд]] / [[Ҷумҳурии Ирланд|Ирланд]]
| [[6 декабр]]и [[1922]]
| [[18 апрел]]и [[1949]]
| Ҷумҳурии парламентӣ
| [[Санади Ирланд 1949|Санади парламент]]
|-
| [[Кения]]
| [[12 декабр]]и [[1963]]
| [[12 декабр]]и [[1964]]
| Ҷумҳурии парламентӣ бо президенти иҷроия&lt;!---Per the 1964 amendments to the 1963 Constitution of Kenya, the President was elected by a constituency-based variant of double simultaneous voting at general elections to the House of Representatives, or by the House of Representatives between elections (without any Senate involvement), and the Cabinet was removable by a vote of no confidence. It was later amended to provide for a unicameral National Assembly and separate direct presidential election.---&gt;
| Тағйироти конститутсионӣ
|-
| [[Моловӣ]]
| [[6 июл]]и [[1964]]
| [[6 июл]]и [[1966]]
| [[Давлати якпартиявӣ|Якпартиявӣ]] [[Системаи президентӣ|Ҷумҳурии президентӣ]]
| Сарқонуни нав
|-
| [[Малта]]
| [[21 сентябр]]и [[1964]]
| [[13 декабр]]и [[1974]]
| Ҷумҳурии парламентӣ
| Тағйироти конститутсионӣ
|-
| [[Мавритания]]
| [[12 март]]и [[1968]]
| [[12 март]]и [[1992]]
| Ҷумҳурии парламентӣ
| Тағйироти конститутсионӣ
|-
| [[Нигерия]]
| [[1 октябр]]и [[1960]]
| [[1 октябр]]и [[1963]]
| Ҷумҳурии парламентӣ
| Тағйироти конститутсионӣ
|-
| [[Покистон]]
| [[14 август]]и [[1947]]
| [[23 март]]и [[1956]]
| Ҷумҳурии парламентӣ
| [[Конститутсияи Покистон аз соли 1956|Сарқонуни нав]]
|-
| [[Родезия]]
| [[11 ноябр]]и [[1965]]
| [[2 март]]и [[1970]]
| Ҷумҳурии парламентӣ
| [[1969 Раъйпурсӣ оид ба конститутсияи Родезия|Раъйпурсӣ ва Сарқонуни нав]]
|-
| [[Сиерра-Леоне]]
| [[27 апрел]]и [[1961]]
| [[19 апрел]]и [[1971]]
| Ҷумҳурии парламентӣ&lt;!---Per the 1971 Sierra Leone Constitution, the President was elected by a constituency-based variant of double simultaneous voting at general elections, or by Parliament between elections. Despite having broad authority to form their own government, the President was still bound by the advice of their ministers, and the Cabinet was removable by a vote of no confidence.---&gt;
| Сарқонуни нав
|-
| [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ]]
| [[31 май]]и [[1910]]
| [[31 май]]и [[1961]]
| Ҷумҳурии парламентӣ
| [[1960 раъйпурсии ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Раъйпурсӣ]] ва [[Конститутсияи Африқои Ҷанубӣ 1961|Сарқонуни нав]]
|-
| [[Танзания|Танганйика]]
| [[9 декабр]]и [[1961]]
| [[9 декабр]]и [[1962]]
| Ҷумҳурии ассамблеяи мустақил&lt;!---Per the 1962 Tanganyika Constitution, the President was elected by a constituency-based variant of double simultaneous voting at general elections, or by the National Assembly between elections, and the Cabinet was not removable by a vote of no confidence---&gt;
| Сарқонуни нав
|-
| [[Тринидад ва Тобаго]]
| [[31 август]]и [[1962]]
| [[1 август]]и [[1976]]
| Ҷумҳурии парламентӣ
| Сарқонуни нав
|-
| [[Уганда]]
| [[9 октябр]]и [[1962]]
| [[9 октябр]]и [[1963]]
| Ҷумҳурии парламентӣ
| Тағйироти конститутсионӣ
|-
|} 
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
[[Гурӯҳ:Шоҳигариҳо]]
[[Гурӯҳ:Иттиҳоди миллатҳо]]</text>
      <sha1>9gkb24kvc8kn3tljl75hl9x6uqpby7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурӯҳ:Шоҳигариҳо</title>
    <ns>14</ns>
    <id>282192</id>
    <revision>
      <id>1482767</id>
      <parentid>1216836</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T07:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="4edol510feanigk5j6ea7zcgqzd7oaf" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}
[[Гурӯҳ:Подшоҳиҳо]]</text>
      <sha1>4edol510feanigk5j6ea7zcgqzd7oaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Келлӣ Берглунд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282570</id>
    <revision>
      <id>1482770</id>
      <parentid>1347810</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T08:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13318" sha1="6w44i66o6or4qlxwm80o1w3zumbae3r" xml:space="preserve">{{Синамогар
|ном                  = Келлӣ Берглунд
|номи аслӣ            = {{lang-en|Kelli Berglund}}
|тасвир               = Kelli Berglund at Captain America Civil War premiere.jpg
|бар                  = 
|тавсифи тасвир       = 
|ном ҳангоми таваллуд = 
|таърихи таваллуд       = 09.02.1996
|зодгоҳ               = {{Зодгоҳ|Мурпарк}}, [[Калифорния]], [[ИМА]] 
|таърихи даргузашт           = 
|маҳалли даргузашт         = 
|шаҳрвандӣ            = {{Парчамбандӣ|ИМА}} 
|касб                 = [[ҳунарпеша]] 
|солҳои фаъолият      = 2006 — то ҳол
|самт                 = 
|мукофотҳо            = 
}}
'''Келлӣ Берглунд''' ({{lang-en|Kelli Berglund}}, тав. [[9 феврал]]и [[соли 1996]], [[Мурпарк]], [[ИМА]]) — ҳунарпешаи амрикоӣ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/kelliberglund/status/564706333258448896|title=Kelli Berglund on Twitter: &quot;'tis my birthday selfie. {{!}} #19&quot;|website=Twitter.com|author=Kelli Berglund|date=February 9, 2015|access-date=2016-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/radiodisney/status/564840430953455616|title=RADIO DISNEY on Twitter: &quot;Happy Birthday @kelliberglund!&quot;|website=Twitter.com|author=RADIO DISNEY|date=February 9, 2015|access-date=2016-09-10}}&lt;/ref&gt;.

== Зиндагинома ==
Берглунд дар [[Мурпарк]], [[Калифорния]] таваллуд ва ба воя расидааст ва дар он ҷо бо волидонаш Марк ва Мишел Берглунд ва хоҳари хурдиаш Кирра зиндагӣ мекунад. Вай хатмкардаи барномаи омӯзиши мустақили мактаби миёнаи Мурпарк мебошад. Вай дар вақтҳои холияш шиноварӣ ва аксбардорӣ мекунад.
== Фаъолият ==
Берглунд касби худро дар синни ҷавонӣ дар [[TLC]] &quot;Hip Hop Harry&quot; оғоз кардааст.  Баъдан дар барномаҳои &quot;Are You Smarter Than a 5th Grader&quot; ва &quot;America's Next Producer&quot; иштирок намудааст.  Вай инчунин дар &quot;Bye Bye Benjamin&quot; нақш бозидааст.  Илова бар ин, Келлӣ дар таблиғи [[Old Navy]], [[Hyundai]], [[Bratz]], [[McDonald's]], [[Mattel]] ва ғайраҳо пайдо шудааст. Ӯ дар соҳаи рақс ҷоизаҳои зиёде гирифтааст.  Услуби дӯстдоштаи ӯ омехтаи балет ва ҷаз аст&lt;ref name=bop&gt;{{cite web|url=http://www.bopandtigerbeat.com/2012/02/exclusive-lab-rats-kelli-berglunds-my-life/|title=EXCLUSIVE: Lab Rats' Kelli Berglund's &quot;My Life&quot;!|website=bopandtigerbeat|access-date=2012-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120618223353/http://www.bopandtigerbeat.com/2012/02/exclusive-lab-rats-kelli-berglunds-my-life/|archive-date=June 18, 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=disneyxdpress&gt;{{cite web|url=http://www.disneyabcpress.com/disneyxd/shows/lab-rats/bios/|title=Kelli Berglund|publisher=Disney XD Press|access-date=2015-07-30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709125059/http://www.disneyabcpress.com/disneyxd/shows/lab-rats/bios/|archive-date=2015-07-09|accessdate=2023-05-08|archivedate=2015-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709125059/http://www.disneyabcpress.com/disneyxd/shows/lab-rats/bios/}}&lt;/ref&gt;.

Аз соли 2012 то 2016, ӯ дар силсилафилми мазҳакавии [[The Walt Disney Company|Disney]] &quot;Lab rats&quot; нақши Брӣ, шахси аз ҳад зиёди бионикӣ бо суръати баландро бозид&lt;ref name=bdl&gt;{{cite news |first=Amy |last=Bentley |url=http://www.vcstar.com/entertainment/moorpark-teen-lands-role-in-disney-xd-series |title=Moorpark teen lands role in Disney XD series |newspaper=Ventura County Star |date=February 8, 2012 |access-date=2012-06-22 |url-status=live |archive-url=https://www.webcitation.org/6aPWvPawO?url=http://www.vcstar.com/entertainment/moorpark-teen-lands-role-in-disney-xd-series |archive-date=2015-07-30 |accessdate=2021-07-16 |archivedate=2015-07-30 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6aPWvPawO?url=http://www.vcstar.com/entertainment/moorpark-teen-lands-role-in-disney-xd-series }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Brian |last=Lowry |url=https://variety.com/2012/tv/reviews/lab-rats-1117947149/ |title=Lab Rats |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=February 23, 2012 |access-date=2020-01-12 |archive-date=2020-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113042737/https://variety.com/2012/tv/reviews/lab-rats-1117947149/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

Соли 2013 Берглунд дар силсилафилми телевизионии «Kickin' It» [[вундеркинд]] ва каратэист Слоан Ҷеннингсро бозидааст&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fanlala.com/news/lab-rats-kelli-berglund-guest-stars-disney-xds-kickin-it|title='Lab Rats' Kelli Berglund Guest Stars on Disney XD's Kickin' It|website=Fanlala|date=September 20, 2013|access-date=2013-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102113004/http://www.fanlala.com/news/lab-rats-kelli-berglund-guest-stars-disney-xds-kickin-it|archive-date=November 2, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Дар миёнаҳои соли 2013, Келлӣ ба кор дар филми &quot;How to Build a Better Boy&quot;-и Disney оғоз кард, ки нақши асосиро эҷод кард. Дар он ӯ ҳамчун Мэй Ҳартлӣ, духтари донишманди технологиро нақш бозид, ки дар якҷоягӣ бо дӯсти беҳтаринаш нақшаи эҷоди писари комилро таҳия мекунад&lt;ref name=&quot;THR-HTBABB&quot;&gt;{{cite news |first=Philiana |last=Ng |url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/china-anne-mcclain-kelli-berglund-597299 |title='A.N.T. Farm,' 'Lab Rats' Stars to Topline Disney Channel TV Movie |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=July 31, 2013 |access-date=2015-09-05 |accessdate=2021-07-16 |archivedate=2013-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130824013200/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/china-anne-mcclain-kelli-berglund-597299 }}&lt;/ref&gt;.

Соли 2016,  дар филми телевизионии [[NBC]] &quot;Dolly Parton's Christmas of Many Colors: Circle of Love&quot; нақши Вилладин Партонро бозид. Худи ҳамон сол, ӯ гимнастики собиқро дар филми &quot;Raising the Bar&quot; бозӣ кард, ки пас аз кӯчидан ба [[Австралия]] ба варзиш бармегардад&lt;ref&gt;{{cite web |first=Banu |last=Ibrahim |url=https://www.aol.com/article/2016/06/14/why-raising-the-bar-is-a-must-see-film-this-summer/21395149/ |title=Why &quot;Raising the Bar&quot; is a must-see film this summer |date=June 14, 2016 |work=AOL |access-date=2017-08-10 |accessdate=2023-05-08 |archivedate=2017-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170809043744/https://www.aol.com/article/2016/06/14/why-raising-the-bar-is-a-must-see-film-this-summer/21395149/ }}&lt;/ref&gt;.  Соли 2018, Берглунд дар филми черлидинги &quot;Ҷустуҷӯи тилло&quot;, ки дар Аделаида, Австралия ҷойгир шудааст, нақш бозид.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Paul|last=Byrnes |url=https://www.smh.com.au/entertainment/movies/go-for-gold-review-youll-cheer-when-its-over-20180226-h0wo5y.html |title=Going for Gold review: you'll cheer when it's over |work=The Sydney Morning Herald |date=February 28, 2018 |access-date=2020-01-12}}&lt;/ref&gt;
[[Акс:Avan Jogia and Kelli Berglund March 2019.png|thumb|Берглунд бо шарикаш аз силсилафилми ''Now Apocalypse'' [[Эван Ҷогиа]] соли 2019]]

Моҳи июни соли 2018, Келлӣ нақши асосии Карлиро дар силсилафилми телевизионии &quot;Now Apocalypse&quot; бо [[Эван Ҷогиа]] нақш бозид&lt;ref name=&quot;NA&quot;&gt;{{cite web |last=Hipes|first=Patrick |title='Now Apocalypse': Kelli Berglund, Beau Mirchoff, Roxane Mesquida Join Starz's Coming-Of-Age Comedy |url=https://deadline.com/2018/06/now-apolcalypse-cast-kelli-berglund-beau-mirchoff-roxane-mesquida-starz-comedy-1202405875/ |website=Deadline Hollywood |date=June 7, 2018 |access-date=2020-01-11}}&lt;/ref&gt;.  Соли 2019, Берглунд нақши Оливияро дар мавсими чоруми силсилафилми драмаи телевизионии &quot;Animal Kingdom&quot; ба ӯҳда гирифт&lt;ref name=&quot;AK&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2019/02/kelli-berglund-animal-kingdom-c-thomas-howell-the-terror-1202559775/|title=Kelli Berglund Joins 'Animal Kingdom'; C. Thomas Howell Books 'The Terror'|website=Deadline Hollywood|last=Petski|first=Denise|date=February 19, 2019|access-date=2020-01-11}}&lt;/ref&gt;.  Вай инчунин дар филми мазҳакавии [[Netflix]] &quot;Hubie Halloween&quot; соли 2020 нақши ёрирасон дошт&lt;ref name=&quot;HH&quot;&gt;{{Cite web|first=Amanda|last=N'Duka|url=https://deadline.com/2019/07/adam-sandler-kevin-james-julie-bowen-maya-rudolph-netflix-comedy-1202650376/|title=Adam Sandler Sets Next Netflix Comedy With All-Star Cast Including Kevin James, Julie Bowen, Maya Rudolph &amp; Many More|website=Deadline Hollywood|date=July 22, 2019|access-date=2020-01-11}}&lt;/ref&gt;.

Келлӣ соли 2021 дар як саҳна бо [[Том Ҳолланд]] ва [[Сиэра Браво]] дар филми &quot;Cherry&quot; ҳунарнамоӣ намудааст.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Соли 2015 Келлӣ бо ҳунарпеша [[Стерлинг Бомон]] муносибат дошт.  Ҳоло ӯ бо навозанда [[Тайлер Вилсон]] мулоқот мекунад.

== Филмнома ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Television and film roles
|-
! scope=&quot;col&quot; | Сол
! scope=&quot;col&quot; | Номгӯй 
! scope=&quot;col&quot; | Нақш
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Шарҳҳо
|-
| 2006
| ''Bye Bye Benjamin''
| Меҳмони ҷашни таваллуд 
| Филми хурд&lt;ref name=&quot;disneyxdpress&quot; /&gt;
|-
| 2006–2008
| ''Hip Hop Harry''
| Худаш
| Нақши гуногун&lt;ref name=&quot;disneyxdpress&quot; /&gt;
|-
| 2012–2016
| ''Lab Rats''
| Бри Дэвенпорт
| Нақши асосӣ
|-
| 2013
| ''Kickin' It''
| Слоан Ҷеннингс
| Қисми: &quot;The New Girl&quot;
|-
| 2014
| ''How to Build a Better Boy''
| Мэй Ҳартлӣ
| [[Disney Channel Original Movie]]
|-
| 2015
| ''One Night''
| Рейчел
| Филм
|-
| 2016
| ''Raising the Bar''
| Келлӣ Ҷонсон
| Филм
|-
| 2016
| ''Lab Rats: Elite Force''
| Бри Дэвенпорт
| Нақши асосӣ 
|-
| 2016
| ''Dolly Parton's Christmas of Many Colors: Circle of Love''
| Уилладин Партон
| ТВ филм&lt;ref name=&quot;DPCoMC:CoL&quot; /&gt;
|-
| 2017
| ''The Night Shift''
| София
| Қисми: &quot;Recoil&quot;, &quot;Off the Rails&quot;
|-
| 2018
| ''Going for Gold''
| Эмма
| Филм
|-
| 2019
| ''Hell's Kitchen''
| Худаш
| Қисми: &quot;An Episode of Firsts&quot;
|-
| 2019
| ''Now Apocalypse''
| Карлӣ Карлсон
| Нақши асосӣ&lt;ref name=&quot;NA&quot; /&gt;
|-
| 2019
| ''Fosse/Verdon''
| Гвин Вердони ҷавон 
| Қисми: &quot;Me and My Baby&quot;
|-
| 2019
| ''Animal Kingdom''
| Оливия
| Нақши гуногун(мавсими 4)&lt;ref name=&quot;AK&quot; /&gt;
|-
| 2019–2020
| ''The Goldbergs''
| Рен
| 5 қисм
|-
| 2020
| ''Hubie Halloween''
| Биллӣ Айлиш
| &lt;ref name=&quot;DPCoMC:CoL&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.variety.com/2016/tv/news/kelli-berglund-nbc-dolly-parton-christmas-of-many-colors-circle-of-love-1201805184/ |title=Disney Star Kelli Berglund Joins NBC's ''Dolly Parton's Christmas of Many Colors: Circle of Love'' (Exclusive) |last=Wagmeister |first=Elizabeth |date=June 28, 2016 |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=2016-11-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ''Mark, Mary &amp; Some Other People''
| Баннӣ
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2020/02/hayley-law-ben-rosenfield-mark-mary-some-other-people-hannah-marks-1202864680/|title=‘Riverdale’s Hayley Law, Ben Rosenfield To Star In Open Relationship Comedy ‘Mark, Mary &amp; Some Other People’ From Hannah Marks|website=Deadline Hollywood|first=Amanda|last=N'Duka|date=February 20, 2020|access-date=2020-02-20}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ''Heels''
| Кристал Тайлер
| Силсилафилм&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2020/01/heels-kelli-berglund-starz-wrestling-drama-series-stephen-amell-1202842743/|title='Heels': Kelli Berglund Joins Starz's Wrestling Drama Series|website=Deadline Hollywood|first=Denise|last=Petski|date=January 27, 2020}}&lt;/ref&gt;
|}

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}
== Пайвандҳо ==
{{Authority control}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои ИМА]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои телевизиони ИМА]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХI]]</text>
      <sha1>6w44i66o6or4qlxwm80o1w3zumbae3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh</title>
    <ns>3</ns>
    <id>285568</id>
    <revision>
      <id>1482793</id>
      <parentid>1482316</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T11:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zolfeqar Fatihzadeh</username>
        <id>30846</id>
      </contributor>
      <comment>/* درخواست بازبینی */ Посух додан</comment>
      <origin>1482793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7512" sha1="bk3lowemsg2c97rtmvy31fle8x1yo4w" xml:space="preserve">{{Хуш омадед}}--[[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 17:13, 21 январи 2021 (UTC)

== ContentTranslation барои тарҷумаи забонӣ  ==

Лутфан аввал [https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 дар &quot;Сиёҳнавис&quot; ниг.:ба Саҳифаи аслӣ]  амали тарҷумаи мақолаи забониро нависед ва аз ContentTranslation барои тарҷума истифода баред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 07:07, 24 феврали 2024 (UTC)

:Дуруд бар шумо устоди арҷманд [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] агар манзури шумо тарҷума абзори роҳнамои абзори тарҷумаи муҳтаво бошад аллакай он аҷном шудааст. [[Википедиа:Абзори тарҷумаи муҳтаво]]  [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 08:05, 24 феврали 2024 (UTC)
::Дуруд ба Шумо корбари мӯҳтарам. Ташаккур барои ишора ба сурғаи [https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0:%D0%90%D0%B1%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B7%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%B8_%D0%BC%D1%83%D2%B3%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BE Википедиа:Абзори тарҷумаи муҳтаво] [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 08:31, 24 феврали 2024 (UTC)
:::Сипос бар шумо низ!!! [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 20:06, 24 феврали 2024 (UTC)
::::Ман Сайид Аброр Нурӣ Лидер ҲХТ Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ВП 24 соат таҳти назорати худй ман қарор дода шудаанд     ба ту мегӯям акнун ту мудирча нав ту мудирча нави Саҳми ва Саҳифаи манро бори охир туро ман огоҳ карда мешавад Агар ба шаҳбозҳоям дастурй дода кунам барои ман дар як дам ба ман меоранд  Ту мудирча нави  ВП Ҷумҳурии Тоҷикистон  Ш С Д С Ч З@[[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-67892-5|&amp;#126;2026-67892-5]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-67892-5|talk]]) 04:12, 31 Январ 2026 (UTC)
:::::Бо дуруд: 1. Тарзи навиштори шумо баёнгари дониши шумост, то чӣ ҳад аз донишҳои викинависӣ огаҳ ҳастед
:::::2. Шумо мунтазам ба ҳарзакорӣ дар Википедиа машғул ҳастед ҳар чӣ мегузоред бидуни сарчашма ҳаст . Википедиа ҷойи ҳарзакорӣ нест, лутфан ба сиёсатҳои викинависӣ эҳтиром бигзоред, то мақолаатон ҳазф нашавад. [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 04:20, 31 Январ 2026 (UTC)
::::::Огоҳ [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-12331-48|&amp;#126;2026-12331-48]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-12331-48|talk]]) 18:12, 24 феврали 2026 (UTC)
:::::::Яъне Ман ПАЁМБАРИ АБРОР ҳазакори шуда мон дем ту мудири ча доно [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&amp;#126;2026-12331-48|&amp;#126;2026-12331-48]] ([[Баҳси корбар:&amp;#126;2026-12331-48|talk]]) 18:27, 24 феврали 2026 (UTC)

== Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com ==

Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC)

== Навиштаи тоза ==

Дуруд бар шумо. Агар мумкинаст [[Ёри Меҳрабон|ин саҳифа]]&lt;nowiki/&gt;ро бозбӣнӣ кунед. [[Корбар:Daneshban|Daneshban]] ([[Баҳси корбар:Daneshban|баҳс]]) 04:39, 4 феврали 2026 (UTC)

:Дуруд Донишбони гиромӣ вироиш кардам ва дуруст шуд, ташаккур ки дар рушди Википедияи тоҷикӣ ҳам саҳм мегузоред! [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 16:11, 5 феврали 2026 (UTC)
::&lt;nowiki&gt;Дуруд бародари арҷманд. Анҷоми вазифа мекунам. ~~~&lt;/nowiki&gt; [[Корбар:Daneshban|Daneshban]] ([[Баҳси корбар:Daneshban|баҳс]]) 23:41, 5 феврали 2026 (UTC)

== бастан ==

салом лутфан [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/~2026-93044-3|~2026-93044-3]] аз назар мегузаронидед. Ба харобкорӣ машғул аст - [[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 15:10, 11 феврали 2026 (UTC)

:Ташаккур ки ҷиҳати бартараф кардани ҳарзакорон бетараф нестед, Корбари мазкур барои ворид кардани иттилооти нодуруст баста шуд. [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 15:27, 11 феврали 2026 (UTC)

== Дархости ҳифозат ==

Салом, лутфан саҳифаи баҳси манро ба муддати на камаш аз нимсол ба муҳофизат аз вироиши беномон мегузоштед. Аз ҳад зиёд харобкорӣ шуда истодааст. -- [[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 13:32, 8 марти 2026 (UTC)

:Дуруд бар шумо, дархости шумо иҷро шуд! [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 17:06, 8 марти 2026 (UTC)

== درخواست بازبینی ==

سلام و عرض ارادت جناب فاتح‌زادهٔ عزیز

ممکن است صفحات ایجادشده توسط من را از نظر املایی بازبینی کنید؟

https://xtools.wmcloud.org/pages/tg.wikipedia.org/Daneshban

از لطف شما برادر ارجمند سپاسگزارم [[Корбар:Daneshban|Daneshban]] ([[Баҳси корбар:Daneshban|баҳс]]) 01:42, 1 августи 2026 (UTC)

:سلام خدمت دانشبان عزیز، حتماً در یک مقطعی ویرایش‌های تک تک شما را تأیید خواهم کرد. الان کمی سرم شلوغ است و وقتی تمام شد، به شما اطلاع می‌دهم. [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 11:19, 3 августи 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bk3lowemsg2c97rtmvy31fle8x1yo4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Клаус Йоҳаннис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287579</id>
    <revision>
      <id>1482773</id>
      <parentid>1447150</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T08:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18906" sha1="359c6ob68iyeqgzhdrfaopmk9st87r2" xml:space="preserve">{{Ходими давлатӣ
| вазифа        = [[Президенти Руминия]]
| комментарий      =
| парчам             = Flag of the President of Romania.svg
| парчам2            = Flag of Romania.svg
| автограф         =
| аввалдавр     = [[21 декабр]]и [[2014]]
| охирдавр      =
| пешгузашта   = [[Траян Бэсеску]] 
| преемник         =
| нахуствазир          = [[Виктор Понта]]&lt;br /&gt;[[Дачиан Чолош]]&lt;br /&gt; [[Сорин Гриндяну]]&lt;br /&gt;[[Михай Тудосе]]&lt;br&gt;[[Михай Фифор]] &lt;small&gt;(и. в.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Виорика Дэнчилэ]]
| вазифа_2      = Президенти [[Ҳизби миллии либералии Руминия]]
| парчам_2           = Pnl logo 4.png
| аввалдавр_2   = [[28 июн]]и [[2014]]
| охирдавр_2    = [[18 декабр]]и [[2014]]
| пешгузашта_2 = [[Крин Антонеску]]
| ҷонишин_2       = [[Алина Горгиу]]
| вазифа_3      = Мири [[Сибиу]]
| парчам_3           = Coa Romania Town Nagyszeben.svg
| аввалдавр_3   = [[30 июн]]и [[2000]]
| охирдавр_3    = [[21 декабр]]и [[2014]]
| пешгузашта_3 = [[КДан Кондурат]]
| ҷонишин_3       = [[Астрид Фодор]]
}}
'''Клаус Вернер Йоҳаннис''' ({{Lang-ro|Klaus Werner Iohannis}}, {{Lang-de|Klaus Werner Johannis}}; тав. [[13 июн]]и [[Соли 1959|1959]]) — [[сиёсатмадор]] ва ходими давлатии [[Руминия]] бо асли [[Саксҳои трансилванӣ|олмонӣ]], [[Президенти Руминия|президенти]] кунунии Руминия аз [[21 декабр]]и [[соли 2014]].

== Зиндагинома ==

=== Солҳои аввал ===
Клаус Йоҳаннис [[13 июн]]и [[соли 1959]] таваллуд шудааст ва фарзанди калонии Сусанна ва Густав Ҳайнт Йоҳаннисҳои саксии трансилванист. Баъдан, дар соли 1992, волидон ва хоҳари ӯ ба Вюртсбурги Олмон кӯчиданд ва бо истифода аз ҳуқуқи бозгашт шаҳрвандии Олмонро ба даст оварданд.

=== Таҳсил ва кор ===
Соли 1979 Клаус Йоҳаннис ба факултаи физикаи Донишгоҳи Бабеш-Бойяии [[Клуж-Напока]] дохил шуд, пас аз супоридани имтиҳонҳои қабул 9 моҳ ба [[Тимишоара]] барои хидмати ҳарбӣ фиристода шуд &lt;ref name=&quot;Găină&quot;&gt;{{Cite web|url=http://adevarul.ro/locale/sibiu/exclusiv-klaus-iohannis-secretele-neamtului-vrea-presedintele-romaniei-1_542239690d133766a861b4fd/index.html|title=EXCLUSIV Klaus Iohannis. Secretele neamţului care vrea să fie preşedintele României|author=Ramona Găină|website=|date=2014-09-24|publisher=Adevarul Holding|lang=ro|accessdate=2014-11-13}}&lt;/ref&gt;. Пас аз хатми донишгоҳ дар соли 1983, Йоҳаннис ба ҳайси муаллими физика дар мактабҳо ва коллеҷҳои гуногуни [[Сибиу]], аз ҷумла солҳои 1989-1997 дар гимназияи Самуэл фон Брукентал, қадимтарин мактаби олмонзабон дар Руминия кор кардааст.

Аз соли 1997 то 1999, ӯ муовини сарнозири мактаби шаҳристонии Сибиу буд ва аз соли 1999 то интихоб шуданаш ба мақоми шаҳрдори соли 2000, сарнозири мактаби вилоятӣ буд &lt;ref name=&quot;Găină&quot;/&gt;.

=== Фаъолияти сиёсӣ ===
Ҳанӯз дар соли 1990, Йоҳаннис ба [[Форуми демократии немисҳои Руминия|Форуми демократии]] немисҳои Руминия, ҳизби марказгарои ақаллияти олмонӣ пайваст. Дар соли 2001, вай президенти ин ташаккули сиёсӣ интихоб шуд.

Дар соли 2000, Форуми Демократии Олмонҳои Руминия Йоҳаннисро ҳамчун мири Сибиу пешниҳод кард. Сарфи назар аз он, ки ақаллияти олмонӣ 1,6% аҳолии шаҳрро ташкил медод, Клаус ғайричашмдошт бо натиҷаи 69,18% овозҳо ғолиб омад ва сипас се маротиба (дар солҳои 2004, 2008 ва 2012) дубора мири Сибиу интихоб шуд, ки бо яке аз сатҳи баландтарини дастгирӣ дар кишвар (мутаносибан 88,7, 83,2% ва 77,9%) ҳисобида мешавад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mediafax.ro/politic/cine-este-klaus-iohannis-biografia-presedintelui-ales-al-romaniei-13577179|title=Cine este Klaus Iohannis. BIOGRAFIA preşedintelui ales al României|author=|website=|date=2014-11-17|publisher=Mediafax|lang=ro|accessdate=2014-11-13}}&lt;/ref&gt;.

Дар давраи раҳбариаш Йоҳаннис инфрасохтори шаҳрро аз нав сохт ва маркази таърихии онро аз нав сохт, ки Сибиу ба яке аз ҷойгоҳҳои сайёҳии Руминия табдил ёфт. Дар соли 2007 (дар якҷоягӣ бо [[Люксембург (шаҳр)|Люксембург]]) шаҳр ҳамчун [[пойтахти фарҳангии Аврупо]] интихоб карда шуд; худи ҳамон сол Сибиуро зиёда аз 1 миллион сайёҳ дидан карданд. Дастоварди бебаҳси Йоханнис барқарор кардани шабакаи роҳҳои шаҳр, барқарорсозии [[Фурудгоҳи Байналмилалии Сибиу|Фурудгоҳи байналмилалии Сибиу]], ташкили минтақаи саноатӣ мебошад, ки сармоягузорони бузурги хориҷиро ба шаҳр ҷалб кардааст. Дар соли 2007, президенти Руминия Траян Бэсеску Иоханнисро бо мукофоти олии давлатӣ — [[ордени Ситораи Руминия]] сарфароз гардонид&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.antena3.ro/timp-liber/cultura/primarul-sibiului-a-fost-decorat-cu-ordinul-national-steaua-romaniei-43721.html|title=Primarul Sibiului a fost decorat cu Ordinul Naţional &quot;Steaua României&quot;|author=|website=|date=2007-12-28|publisher=Antena 3 - INTACT MEDIA GROUP|lang=ro|accessdate=2014-11-13}}&lt;/ref&gt;.

20 феврали соли 2013, Клаус Йоҳаннис ба [[Ҳизби миллии либералӣ|Ҳизби Миллии Либералӣ]] (ҲМЛ) пайваст ва инро дар як нишасти матбуотӣ бо Крин Антонеску эълон кард. Худи ҳамон сол, дар як анҷумани ғайринавбатии ҲМЛ, ӯ муовини аввали раиси ҳизб интихоб шуд. Дар ҷаласаи 28 июни соли 2014, Йоҳаннис бо 95 фоизи овозҳо Президенти ҲМЛ интихоб шуд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.revista22.ro/articol.php?id=44396|title=Congresul PNL. Quintus: Declar ALES CA PRESEDINTE al PNL pe domnul Klaus Iohannis. Iohannis: Vom reusi sa schimbam Romania in bine|author=T. D.|website=|date=2014-06-28|publisher=Revista 22|lang=ro|deadlink=yes|accessdate=2014-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141018042033/http://www.revista22.ro/articol.php?id=44396|archivedate=2014-10-18}}&lt;/ref&gt;

Тобистони соли 2014, Ҳизби Миллии Либерал ва Ҳизби Демократии Либерал Алянси Христиании Либералро таъсис доданд, ки Клаус Йоҳаннисро ба вазифаи президенти кишвар дар интихоботи соли 2014 пешбарӣ кард &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.regnum.ru/news/polit/1828443.html|title=Румынские национал-либералы выдвинули на пост президента этнического немца|author=|website=|date=2014-07-27|publisher=ИА REGNUM|lang=|accessdate=2014-11-13}}&lt;/ref&gt;. Дар маъракаи пешазинтихоботӣ Йоҳаннис ба мубориза бо коррупсия ва такмили низоми адлия диққати махсус дод. Аз рӯи натиҷаҳои даври якуми овоздиҳӣ, ки 2 ноябри соли 2014 баргузор шуд, Йоҳаннис 30,37% овозҳоро ба даст оварда, ба ҷои дуввум баромад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bec2014.ro/wp-content/uploads/2014/11/ComunicatFinaleProvizorii.pdf|title=Datele finale|author=|website=|date=|publisher=Biroul Electoral Central Romania|lang=ro|deadlink=yes|accessdate=2014-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141104223217/http://www.bec2014.ro/wp-content/uploads/2014/11/ComunicatFinaleProvizorii.pdf|archivedate=2014-11-04}}&lt;/ref&gt;. Дар даври дуввуми овоздиҳӣ дар 16 ноябри соли 2014, 54,53% интихобкунандагоне, ки ба участкаҳои интихоботӣ омада буданд, овозҳои худро ба тарафдории Йоҳаннис доданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.regnum.ru/news/1868417.html|title=Официальные итоги выборов президента Румынии: Йоханнес — 54,43%, Понта — 45,56%|author=|website=|date=2014-11-20|publisher=ИА REGNUM|lang=|accessdate=2014-11-13}}&lt;/ref&gt;.

Маросими савгандёдкунии Йоҳаннис 21 декабри соли 2014 дар ҷаласаи [[Сенати Руминия|Сенат]] ва [[Палатаи вакилони Руминия|Палатаи вакилон]] баргузор гардид &lt;ref&gt;[http://ria.ru/world/20141221/1039470366.html Инаугурация новоизбранного президента Клауса Йоханеса прошла в Румынии]&lt;/ref&gt;. Пас аз ба кор шурӯъ кардан, Йоҳаннис узвият дар Ҳизби Миллии Либералро боз дошт — [[Конститутсияи Руминия|Сарқонуни Руминия]] ба президент иҷозат намедиҳад, ки узви ҳизби сиёсӣ бошад.

Соли аввали раёсати Йоҳаннис бо як ихтилофи шадид бо сарвазири ин кишвар Виктор Понта гузашт. Дар робита ба тафтиши ҷиноии фаъолияти коррупсионии Понта, президент охиринро ба истеъфо даъват кард. Дар натиҷа, ҳукумати Понта истеъфо дод, аммо ин пас аз тазоҳуроти азим дар натиҷаи сӯхтор дар клуби шабонаи Бухарест рух дод.

Ҳамчун Президенти Руминия дар соли 2015, Иоҳаннис ба [[Фаронса]], [[Молдова]], [[Олмон]], [[Лаҳистон]], [[Итолиё|Италия]], [[Латвия]], [[Хорватия]], [[Испания]] ва [[ИМА]] ташриф овард. Дар соли 2016, Йоҳаннис ба [[Исроил]] сафар кард &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rri.ro/ru_ru/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%A0%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D0%BB_%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%82_%D0%B2_%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B8_%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83-2544662 |title=Президент Румынии предпринял визит в Израиль и Палестину |accessdate=2021-03-13 |archivedate=2018-11-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181130153251/http://rri.ro/ru_ru/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%A0%D1%83%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%8F%D0%BB_%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%82_%D0%B2_%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B8_%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%83-2544662 }}&lt;/ref&gt;.

== Ҳаёти шахсӣ ==
Клаус Йоҳаннис забонҳои [[Забони румониёӣ|руминӣ]], [[Забони олмонӣ|олмонӣ]] ва [[Забони инглисӣ|англисиро]] хуб медонад. Аз соли 1989, ӯ бо Кармен Йоҳаннис (зод. Лазурка), соли таваллудаш 1960, ки муаллими забони англисии Коллеҷи Миллии Георгий Лазарос дар Сибиу мебошад, издивоҷ кардааст &lt;ref name=&quot;Găină&quot;/&gt;. Зану шавҳар фарзанд надоранд.

Аз рӯи дин, Клаус Йоҳаннис протестантӣ, узви калисои евангелии эътирофи Аугсбурги Руминия мебошад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.stiripesurse.ro/biserica-lutherana-explicatie-pentru-victor-ponta_925251.html|title=Biserica Lutherană, explicaţie pentru Victor Ponta|author=Florin Pușcaș|website=|date=2014-07-31|publisher=stiripesurse.ro|lang=ro|accessdate=2014-11-13}}&lt;/ref&gt;.

== Мукофотҳо ва унвонҳои фахрӣ ==
Ҳамчун номзад ба мақоми президентӣ, Клаус Йоҳаннис дар ҳуҷҷати худ ишора кард, ки мукофотҳои зеринро дорад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iohannispresedinte.ro/files/pages_files/14-10-01-04-05-24CV_Klaus_Iohannis.pdf|title=Klaus Werner Iohannis, Date personale|author=|website=|date=|publisher=iohannispresedinte.ro|lang=ro|deadlink=yes|accessdate=2014-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129092153/http://www.iohannispresedinte.ro/files/pages_files/14-10-01-04-05-24CV_Klaus_Iohannis.pdf|archivedate=2014-11-29}}&lt;/ref&gt; :

* 2006: Салиби ордени Нишони фахрии Ҷумҳурии Федеративии Германия
* 2007: Фармондеҳи ордени Ситораи Руминия
* 2008: Фармондеҳи Ордени Ситораи Ҳамбастагии Итолиё
* 2009: Афсари калони ордени Нишони Герсогии Бузурги Люксембург
* 2009: Салиби фармондеҳии нишони фахрӣ &quot;Барои хидматҳо дар Ҷумҳурии Австрия&quot;
* 2009: Афсари ордени тоҷ ([[Белгия]])
* 2010: Медали Шараф аз Федератсияи Ҷамоаҳои Яҳудии Руминия
* 2011: Фармондеҳи Ордени миллии шоистагӣ (Руминия)
* 2014: Салиби афсар барои ордени Фахрии Ҷумҳурии Федеративии Олмон
* 2016: Ордени Стара Планина бо тасма ([[Булғористон]]) &lt;ref&gt;Указ № 171 Обн. ДВ. бр. 46 от 17 юни 2016 г.&lt;/ref&gt;
* 2016: Ордени Ҷумҳурии Молдова — ''ҳамчун нишони миннатдории амиқ барои саҳми махсуси ӯ дар рушду таҳкими муносибатҳои дӯстӣ ва ҳамкории Руминия ва Ҷумҳурии Молдова ва дастгирии доимии кӯшишҳои кишвараш дар самти ҳамгироии Аврупо'' &lt;ref&gt;[http://m.noi.md/ru/news/76473 Тимофти наградил Йоханниса Орденом Республики]{{Недоступная ссылка|date=Сентябрь 2018|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;.

== Интишорот ==

* {{Книга|автор=Klaus Iohannis|год=2014|тираж=|isbn=978-606-588-756-5|серия=|allpages=216|columns=|pages=|volume=|издательство=Curtea Veche Publishing|часть=|место=|издание=|ответственный=|викитека=|ссылка=|оригинал={{lang-ro|Pas cu pas}}|заглавие=«Шаг за шагом» (автобиография)|ссылка часть=|ref=}}
* {{Книга|автор=Klaus Iohannis|год=2015|тираж=|isbn=978-606-588-831-9|серия=|allpages=255|columns=|pages=|volume=|издательство=Curtea Veche Publishing|часть=|место=|издание=|ответственный=|викитека=|ссылка=|оригинал={{lang-ro|Primul pas}}|заглавие=«Первый шаг»|ссылка часть=|ref=}}

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}

== Пайвандҳо ==

* [https://web.archive.org/web/20140919041403/http://www.klausjohannis.ro/ Сомонаи шахсии Клаус Йоханнес]
* [http://www.presidency.ro/ Сомонаи расмии Президенти Руминия]{{ref-ro}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на румынском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;{{ref-en}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;{{ref-fr}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на французском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;
* [http://www.echo.msk.ru/programs/48minut/1477498-echo/ Клаус Иоханнис, Президенти Руминия // пахши радиои &quot;Эхо Москвы&quot;]
* [https://stirilezilei.net/s/iohannis/ Клаус Иоханнис - stiri] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190624002951/https://stirilezilei.net/s/iohannis/ |date=2019-06-24 }}{{ref-ro}} &lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на румынском языке&quot;&gt;)&lt;/span&gt;

[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Руминия]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Роҳбарони кунунии кишварҳо]]
[[Гурӯҳ:Дорандагони ордени Ситораи Руминия]]
[[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]]
[[Гурӯҳ:Соли 1959]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 13 июн]]
[[Гурӯҳ:Президентҳое, ки соли 2014 ба кор шурӯъ кардаанд]]
[[Гурӯҳ:Президентҳои Руминия]]
[[Гурӯҳ:Сарварони Аврупо асри XXI]]
[[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]]</text>
      <sha1>359c6ob68iyeqgzhdrfaopmk9st87r2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мари</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288504</id>
    <revision>
      <id>1482788</id>
      <parentid>1453192</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31103" sha1="6m44o36t2lke3ms3l9ybuq2qm5n7jz4" xml:space="preserve">{{МА
| мақом = шаҳр
| номи тоҷикӣ = Мари
| номи аслӣ = {{lang-tk|Mary}}&lt;/div&gt;
| тасвир =
| кишвар = Туркманистон
| lat_deg = 37
| lon_deg = 61
| lat_min = 36
| lat_dir = 
| lon_min = 50
| lon_dir = 
| аҳолӣ = 126 000
| соли барӯйхатгирӣ = 2010
| ҳайати миллӣ = туркманҳо, русҳо, тоторҳо, ӯзбекҳо, озарбойҷониҳо
| ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]], масеҳиён
| этнохороним = 
| DST = 
| коди телефон = +993 137
| нишонаҳои почта = 745205
| сайт = 
}}
'''Мари''' &lt;ref&gt;[[Суперанская, Александра Васильевна|Суперанская А. В.]] Словарь географических названий. — М.: АСТ-ПРЕСС КНИГА, 2013. — 208 с. — С. 75: Мары [ранее Мерв и Мервь] (Туркм.).&lt;/ref&gt; ( туркм. &lt;span lang=&quot;tk&quot; style=&quot;font-style:italic;&quot;&gt;Mary&lt;/span&gt;  [[Алифбои овонигории байналмилалӣ|[maɾɯ]]], то [[соли 1937]] ба забони {{Lang-fa|مرو}} ''Марв'' ном дошт.&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;rtl&quot; style=&quot;font-size: 110%;font-style: normal; line-height: 1em;&quot;&gt;‎&lt;/span&gt; - шаҳрест дар ҷануби [[Туркманистон]], ба номи шаҳри бостонии [[Марв]], маркази [[вилояти Марв]]  гузошта шудааст. Сеюмин шаҳр дар Туркманистон. Он дар қисми ҷанубу шарқии пастии Турон дар қаламрави вохаи Мурғоб дар резишгоҳи дарёи Мурғоб, ки аз кӯҳҳои Афғонистон сарчашма мегирад, ҷойгир аст. Аз ҷануб, шаҳрро канали Қароқум давр мезанад. Шаҳр пайванди муҳими роҳи оҳан, узели муҳими роҳи автомобилгард аст.

Аҳолӣ - 126 141 нафар (2010) &lt;ref&gt;[http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1318383097&amp;men=gpro&amp;lng=de&amp;des=wg&amp;geo=468095296&amp;srt=npan&amp;col=adhoq&amp;msz=1500&amp;geo=459348182 Население Мары]&lt;/ref&gt;. Раиси шаҳр, хаким номида мешавад.

== Таърих ==

=== Таърихи пайдоиш ===
Шаҳри Мари (Марв) соли [[Соли 1884|1884]] ҳамчун маркази ҳарбии маъмурии Русия дар маҳалли қалъаи Текин, шаҳраке воқеъ дар 30 километр дуртар аз ғарби харобаoҳои [[Марв|шаҳри бостонии Марв]], ки дар миёнаи ҳазорсолаи 1 пеш аз милод ба вуҷуд омадааст, таъсис ёфтааст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatworld.ru/article.shtml?article=598&amp;section=0&amp;heading=0)|title=Татарский мир • По средней Азии|deadlink=yes|accessdate=2009-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150208113546/http://www.tatworld.ru/article.shtml?article=598&amp;section=0&amp;heading=0)|archivedate=2015-02-08}}&lt;/ref&gt;. Санаи дақиқи пайдошавии шаҳр маълум нест. Аммо муқаррар карда шуд, ки номи қалъа таърихан форсизабон буд. Дар натиҷаи равандҳои муҳоҷират ва ассимилятсия аҳолии водӣ дар асри XVII [[Забони туркманӣ|тадриҷан ба забони туркманӣ гузаштанд.]]{{Сарчашма нест|10|3|2016}}.

=== Давраи пеш аз пайвастан ба империяи Русия ===
Дар давоми ҳуҷуми туркистонии генерал Михаил Скобелев дар соли 1884, пас аз шикасти қалъаи Гёк-Тепа, Марв ҳамроҳ бо вохаи Мурғоб &lt;ref&gt;[http://www.hrono.ru/sobyt/1800sob/1880geok.html Осада и взятие Геок-Тепе]&lt;/ref&gt; [[Империяи Русия|ба империяи Русия]] ҳамроҳ карда шуд. Барои пешгирӣ аз хунрезӣ пеш аз ҳамла ба шаҳр ба М. Алиханов-Аварский,  бо ҳамроҳии зодаи қабилаи текин майор Махтум-Қулиҳон, ки ба сарулибоси тоҷир пинҳон шуда буд, ба суи пирони Марв ( оксақолҳо ) роҳ пеш гирифт ва онҳоро бовар кунонд, ки аз муқовимат даст кашанд ва шаҳрвандии Русияро қабул кунанд &lt;ref&gt;[http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/M.Asien/XIX/1880-1900/Charykov/text.htm «Мирное завоевание Мерва»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.krotov.info/history/19/57/laviss_58.htm «III. Русские завоевания и колонизация Средней Азии»]&lt;/ref&gt;.
[[Акс:Pokrovkaya_Church,_Mary.jpg|мини|Калисои православӣ дар Мари]]
Натиҷаи музокирот дархосте буд, ки 25 январи соли 1884 дар [[Ашқобод]] аз ҷониби намояндагони Марв дар бораи қабули Марв ба тобеияти Русия навишта шуда буд &lt;ref&gt;[http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=64598 Комаров Александр Виссарионович]&lt;/ref&gt;. Соли 1884 Алиханов-Аварский аввалин губернатори Марв таъйин шуд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://wiki-linki.ru/Citates/877404 |title=Бой на Кушке (страница 1) |accessdate=2021-04-15 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305045139/http://wiki-linki.ru/Citates/877404 }}&lt;/ref&gt;.

=== Давраи аз соли 1884 то 1921 ===
Пас аз ҳамроҳ шудан ба Русия дар соли 1884, Марв қисми вилояти Закаспий буд. [[6 феврал|Марв аз 6 феврали соли]] [[Соли 1890|1890]] маркази уезди Марви вилояти Закаспий буд.

=== Давраи Шӯравӣ (1921-1991) ===
[[7 август|7 августи соли]] [[Соли 1921|1921]] вилояти Закаспий ба вилояти Туркманистон табдили ном кард. Ҳамин тариқ, Марв маркази уезди Марви вилояти Туркманистони ҶМШС Туркистон шуд, ки он то [[4 декабр]]и [[Соли 1924|1924]] боқӣ монд. То [[13 август|13 августи соли]] [[Соли 1926|1926]] шаҳр маркази ноҳияи Марв буд, ки [[27 октябр|27 октябри соли]] 1924 дар заминаи вилояти Туркманистони ҶШС Туркманистон ташкил шуда буд.

13 августи соли 1926 ноҳияи Марв барҳам дода шуд ва Марв маркази вилоят шуд. Дар [[соли 1937]], Марв номи Мариро гирифт.

[[21 ноябр|21 ноябри соли]] [[Соли 1939|1939]] Мари маркази вилоятии вилояти Марв гардид. [[10 январ|10 январи соли]] [[Соли 1963|1963 ин]] вилоят барҳам дода шуд ва Мари маркази ноҳявии тобеи ҷумҳурӣ гардид. [[14 декабр|14 декабри соли]] [[Соли 1970|1970]] вилоят аз нав барқарор шуд.

=== Давраи пас аз соли 1991 ===
Пас аз пошхӯрии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] [[18 май|ва 18 майи]] соли [[Соли 1992|1992]] [[Туркманистон|аз ҷониби Туркманистон]] эълон шудани истиқлол, Мари ба маркази [[вилояти Марв]] табдил ёфт &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whp057.narod.ru/marwi.htm|title=МАРЫЙСКИЙ ВЕЛАЯТ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090728111947/http://whp057.narod.ru/marwi.htm|archivedate=2009-07-28}}&lt;/ref&gt;. Дар солҳои 2000-ум, кӯчаҳои шаҳр обод карда шуданд ва лоиҳаҳои калони манзилсозӣ ба истифода дода мешаванд. Сохтмони оммавии манзил идома дорад. Маҷмааи нави аэровокзал, бинои нави ТСЭИ, театр, китобхонаи минтақавӣ, осорхонаи таърихӣ- кишваршиносӣ, қасри Рухет, меҳмонхонаи Маргуш, маркази ташхиси тиббӣ, маркази тиббии Эна мяхри, масҷиди асосии ҷомеи Гурбонгулӣ ҳоҷӣ, стадион, варзишгоҳи аспдавонӣ , ҳавзи шиноварии болопӯшида, истгоҳи роҳи оҳан дар шаҳр сохта шуданд.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=1587 |title=Гостеприимство древнего и вечно юного города |accessdate=2021-04-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402204646/http://www.turkmenistan.gov.tm/?id=1587 |archivedate=2019-04-02 }}&lt;/ref&gt;. Соли [[Соли 2012|2012]] шаҳр пойтахти фарҳангии [[ИДМ]] эълон карда шуд &lt;ref&gt;[http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37338.html Туркменский город Мары получил сертификат культурной столицы СНГ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.turkmenistaninfo.ru/?page_id=6&amp;type=article&amp;elem_id=page_6/magazine_137/1208&amp;lang_id=ru Культурная столица СНГ]&lt;/ref&gt;. Соли 2014 дар шаҳр маҷмааи заводҳои истеҳсоли аммиак ва мочевина, як нерӯгоҳи турбина газӣ, маркази савдои бисёрҳадаф ва меҳмонхонаи Мери кушода шуданд &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://turkmenistan.gov.tm/?id=7463 |title=Президент Гурбангулы Бердымухамедов принял участие в открытии новых объектов в Марыйском велаяте |accessdate=2021-04-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107165700/http://turkmenistan.gov.tm/?id=7463 |archivedate=2017-11-07 }}&lt;/ref&gt;. Дар соли 2015 вай пойтахти фарҳангии ҷаҳони туркзабонон интихоб шуд &lt;ref&gt;[http://www.business-gazeta.ru/article/119645/ Культурная столица тюркского, диаметром в 70 метров и высотой 35 метров]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.interfax.ru/world/477227 В Туркмении построят трёхэтажную юрту на три тысячи человек]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.euronews.com/nocomment/2015/11/30/turkmenistan-biggest-yourte/|title=Turkmenistan’s biggest Yourte|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151206034344/http://www.euronews.com/nocomment/2015/11/30/turkmenistan-biggest-yourte|archivedate=2015-12-06}}&lt;/ref&gt;.

== Мавқеи ҷуғрофӣ ==
Шаҳри Мари саввумин шаҳри бузурги Туркманистон аст, ки дар қисми ҷанубу шарқии пастии Турон дар қаламрави вохаи Мурғоб дар резишгоҳи дарёи Мурғоб, ки аз кӯҳҳои [[Афғонистон]] сарчашма мегирад. Аз ҷануби шаҳр канали Қароқумро ҷорист&lt;ref&gt;[http://geoman.ru/geography/item/f00/s09/e0009135/index.shtml ТУРКМЕНСКАЯ СОВЕТСКАЯ СОЦИАЛИСТИЧЕСКАЯ РЕСПУБЛИКА]&lt;/ref&gt;.

== Иқлим ==
Иқлими дохилии субтропикӣ; ҳарорати миёнаи январ аз −2 то +4&amp;nbsp;°C, июл +28 - +32&amp;nbsp;°C; бориш дар як сол 100-300 мм &lt;ref&gt;{{БСЭ3|заглавие=Марыйская область}}&lt;/ref&gt;.

* Ҳарорати миёнаи солонаи ҳаво - +17,1&amp;nbsp;°C
* Намии нисбии ҳаво - 41,8%
* Суръати миёнаи бод - 4,0 м / с

== Аҳолӣ ==
120,000 нафар барои соли 2017.
[[Акс:151127-worlds-largest-yurt-Mary-Turkmenistan.jpg|мини|Хаймаи азим барои 3000 нафар дар Мари.]]
Тибқи [[Соли 1998|барӯйхатгирии соли 1998]], аҳолии Мари 94,000 нафар буд. То [[соли 2005]] аҳолии Мари ба 100,000 нафар расид &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/TURKMENISTAN.html |title=Туркменистан |accessdate=2021-04-15 |archivedate=2011-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111226134411/http://krugosvet.ru/enc/strany_mira/TURKMENISTAN.html }}&lt;/ref&gt; ва дар соли 2017 он ба 120,000 нафар наздик шуд.{{Сарчашма нест|31|3|2016}} Мувофиқи таркиби қавмӣ, шаҳри Марям асосан туркманҳо, [[русҳо]], тоторҳо, арманиҳо зиндагӣ мекунанд &lt;ref&gt;[http://www.refine.com.ru/pageid-1798-7.html Refine — РПС Туркменистана] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304213035/http://www.refine.com.ru/pageid-1798-7.html |date=2016-03-04 }}&lt;sup class=&quot;noprint&quot; style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;&amp;#x5B;''[[Википедия:Проверяемость|&lt;span style=&quot;&quot; title=&quot;утверждение не найдено в указанном источнике&quot;&gt;нет в источнике&lt;/span&gt;]]''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt;.

== Иқтисод ==

=== Саноат ===
Дар Мари заводи мошинсозӣ &lt;ref&gt;[http://maryzavod.ru/ Марыйский машиностроительный завод]&lt;/ref&gt;, як заводи таъмири мошин &lt;ref&gt;[http://cis.trifle.net/index.php?do=12&amp;id=15572 Марыйский авторемонтный завод]&lt;/ref&gt;, як пахтатозакунӣ &lt;ref&gt;[http://cis.trifle.net/index.php?do=12&amp;id=27511 Марыйский хлопкоочистительный завод им. В. П. Чкалова ТПО «Заготхлопкопром»]&lt;/ref&gt;, як корхонаи пӯсттозакунӣ &lt;ref&gt;[http://www.aboutcompanies.ru/company/mariyskiy_kojevenniy_zavod.html Марыйский кожевенный завод]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;,  як корхонаи масолеҳи сохтмон, заводи азоти нуриҳои минералии Туркманистон (TZAU) &lt;ref&gt;[http://chemindustry.ru/rus/branches/branch.php?ent=92 Туркменский завод азотных удобрений]&lt;/ref&gt;, ва корхонаи шакар мавҷуд аст.

Дар шаҳр &lt;ref&gt;[http://www.aboutcompanies.ru/company/mariyskaya_fabrika_pervichnoy_obrabotki_shersti.html Марыйская фабрика первичной обработки шерсти]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, ресандагӣ ва бофандагӣ &lt;ref&gt;[http://www.aboutcompanies.ru/company/mariyskaya_hlopchatobumajnaya_pryadilno_tkatskaya_fabrika.html Марыйская хлопчато-бумажная прядильно-ткацкая фабрика]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, дӯзандагӣ, қолин &lt;ref&gt;[http://www.aboutcompanies.ru/company/mariyskaya_krasilno_kovrovaya_fabrika.html Марыйская ковровая фабрика]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, корхонаҳои қаннодӣ ва мебел &lt;ref&gt;[http://www.aboutcompanies.ru/company/mariyskaya_mebelnaya_fabrika_oao_turkmenmebel.html Марыйская мебельная фабрика]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; заводҳои пиво ва шир мавҷуданд.

Марям маркази асосии саноати гази ҷумҳурӣ мебошад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gorod-maru.turmir.com/|title=ТУРКМЕНИСТАН. Форум Туркменистан. Карта Туркменистан. Фото. город Туркменистан|deadlink=yes|accessdate=2009-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090813031631/http://gorod-maru.turmir.com/|archivedate=2009-08-13}}&lt;/ref&gt;.

Калонтарин дар Туркманистон - Нерӯгоҳи барқи обии Мари, ки иқтидораш 1 миллиону 250 ҳазор кВт мебошад, дар масофаи 19 км аз шаҳр ҷойгир аст , ки бо гази кони Шодлик кор мекунад ва зиёда аз 80% қувваи барқи ҷумҳуриро истеҳсол мекунад.

Дар Мари як чопхона мавҷуд аст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.milfirm.ru/fc5/firm4592.htm|title=Марыйская типография|deadlink=yes|accessdate=2009-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204012055/http://www.milfirm.ru/fc5/firm4592.htm|archivedate=2012-02-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://vladsc.narod.ru/library/enc_tur/m.htm Энциклопедия туриста. М &amp;#x7C; The Encyclopaedia Of Tourist. M]&lt;/ref&gt;.

=== Қолинбофӣ ===
[[Акс:Tekinka-mary-01.jpg|чап|мини|200x200пкс| Савдои қолинҳои дастии текинӣ дар бозори Текин дар Мари (1981))]]
Истеҳсоли қолинҳои дӯхти дастӣ ва мошинӣ мояи ифтихор барои сокинони шаҳр мебошад.

=== Асппарварӣ ===
[[Акс:Akhalteke craem.jpg|thumb|150px|[[Аспи аҳалтекинӣ|аспи Ахалтекинӣ]] ]]
[[Акс:Ahal Velayat Hippodrome - Flickr - Kerri-Jo (109).jpg|thumb|150px|Ҳайкали [[Аспи аҳалтекинӣ|аспи Ахалтекинӣ]] ]]
Дар хоҷагии асппарварии Мари, зоти аспи дар ҷаҳон маъруфи  [[Аспи аҳалтекинӣ|аспи Ахалтекинӣ]] мояи ифтихор аст. Дар [[вилояти Аҳал]] ба [[аспи Ахалтекинӣ]] ҳайкал гузошта шудааст&lt;ref&gt;[http://tdh.gov.tm/?id=6765 Во славу туркменского скакуна]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Нақлиёт ===
Роҳи оҳане, ки солҳои [[Соли 1880|1880]] - [[Соли 1896|1896]] сохта шудааст, аз Мари мегузарад. бо роҳбарии генерали рус Михаил Анненков ва роҳи оҳани [[Осиёи Миёна]], ки [[Туркманбошӣ|Туркманбоширо]] (Красноводск) бо [[Тошканд]] мепайвандад. Аз он роҳ шохае ҳаст - роҳи Мари - [[Сарҳадобод|Кушка]], ки [[соли 1900]] ба истифода  супорида шудааст &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.humanities.edu.ru/db/msg/38052|title=Закаспийская железная дорога|deadlink=yes|accessdate=2009-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071111224917/http://humanities.edu.ru/db/msg/38052|archivedate=2007-11-11}}&lt;/ref&gt;. Соли [[Соли 2003|2003]] истгоҳи роҳи оҳан навсозӣ шуд &lt;ref&gt;[http://www.turkmenistan.ru/ru/node/15060 После коренной реконструкции открылся для приема пассажиров железнодорожный вокзал в городе Мары]&lt;/ref&gt;. Дар шаҳр як автовокзали нав бо иқтидори 500 мусофир дар як соат, истгоҳи роҳи оҳани барқароршуда &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tourism-sport.ru/_new_merv_station.html|title=Новый вокзал в Марах.|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, фурудгоҳи нав бо иқтидори интиқол дар як соат 300 мусофир дар як соат, бо парвоз бо дарозии 3500 м муҷаҳҳаз шудааст, ки ки барои қабули ҳавопаймоҳо бо вазни то 400 тонна пешбинӣ шудааст &lt;ref&gt;[http://www.turkmeninform.com/ru/news/20090305/00788.html Президент Туркменистана даёт старт Совету Старейшин]&lt;/ref&gt;. Нақлиёти дохили шаҳрро автобусҳои мунисипалӣ, таксиҳои мустақим, таксиҳо намояндагӣ мекунанд.

=== Маориф ва фарҳанг ===
Мари дорои якчанд мактабҳои миёна, литсейҳо, техникумҳо, омӯзишгоҳҳои педагогӣ ва тиббӣ, мактаби санъат ва Институти давлатии энергетикии Туркманистон мебошад. Дар шаҳр осорхонаи кишваршиносӣ, Театри давлатии драмавии Кемине, кинотеатрҳо, мактабҳои бадеӣ ва мусиқӣ, мактаби варзишии бачагона ва наврасон, истгоҳи техникҳои ҷавон, якчанд китобхонаҳо ва Қасри фарҳанг мавҷуданд &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://search.ukr.net/yandex/search.php?search_mode=ordinal&amp;geo=11000187&amp;PerformSearch=1&amp;search_query=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%86+%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B|title=Марыйский дворец культуры|deadlink=yes|accessdate=2009-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323055159/http://search.ukr.net/yandex/search.php?search_mode=ordinal&amp;geo=11000187&amp;PerformSearch=1&amp;search_query=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%86+%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B|archivedate=2012-03-23}}&lt;/ref&gt;.

=== Тиб ===
Маркази ташхиси минтақавии ба номи президенти якуми Туркманистон С. А. Ниёзов.

Хонаи минтақавии модар ва кӯдак.

=== Варзиш ===
Дар Мари мактаби варзишии бачагона ва наврасон мавҷуд аст. Клуби футболи &quot; Марв &quot; -и Марӣ дар лигаи олии Туркманистон бозӣ мекунад. Стадиони &quot;Марв&quot; дар ташкил ва баргузории бозиҳои чемпионат ва Ҷоми Туркманистон беҳтарин шинохта шуд &lt;ref&gt;[http://tmsportnewphp.4bb.ru/viewtopic.php?pid=150 футбол в Туркменистане (Спорт Туркменистана)]{{Пайванди мурда|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Дар маркази шаҳр ҳавзи шиноварии марказии дарунӣ ҷойгир аст, ки соли [[Соли 2005|2005]] &lt;ref&gt;[http://www.turkmenistan.ru/ru/node/17000 В городе Мары построили Центральный крытый плавательный бассейн]&lt;/ref&gt;. Соли 2009 стадиони Sports Toplumy бо 10000 ҷойи нишаст кушода шуд &lt;ref&gt;[http://www.trend.az/casia/turkmenistan/1451362.html Российская и турецкая компании построили в областных центрах Туркменистана стадионы]&lt;/ref&gt;.

== Ҷойҳои тамошобоб ==
[[Акс:Merv-eshaby.jpg|чап|мини|200x200пкс| Қабри бародарони Эсхабовҳо - асосгузорони [[ислом]] дар қаламрави қадимаи Марв]]
[[Акс:1991_CPA_6297.jpg|чап|мини|287x287пкс| [[Масҷид]] - [[Мавзолей|мақбараи]] Талхатан Баба]]
Ёдгориҳои шоирон ва маорифпарварони туркман Молланепес, Кемине, [[Махтумқулӣ|Махтумқули]], қаҳрамони ҷанги шаҳрвандӣ Павел Полторатский ( [[Соли 1888|1888]] - [[Соли 1918|1918]] ), яке аз ташкилотчиёни мубориза барои Ҳокимияти Шӯравӣ дар Туркистон, раиси Шӯрои хоҷагии халқ ва узви Кумитаи Марказии Иҷроияи ТСР, ки онро контрреволюционерон дар канори шаҳри Мари парронда буданд,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ritter-parkin.blog.ru/|title=Предисловие к роману «Конкиста по-русски»|deadlink=yes|accessdate=2009-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130524151744/http://ritter-parkin.blog.ru/|archivedate=2013-05-24}}&lt;/ref&gt; Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ К.Азалов, марзбононе, ки дар мубориза бар зидди [[Босмачиҳо|босмачиён]] дар [[Соли 1925|соли 1925 ҳалок шудаанд]], муҷассамаҳои &quot; Ватан &quot; ва &quot;Шӯҳрати ҷовидон&quot;, ки дар қабри дастаҷамъонаи қаҳрамонони ҷанги шаҳрвандӣ гузошта шудаанд. &quot; [[Оташи абадӣ]] &quot; - муҷассамаи онҳое, ки дар [[Ҷанги Бузурги Ватанӣ|Ҷанги Бузурги Ватанӣ ҳалок шудаанд]] ва иштирокчиёни амалиёти ҷангӣ дар Афғонистон ( [[Соли 1979|1979]] - [[Соли 1989|1989]] ). ) &lt;ref&gt;[http://vladsc.narod.ru/library/enc_tur/m.htm Энциклопедия туриста]&lt;/ref&gt;
Дар ин шаҳр калисои Покров  Богородитса ҷойгир аст, ки соли 1900 сохта шудааст.

30 км шарқтар аз шаҳри Мари, ки дар канори шимолии шаҳри [[Байрамалӣ|Байрам-Алӣ,]] аст, маҷмӯи ёдгориҳои археологӣ ва меъмории бостонӣ вуҷуд дорад [[Марв|Merv]], аз ҷумла: Gyaur-Kala ( [[Садаи III|асри III]] ), Big ва хурд Kyz-Kala, Sultan- Калъа, қабрҳои бародарони Эсхаб ( [[Садаи XV|асри XV]] ), қалъаи Эрк-Калъа, мақбараи Муҳаммад-ибн Зайд ва дигарон, ки машҳуртарини онҳо мақбараи Салҷуқиён [[Султон]] Санҷар ( [[Садаи XI|асри XI]] ) мебошад

30 км ҷануби Мари дар шаҳраки Талхатан  [[масҷид]] - [[Мавзолей|мақбараи]] Талхатан Баба (асри XI) вуҷуд дорад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tourism-sport.ru/index-41.htm|title=Исторические памятники Туркменистана|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.advantour.com/rus/turkmenistan/mary/kyz-kala.htm Достопримечательности Мары]&lt;/ref&gt;

== Иншооти ҳарбӣ ==
Дар давоми ҷанги Афғонистон дар солҳои 1979-1989, фурудгоҳҳои низомии Мари-1 ва Мари-2, ки дар наздикии шаҳр ҷойгиранд, барои таҳкими ҳавопаймоҳои бомбаандоз, ки аз онҳо ба Афғонистон парвоз мекарданд, истифода мешуданд &lt;ref&gt;[http://www.usva.org.ua/mambo3/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=262 «Дальняя авиация в Афганистане»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.airwar.ru/history/locwar/afgan/40aa/40aa.html Части ВВС 40-й армии в Афганистане]&lt;/ref&gt;. Мактаби 8-уми байниноҳиявии ТҒҲ-ҳои Қӯшунҳои сарҳадии  СССР, рамзи қисми ҳарбии 2420 (1927-1992). 8-уми МОШСС аз 9 посгоҳҳои омӯзишӣ, як ширкати дастгирӣ ва эскадрони таъмир (савора) иборат буд, ки дар онҳо аспҳо барои хидмат дар посгоҳҳои асп омода карда мешуданд.

== Муассисаҳои иҷрои ҷазо ==
Дар ҳудуди шаҳри Мари,  як боздоштгоҳи мурофиавии СИЗО-5 бо боштшгоҳи  400 нафар ва ҳабсхонаи қатъии-кории колонияи корҳои ислоҳӣ ИТК-6-ро бо ғунҷоиши то 800 нафар мавҷуд аст &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.memo.ru/hr/politpr/cntrasia/tu010720.htm |title=Туркменистан: ситуация в пенитенциарных учреждениях |accessdate=2021-04-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131121820/http://memo.ru/hr/politpr/cntrasia/tu010720.htm |archivedate=2011-01-31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.watan.ru/rus/view.php?nomer=864&amp;razd=new_pra_ru&amp;pg=1|title=«Исправительные учреждения Марыйской области»|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Бародаршаҳрҳо ==

* [[Истанбул|Стамбул]], [[Туркия|Турция]]
* [[Ҷидда|Джидда]], [[Арабистони Саудӣ|Саудовская Аравия]]
* {{Flagicon|Узбекистан}} [[Самарқанд|Самарканд]], [[Ӯзбекистон|Узбекистан]]
* {{Flagicon|Россия}} [[Орёл]], [[Русия|Россия]]

== инчунин ==

* [[Марв]] - дар бораи шаҳри бостонӣ
* Вилояти Марям
* [[Вилояти Марв|Марям velayat]]
* [[Аспи аҳалтекинӣ|Аспи Ахалтеке]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}

== Пайвандҳо ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=REtBH2mIBZo Видео дар бораи Мари]
* [http://www.horse-kontinent.ucoz.ru/publ/41-1-0-62 Аспи Аҳалтекинӣ]
* {{Cite web|url=http://ashgabad.info/photo/turkmenistan/drevnij_mary/13|title=Манзараи шаҳри Мари аксҳо|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140415134755/http://ashgabad.info/photo/turkmenistan/drevnij_mary/13|archivedate=2014-04-15}}
{{ПБ}}
{{Шаҳрҳои Туркманистон}}

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]]</text>
      <sha1>6m44o36t2lke3ms3l9ybuq2qm5n7jz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марк Сергиенко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299502</id>
    <revision>
      <id>1482789</id>
      <parentid>1440644</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12992" sha1="qyb6u3co3i0wnra5g0mk1dj8wm0zltj" xml:space="preserve">{{Шахс
| имя = Марк Сергиенко
| изображение =
| ширина = 250px
| имя при рождении = Марк Михайлович Сергиенко
| дата рождения = 27.09.1994
| место рождения = [[Ростов-на-Дону]], [[Вилояти Ростов]], [[Русия]]
| гражданство = {{RUS}}
| род деятельности = [[Барандаи телевизион]], [[актер]], [[шоумен]], [[комедия]], [[продюсер]], [[нависанда]], [[режиссёр]]
| автограф = 
}}
'''Марк Сергиенко Михайлович''' (pjl. [[27 сентябр]]и [[Соли 1994|1994]], [[Ростов-дар-Дон|Ростови лаби Дон]], вилояти Ростов, [[Русия]]) — як ҳаҷвнигори рус ва КВН, актёр, [[Таҳиякунандаи филм|продюсер]], [[Филмноманавис|сценарист]], [[коргардон]], иштирокчии лоиҳаҳои Prozharka ва Comedy Battle&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vokrug.tv/person/show/15637895751/|title=Марк Сергиенко: фото, биография, фильмография, новости - Вокруг ТВ.|website=Вокруг ТВ|lang=en|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://2x2tv.ru/video/nerealnyy-stand-up/sezon-1/nerealnyy-stand-up-sezon-1-seriya-8/|title=Нереальный Stand Up - Сезон 1 - Марк Сергиенко смотреть онлайн на сайте телеканала 2x2|date=2021-04-05|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; .

== Зиндагинома ==
 
Марк Сергиенко соли 1994 дар [[Семикаракорск|Ростови лаби Дон]] таваллуд шудааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://standupclub.ru/|title=Stand Up Club на Трубной - официальный сайт|website=standupclub.ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; . Вай бе падар калон шуд, падар ва модараш вақте ки модараш аз Марк&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://residentcomedy.ru/person/mark-sergienko/|title=Марк Сергиенко|website=residentcomedy.ru|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}{{Пайванди мурда|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ҳомиладор буд, ҷудо шуданд. Модар зиёда аз 20 сол дар як корхонаи Ростов кор кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zen.yandex.ru/sergienkomark|title=Марк Сергиенко|website=Яндекс.Дзен — персональна стрічка публікацій на основі ваших інтересів: статті та новини з інтернет-видань, популярні відео і фото.|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;, пас аз таваллуд онҳо ба [[Семикаракорск]] ба назди бибии худ кӯчиданд ва то ҳол дар он ҷо зиндагӣ мекунанд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bloknot-rostov.ru/news/komik-mark-sergienko-khotelos-by-zhit-v-obshchestv-1401577|title=Комик Марк Сергиенко: «Хотелось бы жить в обществе, где все умеют смеяться над собой»|website=bloknot-rostov.ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; . Аз соли 2016 вай [[Бемории қанд|аз диабети қанд]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vokrug.tv/person/show/15637895751/|title=Марк Сергиенко: фото, биография, фильмография, новости - Вокруг ТВ.|website=Вокруг ТВ|lang=en|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zona.media/article/2022/01/03/standup|title=«Комьюнити, естественно, обосралось». Государство добралось до стендаперов — и вот что они об этом думают|website=Медиазона|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; ранҷ мекашад.

5 майи 2007 рӯзноманигорони Шабакаи Як ба дидани Марк омаданд, то коллексияи ӯ дар бораи нимпайкараҳои пластилинии машҳур ба навор гиранд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.1tv.ru/news/2007-05-05/207214-12_letniy_podrostok_izvayal_plastilinovuyu_galereyu_rossiyskih_praviteley|title=12-летний подросток изваял пластилиновую галерею российских правителей. Новости. Первый канал|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;

Дар соли 2008, ки донишҷӯи мактаби миёна буд, Марк бозии КВН-ро барои худ кашф кард — ӯ бо маслиҳати муаллими информатика дар дастаи мактаб бозӣ карданро оғоз кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&amp;retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvNjE0Mzk0Nj8%2C_41708ae99d8cce5517c1a53729b4cffe&amp;t=2/1655709462/19a29c7670d8e3d6889f37e94a04e971&amp;u=29f17346-936527f3-e2166022-921235f3&amp;s=42a785ad0e310730acfb30ce4c360855|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|accessdate=2022-06-20}}{{Пайванди мурда|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.yapokupayu.ru/blogs/post/prozharka-po-rostovski-intervyu-s-markom-sergienko|title=Комик Марк Сергиенко: о Прожарке с Бастой, красавице-жене и творческом кризисе|website=www.yapokupayu.ru|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; .
{{Иқтибос|В каких-то моментах надо мной смеялись в школе, это дело. Как-то я понял, что если научусь смеяться над собой, то не будет негатива, у людей это будет вызывать положительные эмоции, смех|3=}}
Марк дар оилаи камбизоат ба воя расида, модараш ба эзотерикизм дӯст медошт, харе кришна буд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kg-rostov.ru/premiere/mark-sergienko-semikarakorsk-i-rostov-vsegda-budut-vnutri-menya/|title=Марк Сергиенко: «Семикаракорск и Ростов всегда будут внутри меня»|website=Кто главный|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; . Амаки Марк зиёда аз 20 сол аст, ки дар Интернет барои беморони рӯҳӣ машғул буд, ӯ дорои бемории шизофрения&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pikabu.ru/story/intervyu_s_uchastnikom_prozharki_markom_sergienko_bez_kupyur_7197673|title=Интервью с участником Прожарки Марком Сергиенко. Без купюр⁠⁠|date=20-06-2022}}&lt;/ref&gt; . Марк дар мактаби рақами 3-и шаҳри [[Семикаракорск]] таҳсил карда, танҳо то синфҳо таҳсил мекард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wilO6h0uKUs|title=Марк Сергиенко извиняется за шутки {{!}} Топ Прожарок от Марка Сергиенко|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;, сипас мактабро тарк карда, Ростовро тарк карда, ба корҳои ҳаҷвӣ машғул шуд. Марк ба техникуми «Хизматрасонӣ ва сайёҳӣ» дохил шуд, вале онро хатм накардааст&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://the-flow.ru/news/sergienko-outside-stand-up|title=Комик Марк Сергиенко — о карантине, Путине и Беларуси|website=The-Flow.ru|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cinepromo.ru/blog/najda-drug-i-bagazh-na-festivale-korotkogo-metra-psarokokalo/|title=&quot;Найда&quot;, &quot;Багаж&quot; и &quot;Друг&quot; на фестивале короткого метра Psarokokalo в Греции|website=«CinePromo»|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; .

Ҳоло ӯ ба ҳайси муаллифи Comedy Club Production кор мекунад, аз соли 2017 ба навиштани лоиҳаи «Win’s Stand-up»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://def4onki.ru/mark-sergienko/|title=Марк Сергиенко – биография, фото, личная жизнь, стендап, сейчас|website=DEF4ONKI|date=2019-08-05|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20|archivedate=2022-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220625050650/https://def4onki.ru/mark-sergienko/}}&lt;/ref&gt; машғул аст. Вай продюсери силсила ва намоиши худ дар [[YouTube|канали Youtube]] «Ин дар бораи ман аст» бо Денис Дорохов&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://philanthropy.ru/novosti-organizatsij/2021/12/02/109366/|title=В Москве пройдет благотворительный концерт команды «Женского стендапа» в поддержку детей с онкозаболеваниями|author=Ilchenko|first=Katerina|website=Филантроп|date=2021-12-02|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20}}{{Пайванди мурда|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; .

== касби эчодй ==
Оҳиста-оҳиста, Марк аз КВН дур шуд ва ба фаъолияти «якка» -и як комедияи стенд тамаркуз кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rnd.banket.ru/s-vedushiy/mark-sergienko|title=Ведущий Марк Сергиенко|website=rnd.banket.ru|lang=ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; . Ба гуфтаи ӯ, ин аз КВН ҷолибтар ва ояндадортар аст. Дар соли 2014, Марк бори аввал дар намоиши «Comedy Battle» баромад кард&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kliker.com.ua/chem-boleet-komik-mark-sergienko/|title=Марк Сергиенко - какая у него болезнь {{!}} KLIKER|date=2020-05-01|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; . Ҳатто он вақт ӯ худро ҳамчун ҳаҷвнигори қобили таваҷҷӯҳ нишон дод. Дар соли 2018 тамошобинон боз Сергиенкоро дар ин лоиҳа диданд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rolld.ru/event/mark-sergienko-2021-12-08|title=Марк Сергиенко — концерт 8 декабря 2021 в Москве|website=rolld.ru|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gostandup.ru/comedians/mark_sergienko|title=Марк Сергиенко (Stand Up): все выступления стендап-комика.|website=gostandup.ru|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; .

Дар соли 2019, Марк Сергиенко яке аз иштирокчиёни намоиши ҳазлу нафрати «Ҳисоб» шуд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uchastniki.com/stand-up/mark-sergienko.html|title=Марк Сергиенко (стендап комик) – биография и личная жизнь, выступления стендапера из Камеди Батла|website=Участники популярных шоу|date=2019-10-21|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; .
{{Иқтибос|На каждом этапе я ставил своей целью достойно выступить. Когда начал продвигаться дальше, появились, например, цели дойти до полуфинала, до финала. Но главной целью всегда оставалось хорошо показать себя на сцене|3=}}

== Як оила ==
* Модар — Сергеенко Елена Ивановна
* Модаркалон — Сергеенко Людмила Стефановна

=== Ҳаёти шахсӣ ===
Духтар Ҷулия аст, Марк аз соли 2012 бо ӯ муносибат дорад, онҳо издивоҷ накардаанд, аммо якҷоя зиндагӣ мекунанд. Вай менеҷери Марк аст ва инчунин ба ҳайси маъмур барои лоиҳаи Women’s Standup кор мекунад&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://biogr.net/mark-sergienko/|title=Марк Сергиенко – биография, фото, личная жизнь, юмор, сейчас|website=Biogr|date=2021-09-16|lang=ru-RU|accessdate=2022-06-20}}&lt;/ref&gt; .

== Қайдҳо ==
{{Эзоҳ|2}}

== Пайвандҳо ==
* [https://vk.com/sergienkomark Сомонаи расмӣ]
{{Пайвандҳои беруна|
}}

[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои Русия]]
[[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]]</text>
      <sha1>qyb6u3co3i0wnra5g0mk1dj8wm0zltj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давлати соҳибихтиёр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300971</id>
    <revision>
      <id>1482752</id>
      <parentid>1482130</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17234" sha1="gexv58nj7zmn312q2cfqi7e5p0c325c" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}
'''Давлати соҳибихтиёр''' дар [[ҳуқуқи байналмилалӣ]], — ин сиёсатест, ки аз ҷониби як ҳукумати мутамарказ намояндагӣ мекунад, ки соҳибихтиёрӣ бар қаламрави муайянро ([[кишвар]]) дорад.

[[Ҳуқуқи байналмилалӣ]] [[Давлат|давлатҳоро]] ҳамчун дорои аҳолии доимӣ, [[ҳудуд]]и муайян, як [[ҳукумат]] ва қобилияти [[Равобити байналмиллалӣ|муносибат кардан бо дигар давлатҳо муайян мекунад]]  &lt;ref&gt;{{Книга|заглавие=Perspectives on international law|издательство={{Нп3|Wolters Kluwer|Kluwer Law International|en|Wolters Kluwer}}|год=1995|страницы=20|ответственный=Jasentuliyana, Nandasiri}}. — «So far as States are concerned, the traditional definitions provided for in the Montevideo Convention remain generally accepted.».&lt;/ref&gt; . Ҳамчунин, чунин ақида ҳаст, ки давлати соҳибихтиёр ба ягон [[ҳокимияти сиёсӣ]] ё давлати дигар вобаста нест ва зери таъсири бевоситаи онҳо қарор надорад&lt;ref&gt;{{Книга|заглавие=Elements of international law: with a sketch of the history of the science|ссылка=https://archive.org/details/elementsinterna07wheagoog|издательство=Carey, Lea &amp; Blanchard|год=1836|страницы=[https://archive.org/details/elementsinterna07wheagoog/page/n56 51]|автор=Wheaton, Henry}}. — «A sovereign state is generally defined to be any nation or people, whatever may be the form of its internal constitution, which governs itself independently of foreign powers.»&lt;/ref&gt;.

Тибқи назарияи декларатсияи давлатдорӣ, давлати соҳибихтиёр метавонад бидуни эътирофи дигар давлатҳои соҳибихтиёр вуҷуд дошта бошад &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;Thomas D. Grant, ''The recognition of states: law and practice in debate and evolution'' (Westport, Connecticut: Praeger, 1999), chapter 1.&lt;/ref&gt;. Ба давлатҳои эътирофнашуда аксар вақт иҷрои пурраи ваколатҳои шартномавӣ  ё бастани муносибатҳои дипломатӣ бо дигар давлатҳои соҳибихтиёр душвор аст.

2. '''Давлати соҳибихтиёр''' — давлате, ки [[қаламрав|қаламрави]] возеҳ муайяншуда дорад, ки он [[Истиқолол|ҳокимияти соҳибихтиёрии]] дохилӣ ва беруниро амалӣ мекунад, аҳолии доимӣ, [[ҳукумат]] дорад, аз дигар давлатҳо мустақил аст ва ваколат ва қобилияти ворид шудан ба [[равобити байналмилалӣ]] бо дигар давлатҳои соҳибихтиёрро дорад.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Perspectives on international law |editor1-first=Nandasiri |editor1-last=Jasentuliyana |publisher=Kluwer Law International |year=1995 |page=20 |quote=So far as States are concerned, the traditional definitions provided for in the Montevideo Convention remain generally accepted.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite|title=sovereign |work=The American Heritage Dictionary of the English Language |edition=4th|publisher=Houghton Mifflin Company |year=2004 |accessdate=21 лютого 2010 |url=http://dictionary.reference.com/browse/sovereign |quote=adj. 1. Self-governing; independent: a sovereign state.}}&lt;/ref&gt;.

Ғайр аз ин, одатан [[истилоҳ|истилоҳи]] соҳибихтиёрӣ ҳамчун давлате фаҳмида мешавад, ки аз ягон давлати дигар ё иттиҳодияи давлатҳо мустақил аст. Гарчанде ки дар маънои абстрактӣ як давлати соҳибихтиёр метавонад бидуни эътирофи он аз ҷониби дигар давлатҳои соҳибихтиёр вуҷуд дошта бошад, дар ҷаҳон давлатҳои эътирофнашудае ҳастанд, ки аксар вақт дар истифодаи тамоми ваколатҳои [[аҳд|аҳдномабандӣ]] ва робитаҳои дипломатӣ бо дигар давлатҳои соҳибихтиёр душворӣ мекашанд.

== Таърих ==
Аз охири [[асри XIX]], қариб тамоми кураи [[замин]] ба қисмҳо ([[кишвар]]ҳо) тақсим карда шуд, ки бо [[қаламрав]]ҳои каму беш муайяншуда бо давлатҳои гуногун муайян карда шуда буданд. Пештар заминҳои ба қадри кофӣ азхуднашуда ё биёбони беодам буданд ва ё дар байни халқҳои кӯчии бодиянишин, ки ба давлат муттаҳид нашуда буданд, зиндагӣ мекарданд. Бо вуҷуди ин, ҳатто дар давлатҳои муосир, минтақаҳои зиёди биёбонӣ мавҷуданд, ки одамон зиндагӣ намекунанд, ба монанди ҷангали тропикии Амазонка, онҳо беодаманд, ё асосан танҳо аҳолии таҳҷоӣ зиндагӣ мекунанд (ва бо баъзеи онҳо то ҳол алоқаи доимӣ вуҷуд надорад). [[Давлат]]ҳое низ ҳастанд, ки дар тамоми қаламрави хеш амалан (Де-факто) назорат намекунанд ва ё дар он ҷое, ки чунин назорат мавриди баҳс қарор дорад.

Замони муосир ҷомеаи ҷаҳонӣ зиёда аз 200 давлати соҳибихтиёрро дар бар мегирад, ки аксарияти онҳо дар [[Созмони Милали Муттаҳид]] намояндагӣ доранд. Ин [[давлат]]ҳо дар системаи [[Равобити байналмиллалӣ|равобити байналмилалӣ]] ҳузур доранд, ки дар он ҳар як давлат сиёсати давлатҳои дигарро ба назар гирифта, нақшаҳои хешро муайан мекунад.  Давлатҳо ба системаи байналмилалии амнияти махсуси дохилию берунӣ ва қонуниятҳои марбут дохил карда шудаанд. Дар вақтҳои охир [[мафҳум]]и [[ҷомеаи байналмилалӣ]] ташаккул ёфтааст, ки барои гурӯҳи давлатҳое дахл дорад, ки қоидаҳо, тартибот ва институтҳои хешро мукаррар кардаанд, ки барои амалисозии муносибатҳо мусоидат мекунанд. Ҳамин тариқ, заминаи [[ҳуқуқи байналмилалӣ]], дипломатияи байни давлатҳои соҳибихтиёри расман эътирофшуда, созмонҳои онҳо ва сохторҳои расмӣ гузошта мешавад.

== Таъриф ==
[[Истиқлол|Соҳибихтиёрӣ]] ё ( [[Истиқлол|Соҳибистиқлол]]) — [[истилоҳ|истилоҳест]], ки аксар вақт нодуруст фаҳмида мешавад &lt;ref&gt;&quot;Sovereignty: organized hypocrisy, Stephen D. Krasner, [[Princeton University Press]], 1999, ISBN 069100711X&lt;/ref&gt; . Дар асри XIX мафҳумҳои нажодии  «стандарти тамаддун» баъзе халқҳои [[ҷаҳон|ҷаҳонро]], ки [[ҷамъят|ҷомеъаи]] муташаккил надоштанд, ҳамчун «ғайритамаддун» муайян мекарданд &lt;ref&gt;Ralph Wilde, ‘From trusteeship to self-determination and back again: the role of the Hague Regulations in the evolution of international trusteeship, and the framework of rights and duties of occupying powers,’ Fall, 2009, 31 Loy. L.A. Int’l &amp; Comp. L. Rev. 85, page 94, {{Cite web |url=http://ilr.lls.edu/documents/WILDEFINAL3-29.pdf |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2022-09-13 |archivedate=2012-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120310231201/http://ilr.lls.edu/documents/WILDEFINAL3-29.pdf }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Sovereignty in cases of Mandated Territories, in «International law and the protection of Namibia’s territorial integrity», By S. Akweenda, Martinus Nijhoff Publishers, 1997, ISBN 9041104127, page 40&lt;/ref&gt;. Ин мавқеъ дар он ифода меёбад, ки «хокимияти»-и онҳо нисбат бо халқҳои «ботамаддун» ё тамоман вуҷуд надорад ва ё аз ҷиҳати табиат аз ҷиҳати табиат пасттар аст.

[[Истиқлол|Соҳибихтиёрӣ]] ё ( [[Истиқлол|Истиқлолият]]) инчунин бо рушди [[асос|асоси]] худмуайянкунӣ ва манъи таҳдид ё истифодаи [[қудрат]] ҳамчун ''Jus cogens'' меъёрҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ|ҳуқуқи байналмилалии муосир]] мазмуни дигар пайдо кард. Оинномаи [[Созмони Милали Муттаҳид]], [[Эъломия]] дар бораи ҳуқуқ ва ӯҳдадориҳои давлатҳо ва оинномаҳои созмонҳои байналмилалии минтақавӣ дар ин ё он шакл чунин ақидаро дар бораи он, ки ҳама давлатҳо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ баробаранд ва ҳуқуқу ӯҳдадориҳои якхела доранд, дар асоси худи далели худ мавҷудият ҳамчун институтҳо мутобиқи [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.oas.org/dil/treaties_A-41_Charter_of_the_Organization_of_American_States.htm#ch4|title=Chapter IV Fundamental Rights and Duties of States|website=Charter of the Organization of American States|publisher=Secretariat of The Organization of American States|deadlink=no|accessdate=2010-11-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/668u7qQf1?url=http://www.oas.org/dil/treaties_A-41_Charter_of_the_Organization_of_American_States.htm#ch4|archivedate=2012-03-13}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://untreaty.un.org/ilc/texts/instruments/english/draft%20articles/2_1_1949.pdf|title=Draft Declaration on Rights and Duties of States|publisher=[[UN Treaty Organization]]|deadlink=yes|accessdate=2010-11-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/668u8MMSx?url=http://untreaty.un.org/ilc/texts/instruments/english/draft%20articles/2_1_1949.pdf|archivedate=2012-03-13|year=1949}}&lt;/ref&gt;. Ҳуқуқи байналмилалӣ инчунин ҳуқуқи миллатҳоро барои муайян кардани мақоми сиёсии худ ва татбиқи соҳибихтиёрии доимӣ дар доираи салоҳияти худ ба таври васеъ эътироф мекунад &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www2.ohchr.org/english/law/resources.htm|title=General Assembly resolution 1803 (XVII) of 14 December 1962, &quot;Permanent sovereignty over natural resources&quot;|publisher=United Nations|deadlink=yes|accessdate=2010-11-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/668u8nuqW?url=http://www2.ohchr.org/english/law/resources.htm|archivedate=2012-03-13}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Schwebel, Stephen M., The Story of the U.N.'s Declaration on Permanent Sovereignty over Natural Resources, 49 A.B.A. J. 463 (1963)&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www2.ohchr.org/english/law/ccpr.htm|title=International Covenant on Civil and Political Rights|publisher=[[United Nations]]|deadlink=yes|accessdate=2010-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080705115024/http://www2.ohchr.org/english/law/ccpr.htm|archivedate=2008-07-05}}&lt;/ref&gt; .

== Эътироф кардани соҳибихтиёрии давлатӣ ==
Эътироф кардани мақоми ҳуқуқии давлат маънои қарори як давлати соҳибихтиёр дар бораи барқарор кардани муносибат бо давлати дигар бо назардошти он, ки онро низ соҳибихтиёр мешуморад &lt;ref&gt;[http://www.answers.com/topic/recognition «Recognition»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190414122811/http://www.answers.com/topic/recognition |date=2019-04-14 }}, ''Encyclopedia of American Foreign Policy''.&lt;/ref&gt;. Эътироф метавонад баён ё дар назар дошта бошад ва одатан баръакс амал мекунад. Эътироф инчунин маънои хоҳиши барқарор кардан ё нигоҳ доштани муносибатҳои дипломатиро надорад.                     

Мафҳуми мушаххасе вуҷуд надорад, ки аз рӯи меъёрҳои давлатдорӣ чӣ барои ҳамаи аъзои ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳатмӣ аст. Дар амал, меъёрҳо бештар сиёсӣ мебошанд, на ҳуқуқӣ &lt;ref&gt;B. Broms, «IV Recognition of States», pp 47-48 in ''International law: achievements and prospects'', UNESCO Series, Mohammed Bedjaoui(ed), Martinus Nijhoff Publishers, 1991, ISBN 9231027166 {{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=jrTsNTzcY7EC&amp;lpg=PA47&amp;client&amp;pg=PA47|title=нусхаи бойгонӣ|accessdate=2022-09-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160617024225/https://books.google.com/books?id=jrTsNTzcY7EC&amp;lpg=PA47&amp;client&amp;pg=PA47|archivedate=2016-06-17}}&lt;/ref&gt;. Аммо дар ҳуқуқи байналмилалӣ якчанд назарияҳо мавҷуданд, ки кай давлат бояд [[истиқлол|соҳибихтиёр]] эътироф карда шавад &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;Thomas D. Grant, ''The recognition of states: law and practice in debate and evolution'' (Westport, Connecticut: Praeger, 1999), chapter 1.&lt;/ref&gt; .

Аксарияти давлатҳои соҳибихтиёр ''де-юре'' ва ''де-факто'' мебошанд (яъне онҳо ҳам дар қонун ва ҳам дар ҳақиқат вуҷуд доранд). Аммо баъзе давлатҳо танҳо ''де-юре'' ҳамчун давлатҳо вуҷуд доранд, онҳо ҳамчун далатҳои [[истиқлол|соҳибихтиёр]] эътироф карда мешаванд ва [[ҳукумат|ҳукумати қонунӣ]] доранд, аммо аз болои [[ҳудуд]] назорати воқеӣ надоранд. Бисёре аз давлатҳои [[Аврупо|Аврупоӣ]]  дар давраи [[Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] аз ҳукумати бадарғашуда пуштибонӣ карданд ва ҳукумати бадарғашуда бо вуҷуди он ки кишвари онҳо дар зери истилои фашистӣ буд, муносибатҳои дипломатиро бо иттифоқчиён идома дод.

Масалан, Ордени Соҳибихтиёри Ҳарбии Малта, ки нозири [[Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид]] мебошад, бо 104 давлат муносибатҳои дипломатии дуҷониба дорад, ки  он вақт аз соли 1798 [[қаламрав|қаламрави хеш]] надошта буд ва танҳо ҳамчун намояндаи миллӣ, сафоратхонаҳо ва консулгариҳо дошт &lt;ref&gt;[http://www.orderofmalta.org/attdiplomatica.asp?idlingua=5 Bilateral relations with countries] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080626003221/http://www.orderofmalta.org/attdiplomatica.asp?idlingua=5 |date=2008-06-26 }}, Retrieved 2009-12-22&lt;/ref&gt; .

Дигар давлатҳо метавонанд аз болои [[ҳудуд]] [[истиқлол|соҳибихтиёрӣ]] дошта бошанд, аммо эътирофи байналмилалӣ надоранд, онҳо танҳо давлатҳои де-факто эътирофшуда мебошанд.
== Нигаред низ ==
* [[Давлат]]
* [[Давлати федеролӣ]]
* [[Давлати миллӣ]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}
{{Пайвандҳои беруна}}
[[Гурӯҳ:Соҳибихтиёрӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Сиёсат]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>gexv58nj7zmn312q2cfqi7e5p0c325c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бозаргонӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305975</id>
    <revision>
      <id>1482710</id>
      <parentid>1338747</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T14:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нигаред низ */ илова</comment>
      <origin>1482710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2470" sha1="k08qjggtzoskh4nnrx4ahvcmf6ztgyu" xml:space="preserve">'''Бозаргонӣ''', '''хариду фурӯш''', '''савдо''' — тавзеъи ҳар навъи колову ашё ва хадамоти марбут ба ин амалу фаъолият ҷиҳати таъмини ниёзмандиҳои гуногуни шахсию ҷамъиятии башарият.

Азбаски дар алоҳидагию танҳоӣ ҳеч шахс ё ҷомеае наметавонад ниёзмандиҳои худро таъмин кунад, доду гирифти ашёву коло дар сарзамине ё аз кишваре ба кишвари дигар аз замонҳои қадим ривоҷу равнақ дошт. Ҳамин тавр касб ё ҳунари бозаргонӣ ба вуҷуд омад. Бозаргонӣ ва густаришу таҳаввулоти он дар пешрафти тамаддуну фарҳанг ҳиссаи муҳимме доштааст. Дар даврони муосир бозаргонӣ асосан ду навъ аст: бозаргонии дохилӣ ва бозаргонии хориҷӣ. Бозаргонии дохилӣ дар ҳудуди як кишвар бо пули дар гардиши дохилибуда ва муқаррароту қонунгузории он анҷом дода мешавад. Бозаргонии дохилӣ аз бахшҳои давлатию хусусӣ иборат аст. Бозаргонии хориҷӣ хариду фурӯш байни ду ё чанд кишвар аст, ки бозаргонии байналмилалиро ба вуҷуд овард. Ҳар навъи коло, ашё ё маҳсулоти кишоварзие, ки дар дохили кишвар ба савдо намеравад ё изофа аз талабот аст, ба хориҷа бароварда мешавад, ки ин навъи коло, маҳсулот ё ашё дар он ҷо ё камтар истеҳсол мешавад ё умуман вуҷуд надорад. Бозаргонии хориҷӣ ё байналмилалӣ бо арз — пули кишвари хориҷӣ ё асъоре, ки муравваҷ аст, сурат мегирад.

== Нигаред низ ==
* [[Касбукор]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Бозаргонӣ|3|муаллиф=бозаргонӣ Раҳматов}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Бозаргонӣ]]</text>
      <sha1>k08qjggtzoskh4nnrx4ahvcmf6ztgyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482717</id>
      <parentid>1482710</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нигаред низ */ илова</comment>
      <origin>1482717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2498" sha1="61blv7lk687hhz63i56pnvtcwy409dd" xml:space="preserve">'''Бозаргонӣ''', '''хариду фурӯш''', '''савдо''' — тавзеъи ҳар навъи колову ашё ва хадамоти марбут ба ин амалу фаъолият ҷиҳати таъмини ниёзмандиҳои гуногуни шахсию ҷамъиятии башарият.

Азбаски дар алоҳидагию танҳоӣ ҳеч шахс ё ҷомеае наметавонад ниёзмандиҳои худро таъмин кунад, доду гирифти ашёву коло дар сарзамине ё аз кишваре ба кишвари дигар аз замонҳои қадим ривоҷу равнақ дошт. Ҳамин тавр касб ё ҳунари бозаргонӣ ба вуҷуд омад. Бозаргонӣ ва густаришу таҳаввулоти он дар пешрафти тамаддуну фарҳанг ҳиссаи муҳимме доштааст. Дар даврони муосир бозаргонӣ асосан ду навъ аст: бозаргонии дохилӣ ва бозаргонии хориҷӣ. Бозаргонии дохилӣ дар ҳудуди як кишвар бо пули дар гардиши дохилибуда ва муқаррароту қонунгузории он анҷом дода мешавад. Бозаргонии дохилӣ аз бахшҳои давлатию хусусӣ иборат аст. Бозаргонии хориҷӣ хариду фурӯш байни ду ё чанд кишвар аст, ки бозаргонии байналмилалиро ба вуҷуд овард. Ҳар навъи коло, ашё ё маҳсулоти кишоварзие, ки дар дохили кишвар ба савдо намеравад ё изофа аз талабот аст, ба хориҷа бароварда мешавад, ки ин навъи коло, маҳсулот ё ашё дар он ҷо ё камтар истеҳсол мешавад ё умуман вуҷуд надорад. Бозаргонии хориҷӣ ё байналмилалӣ бо арз — пули кишвари хориҷӣ ё асъоре, ки муравваҷ аст, сурат мегирад.


== Нигаред низ ==
* [[Касбукор]]
* [[Корофаринӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Бозаргонӣ|3|муаллиф=бозаргонӣ Раҳматов}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Бозаргонӣ]]</text>
      <sha1>61blv7lk687hhz63i56pnvtcwy409dd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482718</id>
      <parentid>1482717</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>иловаи [[Гурӯҳ:Фаъолият]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1482718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2530" sha1="e4y8v1jvqdms31u1vm6fb9l76q6k2gg" xml:space="preserve">'''Бозаргонӣ''', '''хариду фурӯш''', '''савдо''' — тавзеъи ҳар навъи колову ашё ва хадамоти марбут ба ин амалу фаъолият ҷиҳати таъмини ниёзмандиҳои гуногуни шахсию ҷамъиятии башарият.

Азбаски дар алоҳидагию танҳоӣ ҳеч шахс ё ҷомеае наметавонад ниёзмандиҳои худро таъмин кунад, доду гирифти ашёву коло дар сарзамине ё аз кишваре ба кишвари дигар аз замонҳои қадим ривоҷу равнақ дошт. Ҳамин тавр касб ё ҳунари бозаргонӣ ба вуҷуд омад. Бозаргонӣ ва густаришу таҳаввулоти он дар пешрафти тамаддуну фарҳанг ҳиссаи муҳимме доштааст. Дар даврони муосир бозаргонӣ асосан ду навъ аст: бозаргонии дохилӣ ва бозаргонии хориҷӣ. Бозаргонии дохилӣ дар ҳудуди як кишвар бо пули дар гардиши дохилибуда ва муқаррароту қонунгузории он анҷом дода мешавад. Бозаргонии дохилӣ аз бахшҳои давлатию хусусӣ иборат аст. Бозаргонии хориҷӣ хариду фурӯш байни ду ё чанд кишвар аст, ки бозаргонии байналмилалиро ба вуҷуд овард. Ҳар навъи коло, ашё ё маҳсулоти кишоварзие, ки дар дохили кишвар ба савдо намеравад ё изофа аз талабот аст, ба хориҷа бароварда мешавад, ки ин навъи коло, маҳсулот ё ашё дар он ҷо ё камтар истеҳсол мешавад ё умуман вуҷуд надорад. Бозаргонии хориҷӣ ё байналмилалӣ бо арз — пули кишвари хориҷӣ ё асъоре, ки муравваҷ аст, сурат мегирад.


== Нигаред низ ==
* [[Касбукор]]
* [[Корофаринӣ]]

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Бозаргонӣ|3|муаллиф=бозаргонӣ Раҳматов}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Бозаргонӣ]]
[[Гурӯҳ:Фаъолият]]</text>
      <sha1>e4y8v1jvqdms31u1vm6fb9l76q6k2gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бозсозӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307273</id>
    <revision>
      <id>1482741</id>
      <parentid>1371961</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T02:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24294" sha1="knr0cnexi3ozizxq9079u9sgog369bz" xml:space="preserve">[[Акс:The Soviet Union 1988 CPA 5941 stamp (Perestroika (reformation). Workers and slogans Speeding Up, Democratization. and Glasnost against Kremlin Palace. Cruiser Aurora and revolutionary soldiers).jpg|thumb|Маркаи почта (1988)|299x299пкс]]

'''Бозсозӣ''' ({{lang-ru|перестройка}}) — номи умумии ислоҳот, идеологияи нав ва сиёсати роҳбарияти [[Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ]] (ҲКИШ) ва [[ИҶШС]], ки мақсади асосии он навсозии амиқи тамоми ҷабҳаҳои ҳаёти мамлакат, дар заминаи ташкили нави меҳнати ҷамъиятӣ равнақ додани корҳои хоҷагии халқ ва ҳарҷониба ошкор кардани моҳияти инсондӯстонаи ҷамъиятӣ дар соҳаи иқтисодиёт, ҳаёти иҷтимоию сиёсӣ ва маънавӣ буд. 

== Марҳалаҳо ==

=== Соли 1987 ===
Ин ислоҳотро ба таври расмӣ дар пленуми КМ ҲКИШ дар таърихи 27 январи 1987, ки масъалаи «Дар бораи бозсозӣ ва сиёсати кадрии ҳизб»-ро муҳокима менамуд, эълом доштанд. Дар ҳамоиши мазкур масъалаҳои зеринро ҳамчун хосиятҳои асосии рушди сиёсии кишвар муаррифӣ намуданд: аз мақомоти давлатӣ ба ҳизби сиёсии воқеӣ табдил ёфтани ҲКИШ; ба мақомоти роҳбарикунанда пешбарӣ намудани ғайриҳизбиён; васеъгардонии «демократияи дохилӣ»; тағйироти вазифаҳо ва нақши Шӯроҳо, ки дар ташаккули онҳо ҳамчун мақомоти воқеии ҳокимият дар ҳудудҳои хеш таҷассум меёфт; барпо намудани интихоботи Шӯроҳо дар асосҳои рақобатӣ ва ғ.

Мақсад ва мазмуни воқеии бозсозиро ба арзишҳо ва идеалҳои умумиинсонӣ наздик ва ҳаммаъно гардонидани сиёсат, иқтисодиёт, идеология ва фарҳанги кишвари паҳновару гуногунчеҳраи Иттиҳоди Шӯравӣ ташкил менамуд. Аммо ба ҳадафҳо ноил нагардиданд. Бозсозӣ батадриҷ нагузашт ва оқибат ба таназзул ва аз байн рафтани мамлакат сабаб гардид. Дар соҳаи ҳаёти сиёсӣ раванди демократикунӣ пеш гирифта шуд. Ба ҳама субъектҳо ва объектҳои муносибатҳои ҷамъиятӣ озодии мутлақ ато гардид, аммо ҳисси масъулият дар назди шаҳрванд, ҷомеа ва давлат фаромӯш шуд. Гузаштаи мамлакат ва сарварони он ҳадафи танқиди сахту ноодилона қарор дода шуд. Ҳатто дар симои сарварони солиёни пеш «душманони халқ»-ро меҷустанд. Нерӯҳои гуногуни сиёсӣ мақсаду вазифаҳои мухталиф доштанд. Мақомоти ҳокимияти давлатӣ фалаҷ гашта, вазифаҳои худро иҷро кардан наметавонист. Қонуну санадҳои тартиботи ҳуқуқиро аксари субъектҳои муборизаи сиёсии фаъолгашта ба эътибор намегирифтанд. Дар ҳар ҷойи мамлакат дар заминаи муносибатҳои сиёсию миллӣ муқовиматҳо ба амал меомаданд. 

=== Соли 1991 ===
Соли 1991 дар мамлакат 2 бор балво (август ва декабр) ба амал омад, ки боиси аз ҳам дур гаштани ҷумҳуриҳои иттифоқӣ ва аз байн рафтани ИҶШС гашт. Ҳамаи ин бенатиҷа намемонад ва одамон ба фаъолияти сиёсӣ кашида мешаванд.

Вақте ки азобу кулфат, муҳтоҷӣ ва мусибати одамон хеле авҷ мегирад, онҳо дигар ба вазъияти мавҷуда муросо карда наметавонанд. Маҳз шароити ҳаёт онҳоро маҷбур менамояд, ки рӯ ба амалиёт ва эътирозот оранд ва авзову ҳолати худро тағйир диҳанд.

Одамон дар таркиби муносибатҳои истеҳсолӣ нақши асосӣ мебозанд. Сатҳи рӯоварӣ ба фаъолияти сиёсӣ ба ҳаҷми моликият ва дороӣ, ки дар дасти одамон ва ё гурӯҳҳои муайян қарор дорад, вобаста аст. Дороиҳое, ки ин ва ё он гурӯҳ дар ихтиёр дорад, мақоми онро дар низоми ҷамъиятӣ муайян менамояд. Дар ҳақиқат, нақши заруриро дар ҷомеа чунин гурӯҳҳо ба ҷо меоранд. Ҳукмронии иқтисодӣ, ҳокимияти васеи ҳаёти моддӣ ба онҳо имконияти таъсири ҳалкунанда расониданро ба самтҳои асосии инкишофи ҷомеа медиҳанд. Аммо намояндагони ин гурӯҳ мехоҳанд, ки ин «ҳокимият»-ро расмӣ гардонанд. Аз ин хотир, муборизаи фаъоли сиёсӣ баҳри ба даст овардани ҳокимияти давлатӣ оғоз мешавад. Нерӯҳои сиёсӣ метавонанд мақсадҳои худро рӯпӯш намоянд ва диққати оммаро аз ҳалли масъалаҳои асосӣ дур созанд.

Оғози давраи бозсозӣ ва демократикунии ҷабҳаҳои гуногуни ҷомеа аз тарафи субъектҳои муносибатҳои сиёсӣ ба ҳар гуна фаҳмида шуданд. Нерӯҳои сиёсии гуногуни бамайдономада равандҳои акнун оғозгаштаи демократиро таҳриф намуда, ваҳдату инкишофи ҷомеаро мақсади асосии худ хонданд, аммо ба корҳои ғайр машғул гаштанд. Ин қувваҳои сиёсӣ ба бисёр санадҳои меъёрию ҳуқуқии байналхалқию ватанӣ муроҷиат намуда, риояи пурраи онҳоро ваъда доданд, аммо дар амал корҳое ба иҷро мерасониданд, ки аз ҳар гуна меъёр ва ахлоқ берун буд. Баъди он ки Съезди депутатҳои халқи ИҶШС ба моддаи IV Конститутсияи ИҶШС тағйироти сифатан нав дохил намуд, дар мамлакат плюрализми сиёсӣ ва системаи бисёрҳизбӣ воқеӣ гардид, вазъияти сиёсии кишвар босуръат пурихтилоф мешуд. Ин ҳолатро дар охири солҳои 1980 раванди истиқлолхоҳии кишварҳои миллӣ таъсири бештар бахшид. Агар соҳибистиқлол гаштани воҳидҳои миллию ҳудудӣ ба манфиати аксарияти кулли аҳолӣ ба амал ояд ва чун воситаи комил гаштани ҷомеа бошад, ҳеч ҷойи таассуф нест. Аммо дар бисёр мавридҳо ба ҳаракатҳои истиқлолиятхоҳӣ нерӯҳои миллатгароии канора сарварӣ менамуданд. Албатта, ин нерӯҳои сиёсӣ расман ҳамаи ҳуқуқу озодиҳоро эътироф менамуданд, вале дар асл онҳоро риоя намекарданд. Давлатҳои соҳибистиқлоли нав, ки аксарияти онҳо аз ҷиҳати таркиби этникию миллӣ гуногунчеҳраанд, кафолати инкишофи озодонаву демократии тамоми бошандагони худро додан наметавонанд.

== Оқибатҳо ==
Оқибатҳои бозсозӣ дар воқеияти ҳолати иқтисодии мамлакат таҷассум ёфт. Мас., захираи тило дар соли 1985 2500 т-ро ташкил медод. Дар соли 1991 он ба 240 т поён фаромад. Суръати инкишофи иқтисодӣ мутаносибан + 2,3 % ва −11%-ро ташкил менамуд. Қарзи хориҷӣ мутаносибан ба 25 ва 103, 9 млрд доллар баробар гардида буд. Дар муносибатҳои байниҳамдигарии умумиятҳои миллию этникӣ як навъ тамоюли бегонашавӣ пайдо гардид. Диққати асосӣ ба аломатҳо ва хусусиятҳои миллӣ дода мешуд. Ҳатто дар бисёре аз ҷумҳуриҳои иттифоқӣ, аз қабили Эстония, Литва, Гурҷистон, Озарбойҷон, Арманистон, худи Руссия ва ғ. ташкилоту иттиҳодияҳое таъсис ёфтанд, ки дар фаъолияти онҳо ғояҳои бартарию афзалияти миллӣ нисбат ба миллатҳои дигар хусумати байнимиллӣ мақоми махсус доштанд. Муносибатҳои тезутунди ғаразноки байнимиллӣ асосан дар байни аксарияти миллӣ ва ақаллияти миллӣ ба миён меомад. Рафти инкишофи ҳаёти ҷамъиятиро назора намуда, аксарияти намояндагони ақаллиятҳои миллӣ хулосаҳо мебароранд: Оё минбаъд дар чунин воҳиди миллию маъмурӣ зиндагии оромона ба сар бурдан мумкин аст? Барои чунин савол гузоштан ва ба ин тариқа муносибат намудан онҳо асосҳои зиёд доштанд. Он ҷиҳатҳои умумие, ки аҳолии собиқ ИҶШС-ро муттаҳид менамуданд, дигар вуҷуд надоштанд. Зиёда аз ин, дар минтақаҳои гуногуни мамлакат: Алмаато, Сумгаит, Боку, Фарғона, ҷумҳуриҳои Назди Балтика, Гурҷистон, Абхазия, Арманистон, Осетияи Шимолӣ, Ингушетия, ҳодисаҳои февралӣ (1990) дар Душанбе ва ҷойҳои дигар, моҷароҳо ва задухӯрдҳои хунин ба вуҷуд омаданд. Ҳарчанд ҳамаи ин ҳодисаҳо дар заминаҳои миллӣ пайдо нашуданд ва чун моҷароҳои миллӣ рух надода бошанд ҳам, ба муносибатҳои байни умумиятҳои миллию этникӣ нақши муассир гузоштанд. Моҷароҳои байнимиллӣ оқибати амали омилҳои гуногун мебошанд. Аммо баъзе ҳолатҳоро қайд кардан зарур аст. Ҳангоми тақсимоти ҳудудию маъмурӣ дар солҳои аввали Ҳокимияти Шӯравӣ ва инчунин тағйирот дар солҳои минбаъда ба хатоҳои ҷиддӣ роҳ дода шуданд. Қисме аз заминҳое, ки миллату халқиятҳо дар он таърихан зиндагӣ менамуданд, ба ҳайати воҳиди маъмурию миллии дигар кишварҳо дохил гардиданд. Ба чунин ҳолат намояндагони миллату халқиятҳои муосир муросо кардан намехостанд ва талаб намуданд, ки ҳудудҳои давлатдории миллӣ таҷдиди назар гардад. Дар бисёр ҷумҳуриҳои иттифоқӣ мақоми мухториятҳои ҳудудию миллӣ борҳо тағйир ёфтанд ва ба ҳудудҳои дигар шомил гардиданд. Онҳо аз чунин сурат гирифтани муносибатҳо норозӣ буда, баҳри он мекӯшиданд, ки шакли давлатдории миллӣ мувофиқи хоҳиш ва анъанаи миллияшон бошад. Инчунин умумиятҳои миллию этникӣ дар замони бозсозӣ марҳалаи эҳёи худшиносиро аз сар мегузарониданд. Намояндагони онҳо ба арзишҳо ва сарватҳои миллӣ муносибати хосса зоҳир менамуданд.

Бозсозӣ муносибатҳои байниҳамдигарии тамоми умумиятҳои иҷтимоӣ, муносибатҳои байниҳамдигарии шахс, давлат ва ҷомеаро зиддиятнок карда, ба онҳо хосияти оштинопазирро пайваст гардонид. Муқовиматҳои ҷамъиятӣ кишварро ба ҳолати буҳрони умумӣ ва таназзул овард ва равандҳои сепаратистӣ қувват гирифта, давлати паҳноварро ба кишварҳои нотавон тақсим кард.

=== Дар Тоҷикистон ===
Бозсозӣ барои Тоҷикистон низ оқибатҳои ҳузноварро дар пай дошт. Дарк нагардидани моҳияти ислоҳот ва самтгирии инкишоф ба нерӯҳои пешбари сиёсӣ ва мақомоти идораи давлатӣ имкон надод, ки инкишофи босуботи ҷомеаро таъмин намоянд. Воқеаҳои февралӣ (1990) ва ҷанги ҳамватанӣ дар Тоҷикистон оқибати бевоситаи сиёсати замони бозсозӣ, натиҷаи фаъолияти сиёсатмадорон ва ходимони давлатии давр маҳсуб мешавад.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Бозсозӣ|3|муаллиф=Г. Зокиров}}
{{refbegin|2}}
;Осори илмӣ
* ''Алымов С. С.'' [http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/015online/alymov.pdf «Перестройка» в российской глубинке] // Антропологический форум. 2011. № 15 Online. С. 3-54.
* {{книга|автор= [[Барсенков, Александр Сергеевич|{{nobr|Барсенков А. С.}}]] |заглавие= Введение в современную российскую историю 1985—1991 |ответственный= |ссылка= |место= М. |издательство= Аспект Пресс |год= 2002 |том= |страниц= 367 |страницы= |isbn= 5-7567-0162-1}}
* {{книга|автор= Безбородов А. Б., Елисеева Н. В., Шестаков В. А. |заглавие= Перестройка и крах СССР. 1985—1993 |ответственный= |ссылка= |место= СПб. |издательство= Норма |год= 2010 |том= |страниц= 216 |страницы= |isbn=978-5-87857-162-3}}
* ''[[Боффа, Джузеппе|Боффа Дж.]]'' [http://www.scepsis.ru/library/id_809.html «От СССР к России. История неоконченного кризиса. 1964—1994»].
* {{статья|автор= [[Геллер, Михаил Яковлевич|{{nobr|Геллер М. Я.}}]] |заглавие= Горбачёв: победа гласности, поражение перестройки |ссылка= |язык= |автор издания= |издание= Советское общество: возникновение, развитие, исторический финал |тип= |место= |издательство= РГГУ |год= 1997 |том= 2 |страницы= |isbn= 5-7281-0129-1}}
* ''Глезин Эдуард'' [http://www.gorby.ru/presscenter/publication/show_25477/ «Январская весна»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180902013512/http://www.gorby.ru/presscenter/publication/show_25477/ |date=2018-09-02 }}
* ''Глезин Эдуард'' [http://www.vremya.ru/2006/236/13/167916.html «Освобождение Сахарова»]
* ''Глезин Эдуард'' [https://www.kommersant.ru/doc/2299741 «Ельцин попросил об отставке»]
* ''[[Коэн, Стивен|Коэн С.]]'' [http://www.scepsis.ru/library/id_163.html «Можно ли было реформировать советскую систему»]
* {{книга|автор= [[Пихоя, Рудольф Германович|{{nobr|Пихоя Р. Г.}}]] |заглавие= Советский Союз: история власти. 1945—1991 |ответственный= |ссылка= |место= М. |издательство= Издательство РАГС |год= 1998 |том= |страниц= 734 |страницы= |isbn=5-7729-0025-0}}
* {{книга|автор = Полынов М. Ф. |заглавие =Исторические предпосылки перестройки в СССР. 1946—1985 гг |ответственный = |ссылка = |место = СПб. |издательство= Альтер Эго |год = 2010 |том = |страниц = 511 |страницы = |isbn = 978-5-91573-025-9}}
* {{книга|автор= [[Согрин, Владимир Викторович|{{nobr|Согрин В. В.}}]] |заглавие= Политическая история современной России. 1985-2001: от Горбачёва до Путина |ответственный= |ссылка= |место= М. |издательство= Инфра-М |год= 2001 |том= |страниц= 272 |страницы= |isbn=5-7777-0161-2}}
* [[Согрин, Владимир Викторович|{{nobr|Согрин В. В.}}]] [http://ecsocman.edu.ru/data/260/204/1217/15_SOgrin.pdf Перестройка: итоги и уроки (1992)]{{Пайванди мурда|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [[Согрин, Владимир Викторович|{{nobr|Согрин В. В.}}]] [http://www.ecsocman.edu.ru/data/600/484/1216/011Sogrin.pdf Теоретические подходы к российской истории конца XX века]{{Пайванди мурда|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Соколов А. Н. [https://web.archive.org/web/20121015125815/http://blogs.korrespondent.net/users/blog/ansokolov/a39672 Перестройка: содержание, итоги и перспективы. ] Харьков, „Самиздат“, 1998.
* ''[[Травин, Дмитрий Яковлевич|Травин Д. Я.]]'' [http://magazines.russ.ru/zvezda/2006/1/tra11.html „Пролог: встреча четырёх генсеков. 1985: Московская весна“]
* ''[[Травин, Дмитрий Яковлевич|Травин Д. Я.]]'' [http://magazines.russ.ru/zvezda/2006/2/tra10.html „1986: Съезд победителей“. 1987: Третий рубеж»]
* ''[[Травин, Дмитрий Яковлевич|Травин Д. Я.]]'' [http://magazines.russ.ru/zvezda/2006/3/tra10.html «1988: „Великая схизма“; 1989: Последний аккорд Перестройки»]
* ''[[Травин, Дмитрий Яковлевич|Травин Д. Я.]]'' [http://magazines.russ.ru/zvezda/2006/4/traq9.html «1990: „500 дней“ одного года. 1991: Операция „АБЦ“»]
* ''Широнин В.'' [http://makeyev.msk.ru/pub/NeProhodiMimo/shironin/_index.html «КГБ — ЦРУ. Секретные пружины перестройки»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100210090811/http://makeyev.msk.ru/pub/NeProhodiMimo/shironin/_index.html |date=2010-02-10 }}
* {{книга|автор= [[Шубин, Александр Владленович|{{nobr|Шубин А. В.}}]] |заглавие= Парадоксы перестройки: Упущенный шанс СССР |ответственный= |ссылка= |место= М. |издательство= Вече |год= 2005 |том= |страниц= 480 |страницы= |isbn=5-9533-0706-3}}
* {{книга|автор= [[Ясин, Евгений Григорьевич|{{nobr|Ясин Е. Г.}}]] |заглавие= Российская экономика. Истоки и панорама рыночных реформ |ответственный= |ссылка= |место= М. |издательство= Издательство ГУ ВШЭ |год= 2003 |том= |страниц= 437 |страницы= |isbn=5-7598-0113-9}}
* {{книга|автор= |заглавие= Трагедия великой державы: национальный вопрос и распад Советского Союза |ответственный= Под ред. Г. Н. Севостьянова |ссылка= |место= М. |издательство= Социально-политическая мысль |год= 2005 |страниц= 600 |isbn=5-902168-41-4}}
* [https://b-ok.org/book/3238673/06766f Коктейль Полторанина: Тайны ельцинского закулисья.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200917122142/https://b-ok.org/book/3238673/06766f |date=2020-09-17 }} (сборник) — (Серия «Наследие царя Бориса» — М.: «Алгоритм», 2013. — 224 с. ISBN 978-5-4438-0357-9
* {{книга |автор=  [[Фицпатрик, Шейла|Шейла Фицпатрик]] |заглавие = Кратчайшая история Советского Союза |оригинал= Sheila Fitzpatrick. The Shortest History of the Soviet Union| место= М.|издательство= Альпина нон-фикшн|год= 2023|страницы=336|isbn=978-5-00139-820-2|ref = Фицпатрик}}

;Ходирот ва аснод
* {{книга |автор = [[Денисов, Анатолий Алексеевич|{{nobr|Денисов А. А.}}]] |заглавие = Глазами народного депутата СССР |место = СПб. |издательство = Издательство Политехн. университета |год = 2006 |страниц = 660 |isbn = 5-7422-1264-X}}
* {{книга|автор= |заглавие= Александр Яковлев. Перестройка: 1985—1991. Неизданное, малоизвестное, забытое |ответственный= |ссылка= |место= М. |издательство= Международный фонд «Демократия» |год= 2008 |том= |страниц= |страницы= |isbn=978-5-89511-015-7}}
{{refend}}
{{ПБ}}

[[Гурӯҳ:Фурӯпошии ИҶШС]]
[[Гурӯҳ:Бозсозӣ| ]]</text>
      <sha1>knr0cnexi3ozizxq9079u9sgog369bz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давлат (мазмунҳо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>312683</id>
    <revision>
      <id>1482751</id>
      <parentid>1381245</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Давлат (мазмунҳо)</comment>
      <origin>1482751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="635" sha1="e0e6p40mgmtkj2lhaq7kcqtp0md9b5m" xml:space="preserve">[[Давлат]] — як ниҳоди иҷтимоӣ аст, ки [[ҷомеъа|ҷомеъаро]] идора мекунад.

* [[Давлати миллӣ]]
* [[Давлати ягона]]
* [[Давлати дунявӣ]]
* [[Давлати ҳуқуқбунёд]]
* [[Давлати демократӣ]]
* [[Давлати унитарӣ]]
* [[Давлати соҳибихтиёр]]
* [[Давлати федеролӣ]]
* [[Давлати электронӣ]]
* [[Давлати Шӯравӣ]]
* [[Давлати галаҷазиравӣ]]
* [[Иморат]]
* [[Салтанат]] 
* [[Подшоҳӣ]]
{{ибҳомзудоӣ}}</text>
      <sha1>e0e6p40mgmtkj2lhaq7kcqtp0md9b5m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482756</id>
      <parentid>1482751</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>ислоҳ</comment>
      <origin>1482756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="595" sha1="1z4i9vgzlmnckazyip3t8eknyvz03ag" xml:space="preserve">[[Давлат]] — як ниҳоди иҷтимоӣ аст, ки [[ҷомеъа|ҷомеъаро]] идора мекунад.

* [[Давлати миллӣ]]
* [[Давлати ягона]]
* [[Давлати дунявӣ]]
* [[Давлати ҳуқуқбунёд]]
* [[Давлати демократӣ]]
* [[Давлати унитарӣ]]
* [[Давлати соҳибихтиёр]]
* [[Давлати федеролӣ]]
* [[Давлати Шӯравӣ]]
* [[Давлати галаҷазиравӣ]]
* [[Иморат]]
* [[Салтанат]] 
* [[Подшоҳӣ]]
{{ибҳомзудоӣ}}</text>
      <sha1>1z4i9vgzlmnckazyip3t8eknyvz03ag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марям</title>
    <ns>0</ns>
    <id>315557</id>
    <revision>
      <id>1482790</id>
      <parentid>1448896</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T10:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8051" sha1="69xtpypwocnwwc8jrwh6hg1vlfzeg8c" xml:space="preserve">{{Шахсият/Ислом}}
'''Марям''' (арабии مريم, юн. Μαρία, лот. ''Maria,'' русӣ Мария) — модари [[Исо]]'','' дар масеҳият ва ислом аз бузургтарин чеҳраҳо ва солеҳтарин занон. Марям ягона зане аст, ки номаш дар [[Қуръон]] зикр шуда ва 70 бор ба он ишора рафтааст. 

== Зиндагинома ==
[[Акс:Meliore_tavarnelle.jpg|мини|&lt;center&gt; Марями бокира бо кӯдак ва фариштагон&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ( Megliore di Jacopo, Закариё1270–1280)&lt;/center&gt;]]
Достони Марям дар се сураи маккӣ (19, 21, 23) ва чор сураи маданӣ (3, 4, 5, 66) омада, сураи 19-ум ба номи ӯ «''[[Сураи Марям|Марям]]''» номгузорӣ шудааст. Тибқи ривоятҳо, падараш [[Имрон]] қабл аз таваллуди ӯ даргузашт, модараш Ҳинна умедвор буд, ки писар мезояд, аз ин рӯ, қавл дод, ки кудакро барои хидмат дар маъбад диҳад, аммо духтар зоид ва ӯро Марям номид. Марям дар маъбад зери сарпарастии ''Закариё'' – шавҳари холааш қарор гирифт. Яке аз муҳимтарин муъҷизаҳои илоҳӣ таваллуди Исо аз батни Марям дар бокирагии ӯст. Бо вуҷуди шабоҳатҳое миёни ривояти Қуръон аз таваллуди бокира (19:17–21) ва ривояти Инҷили Луқо (1:26–38) дар ин бора тафовутҳое ҳам ба назар мерасад. Дар ҳар ду китоб ҳам ривоят аз баёни ба Закариё аз тавлиди Яҳё башорат додани фаришта оғоз мешавад. Марям дар Қуръон «хоҳари Ҳорун» (19:28) хитоб шудааст. Дар [[Аҳди Қадим]] нафаре, ки ҳамчун «хоҳари Ҳорун» ёд мешавад, Мирям ном дошта (Хуруҷ, 15:20), яке аз се фарзанди Имром аст; ду фарзанди дигараш ''Мусо'' ва ''Ҳорун'' мебошанд (Аъдод, 26:59). Аз ин рӯ, гоҳе Марям-ро иштибоҳан бо ӯ як донистаанд.

Марям дар дараи Кедрон дар доманаи кӯҳи Зайтун дар Уршалим мадфун аст. Муътақидон аз «Ҳаммоми Марям» дар [[Уршалим]] боздид мекунанд, бо ин эътиқод, ки ӯ дар он ҷо як бор ғусл дода шудааст. Марям бо лақабҳои Сиддиқа (Ростгӯ), Тоҳира (Пок), Батул (Покдоман), Азро (Дӯшиза) ёд мешавад. Бархе аз гиёҳҳо ба номи ӯ номгузорӣ шудааст, монанди «гули Марям», «чанги Марям» («кафи Марям»). Рӯзаи Марям – ишора ба рӯзаи сукут, ки Марям ба дастури Худованд гирифт ва он сухан нокардан бо касе буд (Қуръон, 19:26).

Рӯҳ ба рӯзи висол рӯзаи Марям гирифт,

Иди Масеҳ аст, хез, рӯзагиёҳе биёр!

''[[Хоқонии Шервонӣ|Хоқонӣ]].''

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ|2}}

== Адабиёт ==

*  
* {{Книга|автор=[[Давыдов, Иван Павлович|Давыдов И. П.]]|часть=Богородица|заглавие=[[Новая российская энциклопедия|Новая Российская энциклопедия]]: В 12 т|ответственный=Редкол.: [[Некипелов, Александр Дмитриевич|А. Д. Некипелов]], [[Данилов-Данильян, Виктор Иванович|В. И. Данилов-Данильян]], В. М. Карев и др.|место=М.|издательство=ООО «Издательство „Энциклопедия“»: ИД «Инфра-М»|год=2003|том=3 (1):Беар-Брун|страницы=283—284|страниц=480|isbn=5-94802-016-9|ref=Давыдов}}
* {{БРЭ|автор=Л. В. Литвинова (Отношение к Богородице в протестантизме.), [[Квливидзе, Нина Валериевна|Н. В. Квливидзе]] (иконография); [[Бусева-Давыдова, Ирина Леонидовна|И. Л. Бусева-Давыдова]] (чудотворные иконы Богородицы)|заглавие=Богородица|том=3|страницы=651—657|ref=БРЭ}}
* П. Ю. Малков (Житие), М. С. Иванов (Догматическое учение о Деве Марии), В. Н. Васечко (Протестантское отношение к Богородице), Н. В. Квливидзе (Иконография). Богородица // Православная энциклопедия. — М., 2002. — Т. V : «Бессонов — Бонвеч». — С. 486—504. — 752 с. — 39 000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-89572-010-2&lt;/nowiki&gt;.
* Богородица / Толстой H. И. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 1995. — Т. 1: А (Август) — Г (Гусь). — С. 217–219. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-7133-0704-2&lt;/nowiki&gt;.
* {{Тарҷума нашудааст 3|Маас, Энтони|Maas A.||Anthony Maas}} [https://www.newadvent.org/cathen/15464b.htm «The Blessed Virgin Mary.»] // [[Энсиклопедияи католикӣ|The Catholic Encyclopedia]]. Vol. 15. New York: {{Тарҷума нашудааст 3|Robert Appleton Company}}, 1912.
* {{Публикация|книга|заглавие=The Oxford Handbook of Mary|ответственный=Edited by Chris Maunder|издательство=[[Oxford University Press]]|год=2019|isbn=978-0-19-879255-0}}
* ''Ислам: Энциклопедический словар''ь. Марям, 1991;
* ''Китоби Муқаддас. Аҳди Қадим ва Аҳди Ҷадид''. Стокголм, 1999.
* Али-заде А. ''Исламский энциклопедический словарь''. Марям, 2007.
* Табарӣ Муҳаммад ибни Ҷарир. ''Таъриху-р-русули ва-л-мулук''. Китоби 1. Д., 2014.

== Пайванд ==

* [http://pravenc.ru/text/149527.html Модари Худо] // Энсиклопедияи православӣ
* [http://www.holyspirit.ru/Mariam.htm &quot;Марями бокира ва амалияи рӯҳонӣ&quot;]
* [http://www.museum.com.ua/project/oldodessa/ant_otkr/ant_otkritki_ru_madon.html Тасвирҳои Мадонна дар открыткаҳои винтажӣ]
* [http://www.udayton.edu/mary/aboutmary2.html Яке аз сайтҳои калонтарин дар бораи Мария]{{Ref-en}}
* [https://rgdn.info/deva_mariya_samaya_velikaya_lithnost_v_istorii Марям бокира - бузургтарин шахс дар таърих] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240424040406/https://rgdn.info/deva_mariya_samaya_velikaya_lithnost_v_istorii |date=2024-04-24 }}
* « [https://ru.wikisource.org/wiki/Сказания%20о%20земной%20жизни%20Пресвятой%20Богородицы Афсонаҳои ҳаёти заминии Марями муборак] » ( нашри русии монастири Пантелеймон дар Атос ; 1904)</text>
      <sha1>69xtpypwocnwwc8jrwh6hg1vlfzeg8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корбар:-revi</title>
    <ns>2</ns>
    <id>320538</id>
    <redirect title="Корбар:Revi C." />
    <revision>
      <id>1482713</id>
      <parentid>1413834</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>1253</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>1482713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User:Revi C.]]</text>
      <sha1>88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баҳси корбар:-revi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>320539</id>
    <redirect title="Баҳси корбар:Revi C." />
    <revision>
      <id>1482726</id>
      <parentid>1413835</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T15:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>1253</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>1482726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User talk:Revi C.]]</text>
      <sha1>o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манораи Петронас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324130</id>
    <revision>
      <id>1482787</id>
      <parentid>1429054</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4274" sha1="i09xu7teglvbfv16matekd1g9ahflku" xml:space="preserve">{{Қуттии ҳамагонӣ}}
[[Акс:Petronas_Towers_at_Night_-_from_the_base_upwards.jpg|мини|301x301пкс| Намоиш аз поён.]]
[[Акс:World_Trade_Center,_New_York_City_-_aerial_view_(March_2001).jpg|мини| Дигар манораҳои дугоник дар Ню Йорк 11 сентябри соли 2001 аз байн бурда шуданд.]]
'''Манораҳои Петронас''' ({{Lang-ms|Menara Berkembar Petronas}}) — бинои осмонбӯси 88-ошёна. Баландиаш 451,9 метр. Дар пойтахти [[Малайзия]] [[Куала-Лумпур]] ҷойгир аст. Аз соли 1998 то 2003 баландтарин биноҳо дар Осиё буд.

== Сохтмон ==
Ба шарофати илова кардани кварс, бетон бояд ба фишори ~ 137 МПа тобовар бошад. Дар рафти сохтмон як ошёнаи тайёрро аз сабаби пастсифати бетонӣ канда кардан лозим омад.

== Дар маданият ==
[[Акс:Petronas_Towers_at_night_(7025662613).jpg|рост|мини| Бурҷи дугоникҳои Петронас дар шаб]]

* Дар филми «Западня» с участием Шона Коннери и [[Кэтрин Зета-Ҷонс|Кэтрин Зета-Джонс]] воры совершают компьютерную кражу восьми миллиардов долларов из крупнейшего банка в Петронасе ([[Малайзия]]) накануне Нового 2000 года, а затем пытаются скрыться, перебираясь с одной башни на другую по подвешенной на мосту праздничной иллюминации.
* В фильме «Код Апокалипсиса» чемпионка России по скайдайвингу (дублёрша актрисы Заворотнюк) совершает прыжок с моста башни между 41 и 42 этажами ''(высота: 170 метров)''. Сцена снималась с восьми камер, одна из которых была установлена на вертолёте. Не обошлось и без эксцессов. Во время исполнения этого предельно экстремального прыжка дублёрша Заворотнюк зацепилась парашютом за линию электропередач, в результате чего оставила одну из малайзийских улиц без света. Трюки, погони и перестрелки в небоскрёбах снимали пять дней.
* В документальном сериале «Жизнь после людей» башни упоминаются дважды: через 75 лет (галерея между небоскрёбами обваливается вниз) и через 500 лет (одна башня рушится и задевает другую, приводя весь комплекс к разрушению).
* В блокбастере Роланда Эммериха «День независимости: Возрождение» башни, поднятые в воздух гравитационным полем инопланетного корабля, падают на Тауэрский мост в [[Лондон|Лондоне]], причём каждая из башен-близнецов уничтожает соответственно каждую башню моста.

== Ҳамчунин нигаред ==

== Пайвандҳо ==
* [http://www.petronas.com.my/ Вебсайти расмии Petronas] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200805095207/http://www.petronas.com.my/ |date=2020-08-05 }}
* [https://web.archive.org/web/20071112133225/http://urbanity2.blogsome.com/2007/07/03/design-and-construction-of-the-petronas-towers/ Тарҳрезӣ ва сохтмони манораҳои Petronas]
* [http://www.petronastwintowers.com.my Вебсайти расмии Petronas Towers]
[[Гурӯҳ:Осмонбӯсҳо дар Куала-Лумпур]]</text>
      <sha1>i09xu7teglvbfv16matekd1g9ahflku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шоҳаншоҳӣ (мазмунҳо)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327553</id>
    <revision>
      <id>1482749</id>
      <parentid>1448608</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <origin>1482749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="q29ilir1pfw5v05msge8jd8v2z9hv4c" xml:space="preserve">'''Шоҳаншоҳӣ'''

* [[Шоҳаншоҳ]]
* [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] - имперотурии сулолаи [[Ҳахоманишиён]] 
* [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] -  имперотурии сулолаи [[Сосониён]] 
* [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ]] - имперотурии сулолаи [[Ашкониён]] 
* [[Шоҳаншоҳии Кушонӣ]] - имперотурии сулолаи [[Кушониён]]
* [[Шоҳаншоҳии Эрон]] - То инқилоби исломии соли 1979, Эрон расман як шоҳаншоҳӣ ном бурда мешуд.

{{Ибҳомзудоӣ}}</text>
      <sha1>q29ilir1pfw5v05msge8jd8v2z9hv4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сохторҳои идоракунии давлатӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328487</id>
    <revision>
      <id>1482747</id>
      <parentid>1480685</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Федеративӣ */ илова</comment>
      <origin>1482747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24251" sha1="rti5rdx08o3vuvmdghb0gjfcxf5vrn8" xml:space="preserve">{{Иштибоҳ нашавад|Сохтори идоракунии давлатӣ|Шакли идоракунии давлатӣ}}
[[Акс:Map_of_unitary_and_federal_states.svg|рост|мини|Шаклҳои идоракунии кишварҳои ҷаҳон, то соли 2007: {{Legend|#0000FF|Унітарні держави}}]]
'''Сохторҳои идоракунии давлатӣ''' ( {{Lang-en|Forms of government}}&amp;nbsp; — созмони ҳудудӣ ё миллӣ-ҳудудии [[давлат]], ки сохтори фазоии [[қудрат]] ва худмуайянкунии давлатии аҳолии ( [[миллат]] )-ро, ки дар он зиндагӣ мекунанд, тавсиф мекунад. Яъне, усули тақсим кардани [[давлат]] ба қисмҳои муайяни таркибӣ ва тақсимоти қудрат байни онҳо. Сохтори давлатии ҳар як [[кишвар]] аз ҷониби [[низоми иҷтимоӣ]] ва [[Низоми сиёсӣ|Низоми сиёсии]] он муайян карда мешавад. Он мақоми ҳуқуқии ҳам давлатро дар маҷмӯъ ва ҳам қисмҳои алоҳидаи он ва муносибатҳои байни онҳоро инъикос мекунад.

Сохтори идоракунии давлатӣ муайян мекунад:

* принсипи тақсим кардани [[қаламрав|қаламрави давлат]] ба унсурҳои таркибӣ;
* тарзи ташкили [[аҳолӣ]] дар [[қаламрав|қаламрави]] муайян;
* сатҳи ба назар гирифтани манфиатҳои ақаллиятҳои миллӣ тавассути додани ваколатҳои муайяни худидоракунии ҳудудӣ ба қаламравҳои маҳалли зисти онҳо;
* мавҷуд будан ё набудани нишонаҳои [[истиқлол|истиқлолияти сиёсӣ ва давлатдорӣ]] дар байни ҷузъҳои [[давлат]];
* муносибатҳо байни сатҳҳои гуногуни [[ҳукумат]].

== Шаклҳо ==
Аломатҳои федератсия:

=== Федеролӣ ===
[[Акс:Map_of_unitary_states.svg|мини|Давлатҳои ягонаи ҷаҳон]]
{{Асосӣ|Давлати федеролӣ}} 
Шакли мураккаби идоракунӣ, ки бо мавҷудияти воҳидҳои миллӣ-давлатӣ (иёлотҳо, заминҳо, ҷумҳуриҳо, мухториятҳо) тавсиф мешавад. Он дар асоси созишномаи байни воҳидҳо ташаккул меёбад, ки ҳар яки онҳо истиқлолияти сиёсии аз ҷиҳати ҳуқуқӣ муайяншуда ва нишонаҳои давлатдориро нигоҳ медоранд. Мисолҳои чунин иёлотҳо [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]], [[Олмон|Ҷумҳурии Федеративии Олмон]], [[Русия|Федератсияи Русия]] ва [[Мексика|Иёлоти Муттаҳидаи Мексика]] мебошанд.

;Давлатҳои федеролӣ аз рӯи меъёрҳои гуногун тасниф карда мешаванд.

# Ҳудуд аз қаламравҳои субъектҳои он иборат аст, ки метавонанд тақсимоти маъмурию ҳудудии худро муқаррар кунанд.
# Ду сатҳи ҳукумат ва маъмурӣ&amp;nbsp;— федератсия ва субъектҳои он (масалан, дар Федератсияи Русия)&amp;nbsp;( [[Президенти Федератсияи Русия]], Маҷлиси Федеролии Федератсияи Русия, Ҳукумати Федератсияи Русия, Суди Олии Федератсияи Русия ва ғайра, инчунин раисҳо, маҷлисҳои қонунгузорӣ, ҳукуматҳо ва судҳои олии ҷумҳуриҳое, ки ба Федератсияи Русия дохил мешаванд).
# Хусусияти хоси он [[Парлумон|парлумони]] дупалатагӣ аст, ки дар он яке аз палатаҳо манфиатҳои субъектҳои федератсияро намояндагӣ мекунад.
# [[Қонунгузорӣ]] аз қонунгузории федератсия ва қонунгузории субъектҳои федеролӣ иборат аст, ки наметавонанд бо қонунгузории федератсия мухолифат кунанд.
# Субъектҳои федеролӣ субъектҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] нестанд, аммо дар муносибатҳои шартномавии байналмилалӣ, агар федератсия ба субъектҳои федеролӣ [[Ваколат|ваколатҳои дахлдор диҳад,]] онҳо метавонанд мустақилона дар муносибатҳои шартномавии байналмилалӣ иштирок кунанд. [[Қудрат|Ҳукумати]] федералӣ ҳуқуқи истисноии назорати татбиқи [[Сиёсат|сиёсати]] хориҷиро дорад.
# Имконияти низоми дузинагии мақомоти судӣ ва ҳифзи ҳуқуқ.
# Мавҷудияти аломатҳои беруна ( [[пойтахт]], [[парчам]], [[нишон]], [[Суруди миллӣ|суруди давлатии]] ) федератсия ва субъектҳои федеролӣ.

;Аз рӯи усули ташаккул:

Аз рӯи хусусияти ваколатҳои салоҳият байни субъектҳо:

* ''Федератсияҳои шартномавӣ'' дар асоси созишномаи байни субъектҳо дар бораи таъсиси давлати федеративӣ ба вуҷуд меоянд. Хусусияти чунин федератсияҳо дар он аст, ки субъектҳои федеролӣ метавонанд дар [[созишнома]] барои худ додани баъзе ҳуқуқҳои соҳибихтиёриро талаб кунанд.
* ''Федератсияҳои конститутсионӣ'' дар [[Қонуни асосии давлат|конститутсияе,]] ки аз ҷониби субъектҳои федератсия (масалан, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] дар [[соли 1787]] ) қабул ё тасдиқ шудааст, инъикос ёфтаанд. Дар чунин федератсияҳо ҳамаи субъектҳои онҳо ваколатҳои баробар доранд.
* ''Федератсияҳои конститутсионӣ-шартномавӣ'' дар асоси шартнома ба вуҷуд меоянд ва бо қабули конститутсия тасдиқ карда мешаванд (масалан, [[Федератсияи Русия]];—  [[Соли 1992|Соли 1992]] субъектҳои Русия бо марказ шартномаи иттифоқӣ имзо карданд ва соли [[Соли 1993|Соли 1993]] [[Раъйпурсӣ|дар раъйпурсии умумихалқӣ]] Конститутсияи Федератсияи Русия, ки бар асоси ин шартномаҳо таҳия шуда буд, тасдиқ карда шуд.

;Аз рӯи меъёри мундариҷа:

** ''Федератсияҳои ҳудудӣ''&amp;nbsp;— асоси тақсим кардани [[қаламрав]] ба қаламравҳои субъектҳои федератсия манзараи минтақа, зичии аҳолӣ, робитаҳои иқтисодӣ ва ғайра мебошад (ИМА, [[Мексика]], [[Бразилия]] ). Чунин федератсияҳо хеле устувор ва муттаҳиданд.
** ''Федератсияҳои миллӣ''&amp;nbsp;— асоси тақсимшавӣ ба субъектҳо таркиби миллии аҳолии субъектҳои федератсия (собиқ [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]], [[Чехословакия]], [[Югославия]] ) мебошад. Тавре ки амалия нишон дод, федератсияҳое, ки бар асоси меъёрҳои миллӣ сохта шудаанд, ноустуворанд. Хатари ихтилофҳо байни [[миллат|миллатҳо]] ҳамеша вуҷуд дорад, ки метавонад боиси фурӯпошии онҳо гардад.
** ''Федератсияҳои омехта''&amp;nbsp;— тақсимот бар асоси ҳарду меъёри қаблӣ (Федератсияи Русия) сурат мегирад.

[[Давлати унитарӣ|Давлати ягона]]&amp;nbsp;— чунин шакли ташкили ҳудудию маъмурии давлат, вақте ки он дигар сохторҳои алоҳидаи давлатиро дар бар намегирад. Аксари давлатҳое, ки дар гузашта вуҷуд доштанд ва имрӯз ҳам вуҷуд доранд, ягона мебошанд. Бартарии давлати ягона самаранокии идоракунӣ, таъмини боэътимоди ягонагӣ ва якпорчагии давлат мебошад. Мисолҳои чунин давлатҳо [[Фаронса]], [[Укроин|Украина]], [[Финланд|Финландия]] мебошанд.

* ''Федератсияҳои марказонидашуда''&amp;nbsp;— субъектҳои онҳо дар қабули қарорҳо дар сатҳи маҳаллӣ (Ҳиндустон, Мексика, Бразилия) маҳдуданд;
* ''Федератсияҳои ғайримарказӣ''&amp;nbsp;— тобеонашон дар танзими корҳои дохилии худ ваколатҳои васеъ доранд.

Мувофиқи моддаи 2 -и Конститутсияи Украина, қонуни асосии давлат, Украина аз ҷиҳати шакли идоракунӣ давлати ягона буда, соҳибихтиёрии он ба тамоми қаламрави он паҳн мешавад  . Дар қаламрави Украина ягон воҳидҳои дигари ҳудудӣ ё миллӣ вуҷуд надоранд, қаламрави давлат дар ҳудуди он яклухт ва дахлнопазир аст  . Низоми давлатии Украина содда аст, аммо бо хусусияти марбут ба мавҷудияти Ҷумҳурии Мухтори Қрим тавсиф мешавад, ки дар раванди ҳалли масъалаҳои худидоракунӣ нисбат ба воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ ҳуқуқҳои каме бештар дорад  . Пас аз рӯйдодҳои Инқилоби Шараф дар соли 2014, ин мақом баҳонае барои таҷовузи мусаллаҳона аз ҷониби Федератсияи Русия ва таҳдид ба мавҷудияти низоми давлатӣ дар маҷмӯъ гардид.

* ''Симметрӣ''&amp;nbsp;— ҳамаи субъектҳо мақоми якхелаи сиёсӣ ва ҳуқуқӣ доранд;
* ''Асимметрӣ''&amp;nbsp;— субъектҳо дорои мақоми сиёсию ҳуқуқии гуногун мебошанд.

=== Ягона ===
[[Акс:Map_of_federal_states.svg|мини|Давлатҳои федеролии ҷаҳон]]
{{Асосӣ|Давлати ягона}}
Вобаста ба дараҷаи вобастагии мақомоти маҳаллӣ аз ҳукумати марказӣ, давлатҳои воҳидӣ ба инҳо тақсим мешаванд:

Аломатҳои давлати ягона:

# Ваҳдати комили сиёсӣ дар саросари қаламрави он.
# Ягона [[Мақомоти ҳокимияти давлатӣ|мақомоти олии ҳокимияти давлатӣ]] ( [[Сарвари кишвар|сардори давлат]], [[Парлумон|парлумон]], [[ҳукумат]], мақомоти судӣ ва ғайра), ки мақомоти маҳаллии таҳти назорат қарордошта ба онҳо итоат мекунанд.
# [[Тақсимоти маъмуриву ҳудудӣ|Тақсимоти ягонаи маъмурӣ-ҳудудӣ]] . Ягон воҳидҳои алоҳидаи ҳудудие вуҷуд надоранд, ки нишонаҳои соҳибихтиёрӣ дошта бошанд.
# Системаи ягонаи қонунгузорӣ барои тамоми давлат.
# Идоракунии [[Нерӯҳои мусаллаҳ|қувваҳои мусаллаҳи]] муттаҳид ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ аз ҷониби мақомоти марказии ҳокимияти давлатӣ анҷом дода мешавад.
# [[Шаҳрвандӣ|Шаҳрвандии]] ягона, низоми пулӣ .
# Намояндагии яккасаи тамоми давлат дар муносибатҳои байналмилалӣ дар сатҳи давлатӣ.

Баъзе муаллифон инчунин [[Конфедеросиюн|конфедератсия]], [[империя]] ( [[Империяи Бритониё]] ), иттиҳод, ҷомеа ва иттиҳодия ( [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] )-ро ҳамчун шаклҳои мураккаби сохтори давлатӣ мешуморанд. Пайвастагии ин шаклҳо ва нигоҳ доштани истиқлолияти пурраи субъектҳо вуҷуди онҳоро ҳамчун давлатҳои муттаҳид зери шубҳа мегузорад  .

* ''Марказӣ''&amp;nbsp;— мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ аз ҷониби роҳбароне, ки аз марказ таъин шудаанд, роҳбарӣ карда мешаванд ва мақомоти худидоракунии маҳаллӣ ба онҳо итоат мекунанд ( [[Финланд|Финляндия]] ).
* ''Ғайримарказонидашуда''&amp;nbsp;— мақомоти маҳаллӣ дар ҳалли масъалаҳои ҳаёти маҳаллӣ ( [[Британияи Кабир|Бритониёи Кабир]], [[Дания]], [[Гурҷистон]] ) мустақилияти назаррас доранд.
* ''Омехта''&amp;nbsp;— аломатҳои марказонидан ва ғайримарказикунонӣ мавҷуданд ( [[Ҷопон]], [[Туркия]], [[Укроин]] ).

=== Маҷмааи дигар ===
Баъзе муаллифон инчунин [[Конфедеросиюн|конфедератсия]], [[империя]] ( [[Империяи Бритониё]] ), иттиҳод, ҷомеъа ва иттиҳодия ( [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил]] )-ро ҳамчун шаклҳои мураккаби сохтори давлатӣ мешуморанд. Пайвастагии ин шаклҳо ва нигоҳ доштани истиқлолияти пурраи субъектҳо вуҷуди онҳоро ҳамчун давлатҳои муттаҳид зери шубҳа мегузорад  .

''Конфедератсия&amp;nbsp'';— шакли мураккаби таърихии сохтори давлатӣ, иттиҳоди муваққатии давлатҳо, ки барои ноил шудан ба ҳадафҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва дигар ҳадафҳо, бидуни соҳибихтиёрии мустақили фаромиллӣ таъсис дода мешавад. Дар аввали [[Садаи XXI|асри 21,]] аломатҳои қисман шакли конфедеративии сохтори давлатӣ дар [[Иттиҳоди Аврупо]] мавҷуданд. Конфедератсияҳо хусусияти ноустувор ва гузариш доранд.— ё пароканда шаванд ё ба федератсия табдил ёбанд.

;Аломатҳои иттиҳоди иёлотҳо:

# Набудани қаламрави ягона ва марзи давлатии умумӣ барои тамоми конфедератсия.
# Набудани мақомоти умумии қонунгузорӣ ва низоми идоракунӣ.
# Набудани як конститутсияи умумӣ, низоми ҳуқуқӣ, [[шаҳрвандӣ]], низомҳои судӣ ва молиявӣ барои тамоми конфедератсия.
# Набудани соҳибихтиёрии конфедератсия, нигоҳ доштани соҳибихтиёрӣ ва мақоми ҳуқуқии байналмилалии иштирокчиёни конфедератсия.
# Ҳузури як мақоми умумии конфедеративӣ, ки аз намояндагони давлатҳои соҳибихтиёр иборат аст.
# Қарори мақомоти умумии конфедератсия, ки бо иттифоқи назар қабул карда мешавад. Асос дар сурати норозӣ будани аъзои конфедератсия бо он, он [[Масъулияти ахлоқӣ (фалсафа)|ҳатмӣ]] нест ва ягон таҳримро ба вуҷуд намеорад (ҳуқуқи бекор кардан, яъне рад кардан).
# Ҳуқуқи ҳар як субъекти он барои баромадан аз конфедератсия.

== Инчунин нигаред ==

* [[Тақсимоти маъмуриву ҳудудӣ|Сохтори маъмурӣ-ҳудудӣ]]
* [[Шакли идоракунии давлатӣ|Шакли ҳукумат]]

== Адабиёт ==

* Форма державного устрою // Велика українська юридична енциклопедія : у 20 т. / О. В. Петришин  (відп. ред.) та ін.. — 2017. — Т. 3 : Загальна теорія права. — С. 817. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-966-937-233-8&lt;/nowiki&gt;.
* {{Книга|автор=|часть=|заглавие=Адміністративно-територіальна реформа в Україні: політико-правові проблеми: Монографія|ссылка=|том=|ответственный=За ред. І. О. Кресіної|издательство=[[Логос (видавництво)|Логос]]|год=2009|страниц=480|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=АТР в Україні}}
* {{Книга|автор=Телешун С. О.|часть=|заглавие=Державний устрій України : проблеми політики теорії та практики|издательство=[[Лілея-НВ]]|год=2000|страниц=316|серия=|тираж=|isbn=|ref=Телешун С. О.}}&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Comment/styles.css&quot; /&gt;{{Книга|автор=Телешун С. О.|часть=|заглавие=Державний устрій України : проблеми політики теорії та практики|издательство=[[Лілея-НВ]]|год=2000|страниц=316|серия=|тираж=|isbn=|ref=Телешун С. О.}}
* &lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Comment/styles.css&quot; /&gt;{{Книга|автор={{comment|Кириченко В. М.|Кириченко Віктор Миколайович}}, [[Куракін Олександр Миколайович|Куракін О. М.]]|часть=|заглавие=Теорія держави і права модульний курс: Навчальний посібник|ссылка=http://ebooktime.net/book_97_glava_87_ТЕРМІНОЛОГІЧНИЙ.html|том=|ответственный=|издательство=Центр учбової літератури|год=2010|страниц=|страницы=264|серия=|тираж=|isbn=978-611-01-0010-6|ref=Кириченко В. М., Куракін О. М.}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20190904172557/http://ebooktime.net/book_97_glava_87_%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%9C%D0%86%D0%9D%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%86%D0%A7%D0%9D%D0%98%D0%99.html |date=2019-09-04 }}
* {{Ref-en}} {{Книга|автор=Скакун О. Ф.|часть=|заглавие=Теорія держави і права: Підручник|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=2011|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Скакун О. Ф.}}
* {{Ref-en}} {{Книга|автор=Цвік М. В., Петришин О. В., Авраменко Л. В.|часть=|заглавие=Загальна теорія держави і права|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=2009|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Цвік М. В.}}
* {{Ref-ru}} {{Книга|автор=Денисов А. И.|часть=|заглавие=Сущность и формы государства|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=1960|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Денисов А. И.}}
* {{Ref-ru}} {{Книга|автор=Толкачев К. Б., Хабибулин А. Т.|часть=Государство: понятие, сущность, типология|заглавие=Политология|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=1995|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Толкачев К. Б.}}&lt;templatestyles src=&quot;Шаблон:Comment/styles.css&quot; /&gt;{{Книга|автор=Толкачев К. Б., Хабибулин А. Т.|часть=Государство: понятие, сущность, типология|заглавие=Политология|ссылка=|том=|ответственный=|издательство=|год=1995|страниц=|страницы=|серия=|тираж=|isbn=|ref=Толкачев К. Б.}}

== Пайвандҳо ==

* [http://subject.com.ua/political/governance/44.html Идоракунии давлатӣ.]
* [http://www.history.vn.ua/book/history1/geuvj.html Системаи давлатӣ.]
* [http://yurist-online.com/ukr/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/040.php Шакли ҳукумат.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171225091950/http://yurist-online.com/ukr/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/040.php|date=25 грудня 2017}}
* [http://yurist-online.com/ukr/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/009.php Шаклҳои ҳукумат: мафҳумҳо, намудҳо.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20171225092022/http://yurist-online.com/ukr/uslugi/yuristam/literatura/stati/tgp/009.php|date=25 грудня 2017}}
* [http://www.vuzlib.net/beta3/html/1/11993/12030/ Таснифоти шаклҳои ҳукумат.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120516041905/http://vuzlib.net/beta3/html/1/11993/12030/|date=16 травня 2012}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Кишварҳо аз рӯи шакли идораи давлатӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи асосӣ]]
[[Гурӯҳ:Назарияи давлат ва ҳуқуқ]]
[[Гурӯҳ:Тақсимоти маъмурӣ]]</text>
      <sha1>rti5rdx08o3vuvmdghb0gjfcxf5vrn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дарди сар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328984</id>
    <revision>
      <id>1482755</id>
      <parentid>1457668</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30997" sha1="kwjsq4au6rw8n2vbk6a15vvkot2emxb" xml:space="preserve">{{Беморӣ
| ном            = Дарди сар
| Image         = Cruikshank - The Head Ache.png
| имзо           = Карикатура, ки дарди сарро тасвир мекунад {{s|''[[Крукшенк, Джордж|Ҷорҷ Крукшенк]], 1819''}}
| DiseasesDB     = 19825
| ICD11          = {{ICD11|8A|28995849}}
| ICD10          = {{ICD10|R|51||r|50|}}
| ICD9           = {{ICD9|784.0}}
| ICDO           = '''Навишти ғафс'''
| OMIM           = 
| MedlinePlus    = 003024
| eMedicineSubj  = neuro
| eMedicineTopic = 517
| MeshID         = D006261|
}}
'''Дарди сар''' (цефалгия) — дардест, ки дар соҳаи сар болотар аз хатти пайвасткунандаи кунҷи берунии чашм, гузаргоҳи берунии шунавоӣ ва аввалин муҳраи гардан (хатти орбитомеаталӣ) ба вуҷуд меояд.&lt;ref name=&quot;mme2&quot;&gt;{{cite web|url=http://medarticle.moslek.ru/articles/14230.htm|title=Статья Малой медицинской энциклопедии|lang=|author=|authorlink=|work=|description=|datepublished=|format=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20090510123816/http://medarticle.moslek.ru/articles/14230.htm|archive-date=2009-05-10|access-date=|url-status=dead|accessdate=2026-03-10|archivedate=2009-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090510123816/http://medarticle.moslek.ru/articles/14230.htm}}&lt;/ref&gt; Чунин тақсимот барои фарқ кардани он аз дарди рӯй ва гардан қабул шудааст.

'''Сефалголог''' (аз [[Забони юнонии қадим|юн.-қад.]] κεφαλή — «сар» ва ἄλγος — «дард») — духтури невролог, ки ба ташхис ва табобати намудҳои гуногуни дарди сар тахассус дорад&lt;ref name=&quot;Кушнир, Скоробогатых, 2022&quot;&gt;{{публикация
|1=статья
|автор=Кушнир
|автор имя=Е.
|заглавие=9 важных вопросов неврологу Кириллу Скоробогатых о головных болях
|издание=[[Тинькофф Журнал]]
|год=2022
|месяц=03
|день=30
|ссылка=https://journal.tinkoff.ru/list/headaches/
|архив дата=2022-04-01
|архив=https://web.archive.org/web/20220401083539/https://journal.tinkoff.ru/list/headaches/
}}&lt;/ref&gt;.

== Маълумоти таърихӣ ==
[[file:Thomas Willis ODNB.jpg|thumb|right|[[Уиллис, Томас|Томас Уиллис]]|220 px]]
Зикрҳои алоҳида дар бораи дарди сар беш аз 5000 сол пеш пайдо шудаанд. Дар асрҳои XIX—XVI то м. дар адабиёти бобилӣ тавсифи хурӯҷҳое ёфт шудаанд, ки ба дурахши барқ шабоҳат доштанд. «Бемории нисфи сар» бо қайкунӣ дар [[папируси Эберс]] тавсиф шудааст. Дар китоби «Тсзичжуан»-и соли 581 то м. табобат бо усули «чжен-тзю—терапия» ([[сӯзанзанӣ]] ва сӯзондан) баён шудааст. [[Ҳеродот|Геродот]] навиштааст, ки дар [[Мисри Қадим]] дар байни коҳинон шахсоне буданд, ки танҳо ба дарди сар тахассус доштанд. [[Гиппократ]] дар «Афоризмҳо» намудҳои дарди сарро пешниҳод карда, аломатҳои мигренро тавсиф намудааст. [[Аретей Каппадокийский]] дар китоби «Дар бораи бемориҳои шадид ва музмин» 3 намуди дарди сарро тавсиф кардааст. Истилоҳи «гемикрания» аз ҷониби [[Гален]] ворид карда шуд. Аввалин тасниф бо номи «De Cephalalgia» аз ҷониби [[Томас Уиллис]] дар соли [[1672]] таҳия шуда буд. Дар соли [[1787]] [[Кристиан Баур]] дарди сари идиопатикӣ (аввалиндараҷа) ва симптоматикӣ (дуюминдараҷа)-ро ҷудо карда, 84 категорияи дарди сарро пешниҳод намуд. Дар охири [[асри XIX]] дар китоби [[Эдвард Ливинг]] «Дар бораи дарди сари мигренӣ ва дигар бемориҳои шабеҳ» фарқи мигрен аз дигар дарди сарҳо нишон дода шудааст. Аломатҳои дарди сари кластерӣ аз ҷониби [[Харрис]] ва [[Ридер]] дар солҳои 1920, дар соли [[1939]] Хортон онро ҳамчун эритромелалгия ва сипас ҳамчун дарди сари гистаминӣ, ки баъдтар синдроми Хортон номида шуд, маънидод кард; бори аввал Экбом дар соли [[1947]] ба шабоҳати ин ҳолатҳо ишора кард ва аз соли [[1952]] бо пешниҳоди Кункел ин беморӣ «цефалгияи кластерӣ» номида шуд.

Дар соли [[1962]] Кумитаи дарди сар дар Институти миллии бемориҳои системаи асаби ИМА таърифи нави дарди сарро ворид карда, таснифи цефалгия ва прозопалгияро таҳия кард, ки давоми 26 сол истифода мешуд&lt;ref&gt;{{публикация|статья |автор=Brown |автор имя=M. R.|заглавие=The classification and treatment of headache |год=1951|язык=en|издание={{Нп3|Medical Clinics of North America}}|месяц=9 |volume=35 |issue=5 |pages=1485–1493 |pmid=14862569}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{публикация|статья |ответственный=Ad Hoc Committee on Classification of Headache |заглавие=Classification of Headache|год=1962|язык=en|издание=[[Journal of the American Medical Association|JAMA]] |volume=179 |issue=9 |pages=717–718 |doi=10.1001/jama.1962.03050090045008}}&lt;/ref&gt;. Дар соли [[1988]] Кумитаи байналмилалии таснифи дарди сар таснифи нави дарди сар ва рӯйро ба амалия ворид мекунад&lt;ref name=&quot;Levine et al., p 60&quot;&gt;{{публикация|книга|заглавие=Comprehensive Review of Headache Medicine|ссылка=https://archive.org/details/comprehensiverev00levi|год=2008|автор=Levin,|автор имя=M.|язык=en|издательство=[[Издательство Оксфордского университета|Oxford University Press]]|страницы=[https://archive.org/details/comprehensiverev00levi/page/n74 60]|страниц=|isbn=0-19-536673-5|isbn2=978-0-19-536673-0|lccn=2007036891|автор2 имя=S. M.|автор2=Baskin|автор3 имя=M. E.|автор3=Bigal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;история&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.headachejournal.ru/no1/index.htm|title=История головной боли|access-date=2013-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130819024948/http://www.headachejournal.ru/no1/index.htm|archive-date=2013-08-19|url-status=dead|accessdate=2026-03-10|archivedate=2013-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130819024948/http://www.headachejournal.ru/no1/index.htm}}&lt;/ref&gt;. Дар соли 2018 аз ҷониби Кумитаи таснифоти Ҷамъияти байналмилалии дарди сар нашри 3-юми таснифи дарди сар — МКГБ-3 пешниҳод гардид&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=https://ichd-3.org/wp-content/uploads/2018/01/The-International-Classification-of-Headache-Disorders-3rd-Edition-2018.pdf|автор=International Headache Society|заглавие=The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition|год=2018|язык=en|издание=Cephalalgia|тип=научная статья|том=38|номер=1—211|страницы=211|doi=10.1177/0333102417738202|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210324030507/https://www.ichd-3.org/wp-content/uploads/2018/01/The-International-Classification-of-Headache-Disorders-3rd-Edition-2018.pdf|archivedate=2021-03-24}}&lt;/ref&gt;, ки тарҷумаи пурраи он ба забони русӣ аз ҷониби Ҷамъияти Русия оид ба омӯзиши дарди сар дар соли 2023 нашр шуд.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://painrussia.ru/upload/pdf/%D0%9C%D0%9A%D0%93%D0%91-3.pdf|title=Международная классификация головной боли 3 пересмотра (2018), русский перевод (2023) - Российское Межрегиональное Общество по изучению боли|lang=ru|website=painrussia.ru|date=2023|access-date=2023-08-09|archive-date=2023-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313121758/https://painrussia.ru/upload/pdf/%D0%9C%D0%9A%D0%93%D0%91-3.pdf|url-status=live|accessdate=2026-03-10|archivedate=2023-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313121758/https://painrussia.ru/upload/pdf/%D0%9C%D0%9A%D0%93%D0%91-3.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Этиология ==
[[file:Migraine.jpg|thumb|right|200px|Хурӯҷи дарди сар]]Дарди сар ба ду гурӯҳи калон тақсим мешавад: аввалиндараҷа ва дуюминдараҷа. Дарди сари аввалиндараҷа сабаби органикии мушаххас надорад ва рушди он бо вайроншавии ҳисси ташаккули дард алоқаманд аст. Дарди сари дуюминдараҷа натиҷаи бемориҳои дигар мебошад.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Бештари ҳолатҳо (95-98 %) дарди сари аввалиндараҷа мебошанд.

=== Дарди сари аввалиндараҷа ===
Дарди сари намуди фишорӣ ва мигрен ба намудҳои маъмултарин мансубанд. Цефалгияҳои вегетативии тригеминалӣ (масалан, дарди сари кластерӣ) камтар дучор мешаванд.&lt;ref name=&quot;SIGN&quot;&gt;{{книга|ссылка=http://www.sign.ac.uk/guidelines/fulltext/107/|автор=Scottish Intercollegiate Guideline Network|заглавие=Diagnosis and management of headache in adults|год=2008|язык=en|место=Edinburgh|isbn=978-1-905813-39-1|archive-url=https://web.archive.org/web/20110419031343/http://www.sign.ac.uk/guidelines/fulltext/107/|archive-date=2011-04-19|месяц=11}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20110419031343/http://www.sign.ac.uk/guidelines/fulltext/107/ |date=2011-04-19 }} {{Cite web|url=http://www.sign.ac.uk/guidelines/fulltext/107/|title=Архивированная копия|archive-url=https://web.archive.org/web/20110419031343/http://www.sign.ac.uk/guidelines/fulltext/107/|archive-date=2011-04-19|access-date=2013-04-28|url-status=dead|accessdate=2026-03-10|archivedate=2011-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110419031343/http://www.sign.ac.uk/guidelines/fulltext/107/}}&lt;/ref&gt;

=== Дарди сари дуюминдараҷа ===
Дарди сари дуюминдараҷа симптоматикӣ мебошанд, яъне ҳамчун аломати беморӣ ё ҳолати дигар зоҳир мешаванд.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|ссылка=https://painrussia.ru/upload/iblock/54c/54ca60164cbf4307a347c6f2514025eb.pdf|автор=Осипова В.В., Табеева Г.Р., Тринитатский Ю.В., Шестель Е.А.|заглавие=Первичные головные боли: клиника, диагностика, терапия. Информационное письмо (для неврологов, терапевтов, врачей общей практики).|год=2011|место=Ростов-на-Дону|издательство=Антей|страниц=46|archive-date=2021-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111125239/https://painrussia.ru/upload/iblock/54c/54ca60164cbf4307a347c6f2514025eb.pdf}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211111125239/https://painrussia.ru/upload/iblock/54c/54ca60164cbf4307a347c6f2514025eb.pdf |date=2021-11-11 }}&lt;/ref&gt;

Баъзе намудҳои дарди сари дуюминдараҷа хатарнок нестанд (масалан, [[дарди сари сервикогенӣ]] − дарде, ки бо патологияи гардан алоқаманд аст). Дарди сари абузусӣ дар натиҷаи истеъмоли аз ҳад зиёди доруҳои дардкуш ба вуҷуд меояд, ки ба таври парадоксалӣ боиси боз ҳам пурқувват шудани дарди сар мегардад&lt;ref name=&quot;SIGN&quot; /&gt;.

Мавҷудияти аломатҳои огоҳкунанда − «парчамҳои сурх» (ба бахши Ташхис нигаред) метавонад аз хусусияти хатарноки дарди сар шаҳодат диҳад ва асос барои таъйини таҳқиқоти иловагӣ гардад.

Дарди сари «раъдусо» метавонад ягона аломати хунрезии субарахноидалӣ бошад (яке аз шаклҳои [[инсулт]], ки одатан дар натиҷаи кафидани [[аневризма]]-и артериалӣ ба вуҷуд меояд). Дарди сар ҳамроҳ бо табларза метавонад натиҷаи [[менингит]] бошад, хусусан агар синдроми менингеалӣ (сахтшавии мушакҳои пушти сар) мушоҳида шавад. Парешонии ҳуш метавонад аломати энсефалит (илтиҳоби [[мағзи сар]], бештар бо этиологияи вирусӣ) бошад. Сабаби дарди саре, ки ҳангоми кашиши мушакҳо ё тағйири ҳолати бадан пурзӯр мешавад, метавонад баланд шудани фишори дохиликосахонагӣ бошад; одатан чунин дардҳо субҳгоҳон шадидтар шуда, бо қайкунӣ ҳамроҳӣ мекунанд. Фишори баланди дохиликосахонагӣ метавонад аз сабаби орами мағз, гипертензияи идиопатикии дохиликосахонагӣ ва дар ҳолатҳои нодир — тромбози синусҳои пардаи сахти мағз ба вуҷуд ояд. Дарди сар бо сустии умумӣ метавонад аз инсулт (аз ҷумла хунрезии дохиликосахонагӣ ё гематомаи субдуралӣ) ё мавҷудияти орами мағзи сар шаҳодат диҳад. Дарди сар дар пиронсолон, хусусан бо халалдор шудани биноӣ, метавонад нишони [[артериит]]-и азимҳуҷайра бошад. Заҳролудшавӣ бо оксиди карбон (газ) метавонад боиси дарди сар, дилбеҳузурӣ, қайкунӣ, сарчархзанӣ, сустии мушакҳо ва хирагии биноӣ гардад. [[Глаукома]]-и пӯшидакунҷа (баландшавии ногаҳонии фишори дохиличашмӣ) метавонад сабаби дарди сар, аз ҷумла дардҳо дар соҳаи чашм ва дигар аломатҳо: хирагии биноӣ, сурхшавии чашм ва васеъшавии гавҳараки чашм гардад&lt;ref name=SIGN/&gt;. Истифодаи тӯлонии воситаҳои муҳофизати фардии узвҳои нафас боиси баландшавии консентратсияи гази карбонат дар ҳавои нафаскашишаванда мегардад&lt;ref name=&quot;Sinkule-2013&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://academic.oup.com/annweh/article/57/3/384/230992|автор=E.J. Sinkule, J.B. Powell, F.L. Goss|заглавие=Evaluation of N95 respirator use with a surgical mask cover: effects on breathing resistance and inhaled carbon dioxide|год=2013|язык=en|автор издания=British Occupational Hygiene Society|издание=The Annals of Occupational Hygiene|издательство=Oxford University Press|выпуск=3|pages=384—398|volume=57|issn=0003-4878|doi=10.1093/annhyg/mes068|pmid=23108786|archivedate=2020-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201101085606/https://academic.oup.com/annweh/article/57/3/384/230992}}.&lt;/ref&gt; ва метавонад боиси дарди сар ва ҳатто аз даст додани муваққатии қобилияти корӣ гардад&lt;ref name=&quot;AN-2006&quot;&gt;{{Статья|ссылка=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1600-0404.2005.00560.x|автор=E.C.H. Lim, R.C.S. Seet, K.‐H. Lee, E.P.V. Wilder‐Smith, B.Y.S. Chuah, B.K.C. Ong|заглавие=Headaches and the N95 face-mask amongst healthcare providers|год=2006|язык=en|издание=Acta Neurologica Scandinavica|издательство=John Wiley &amp; Sons|выпуск=3|pages=199—202|volume=113|issn=0001-6314|doi=10.1111/j.1600-0404.2005.00560.x|pmid=16441251|archivedate=2020-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201101065441/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1600-0404.2005.00560.x}}&lt;/ref&gt;.

== Эпидемиология ==
Бино ба омор, давоми сол 90 % одамон ақаллан як бор дарди сарро ҳис мекунанд. Дар зиёда аз 90 % ҳолатҳо дарди сари аввалиндараҷа ташхис карда мешавад, ки шакли маъмултарини он дарди сари эпизодии намуди фишорӣ мебошад. Инчунин муайян шудааст, ки занон нисбат ба мардон 3 маротиба бештар аз мигрен азият мекашанд. Дар маҷмӯъ, аз 12 то 18 % аҳолии ҷаҳон ба хурӯҷҳои мигрен дучор мешаванд. Дарди сари кластерӣ дар навбати худ дар камтар аз 0,5 % одамон пайдо мешавад. Муқаррар кардани паҳншавии ин аломати дард дар байни сокинони кишварҳои гуногун хеле душвор аст, зеро дарди сари кластериро аксар вақт ба ҷои дарди сари синусӣ қабул мекунанд. Бо вуҷуди ин, мардон бештар ба дарди сари кластерӣ майл доранд — шумораи мардони аз ин шакли цефалгия азияткашанда нисбат ба занон 5-8 маротиба зиёдтар аст&lt;ref&gt;{{книга |заглавие=Emergency medicine: avoiding the pitfalls and improving the outcomes |ссылка=https://archive.org/details/emergencymedicin00matt |издательство=Blackwell Pub./BMJ Books |место=Malden, Mass |год=2007 |страницы=[https://archive.org/details/emergencymedicin00matt/page/39 39] |isbn=1-4051-4166-2 |язык=en |автор=Amal Mattu; Deepi Goyal; Barrett, Jeffrey W.; Joshua Broder; DeAngelis, Michael; Peter Deblieux; Gus M. Garmel; Richard Harrigan; David Karras; Anita L'Italien; David Manthey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;D&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.clevelandclinicmeded.com/medicalpubs/diseasemanagement/neurology/headache-syndromes/|title=Headache|date=|access-date=2010-08-06|archive-url=https://www.webcitation.org/6GWt0mToC?url=http://www.clevelandclinicmeded.com/medicalpubs/diseasemanagement/neurology/headache-syndromes/|archive-date=2013-05-11|accessdate=2026-03-10|archivedate=2013-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130504085702/http://www.clevelandclinicmeded.com/medicalpubs/diseasemanagement/neurology/headache-syndromes/}}&lt;/ref&gt;.

== Патофизиология ==
Дарди сар эҳсоси дарди худи [[мағзи сар]] нест, зеро дар он ретсепторҳои дард мавҷуд нестанд. Одам дарди сареро ҳис мекунад, ки аз чанд соҳаи сар ва гардан, ки дар онҳо нотситсепторҳо ҷойгиранд (артерияҳои экстракраниалӣ, венаҳо, аъсобҳои краниалӣ ва аъсобҳои ҳароммағз, мушакҳои гардан ва сар, пардаҳои мағз), сар мезанад&lt;ref name=&quot;ACEP2008&quot;&gt;{{статья |заглавие=Clinical policy: critical issues in the evaluation and management of adult patients presenting to the emergency department with acute headache |издание={{Нп3|Annals of Emergency Medicine}} |том=52 |номер=4 |страницы=407—436 |pmid=18809105 |doi=10.1016/j.annemergmed.2008.07.001 |язык=en |тип=journal |автор=Edlow J.A., Panagos P.D., Godwin S.A., Thomas T.L., Decker W.W. |месяц=10 |год=2008}}&lt;/ref&gt;.

Дар аксари ҳолатҳо дарди сар дар натиҷаи фишор ё хашмгинии рецепторҳои дард, ки дар пардаҳои мағз ё рагҳо ҷойгиранд, пайдо мешавад. Патофизиологияи дарди сари аввалиндараҷа нисбат ба дуюминдараҷа мураккабтар аст ва то ҳол пурра омӯхта нашудааст.

== Ташхис ==
Ташхиси дарди сар дар асоси натиҷаи пурсиш ва муоинаи невролог гузошта мешавад. Дарди сари аввалиндараҷа одатан таҳқиқоти иловагиро талаб намекунад. Дар ҳолатҳои шубҳанок, ҳангоми мавҷудияти «парчамҳои сурх» таҳқиқоти иловагӣ таъйин карда мешавад.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Номгӯи аломатҳои огоҳкунанда («парчамҳои сурх») ===
# дарди саре, ки бори аввал пас аз 50-солагӣ пайдо шудааст,
# «раъдусо» (дар давоми 1-2 сония то ҳадди аксар расидан),
# қатъиян яктарафа,
# пайваста бадшаванда бидуни сабукшавӣ,
# ногаҳон пайдошуда ва барои бемор ғайриоддӣ,
# аураи атипикии мигренӣ (давомнокии зиёда аз 1 соат),
# тағйирот дар ҳуш (карахтӣ, парешонӣ, гум шудани хотира),
# ихтилоли рӯҳӣ,
# аломатҳои неврологии марказӣ,
# нишонаҳои бемории системавӣ (табларза, сахтшавии гардан),
# аломатҳои гипертензияи дохиликосахонагӣ,
# варами диски аъсоби биноӣ,
# сирояти ВИЧ, бемориҳои онкологӣ ё осеби наздики сар,
# оғози дарди сар ҳангоми ҳомиладорӣ ё пас аз зоиш,
# бесамар будани табобати мувофиқ.

=== Усулҳои таҳқиқот ===
Барои муайян кардани равандҳои рукуд дар диски аъсоби биноӣ муоинаи қаъри чашм ва ченкунии [[Фишори хун|фишори шараёнӣ]] гузаронида мешавад.

Нейровизуализация (КТ-и мағзи сар) ба беморони дорои аломатҳои неврологӣ, инчунин ба беморони дорои хурӯҷи ногаҳонии дарди сари сахт тавсия дода мешавад.&lt;ref name=&quot;ACEP2008&quot; /&gt;

== Табобати дарди сар ==

=== Дардзудоӣ ===
Барои пешгирии дард аз доруҳои дардкуш, бештар аз гурӯҳи НПВП, парацетамол ё триптанҳо (ҳангоми мигрен) истифода мешаванд. Истеъмоли аз ҳад зиёди доруҳои дардкуш (масалан, беш аз 2-3 рӯз дар як ҳафта) мумкин нест, зеро ин метавонад боиси рушди дарди сари вобаста ба дору гардад.

== Дарди сар дар кӯдакон ==
Дарди сар (ДС) бисёр вақт дар давраи кӯдакӣ ё наврасӣ ба вуҷуд меояд. Кӯдакон ба ҳамон шаклҳои ДС дучор мешаванд, ки калонсолон, аммо симптоматикаи онҳо метавонад фарқ кунад. Ҳамин тариқ, 20%-и калонсолон тасдиқ мекунанд, ки ДС-и онҳо дар синни то 10-солагӣ оғоз шудааст, ва 50%-и пурсидашудагон дар бораи пайдоиши ДС дар синни то 20-солагӣ хабар медиҳанд. Сатҳи беморшавӣ ба ДС мӯътадил боқӣ мемонад. Мувофиқи як таҳқиқот, 56%-и писарон ва 74%-и духтарони синни аз 12 то 17-сола дар давоми чанд моҳи охир ДС-ро ҳис кардаанд&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.webmd.com/migraines-headaches/guide/your-childs-headache|title=How Common Are Headaches in Children and Adolescents?|date=|access-date=2010-06-30|archive-url=https://www.webcitation.org/6GWt3GZq8?url=http://www.webmd.com/migraines-headaches/guide/your-childs-headache|archive-date=2013-05-11}}&lt;/ref&gt;.

Пайдоиши ДС дар кӯдакон бо як ё якчанд омил алоқаманд аст. Омилҳои мумкин инҳоянд: майли [[генетика|генетикӣ]] (хусусан дар мавриди мигрен); осеби сар дар натиҷаи афтидан; [[беморӣ]] ё сироят-и ҳамроҳикунанда, масалан, вақте ки аломатҳои сирояти гӯш ё синусҳо ([[зуком]] ё шамолхӯрӣ) мушоҳида мешаванд; омилҳои берунӣ (тағйирёбии обу ҳаво, ҳолати эмотсионалӣ: стресс, изтироб, депрессия); ғизо ва нӯшокиҳо, кофеин, иловаҳои ғизоӣ; тағйири низоми хоб ё низоми рӯз; садоҳои баланд. Ба ғайр аз ин, бори вазнини ҷисмонӣ ё дар зери офтоб мондан низ метавонад хурӯҷи мигренро ба вуҷуд орад&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/headaches-in-children/DS01132/DSECTION=causes|title=Causes|date=|access-date=2010-06-30|archive-url=https://www.webcitation.org/6GWt4CGEf?url=http://www.mayoclinic.com/health/headaches-in-children/DS01132/DSECTION=causes|archive-date=2013-05-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Баъзан сабаби ДС-и даврӣ дар наврасон метавонад брекетҳо ё дугаҳои ортодонтии рӯй бошанд, ки дар соҳаи ҷоғ фишори доимӣ меоранд, инчунин кулоҳҳои танг.

Агар ДС бо чунин аломатҳо, аз қабили ихтилоли нутқ, сустии мушакҳо, гум шудани биноӣ ҳамроҳӣ кунад, эҳтимоли мавҷуд будани бемории хатарнок (гидротсефалия, менингит, энсефалит, абссесс, хунрезӣ, орам, тромб ё осеби сар) вуҷуд дорад. Дар чунин ҳолат ташхис метавонад КТ ё МРТ-ро дар бар гирад, ки имкон медиҳад вайроншавии сохтории эҳтимолиро дар системаи марказии асаб-и кӯдак муайян кунад&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.webmd.com/migraines-headaches/guide/your-childs-headache|title=What Causes Headaches in Children and Adolescents?|date=|access-date=2010-06-30|archive-url=https://www.webcitation.org/6GWt3GZq8?url=http://www.webmd.com/migraines-headaches/guide/your-childs-headache|archive-date=2013-05-11}}&lt;/ref&gt;.

Як қатор чораҳои пешгирикунанда мавҷуданд, ки барои пешгирии ДС-и аввалиндараҷа нигаронида шудаанд. Масалан: риояи низоми нӯшокии об; сӯиистифода накардан аз нӯшокиҳои кофеиндор; риояи низоми хоб; риояи рациони мутавозини ғизо; бори ҷисмонии мувофиқ; канораҷӯӣ аз стресси эмотсионалӣ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.achenet.com/education/patients/headachesinchildren.asp|title=Headaches in Children|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516223426/http://www.achenet.com/education/patients/headachesinchildren.asp|archive-date=2008-05-16|access-date=2010-06-30|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Эзоҳ ==
{{wiktionary|дарди сар}}
{{reflist}}

== Пайвандҳо ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=b8n2AKeOaK0&amp;t=3s Дарди сар — барномаи телевизионӣ бо иштироки духтури неврологи дараҷаи олӣ Бобина Л. А.]
* [https://www.kp.ru/guide/golovnaja-bol.html Дарди сар: сабабҳо, намудҳо, ташхис ва табобат]{{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210115220345/https://www.kp.ru/guide/golovnaja-bol.html |date=2021-01-15 }}
* Дарди сар [https://sites.google.com/view/mega888he/home Пайванд] [[ба манбаи иқтибосшуда дар интернет]].
[[Гурӯҳ:Аломатҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Бемориҳои системаи марказии асаб]]
[[Гурӯҳ:Аломатҳои бемориҳои системаи асаб]]
[[Гурӯҳ:Истиораҳо]]
[[Гурӯҳ:Дарди сар]]</text>
      <sha1>kwjsq4au6rw8n2vbk6a15vvkot2emxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бемории Алтсгеймер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329350</id>
    <revision>
      <id>1482739</id>
      <parentid>1478461</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T02:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71938" sha1="dgnrti5z7nfps8r6z03f6xw85hzvbbl" xml:space="preserve">{{Дигар маъноҳо|дар бораи беморӣ|дар бораи шахсе, ки онро кашф кардааст|Алсҳаймер, Алоис}}
{{Беморӣ
| ном             = Бемории Алсҳаймер
| Image         = Alzheimer's_disease_brain_comparison.jpg
| имзо            = Муқоисаи мағзи сари пиронсоли солим (''чап'') ва мағзи гирифтори бемории Алсҳаймер (''рост'').
| DiseasesDB      = 490
| ICD10           = {{ICD10|G|30}}, {{ICD10|F|00}}
| ICD9            = {{ICD9|331.0}}, {{ICD9|290.1}}
| ICDO            =
| OMIM            = 104300
| MedlinePlus     = 000760
| eMedicineSubj   = neuro
| eMedicineTopic  = 13
| MeshID          = D000544
}}
'''Бемории Алсҳаймер''' — шакли аз ҳама паҳншудаи [[деменсия]], [[бемории нейродегенеративӣ]], ки бори аввал соли 1907&lt;ref name=&quot;pmid9661992&quot;&gt;{{статья
|заглавие=Evolution in the conceptualization of dementia and Alzheimer's disease: Greco-Roman period to the 1960s
|издание=[[Neurobiology of Aging]]
|том=19
|номер=3
|страницы=173—189
|pmid=9661992
|язык=en
|тип=journal
|автор=Berchtold N.C., Cotman C.W.
|год=1998}}&lt;/ref&gt; аз ҷониби равонпизишки олмонӣ [[Алоис Алсҳаймер]] (1864—1915) тавсиф шудааст. Одатан, он дар одамони синнашон аз 65-сола боло ошкор мешавад&lt;ref&gt;{{статья |заглавие=Projections of Alzheimer's disease in the United States and the public health impact of delaying disease onset |издание={{нп1|American Journal of Public Health}} |том=88 |номер=9 |страницы=1337—1342 |pmid=9736873 |pmc=1509089 |язык=en |тип=journal |автор=Brookmeyer R., Gray S., Kawas C. |месяц=9 |год=1998}}&lt;/ref&gt;, аммо бемории барвақти Алсҳаймер низ вуҷуд дорад — шакли нодири беморӣ. То соли 2006 гирифтории умумиҷаҳонӣ ба ин беморӣ 26,6 млн нафар арзёбӣ мешуд ва то соли 2050 шумораи беморон метавонад чор баробар афзоиш ёбад&lt;ref name=&quot;Brookmeyer2007&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Brookmeyer R, Johnson E, Ziegler-Graham K, Arrighi HM | title = Forecasting the global burden of Alzheimer's disease | journal = Alzheimer's &amp; Dementia | volume = 3 | issue = 3 | pages = 186–91 | date = July 2007 | pmid = 19595937 | doi = 10.1016/j.jalz.2007.04.381 }}&lt;/ref&gt;.

Одатан, беморӣ бо нишонаҳои камбанд оғоз шуда, бо гузашти вақт авҷ мегирад. Аксар вақт дар марҳилаҳои аввал ихтилоли [[Ҳофиза#Ҳофизаи кӯтоҳмуддат|ҳофизаи кӯтоҳмуддат]] мушоҳида мешавад, масалан, нотавонии ба хотир овардани иттилооти нав аз худшуда. Бо рушди беморӣ талафоти [[Ҳофиза#Ҳофизаи дарозмуддат|ҳофизаи дарозмуддат]] ба амал меояд&lt;ref name=&quot;pmid17823840&quot;&gt;{{статья |заглавие=A 10-item smell identification scale related to risk for Alzheimer's disease |издание={{нп1|Annals of Neurology}} |том=58 |номер=1 |страницы=155—160 |pmid=15984022 |doi=10.1002/ana.20533 |язык=en |тип=journal |автор=Tabert M.H., Liu X., Doty R.L., Serby M., Zamora D., Pelton G.H., Marder K., Albers M.W., Stern Y., Devanand D.P. |год=2005| issn=0364-5134 }}&lt;/ref&gt;, нутқ ва функсияҳои когнитивӣ халалдор мешаванд, бемор қобилияти самтгирӣ дар муҳит ва нигоҳубини худро гум мекунад. Талафоти тадриҷии функсияҳои организм ба марг олиб мерасонад&lt;ref name=&quot;nihstages&quot;&gt;{{cite web|title=Understanding stages and symptoms of Alzheimer's disease|url=http://www.nia.nih.gov/Alzheimers/Publications/stages.htm|publisher=[[National Institute on Aging]]|date=2007-10-26|access-date=2008-02-21|archive-url=https://www.webcitation.org/61CzXogyz?url=http://www.nia.nih.gov/Alzheimers/Publications/stages.htm|archive-date=2011-08-25|accessdate=2026-03-20|archivedate=2008-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516213955/http://www.nia.nih.gov/Alzheimers/Publications/stages.htm}}&lt;/ref&gt;.

Ҳангоми муроҷиат ба пизишк ва шубҳа ба бемории Алсҳаймер, барои дақиқ кардани ташхис одатан рафторро таҳлил мекунанд, силсилаи озмоишҳои когнитивӣ мегузаронанд ва дар сурати имкон, томографияи резонанси магнитӣ (МРТ) гузаронида мешавад&lt;ref name=&quot;alzres&quot;&gt;{{cite web
 |title        = Alzheimer's diagnosis of AD
 |url          = http://www.alzheimers-research.org.uk/info/diagnosis/
 |publisher    = Alzheimer's Research Trust
 |access-date  = 2008-02-29
 |archive-url  = https://www.webcitation.org/61CzX35bD?url=http://www.alzheimersresearchuk.org/info/diagnosis/
 |archive-date = 2011-08-25
 |accessdate   = 2026-03-20
 |archivedate  = 2007-10-22
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20071022154220/http://alzheimers-research.org.uk/info/diagnosis/
}}&lt;/ref&gt;. Пешгӯии фардӣ аз сабаби гуногун будани давомнокии ҷараёни беморӣ душвор аст, зеро он метавонад муддати тӯлонӣ пеш аз пайдо шудани нишонаҳо ва гузоштани ташхис ниҳонӣ рушд кунад. Давомнокии миёнаи умр пас аз гузоштани ташхис тақрибан ҳафт солро ташкил медиҳад&lt;ref name=&quot;pmid3776457&quot;&gt;{{статья |заглавие=Survival and cause of death in Alzheimer's disease and multi-infarct dementia |издание={{нп1|Acta Neurologica Scandinavica}} |том=74 |номер=2 |страницы=103—107 |pmid=3776457 |access-date=2008-08-04 |язык=en |тип=journal |автор=Mölsä P.K., Marttila R.J., Rinne U.K. |месяц=8 |год=1986}}&lt;/ref&gt;, камтар аз се фоизи беморон зиёда аз чордаҳ сол умр мебинанд&lt;ref name=&quot;pmid7793228&quot;&gt;{{статья |заглавие=Long-term survival and predictors of mortality in Alzheimer's disease and multi-infarct dementia |издание={{нп1|Acta Neurologica Scandinavica}} |том=91 |номер=3 |страницы=159—164 |pmid=7793228 |язык=en |тип=journal |автор=Mölsä P.K., Marttila R.J., Rinne U.K. |месяц=3 |год=1995}}&lt;/ref&gt;.

Дар ҳоли ҳозир фаҳмиши пурраи сабабҳо ва ҷараёни бемории Алсҳаймер ба даст наомадааст. Мувофиқи фарзияи бештар паҳншуда, хусусиятҳои калидии беморӣ ҷамъшавии пилакҳои амилоидӣ ва гиреҳҳои нейрофибриллярӣ дар бофтаҳои мағзи сар мебошанд&lt;ref name=&quot;lancet2011&quot;&gt;{{статья
|автор=Ballard Clive, Gauthier Serge, Corbett Anne, Brayne Carol, Aarsland Dag, Jones Emma
|заглавие=Alzheimer's disease
|издательство=[[Elsevier]]
|издание=[[The Lancet]]
|год=2011
|issue=9770
|том=377
|страницы=1019—1031
|issn=01406736
|isbn=
|doi=10.1016/S0140-6736(10)61349-9
|язык=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid15184601&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Hashimoto M, Rockenstein E, Crews L, Masliah E | title = Role of protein aggregation in mitochondrial dysfunction and neurodegeneration in Alzheimer's and Parkinson's diseases | journal = Neuromolecular Medicine | volume = 4 | issue = 1–2 | pages = 21–36 | year = 2003 | pmid = 15184601 | doi = 10.1385/NMM:4:1-2:21 }}&lt;/ref&gt;. Усулҳои муосири табобат танҳо нишонаҳоро то андозае сабук мекунанд, аммо то ҳол имкон намедиҳанд, ки рушди беморӣ боздошта ё суст карда шавад. Бисёр усулҳои ояндадори табобат ба марҳилаи озмоишҳои клиникӣ расидаанд, ки шумораи онҳо то соли 2008 аз 500 гузашта буд, аммо маълум нест, ки самаранокии онҳо исбот хоҳад шуд ё на. Соли 2013 усули стимулятсияи магнитии транскраниалии амиқ (Deep TMS) барои табобати нишонаҳои бемории Алсҳаймер дар қатори дигар бемориҳо аломати тасдиқи [[CE (аломат)|CE Mark]]-ро гирифт&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.medicaldevice-network.com/news/newsbrainsway-reports-positive-deep-tms-system-trial-data-ocd|title=Brainsway reports positive Deep TMS system trial data for OCD|date=2013-09-06|work=Industry News|publisher=medicaldevice-network.com|description=Глубокая ТМС одобрена для лечения ОКР и других расстройств (в частности, болезни Альцгеймера)|lang=en|access-date=2015-03-13|archive-date=2015-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320001124/http://www.medicaldevice-network.com/news/newsbrainsway-reports-positive-deep-tms-system-trial-data-ocd|url-status=live|accessdate=2026-03-20|archivedate=2013-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104100829/http://www.medicaldevice-network.com/news/newsbrainsway-reports-positive-deep-tms-system-trial-data-ocd}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.medgadget.com/2011/10/transcranial-magnetic-stimulation-shows-initial-promise-in-alzheimers-trial.html|title=Transcranial Magnetic Stimulation Shows Initial Promise in Alzheimer’s Trial|author=Shiv Gaglani|date=2011-10-06|work=Archives: 10/2011|publisher=Medgadget en Español|description=Об успехах при исследовании TMS при болезни Альцгеймера|lang=en|access-date=2015-03-13|archive-date=2015-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319093556/http://www.medgadget.com/2011/10/transcranial-magnetic-stimulation-shows-initial-promise-in-alzheimers-trial.html|url-status=live|accessdate=2026-03-20|archivedate=2015-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150319093556/http://www.medgadget.com/2011/10/transcranial-magnetic-stimulation-shows-initial-promise-in-alzheimers-trial.html}}&lt;/ref&gt;. Ду ширкати амрикоӣ коркарди доруи як вақтҳо ояндадорро барои сабук кардани оқибатҳои гум шудани ҳофиза ҳангоми бемории Алсҳаймер пас аз ду тадқиқоти клиникӣ, ки дар онҳо восита ба беморон кӯмак карда натавонист, қатъ карданд. Муҳаққиқон хабар доданд, ки динамикаи мусбати беморӣ дар беморони марҳилаи сабук ё барвақти Алсҳаймер аз динамикаи гурӯҳи назоратии беморон, ки ба онҳо пласебо дода мешуд, фарқ накард. Ширкатҳои Pfizer ва Johnson &amp; Johnson изҳор доштанд, ки ҳама тадқиқотҳои дигар дар ин соҳа қатъ карда шудаанд. Дар айни замон давои бемории Алсҳаймер вуҷуд надорад&lt;ref&gt;{{cite web
|url          = http://www.clinicaltrials.gov/ct2/results?term=alzheimer
|title        = Alzheimer's Disease Clinical Trials
|access-date  = 2008-08-18
|publisher    = US National Institutes of Health
|archive-url  = https://www.webcitation.org/61CzYJaZe?url=http://www.clinicaltrials.gov/ct2/results?term=alzheimer
|archive-date = 2011-08-25
}}&lt;/ref&gt;. Бисёр роҳҳои пешгирии бемории Алсҳаймер пешниҳод мешаванд, аммо таъсири онҳо ба ҷараёни беморӣ ва вазнинии он мушоҳида нашудааст. Ҳам барои пешгирӣ ва ҳам барои мубориза бо беморӣ аксар вақт тавсия дода мешавад, ки ба машқҳои ҷисмонӣ машғул шавед, тафаккурро ҳавасманд кунед ва ба парҳези мутавозин риоя намоед&lt;ref name=&quot;prevention1&quot;&gt;{{cite web|title=Can Alzheimer's disease be prevented|url=http://www.nia.nih.gov/NR/rdonlyres/63B5A29C-F943-4DB7-91B4-0296772973F3/0/CanADbePrevented.pdf|format=pdf|publisher=National Institute on Aging|access-date=2008-02-29|date=2006-08-29|archive-url=https://www.webcitation.org/61CzYjv2i?url=http://www.nia.nih.gov/NR/rdonlyres/63B5A29C-F943-4DB7-91B4-0296772973F3/0/CanADbePrevented.pdf|archive-date=2011-08-25|accessdate=2026-03-20|archivedate=2008-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227161413/http://www.nia.nih.gov/NR/rdonlyres/63B5A29C-F943-4DB7-91B4-0296772973F3/0/CanADbePrevented.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/news/health/healthy-eating/new-hybrid-mind-diet-can-cut-alzheimers-risk-by-53_1564663.html|title=New hybrid 'MIND diet' can cut Alzheimer's risk by 53%|publisher=Zee News|access-date=2016-03-14|archive-date=2016-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315061040/http://zeenews.india.com/news/health/healthy-eating/new-hybrid-mind-diet-can-cut-alzheimers-risk-by-53_1564663.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Бемории Алсҳаймер ба бемориҳое тааллуқ дорад, ки вазнинтарин бори молиявиро ба дӯши ҷомеа дар кишварҳои пешрафта мегузоранд&lt;ref name=&quot;pmid15685097&quot;&gt;{{статья |заглавие=Impact économique de la démence (English: The economical impact of dementia) |язык=fr |издание={{нп1|La Presse Médicale|La Presse médicale||La Presse Médicale}} |issn=0755-4982 |том=34 |номер=1 |страницы=35—41 |pmid=15685097 |автор=Bonin-Guillaume S., Zekry D., Giacobini E., Gold G., Michel J.P. |месяц=1 |год=2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid9543467&quot;&gt;{{статья |заглавие=Economic considerations in Alzheimer's disease |издание=Pharmacotherapy |том=18 |номер=2 Pt 2 |страницы=68—73; discussion 79—82 |pmid=9543467 |язык=en |автор=Meek P.D., McKeithan K., Schumock G.T. |год=1998}}&lt;/ref&gt;.

== Таърих ==
[[File:Auguste D aus Marktbreit.jpg|thumb|[[Августа Детер]], бемори Алоис Алсҳаймер, соли 1901]]

Пизишкон ва файласуфони [[Юнони Қадим]] ва [[Руми Бостон]] пириро бо заифшавии ақл алоқаманд медонистанд&lt;ref name=&quot;pmid9661992&quot; /&gt;, аммо танҳо соли 1901 равонпизишки олмонӣ Алоис Алсҳаймер ҳолати бемориеро қайд кард, ки минбаъд бо номи ӯ номида шуд. Таҳлили бемории Августа Детери панҷоҳсоларо ӯ бори аввал соли 1907, пас аз вафоти беморе, ки таҳти мушоҳидааш буд, нашр кард&lt;ref&gt;Auguste D.:

{{статья
|заглавие=Über eine eigenartige Erkrankung der Hirnrinde [About a peculiar disease of the cerebral cortex]
|издание=Allgemeine Zeitschrift fur Psychiatrie und Psychisch-Gerichtlich Medizin
|том=64
|номер=1—2
|страницы=146—148
|язык={{ref|de}}
|автор=Alzheimer Alois
|год=1907
}}

{{статья
|заглавие=About a peculiar disease of the cerebral cortex. By Alois Alzheimer, 1907 (Translated by L. Jarvik and H. Greenson)
|издание={{нп1|Alzheimer Disease and Associated Disorders}}
|том=1
|номер=1
|страницы=3—8
|pmid=3331112
|язык=en
|тип=journal
|автор=Alzheimer Alois
|год=1987
}}

{{книга
|заглавие=Alzheimer: the life of a physician and the career of a disease
|издательство=[[Издательство Колумбийского университета|Columbia University Press]]
|место=New York
|год=2003
|страницы=270
|isbn=0-231-11896-1
|язык=en
|автор=Maurer Ulrike, Maurer Konrad
}}&lt;/ref&gt;. Дар давоми панҷ соли баъдӣ дар адабиёти тиббӣ боз ёздаҳ тавсифи шабеҳ пайдо шуд, ки муаллифони баъзеи онҳо аллакай истилоҳи «бемории Алсҳаймер»-ро истифода мебурданд&lt;ref name=&quot;pmid9661992&quot; /&gt;. [[Эмил Крепелин]] аввалин касе буд, ки бемории Алсҳаймерро ҳамчун бемории мустақил номид. Соли 1910 ӯ онро дар нашри ҳаштуми китоби дарсии худ оид ба равонпизишкӣ ҳамчун зернамуди деменсияи сенилӣ (пирӣ) ҷудо карда, онро «деменсияи пресенилӣ» номид&lt;ref name=&quot;isbn1-4325-0833-4&quot;&gt;{{книга
|заглавие=Clinical Psychiatry: A Textbook For Students And Physicians (Reprint)
|ссылка=https://archive.org/details/clinicalpsychiat0000emil/page/568
|издательство={{нп1|Kessinger Publishing}}
|страницы=568
|isbn=1-4325-0833-4
|язык=en
|автор=Kraepelin Emil, Diefendorf A. Ross (translated by)
|день=17
|месяц=1
|год=2007
}}&lt;/ref&gt;.

Ташхиси бемории Алсҳаймерро дар тӯли қисми зиёди асри бистум танҳо ба беморони нисбатан ҷавон, ки нишонаҳои аввалини деменсия дар онҳо дар синни аз 45 то 65-солагӣ пайдо шуда буданд, мегузоштанд. Истилоҳот пас аз конфронси соли 1977 оид ба бемории Алсҳаймер тағйир ёфт, ки иштирокчиёни он ба хулосае омаданд, ки зоҳироти клиникӣ ва патологии деменсияҳои пресенилӣ ва сенилӣ амалан якхелаанд, гарчанде мавҷудияти тафовутҳои этиологиро истисно накарданд&lt;ref name=&quot;isbn0-89004-225-X&quot;&gt;{{книга
|заглавие=Alzheimer's disease: senile dementia and related disorders
|издательство={{нп1|Lippincott Williams &amp; Wilkins|Raven Press|en|Lippincott Williams &amp; Wilkins}}
|место=New York
|год=1978
|страницы=595
|isbn=0-89004-225-X
|язык=en
|автор=Katzman Robert, Terry Robert D., Bick Katherine L (editors)
}}&lt;/ref&gt;. Тадриҷан ташхисро новобаста аз синну сол мегузоштагӣ шуданд&lt;ref name=&quot;pmid9702682&quot;&gt;{{статья
|заглавие=History of dementia and dementia in history: an overview
|издание={{нп1|Journal of the Neurological Sciences}}
|том=158
|номер=2
|страницы=125—133
|pmid=9702682
|язык=en
|тип=journal
|автор=Boller f., Forbes M.M.
|месяц=6
|год=1998
}}&lt;/ref&gt;, ҳарчанд чанде муддат барои тавсифи беморӣ дар ашхоси аз 65-сола боло ҳоло ҳам истилоҳи «деменсияи сенилии навъи Алсҳаймер» (SDAT)-ро истифода бурда, ташхиси «классикии» бемории Алсҳаймерро барои ҷавонтарҳо нигоҳ медоштанд. Дар ниҳоят, истилоҳи «бемории Алсҳаймер» расман ба номенклатураи тиббӣ ҳамчун номи беморие қабул шуд, ки новобаста аз синну сол ҳангоми мавҷуд будани нишонаҳои мувофиқ ва аломатҳои хоси нейропатологӣ ташхис дода мешавад&lt;ref name=&quot;pmid3531918&quot;&gt;{{статья
|заглавие=Origin of the distinction between Alzheimer's disease and senile dementia: how history can clarify nosology
|издание=[[Neurology (маҷалла)|Neurology]]
|том=36
|номер=11
|страницы=1497—1499
|pmid=3531918
|язык=en
|тип=journal
|автор=Amaducci L.A., Rocca W.A., Schoenberg B.S.
|месяц=11
|год=1986
|издательство={{нп1|Wolters Kluwer}}
}}&lt;/ref&gt;.
== Эпидемиология ==
[[file:Alzheimer and other dementias world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|[[Солҳои ҳаёти бо маъюбӣ ислоҳшуда]] (DALY) ҳангоми бемории Алсҳаймер ва дигар деменсияҳо ба 100 000 аҳолӣ дар соли 2004.{{columns-list}}{{legend|#b3b3b3|маълумот нест}}{{legend|#ffff65|≤ 50}}{{legend|#fff200|50–70}}{{legend|#ffdc00|70–90}}{{legend|#ffc600|90–110}}{{legend|#ffb000|110–130}}{{legend|#ff9a00|130–150}}{{legend|#ff8400|150–170}}{{legend|#ff6e00|170–190}}{{legend|#ff5800|190–210}}{{legend|#ff4200|210–230}}{{legend|#ff2c00|230–250}}{{legend|#cb0000|≥ 250}}{{columns-end}}]]

{| align=&quot;left&quot; border=&quot;2&quot; class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin-right: 1em;&quot;
|+Гумроҳии беморӣ (Заболеваемость)&lt;ref name=&quot;pmid17727890&quot;/&gt;дар ашхоси аз 65-сола боло
|-
! &lt;small&gt;Синну сол&lt;/small&gt; !! &lt;small&gt;Гумроҳӣ


(ҳолатҳои нав)


ба ҳазор


одам-сол&lt;/small&gt;
|-align=&quot;center&quot;
! 65—69
| 3
|-align=&quot;center&quot;
! 70—74
| 6
|-align=&quot;center&quot;
! 75—79
| 9
|-align=&quot;center&quot;
! 80—84
| 23
|-align=&quot;center&quot;
! 85—89
| 40
|-align=&quot;center&quot;
! 90—
| 69
|}

Ду нишондиҳандаи асосӣ, ки дар тадқиқотҳои эпидемиологӣ истифода мешаванд — гумроҳии беморӣ (заболеваемость) ва паҳншавии беморӣ (распространённость) мебошанд. Гумроҳӣ шумораи ҳолатҳои навро дар воҳиди вақти инсонӣ (одатан шумораи ҳолатҳои нав ба ҳазор одам-сол) инъикос мекунад, дар ҳоле ки паҳншавии беморӣ дар бораи шумораи умумии гирифторон дар популятсия дар вақти муайян маълумот медиҳад.

Гумроҳии беморӣ дар байни занон нисбат ба мардон бештар аст&lt;ref&gt;{{Статья|ссылка=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20442496/|автор=Jose Viña, Ana Lloret|заглавие=Why women have more Alzheimer's disease than men: gender and mitochondrial toxicity of amyloid-beta peptide|год=2010|издание=Journal of Alzheimer's disease: JAD|том=20 Suppl 2|страницы=S527–533|issn=1875-8908|doi=10.3233/JAD-2010-100501|archive-date=2021-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414180417/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20442496/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20190204/1550367431.html|title=Болезнь Alzheimer чаще поражает женщин, выяснили учёные|website=РИА Новости|date=2019-02-04|access-date=2021-04-14}}&lt;/ref&gt;.

Тадқиқотҳои когортии лонгитюдӣ (ки дар рафти онҳо популятсияи ибтидоан солим дар тӯли солҳои зиёд назорат карда мешавад) нишон медиҳанд, ки гумроҳии беморӣ барои ҳамаи намудҳои деменсия дар сатҳи 10–15 ҳолати нав ба ҳазор одам-сол ва барои бемории Алсҳаймер 5–8 ҳолатро ташкил медиҳад&lt;ref name=&quot;pmid17727890&quot;&gt;{{статья
|заглавие=Incidence and subtypes of dementia in three elderly populations of central Spain
|издание={{нп1|Journal of the Neurological Sciences}}
|том=264|номер=1—2|страницы=63—72|pmid=17727890|doi=10.1016/j.jns.2007.07.021|язык=en|тип=journal|автор=Bermejo-Pareja F., Benito-León J., Vega S., Medrano M.J., Román G.C.|месяц=1|год=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid12028245&quot;&gt;{{статья
|заглавие=Incidence of dementia, Alzheimer's disease, and vascular dementia in Italy. The ILSA Study
|издание={{нп1|Journal of the American Geriatrics Society}}
|том=50|номер=1|страницы=41—8|pmid=12028245|язык=en|тип=journal|автор=Di Carlo A., Baldereschi M., Amaducci L., ''et al''|месяц=1|год=2002}}&lt;/ref&gt;, ки тақрибан нисфи шумораи умумии ташхисҳои солонаро ташкил медиҳад. Синну соли пиронсолӣ омили асосии хавф мебошад, ки ин дар омор инъикос меёбад: барои ҳар панҷ соли пас аз синни 65-солагӣ нишондиҳандаи хавф тақрибан ду баробар зиёд шуда, аз 3 ҳолат дар 65-солагӣ то ба 69 ҳолат ба ҳазор одам-сол дар синни 95-солагӣ мерасад&lt;ref name=&quot;pmid17727890&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pmid12028245&quot;/&gt;. Тафовутҳои ҷинсӣ низ мавҷуданд — занон бештар ба бемории Алсҳаймер гирифтор мешаванд, хусусан пас аз 85-солагӣ&lt;ref name=&quot;pmid12028245&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{статья
|заглавие=Gender differences in the incidence of AD and vascular dementia: The EURODEM Studies
|издание=[[Neurology (маҷалла)|Neurology]]
|том=53|номер=9|страницы=1992—1997|pmid=10599770|язык=en|тип=journal|автор=Andersen K., Launer L.J., Dewey M.E., ''et al''|месяц=12|год=1999}}&lt;/ref&gt;.

Паҳншавии беморӣ дар популятсия аз омилҳои гуногун, аз ҷумла аз гумроҳӣ ва фавт вобаста аст. Азбаски гумроҳӣ бо синну сол меафзояд, ҳатман бояд синну соли миёнаи аҳолӣ дар минтақаи таҳқиқшаванда ба назар гирифта шавад. То соли 2000, дар ИМА ҳам дар маҷмӯъ ва ҳам дар гурӯҳи 65–74 сола тақрибан 1,6 % аҳолӣ бемории Алсҳаймер доштанд. Дар гурӯҳи 75–84 сола ин нишондиҳанда аллакай 19 %-ро ташкил медод ва дар байни шаҳрвандоне, ки синнашон аз 84 гузаштааст, паҳншавии беморӣ 42 % буд&lt;ref&gt;2000 U.S. estimates:

{{статья|заглавие=Alzheimer disease in the US population: prevalence estimates using the 2000 census|издание=[[Journal of the American Medical Association|JAMA]]|том=60|номер=8|страницы=1119—1122|pmid=12925369|doi=10.1001/archneur.60.8.1119|язык=en|тип=journal|автор=Hebert L.E., Scherr P.A., Bienias J.L., Bennett D.A., Evans D.A.|месяц=8|год=2003}}

{{cite web|title=Profiles of general demographic characteristics, 2000 census|year=2001|publisher=U.S. Census Bureau|url=http://www.census.gov/prod/cen2000/dp1/2kh00.pdf|access-date=2008-08-27}}&lt;/ref&gt;. Дар кишварҳои камтар рушдёфта паҳншавии беморӣ пасттар аст&lt;ref name=&quot;pmid16360788&quot;/&gt;.

Бино ба маълумоти СҶТ, дар соли 2005 0,379 % аҳолии ҷаҳон аз деменсия азият мекашиданд ва пешгӯӣ барои соли 2015 ба 0,441 % мерасид ва фоизи боз ҳам бештари аҳолӣ, 0,556 %, метавонад то соли 2030 ба ин беморӣ гирифтор шавад&lt;ref name=&quot;isbn9789241563369&quot;&gt;{{книга|заглавие=Neurological Disorders: Public Health Challenges|издательство=World Health Organization|год=2006|страницы=204—207|isbn=978-92-4-156336-9|автор=World Health Organization}}&lt;/ref&gt;. Муаллифони дигар корҳо низ ба чунин хулосаҳо меоянд&lt;ref name=&quot;pmid16360788&quot;&gt;{{статья|заглавие=Global prevalence of dementia: a Delphi consensus study|издание=[[The Lancet]]|том=366|номер=9503|страницы=2112—2117|pmid=16360788|doi=10.1016/S0140-6736(05)67889-0|язык=en|автор=Ferri C.P., Prince M., Brayne C., ''et al''|месяц=12|год=2005}}&lt;/ref&gt;. Тадқиқоти дигаре мегӯяд, ки дар соли 2006 паҳншавии беморӣ дар ҷаҳон 0,4 % (фосила 0,17–0,89 %, шумораи мутлақ — 26,6 млн нафар) буд ва пешгӯӣ мекунад, ки то соли 2050 нишондиҳандаи ҳиссавӣ се баробар ва шумораи мутлақи беморон чор баробар афзоиш хоҳад ёфт&lt;ref name=&quot;Brookmeyer2007&quot;/&gt;. Азбаски гумроҳӣ бо синну сол меафзояд, бояд қайд кард, ки аҳолии ҷаҳон пир шуда истодааст.
== Хусусиятҳо ==
Ҷараёни бемориро ба чор марҳила тақсим мекунанд, ки бо манзараи афзояндаи ихтилоли когнитивӣ ва функсионалӣ тавсиф мешавад.

=== Предеменсия ===
Нишонаҳои аввалинро аксар вақт бо зуҳуроти пиршавӣ ё реаксия ба стресс иштибоҳ медиҳанд. Мушкилоти аввалини когнитивӣ дар баъзе одамон ҳангоми санҷиши муфассали нейрокогнитивӣ ҳашт сол пеш аз гузоштани ташхис ошкор карда мешаванд&lt;ref&gt;Preclinical: *{{статья |заглавие=The 'preclinical phase' of probable Alzheimer's disease. A 13-year prospective study of the Framingham cohort |издание=[[Journal of the American Medical Association|JAMA]] |том=52 |номер=5 |страницы=485—490 |pmid=7733843 |access-date=2008-08-04 |язык=en |тип=journal |автор=Linn R.T., Wolf P.A., Bachman D.L., ''et al'' |месяц=5 |год=1995}}

{{статья |заглавие=Preclinical Alzheimer disease: neuropsychological test performance 1.5 to 8 years prior to onset |издание=[[Neurology (маҷалла)|Neurology]] |том=63 |номер=12 |страницы=2341—2347 |pmid=15623697 |язык=en |тип=journal |автор=Saxton J., Lopez O.L., Ratcliff G., ''et al'' |месяц=12 |год=2004}}&lt;/ref&gt;. Ин нишонаҳои ибтидоӣ метавонанд ба иҷрои вазифаҳои на чандон душвори рӯзмарра таъсир расонанд&lt;ref name=&quot;pmid16513677&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Selkoe DJ | title = Cell biology of protein misfolding: the examples of Alzheimer's and Parkinson's diseases | journal = Nature Cell Biology | volume = 6 | issue = 11 | pages = 1054–1061 | year = 2004 | pmid = 15516999 | doi = 10.1038/ncb1104-1054 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Бештар ихтилоли ҳофиза ба назар мерасад, ки дар душворӣ ҳангоми кӯшиши ба хотир овардани фактҳои ба наздикӣ омӯхташуда ва нотавонӣ дар азхудкунии иттилооти нав зоҳир мешавад&lt;ref name=&quot;pmid12603249&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Edbauer D, Winkler E, Haass C, Steiner H | title = Presenilin and nicastrin regulate each other and are essential for gamma-secretase activity | journal = Nature Cell Biology | volume = 4 | issue = 7 | pages = 483–490 | year = 2002 | pmid = 12080348 | doi = 10.1038/ncb804 | language = en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid15785034&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Kimberly WT, LaVoie MJ, Ostaszewski BL, Ye W, Wolfe MS, Selkoe DJ | title = Gamma-secretase is a membrane protein complex comprised of presenilin, nicastrin, Aph-1, and Pen-2 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 100 | issue = 11 | pages = 6382–6387 | year = 2003 | pmid = 12746439 | doi = 10.1073/pnas.1037392100 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Мушкилоти камбанд дар функсияҳои иҷроия: тамаркуз, банақшагирӣ, чандирии когнитивӣ ва тафаккури абстрактӣ, ё халалдоршавии ҳофизаи семантикӣ (ҳофиза дар бораи маънои калимаҳо ва робитаи мафҳумҳо) низ метавонанд нишонаи марҳилаҳои аввали бемории Алсҳаймер бошанд&lt;ref name=&quot;pmid15703322&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Fraering PC, Ye W, Strub JM, Dolios G, LaVoie MJ, Ostaszewski BL, van Dorsselaer A, Wang R, Selkoe DJ, Wolfe MS | title = Purification and characterization of the human gamma-secretase complex | journal = Biochemistry | volume = 43 | issue = 30 | pages = 9774–9789 | year = 2004 | pmid = 15272011 | doi = 10.1021/bi049285z | language = en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid12754679&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Farris W, Mansourian S, Chang Y, Lindsley L, Eckman EA, Frosch MP, Eckman CB, Tanzi RE, Selkoe DJ, Guenette S | title = Insulin-degrading enzyme regulates the levels of insulin, amyloid beta-protein, and the Drosophila insulin-like peptide in vivo | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 100 | issue = 10 | pages = 5712–5717 | year = 2003 | pmid = 12732731 | doi = 10.1073/pnas.0931291100 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Дар ин марҳила метавонад [[Апатия (равонпизишкӣ)|апатия]] мушоҳида шавад, ки ҳамчун устувортарин нишонаи нейропсихиатрӣ дар тамоми давраи беморӣ боқӣ мемонад&lt;ref name=&quot;pmid15956265&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Raber J, Huang Y, Ashford JW | title = ApoE genotype accounts for the vast majority of AD risk and therapeutic response | journal = Heliyon | volume = 1 | issue = 1 | pages = e00010 | year = 2004 | pmid = 15956265 | doi = 10.1016/j.heliyon.2015.e00010 | language = en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid16567037&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Wolfe MS | title = The gamma-secretase complex: membrane-embedded protease and 21st-century drug target | journal = Nature Reviews Drug Discovery | volume = 5 | issue = 6 | pages = 457–467 | year = 2006 | pmid = 16567037 | doi = 10.1038/nrd2032 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Инчунин марҳилаи пеш аз клиникиро вобаста ба тарҷумаи муаллифони гуногун «mild cognitive impairment» (MCI), «коҳиши мулоими когнитивӣ»&lt;ref name=&quot;ru1&quot;&gt;{{cite web | url = https://old.bigenc.ru/medicine/text/1814631 | title = АЛЬЦГЕЙМЕРА БОЛЕЗНЬ | author = Дамулин И. В. | publisher = Большая российская энциклопедия | accessdate = 2026-03-20 | language = ru }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ё «ихтилоли муътадили когнитивӣ»&lt;ref name=&quot;ru2&quot;&gt;{{cite web | url = https://www.rlsnet.ru/mkb/bolezn-alcgeimera-3635 | title = Болезнь Альцгеймера (G30) | publisher = РЛС (Регистр лекарственных средств России) | accessdate = 2026-03-20 | language = ru }}&lt;/ref&gt; меноманд, аммо дар бораи он ки оё ин номро барои ифодаи зинаи аввали бемории Алсҳаймер истифода баранд ё онро ба воҳиди алоҳидаи ташхисӣ ҷудо кунанд, баҳсҳо идома доранд&lt;ref name=&quot;pmid17279076&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Selkoe DJ | title = Cell biology of protein misfolding: the examples of Alzheimer's and Parkinson's diseases | journal = Nature Cell Biology | volume = 6 | issue = 11 | pages = 1054–1061 | year = 2004 | pmid = 15516999 | doi = 10.1038/ncb1104-1054 | language = en }}&lt;/ref&gt;.

=== Деменсияи барвақт ===
Коҳиши тадриҷии ҳофиза ва [[агнозия]] дар бемории Алсҳаймер дер ё зуд ба тасдиқи ташхис олиб мерасонанд. Дар шумораи ками беморон дар ин ҳолат на ихтилоли ҳофиза, балки халалдоршавии нутқ, функсияҳои иҷроия, дарк ё ихтилоли ҳаракатӣ ([[апраксия]]) ба мақоми аввал мебароянд&lt;ref name=&quot;pmid10653284&quot;/&gt;. Беморӣ ба паҳлӯҳои гуногуни ҳофиза ба таври гуногун таъсир мерасонад. Хотираҳои кӯҳна дар бораи ҳаёти шахсӣ ([[ҳофизаи эпизодӣ]]), фактҳои дерина омӯхташуда ([[ҳофизаи семантикӣ]]), [[ҳофизаи имплитситӣ]] (хотираи нохудогоҳи «бадани инсон» дар бораи пайдарпайии амалҳо, масалан, тарзи истифодаи асбобҳои хӯрокхӯрӣ) дар муқоиса бо фактҳо ё хотираҳои нав камтар ба ихтилол дучор мешаванд&lt;ref name=&quot;pmid1300219&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Mullan M, Crawford F, Axelman K, Houlden H, Lilius L, Winblad B, Lannfelt L | title = A pathogenic mutation for probable Alzheimer's disease in the APP gene at the N-terminus of beta-amyloid | journal = Nature Genetics | volume = 1 | issue = 5 | pages = 345–347 | year = 1992 | pmid = 1302021 | doi = 10.1038/ng0892-345 | language = en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid8821346&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Selkoe DJ | title = Amyloid beta-protein and the genetics of Alzheimer's disease | journal = Journal of Biological Chemistry | volume = 271 | issue = 31 | pages = 18295–18298 | year = 1996 | pmid = 8702471 | doi = 10.1074/jbc.271.31.18295 | language = en }}&lt;/ref&gt;. [[Афазия]] асосан бо камбизоатшавии захираи луғавӣ ва коҳиши равонии нутқ тавсиф мешавад, ки дар маҷмӯъ қобилияти баён кардани фикрро бо сухан ва дар шакли хаттӣ заиф месозад. Дар ин марҳилаи беморӣ шахс одатан қодир аст, ки ҳангоми муоширати шифоҳӣ мафҳумҳои оддиро дуруст истифода барад&lt;ref name=&quot;pmid7967534&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Selkoe DJ | title = Normal and abnormal biology of the beta-amyloid precursor protein | journal = Annual Review of Neuroscience | volume = 17 | pages = 489–517 | year = 1994 | pmid = 7967534 | doi = 10.1146/annurev.ne.17.030194.002421 | language = en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid12402233&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Edbauer D, Winkler E, Haass C, Steiner H | title = Presenilin and nicastrin regulate each other and are essential for gamma-secretase activity | journal = Nature Cell Biology | volume = 4 | issue = 7 | pages = 483–490 | year = 2002 | pmid = 12080348 | doi = 10.1038/ncb804 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Ҳангоми расмкашӣ, навиштан, пӯшидани либос ва иҷрои вазифаҳои дигар бо истифода аз моторикаи нозук, шахс метавонад аз сабаби мушкилоти муайян бо ҳамоҳангсозӣ ва банақшагирии ҳаракатҳо ноуҳдабаро ба назар расад&lt;ref name=&quot;pmid8124945&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Selkoe DJ | title = Normal and abnormal biology of the beta-amyloid precursor protein | journal = Annual Review of Neuroscience | volume = 17 | pages = 489–517 | year = 1994 | pmid = 8124945 | doi = 10.1146/annurev.ne.17.030194.002421 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Бо рушди беморӣ, шахс аксар вақт метавонад бисёр вазифаҳоро мустақилона иҷро кунад, аммо ҳангоми кӯшиши анҷом додани амалҳое, ки кӯшишҳои махсуси когнитивиро талаб мекунанд, метавонад ба кӯмак ё назорат ниёз дошта бошад&lt;ref name=&quot;pmid10653284&quot;/&gt;.

=== Деменсияи муътадил ===
Қобилияти амалҳои мустақилона аз сабаби бадшавии тадриҷии ҳолат коҳиш меёбад&lt;ref name=&quot;pmid10653284&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Hardy J, Selkoe DJ | title = The amyloid hypothesis of Alzheimer's disease: progress and problems on the road to therapeutics | journal = Science | volume = 297 | issue = 5580 | pages = 353–356 | year = 2002 | pmid = 12130773 | doi = 10.1126/science.1072994 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Ихтилоли нутқ аён мегардад, зеро бо гум шудани дастрасӣ ба захираи луғавӣ, шахс торафт бештар калимаҳои нодурустро барои иваз кардани калимаҳои фаромӯшшуда интихоб мекунад ([[парафазия]]). Инчунин аз даст додани малакаҳои хондан ва навиштан идома меёбад&lt;ref name=&quot;pmid7967534&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pmid15121235&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Steiner H, Fluhrer R, Haass C | title = Intramembrane proteolysis by gamma-secretase-like hydrolases: is the gamma-secretase complex a founder of a novel family of aspartyl proteases? | journal = Biological Chemistry | volume = 384 | issue = 10-11 | pages = 1427–1431 | year = 2003 | pmid = 14619445 | doi = 10.1515/BC.2003.159 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Бо гузашти вақт, ҳамоҳангсозӣ ҳангоми иҷрои пайдарпайии мураккаби ҳаракатҳо бештар халалдор мешавад, ки қобилияти шахсро барои иҷрои аксари вазифаҳои рӯзмарра коҳиш медиҳад&lt;ref name=&quot;pmid16209425&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Selkoe DJ, Kopan R | title = Notch and Presenilin: spinning the embryonic reticulum into an adult powerhouse | journal = Annual Review of Cell and Developmental Biology | volume = 19 | pages = 489–517 | year = 2003 | pmid = 14570581 | doi = 10.1146/annurev.cellbio.19.110701.155412 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Дар ин марҳила мушкилоти ҳофиза шиддат мегиранд, бемор метавонад хешовандони наздикро нашиносад&lt;ref name=&quot;pmid1737981&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Levy-Lahad E, Wasco W, Poorkaj P, Romano DM, Oshima J, Pettingell WH, Yu CE, Jondro PD, Schmidt SD, Wang K | title = Candidate gene for the chromosome 1 familial Alzheimer's disease locus | journal = Science | volume = 269 | issue = 5226 | pages = 973–977 | year = 1995 | pmid = 7638622 | doi = 10.1126/science.7638622 | language = en }}&lt;/ref&gt;. [[Ҳофиза#Ҳофизаи дарозмуддат|Ҳофизаи дарозмуддат]], ки қаблан осеб надида буд, низ халалдор мешавад&lt;ref name=&quot;pmid15288331&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Selkoe DJ | title = Cell biology of protein misfolding: the examples of Alzheimer's and Parkinson's diseases | journal = Nature Cell Biology | volume = 6 | issue = 11 | pages = 1054–1061 | year = 2004 | pmid = 15516999 | doi = 10.1038/ncb1104-1054 | language = en }}&lt;/ref&gt; ва инҳироф дар рафтор бештар ба назар мерасад. Зуҳуроти нейропсихиатрӣ, аз қабили [[дарбадарӣ]], шиддатёбии шомгоҳӣ ({{lang-en|sundowning}})&lt;ref name=&quot;Volicer2001&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Volicer L | title = Management of severe Alzheimer's disease and end-of-life issues | journal = Clinics in Geriatric Medicine | volume = 17 | issue = 2 | pages = 377–391 | year = 2001 | pmid = 11442300 | doi = 10.1016/s0749-0690(05)70075-2 | language = en }}&lt;/ref&gt;, асабоният ва [[лабилнокии эҳсосӣ]], ки дар гиря, таҷовузи стихиявӣ, муқовимат ба кӯмак ва нигоҳубин зоҳир мешаванд, маъмуланд. Синдроми мушаххаскунии нодуруст ва дигар нишонаҳои гумроҳӣ тақрибан дар 30 %-и беморон инкишоф меёбанд&lt;ref name=&quot;pmid15956265&quot;/&gt;. Метавонад [[беихтиёрии пешоб]] инкишоф ёбад&lt;ref name=&quot;pmid11442300&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Kamal A, Almenar-Queralt A, LeBlanc JF, Roberts EA, Goldstein LS | title = Kinesin-mediated axonal transport of a complex containing APP, beta-secretase and gamma-secretase | journal = Nature | volume = 414 | issue = 6864 | pages = 643–648 | year = 2001 | pmid = 11740561 | doi = 10.1038/414643a | language = en }}&lt;/ref&gt;. Дар хешовандони бемор ва шахсони нигоҳубинкунанда ин нишонаҳо [[стресс]]-ро ба вуҷуд меоранд, ки онро метавон бо интиқоли бемор аз таҳти назорати хонагӣ ба муассисаи статсионарӣ сабук кард&lt;ref name=&quot;pmid10653284&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pmid7806732&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Selkoe DJ | title = Alzheimer's disease: a central role for amyloid | journal = Journal of Neuropathology and Experimental Neurology | volume = 53 | issue = 5 | pages = 438–447 | year = 1994 | pmid = 7806732 | doi = 10.1097/00005072-199409000-00003 | language = en }}&lt;/ref&gt;.
=== Деменсияи шадид ===
Дар марҳилаи охирини бемории Алсҳаймер бемор комилан аз кӯмаки беруна вобаста аст. Маҳорати забонӣ то истифодаи ибораҳои ягона ва ҳатто калимаҳои алоҳида коҳиш меёбад ва дар ниҳоят нутқ комилан гум мешавад&lt;ref name=&quot;pmid7967534&quot;/&gt;. Сарфи назар аз гум шудани малакаҳои лафзӣ (вербалӣ), беморон аксар вақт қодиранд муроҷиатҳои эҳсосиро ба худ дарк кунанд ва ба онҳо ҷавоб гардонанд&lt;ref name=&quot;pmid14685735&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Hartmann T, Kopan R | title = Alzheimer's disease: beta-amyloid and the progenitor of all secrets | journal = Nature Cell Biology | volume = 1 | issue = 8 | pages = E209–211 | year = 1999 | pmid = 14685735 | doi = 10.1038/15622 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Ҳарчанд дар ин марҳила ҳанӯз ҳам зуҳуроти таҷовуз (агрессия) мавҷуд буда метавонад, бештар ҳолати бемор бо [[Апатия (равонпизишкӣ)|апатия]] ва [[Лоғаршавӣ|харобшавӣ]] тавсиф мешавад&lt;ref name=&quot;pmid10653284&quot;/&gt; ва аз як лаҳзаи муайян ӯ наметавонад ҳатто соддатарин амалро бидуни кӯмаки дигарон анҷом диҳад. Бемор массаи мушакҳои худро гум мекунад, бо душворӣ ҳаракат мекунад ва дар марҳилаи муайян қудрати тарк кардани бистарро надорад&lt;ref name=&quot;pmid7775724&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Selkoe DJ | title = Alzheimer's disease: a central role for amyloid | journal = Journal of Neuropathology and Experimental Neurology | volume = 53 | issue = 5 | pages = 438–447 | year = 1994 | pmid = 7775724 | doi = 10.1097/00005072-199409000-00003 | language = en }}&lt;/ref&gt; ва сипас наметавонад мустақилона хӯрок бихӯрад&lt;ref name=&quot;pmid12675103&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = LaFerla FM | title = Calcium dyshomeostasis and intracellular signalling in Alzheimer's disease | journal = Nature Reviews Neuroscience | volume = 3 | issue = 11 | pages = 862–872 | year = 2002 | pmid = 12675103 | doi = 10.1038/nrn960 | language = en }}&lt;/ref&gt;. [[Марг]] одатан на аз худи бемории Алсҳаймер, балки дар натиҷаи омилҳои беруна, аз қабили [[захми бистар]] ё [[илтиҳоби шуш]] (пневмония) фаро мерасад&lt;ref name=&quot;pmid11490146&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Francis PT, Palmer AM, Snape M, Wilcock GK | title = The cholinergic hypothesis of Alzheimer's disease: a review of progress | journal = Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry | volume = 66 | issue = 2 | pages = 137–147 | year = 1999 | pmid = 11490146 | doi = 10.1136/jnnp.66.2.137 | language = en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid10369823&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Shen ZX | title = Quaternary ammonium compounds in Alzheimer's disease | journal = Medical Hypotheses | volume = 53 | issue = 3 | pages = 194–198 | year = 1999 | pmid = 10369823 | doi = 10.1054/mehy.1998.0752 | language = en }}&lt;/ref&gt;.

== Сабабҳо ==
Барои шарҳи сабабҳои эҳтимолии беморӣ чор фарзияи (гипотеза) асосии рақобаткунанда пешниҳод шудаанд: холинергикӣ, амилоидӣ, сироятӣ ва тау-фарзия.

'''1) Фарзияи холинергикӣ:''' аз нигоҳи хронологӣ фарзияи холинергикӣ аввалин шуда пешниҳод шуда буд, ки мувофиқи он беморӣ дар натиҷаи коҳиши синтези [[нейромедиатор]]и [[ацетилхолин]] ба вуҷуд меояд. Дар айни замон ин фарзия камэҳтимол ҳисобида мешавад, зеро доруҳое, ки барои ислоҳи норасоии ацетилхолин пешбинӣ шудаанд, самаранокии паст доранд. Аммо дар асоси он аксари усулҳои мавҷудаи табобати ёрирасон (поддерживающая терапия) сохта шудаанд. Таъсироти дигари холинергикӣ, масалан, оғози агрегатсияи васеъмиқёси амилоид низ тахмин карда мешавад&lt;ref name=&quot;pmid15236795&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Shen ZX | title = Brain cholinesterases: II. The molecular and cellular basis of Alzheimer's disease | journal = Medical Hypotheses | volume = 63 | issue = 2 | pages = 308–321 | year = 2004 | pmid = 15236795 | doi = 10.1016/j.mehy.2004.02.031 | language = en }}&lt;/ref&gt;, ки ба раванди илтиҳобии нейронии умумӣ оварда мерасонад&lt;ref name=&quot;pmid12934968&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Wenk GL | title = Neuropathologic changes in Alzheimer's disease | journal = The Journal of Clinical Psychiatry | volume = 64 Suppl 9 | pages = 7–10 | year = 2003 | pmid = 12934968 | language = en }}&lt;/ref&gt;.

'''2) Фарзияи амилоидӣ:''' соли 1991 «фарзияи амилоидӣ» пешниҳод шуд, ки тибқи он сабаби асосии беморӣ таҳнишасти (отложения) [[бета-амилоид]] (Aβ) мебошад&lt;ref name=&quot;pmid1763432&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Hardy J, Allsop D | title = Amyloid deposition as the central event in the aetiology of Alzheimer's disease | journal = Trends in Pharmacological Sciences | volume = 12 | issue = 10 | pages = 383–388 | year = 1991 | pmid = 1763432 | doi = 10.1016/0165-6147(91)90609-v | language = en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid11801334&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Mudher A, Lovestone S | title = Alzheimer's disease-do tauists and baptists finally shake hands? | journal = Trends in Neurosciences | volume = 25 | issue = 1 | pages = 22–26 | year = 2002 | pmid = 11801334 | doi = 10.1016/s0166-2236(00)02031-2 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Гене, ки сафедаи ([[Пешгузаштаи бета-амилоид|APP]])-ро рамзгузорӣ мекунад ва аз он бета-амилоид ҳосил мешавад, дар [[хромосома]]и 21 ҷойгир аст. Як далели ҷолиб ба манфиати фарзияи амилоидӣ ин аст, ки қариб дар ҳамаи одамони гирифтори [[синдроми Даун]] (нусхаи иловагии хромосомаи 21 ё қисми он), ки то 40-солагӣ зиндагӣ кардаанд, патологияи ба Алсҳаймер монанд ошкор карда мешавад&lt;ref name=&quot;pmid16904243&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Nistor M, Don M, Parekh M, Sarsoza F, Goodus M, Bogani RP, Najm NI, Head E, Lott IT, Schupf N, Silverman W, Doran E, Cotman CW | title = Alpha- and beta-secretase activity as a function of age and beta-amyloid in Down syndrome and normal brain | journal = Neurobiology of Aging | volume = 28 | issue = 10 | pages = 1493–1506 | year = 2007 | pmid = 16904243 | doi = 10.1016/j.neurobiolaging.2006.06.023 | language = en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid15639317&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Lott IT, Head E | title = Alzheimer disease and Down syndrome: factors in pathogenesis | journal = Neurobiology of Aging | volume = 26 | issue = 3 | pages = 383–389 | year = 2005 | pmid = 15639317 | doi = 10.1016/j.neurobiolaging.2004.08.005 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Илова бар ин, [[APOE4]], омили асосии генетикии хавфи бемории Алсҳаймер, ҳанӯз пеш аз пайдо шудани нишонаҳо ба ҷамъшавии зиёдатии [[Амилоид (кимиё)|амилоид]] дар бофтаҳои майна оварда мерасонад&lt;ref name=&quot;pmid7566000&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Polvikoski T, Sulkava R, Haltia M, Kainulainen K, Vuorio A, Tolvanen A, Kontula K | title = Apolipoprotein E, dementia, and cortical deposition of beta-amyloid protein | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 333 | issue = 19 | pages = 1242–1247 | year = 1995 | pmid = 7566000 | doi = 10.1056/NEJM199511093331902 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Озмоиши [[ваксина]] дар марҳилаҳои аввал қобилияти тоза кардани майна аз лавҳаҳои (бляшкаҳои) амилоидиро нишон дод, аммо ба деменсия таъсири назаррас нарасонд&lt;ref name=&quot;pmid18640458&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Holmes C, Boche D, Wilkinson D, Yadegarfar G, Hopkins V, Bayer A, Jones RW, Bullock R, Love S, Neal JW, Zotova E, Nicoll JA | title = Long-term effects of Abeta42 immunisation in Alzheimer's disease: follow-up of a randomised, placebo-controlled phase I trial | journal = The Lancet | volume = 372 | issue = 9634 | pages = 216–223 | year = 2008 | pmid = 18640458 | doi = 10.1016/S0140-6736(08)61075-2 | language = en }}&lt;/ref&gt;. Дар айни замон фарзияи амилоидӣ асосӣ ба шумор меравад, вале он ҳам тамоми гуногунии падидаҳои бемории Алсҳаймерро шарҳ дода наметавонад.

'''3) Фарзияи тау:''' дар канори фарзияи амилоидӣ «фарзияи тау» низ омӯхта мешавад, ки мувофиқи он каскади халалдоршавӣ дар натиҷаи инҳироф дар сохтори [[Тау-сафеда|тау-сафеда]] оғоз меёбад&lt;ref name=&quot;pmid11801334&quot;/&gt;. Тахмин меравад, ки риштаҳои тау-сафедаи гиперифосфоризатсияшуда бо ҳам муттаҳид шуда, дар ниҳоят дар дохили ҳуҷайраҳои асаб гиреҳҳои нейрофибриллярӣ ҳосил мекунанд&lt;ref name=&quot;pmid1669718&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Goedert M, Spillantini MG, Crowther RA | title = Tau proteins and neurofibrillary degeneration | journal = Brain Pathology | volume = 1 | issue = 4 | pages = 279–286 | year = 1991 | pmid = 1669718 | doi = 10.1111/j.1750-3639.1991.tb00071.x | language = en }}&lt;/ref&gt;. Ин боиси вайрон шудани [[микронайчаҳо]] ва фурӯпошии системаи нақлиёт дар дохили нейрон мегардад&lt;ref name=&quot;pmid15615638&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Iqbal K, Alonso Adel C, Chen S, Chohan MO, Khatoon S, Ledesma MD, Sheikh I, Gong CX | title = Tau pathology in Alzheimer disease and other tauopathies | journal = Biochimica et Biophysica Acta | volume = 1739 | issue = 2–3 | pages = 198–210 | year = 2005 | pmid = 15615638 | doi = 10.1016/j.bbadis.2004.09.008 | language = en }}&lt;/ref&gt;, ки аввал ба халалдоршавии интиқоли биохимиявии сигналҳо байни ҳуҷайраҳо ва сипас ба марги ҳуҷайраҳо оварда мерасонад&lt;ref name=&quot;pmid17127334&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Chun W, Johnson GV | title = The role of tau phosphorylation and cleavage in neuronal cell death | journal = Frontiers in Bioscience | volume = 12 | pages = 733–756 | year = 2007 | pmid = 17127334 | doi = 10.2741/2097 | language = en }}&lt;/ref&gt;.

'''4) Фарзияи сироятӣ:''' дар солҳои охир ҷомеаи илмӣ торафт бештар дар бораи пайдоиши сироятии бемории Алсҳаймер ҳарф мезанад. Муҳаққиқон дар майнаи одамони аз бемории Алсҳаймер фавтида барангезандаи [[пародонтит]] — ''Porphyromonas gingivalis''-ро ошкор карданд. Дар озмоишҳо бо мушҳо ин сироят боиси мустамликашавии майна бо бактерияҳо ва зиёд шудани ҳосилкунии бета-амилоид (Aβ) гардид&lt;ref&gt;{{Статья|автор=Jan Potempa et al.|заглавие=Porphyromonas gingivalis in Alzheimer’s disease brains|издание=Science Advances|год=2019|doi=10.1126/sciadv.aau3333}}&lt;/ref&gt;.

''[[Норасоии шунавоӣ|Гум кардани шунавоӣ]]'' метавонад зуҳуроти аввалини бемории Алсҳаймер ва пешгӯикунандаи [[Деменсия|деменсия]] бошад&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Статья|автор=Shih-Chang Hung, Kuan-Fu Liao, Chih-Hsin Muo, Shih-Wei Lai, Chia-Wei Chang|год=2015-08-05|doi=10.2188/jea.JE20140147|issn=0917-5040|выпуск=8|страницы=517—521|издание=Journal of Epidemiology|заглавие=Hearing Loss is Associated With Risk of Alzheimer’s Disease: A Case-Control Study in Older People|ссылка=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4517989/|том=25|archive-date=2022-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121105147/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4517989/}}&lt;/ref&gt;. Тадқиқотҳо нишон доданд, ки одамони калонсол (хусусан мардон), ки норасоии шунавоӣ доранд, нисбат ба одамони дорои шунавоии муқаррарӣ хавфи бештари инкишофи бемории Алсҳаймерро доранд. Хавфи беморӣ ҳамзамон бо [[Норасоии шунавоӣ|бад шудани шунавоӣ]] зиёд мешавад&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Статья|автор=Frank R. Lin, Lisa M. Wruck, David Knopman, Thomas H. Mosley, Josef Coresh|год=2015-05-01|doi=10.1093/aje/kwu333|issn=0002-9262|выпуск=9|язык=en|страницы=680—690|издание=American Journal of Epidemiology|заглавие=Hearing Impairment and Cognitive Decline: A Pilot Study Conducted Within the Atherosclerosis Risk in Communities Neurocognitive Study|ссылка=https://academic.oup.com/aje/article/181/9/680/84516|том=181|archive-date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525124547/https://academic.oup.com/aje/article/181/9/680/84516}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;. Тағйирот дар роҳи физиологии масъул барои [[Шунавоӣ|дарки шунавоӣ]] ба тағйироти сохтории майна оварда мерасонад. Ҳангоми гум кардани шунавоӣ, майна хеле пуршиддат кор мекунад, то шахс тавонад суханони одамонро дарк кунад. Ин механизм «энергияи фикрӣ»-и шахсро, ки барои функсияҳои дигар ([[ҳофиза]], [[тафаккур]] ва ғ.) лозим аст, тамом мекунад, ки метавонад сабаби бемории Алсҳаймер гардад&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.beltone.com/en-us/hearing-loss/types-and-causes-of-hearing-loss/alzheimers-and-hearing-loss|title=The Link Between Hearing Loss and Alzheimer's Disease |publisher=www.beltone.com|lang=en|access-date=2026-03-20|archive-date=2019-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616084420/https://www.beltone.com/en-us/hearing-loss/types-and-causes-of-hearing-loss/alzheimers-and-hearing-loss|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.alzheimers.net/the-connection-between-alzheimers-and-hearing-loss/|title=The Connection Between Alzheimer's and Hearing Loss|date=2018-04-13|publisher=Alzheimers.net|lang=en|access-date=2026-03-20|archive-date=2019-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616084414/https://www.alzheimers.net/the-connection-between-alzheimers-and-hearing-loss/|url-status=live|accessdate=2026-03-20|archivedate=2019-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190616084414/https://www.alzheimers.net/the-connection-between-alzheimers-and-hearing-loss/}}&lt;/ref&gt;
== Самтҳои пажӯҳиш ==
Дар соли 2008 беш аз 400 дору дар кишварҳои мухталифи ҷаҳон дар марҳилаи санҷиш қарор доштанд. Тақрибан чоряки онҳо марҳилаи III-и санҷишҳои клиникиро мегузаштанд, ки дар сурати муваффақият, масъалаи истифодаи онҳо аз ҷониби мақомоти танзимкунанда баррасӣ мешавад&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.clinicaltrials.gov/ct2/results?term=alzheimer |title=Clinical Trials. Found 459 studies with search of: alzheimer |access-date=2008-03-23 |publisher=US National Institutes of Health}}&lt;/ref&gt;.

Самти дигари пажӯҳишҳо ба ислоҳи тағйироти асосии патологӣ нигаронида шудааст. Яке аз ҳадафҳои маъмул барои доруҳои озмоишӣ — кам кардани ҷамъшавии бета-амилоид мебошад. Усулҳое ба монанди [[иммунотерапия]] ё [[ваксинатсия]] бар зидди сафедаи амилоидӣ санҷида мешаванд. Бархлофи ваксинатсияи муқаррарӣ, ки пешакӣ гузаронида мешавад, дар мавриди бемории Алсҳаймер ваксина ба бемороне, ки аллакай ташхис гирифтаанд, гузаронида мешавад. Тибқи консепсияи пажӯҳишгарон, [[системаи иммунӣ]]-и бемор бояд шинохтани лавҳаҳои амилоидиро омӯзад ва ба онҳо ҳамла карда, ҳаҷмашонро кам кунад ва ҷараёни бемориро сабук созад&lt;ref&gt;Vaccination: * {{cite journal |vauthors=Hawkes CA, McLaurin J |title=Immunotherapy as treatment for Alzheimer's disease |journal=Expert Rev Neurother |volume=7 |issue=11 |pages=1535—1548 |pmid=17997702 |year=2007 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Намунаи чунин ваксина молекулаи ACC-001 мебошад, ки санҷишҳои клиникии он соли 2008 бо сабабҳои бехатарӣ қатъ карда шуданд. Воситаи дигари шабеҳ — [[бапинейзумаб]], антителои сунъиест, ки ба антителои табиии зиддиамилоидӣ монанд мебошад. Инчунин воситаҳои нейропротекторӣ (масалан, AL-108) ва ингибиторҳои таъсири мутақобилаи металлу сафеда (ба монанди PBT2) дар ҳоли таҳия қарор доранд.

Дар солҳои охир (2015–2025) якчанд кашфиёти нав ба даст омаданд:

EPPS ва J147: Ин пайвастагиҳо дар озмоишҳо бо мушҳо қобилияти зеҳниро беҳтар карда, лавҳаҳои амилоидиро фаъол нест карданд.

Монтелукаст: Доруи зидди астма, ки нишонаҳои &quot;ҷавоншавии&quot; майнаро нишон дод.

Гемфиброзил ва кислотаи ретиноевӣ: Ин комбинатсия [[астротсит]]ҳоро ҳавасманд мекунад, то бета-амилоидро тавассути [[фагоцитоз]] нест кунанд&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Activation of PPARα enhances astroglial uptake and degradation of β-amyloid |journal=Science Signaling |year=2021 |pmid=34699252 |doi=10.1126/scisignal.abg4747}}&lt;/ref&gt;.

Пажӯҳишҳои навтарин (2025)
Дар соли 2025 олимони англис муайян карданд, ки доруҳои летрозол ва иринотекан хавфи рушди бемории Алсҳаймерро мутаносибан 53,4% ва 80,5% коҳиш медиҳанд. Истифодаи якҷояи онҳо дар мушҳо боиси 60% кам шудани лавҳаҳои амилоидӣ ва беҳтар шудани хотира гардид&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://naked-science.ru/article/medicine/kombinatsiya-dvuh-prepara|title=Комбинация двух препаратов против рака обратила вспять симптомы деменции у мышей|publisher=Naked Science|lang=ru|accessdate=2026-03-06}}&lt;/ref&gt;. Инчунин препарати P7C3-A20 тавонист илтиҳоби майнаро нест карда, фаъолияти синаптикиро дар гиппокамп пурра барқарор кунад.

== Инчунин нигаред ==
[[Бета-амилоидҳо]]

[[Бемории Паркинсон]]

[[Деменсия]]

= Эзоҳ =
{{эзоҳ|2}}

==Адабиёт ==
'''Бо забони русӣ'''

Каминский, Ю. Г. Популярно и не очень о болезни Альцгеймера / Ю. Г. Каминский, Е. А. Косенко. — Либроком, 2009. — 136 с. — ISBN 978-5-397-00194-6

Грант Б. Старческое слабоумие. Болезнь Альцгеймера и другие формы. = Alzheimer’s Disease. A Carer’s Guide. — [Тарҷ. аз англ.] — Норинт, 2003. — 80 с. — (Маслиҳати духтур.) — ISBN 5-7711-0161-3

{{книга |автор= |часть=Болезнь Альцгеймера |заглавие=Нейродегенеративные заболевания: учеб. пособие |ссылка=http://library.bashgmu.ru/elibdoc/elib722.pdf |ответственный=Сост.: Р.В. Магжанов, К.З. Бахтиярова, Е.В. Первушина |издание= |место=Уфа |издательство=ФГБОУ ВО БГМУ Минздрава России |год=2018 |страницы=11—30 |страниц=96 |isbn= |ref= }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220121023816/http://library.bashgmu.ru/elibdoc/elib722.pdf |date=2022-01-21 }}

{{книга |автор=[[Новосёлов, Валерий Михайлович|Новоселов В. М.]] |заглавие=Альцгеймер |издательство=[[ГЭОТАР-Медиа]] |год=2022 |страниц=224 |isbn=978-5-9704-6625-4 |ref= }}

'''Бо забони англисӣ'''

{{cite journal |language=en |vauthors=Cummings JL, Frank JC, Cherry D, Kohatsu ND |title=Guidelines for managing Alzheimer's disease: Part I. Assessment |journal=American Family Physician |volume=65 |issue=11 |pages=2263—2272 |pmid=12074525 |year=2002}}

{{cite journal |language=en |vauthors=Cummings JL, Frank JC, Cherry D, Kohatsu ND |title=Guidelines for managing Alzheimer's disease: Part II. Treatment |journal=American Family Physician |volume=65 |issue=12 |pages=2525—2534 |pmid=12086242 |year=2002}}

{{cite book |language=en |title=Genes, lifestyles, and crossword puzzles: Can Alzheimer's disease be prevented? |publisher=US Department of Health and Human Services |year=2006 |url=http://www.nia.nih.gov/NR/rdonlyres/63B5A29C-F943-4DB7-91B4-0296772973F3/0/CanADbePrevented.pdf |access-date=2026-03-20 |archive-date=2006-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061002125551/http://www.nia.nih.gov/NR/rdonlyres/63B5A29C-F943-4DB7-91B4-0296772973F3/0/CanADbePrevented.pdf |dead-url=yes }}

{{cite journal |vauthors=Toyn J |title=What lessons can be learned from failed Alzheimer's disease trials? |journal=Expert Review of Clinical Pharmacology |year=2015 |volume=8 |issue=3 |pages=267–269 |doi=10.1586/17512433.2015.1034690 |pmid=25860157}}

== Пайвандҳо ==
[https://tg.wikipedia.org/wiki/n:Дар_Барселона_ваксина_бар_зидди_бемории_Алсҳаймер_ихтироъ_шуд Дар Барселона ваксина бар зидди бемории Алсҳаймер ихтироъ шуд]{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — мавод аз [[Викиахбор]].

[http://elementy.ru/news?newsid=431319 «Нейрофибриллярные клубки при болезни Альцгеймера — не убийцы, а защитники клеток?»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304101050/http://elementy.ru/news?newsid=431319 |date=2016-03-04 }} (русӣ)

{{cite web |last=Козловский |first=Борислав |title=Настоящий Макондо: 375 лет Альцгеймера |url=http://www.colta.ru/articles/science/9379 |publisher=Colta.ru |language=ru |quote=Дар бораи сокинони шаҳри Ярумали Колумбия, ки дар 35-солагӣ ба деменсия гирифтор мешаванд.}}

{{commonscat|Alzheimer's disease}}
{{Бемориҳо}}

[[Гурӯҳ:Бемориҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Бемориҳои системаи асаб]]
[[Гурӯҳ:Бемории Алсҳаймер]]</text>
      <sha1>dgnrti5z7nfps8r6z03f6xw85hzvbbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мирзо Ҷаҳонгирхон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331540</id>
    <revision>
      <id>1482792</id>
      <parentid>1474027</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T10:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19695" sha1="rbgvj2gz4qei0hxsm4hxghpc3rcgwb0" xml:space="preserve">{{Short description|Равшанфикри эронӣ (тақр. 1870/75–1908)}}

'''Мирзо Ҷаҳонгирхон''' ({{lang|fa|میرزا جهانگیرخان}}; соли таввалуд 1870 ё 1875, [[Шероз]] — вафот 23 июни 1908, [[Теҳрон]]), ҳамчунин бо номҳои '''Мирзо Ҷаҳонгирхони Шерозӣ''' ва '''Ҷаҳонгирхон-и Сури Исрофил''' маъруф буд, нависанда, равшанфикр ва инқилобчии [[Мардумони эронӣ|эронӣ]] дар давраи Инқилоби машрутаи Эрон (1905–1911) буд.

{{Шахс
| ном = Мирзо Ҷаҳонгирхон
| тасвир = Mirza Jahangir Khan 2.jpg
| тавсифи тасвир = Мирзо Ҷаҳонгирхон дар соли 1908
| номи аслӣ = میرزا جهانگیرخان
| санаи таваллуд = 1870 ё 1875
| маҳалли таваллуд = [[Шероз]], [[Қоҷори Эрон|Давлати Олии Эрон]]
| санаи вафот = 23 июни 1908
| маҳалли вафот = [[Теҳрон]], Давлати Олии Эрон
| сабаби марг = [[Эъдом]]
| пеша = [[Рӯзноманигор]], [[Нависанда]]
| таҳсилот = [[Дорулфунун]]
}}

Ӯ бештар ҳамчун муҳаррири ҳафтаномаи пешқадам ва ҳаҷвии ''Сури Исрофил'' шинохта мешавад,&lt;ref&gt;''Sur-e Esrāfil'' means Trumpet of Esrāfil, ''Esrāfil'' being, by the [[Islamic]] traditions, the God's favourite [[angel]] whose trumpeting will announce the Day of Judgement, or the Day of Resurrection ({{lang|ar|يوم القيامة}}). Compare with: &quot;''Behold, I shew you a mystery; We shall not all sleep, but we shall all be changed, In a moment, in the twinkling of an eye, at the last trump; for the trumpet shall sound, and the dead shall be raised incorruptible, and we shall be changed.&quot;'' (I Corinthians, ch. 15, verses 51 and 52).&lt;/ref&gt; ки худ бунёдгузори он низ буд. Ӯ дар синни 38 ё 32-солагӣ пас аз табаддулоти давлатӣ-и муваффақонаи [[Муҳаммадалишоҳи Қоҷор|Муҳаммадалӣ Шоҳи Қоҷор]] дар июни соли 1908 ба сабаби фаъолияти инқилобияш эъдом гардид. Эъдоми ӯ дар ''Боғи Шоҳ'' ({{lang|fa|باغشاه}} — Боғи Шоҳ) дар Теҳрон сурат гирифт ва худи Муҳаммадалӣ Шоҳ низ ҳузур дошт. Ӯ ҳамзамон бо ҳамсафи инқилобии худ Мирзо Насруллоҳ Биҳиштӣ, ки бештар бо номи [[Малик ал-Мутакаллимин]] маъруф аст, эъдом шуд.&lt;ref&gt;''Sur-e Esrāfil (Mirza Jahangir Khan Shirazi)'', Personalities During the Constitutional Revolution and In the Decennia Before and After (&quot;''Chehre-hāye Dorān-e Mashrutiaat va Dahe-ye [sic] Ghabl va Ba'ad as Ān''&quot;), edited by Sinā Yektā ({{lang|fa|سینا یکتا}}), [http://roshangari.com/mashroteh/ Roshangari] (in Persian).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Both Mirzā Jahāngir Khān and Malek al-Motakallemin were [[Azalism|Azali]] [[Bábism|Bábí]]s. See: Nikki R. Keddie, with a section by [[Yann Richard]], ''Modern Iran - Roots and Results of Revolution'', updated edition (Yale University Press, New Haven, 2003), pp. 70, 179, and 180.&lt;/ref&gt;

Гуфта мешавад, ки пеш аз эъдомаш гуфта буд: «Зинда бод ҳукумати машрута» (''Zendeh bād Mashrouteh'') ва ба замин ишора карда гуфтааст: «Эй хок, мо барои ҳифзи ту кушта шудем» (''Ey Khāk, mā barāye hefz-e to koshteh shodim'').&lt;ref&gt;''Mirza Jahangir Khan Sur-e Esrafil'', 19 July 2008, {{YouTube|jEi9tprsys0}} (7 min 11 sec). It is important to note that ''koshteh shodim'' is in the past tense and its use (by Mirza Jahangir Khan, while apparently still alive), along with his use of &quot;we&quot;, instead of &quot;I&quot; (unless he had been referring to both himself and the other fellow prisoners), has a dramatic effect on the hearers who know Persian. Thus the translation &quot;we are [being] killed&quot; amounts to a compromise, as &quot;we were killed&quot; would feel odd and out of place in English.&lt;/ref&gt;

== Зиндагинома ==
Мирзо Ҷаҳонгирхон дар хонаводаи нисбатан камбизоат аз [[Шероз]] ба дунё омадааст.&lt;ref&gt;Mirzā Jahāngir Khan's father's name is Rajab-Ali Shirāzi. It has been mentioned that as a child Mirzā Jahāngir Khan was put in the care of his aunt. See: ''Farhang va Honar'' (Culture and Art) {{cite web |title=فرهنگ و هنر - میرزا جهانگیر خان شیرازی |url=http://parsifa.com/culture/show.php?page_id=3436 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071218234649/http://parsifa.com/culture/show.php?page_id=3436 |archivedate=2007-12-18 |accessdate=2007-11-26}}&lt;/ref&gt;
Дар ҷавонӣ ӯ назди устодони адабиёти форсӣ, мантиқ, фалсафа ва риёзиёт дар зодгоҳаш Шероз таҳсил кард. Баъдтар ба [[Теҳрон]] кӯчид ва дар он ҷо ба омӯзиши илмҳои муосир дар мактаби бонуфузи Дорулфунун ва дигар марказҳои илмии мавҷуд дар шаҳр пардохт. Ҳангоми оғози ҳаракате, ки ба Инқилоби машрута оварда расонд, ӯ ба чанд гурӯҳи махфии инқилобчиён пайваст ва дере нагузашта ба яке аз сутунҳои асосии инқилоб табдил ёфт. Ӯ аз пайравони Ҳоҷ Шайх Ҳодӣ Наҷмободӣ гардид.&lt;ref name=&quot;jahangir1&quot;&gt;''Sur-e Esrāfil (Mirza Jahangir Khan Shirazi)'', ''ibid''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hāj Sheikh Hādi Najmābādi ({{lang|fa|حاج شیخ هادی نجم‌آبادی}}) is known to have been one of the main patrons of the ''[[Haji-Mirza Hassan Roshdieh|Roshddieh School]]'' in [[Tabriz]]. See Mahmud Hakimi, in ''Pioneers of Education: Mirza Hasan Roshddieh, founder of modern schools in Iran'', [http://www.jazirehdanesh.com/find.php?item=6.113.493.fa Jazireh Danesh] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160823070206/http://www.jazirehdanesh.com/find.php?item=6.113.493.fa |date=2016-08-23 }} (in Persian).&lt;/ref&gt;

Гарчанде маълум аст, ки Мирзо Ҷаҳонгирхон аз пайравони Азалӣ ва [[Бобия|Бобӣ]] буд,&lt;ref&gt;Nikki R. Keddie, ''ibid.'',  pp. 70, 179 and 180.&lt;/ref&gt; маълум нест, ки ӯ дар Шероз — гаҳвораи [[Бобия|Бобия]], ё дар Теҳрон ба Бобия пайвастааст.&lt;ref&gt;According to Mangol Bayat (p. 43), Hāj Sheikh Hādi Najmābādi was &quot;a ''mojtahed'' [a clergyman practising religious jurisprudence] declared heretical for his alleged Azali Babist sympathies.&quot; It seems therefore very likely that Mirzā Jahāngir Khan became a Bábí in Tehran where Hāj Sheikh Hādi Najmābādi gave private and informal lectures at the time. Mangol Bayat, ''Iran’s First Revolution: Shi’ism and the Constitutional Revolution of 1905–1909'', Studies in Middle Eastern History, 336 p. ([[Oxford University Press]], 1991). {{ISBN|0-19-506822-X}}&lt;/ref&gt;

[[File:Ghasem Sur-e Esrafil.jpg|130px|thumb|left|Қосим Сури Исрофил]]

Дар қисме аз давраи фаъолияти Маҷлиси якум, Мирзо Ҷаҳонгирхон ҳафтаномаи ''Сури Исрофил''-ро нашр мекард&lt;ref&gt;''Mirza Jahangir Khan-e Sur-Esraafil'' [sic] (in Persian), Rozaneh Magazine (September - October 2003) [http://www.rozanehmagazine.com/SeptOct.03/asuresraafil03.html].&lt;/ref&gt; ва ҳамчун муҳаррири он фаъолият дошт. Барои ин кор аз ҷониби [[Қосим Сури Исрофил]] ({{lang|fa|قاسم صور اسرافیل}}), писари Мирзо Ҳасанхони Табрезӣ, дастгирии молиявӣ мегирифт.&lt;ref name=&quot;jahangir1&quot;/&gt;

Аввалин шумораи ''Сури Исрофил'' рӯзи панҷшанбе, 30 майи соли 1907 (8 хурдоди 1286 [[Тақвими эронӣ|ҳ.ш.]]) нашр шуд; як солу шаш рӯз баъд, рӯзи панҷшанбе 4 июни соли 1908 (14 хурдоди 1287 ҳ.ш.), Мирзо Ҷаҳонгирхон боздошт ва эъдом гардид.&lt;ref&gt;''Mirza Jahangir Khan-e Sur-Esraafil'' [sic] (in Persian), Rozaneh Magazine, ''ibid''.&lt;/ref&gt;

Теъдоди нусхаҳои ''Сури Исрофил'' тақрибан 20 000 адад гуфта мешавад;&lt;ref&gt;''Ali-Akbar Dehkhoda'', Persian Language &amp; Literature, [http://www.iranchamber.com/literature/adehkhoda/ali_akbar_dehkhoda.php Iran Chamber Society] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250125035445/https://www.iranchamber.com/literature/adehkhoda/ali_akbar_dehkhoda.php |date=2025-01-25 }}.&lt;/ref&gt; баъзе манбаъҳо шумораи онро то 24 000 нусха зикр мекунанд.&lt;ref&gt;A.-A. Sa'īdī Sirjāni, ''Dehkhodā'', [[Encyclopaedia Iranica]], {{cite web |url=http://www.iranica.com/newsite/articles/v7f2/v7f283.html |title=Dehk¨odaú |accessdate=2008-09-29 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080929093945/http://www.iranica.com/newsite/articles/v7f2/v7f283.html |archivedate=2008-09-29 }}.&lt;/ref&gt;

Маҳз дар ҳамин давра ӯ ошкоро ба Муҳаммадалӣ Шоҳи барканоршуда ҳамла мекард, ки ин амал ҳам дар байни мухолифонаш нафрат ва ҳам дар байни ҷонибдоронаш муҳаббат ба вуҷуд овард.

Яке аз чеҳраҳои машҳури адабии замон, ки дар ''Сури Исрофил'' ҳамкорӣ мекард, Али Акбар Деҳхудо буд. Сутуни ҳаҷвии сиёсии ӯ бо номи ''Чаранду Паранд'' («Ҳарзаву парешон»)&lt;ref&gt;Dehkhodā's ''Charand o Parand''s have been collected and published in book format; see: ''Charand o Parand'' (in Persian) by Ali-Akbar Dehkhodā (Afrasiyab, Tehran, 2002) - {{ISBN|964-6962-90-4}}.&lt;/ref&gt; бо имзоҳои мустаоре чун ''Дахӯ'', ''Дахӯ-Алӣ'', ''Хармагас'', ''Рӯзномачӣ'', ''Ғуломгадо Озодхон Алӣ-Аллоҳӣ'', ''Ходим ул-фуқаро Дахӯ-Алишоҳ'', ''Нахӯди Ҳама Ош'' ва ''Бараҳнаи Хушҳол'' нашр мешуд&lt;ref name=&quot;literature1&quot;&gt;''Ali-Akbar Dehkhoda'', Persian Language &amp; Literature, ''ibid''.&lt;/ref&gt; ва ҳам маъруф ва ҳам баҳсбарангез гардида буд.

''Сури Исрофил'' дар саҳнаи сиёсӣ нақши муҳиме бозид ва аз ҳаракати машрутахоҳӣ пуштибонӣ мекард. Дар ин рӯзнома мақолаҳои зиёде бар зидди истибдод, вобастагӣ, фасоди дарбор ва андешаҳои кӯҳнашудаи рӯҳониёни муҳофизакор чоп мешуданд. Ин нашрия аз аввалин рӯзномаҳо буд, ки ба ҷойи услуби суннатии пуртакаллуфи адабӣ аз забони одии мардум истифода кард ва бо ин роҳ ба таъсиси сабки нави рӯзноманигорӣ ва насри муосир дар Эрон мусоидат намуд.
[[File:First Majlis MPs.jpg|right|200px|thumb|Аъзои Маҷлиси якум (7 октябри 1906 — 23 июни 1908). Акси марказӣ ба Муртазо Қулихон Сонеъ уд-Давла, нахустин раиси Маҷлиси якум тааллуқ дорад.]]

Ҳангоми табаддулоти давлатӣ-и Муҳаммадалӣ Шоҳ, бригадаи казакҳо, ки таҳти раҳбарии русҳо ва фармондеҳии полковник [[Владимир Ляхов]] қарор дошт, бинои Маҷлисро тирборон намуда, сипас онро муҳосира кард.&lt;ref&gt;&quot;After an unsuccessful attempt on his [Mohammad-Ali Shah's] life, the shah achieved, following a failed coup, a successful [[coup d'état]] with the help of the Russian-led Cossack Brigade in June 1908. The majles was closed and many popular nationalist leaders, especially those of more advanced views, were arrested and executed.&quot;&lt;/ref&gt;

Мирзо Ҷаҳонгирхон ҳамроҳ бо чанд намояндае, ки дар дохили бинои Маҷлис паноҳ бурда буданд, аз роҳи шикофе дар муҳосира фирор намуда, ба хонаи Мирзо Муҳсинхон Амин уд-Давла паноҳ бурданд.&lt;ref&gt;The individuals who together with Mirzā Jahāngir Khān escaped, through an opening in the wall of the seat of Majles, to the ''Amin ad-Dauleh Park'' (پارک امین‌الدوله), were the following...&lt;/ref&gt;

Аммо Амин уд-Давла ба Мирзо Ҷаҳонгирхон, Малик ал-Мутакаллимин ва чанд нафари дигар паноҳгоҳ надод. Сабаби ин кор маълум нест, вале эҳтимол меравад, ки азбаски онҳо дар назари бисёре аз ҳамзамононашон муртад шумурда мешуданд, ӯ аз пуштибонӣ кардани онҳо худдорӣ кардааст. Ҳамчунин эҳтимол дорад, ки Амин уд-Давла тарсида буд, ки ҳимояти ин афрод метавонад ҷони ӯро ба хатар андозад, зеро Муҳаммадалӣ Шоҳ махсусан Малик ал-Мутакаллиминро «аз хатарноктарин душманони худ» медонист.&lt;ref&gt;&quot;In Tehran, the two [Malek al-Motakallemin and Sayyed Jamal ad-Din Esfahani] became major preachers of the revolutionary and constitutional cause...&quot;&lt;/ref&gt;

Гузориш шудааст, ки Амин уд-Давла на танҳо ба онҳо паноҳ надод, балки баъдан тавассути телефон бо ''Боғи Шоҳ'' тамос гирифта, онҳоро ошкор кард. Пас аз он сарбозони шоҳ ин афродро боздошт намуда, дар ҳузури худи Муҳаммадалӣ Шоҳ дар ''Боғи Шоҳ'' эъдом карданд.&lt;ref name=&quot;jahangir1&quot; /&gt;

[[File:Prisoners in Bagh-e Shah 1908.jpg|thumb|350px|left|Бархе аз зиндонёни бастанҷиршуда дар ''Боғи Шоҳ'', ки пас аз табаддулоти Муҳаммадалӣ Шоҳ боздошт шуданд.]]

== Рӯйдодҳои баъдӣ ==

[[File:Malek al-Motakallemin.jpg|thumb|200px|right|Мирзо Насруллоҳ Биҳиштӣ, маъруф ба ''Малик ал-Мутакаллимин''.]]

Пас аз эъдоми Мирзо Ҷаҳонгирхон ва Малик ал-Мутакаллимин, казакҳои Муҳаммадалӣ Шоҳ ҷасадҳои онҳоро дар хандақе берун аз деворҳои ''Боғи Шоҳ'' партофтанд. Вақте дӯстонашон аз ин хабар ёфтанд, шабона ҷасадҳоро дар ҳамон ҷо ё наздики он ба хок супурданд. Баъд аз сарнагун шудани Муҳаммадалӣ Шоҳи Қоҷор, ин қабрҳо то андозае расман эътироф шуданд ва бо сангҳои номнавишта аломатгузорӣ гардиданд.&lt;ref&gt;Ne'mat Ahmadi, ''Let us prevent destruction of the burials of Sur-e Esrāfil and Malek al-Motakallemin'', in Persian, Āftāb, Saturday, April 21, 2007.&lt;/ref&gt;

Бо густариши шаҳри Теҳрон ин минтақа баъдтар ба маҳаллаи маскунӣ табдил ёфт ва хонаводаи Малик ал-Мутакаллимин хонае сохтанд, ки қабрҳо дар ҳавлии он ҷой доштанд. Ин хона баъдан манзили яке аз писарони Малик ал-Мутакаллимин — Асадуллоҳ Маликзода гардид. Ҳоло ин хона дар канори бемористони умумии Луқмон уд-Давла Адҳам дар кӯчаи Камолӣ ҷойгир аст.&lt;ref&gt;The address of this house is: ''Kamāli'' Street, ''Makhsus'' Street, ''Shahid Ebrahimi'' Avenue.&lt;/ref&gt;

Тибқи нақшаи густариши бемористон, қарор аст ин хона ба ҳудуди бемористон ҳамроҳ карда шавад.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Ne'mat Ahmadi, ''ibid''.&lt;/ref&gt; Бозмондагони хонаводаи Малик ал-Мутакаллимин омодагии худро барои таъмини хароҷоти ҳифзи қабрҳо эълон кардаанд. Бепарвоии Вазорати мероси фарҳангӣ нисбат ба ин хонаи таърихӣ, ки боиси пешрафти тарҳи васеъкунии бемористон шудааст, боиси нигаронии зиёд гардидааст.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

[[File:Mirza Jahangir Khan 2.jpg|130px|thumb|left|Мирзо Ҷаҳонгирхон]]

Ҳайкали Малик ал-Мутакаллимин, ки аз ҷониби Абулҳасанхон Садиқӣ ва бо ҳамон услубу андозаи ҳайкали [[Фирдавсӣ]] сохта шуда буд, дар давраи Паҳлавӣ аз майдони Ҳасанобод бардошта шуда, ба идораи боғҳо супурда шуд.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

Соли 1999 ин ҳайкал ба анбори Боғи Шаҳр-и Теҳрон интиқол дода шуд.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; Дар моҳи апрели соли 2006 гум шудани он эълон гардид ва то имрӯз сарнавишташ номаълум боқӣ мондааст.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

Ҷолиб он аст, ки пас аз Инқилоби Эрон қарор буд ҳайкали Малик ал-Мутакаллимин дар назди қабраш гузошта шавад,&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; аммо на танҳо худи ҳайкал нопадид шудааст, балки мавҷудияти худи қабрҳо низ имрӯз зери хатар қарор дорад.

{{-}}

== Эзоҳ ва манбаъҳо ==
{{Reflist|2}}

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Эброҳим Пурдовуд]]
* [[Мирзо Абдурраҳим Толибови Табрезӣ]]
* [[Муҳаммадалӣ Ҷамолзода]]
* [[Ҳасан Тақизода|Сайид Ҳасан Тақизода]] {{authority control}}

{{DEFAULTSORT:Sur-E-Esrafil, Mirza Jahangir Khan}}
[[Category:Нависандагон аз Шероз]]
[[Category:Бунёдгузорони маҷаллаҳои эронӣ]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1870]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1908]]</text>
      <sha1>rbgvj2gz4qei0hxsm4hxghpc3rcgwb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маҳмудхон Мирзо Ҳисобӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331541</id>
    <revision>
      <id>1482791</id>
      <parentid>1473164</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T10:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>30618</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1482791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8572" sha1="gzolxqjxg9zz3j4lfp699c2vk4fnrrk" xml:space="preserve">{{Short description|Физикдони ҳастаии эронӣ (1903–1992)}}
{{Use dmy dates|date=December 2024}}

{{Шахс
| ном = Маҳмуд Ҳисобӣ
| тасвир = Mahmoud Hesabi.png
| тавсифи тасвир = Маҳмуд Ҳисобӣ

| вазифа1 = Вазири фарҳанг ва таҳсилоти олӣ
| муҳлати1 = 6 май 1951 – 16 июл 1952
| сарвазир1 = Муҳаммад Мусаддиқ
| пешгузашта1 = Карим Санҷобӣ
| пасгузашта1 = Меҳдӣ Озар

| вазифа2 = Сенатор аз Теҳрон
| муҳлати2 = 22 январи 1950 – 9 май 1961
| таъинкунанда2 = Муҳаммадризо Паҳлавӣ

| пеша = Донишманд

| таваллуд = 23 феврал 1903, Теҳрон, Форс
| вафот = 3 сентябр 1992, Женева, Швейтсария
| маҳалли дафн = Тафреш, Эрон

| таҳсилот = Донишгоҳи амрикоии Бейрут; Сорбонна; École supérieure d'électricité
}}

'''Маҳмудхон Мирзо Ҳисобӣ''' (ё '''Ҳисобӣ''', {{lang|fa|محمودخان میرزا حسابی}}; 23 феврали 1903 — 3 сентябри 1992) — [[Эрон|эронӣ]] [[физик]]-и ҳастаӣ ва сенатор буд.&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date= 5 December 1951 |title=Iran Bank Fights Drain on Exchange: Opening of Credit Abroad for Imports Suspended in Step to Protect Currency |newspaper=The New York Times |location=New York }}&lt;/ref&gt; Ӯ аз соли 1951 то 1952 дар ҳайати ҳукумати сарвазир [[Муҳаммад Мусаддиқ]] вазифаи вазири маорифро бар уҳда дошт.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Alexander |first1=Yonah |author-link1=Yonah Alexander |last2=Nanes |first2=Allan S. |year=1980 |title=The United States and Iran: A Documentary History |publisher=Aletheia Books |page=244
|isbn=9780890933787|url=https://books.google.com/books?id=5Zx1AAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;

== Зиндагӣ ==
Ҳисобӣ дар [[Теҳрон]] дар оилаи Аббос ва Гавҳаршод Ҳисобӣ ба дунё омад. Зодгоҳи аслии хонаводаи ӯ Тафреш, [[устони Марказӣ]], Эрон буд.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iranchamber.com/personalities/mhessaby/mhessaby.php |title=Iranian Personalities: Professor Mahmoud Hessabi |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |publisher=Iran Chamber Society |accessdate=2026-05-19 |archivedate=2018-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180522234316/http://www.iranchamber.com/personalities/mhessaby/mhessaby.php }}&lt;/ref&gt;

Соли 1907, вақте падараш ба ҳайси консул дар сафорати Эрон таъйин шуд, оилаи ӯ ба [[Бейрут]] кӯчид.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=H. E. Chehabi|author2=Hassan I. Mneimneh|editor=H. E. Chehabi|title=Distant Relations: Iran and Lebanon in the Last 500 Years|year=2007|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=New York|isbn=9781860645617|page=18|chapter-url=https://archive.org/stream/DistantRelations/Distant%20relations_djvu.txt|chapter=Five Centuries of Lebanese–Iranian Encounters}}&lt;/ref&gt; Дар он ҷо Ҳисобӣ таҳсили ибтидоиро оғоз кард. Ҳангоми таҳсил дар [[мактаби миёна]], [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] оғоз шуд ва мактаб баста гардид, аз ин рӯ ӯ таҳсилро дар хона идома дод. Соли 1922 ӯ аз [[Донишгоҳи амрикоии Бейрут]] дар риштаи муҳандисии роҳ диплом гирифт.

Пас аз муддате фаъолият дар Вазорати роҳҳои Бейрут, Ҳисобӣ барои идомаи таҳсил ба [[Париж]] рафт ва дар он ҷо дараҷаи муҳандисии муҳандисии барқ-ро аз École Superieure d'Electricité ба даст овард ва баъдан соли 1927 соҳиби дараҷаи докторӣ гардид. Дар Париж ӯ бо Aime Cotton ҳамкорӣ мекард.&lt;ref&gt;{{cite book|last= Tarikhi |first=Parviz |year=2014 |title=The Iranian Space Endeavor: Ambitions and Reality |publisher=Springer |page=47 }}&lt;/ref&gt;

Дар Теҳрон Ҳисобӣ бо [[Донишгоҳи Теҳрон]] ҳамкорӣ дошт ва факултаҳои илм ва муҳандисии донишгоҳро ташкил намуд. Ӯ устоди Аленуш Терян ҳангоми таҳсилаш дар донишгоҳ буд.&lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.1007/s00016-012-0085-x | volume=14 | issue=2 | title=Alenush Terian: The Iranian Solar Mother|year=2012 | journal=Physics in Perspective | pages=239–241 | last1 = Talebian | first1 = Mohammad | last2 = Talebian | first2 = Ehsan| bibcode=2012PhP....14..239T | s2cid=120601020 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

Моҳи июни соли 1951 Ҳисобӣ ба ҳайси узви ҳайати се-нафараи вилояти ширкати нафти Эрон, ки ҷойгузини Ширкати нафти Англо-Эрон гардид, таъйин шуд. Доктор Ҳисобӣ раванди милликунонии ширкатро раҳбарӣ карда, нахустин мудири кулли он шуд. Дар моҳи декабри соли 1951 ӯ ба ҷойи Карим Санҷобӣ вазири маориф таъйин гардид.&lt;ref name=&quot;NYT&quot;/&gt;

Дар солҳои 1961–1969 Ҳисобӣ намояндаи Эрон дар зеркумитаи илмӣ ва техникии Кумитаи Созмони Милали Муттаҳид оид ба истифодаи осоиштаи фазои кайҳон буд.

Ҳангоми баргузории конгресси «60 соли физика дар Эрон» аз хизматҳои ӯ қадрдонӣ карда шуд ва ӯро «падари физикаи муосир дар Эрон» номиданд.

== Осорхона ==
Соли 1992 хонаи ӯ ба осорхона табдил дода шуд, то зиндагӣ ва фаъолияти ӯ муаррифӣ гардад. [[Осорхонаи Маҳмуд Ҳисобӣ]] дар маҳаллаи [[Таҷриш]] дар [[Теҳрон]] ҷойгир аст.

Хонаводаи Ҳисобӣ бахше аз элитаи мусулмони Эрон ба шумор меравад. Яке аз хиёбонҳои пойтахт ба номи онҳо гузошта шудааст ва ба майдоне мебарад, ки дар он ҳайкали доктор Ҳисобӣ қарор дорад. Маҳмуд Ҳисобӣ соҳиби як писар ва як духтар буд. Писараш, ки муҳандис аст, роҳбари Бунёди доктор Ҳисобӣ мебошад (2015). Имрӯз аксари аъзои хонавода берун аз Эрон зиндагӣ мекунанд, махсусан пас аз Инқилоби исломии Эрон дар соли 1979.

== Осори баргузида ==
*{{cite journal |author=Hessaby M. |title=Continuous Particles |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=33 |issue=6 |pages=189–194|date=1947|bibcode=1947PNAS...33..189H|doi=10.1073/pnas.33.6.189|pmc=1079021 |pmid=16588741|doi-access=free }}

*{{cite journal |author=Hessaby M. |title=Theoretical Evidence for the Existence of a Light-Charged Particle of Mass Greater than That of the Electron|journal=Phys. Rev.|volume=73 |issue=9= |date=May 1948 |doi=10.1103/PhysRev.73.1128 |page=1128|bibcode=1948PhRv...73.1128H}}

== Ҳамчунин нигаред ==
* [[Осорхонаи Маҳмуд Ҳисобӣ]]
* [[Ҷамъияти физикаи Эрон]]
* [[Рӯйхати донишмандон, муҳаққиқон ва муҳандисони муосири эронӣ]]
* [[Рӯйхати сенаторони эронӣ]]
* [[Устони Марказӣ]]

== Манбаъ ==
{{Reflist}}

== Пайвандҳои беруна ==
* [http://www.hessaby.com/ Hessaby Foundation]
* {{Commons-inline}}

{{Portal bar|Physics|Biography}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Hessaby, Mahmoud}}
[[Category:Донишмандон аз Теҳрон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони соли 1903]]
[[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1992]]</text>
      <sha1>gzolxqjxg9zz3j4lfp699c2vk4fnrrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Имҳотеп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332062</id>
    <revision>
      <id>1482785</id>
      <parentid>1481508</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <origin>1482785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="ewzkkt6ruapldwwttomqnrzc31fhqgx" xml:space="preserve">'''Имҳотеп''' — меъмор, муҳандис ва табиби машҳури [[Мисри Қадим]] (асри XXVIII то мелод), амалдори олимақоми фиръавн [[Ҷосер]] (аввалин фиръавн аз сулолаи севуми фиръавнҳои Мисри Бостон), саркоҳини ниёишгоҳи худои Хуршед ([[Ра (худо)|Ра]]) дар [[Ҳелиополис]] (Гелиополе).

== Таърих ва фаъолият ==
Имҳотеп дар таърихи ҷаҳон аввалин меъмор ва олим маҳсуб мешавад. Муҳимтарин осори меъмории Имҳотеп [[ҳарами Ҷосер]] (масоҳаташ 1500 метри мукааб, баландиаш 61 метр) мебошад, ки дар [[Саккара]] (ҷануби [[Қоҳира]]), наздикии [[Мемфис]] воқеъ аст. Атрофи ҳарами Ҷосерро маъбаду биноҳои хурд (барои баргузории маросим) иҳота кардаанд. Ин ҳирам бо бузургию ҳашамат аз дигар аҳром ([[Ҳарами Хуфу|Хуфу]], [[Ҳарами Хафра|Хафра]] ва ғайра) фарқ мекунад. 

Бунёди нахустин маъбадро дар Эду низ ба Имҳотеп нисбат медиҳанд. Сабки меъмории Имҳотеп баъдан дар сохтмони аҳроми мисрӣ васеъ истифода гардидааст.

== Фаъолияти тиббӣ ва адабӣ ==
Имҳотеп аз табибони машҳури замонаш низ буд ва яке аз матнҳои рисолаи тиббии «Папируси Эдвин Смит» (1700–1550 то мелод) ба қалами ӯ тааллуқ дорад. Ин папирус тарзи муайян кардани иллати беморӣ, дармон, ташхис ва ҷарроҳиҳои мисриёни бостонро ошкор мекунад. 

Имҳотеп муаллифи аввалин «Панднома» (маҳфуз намондааст) дар Мисри Бостон ва ҳомии котибону нависандагон буд. Ба унвони соҳир ва ситорашинос низ шуҳрат дошт.

== Устурашиносӣ ва эҳтиром ==
Дар устураҳои мисрӣ Имҳотеп писари худо [[Птах]] (неруи халлоқ) ва яке аз худоҳои сегонаи Мемфис ёд шудааст. Баъд аз маргаш ӯро худои тиб мепиндоштанд. Ба хотири Имҳотеп дар Миср маъбаду зиёратгоҳҳо бунёд шудаанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ| Имҳотеп |8|муаллиф= Р. Муқимов }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Худоёни Мисри Қадим]]</text>
      <sha1>ewzkkt6ruapldwwttomqnrzc31fhqgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482786</id>
      <parentid>1482785</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <origin>1482786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3046" sha1="7droczfss1rxfy4j07g1m0y9x4ncan5" xml:space="preserve">'''Имҳотеп''' — меъмор, муҳандис ва табиби машҳури [[Мисри Қадим]] (асри XXVIII то мелод), амалдори олимақоми фиръавн [[Ҷосер]] (аввалин фиръавн аз сулолаи севуми фиръавнҳои Мисри Бостон), саркоҳини ниёишгоҳи худои Хуршед ([[Ра (худо)|Ра]]) дар [[Ҳелиополис]] ([[Баълабак]]).

== Таърих ва фаъолият ==
Имҳотеп дар таърихи ҷаҳон аввалин меъмор ва олим маҳсуб мешавад. Муҳимтарин осори меъмории Имҳотеп ҳарами Ҷосер (масоҳаташ 1500 метри мукааб, баландиаш 61 метр) мебошад, ки дар [[Саккара]] (ҷануби [[Қоҳира]]), наздикии [[Мемфис]] воқеъ аст. Атрофи ҳарами Ҷосерро маъбаду биноҳои хурд (барои баргузории маросим) иҳота кардаанд. Ин ҳирам бо бузургию ҳашамат аз дигар аҳром ([[Ҳарами Хуфу|Хуфу]], [[Ҳарами Хафра|Хафра]] ва ғайра) фарқ мекунад. 

Бунёди нахустин маъбадро дар Эду низ ба Имҳотеп нисбат медиҳанд. Сабки меъмории Имҳотеп баъдан дар сохтмони аҳроми мисрӣ васеъ истифода гардидааст.

== Фаъолияти тиббӣ ва адабӣ ==
Имҳотеп аз табибони машҳури замонаш низ буд ва яке аз матнҳои рисолаи тиббии «Папируси Эдвин Смит» (1700–1550 то мелод) ба қалами ӯ тааллуқ дорад. Ин папирус тарзи муайян кардани иллати беморӣ, дармон, ташхис ва ҷарроҳиҳои мисриёни бостонро ошкор мекунад. 

Имҳотеп муаллифи аввалин «Панднома» (маҳфуз намондааст) дар Мисри Бостон ва ҳомии котибону нависандагон буд. Ба унвони соҳир ва ситорашинос низ шуҳрат дошт.

== Устурашиносӣ ва эҳтиром ==
Дар устураҳои мисрӣ Имҳотеп писари худо [[Птах]] (неруи халлоқ) ва яке аз худоҳои сегонаи Мемфис ёд шудааст. Баъд аз маргаш ӯро худои тиб мепиндоштанд. Ба хотири Имҳотеп дар Миср маъбаду зиёратгоҳҳо бунёд шудаанд.

== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ| Имҳотеп |8|муаллиф= Р. Муқимов }}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]]
[[Гурӯҳ:Худоёни Мисри Қадим]]</text>
      <sha1>7droczfss1rxfy4j07g1m0y9x4ncan5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давлати галаҷазиравӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332723</id>
    <revision>
      <id>1482760</id>
      <parentid>1480773</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T06:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>тарҷума</comment>
      <origin>1482760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9819" sha1="6au7002dfbtmdn3pwgh6rqs8rsmw1zx" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}
'''Давлати галаҷазиравӣ''' як намуд [[Давлат|кишварест]], ки [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравии]] иборат аз якчанд [[Галаҷазира|галаҷазираҳоро]] идора мекунад. Ин мафҳум аз ҷиҳати ҳуқуқӣ дар Конвенсияи [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба ҳуқуқи баҳр аз [[соли 1982]] (UNCLOS III) муайян шудааст.{{Sfn|Oegroseno|2014|p=125}} Багам, Фиҷӣ, Индонезия, Папуа Гвинеяи Нав ва Филиппин панҷ давлати аввалини мустақил буданд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки 10 декабри соли 1982 дар Монтего Бей, Ямайка имзо шуд, эътироф гардиданд ва мақоми давлати галаҷазиравӣ гирифтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part4.htm|title=Preamble to the United Nations Convention on the Law of the Sea: Article 46 – Use of Terms|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/convention_overview_convention.htm|title=United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;

'''Давлати архипелагӣ''' [[Давлат|давлатест]], ки кишвари ҷазиравиро идора мекунад, ки аз як ё якчанд [[Галаҷазира|архипелаг]] иборат аст. Ин номгузорӣ аз ҷиҳати ҳуқуқӣ аз ҷониби Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳуқуқи баҳри [[соли 1982]] ( UNCLOS III ) муайян карда шудааст.  [[Боҳомо|Багамҳо]], [[Фиҷӣ]], [[Индонезия]], [[Папуа Гвинеяи Нав]] ва [[Филиппин]] панҷ [[Давлати соҳибихтиёр|давлати соҳибихтиёри]] аслӣ мебошанд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки дар Монтего Бей, [[Ямайка]], 10 декабри соли 1982 имзо шуда буд, тасдиқ гирифтанд ва ҳамчун давлатҳои архипелагӣ эътироф шуданд.  

== Обҳои галаҷазиравӣ ==
[[Акс:Seychelles_Archipelagic_Waters_Group_2.png|мини|Намунае аз обҳои галаҷазиравӣ иддао дорад, ки хусусиятҳои зериобиро ҳамчун &quot;хушкӣ&quot; истифода мебаранд ([[Сейшел|Ҷазираҳои Сейшел]] &quot;Гурӯҳи 2&quot;)]]

== Таърих ==

== Рӯйхати давлатҳои галаҷазиравӣ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Кишвар
! rowspan=&quot;2&quot; |Конфигуратсияи ҷуғрофӣ
! rowspan=&quot;2&quot; |Намуди геологӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://islands.unep.ch/isldir.htm|title=United Nations Environment Programme – Island Directory|accessdate=2021-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080214203618/http://islands.unep.ch/isldir.htm|archivedate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |{{Nobr|Масоҳат&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;world-atlas&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |accessdate=2019-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archivedate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt;}}
! colspan=&quot;2&quot; |Аҳолӣ
! rowspan=&quot;2&quot; |Ҷойгиршавии ҷуғрофӣ
|-
!ҳамагӣ
! nowrap=&quot;&quot; |[[Зичии аҳолӣ|Зичии аҳолӣ]]
|-
|{{Парчам|Antigua and Barbuda}}
|Як [[Галаҷазира|Галаҷазира]] бо ду ҷазираи асосӣ
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|440
|97,118
|194
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои шамол
|- 
|'''{{Парчам|Bahamas}}'''
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|13,878
|392,000
|23.27
|[[Уқёнуси Атлантик|Қисми шимолии Уқёнуси Атлантик]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Архипелаги Лукай
|-
|{{Парчам|Cape Verde}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|4,033
|518,467
|125.5
|[[Уқёнуси Атлантик|Қисми шимолии Уқёнуси Атлантик]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Макронезия
|-
|{{Парчам|Comoros}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|2,235
|784,745
|275
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Комор
|-
|{{Парчам|Dominican Republic}}
|Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Ҳиспониюло|Ҳиспониюло]]) Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Ҳоитӣ|Ҳоитӣ]])
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|48,442
|10,652,000
|208.2
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи калон
|-
|'''{{Парчам|Fiji}}'''
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|Various[note 1]
|18,274
|859,178
|46.4
|[[Уқёнуси Ором|Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Меланезия
|-
|{{Парчам|Grenada}}[note 2]
|One archipelago with two main islands
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|344
|110,000
|319.8
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Windward Islands
|-
|'''{{Парчам|Indonesia}}'''
|One archipelago with several islands; four of them ([[Борнео|Borneo]], Sebatik, [[Гвинеяи Нав|New Guinea]], and Timor)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;shared with four other countries:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Бруней|Brunei]], [[Малайзия|Malaysia]], [[Папуа Гвинеяи Нав|Papua New Guinea]], and [[Тимури Шарқӣ|Timor-Leste]]. World's largest archipelagic state.
|Various[note 3]
|1,904,569
|270,203,917
|124.7
|[[Уқёнус|World Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Maritime Southeast Asia
|-
|{{Парчам|Jamaica}}
|One archipelago with one main island
|Various[note 4]
|10,991
|2,847,232
|252
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Greater Antilles
|-
|{{Парчам|Kiribati}}
|Се галаҷазираҳо
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|811
|123,346
|152
|[[Уқёнуси Ором|Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Maldives}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|298
|329,198
|1,105
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Молдив|Maldive Islands]]
|-
|{{Парчам|Marshall Islands}}
|Ду галаҷазираҳо
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|181
|62,000
|342.5
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Mauritius}}
|Two archipelagos{{Аниқкунӣ|date=August 2020}} with two main islands
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|2,040
|1,244,663
|610
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mascarene Islands
|-
|'''{{Парчам|Papua New Guinea}}'''
|One archipelago with its main island ([[Гвинеяи Нав|New Guinea]]) shared with another country ([[Индонезия|Indonesia]])
|Рифи континенталӣ
|462,840
|6,732,000
|14.5
|[[Уқёнуси Ором|South Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Melanesia
|-
|'''{{Парчам|Philippines}}'''
|Як галаҷазира
|Рифи континенталӣ
|300,000
|101,398,120
|295
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Maritime Southeast Asia
|-
|{{Парчам|Saint Vincent and the Grenadines}}
|One archipelago with one main island
|Рифи континенталӣ
|389
|120,000
|307
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Windward Islands
|-
|{{Парчам|São Tomé and Príncipe}}
|One archipelago with two main islands
|Рифи континенталӣ
|1,001
|163,000
|169.1
|[[Уқёнуси Атлас|Уқёнуси Атлас]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Cameroon Line
|-
|{{Парчам|Seychelles}}
|Панҷ архипелаг
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|455
|87,500
|192
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Сейшел|Сейшел]]
|-
|{{Парчам|Solomon Islands}}
|Панҷ архипелаг
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|28,400
|523,000
|18.1
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Меланезия]]
|-
|{{Парчам|Trinidad and Tobago}}
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|Рифи континенталӣ
|5,131
|1,299,953
|254.4
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи хурд
|-
|{{Парчам|Tuvalu}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|26
|12,373
|475.88
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Полинезия|Полинезия]]
|-
|{{Парчам|Vanuatu}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|12,190
|243,304
|19.7
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Меланезия
|}

* Рӯихати галаҷазираҳо
* Рӯихати кишварҳои ҷазиравӣ
* Рӯихати ҷазираҳо
* Имперотуриҳои баҳрӣ

== Адабиёт ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Галаҷазираҳо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои ҷазиравӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>6au7002dfbtmdn3pwgh6rqs8rsmw1zx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482761</id>
      <parentid>1482760</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T07:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рӯйхати давлатҳои галаҷазиравӣ */ тарҷума</comment>
      <origin>1482761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10163" sha1="0qqzrqd1e28gz4jyobyrv1smyk0uybq" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}
'''Давлати галаҷазиравӣ''' як намуд [[Давлат|кишварест]], ки [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравии]] иборат аз якчанд [[Галаҷазира|галаҷазираҳоро]] идора мекунад. Ин мафҳум аз ҷиҳати ҳуқуқӣ дар Конвенсияи [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба ҳуқуқи баҳр аз [[соли 1982]] (UNCLOS III) муайян шудааст.{{Sfn|Oegroseno|2014|p=125}} Багам, Фиҷӣ, Индонезия, Папуа Гвинеяи Нав ва Филиппин панҷ давлати аввалини мустақил буданд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки 10 декабри соли 1982 дар Монтего Бей, Ямайка имзо шуд, эътироф гардиданд ва мақоми давлати галаҷазиравӣ гирифтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part4.htm|title=Preamble to the United Nations Convention on the Law of the Sea: Article 46 – Use of Terms|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/convention_overview_convention.htm|title=United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;

'''Давлати архипелагӣ''' [[Давлат|давлатест]], ки кишвари ҷазиравиро идора мекунад, ки аз як ё якчанд [[Галаҷазира|архипелаг]] иборат аст. Ин номгузорӣ аз ҷиҳати ҳуқуқӣ аз ҷониби Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳуқуқи баҳри [[соли 1982]] ( UNCLOS III ) муайян карда шудааст.  [[Боҳомо|Багамҳо]], [[Фиҷӣ]], [[Индонезия]], [[Папуа Гвинеяи Нав]] ва [[Филиппин]] панҷ [[Давлати соҳибихтиёр|давлати соҳибихтиёри]] аслӣ мебошанд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки дар Монтего Бей, [[Ямайка]], 10 декабри соли 1982 имзо шуда буд, тасдиқ гирифтанд ва ҳамчун давлатҳои архипелагӣ эътироф шуданд.  

== Обҳои галаҷазиравӣ ==
[[Акс:Seychelles_Archipelagic_Waters_Group_2.png|мини|Намунае аз обҳои галаҷазиравӣ иддао дорад, ки хусусиятҳои зериобиро ҳамчун &quot;хушкӣ&quot; истифода мебаранд ([[Сейшел|Ҷазираҳои Сейшел]] &quot;Гурӯҳи 2&quot;)]]

== Таърих ==

== Рӯйхати давлатҳои галаҷазиравӣ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Кишвар
! rowspan=&quot;2&quot; |Конфигуратсияи ҷуғрофӣ
! rowspan=&quot;2&quot; |Намуди геологӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://islands.unep.ch/isldir.htm|title=United Nations Environment Programme – Island Directory|accessdate=2021-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080214203618/http://islands.unep.ch/isldir.htm|archivedate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |{{Nobr|Масоҳат&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;world-atlas&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |accessdate=2019-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archivedate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt;}}
! colspan=&quot;2&quot; |Аҳолӣ
! rowspan=&quot;2&quot; |Ҷойгиршавии ҷуғрофӣ
|-
!ҳамагӣ
! nowrap=&quot;&quot; |[[Зичии аҳолӣ|Зичии аҳолӣ]]
|-
|{{Парчам|Antigua and Barbuda}}
|Як [[Галаҷазира|Галаҷазира]] бо ду ҷазираи асосӣ
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|440
|97,118
|194
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои шамол
|- 
|'''{{Парчам|Bahamas}}'''
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|13,878
|392,000
|23.27
|[[Уқёнуси Атлантик|Қисми шимолии Уқёнуси Атлантик]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Архипелаги Лукай
|-
|{{Парчам|Cape Verde}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|4,033
|518,467
|125.5
|[[Уқёнуси Атлантик|Қисми шимолии Уқёнуси Атлантик]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Макронезия
|-
|{{Парчам|Comoros}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|2,235
|784,745
|275
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Комор
|-
|{{Парчам|Ҷумҳурии Доминикан}}
|Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Ҳиспониюло|Ҳиспониюло]]) Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Ҳоитӣ|Ҳоитӣ]])
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|48,442
|10,652,000
|208.2
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи калон
|-
|'''{{Парчам|Фиҷӣ}}'''
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|Гуногун[эзоҳ 1]
|18,274
|859,178
|46.4
|[[Уқёнуси Ором|Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Меланезия
|-
|{{Парчам|Гренада}}
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|344
|110,000
|319.8
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои бодӣ
|-
|'''{{Парчам|Индонезия}}'''
Як архипелаг бо якчанд ҷазираҳо; чортои онҳо ([[Борнео|Борнео]], Себатикӣ, [[Гвинеяи Нав|Гвинеяи Нав|]], ва Тимур)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;shared with four other countries:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Бруней|Brunei]], [[Малайзия|Малайзия]], [[Папуа Гвинеяи Нав|Папуа Гвинеяи Нав]], ва [[Тимури Шарқӣ|Тимури Шарқӣ]].Бузургтарин замини ҷаҳон архипелаг аст.
|Гуногун[эзоҳ 3]
|1,904,569
|270,203,917
|124.7
|[[Уқёнус|Уқёнус]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Соҳили баҳрии Осиеи Ҷанубу Шарқӣ
|-
|{{Парчам|Ямайка}}
|Як архипелаг бо як ҷазираи асосӣ
|Гуногун[эзоҳ 4]
|10,991
|2,847,232
|252
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи калон
|-
|{{Парчам|Kiribati}}
|Се галаҷазираҳо
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|811
|123,346
|152
|[[Уқёнуси Ором|Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Maldives}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|298
|329,198
|1,105
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Молдив|Maldive Islands]]
|-
|{{Парчам|Marshall Islands}}
|Ду галаҷазираҳо
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|181
|62,000
|342.5
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Mauritius}}
|Two archipelagos{{Аниқкунӣ|date=August 2020}} with two main islands
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|2,040
|1,244,663
|610
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mascarene Islands
|-
|'''{{Парчам|Papua New Guinea}}'''
|One archipelago with its main island ([[Гвинеяи Нав|New Guinea]]) shared with another country ([[Индонезия|Indonesia]])
|Рифи континенталӣ
|462,840
|6,732,000
|14.5
|[[Уқёнуси Ором|South Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Melanesia
|-
|'''{{Парчам|Philippines}}'''
|Як галаҷазира
|Рифи континенталӣ
|300,000
|101,398,120
|295
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Maritime Southeast Asia
|-
|{{Парчам|Saint Vincent and the Grenadines}}
|One archipelago with one main island
|Рифи континенталӣ
|389
|120,000
|307
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Windward Islands
|-
|{{Парчам|São Tomé and Príncipe}}
|One archipelago with two main islands
|Рифи континенталӣ
|1,001
|163,000
|169.1
|[[Уқёнуси Атлас|Уқёнуси Атлас]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Cameroon Line
|-
|{{Парчам|Seychelles}}
|Панҷ архипелаг
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|455
|87,500
|192
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Сейшел|Сейшел]]
|-
|{{Парчам|Solomon Islands}}
|Панҷ архипелаг
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|28,400
|523,000
|18.1
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Меланезия]]
|-
|{{Парчам|Trinidad and Tobago}}
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|Рифи континенталӣ
|5,131
|1,299,953
|254.4
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи хурд
|-
|{{Парчам|Tuvalu}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|26
|12,373
|475.88
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Полинезия|Полинезия]]
|-
|{{Парчам|Vanuatu}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|12,190
|243,304
|19.7
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Меланезия
|}

* Рӯихати галаҷазираҳо
* Рӯихати кишварҳои ҷазиравӣ
* Рӯихати ҷазираҳо
* Имперотуриҳои баҳрӣ

== Адабиёт ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Галаҷазираҳо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои ҷазиравӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>0qqzrqd1e28gz4jyobyrv1smyk0uybq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482762</id>
      <parentid>1482761</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T07:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Рӯйхати давлатҳои галаҷазиравӣ */ тарҷума</comment>
      <origin>1482762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10345" sha1="9ewj1qhpdfquvk68j2s2q2nhoied921" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}
'''Давлати галаҷазиравӣ''' як намуд [[Давлат|кишварест]], ки [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравии]] иборат аз якчанд [[Галаҷазира|галаҷазираҳоро]] идора мекунад. Ин мафҳум аз ҷиҳати ҳуқуқӣ дар Конвенсияи [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба ҳуқуқи баҳр аз [[соли 1982]] (UNCLOS III) муайян шудааст.{{Sfn|Oegroseno|2014|p=125}} Багам, Фиҷӣ, Индонезия, Папуа Гвинеяи Нав ва Филиппин панҷ давлати аввалини мустақил буданд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки 10 декабри соли 1982 дар Монтего Бей, Ямайка имзо шуд, эътироф гардиданд ва мақоми давлати галаҷазиравӣ гирифтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part4.htm|title=Preamble to the United Nations Convention on the Law of the Sea: Article 46 – Use of Terms|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/convention_overview_convention.htm|title=United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;

'''Давлати архипелагӣ''' [[Давлат|давлатест]], ки кишвари ҷазиравиро идора мекунад, ки аз як ё якчанд [[Галаҷазира|архипелаг]] иборат аст. Ин номгузорӣ аз ҷиҳати ҳуқуқӣ аз ҷониби Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳуқуқи баҳри [[соли 1982]] ( UNCLOS III ) муайян карда шудааст.  [[Боҳомо|Багамҳо]], [[Фиҷӣ]], [[Индонезия]], [[Папуа Гвинеяи Нав]] ва [[Филиппин]] панҷ [[Давлати соҳибихтиёр|давлати соҳибихтиёри]] аслӣ мебошанд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки дар Монтего Бей, [[Ямайка]], 10 декабри соли 1982 имзо шуда буд, тасдиқ гирифтанд ва ҳамчун давлатҳои архипелагӣ эътироф шуданд.  

== Обҳои галаҷазиравӣ ==
[[Акс:Seychelles_Archipelagic_Waters_Group_2.png|мини|Намунае аз обҳои галаҷазиравӣ иддао дорад, ки хусусиятҳои зериобиро ҳамчун &quot;хушкӣ&quot; истифода мебаранд ([[Сейшел|Ҷазираҳои Сейшел]] &quot;Гурӯҳи 2&quot;)]]

== Таърих ==

== Рӯйхати давлатҳои галаҷазиравӣ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Кишвар
! rowspan=&quot;2&quot; |Конфигуратсияи ҷуғрофӣ
! rowspan=&quot;2&quot; |Намуди геологӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://islands.unep.ch/isldir.htm|title=United Nations Environment Programme – Island Directory|accessdate=2021-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080214203618/http://islands.unep.ch/isldir.htm|archivedate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |{{Nobr|Масоҳат&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;world-atlas&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |accessdate=2019-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archivedate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt;}}
! colspan=&quot;2&quot; |Аҳолӣ
! rowspan=&quot;2&quot; |Ҷойгиршавии ҷуғрофӣ
|-
!ҳамагӣ
! nowrap=&quot;&quot; |[[Зичии аҳолӣ|Зичии аҳолӣ]]
|-
|{{Парчам|Antigua and Barbuda}}
|Як [[Галаҷазира|Галаҷазира]] бо ду ҷазираи асосӣ
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|440
|97,118
|194
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои шамол
|- 
|'''{{Парчам|Bahamas}}'''
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|13,878
|392,000
|23.27
|[[Уқёнуси Атлантик|Қисми шимолии Уқёнуси Атлантик]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Архипелаги Лукай
|-
|{{Парчам|Cape Verde}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|4,033
|518,467
|125.5
|[[Уқёнуси Атлантик|Қисми шимолии Уқёнуси Атлантик]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Макронезия
|-
|{{Парчам|Comoros}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|2,235
|784,745
|275
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Комор
|-
|{{Парчам|Ҷумҳурии Доминикан}}
|Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Ҳиспониюло|Ҳиспониюло]]) Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Ҳоитӣ|Ҳоитӣ]])
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|48,442
|10,652,000
|208.2
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи калон
|-
|'''{{Парчам|Фиҷӣ}}'''
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|Гуногун[эзоҳ 1]
|18,274
|859,178
|46.4
|[[Уқёнуси Ором|Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Меланезия
|-
|{{Парчам|Гренада}}
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|344
|110,000
|319.8
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои бодӣ
|-
|'''{{Парчам|Индонезия}}'''
Як архипелаг бо якчанд ҷазираҳо; чортои онҳо ([[Борнео|Борнео]], Себатикӣ, [[Гвинеяи Нав|Гвинеяи Нав|]], ва Тимур)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;shared with four other countries:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Бруней|Brunei]], [[Малайзия|Малайзия]], [[Папуа Гвинеяи Нав|Папуа Гвинеяи Нав]], ва [[Тимури Шарқӣ|Тимури Шарқӣ]].Бузургтарин замини ҷаҳон архипелаг аст.
|Гуногун[эзоҳ 3]
|1,904,569
|270,203,917
|124.7
|[[Уқёнус|Уқёнус]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Соҳили баҳрии Осиеи Ҷанубу Шарқӣ
|-
|{{Парчам|Ямайка}}
|Як архипелаг бо як ҷазираи асосӣ
|Гуногун[эзоҳ 4]
|10,991
|2,847,232
|252
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи калон
|-
|{{Парчам|Kiribati}}
|Се галаҷазираҳо
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|811
|123,346
|152
|[[Уқёнуси Ором|Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Maldives}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|298
|329,198
|1,105
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Молдив|Maldive Islands]]
|-
|{{Парчам|Marshall Islands}}
|Ду галаҷазираҳо
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|181
|62,000
|342.5
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Mauritius}}
|Ду архипелаг{{Аниқкунӣ|date=August 2020}} with two main islands
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|2,040
|1,244,663
|610
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mascarene Islands
|-
|'''{{Парчам|Papua New Guinea}}'''
|Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Гвинеяи Нав|Гвинеяи Нав]]) дар якҷоягӣ бо кишвари дигар ([[Индонезия|Индонезия]])
|Рифи континенталӣ
|462,840
|6,732,000
|14.5
|[[Уқёнуси Ором|Ҷануби Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Меланезия]]
|-
|'''{{Парчам|Philippines}}'''
|Як галаҷазира
|Рифи континенталӣ
|300,000
|101,398,120
|295
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Maritime Southeast Asia
|-
|{{Парчам|Saint Vincent and the Grenadines}}
|Як архипелаг бо як ҷазираи асосӣ
|Рифи континенталӣ
|389
|120,000
|307
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои бодӣ
|-
|{{Парчам|São Tomé and Príncipe}}
|Як архипелаг бо як ҷазираи асосӣ
|Рифи континенталӣ
|1,001
|163,000
|169.1
|[[Уқёнуси Атлас|Уқёнуси Атлас]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Cameroon Line
|-
|{{Парчам|Seychelles}}
|Панҷ архипелаг
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|455
|87,500
|192
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Сейшел|Сейшел]]
|-
|{{Парчам|Solomon Islands}}
|Панҷ архипелаг
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|28,400
|523,000
|18.1
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Меланезия]]
|-
|{{Парчам|Trinidad and Tobago}}
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|Рифи континенталӣ
|5,131
|1,299,953
|254.4
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи хурд
|-
|{{Парчам|Tuvalu}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|26
|12,373
|475.88
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Полинезия|Полинезия]]
|-
|{{Парчам|Vanuatu}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|12,190
|243,304
|19.7
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Меланезия
|}

* Рӯихати галаҷазираҳо
* Рӯихати кишварҳои ҷазиравӣ
* Рӯихати ҷазираҳо
* Имперотуриҳои баҳрӣ

== Адабиёт ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Галаҷазираҳо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои ҷазиравӣ]]
[[Гурӯҳ:Ҳуқуқи байналмилалӣ]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>9ewj1qhpdfquvk68j2s2q2nhoied921</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482763</id>
      <parentid>1482762</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T07:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Адабиёт */ гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10324" sha1="a78jacfj3p9lrt7mxls77y9yg4rv0wj" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}
'''Давлати галаҷазиравӣ''' як намуд [[Давлат|кишварест]], ки [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравии]] иборат аз якчанд [[Галаҷазира|галаҷазираҳоро]] идора мекунад. Ин мафҳум аз ҷиҳати ҳуқуқӣ дар Конвенсияи [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба ҳуқуқи баҳр аз [[соли 1982]] (UNCLOS III) муайян шудааст.{{Sfn|Oegroseno|2014|p=125}} Багам, Фиҷӣ, Индонезия, Папуа Гвинеяи Нав ва Филиппин панҷ давлати аввалини мустақил буданд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки 10 декабри соли 1982 дар Монтего Бей, Ямайка имзо шуд, эътироф гардиданд ва мақоми давлати галаҷазиравӣ гирифтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part4.htm|title=Preamble to the United Nations Convention on the Law of the Sea: Article 46 – Use of Terms|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/convention_overview_convention.htm|title=United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;

'''Давлати архипелагӣ''' [[Давлат|давлатест]], ки кишвари ҷазиравиро идора мекунад, ки аз як ё якчанд [[Галаҷазира|архипелаг]] иборат аст. Ин номгузорӣ аз ҷиҳати ҳуқуқӣ аз ҷониби Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳуқуқи баҳри [[соли 1982]] ( UNCLOS III ) муайян карда шудааст.  [[Боҳомо|Багамҳо]], [[Фиҷӣ]], [[Индонезия]], [[Папуа Гвинеяи Нав]] ва [[Филиппин]] панҷ [[Давлати соҳибихтиёр|давлати соҳибихтиёри]] аслӣ мебошанд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки дар Монтего Бей, [[Ямайка]], 10 декабри соли 1982 имзо шуда буд, тасдиқ гирифтанд ва ҳамчун давлатҳои архипелагӣ эътироф шуданд.  

== Обҳои галаҷазиравӣ ==
[[Акс:Seychelles_Archipelagic_Waters_Group_2.png|мини|Намунае аз обҳои галаҷазиравӣ иддао дорад, ки хусусиятҳои зериобиро ҳамчун &quot;хушкӣ&quot; истифода мебаранд ([[Сейшел|Ҷазираҳои Сейшел]] &quot;Гурӯҳи 2&quot;)]]

== Таърих ==

== Рӯйхати давлатҳои галаҷазиравӣ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Кишвар
! rowspan=&quot;2&quot; |Конфигуратсияи ҷуғрофӣ
! rowspan=&quot;2&quot; |Намуди геологӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://islands.unep.ch/isldir.htm|title=United Nations Environment Programme – Island Directory|accessdate=2021-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080214203618/http://islands.unep.ch/isldir.htm|archivedate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |{{Nobr|Масоҳат&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;world-atlas&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |accessdate=2019-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archivedate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt;}}
! colspan=&quot;2&quot; |Аҳолӣ
! rowspan=&quot;2&quot; |Ҷойгиршавии ҷуғрофӣ
|-
!ҳамагӣ
! nowrap=&quot;&quot; |[[Зичии аҳолӣ|Зичии аҳолӣ]]
|-
|{{Парчам|Antigua and Barbuda}}
|Як [[Галаҷазира|Галаҷазира]] бо ду ҷазираи асосӣ
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|440
|97,118
|194
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои шамол
|- 
|'''{{Парчам|Bahamas}}'''
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|13,878
|392,000
|23.27
|[[Уқёнуси Атлантик|Қисми шимолии Уқёнуси Атлантик]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Архипелаги Лукай
|-
|{{Парчам|Cape Verde}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|4,033
|518,467
|125.5
|[[Уқёнуси Атлантик|Қисми шимолии Уқёнуси Атлантик]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Макронезия
|-
|{{Парчам|Comoros}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|2,235
|784,745
|275
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Комор
|-
|{{Парчам|Ҷумҳурии Доминикан}}
|Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Ҳиспониюло|Ҳиспониюло]]) Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Ҳоитӣ|Ҳоитӣ]])
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|48,442
|10,652,000
|208.2
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи калон
|-
|'''{{Парчам|Фиҷӣ}}'''
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|Гуногун[эзоҳ 1]
|18,274
|859,178
|46.4
|[[Уқёнуси Ором|Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Меланезия
|-
|{{Парчам|Гренада}}
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|344
|110,000
|319.8
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои бодӣ
|-
|'''{{Парчам|Индонезия}}'''
Як архипелаг бо якчанд ҷазираҳо; чортои онҳо ([[Борнео|Борнео]], Себатикӣ, [[Гвинеяи Нав|Гвинеяи Нав|]], ва Тимур)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;shared with four other countries:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Бруней|Brunei]], [[Малайзия|Малайзия]], [[Папуа Гвинеяи Нав|Папуа Гвинеяи Нав]], ва [[Тимури Шарқӣ|Тимури Шарқӣ]].Бузургтарин замини ҷаҳон архипелаг аст.
|Гуногун[эзоҳ 3]
|1,904,569
|270,203,917
|124.7
|[[Уқёнус|Уқёнус]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Соҳили баҳрии Осиеи Ҷанубу Шарқӣ
|-
|{{Парчам|Ямайка}}
|Як архипелаг бо як ҷазираи асосӣ
|Гуногун[эзоҳ 4]
|10,991
|2,847,232
|252
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи калон
|-
|{{Парчам|Kiribati}}
|Се галаҷазираҳо
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|811
|123,346
|152
|[[Уқёнуси Ором|Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Maldives}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|298
|329,198
|1,105
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Молдив|Maldive Islands]]
|-
|{{Парчам|Marshall Islands}}
|Ду галаҷазираҳо
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|181
|62,000
|342.5
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Mauritius}}
|Ду архипелаг{{Аниқкунӣ|date=August 2020}} with two main islands
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|2,040
|1,244,663
|610
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mascarene Islands
|-
|'''{{Парчам|Papua New Guinea}}'''
|Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Гвинеяи Нав|Гвинеяи Нав]]) дар якҷоягӣ бо кишвари дигар ([[Индонезия|Индонезия]])
|Рифи континенталӣ
|462,840
|6,732,000
|14.5
|[[Уқёнуси Ором|Ҷануби Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Меланезия]]
|-
|'''{{Парчам|Philippines}}'''
|Як галаҷазира
|Рифи континенталӣ
|300,000
|101,398,120
|295
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Maritime Southeast Asia
|-
|{{Парчам|Saint Vincent and the Grenadines}}
|Як архипелаг бо як ҷазираи асосӣ
|Рифи континенталӣ
|389
|120,000
|307
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои бодӣ
|-
|{{Парчам|São Tomé and Príncipe}}
|Як архипелаг бо як ҷазираи асосӣ
|Рифи континенталӣ
|1,001
|163,000
|169.1
|[[Уқёнуси Атлас|Уқёнуси Атлас]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Cameroon Line
|-
|{{Парчам|Seychelles}}
|Панҷ архипелаг
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|455
|87,500
|192
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Сейшел|Сейшел]]
|-
|{{Парчам|Solomon Islands}}
|Панҷ архипелаг
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|28,400
|523,000
|18.1
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Меланезия]]
|-
|{{Парчам|Trinidad and Tobago}}
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|Рифи континенталӣ
|5,131
|1,299,953
|254.4
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи хурд
|-
|{{Парчам|Tuvalu}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|26
|12,373
|475.88
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Полинезия|Полинезия]]
|-
|{{Парчам|Vanuatu}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|12,190
|243,304
|19.7
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Меланезия
|}

* Рӯихати галаҷазираҳо
* Рӯихати кишварҳои ҷазиравӣ
* Рӯихати ҷазираҳо
* Имперотуриҳои баҳрӣ

== Адабиёт ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Галаҷазираҳо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои ҷазиравӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳо]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>a78jacfj3p9lrt7mxls77y9yg4rv0wj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482764</id>
      <parentid>1482763</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T07:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>/* Адабиёт */ гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10341" sha1="sax988kbo4byv3f1wzv0n0w1hfwiimt" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}
'''Давлати галаҷазиравӣ''' як намуд [[Давлат|кишварест]], ки [[Давлати ҷазиравӣ|давлати ҷазиравии]] иборат аз якчанд [[Галаҷазира|галаҷазираҳоро]] идора мекунад. Ин мафҳум аз ҷиҳати ҳуқуқӣ дар Конвенсияи [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба ҳуқуқи баҳр аз [[соли 1982]] (UNCLOS III) муайян шудааст.{{Sfn|Oegroseno|2014|p=125}} Багам, Фиҷӣ, Индонезия, Папуа Гвинеяи Нав ва Филиппин панҷ давлати аввалини мустақил буданд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки 10 декабри соли 1982 дар Монтего Бей, Ямайка имзо шуд, эътироф гардиданд ва мақоми давлати галаҷазиравӣ гирифтанд.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part4.htm|title=Preamble to the United Nations Convention on the Law of the Sea: Article 46 – Use of Terms|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/convention_agreements/convention_overview_convention.htm|title=United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982|date=May 13, 2013|publisher=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;

'''Давлати архипелагӣ''' [[Давлат|давлатест]], ки кишвари ҷазиравиро идора мекунад, ки аз як ё якчанд [[Галаҷазира|архипелаг]] иборат аст. Ин номгузорӣ аз ҷиҳати ҳуқуқӣ аз ҷониби Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳуқуқи баҳри [[соли 1982]] ( UNCLOS III ) муайян карда шудааст.  [[Боҳомо|Багамҳо]], [[Фиҷӣ]], [[Индонезия]], [[Папуа Гвинеяи Нав]] ва [[Филиппин]] панҷ [[Давлати соҳибихтиёр|давлати соҳибихтиёри]] аслӣ мебошанд, ки дар Конвенсияи UNCLOS, ки дар Монтего Бей, [[Ямайка]], 10 декабри соли 1982 имзо шуда буд, тасдиқ гирифтанд ва ҳамчун давлатҳои архипелагӣ эътироф шуданд.  

== Обҳои галаҷазиравӣ ==
[[Акс:Seychelles_Archipelagic_Waters_Group_2.png|мини|Намунае аз обҳои галаҷазиравӣ иддао дорад, ки хусусиятҳои зериобиро ҳамчун &quot;хушкӣ&quot; истифода мебаранд ([[Сейшел|Ҷазираҳои Сейшел]] &quot;Гурӯҳи 2&quot;)]]

== Таърих ==

== Рӯйхати давлатҳои галаҷазиравӣ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Кишвар
! rowspan=&quot;2&quot; |Конфигуратсияи ҷуғрофӣ
! rowspan=&quot;2&quot; |Намуди геологӣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://islands.unep.ch/isldir.htm|title=United Nations Environment Programme – Island Directory|accessdate=2021-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080214203618/http://islands.unep.ch/isldir.htm|archivedate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |{{Nobr|Масоҳат&lt;br&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;ref name=&quot;world-atlas&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |accessdate=2019-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archivedate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt;}}
! colspan=&quot;2&quot; |Аҳолӣ
! rowspan=&quot;2&quot; |Ҷойгиршавии ҷуғрофӣ
|-
!ҳамагӣ
! nowrap=&quot;&quot; |[[Зичии аҳолӣ|Зичии аҳолӣ]]
|-
|{{Парчам|Antigua and Barbuda}}
|Як [[Галаҷазира|Галаҷазира]] бо ду ҷазираи асосӣ
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|440
|97,118
|194
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои шамол
|- 
|'''{{Парчам|Bahamas}}'''
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|13,878
|392,000
|23.27
|[[Уқёнуси Атлантик|Қисми шимолии Уқёнуси Атлантик]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Архипелаги Лукай
|-
|{{Парчам|Cape Verde}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|4,033
|518,467
|125.5
|[[Уқёнуси Атлантик|Қисми шимолии Уқёнуси Атлантик]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Макронезия
|-
|{{Парчам|Comoros}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|2,235
|784,745
|275
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Комор
|-
|{{Парчам|Ҷумҳурии Доминикан}}
|Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Ҳиспониюло|Ҳиспониюло]]) Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Ҳоитӣ|Ҳоитӣ]])
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|48,442
|10,652,000
|208.2
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи калон
|-
|'''{{Парчам|Фиҷӣ}}'''
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|Гуногун[эзоҳ 1]
|18,274
|859,178
|46.4
|[[Уқёнуси Ором|Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Меланезия
|-
|{{Парчам|Гренада}}
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|344
|110,000
|319.8
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои бодӣ
|-
|'''{{Парчам|Индонезия}}'''
Як архипелаг бо якчанд ҷазираҳо; чортои онҳо ([[Борнео|Борнео]], Себатикӣ, [[Гвинеяи Нав|Гвинеяи Нав|]], ва Тимур)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;shared with four other countries:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Бруней|Brunei]], [[Малайзия|Малайзия]], [[Папуа Гвинеяи Нав|Папуа Гвинеяи Нав]], ва [[Тимури Шарқӣ|Тимури Шарқӣ]].Бузургтарин замини ҷаҳон архипелаг аст.
|Гуногун[эзоҳ 3]
|1,904,569
|270,203,917
|124.7
|[[Уқёнус|Уқёнус]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Соҳили баҳрии Осиеи Ҷанубу Шарқӣ
|-
|{{Парчам|Ямайка}}
|Як архипелаг бо як ҷазираи асосӣ
|Гуногун[эзоҳ 4]
|10,991
|2,847,232
|252
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи калон
|-
|{{Парчам|Kiribati}}
|Се галаҷазираҳо
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|811
|123,346
|152
|[[Уқёнуси Ором|Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Maldives}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|298
|329,198
|1,105
|[[Уқёнуси Ҳинд|Indian Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Молдив|Maldive Islands]]
|-
|{{Парчам|Marshall Islands}}
|Ду галаҷазираҳо
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|181
|62,000
|342.5
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Micronesia
|-
|{{Парчам|Mauritius}}
|Ду архипелаг{{Аниқкунӣ|date=August 2020}} with two main islands
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|2,040
|1,244,663
|610
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mascarene Islands
|-
|'''{{Парчам|Papua New Guinea}}'''
|Архипелаги ягона бо ҷазираи асосии он ([[Гвинеяи Нав|Гвинеяи Нав]]) дар якҷоягӣ бо кишвари дигар ([[Индонезия|Индонезия]])
|Рифи континенталӣ
|462,840
|6,732,000
|14.5
|[[Уқёнуси Ором|Ҷануби Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Меланезия]]
|-
|'''{{Парчам|Philippines}}'''
|Як галаҷазира
|Рифи континенталӣ
|300,000
|101,398,120
|295
|[[Уқёнуси Ором|North Pacific Ocean]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Maritime Southeast Asia
|-
|{{Парчам|Saint Vincent and the Grenadines}}
|Як архипелаг бо як ҷазираи асосӣ
|Рифи континенталӣ
|389
|120,000
|307
|[[Баҳри Кариб|Caribbean Sea]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои бодӣ
|-
|{{Парчам|São Tomé and Príncipe}}
|Як архипелаг бо як ҷазираи асосӣ
|Рифи континенталӣ
|1,001
|163,000
|169.1
|[[Уқёнуси Атлас|Уқёнуси Атлас]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Cameroon Line
|-
|{{Парчам|Seychelles}}
|Панҷ архипелаг
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|455
|87,500
|192
|[[Уқёнуси Ҳинд|Уқёнуси Ҳинд]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Сейшел|Сейшел]]
|-
|{{Парчам|Solomon Islands}}
|Панҷ архипелаг
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|28,400
|523,000
|18.1
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Меланезия]]
|-
|{{Парчам|Trinidad and Tobago}}
|Як архипелаг бо ду ҷазираи асосӣ
|Рифи континенталӣ
|5,131
|1,299,953
|254.4
|[[Баҳри Кариб|Баҳри Кариб]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ҷазираҳои Антилияи хурд
|-
|{{Парчам|Tuvalu}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|26
|12,373
|475.88
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Полинезия|Полинезия]]
|-
|{{Парчам|Vanuatu}}
|Як галаҷазира
|[[Ҷазира|Ҷазира]]
|12,190
|243,304
|19.7
|[[Уқёнуси Ором|Қисми ҷанубии Уқёнуси Ором]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Меланезия
|}

* Рӯихати галаҷазираҳо
* Рӯихати кишварҳои ҷазиравӣ
* Рӯихати ҷазираҳо
* Имперотуриҳои баҳрӣ

== Адабиёт ==
{{reflist}}

[[Гурӯҳ:Галаҷазираҳо]]
[[Гурӯҳ:Давлатҳои ҷазиравӣ]]
[[Гурӯҳ:Феҳристи кишварҳо]]
[[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>sax988kbo4byv3f1wzv0n0w1hfwiimt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давлати федеролӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332854</id>
    <revision>
      <id>1482745</id>
      <parentid>1482131</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T04:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8018" sha1="939okysiytfpwl64akj9z13b7gydkr1" xml:space="preserve">[[Акс:Map_of_unitary_and_federal_states.svg|мини|Дар дохили бисёр давлатҳои федеролии муосир (бо ранги сабз қайд карда шудаанд) давлатҳои федеролии навъҳои гуногун мавҷуданд.]]
'''Давлати федеролӣ''' (инчунин [[иёлат]], [[вилоят]], [[минтақа]], кантон, замини федеролӣ, [[фармондорӣ]], [[ҳавзаи федералӣ]], [[Иморат|аморат]] ё [[кишвар]] )&amp;nbsp;— ҷомеъаи ҳудудӣ ва [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]], ки қисми федератсия аст. &lt;ref&gt;''The Australian National Dictionary: Fourth Edition'', pg 1395. (2004) Canberra. {{ISBN|978-0-19-551771-2}}.&lt;/ref&gt;
'''Давлати федеролӣ''' — давлати мураккаби иттифоқӣ мебошад, ки қисмҳои (унсурҳои) он ([[иёлот]]ҳо - штатҳо, кантонҳо ва ғайра) дорои [[ҳуқуқ]]и [[соҳибихтиёр]]анд. Давлати федеративӣ дар таркибаш якчанд [[давлат]]ҳо ё воҳидҳои давлатӣ дорад. Чунончи, [[Австралия]] аз 6 [[иёлот]]  ва 2 [[ҳудуд]] (Шимолӣ ва Марказӣ), [[Канада]] аз 10 провинсия ва 2 [[ҳудуд]], Олмони Федералӣ аз 16 замин, [[ИМА]] аз 50 [[иёлот]] (штат) ва [[Вашингтон (шаҳр)|Ҳавзаи федералии Колумбия]] иборат аст.&lt;ref&gt;Фарҳанги  истилоҳоти  ҳуқуқ   /  Зери  таҳрири  Маҳмудов М.А. -  Душанбе: ЭР-граф, 2009. -  с.  139&lt;/ref&gt;
Давлати федеролӣ [[Соҳибихтиёрии давлатӣ|соҳибихтиёрӣ]] надорад, зеро ваколатҳо байни дигар субъектҳои федератсия давлати федеролӣ тақсим карда мешаванд. Давлатҳои федеролӣ аз [[Давлати соҳибихтиёр|давлатҳои соҳибихтиёр]] фарқ мекунанд.

Қайд кардан муҳим аст, ки давлатҳои федеролӣ ҳамчун субъектҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] [[шахси ҳуқуқӣ]] надоранд. Баръакс, [[давлати соҳибихтиёр]] барои мақсадҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] [[иттиҳод]]&lt;nowiki/&gt;и федеролӣ дар маҷмӯъ мебошад.  Вобаста ба сохтори конститутсионии федератсияи мушаххас, давлати федеролӣ метавонад дараҷаҳои гуногуни [[салоҳияти қонунгузорӣ]], [[Суд|судӣ]] ва [[Маъмурият (мақомот)|маъмурӣ]] дар минтақаи муайяни ҷуғрофӣ дошта бошад ва шакли [[Ҳукумат (давлат)|ҳукумати]] минтақавӣ мебошад.

Дар баъзе мавридҳо, федератсия бо роҳи муттаҳид кардани субъектҳои сиёсие, ки қаламравҳои мустақил ё тобеи [[Давлати соҳибихтиёр|давлати дигари соҳибихтиёр]] (аксар вақт давлати мустамликадор ) мебошанд, таъсис дода мешавад. [ A ] Дар ҳолатҳои дигар, давлатҳои федеролӣ аз [[Воҳиди марзию маъмурӣ|тақсимоти марзию маъмурии]]  собиқ [[Давлати унитарӣ|давлатҳои воҳид]] таъсис дода шудаанд. [ B ] Пас аз ташаккули [[конститутсия]]&lt;nowiki/&gt;и федеролӣ, қоидаҳое, ки муносибатҳои байни мақомоти федеролӣ ва минтақавиро танзим мекунанд, ба ҷои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]], қисми [[Қонуни конститутсионӣ|қонуни конститутсиони]]&lt;nowiki/&gt;и [[кишвар]] мегарданд.

Дар кишварҳое, ки [[Низоми сиёсӣ|низоми сиёси]]&lt;nowiki/&gt;и федеролӣ доранд, тақсимоти [[қудрат]] байни ҳукумати марказӣ ва қисмҳои таркибии давлат вуҷуд дорад. Ин ниҳодҳо&amp;nbsp;— [[иёлот]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, [[вилоят]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, [[шаҳристон]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, кантонҳо, заминҳо ва ғайра.&amp;nbsp;— қисман худидоракунанда мебошанд ва аз дараҷаи муайяни [[Автономия|худмухтории]] кафолатдодашудаи конститутсионӣ бархӯрдоранд, ки аз [[кишвар]] ба [[кишвар]] ба таври назаррас фарқ мекунад. [ C ] Вобаста ба шакли ғайримарказикунонии [[ҳокимият]], ваколатҳои қонунгузории субъектҳои федератсия метавонанд аз ҷониби ҳукумати федеролӣ бекор карда шаванд ё [[Вето|вето карда шаванд]] . [[Ҳуқуқ|Ҳуқуқҳое,]] ки муносибатҳои байни мақомоти федеролӣ ва минтақавиро танзим мекунанд, метавонанд тавассути [[Конститутсия|конститутсияи миллӣ]] ё федеролӣ, агар он вуҷуд дошта бошад, ё конститутсияҳои [[иёлот]]&lt;nowiki/&gt;ӣ тағйир дода шаванд.

Аз нигоҳи сиёсати дохилӣ, [[Иёлат|иёлатҳои федеролӣ]] метавонанд шаклҳои [[Ҷумҳурӣ|ҷумҳуриявӣ]] ё [[Подшоҳӣ|подшохӣ]] дошта бошанд. [[Иёлат|Иёлатҳое]], ки шакли ҷумҳуриявии идоракуниро доранд, одатан ''иёлатҳо'' (ба монанди иёлатҳои [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ) ё ''ҷумҳуриҳо'' (ба монанди ҷумҳуриҳои собиқ [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] ) номида мешаванд.

== Рӯихати субъектҳои федеролӣ ==
''Субъектҳои федеролӣ'', ки дар ҷадвали зер номбар шудаанд, дорои ваколатҳои хоси низоми конститутсионии федеролӣ мебошанд, дар ҳоле ки &quot;субъектҳои дигар&quot; ваколатҳоро аз ҳукумати федеролӣ вогузор кардаанд ё мустақиман аз ҷониби он идора карда мешаванд.{{Бештар|[[Ҳавзаи федералӣ]]}}
== Нигаред низ ==
* [[Давлат]]
* [[Давлати миллӣ]]
* [[Давлати соҳибихтиёр]]
* [[Округи Федералӣ]]
* [[Сохторҳои идоракунии давлатӣ]]
== Инчунин нигаред ==
* Ҳолати марбут
* [[Ҳавзаи федералӣ]]
* [[Қаламрави федеролӣ]]
* [[Федератсия]]
* Рӯихати кишварҳо аз рӯи низоми федеролӣ
* Рӯихати тақсимоти маъмурӣ аз рӯи кишварҳо
* Рӯихати минтақаҳои мухтор аз рӯи кишварҳо
* [[Феҳристи кишварҳои мустақил|Феҳристи давлатҳои соҳибихтиёр]]
* Иттиҳодияи фаромиллӣ

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Федерализм]]
[[Гурӯҳ:Воҳидҳои маъмурӣ]]</text>
      <sha1>939okysiytfpwl64akj9z13b7gydkr1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482746</id>
      <parentid>1482745</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T04:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8031" sha1="b6r65lcwutz2kv4wuzlgh6q5pv6gyiy" xml:space="preserve">[[Акс:Map_of_unitary_and_federal_states.svg|мини|Дар дохили бисёр давлатҳои федеролии муосир (бо ранги сабз қайд карда шудаанд) давлатҳои федеролии навъҳои гуногун мавҷуданд.]]
'''Давлати федеролӣ''' (инчунин [[иёлат]], [[вилоят]], [[минтақа]], кантон, замини федеролӣ, [[фармондорӣ]], [[ҳавзаи федералӣ]], [[Иморат|аморат]] ё [[кишвар]] )&amp;nbsp;— ҷомеъаи ҳудудӣ ва [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]], ки қисми федератсия аст. &lt;ref&gt;''The Australian National Dictionary: Fourth Edition'', pg 1395. (2004) Canberra. {{ISBN|978-0-19-551771-2}}.&lt;/ref&gt;

'''Давлати федеролӣ''' — давлати мураккаби иттифоқӣ мебошад, ки қисмҳои (унсурҳои) он ([[иёлот]]ҳо - штатҳо, кантонҳо ва ғайра) дорои [[ҳуқуқ]]и [[Соҳибихтиёрии давлатӣ|соҳибихтиёр]]анд. Давлати федеративӣ дар таркибаш якчанд [[давлат]]ҳо ё воҳидҳои давлатӣ дорад. Чунончи, [[Австралия]] аз 6 [[иёлот]]  ва 2 [[ҳудуд]] (Шимолӣ ва Марказӣ), [[Канада]] аз 10 провинсия ва 2 [[ҳудуд]], Олмони Федералӣ аз 16 замин, [[ИМА]] аз 50 [[иёлот]] (штат) ва [[Вашингтон (шаҳр)|Ҳавзаи федералии Колумбия]] иборат аст.&lt;ref&gt;Фарҳанги  истилоҳоти  ҳуқуқ   /  Зери  таҳрири  Маҳмудов М.А. -  Душанбе: ЭР-граф, 2009. -  с.  139&lt;/ref&gt;

'''Давлати федеролӣ''' [[Соҳибихтиёрии давлатӣ|соҳибихтиёрӣ]] надорад, зеро ваколатҳо байни дигар субъектҳои федеролӣ тақсим карда мешаванд. Давлатҳои федеролӣ аз [[Давлати соҳибихтиёр|давлатҳои соҳибихтиёр]] фарқ мекунанд.

Қайд кардан муҳим аст, ки давлатҳои федеролӣ ҳамчун субъектҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] [[шахси ҳуқуқӣ]] надоранд. Баръакс, [[давлати соҳибихтиёр]] барои мақсадҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] [[иттиҳод]]&lt;nowiki/&gt;и федеролӣ дар маҷмӯъ мебошад. Вобаста ба сохтори конститутсионии федератсияи мушаххас, давлати федеролӣ метавонад дараҷаҳои гуногуни [[салоҳияти қонунгузорӣ]], [[Суд|судӣ]] ва [[Маъмурият (мақомот)|маъмурӣ]] дар минтақаи муайяни ҷуғрофӣ дошта бошад ва шакли [[Ҳукумат (давлат)|ҳукумати]] минтақавӣ мебошад.

Дар баъзе мавридҳо, федератсия бо роҳи муттаҳид кардани субъектҳои сиёсие, ки қаламравҳои мустақил ё тобеи [[Давлати соҳибихтиёр|давлати дигари соҳибихтиёр]] (аксар вақт давлати мустамликадор ) мебошанд, таъсис дода мешавад. [ A ] Дар ҳолатҳои дигар, давлатҳои федеролӣ аз [[Воҳиди марзию маъмурӣ|тақсимоти марзию маъмурии]]  собиқ [[Давлати унитарӣ|давлатҳои воҳид]] таъсис дода шудаанд. [ B ] Пас аз ташаккули [[конститутсия]]&lt;nowiki/&gt;и федеролӣ, қоидаҳое, ки муносибатҳои байни мақомоти федеролӣ ва минтақавиро танзим мекунанд, ба ҷои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]], қисми [[Қонуни конститутсионӣ|қонуни конститутсиони]]&lt;nowiki/&gt;и [[кишвар]] мегарданд.

Дар кишварҳое, ки [[Низоми сиёсӣ|низоми сиёси]]&lt;nowiki/&gt;и федеролӣ доранд, тақсимоти [[қудрат]] байни ҳукумати марказӣ ва қисмҳои таркибии давлат вуҷуд дорад. Ин ниҳодҳо&amp;nbsp;— [[иёлот]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, [[вилоят]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, [[шаҳристон]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, кантонҳо, заминҳо ва ғайра.&amp;nbsp;— қисман худидоракунанда мебошанд ва аз дараҷаи муайяни [[Автономия|худмухтории]] кафолатдодашудаи конститутсионӣ бархӯрдоранд, ки аз [[кишвар]] ба [[кишвар]] ба таври назаррас фарқ мекунад. [ C ] Вобаста ба шакли ғайримарказикунонии [[ҳокимият]], ваколатҳои қонунгузории субъектҳои федератсия метавонанд аз ҷониби ҳукумати федеролӣ бекор карда шаванд ё [[Вето|вето карда шаванд]] . [[Ҳуқуқ|Ҳуқуқҳое,]] ки муносибатҳои байни мақомоти федеролӣ ва минтақавиро танзим мекунанд, метавонанд тавассути [[Конститутсия|конститутсияи миллӣ]] ё федеролӣ, агар он вуҷуд дошта бошад, ё конститутсияҳои [[иёлот]]&lt;nowiki/&gt;ӣ тағйир дода шаванд.

Аз нигоҳи сиёсати дохилӣ, [[Иёлат|иёлатҳои федеролӣ]] метавонанд шаклҳои [[Ҷумҳурӣ|ҷумҳуриявӣ]] ё [[Подшоҳӣ|подшохӣ]] дошта бошанд. [[Иёлат|Иёлатҳое]], ки шакли ҷумҳуриявии идоракуниро доранд, одатан ''иёлатҳо'' (ба монанди иёлатҳои [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ) ё ''ҷумҳуриҳо'' (ба монанди ҷумҳуриҳои собиқ [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] ) номида мешаванд.

== Рӯихати субъектҳои федеролӣ ==
''Субъектҳои федеролӣ'', ки дар ҷадвали зер номбар шудаанд, дорои ваколатҳои хоси низоми конститутсионии федеролӣ мебошанд, дар ҳоле ки &quot;субъектҳои дигар&quot; ваколатҳоро аз ҳукумати федеролӣ вогузор кардаанд ё мустақиман аз ҷониби он идора карда мешаванд.{{Бештар|[[Ҳавзаи федералӣ]]}}
== Нигаред низ ==
* [[Давлат]]
* [[Давлати миллӣ]]
* [[Давлати соҳибихтиёр]]
* [[Округи Федералӣ]]
* [[Сохторҳои идоракунии давлатӣ]]
== Инчунин нигаред ==
* Ҳолати марбут
* [[Ҳавзаи федералӣ]]
* [[Қаламрави федеролӣ]]
* [[Федератсия]]
* Рӯихати кишварҳо аз рӯи низоми федеролӣ
* Рӯихати тақсимоти маъмурӣ аз рӯи кишварҳо
* Рӯихати минтақаҳои мухтор аз рӯи кишварҳо
* [[Феҳристи кишварҳои мустақил|Феҳристи давлатҳои соҳибихтиёр]]
* Иттиҳодияи фаромиллӣ

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Федерализм]]
[[Гурӯҳ:Воҳидҳои маъмурӣ]]</text>
      <sha1>b6r65lcwutz2kv4wuzlgh6q5pv6gyiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482753</id>
      <parentid>1482746</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8095" sha1="bwzt8hnbfzugydnjt3uqpckuuvzei4d" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}
[[Акс:Map_of_unitary_and_federal_states.svg|мини|Дар дохили бисёр давлатҳои федеролии муосир (бо ранги сабз қайд карда шудаанд) давлатҳои федеролии навъҳои гуногун мавҷуданд.]]
'''Давлати федеролӣ''' (инчунин [[иёлат]], [[вилоят]], [[минтақа]], кантон, замини федеролӣ, [[фармондорӣ]], [[ҳавзаи федералӣ]], [[Иморат|аморат]] ё [[кишвар]] )&amp;nbsp;— ҷомеъаи ҳудудӣ ва [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]], ки қисми федератсия аст. &lt;ref&gt;''The Australian National Dictionary: Fourth Edition'', pg 1395. (2004) Canberra. {{ISBN|978-0-19-551771-2}}.&lt;/ref&gt;

'''Давлати федеролӣ''' — давлати мураккаби иттифоқӣ мебошад, ки қисмҳои (унсурҳои) он ([[иёлот]]ҳо - штатҳо, кантонҳо ва ғайра) дорои [[ҳуқуқ]]и [[Соҳибихтиёрии давлатӣ|соҳибихтиёр]]анд. Давлати федеративӣ дар таркибаш якчанд [[давлат]]ҳо ё воҳидҳои давлатӣ дорад. Чунончи, [[Австралия]] аз 6 [[иёлот]]  ва 2 [[ҳудуд]] (Шимолӣ ва Марказӣ), [[Канада]] аз 10 провинсия ва 2 [[ҳудуд]], Олмони Федералӣ аз 16 замин, [[ИМА]] аз 50 [[иёлот]] (штат) ва [[Вашингтон (шаҳр)|Ҳавзаи федералии Колумбия]] иборат аст.&lt;ref&gt;Фарҳанги  истилоҳоти  ҳуқуқ   /  Зери  таҳрири  Маҳмудов М.А. -  Душанбе: ЭР-граф, 2009. -  с.  139&lt;/ref&gt;

'''Давлати федеролӣ''' [[Соҳибихтиёрии давлатӣ|соҳибихтиёрӣ]] надорад, зеро ваколатҳо байни дигар субъектҳои федеролӣ тақсим карда мешаванд. Давлатҳои федеролӣ аз [[Давлати соҳибихтиёр|давлатҳои соҳибихтиёр]] фарқ мекунанд.

Қайд кардан муҳим аст, ки давлатҳои федеролӣ ҳамчун субъектҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] [[шахси ҳуқуқӣ]] надоранд. Баръакс, [[давлати соҳибихтиёр]] барои мақсадҳои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]] [[иттиҳод]]&lt;nowiki/&gt;и федеролӣ дар маҷмӯъ мебошад. Вобаста ба сохтори конститутсионии федератсияи мушаххас, давлати федеролӣ метавонад дараҷаҳои гуногуни [[салоҳияти қонунгузорӣ]], [[Суд|судӣ]] ва [[Маъмурият (мақомот)|маъмурӣ]] дар минтақаи муайяни ҷуғрофӣ дошта бошад ва шакли [[Ҳукумат (давлат)|ҳукумати]] минтақавӣ мебошад.

Дар баъзе мавридҳо, федератсия бо роҳи муттаҳид кардани субъектҳои сиёсие, ки қаламравҳои мустақил ё тобеи [[Давлати соҳибихтиёр|давлати дигари соҳибихтиёр]] (аксар вақт давлати мустамликадор ) мебошанд, таъсис дода мешавад. [ A ] Дар ҳолатҳои дигар, давлатҳои федеролӣ аз [[Воҳиди марзию маъмурӣ|тақсимоти марзию маъмурии]]  собиқ [[Давлати унитарӣ|давлатҳои воҳид]] таъсис дода шудаанд. [ B ] Пас аз ташаккули [[конститутсия]]&lt;nowiki/&gt;и федеролӣ, қоидаҳое, ки муносибатҳои байни мақомоти федеролӣ ва минтақавиро танзим мекунанд, ба ҷои [[ҳуқуқи байналмилалӣ]], қисми [[Қонуни конститутсионӣ|қонуни конститутсиони]]&lt;nowiki/&gt;и [[кишвар]] мегарданд.

Дар кишварҳое, ки [[Низоми сиёсӣ|низоми сиёси]]&lt;nowiki/&gt;и федеролӣ доранд, тақсимоти [[қудрат]] байни ҳукумати марказӣ ва қисмҳои таркибии давлат вуҷуд дорад. Ин ниҳодҳо&amp;nbsp;— [[иёлот]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, [[вилоят]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, [[шаҳристон]]&lt;nowiki/&gt;ҳо, кантонҳо, заминҳо ва ғайра.&amp;nbsp;— қисман худидоракунанда мебошанд ва аз дараҷаи муайяни [[Автономия|худмухтории]] кафолатдодашудаи конститутсионӣ бархӯрдоранд, ки аз [[кишвар]] ба [[кишвар]] ба таври назаррас фарқ мекунад. [ C ] Вобаста ба шакли ғайримарказикунонии [[ҳокимият]], ваколатҳои қонунгузории субъектҳои федератсия метавонанд аз ҷониби ҳукумати федеролӣ бекор карда шаванд ё [[Вето|вето карда шаванд]] . [[Ҳуқуқ|Ҳуқуқҳое,]] ки муносибатҳои байни мақомоти федеролӣ ва минтақавиро танзим мекунанд, метавонанд тавассути [[Конститутсия|конститутсияи миллӣ]] ё федеролӣ, агар он вуҷуд дошта бошад, ё конститутсияҳои [[иёлот]]&lt;nowiki/&gt;ӣ тағйир дода шаванд.

Аз нигоҳи сиёсати дохилӣ, [[Иёлат|иёлатҳои федеролӣ]] метавонанд шаклҳои [[Ҷумҳурӣ|ҷумҳуриявӣ]] ё [[Подшоҳӣ|подшохӣ]] дошта бошанд. [[Иёлат|Иёлатҳое]], ки шакли ҷумҳуриявии идоракуниро доранд, одатан ''иёлатҳо'' (ба монанди иёлатҳои [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ) ё ''ҷумҳуриҳо'' (ба монанди ҷумҳуриҳои собиқ [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]] ) номида мешаванд.

== Рӯихати субъектҳои федеролӣ ==
''Субъектҳои федеролӣ'', ки дар ҷадвали зер номбар шудаанд, дорои ваколатҳои хоси низоми конститутсионии федеролӣ мебошанд, дар ҳоле ки &quot;субъектҳои дигар&quot; ваколатҳоро аз ҳукумати федеролӣ вогузор кардаанд ё мустақиман аз ҷониби он идора карда мешаванд.{{Бештар|[[Ҳавзаи федералӣ]]}}
== Нигаред низ ==
* [[Давлат]]
* [[Давлати миллӣ]]
* [[Давлати соҳибихтиёр]]
* [[Округи Федералӣ]]
* [[Сохторҳои идоракунии давлатӣ]]
== Инчунин нигаред ==
* Ҳолати марбут
* [[Ҳавзаи федералӣ]]
* [[Қаламрави федеролӣ]]
* [[Федератсия]]
* Рӯихати кишварҳо аз рӯи низоми федеролӣ
* Рӯихати тақсимоти маъмурӣ аз рӯи кишварҳо
* Рӯихати минтақаҳои мухтор аз рӯи кишварҳо
* [[Феҳристи кишварҳои мустақил|Феҳристи давлатҳои соҳибихтиёр]]
* Иттиҳодияи фаромиллӣ

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{ПБ}}
[[Гурӯҳ:Федерализм]]
[[Гурӯҳ:Воҳидҳои маъмурӣ]]</text>
      <sha1>bwzt8hnbfzugydnjt3uqpckuuvzei4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корбар:Манучеҳр Бурҳонов/Сиёҳнавис</title>
    <ns>2</ns>
    <id>332877</id>
    <revision>
      <id>1482732</id>
      <parentid>1482347</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Манучеҳр Бурҳонов</username>
        <id>144359</id>
      </contributor>
      <origin>1482732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4684" sha1="88ud17tiphp4q0zr3zoo27exkdlo46r" xml:space="preserve">{{Мусиқидон
| Ном                  = Манучеҳр Бурҳонов
| Акс                  = Фото Манучехр Бурхонов 3х4.jpg
| Бар                  = 200px
| Тавсифи Акс          = Манучеҳр Бурҳонов
| Санаи таваллуд       = 1993
| Зодгоҳ               = деҳаи Кадучӣ, [[Ноҳияи Восеъ]], [[Вилояти Хатлон]], [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]

| Миллат               = [[Тоҷикон|тоҷик]]
| Кишвар               = {{TJK}}
| Пеша(ҳо)             = [[Оҳангсоз]], [[мусиқишинос]], омӯзгор, навозанда
| Солҳои фаъолият      = 2015—ҳоло
| Ҷоизаҳо              = [[Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2019)&lt;br&gt;[[Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2025)
}}


'''Бурҳонов Манучеҳр Раҳмонович''' (тав. 1993) — фалакхон, оҳангсоз ва омӯзгор, доктори PhD (2026). Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2019) ва Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2025). Декани факултети мусиқии суннатии тоҷики Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Талабхӯҷа Сатторов (аз соли 2024).

== Зиндагинома ==
Манучеҳр Бурҳонов соли 1993 дар вилояти Хатлон, ноҳияи Восеъ, деҳаи Кадучӣ дар оилаи табиб таваллуд шудааст. Таҳсилоти аввалияи мусиқиро дар Мактаб-интернати миёнаи махсусии мусиқии ҷумҳуриявӣ ба номи Миратулло Атоев (Малика Собирова) гирифта, аз ҳамон давра ба эҷоди суруду мусиқӣ оғоз кардааст.

Хатмкардаи Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Талабхӯҷа Сатторов мебошад (мутахассис, 2015; магистратура, 2019; докторантура PhD, 2026).

== Фаъолияти касбӣ ва илмӣ ==
Аз соли 2015 инҷониб дар Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба ҳайси омӯзгор, муовини декан ва аз соли 2024 инҷониб ҳамчун декани факултети мусиқии суннатии тоҷик фаъолият мекунад.

== Эҷодиёт ==
1. «Ватан», шеъри Мағфират Юсуфӣ

2. «Ватан», шеъри Мағфират Юсуфӣ 

3. «Гули ман», рубоиёти халқӣ

4. «Гулинорам», рубоиёти халқӣ

5. «Дилафрӯз», рубоиёти халқӣ

6. «Дилдода», шеъри М. Раҳимӣ 

7. «Марсия», шеъри Озар Ориф

8. «Модар», шеъри А. Хайрулло

9. «Модар», шеъри Баҳром Фирӯз

10. «Модарам», шеъри Озар Ориф

11. «Модар», шеъри Лоиқ  Шералӣ

12. «Мусулмони куҷо бошад», рубоиёти халқӣ

13. «Наврӯзи Ватан», шеъри Меҳмон Бахтӣ

14. «Намехоҳам туро», шеъри Махфират Юсуфӣ 

15. «Салавот», ғазали Имлои Бухороӣ 

16. «Силсилаи Фалаки Ғарибӣ» (рубоихонӣ), шеърҳои Хайём ва Ҳилолӣ.

17. «Суроғи кӯят», Машарифи Ашурмад

18. «Суруди БДА», шеъри Нозир Ёдгорӣ

19. «Тоҷикистон ба пеш», шеъри Нозир Ёдгорӣ

20. «Ту рафтӣ», шеъри Озар Ориф

21. «Хатои ишқ», рубоиёти халқӣ

22. «Хоҷа биё», ғазали Шамси Табрезӣ

23. «Орзуи ман», ғазали Ҳофиз Шерозӣ 

24. «Ҳамсафар», шеъри Ниҳонӣ

25. «Чашмхумор», рубоиёти халқӣ

26. «Шоми дил», рубоиёти халқӣ

27. «Эй дил», шеъри А. Хайрулло 

== Нигаред низ ==
* [[Иттифоқи композиторони Тоҷикистон]]
* [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон]]

[[Гурӯҳ:Мусиқишиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Оҳангсозони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>88ud17tiphp4q0zr3zoo27exkdlo46r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482733</id>
      <parentid>1482732</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Манучеҳр Бурҳонов</username>
        <id>144359</id>
      </contributor>
      <origin>1482733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4631" sha1="oddxhh1lj1qezw40cd07khiyrcvbr65" xml:space="preserve">{{Хунарманд
| ном                  = Манучеҳр Бурҳонов
| акс                  = Фото Манучехр Бурхонов 3х4.jpg
| андозаи акс          = 220px
| тавсифи акс          = Манучеҳр Бурҳонов
| санаи таваллуд       = 1993
| зодгоҳ               = деҳаи Кадучӣ, [[Ноҳияи Восеъ]], [[Вилояти Хатлон]], [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]

| кишвар               = {{TJK}}
| пешаҳо               = [[Оҳангсоз]], [[мусиқишинос]], омӯзгор, навозанда
| солҳои фаъолият      = 2015—ҳоло
| ҷоизаҳо              = [[Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2019)&lt;br&gt;[[Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2025)
}}


'''Бурҳонов Манучеҳр Раҳмонович''' (тав. 1993) — фалакхон, оҳангсоз ва омӯзгор, доктори PhD (2026). Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2019) ва Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2025). Декани факултети мусиқии суннатии тоҷики Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Талабхӯҷа Сатторов (аз соли 2024).

== Зиндагинома ==
Манучеҳр Бурҳонов соли 1993 дар вилояти Хатлон, ноҳияи Восеъ, деҳаи Кадучӣ дар оилаи табиб таваллуд шудааст. Таҳсилоти аввалияи мусиқиро дар Мактаб-интернати миёнаи махсусии мусиқии ҷумҳуриявӣ ба номи Миратулло Атоев (Малика Собирова) гирифта, аз ҳамон давра ба эҷоди суруду мусиқӣ оғоз кардааст.

Хатмкардаи Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Талабхӯҷа Сатторов мебошад (мутахассис, 2015; магистратура, 2019; докторантура PhD, 2026).

== Фаъолияти касбӣ ва илмӣ ==
Аз соли 2015 инҷониб дар Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба ҳайси омӯзгор, муовини декан ва аз соли 2024 инҷониб ҳамчун декани факултети мусиқии суннатии тоҷик фаъолият мекунад.

== Эҷодиёт ==
1. «Ватан», шеъри Мағфират Юсуфӣ

2. «Ватан», шеъри Мағфират Юсуфӣ 

3. «Гули ман», рубоиёти халқӣ

4. «Гулинорам», рубоиёти халқӣ

5. «Дилафрӯз», рубоиёти халқӣ

6. «Дилдода», шеъри М. Раҳимӣ 

7. «Марсия», шеъри Озар Ориф

8. «Модар», шеъри А. Хайрулло

9. «Модар», шеъри Баҳром Фирӯз

10. «Модарам», шеъри Озар Ориф

11. «Модар», шеъри Лоиқ  Шералӣ

12. «Мусулмони куҷо бошад», рубоиёти халқӣ

13. «Наврӯзи Ватан», шеъри Меҳмон Бахтӣ

14. «Намехоҳам туро», шеъри Махфират Юсуфӣ 

15. «Салавот», ғазали Имлои Бухороӣ 

16. «Силсилаи Фалаки Ғарибӣ» (рубоихонӣ), шеърҳои Хайём ва Ҳилолӣ.

17. «Суроғи кӯят», Машарифи Ашурмад

18. «Суруди БДА», шеъри Нозир Ёдгорӣ

19. «Тоҷикистон ба пеш», шеъри Нозир Ёдгорӣ

20. «Ту рафтӣ», шеъри Озар Ориф

21. «Хатои ишқ», рубоиёти халқӣ

22. «Хоҷа биё», ғазали Шамси Табрезӣ

23. «Орзуи ман», ғазали Ҳофиз Шерозӣ 

24. «Ҳамсафар», шеъри Ниҳонӣ

25. «Чашмхумор», рубоиёти халқӣ

26. «Шоми дил», рубоиёти халқӣ

27. «Эй дил», шеъри А. Хайрулло 

== Нигаред низ ==
* [[Иттифоқи композиторони Тоҷикистон]]
* [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон]]

[[Гурӯҳ:Мусиқишиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Оҳангсозони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>oddxhh1lj1qezw40cd07khiyrcvbr65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482734</id>
      <parentid>1482733</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T18:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Манучеҳр Бурҳонов</username>
        <id>144359</id>
      </contributor>
      <origin>1482734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5175" sha1="hqrj31tpal76gg19nb082yqqybx8wov" xml:space="preserve">{{Қуттии маълумот
| ном                  = Манучеҳр Бурҳонов
| акс                  = Фото Манучехр Бурхонов 3х4.jpg
| андозаи акс          = 220px
| тавсифи акс          = Манучеҳр Бурҳонов
| тавсиф               = Иттилооти асосӣ
| услуби тавсиф        = background:#b0c4de;

| бахш1                = 
| нишона1              = Таърихи таваллуд
| матн1                = 1993

| нишона2              = Зодгоҳ
| матн2                = деҳаи Кадучӣ, [[Ноҳияи Восеъ]], [[Вилояти Хатлон]], [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]

| нишона3              = Миллат

| матн3                = [[Тоҷикон|тоҷик]]

| нишона4              = Кишвар
| матн4                = {{TJK}}

| нишона5              = Пеша(ҳо)
| матн5                = [[Оҳангсоз]], [[мусиқишинос]], омӯзгор, навозанда

| нишона6              = Солҳои фаъолият
| матн6                = 2015 — ҳоло

| нишона7              = Ҷоизаҳо
| матн7                = [[Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2019)&lt;br&gt;[[Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2025)
}}

'''Бурҳонов Манучеҳр Раҳмонович''' (тав. 1993) — фалакхон, оҳангсоз ва омӯзгор, доктори PhD (2026). Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2019) ва Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2025). Декани факултети мусиқии суннатии тоҷики Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Талабхӯҷа Сатторов (аз соли 2024).

== Зиндагинома ==
Манучеҳр Бурҳонов соли 1993 дар вилояти Хатлон, ноҳияи Восеъ, деҳаи Кадучӣ дар оилаи табиб таваллуд шудааст. Таҳсилоти аввалияи мусиқиро дар Мактаб-интернати миёнаи махсусии мусиқии ҷумҳуриявӣ ба номи Миратулло Атоев (Малика Собирова) гирифта, аз ҳамон давра ба эҷоди суруду мусиқӣ оғоз кардааст.

Хатмкардаи Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Талабхӯҷа Сатторов мебошад (мутахассис, 2015; магистратура, 2019; докторантура PhD, 2026).

== Фаъолияти касбӣ ва илмӣ ==
Аз соли 2015 инҷониб дар Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба ҳайси омӯзгор, муовини декан ва аз соли 2024 инҷониб ҳамчун декани факултети мусиқии суннатии тоҷик фаъолият мекунад.

== Эҷодиёт ==
1. «Ватан», шеъри Мағфират Юсуфӣ

2. «Ватан», шеъри Мағфират Юсуфӣ 

3. «Гули ман», рубоиёти халқӣ

4. «Гулинорам», рубоиёти халқӣ

5. «Дилафрӯз», рубоиёти халқӣ

6. «Дилдода», шеъри М. Раҳимӣ 

7. «Марсия», шеъри Озар Ориф

8. «Модар», шеъри А. Хайрулло

9. «Модар», шеъри Баҳром Фирӯз

10. «Модарам», шеъри Озар Ориф

11. «Модар», шеъри Лоиқ  Шералӣ

12. «Мусулмони куҷо бошад», рубоиёти халқӣ

13. «Наврӯзи Ватан», шеъри Меҳмон Бахтӣ

14. «Намехоҳам туро», шеъри Махфират Юсуфӣ 

15. «Салавот», ғазали Имлои Бухороӣ 

16. «Силсилаи Фалаки Ғарибӣ» (рубоихонӣ), шеърҳои Хайём ва Ҳилолӣ.

17. «Суроғи кӯят», Машарифи Ашурмад

18. «Суруди БДА», шеъри Нозир Ёдгорӣ

19. «Тоҷикистон ба пеш», шеъри Нозир Ёдгорӣ

20. «Ту рафтӣ», шеъри Озар Ориф

21. «Хатои ишқ», рубоиёти халқӣ

22. «Хоҷа биё», ғазали Шамси Табрезӣ

23. «Орзуи ман», ғазали Ҳофиз Шерозӣ 

24. «Ҳамсафар», шеъри Ниҳонӣ

25. «Чашмхумор», рубоиёти халқӣ

26. «Шоми дил», рубоиёти халқӣ

27. «Эй дил», шеъри А. Хайрулло 

== Нигаред низ ==
* [[Иттифоқи композиторони Тоҷикистон]]
* [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон]]

[[Гурӯҳ:Мусиқишиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Оҳангсозони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>hqrj31tpal76gg19nb082yqqybx8wov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482735</id>
      <parentid>1482734</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T19:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Манучеҳр Бурҳонов</username>
        <id>144359</id>
      </contributor>
      <origin>1482735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4619" sha1="8hti9q9klntjqsjssdmtf2xy7behgpj" xml:space="preserve">{{хунарманд
|ном                  = Манучеҳр Бурҳонов
|акс                  = Фото Манучехр Бурхонов 3х4.jpg
|андозаи акс          = 220px
|тавсифи акс          = Манучеҳр Бурҳонов
|санаи таваллуд       = 1993
|зодгоҳ               = деҳаи Кадучӣ, [[Ноҳияи Восеъ]], [[Вилояти Хатлон]], [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]

|кишвар               = {{TJK}}
|пешаҳо               = [[Оҳангсоз]], [[мусиқишинос]], омӯзгор, навозанда
|солҳои фаъолият      = 2015—ҳоло
|ҷоизаҳо              = [[Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2019)&lt;br&gt;[[Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон]] (2025)
}}


'''Бурҳонов Манучеҳр Раҳмонович''' (тав. 1993) — фалакхон, оҳангсоз ва омӯзгор, доктори PhD (2026). Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2019) ва Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон (2025). Декани факултети мусиқии суннатии тоҷики Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Талабхӯҷа Сатторов (аз соли 2024).

== Зиндагинома ==
Манучеҳр Бурҳонов соли 1993 дар вилояти Хатлон, ноҳияи Восеъ, деҳаи Кадучӣ дар оилаи табиб таваллуд шудааст. Таҳсилоти аввалияи мусиқиро дар Мактаб-интернати миёнаи махсусии мусиқии ҷумҳуриявӣ ба номи Миратулло Атоев (Малика Собирова) гирифта, аз ҳамон давра ба эҷоди суруду мусиқӣ оғоз кардааст.

Хатмкардаи Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Талабхӯҷа Сатторов мебошад (мутахассис, 2015; магистратура, 2019; докторантура PhD, 2026).

== Фаъолияти касбӣ ва илмӣ ==
Аз соли 2015 инҷониб дар Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба ҳайси омӯзгор, муовини декан ва аз соли 2024 инҷониб ҳамчун декани факултети мусиқии суннатии тоҷик фаъолият мекунад.

== Эҷодиёт ==
1. «Ватан», шеъри Мағфират Юсуфӣ

2. «Ватан», шеъри Мағфират Юсуфӣ 

3. «Гули ман», рубоиёти халқӣ

4. «Гулинорам», рубоиёти халқӣ

5. «Дилафрӯз», рубоиёти халқӣ

6. «Дилдода», шеъри М. Раҳимӣ 

7. «Марсия», шеъри Озар Ориф

8. «Модар», шеъри А. Хайрулло

9. «Модар», шеъри Баҳром Фирӯз

10. «Модарам», шеъри Озар Ориф

11. «Модар», шеъри Лоиқ  Шералӣ

12. «Мусулмони куҷо бошад», рубоиёти халқӣ

13. «Наврӯзи Ватан», шеъри Меҳмон Бахтӣ

14. «Намехоҳам туро», шеъри Махфират Юсуфӣ 

15. «Салавот», ғазали Имлои Бухороӣ 

16. «Силсилаи Фалаки Ғарибӣ» (рубоихонӣ), шеърҳои Хайём ва Ҳилолӣ.

17. «Суроғи кӯят», Машарифи Ашурмад

18. «Суруди БДА», шеъри Нозир Ёдгорӣ

19. «Тоҷикистон ба пеш», шеъри Нозир Ёдгорӣ

20. «Ту рафтӣ», шеъри Озар Ориф

21. «Хатои ишқ», рубоиёти халқӣ

22. «Хоҷа биё», ғазали Шамси Табрезӣ

23. «Орзуи ман», ғазали Ҳофиз Шерозӣ 

24. «Ҳамсафар», шеъри Ниҳонӣ

25. «Чашмхумор», рубоиёти халқӣ

26. «Шоми дил», рубоиёти халқӣ

27. «Эй дил», шеъри А. Хайрулло 

== Нигаред низ ==
* [[Иттифоқи композиторони Тоҷикистон]]
* [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон]]

[[Гурӯҳ:Мусиқишиносони Тоҷикистон]]
[[Гурӯҳ:Оҳангсозони Тоҷикистон]]</text>
      <sha1>8hti9q9klntjqsjssdmtf2xy7behgpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давлати миллӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332948</id>
    <revision>
      <id>1482750</id>
      <parentid>1482128</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T05:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>илова</comment>
      <origin>1482750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14305" sha1="cotm3nlzinvven8zt5t9axuzzcz6mfm" xml:space="preserve">{{Дигар мазмунҳо|Давлат (мазмунҳо)}}

'''Давлати миллӣ''' ( {{Lang-en|Nation state}}, {{Lang-fr|État-nation}} )&amp;nbsp;— навъи [[Давлат|давлате]], ки шакли худташкилдиҳӣ, худмуайянкунӣ ва худифодакунии як [[Миллат|миллати]] муайян дар [[Ҳудуд|ҳудуди]] муайяни [[Соҳибихтиёрии давлатӣ|соҳибихтиёр]] мебошад. [[Миллат]] арзиши олӣ, [[Чашма|манбаи]] асосии [[қудрат]] буда, [[Низоми иҷтимоӣ|низоми иҷтимоию]] [[Низоми сиёсӣ|сиёси]]&lt;nowiki/&gt;и чунин [[давлат]]&lt;nowiki/&gt;ро муайян мекунад. Идеали давлати миллӣ давлати якмиллатӣ аст, ки дар он аксарияти кулли [[Шаҳрванд (шахси воқеӣ)|шаҳрвандон]] ба як [[Гурӯҳи этникӣ|гурӯҳи этникии]] бумӣ тааллуқ доранд ва аз як системаи ягонаи рамзӣ истифода мебаранд, ки барои ҳамаи намояндагони ин [[миллат]] фаҳмо аст: [[забон]], [[фарҳанг]], [[Одат|расму оин]], [[тафаккури қолабӣ]], [[Арзиш (илми фалсафа)|системаи арзишҳо]] ва ғайра.

Мувофиқи маълумоти [[ЮНЕСКО]] : &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.unesco.org/new/en/social-and-human-sciences/themes/international-migration/glossary/nation-state/|title=Nation-State|website=[[ЮНЕСКО|United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization]]|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/10611/20171126022449/http://www.unesco.org/new/en/social-and-human-sciences/themes/international-migration/glossary/nation-state/|archivedate=26 листопада 2017}}&lt;/ref&gt;{{Асосӣ|Миллигароӣ}}[[Мафҳум|Мафҳуми]] давлати миллӣ бо рушди миллатгароӣ дар [[Аврупо]] дар асрҳои XVII ва XVIII, мустамликадорӣ ва ҳаракатҳои миллии озодихоҳӣ - нимаи аввали [[асри XX]], зич алоқаманд аст.. Дар [[асри XX]], давлатҳои миллӣ дар аксари қисматҳои [[ҷаҳон]] шаклҳои бартаридоштаи ташкили давлатӣ шуданд; онҳо давлатҳои [[Сулола|сулолавӣ]] ва синфии асрҳои миёнаро иваз карданд.

Давлатҳои миллӣ аксар вақт бо субъектҳои фаромиллии навъи [[Империализм|империалӣ]]-интегралӣ, ба монанди [[империя]]&lt;nowiki/&gt;ҳои гузашта ба монанди [[Иттиҳоди Шуравӣ|ИҶШС]], муқоиса карда мешаванд. Дар охири [[асри XX]], коҳиши давлатҳои миллӣ пешгӯӣ шуда буд, аммо фурӯпошии [[ИҶШС]] баръакси инро исбот кард. Дар аксари созмонҳои байналмилалӣ, ба монанди [[Созмони Милали Муттаҳид|СММ]], давлати миллӣ дар ҳама равандҳои байналмилалӣ ҳамчун воҳиди асосии сиёсӣ амал мекунад. 

== Таърих ва пайдоиш ==
Умуман, дар бораи пайдоиши [[Миллат|миллатҳо]] ҳамчун асоси давлатҳои миллӣ андешаи равшане вуҷуд надорад. Миллатгароён иддао доранд, ки [[миллат]] пеш аз давлатдорӣ вуҷуд дорад:[[Ғояи миллӣ|Ғояи '''миллӣ''']], ҳаракати миллатгароӣ хоҳиши қонунии миллатро барои [[Истиқлол (мафҳуми сиёсӣ)|истиқлолият]] инъикос мекунад ва давлати миллӣ натиҷаи қобили фаҳми қонеъ кардани ин хоҳиш аст. Аммо аксари назарияҳои муосир давлатҳои миллиро ҳамчун як падидаи вобастаи аврупоӣ мешуморанд, ки дар натиҷаи паҳншавии саводнокии оммавӣ ва калимаи чопӣ дар [[асри XIX]] пайдо шудааст &lt;ref name=&quot;Smith 1998&quot;&gt;{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=4O0w3ZH57KkC|title=Nationalism and Modernism: A Critical Survey of Recent Theories of Nations and Nationalism|last=Smith|first=Anthony D.|year=1998|publisher=Routledge|location=London|isbn=0415063418}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Anderson 1983&quot;&gt;{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=4mmoZFtCpuoC&amp;printsec=frontcover|title=Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism|last=Anderson|first=Benedict|year=1983|publisher=Verso|location=London|isbn=0-86091-059-8|ref=harv}}&lt;/ref&gt; .

Ҷангҳои Наполеон ба пайдоиши ҳаракатҳое, ки ба ташкили давлатҳои миллӣ нигаронида шуда буданд, такони мустақим бахшиданд. Наполеони I ҳеҷ гоҳ аз таъкид кардан хаста намешуд, ки ӯ аз номи миллати [[Фаронса]] ва ба манфиати он амал мекунад, ки тибқи он...— бо рӯҳияи Руссо— тамоми шаҳрвандони Фаронсаро дарк мекард. Ӯ аз истифодаи орзуҳои озодихоҳонаи итолиёвиҳо ва полякҳо, ки аз ҷониби [[Подшоҳӣ|подшоҳиҳои]] душман ба ӯ [[ғулом]] шуда буданд, ба манфиати худ шарм намедошт. Аммо бо ин кор, ӯ ба афзоиши худшиносии миллии халқҳое, ки бо қувваи силоҳи фаронсавӣ забт карда шуда буданд, саҳм гузошт. [[Файласуф|Файласуфон]] ва [[Рассом|рассомон]] дар болоравии [[ватандӯстӣ]] саҳм гузоштанд — пайравони [[романтизм]], ки ба омӯзиши [[таърих]], таҳқиқ ва ҳифзи расму оинҳои мардумӣ шавқ доштанд ва дар онҳо зуҳуроти рӯҳияи беназири миллиро медиданд. Иоганн Фихте, ки дар аввал [[Ҷумҳурии Фаронса]]&lt;nowiki/&gt;ро «ватани ҳамаи одилони мардум» эълон карда буд, [[соли 1808]] «Суханрониҳо ба миллати Олмон»-ро пешниҳод кард, ки дар он олмониҳоро ба [[Эҳё|эҳёи]] миллӣ ва таъсиси бартарии [[Фарҳанг|фарҳангӣ]] дар [[ҷаҳон]] даъват мекард. Аммо, Фихте, бо истилоҳи &quot;миллат&quot; на шаҳрвандони як давлат, балки [[Ҷамъият|ҷомеъаи]] [[Одам|одамонеро]] мефаҳмид, ки бо расму оин, [[забон]] ва [[фарҳанг]] муттаҳид шудаанд. Файласуфи олмонӣ ҳифз ва рушди онро арзиши олӣ эълон кард, ки одамонро водор мекунад, ки аз манфиатҳои шахсӣ ё синфии худ ба хотири ваҳдати миллӣ даст кашанд.

Бо мурури замон, чунин [[Ақида|ақидаҳо]] бо номи миллатгароӣ маъруф шуданд ва пайравони онҳо миллатгароён номида шуданд. Бо талаби Фихте, дар Олмон иттиҳодияҳои махфии ватандӯстона пайдо шуданд, ки машҳуртарини онҳо Тюгендбунд буд. Ҳадафи онҳо таълим додани ҷавонон ва озод кардани кишвар аз истилогарон буд  .

Дар нимаи аввали [[асри XIX]] ҳаракатҳои миллатгароӣ дар дигар [[кишвар]]&lt;nowiki/&gt;ҳои [[Аврупо]] низ пайдо шуданд. Дар [[соли 1831]], Ҷузеппе Маззини созмони &quot;Италияи ҷавон&quot; -ро таъсис дод, ки рисолати худро барои омода кардани инқилоб барои табдил додани [[Итолиё]] ба як давлати ягонаи миллӣ эълон кард. Пас аз намунаи [[Итолиё]] , иттифоқи &quot;Олмони ҷавон&quot; ба зудӣ пайдо шуд ва баъдан якчанд созмонҳои дигари шабеҳ пайдо шуданд.

Аммо, Маззини танҳо ба худи &quot;лойиҳаи итолиёвӣ&quot; маҳдуд нашуд. Ӯ кӯшиш мекард, ки ҳаракатҳои озодихоҳии кишварҳои гуногуни Аврупоро дар атрофи як ҳадафи муштарак муттаҳид созад.&amp;nbsp;— табдил додани қитъа ба ҷомеаи давлатҳои миллӣ, ки бояд [[монархия]]&lt;nowiki/&gt;ҳои қонунии барқароркардаи Конгресси Венаро иваз мекарданд. Шиори Маззинӣ «ба ҳар миллат»&amp;nbsp;Ибораи «—давлати худамон» дар [[Итолиё]] ва [[Олмон]] мисли даъват барои муттаҳид кардани кишвар садо медод, дар имперотуриҳои [[Утриш]] ва [[Русия]].&amp;nbsp;— ҳамчун талабот барои тақсимоти онҳо ба якчанд давлатҳои алоҳида ва пайравони [[Лаҳистон|лаҳистонӣ]] (инчунин [[Укроин|укроинӣ]])-и Маззинӣ маҷбур шуданд, ки ҳарду вазифаро ҳамзамон иҷро кунанд  .

Аммо, бо гузашти вақт, шиори &quot;давлати миллӣ&quot; аз ҷониби инқилобгарон ва рақибони муҳофизакор ва реаксионии онҳо гирифта шуд. Маҳз дар замони ӯ муттаҳид кардани Италия аз ҷониби Кавур ва ташкили [[имперотурии Олмон]] аз ҷониби Отто Бисмарк сурат гирифт. [[Александри II]] ва [[Александри III]] кӯшиш карданд, ки [[империя]]&lt;nowiki/&gt;и худро ба давлати миллии Русия табдил диҳанд.

== Нигаред низ ==
* [[Давлат]]
* [[Давлати федеролӣ]]
* [[Давлати соҳибихтиёр]]
== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}
{{Пайвандҳои беруна}}

== Манбаъҳо ==

* [[iarchive:plensl/page/209/mode/1up|Давлати миллӣ]] // Луғати энсиклопедии илмҳои сиёсӣ / таҳрир. : Л.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Герасина, В.&amp;nbsp;Л.&amp;nbsp;Погрибна, И.&amp;nbsp;AT&amp;nbsp;Полищук ва дигарон Таҳрир аз ҷониби М.&amp;nbsp;П.&amp;nbsp;Требина.&amp;nbsp; Х : Қонун, 2015.

== Адабиёт ==

* [https://archive.org/details/etnoderzhavoznavstvo/page/n540/mode/1up?view=theater Національна держава] // Мала енциклопедія етнодержавознавства / Інститут держави і права ім. В.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwng&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;М.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwnw&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;Корецького НАН України, Упоряд. Ю.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwoQ&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;І.&lt;nowiki&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:Entity&quot; id=&quot;mwog&quot;&gt;&amp;&lt;/nowiki&gt;nbsp;&lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;Римаренко та ін.&amp;nbsp;— [[Киив|Київ]]: Генеза, : Довіра, 1996.&amp;nbsp;— С. 539—540.&amp;nbsp;— 942 с.&amp;nbsp;— ISBN 966-507-016-9.&amp;nbsp;— ISBN 966-504-001-4.
* ''І. Кресіна, В. Явір''. [https://archive.org/details/Politychna/page/n494/mode/1up?view=theater Нація-держава] // Політична енциклопедія. Редкол.: Ю. Левенець (голова), Ю. Шаповал (заст. голови) та ін.&amp;nbsp;— К.: Парламентське видавництво, 2011.&amp;nbsp;— с.493 ISBN 978-966-611-818-2
* Дітер Ланґевіше. Нація, націоналізм, національна держава в Німеччині і в Європі / Пер. з нім. Олекса Логвиненко.— К.: К. І. С., 2008.— 240 с.: ил. (ISBN 978-966-2141-02-3) [https://web.archive.org/web/20090501050712/http://libra.in.ua/node/446]
* История Украины: становление современной нации / Пер. з англ. Николай Климчук.— К.: К. И. С., 2010.— 400 с.: ил. (ISBN 978-966-2141-24-5) [https://web.archive.org/web/20151006041015/http://libra.in.ua/история-украины-становление-современной-нации]
* ''Гончаров О.'' [[iarchive:Istoriia2014/page/229/mode/1up|Держава національна]] // Історія в термінах і поняттях. Довідник / Київський національний університет імені Тараса Шевченка. Історічний факультет.— Шидловський П. С., Синиця Є. В., Гладких М. І., Самойленко Л. Г. та ін. / За заг. ред. д-ра іст. наук, проф. Т.В.Орлової.— Київ, 2014.— С. 228—229.&amp;nbsp;— ISBN 978-966-2911-60-2

[[Гурӯҳ:Миллигароӣ]]
[[Гурӯҳ:Давлат]]
[[Гурӯҳ:Сиёсатшиносӣ]]
[[Гурӯҳ:Соҳибихтиёрӣ]]</text>
      <sha1>cotm3nlzinvven8zt5t9axuzzcz6mfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кордова (Аргентина)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332978</id>
    <revision>
      <id>1482544</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="4oeax675n4unsf1w8oe6ouwl55jsfcw" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кордова (Аргентина)
 |номи аслӣ     = Córdoba
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 31|lat_min = 25|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 64|lon_min = 11|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1573
 |масоҳат       = 576
 |баландии маркази МА = 358
 |аҳолӣ         = 1 454 536
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Кордова''' (ба испанӣ: ''Córdoba'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' пас аз Буэнос Айрес ва пойтахти '''иёлати Кордова''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Córdoba] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,45 миллион нафар (2010), метрополи Гран-Кордова — тахминан 1,8 миллион. Кордова '''маркази муҳимтарини маориф ва илмии Аргентина''' мебошад — '''Донишгоҳи миллии Кордова (1613)''' — '''қадимтарин донишгоҳи Аргентина''' ва '''аз чор қадимтарин донишгоҳи Амрикои Ҷанубӣ''' пас аз Лима (1551), Мехико (1553) ва Сант-Домингу.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>4oeax675n4unsf1w8oe6ouwl55jsfcw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482545</id>
      <parentid>1482544</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="66xxp6vr5ku1zdtghnr71xt22jqqj7x" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кордова (Аргентина)
 |номи аслӣ     = Córdoba
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 31|lat_min = 25|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 64|lon_min = 11|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1573
 |масоҳат       = 576
 |баландии маркази МА = 358
 |аҳолӣ         = 1 454 536
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Кордова''' (ба испанӣ: ''Córdoba'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' пас аз Буэнос Айрес ва пойтахти '''иёлати Кордова''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Córdoba] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,45 миллион нафар (2010), метрополи Гран-Кордова — тахминан 1,8 миллион. Кордова '''маркази муҳимтарини маориф ва илмии Аргентина''' мебошад — '''Донишгоҳи миллии Кордова (1613)''' — '''қадимтарин донишгоҳи Аргентина''' ва '''аз чор қадимтарин донишгоҳи Амрикои Ҷанубӣ''' пас аз Лима (1551), Мехико (1553) ва Сант-Домингу.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кордова '''6 июли 1573 аз ҷониби Иеронимо Луис де Кабрера''' — конкистадори испанӣ — таъсис ёфта, ба ифтихори шаҳри '''Кордова-и Испания''' (Андалусия) номгузорӣ шудааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1613''' '''иезуитҳо''' (Ҷамъияти Исо) '''Донишкадаи Кордова'''-ро таъсис доданд, ки '''соли 1622''' ба '''донишгоҳи расмӣ''' табдил гардид. Дар давоми 200 сол ('''1610–1810''') иезуитҳо дар '''Ноҳияи иезуитии Кордова''' — 5 асстансияи кишоварзӣ (Alta Gracia, Jesús María, Santa Catalina, La Candelaria, Caroya) — '''бузургтарин лоиҳаи миссионерии Ҷамъияти Исо дар Амрикои Ҷанубӣ''' — сохтанд, ки '''соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид.</text>
      <sha1>66xxp6vr5ku1zdtghnr71xt22jqqj7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482546</id>
      <parentid>1482545</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3193" sha1="gd15lge4i0h6opkjwvdx468nd6tddmm" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кордова (Аргентина)
 |номи аслӣ     = Córdoba
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 31|lat_min = 25|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 64|lon_min = 11|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1573
 |масоҳат       = 576
 |баландии маркази МА = 358
 |аҳолӣ         = 1 454 536
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Кордова''' (ба испанӣ: ''Córdoba'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' пас аз Буэнос Айрес ва пойтахти '''иёлати Кордова''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Córdoba] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,45 миллион нафар (2010), метрополи Гран-Кордова — тахминан 1,8 миллион. Кордова '''маркази муҳимтарини маориф ва илмии Аргентина''' мебошад — '''Донишгоҳи миллии Кордова (1613)''' — '''қадимтарин донишгоҳи Аргентина''' ва '''аз чор қадимтарин донишгоҳи Амрикои Ҷанубӣ''' пас аз Лима (1551), Мехико (1553) ва Сант-Домингу.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кордова '''6 июли 1573 аз ҷониби Иеронимо Луис де Кабрера''' — конкистадори испанӣ — таъсис ёфта, ба ифтихори шаҳри '''Кордова-и Испания''' (Андалусия) номгузорӣ шудааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1613''' '''иезуитҳо''' (Ҷамъияти Исо) '''Донишкадаи Кордова'''-ро таъсис доданд, ки '''соли 1622''' ба '''донишгоҳи расмӣ''' табдил гардид. Дар давоми 200 сол ('''1610–1810''') иезуитҳо дар '''Ноҳияи иезуитии Кордова''' — 5 асстансияи кишоварзӣ (Alta Gracia, Jesús María, Santa Catalina, La Candelaria, Caroya) — '''бузургтарин лоиҳаи миссионерии Ҷамъияти Исо дар Амрикои Ҷанубӣ''' — сохтанд, ки '''соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кордова дар маркази ҷуғрофии Аргентина, дар канори дарёи Суқия дар доманаи '''Сиерра-де-Кордова''' воқеъ буда, дар баландии 358 метр аз сатҳи баҳр. Иқлим нимхушки субтропикӣ (BSh) — тобистон гарм (то +33 °C), зимистон хунук (~+8 °C рӯзона, шабона гоҳо ~0 °C), боришоти солона ~750 мм.</text>
      <sha1>gd15lge4i0h6opkjwvdx468nd6tddmm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482547</id>
      <parentid>1482546</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3565" sha1="c9hr6jft5ymd1lq8drvruzuwf9kgoak" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кордова (Аргентина)
 |номи аслӣ     = Córdoba
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 31|lat_min = 25|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 64|lon_min = 11|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1573
 |масоҳат       = 576
 |баландии маркази МА = 358
 |аҳолӣ         = 1 454 536
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Кордова''' (ба испанӣ: ''Córdoba'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' пас аз Буэнос Айрес ва пойтахти '''иёлати Кордова''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Córdoba] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,45 миллион нафар (2010), метрополи Гран-Кордова — тахминан 1,8 миллион. Кордова '''маркази муҳимтарини маориф ва илмии Аргентина''' мебошад — '''Донишгоҳи миллии Кордова (1613)''' — '''қадимтарин донишгоҳи Аргентина''' ва '''аз чор қадимтарин донишгоҳи Амрикои Ҷанубӣ''' пас аз Лима (1551), Мехико (1553) ва Сант-Домингу.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кордова '''6 июли 1573 аз ҷониби Иеронимо Луис де Кабрера''' — конкистадори испанӣ — таъсис ёфта, ба ифтихори шаҳри '''Кордова-и Испания''' (Андалусия) номгузорӣ шудааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1613''' '''иезуитҳо''' (Ҷамъияти Исо) '''Донишкадаи Кордова'''-ро таъсис доданд, ки '''соли 1622''' ба '''донишгоҳи расмӣ''' табдил гардид. Дар давоми 200 сол ('''1610–1810''') иезуитҳо дар '''Ноҳияи иезуитии Кордова''' — 5 асстансияи кишоварзӣ (Alta Gracia, Jesús María, Santa Catalina, La Candelaria, Caroya) — '''бузургтарин лоиҳаи миссионерии Ҷамъияти Исо дар Амрикои Ҷанубӣ''' — сохтанд, ки '''соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кордова дар маркази ҷуғрофии Аргентина, дар канори дарёи Суқия дар доманаи '''Сиерра-де-Кордова''' воқеъ буда, дар баландии 358 метр аз сатҳи баҳр. Иқлим нимхушки субтропикӣ (BSh) — тобистон гарм (то +33 °C), зимистон хунук (~+8 °C рӯзона, шабона гоҳо ~0 °C), боришоти солона ~750 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кордова 1 454 536 нафар (2010) — асосан '''испаниёни аргентинӣ''' ва '''муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' (Аргентина '''дуюм фоизи муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' дар ҷаҳон беруни Италия дорад, пас аз Уругвай).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>c9hr6jft5ymd1lq8drvruzuwf9kgoak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482548</id>
      <parentid>1482547</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3978" sha1="rd39gzlzvx51avkh6nfwuuz9tuoekya" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кордова (Аргентина)
 |номи аслӣ     = Córdoba
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 31|lat_min = 25|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 64|lon_min = 11|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1573
 |масоҳат       = 576
 |баландии маркази МА = 358
 |аҳолӣ         = 1 454 536
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Кордова''' (ба испанӣ: ''Córdoba'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' пас аз Буэнос Айрес ва пойтахти '''иёлати Кордова''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Córdoba] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,45 миллион нафар (2010), метрополи Гран-Кордова — тахминан 1,8 миллион. Кордова '''маркази муҳимтарини маориф ва илмии Аргентина''' мебошад — '''Донишгоҳи миллии Кордова (1613)''' — '''қадимтарин донишгоҳи Аргентина''' ва '''аз чор қадимтарин донишгоҳи Амрикои Ҷанубӣ''' пас аз Лима (1551), Мехико (1553) ва Сант-Домингу.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кордова '''6 июли 1573 аз ҷониби Иеронимо Луис де Кабрера''' — конкистадори испанӣ — таъсис ёфта, ба ифтихори шаҳри '''Кордова-и Испания''' (Андалусия) номгузорӣ шудааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1613''' '''иезуитҳо''' (Ҷамъияти Исо) '''Донишкадаи Кордова'''-ро таъсис доданд, ки '''соли 1622''' ба '''донишгоҳи расмӣ''' табдил гардид. Дар давоми 200 сол ('''1610–1810''') иезуитҳо дар '''Ноҳияи иезуитии Кордова''' — 5 асстансияи кишоварзӣ (Alta Gracia, Jesús María, Santa Catalina, La Candelaria, Caroya) — '''бузургтарин лоиҳаи миссионерии Ҷамъияти Исо дар Амрикои Ҷанубӣ''' — сохтанд, ки '''соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кордова дар маркази ҷуғрофии Аргентина, дар канори дарёи Суқия дар доманаи '''Сиерра-де-Кордова''' воқеъ буда, дар баландии 358 метр аз сатҳи баҳр. Иқлим нимхушки субтропикӣ (BSh) — тобистон гарм (то +33 °C), зимистон хунук (~+8 °C рӯзона, шабона гоҳо ~0 °C), боришоти солона ~750 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кордова 1 454 536 нафар (2010) — асосан '''испаниёни аргентинӣ''' ва '''муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' (Аргентина '''дуюм фоизи муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' дар ҷаҳон беруни Италия дорад, пас аз Уругвай).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кордова: '''автомобилсозӣ''' ('''Fiat, Renault, Iveco, Volkswagen'''), '''саноати аэрокосмосӣ''' (FAdeA — Fábrica Argentina de Aviones — 1927, аз қадимтарин авиасозиҳои Амрикои Ҷанубӣ), '''саноати озуқаворӣ''' ва '''хизматрасонии илмию таҳсилотӣ'''.</text>
      <sha1>rd39gzlzvx51avkh6nfwuuz9tuoekya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482549</id>
      <parentid>1482548</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4186" sha1="hq1ja5mys9fyvtil890s66ev1kdghvc" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кордова (Аргентина)
 |номи аслӣ     = Córdoba
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 31|lat_min = 25|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 64|lon_min = 11|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1573
 |масоҳат       = 576
 |баландии маркази МА = 358
 |аҳолӣ         = 1 454 536
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Кордова''' (ба испанӣ: ''Córdoba'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' пас аз Буэнос Айрес ва пойтахти '''иёлати Кордова''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Córdoba] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,45 миллион нафар (2010), метрополи Гран-Кордова — тахминан 1,8 миллион. Кордова '''маркази муҳимтарини маориф ва илмии Аргентина''' мебошад — '''Донишгоҳи миллии Кордова (1613)''' — '''қадимтарин донишгоҳи Аргентина''' ва '''аз чор қадимтарин донишгоҳи Амрикои Ҷанубӣ''' пас аз Лима (1551), Мехико (1553) ва Сант-Домингу.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кордова '''6 июли 1573 аз ҷониби Иеронимо Луис де Кабрера''' — конкистадори испанӣ — таъсис ёфта, ба ифтихори шаҳри '''Кордова-и Испания''' (Андалусия) номгузорӣ шудааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1613''' '''иезуитҳо''' (Ҷамъияти Исо) '''Донишкадаи Кордова'''-ро таъсис доданд, ки '''соли 1622''' ба '''донишгоҳи расмӣ''' табдил гардид. Дар давоми 200 сол ('''1610–1810''') иезуитҳо дар '''Ноҳияи иезуитии Кордова''' — 5 асстансияи кишоварзӣ (Alta Gracia, Jesús María, Santa Catalina, La Candelaria, Caroya) — '''бузургтарин лоиҳаи миссионерии Ҷамъияти Исо дар Амрикои Ҷанубӣ''' — сохтанд, ки '''соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кордова дар маркази ҷуғрофии Аргентина, дар канори дарёи Суқия дар доманаи '''Сиерра-де-Кордова''' воқеъ буда, дар баландии 358 метр аз сатҳи баҳр. Иқлим нимхушки субтропикӣ (BSh) — тобистон гарм (то +33 °C), зимистон хунук (~+8 °C рӯзона, шабона гоҳо ~0 °C), боришоти солона ~750 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кордова 1 454 536 нафар (2010) — асосан '''испаниёни аргентинӣ''' ва '''муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' (Аргентина '''дуюм фоизи муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' дар ҷаҳон беруни Италия дорад, пас аз Уругвай).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кордова: '''автомобилсозӣ''' ('''Fiat, Renault, Iveco, Volkswagen'''), '''саноати аэрокосмосӣ''' (FAdeA — Fábrica Argentina de Aviones — 1927, аз қадимтарин авиасозиҳои Амрикои Ҷанубӣ), '''саноати озуқаворӣ''' ва '''хизматрасонии илмию таҳсилотӣ'''.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Инженер Амбросио Тараволла (COR)''' — '''панҷумин фурудгоҳи серии Аргентина'''.</text>
      <sha1>hq1ja5mys9fyvtil890s66ev1kdghvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482550</id>
      <parentid>1482549</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4780" sha1="dxg4hgm719sq81wvs43iisxapaey41x" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кордова (Аргентина)
 |номи аслӣ     = Córdoba
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 31|lat_min = 25|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 64|lon_min = 11|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1573
 |масоҳат       = 576
 |баландии маркази МА = 358
 |аҳолӣ         = 1 454 536
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Кордова''' (ба испанӣ: ''Córdoba'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' пас аз Буэнос Айрес ва пойтахти '''иёлати Кордова''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Córdoba] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,45 миллион нафар (2010), метрополи Гран-Кордова — тахминан 1,8 миллион. Кордова '''маркази муҳимтарини маориф ва илмии Аргентина''' мебошад — '''Донишгоҳи миллии Кордова (1613)''' — '''қадимтарин донишгоҳи Аргентина''' ва '''аз чор қадимтарин донишгоҳи Амрикои Ҷанубӣ''' пас аз Лима (1551), Мехико (1553) ва Сант-Домингу.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кордова '''6 июли 1573 аз ҷониби Иеронимо Луис де Кабрера''' — конкистадори испанӣ — таъсис ёфта, ба ифтихори шаҳри '''Кордова-и Испания''' (Андалусия) номгузорӣ шудааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1613''' '''иезуитҳо''' (Ҷамъияти Исо) '''Донишкадаи Кордова'''-ро таъсис доданд, ки '''соли 1622''' ба '''донишгоҳи расмӣ''' табдил гардид. Дар давоми 200 сол ('''1610–1810''') иезуитҳо дар '''Ноҳияи иезуитии Кордова''' — 5 асстансияи кишоварзӣ (Alta Gracia, Jesús María, Santa Catalina, La Candelaria, Caroya) — '''бузургтарин лоиҳаи миссионерии Ҷамъияти Исо дар Амрикои Ҷанубӣ''' — сохтанд, ки '''соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кордова дар маркази ҷуғрофии Аргентина, дар канори дарёи Суқия дар доманаи '''Сиерра-де-Кордова''' воқеъ буда, дар баландии 358 метр аз сатҳи баҳр. Иқлим нимхушки субтропикӣ (BSh) — тобистон гарм (то +33 °C), зимистон хунук (~+8 °C рӯзона, шабона гоҳо ~0 °C), боришоти солона ~750 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кордова 1 454 536 нафар (2010) — асосан '''испаниёни аргентинӣ''' ва '''муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' (Аргентина '''дуюм фоизи муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' дар ҷаҳон беруни Италия дорад, пас аз Уругвай).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кордова: '''автомобилсозӣ''' ('''Fiat, Renault, Iveco, Volkswagen'''), '''саноати аэрокосмосӣ''' (FAdeA — Fábrica Argentina de Aviones — 1927, аз қадимтарин авиасозиҳои Амрикои Ҷанубӣ), '''саноати озуқаворӣ''' ва '''хизматрасонии илмию таҳсилотӣ'''.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Инженер Амбросио Тараволла (COR)''' — '''панҷумин фурудгоҳи серии Аргентина'''.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Ноҳияи иезуитии Кордова ва Стаксияҳои иезуитӣ''' (UNESCO 2000): '''Собораи Кордова''' (1582–1758), '''Манзана Хесуитика''' (маҷмаи иезуитии Кордова: калисо, донишгоҳ ва мактаб), '''Собораи Ла Компания де Хесус''' (1671, шоҳкори барокко-и иезуитӣ). '''Осорхонаи Санъати Муосир''', '''Кӯҳи Уриту''' (Уританга, курорти кӯҳии наздикӣ).</text>
      <sha1>dxg4hgm719sq81wvs43iisxapaey41x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482552</id>
      <parentid>1482550</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4960" sha1="qos5k8qncke2xrmq1ycl0z7wfdbmbk1" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кордова (Аргентина)
 |номи аслӣ     = Córdoba
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 31|lat_min = 25|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 64|lon_min = 11|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1573
 |масоҳат       = 576
 |баландии маркази МА = 358
 |аҳолӣ         = 1 454 536
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Кордова''' (ба испанӣ: ''Córdoba'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' пас аз Буэнос Айрес ва пойтахти '''иёлати Кордова''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Córdoba] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,45 миллион нафар (2010), метрополи Гран-Кордова — тахминан 1,8 миллион. Кордова '''маркази муҳимтарини маориф ва илмии Аргентина''' мебошад — '''Донишгоҳи миллии Кордова (1613)''' — '''қадимтарин донишгоҳи Аргентина''' ва '''аз чор қадимтарин донишгоҳи Амрикои Ҷанубӣ''' пас аз Лима (1551), Мехико (1553) ва Сант-Домингу.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кордова '''6 июли 1573 аз ҷониби Иеронимо Луис де Кабрера''' — конкистадори испанӣ — таъсис ёфта, ба ифтихори шаҳри '''Кордова-и Испания''' (Андалусия) номгузорӣ шудааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1613''' '''иезуитҳо''' (Ҷамъияти Исо) '''Донишкадаи Кордова'''-ро таъсис доданд, ки '''соли 1622''' ба '''донишгоҳи расмӣ''' табдил гардид. Дар давоми 200 сол ('''1610–1810''') иезуитҳо дар '''Ноҳияи иезуитии Кордова''' — 5 асстансияи кишоварзӣ (Alta Gracia, Jesús María, Santa Catalina, La Candelaria, Caroya) — '''бузургтарин лоиҳаи миссионерии Ҷамъияти Исо дар Амрикои Ҷанубӣ''' — сохтанд, ки '''соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кордова дар маркази ҷуғрофии Аргентина, дар канори дарёи Суқия дар доманаи '''Сиерра-де-Кордова''' воқеъ буда, дар баландии 358 метр аз сатҳи баҳр. Иқлим нимхушки субтропикӣ (BSh) — тобистон гарм (то +33 °C), зимистон хунук (~+8 °C рӯзона, шабона гоҳо ~0 °C), боришоти солона ~750 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кордова 1 454 536 нафар (2010) — асосан '''испаниёни аргентинӣ''' ва '''муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' (Аргентина '''дуюм фоизи муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' дар ҷаҳон беруни Италия дорад, пас аз Уругвай).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кордова: '''автомобилсозӣ''' ('''Fiat, Renault, Iveco, Volkswagen'''), '''саноати аэрокосмосӣ''' (FAdeA — Fábrica Argentina de Aviones — 1927, аз қадимтарин авиасозиҳои Амрикои Ҷанубӣ), '''саноати озуқаворӣ''' ва '''хизматрасонии илмию таҳсилотӣ'''.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Инженер Амбросио Тараволла (COR)''' — '''панҷумин фурудгоҳи серии Аргентина'''.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Ноҳияи иезуитии Кордова ва Стаксияҳои иезуитӣ''' (UNESCO 2000): '''Собораи Кордова''' (1582–1758), '''Манзана Хесуитика''' (маҷмаи иезуитии Кордова: калисо, донишгоҳ ва мактаб), '''Собораи Ла Компания де Хесус''' (1671, шоҳкори барокко-и иезуитӣ). '''Осорхонаи Санъати Муосир''', '''Кӯҳи Уриту''' (Уританга, курорти кӯҳии наздикӣ).

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Буэнос Айрес]]
* [[Иезуитҳо]]
* [[Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Аргентина]]</text>
      <sha1>qos5k8qncke2xrmq1ycl0z7wfdbmbk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482553</id>
      <parentid>1482552</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4989" sha1="b6jyxxfgwaswbnyo5zl89bv9uwq4cgr" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кордова (Аргентина)
 |номи аслӣ     = Córdoba
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 31|lat_min = 25|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 64|lon_min = 11|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1573
 |масоҳат       = 576
 |баландии маркази МА = 358
 |аҳолӣ         = 1 454 536
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Кордова''' (ба испанӣ: ''Córdoba'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' пас аз Буэнос Айрес ва пойтахти '''иёлати Кордова''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Córdoba] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,45 миллион нафар (2010), метрополи Гран-Кордова — тахминан 1,8 миллион. Кордова '''маркази муҳимтарини маориф ва илмии Аргентина''' мебошад — '''Донишгоҳи миллии Кордова (1613)''' — '''қадимтарин донишгоҳи Аргентина''' ва '''аз чор қадимтарин донишгоҳи Амрикои Ҷанубӣ''' пас аз Лима (1551), Мехико (1553) ва Сант-Домингу.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кордова '''6 июли 1573 аз ҷониби Иеронимо Луис де Кабрера''' — конкистадори испанӣ — таъсис ёфта, ба ифтихори шаҳри '''Кордова-и Испания''' (Андалусия) номгузорӣ шудааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1613''' '''иезуитҳо''' (Ҷамъияти Исо) '''Донишкадаи Кордова'''-ро таъсис доданд, ки '''соли 1622''' ба '''донишгоҳи расмӣ''' табдил гардид. Дар давоми 200 сол ('''1610–1810''') иезуитҳо дар '''Ноҳияи иезуитии Кордова''' — 5 асстансияи кишоварзӣ (Alta Gracia, Jesús María, Santa Catalina, La Candelaria, Caroya) — '''бузургтарин лоиҳаи миссионерии Ҷамъияти Исо дар Амрикои Ҷанубӣ''' — сохтанд, ки '''соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кордова дар маркази ҷуғрофии Аргентина, дар канори дарёи Суқия дар доманаи '''Сиерра-де-Кордова''' воқеъ буда, дар баландии 358 метр аз сатҳи баҳр. Иқлим нимхушки субтропикӣ (BSh) — тобистон гарм (то +33 °C), зимистон хунук (~+8 °C рӯзона, шабона гоҳо ~0 °C), боришоти солона ~750 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кордова 1 454 536 нафар (2010) — асосан '''испаниёни аргентинӣ''' ва '''муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' (Аргентина '''дуюм фоизи муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' дар ҷаҳон беруни Италия дорад, пас аз Уругвай).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кордова: '''автомобилсозӣ''' ('''Fiat, Renault, Iveco, Volkswagen'''), '''саноати аэрокосмосӣ''' (FAdeA — Fábrica Argentina de Aviones — 1927, аз қадимтарин авиасозиҳои Амрикои Ҷанубӣ), '''саноати озуқаворӣ''' ва '''хизматрасонии илмию таҳсилотӣ'''.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Инженер Амбросио Тараволла (COR)''' — '''панҷумин фурудгоҳи серии Аргентина'''.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Ноҳияи иезуитии Кордова ва Стаксияҳои иезуитӣ''' (UNESCO 2000): '''Собораи Кордова''' (1582–1758), '''Манзана Хесуитика''' (маҷмаи иезуитии Кордова: калисо, донишгоҳ ва мактаб), '''Собораи Ла Компания де Хесус''' (1671, шоҳкори барокко-и иезуитӣ). '''Осорхонаи Санъати Муосир''', '''Кӯҳи Уриту''' (Уританга, курорти кӯҳии наздикӣ).

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Буэнос Айрес]]
* [[Иезуитҳо]]
* [[Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Аргентина]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>b6jyxxfgwaswbnyo5zl89bv9uwq4cgr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482554</id>
      <parentid>1482553</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5227" sha1="2ajszidhlahku9xfihmtsvpafyzzxza" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кордова (Аргентина)
 |номи аслӣ     = Córdoba
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 31|lat_min = 25|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 64|lon_min = 11|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1573
 |масоҳат       = 576
 |баландии маркази МА = 358
 |аҳолӣ         = 1 454 536
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Кордова''' (ба испанӣ: ''Córdoba'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' пас аз Буэнос Айрес ва пойтахти '''иёлати Кордова''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Córdoba] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,45 миллион нафар (2010), метрополи Гран-Кордова — тахминан 1,8 миллион. Кордова '''маркази муҳимтарини маориф ва илмии Аргентина''' мебошад — '''Донишгоҳи миллии Кордова (1613)''' — '''қадимтарин донишгоҳи Аргентина''' ва '''аз чор қадимтарин донишгоҳи Амрикои Ҷанубӣ''' пас аз Лима (1551), Мехико (1553) ва Сант-Домингу.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кордова '''6 июли 1573 аз ҷониби Иеронимо Луис де Кабрера''' — конкистадори испанӣ — таъсис ёфта, ба ифтихори шаҳри '''Кордова-и Испания''' (Андалусия) номгузорӣ шудааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1613''' '''иезуитҳо''' (Ҷамъияти Исо) '''Донишкадаи Кордова'''-ро таъсис доданд, ки '''соли 1622''' ба '''донишгоҳи расмӣ''' табдил гардид. Дар давоми 200 сол ('''1610–1810''') иезуитҳо дар '''Ноҳияи иезуитии Кордова''' — 5 асстансияи кишоварзӣ (Alta Gracia, Jesús María, Santa Catalina, La Candelaria, Caroya) — '''бузургтарин лоиҳаи миссионерии Ҷамъияти Исо дар Амрикои Ҷанубӣ''' — сохтанд, ки '''соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кордова дар маркази ҷуғрофии Аргентина, дар канори дарёи Суқия дар доманаи '''Сиерра-де-Кордова''' воқеъ буда, дар баландии 358 метр аз сатҳи баҳр. Иқлим нимхушки субтропикӣ (BSh) — тобистон гарм (то +33 °C), зимистон хунук (~+8 °C рӯзона, шабона гоҳо ~0 °C), боришоти солона ~750 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кордова 1 454 536 нафар (2010) — асосан '''испаниёни аргентинӣ''' ва '''муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' (Аргентина '''дуюм фоизи муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' дар ҷаҳон беруни Италия дорад, пас аз Уругвай).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кордова: '''автомобилсозӣ''' ('''Fiat, Renault, Iveco, Volkswagen'''), '''саноати аэрокосмосӣ''' (FAdeA — Fábrica Argentina de Aviones — 1927, аз қадимтарин авиасозиҳои Амрикои Ҷанубӣ), '''саноати озуқаворӣ''' ва '''хизматрасонии илмию таҳсилотӣ'''.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Инженер Амбросио Тараволла (COR)''' — '''панҷумин фурудгоҳи серии Аргентина'''.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Ноҳияи иезуитии Кордова ва Стаксияҳои иезуитӣ''' (UNESCO 2000): '''Собораи Кордова''' (1582–1758), '''Манзана Хесуитика''' (маҷмаи иезуитии Кордова: калисо, донишгоҳ ва мактаб), '''Собораи Ла Компания де Хесус''' (1671, шоҳкори барокко-и иезуитӣ). '''Осорхонаи Санъати Муосир''', '''Кӯҳи Уриту''' (Уританга, курорти кӯҳии наздикӣ).

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Буэнос Айрес]]
* [[Иезуитҳо]]
* [[Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Аргентина]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://whc.unesco.org/en/list/995 Ноҳияи иезуитии Кордова — UNESCO]
* [https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Кордова дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>2ajszidhlahku9xfihmtsvpafyzzxza</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482555</id>
      <parentid>1482554</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5421" sha1="e3hz9l14fkrdhs726zvc31erbdl71qs" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кордова (Аргентина)
 |номи аслӣ     = Córdoba
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 31|lat_min = 25|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 64|lon_min = 11|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1573
 |масоҳат       = 576
 |баландии маркази МА = 358
 |аҳолӣ         = 1 454 536
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Кордова''' (ба испанӣ: ''Córdoba'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' пас аз Буэнос Айрес ва пойтахти '''иёлати Кордова''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Córdoba] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,45 миллион нафар (2010), метрополи Гран-Кордова — тахминан 1,8 миллион. Кордова '''маркази муҳимтарини маориф ва илмии Аргентина''' мебошад — '''Донишгоҳи миллии Кордова (1613)''' — '''қадимтарин донишгоҳи Аргентина''' ва '''аз чор қадимтарин донишгоҳи Амрикои Ҷанубӣ''' пас аз Лима (1551), Мехико (1553) ва Сант-Домингу.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кордова '''6 июли 1573 аз ҷониби Иеронимо Луис де Кабрера''' — конкистадори испанӣ — таъсис ёфта, ба ифтихори шаҳри '''Кордова-и Испания''' (Андалусия) номгузорӣ шудааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1613''' '''иезуитҳо''' (Ҷамъияти Исо) '''Донишкадаи Кордова'''-ро таъсис доданд, ки '''соли 1622''' ба '''донишгоҳи расмӣ''' табдил гардид. Дар давоми 200 сол ('''1610–1810''') иезуитҳо дар '''Ноҳияи иезуитии Кордова''' — 5 асстансияи кишоварзӣ (Alta Gracia, Jesús María, Santa Catalina, La Candelaria, Caroya) — '''бузургтарин лоиҳаи миссионерии Ҷамъияти Исо дар Амрикои Ҷанубӣ''' — сохтанд, ки '''соли 2000 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кордова дар маркази ҷуғрофии Аргентина, дар канори дарёи Суқия дар доманаи '''Сиерра-де-Кордова''' воқеъ буда, дар баландии 358 метр аз сатҳи баҳр. Иқлим нимхушки субтропикӣ (BSh) — тобистон гарм (то +33 °C), зимистон хунук (~+8 °C рӯзона, шабона гоҳо ~0 °C), боришоти солона ~750 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кордова 1 454 536 нафар (2010) — асосан '''испаниёни аргентинӣ''' ва '''муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' (Аргентина '''дуюм фоизи муҳоҷирҳои итолиёвӣ''' дар ҷаҳон беруни Италия дорад, пас аз Уругвай).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кордова: '''автомобилсозӣ''' ('''Fiat, Renault, Iveco, Volkswagen'''), '''саноати аэрокосмосӣ''' (FAdeA — Fábrica Argentina de Aviones — 1927, аз қадимтарин авиасозиҳои Амрикои Ҷанубӣ), '''саноати озуқаворӣ''' ва '''хизматрасонии илмию таҳсилотӣ'''.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Инженер Амбросио Тараволла (COR)''' — '''панҷумин фурудгоҳи серии Аргентина'''.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Ноҳияи иезуитии Кордова ва Стаксияҳои иезуитӣ''' (UNESCO 2000): '''Собораи Кордова''' (1582–1758), '''Манзана Хесуитика''' (маҷмаи иезуитии Кордова: калисо, донишгоҳ ва мактаб), '''Собораи Ла Компания де Хесус''' (1671, шоҳкори барокко-и иезуитӣ). '''Осорхонаи Санъати Муосир''', '''Кӯҳи Уриту''' (Уританга, курорти кӯҳии наздикӣ).

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Буэнос Айрес]]
* [[Иезуитҳо]]
* [[Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Аргентина]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://whc.unesco.org/en/list/995 Ноҳияи иезуитии Кордова — UNESCO]
* [https://www.britannica.com/place/Cordoba-Argentina Кордова дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>e3hz9l14fkrdhs726zvc31erbdl71qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Росарио</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332979</id>
    <revision>
      <id>1482556</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1392" sha1="cvng4tyr1uc5n1eryamens4q8rtwox2" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Росарио
 |номи аслӣ     = Rosario
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 57|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 39|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1689 (деҳакада), 1852 (шаҳр)
 |масоҳат       = 179
 |баландии маркази МА = 25
 |аҳолӣ         = 948 312
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Росарио''' (ба испанӣ: ''Rosario'') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' дар канори ғарбии дарёи '''Парана''', дар шимоли иёлати '''Санта-Фе'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Rosario Rosario] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 948 312 нафар (2010), метрополи Гран-Росарио — тахминан 1,3 миллион. Росарио '''калонтарин бандари содирӣ-и сояи ҷаҳон''' мебошад ва '''зодгоҳи Че Гевара''' (1928) ва '''футболи Лионел Меси''' (1987) шумурда мешавад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>cvng4tyr1uc5n1eryamens4q8rtwox2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482557</id>
      <parentid>1482556</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="dlg8g6wveebcgag91ujgksz0eli2kxe" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Росарио
 |номи аслӣ     = Rosario
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 57|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 39|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1689 (деҳакада), 1852 (шаҳр)
 |масоҳат       = 179
 |баландии маркази МА = 25
 |аҳолӣ         = 948 312
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Росарио''' (ба испанӣ: ''Rosario'') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' дар канори ғарбии дарёи '''Парана''', дар шимоли иёлати '''Санта-Фе'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Rosario Rosario] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 948 312 нафар (2010), метрополи Гран-Росарио — тахминан 1,3 миллион. Росарио '''калонтарин бандари содирӣ-и сояи ҷаҳон''' мебошад ва '''зодгоҳи Че Гевара''' (1928) ва '''футболи Лионел Меси''' (1987) шумурда мешавад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Росарио дар давраи мустамликавӣ '''деҳакадаи хурд''' буд ва то соли '''1852''' расмии шаҳр нашуда буд. Пас аз он '''ба маркази муҳими содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' табдил ёфт: соя, гандум, гӯшти гов ва пахта.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''27 феврали 1812''' — дар канори дарёи Парана '''генерал Мануэл Белграно''' — яке аз падарони истиқлолияти Аргентина — '''аввалин бор парчами Аргентинаро''' (рахҳои сафед-нилу-сафед) бархест намуд. '''Мониторани парчами миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957) — ёдгории 70-метраи ин рӯй-дод — нишонаи Росарио аст.

'''14 июни 1928''' '''Эрнесто Че Гевара''' — '''яке аз машҳуртарин инқилобчиёни қарни XX''' — дар Росарио таваллуд шуд (гарчанде оилааш ба зудӣ ба Алта Грасия-и Кордова кӯчид). '''24 июни 1987''' — '''Лионел Меси''' — '''шояд бузургтарин футболбози таърих''', 8-каратаи Гулгӯни тиллоӣ — дар Росарио таваллуд шуд ва то 13-солагӣ дар футболи маҳаллии Newell's Old Boys бозӣ мекард пеш аз рафтан ба Барселона.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>dlg8g6wveebcgag91ujgksz0eli2kxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482558</id>
      <parentid>1482557</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3535" sha1="7v7oe6nenfx5vod3g01cz30notc4mkl" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Росарио
 |номи аслӣ     = Rosario
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 57|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 39|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1689 (деҳакада), 1852 (шаҳр)
 |масоҳат       = 179
 |баландии маркази МА = 25
 |аҳолӣ         = 948 312
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Росарио''' (ба испанӣ: ''Rosario'') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' дар канори ғарбии дарёи '''Парана''', дар шимоли иёлати '''Санта-Фе'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Rosario Rosario] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 948 312 нафар (2010), метрополи Гран-Росарио — тахминан 1,3 миллион. Росарио '''калонтарин бандари содирӣ-и сояи ҷаҳон''' мебошад ва '''зодгоҳи Че Гевара''' (1928) ва '''футболи Лионел Меси''' (1987) шумурда мешавад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Росарио дар давраи мустамликавӣ '''деҳакадаи хурд''' буд ва то соли '''1852''' расмии шаҳр нашуда буд. Пас аз он '''ба маркази муҳими содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' табдил ёфт: соя, гандум, гӯшти гов ва пахта.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''27 феврали 1812''' — дар канори дарёи Парана '''генерал Мануэл Белграно''' — яке аз падарони истиқлолияти Аргентина — '''аввалин бор парчами Аргентинаро''' (рахҳои сафед-нилу-сафед) бархест намуд. '''Мониторани парчами миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957) — ёдгории 70-метраи ин рӯй-дод — нишонаи Росарио аст.

'''14 июни 1928''' '''Эрнесто Че Гевара''' — '''яке аз машҳуртарин инқилобчиёни қарни XX''' — дар Росарио таваллуд шуд (гарчанде оилааш ба зудӣ ба Алта Грасия-и Кордова кӯчид). '''24 июни 1987''' — '''Лионел Меси''' — '''шояд бузургтарин футболбози таърих''', 8-каратаи Гулгӯни тиллоӣ — дар Росарио таваллуд шуд ва то 13-солагӣ дар футболи маҳаллии Newell's Old Boys бозӣ мекард пеш аз рафтан ба Барселона.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Росарио дар канори ғарбии дарёи '''Парана''' (2570 км дароз, дуюм дарёи Амрикои Ҷанубӣ пас аз Амазонка) дар пампаи ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарм (то +32 °C), зимистон мулоим (~+15 °C рӯзона), боришоти солона ~1000 мм.</text>
      <sha1>7v7oe6nenfx5vod3g01cz30notc4mkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482559</id>
      <parentid>1482558</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3794" sha1="qbuqvai81cict933li81ixvpmxmpnei" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Росарио
 |номи аслӣ     = Rosario
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 57|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 39|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1689 (деҳакада), 1852 (шаҳр)
 |масоҳат       = 179
 |баландии маркази МА = 25
 |аҳолӣ         = 948 312
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Росарио''' (ба испанӣ: ''Rosario'') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' дар канори ғарбии дарёи '''Парана''', дар шимоли иёлати '''Санта-Фе'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Rosario Rosario] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 948 312 нафар (2010), метрополи Гран-Росарио — тахминан 1,3 миллион. Росарио '''калонтарин бандари содирӣ-и сояи ҷаҳон''' мебошад ва '''зодгоҳи Че Гевара''' (1928) ва '''футболи Лионел Меси''' (1987) шумурда мешавад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Росарио дар давраи мустамликавӣ '''деҳакадаи хурд''' буд ва то соли '''1852''' расмии шаҳр нашуда буд. Пас аз он '''ба маркази муҳими содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' табдил ёфт: соя, гандум, гӯшти гов ва пахта.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''27 феврали 1812''' — дар канори дарёи Парана '''генерал Мануэл Белграно''' — яке аз падарони истиқлолияти Аргентина — '''аввалин бор парчами Аргентинаро''' (рахҳои сафед-нилу-сафед) бархест намуд. '''Мониторани парчами миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957) — ёдгории 70-метраи ин рӯй-дод — нишонаи Росарио аст.

'''14 июни 1928''' '''Эрнесто Че Гевара''' — '''яке аз машҳуртарин инқилобчиёни қарни XX''' — дар Росарио таваллуд шуд (гарчанде оилааш ба зудӣ ба Алта Грасия-и Кордова кӯчид). '''24 июни 1987''' — '''Лионел Меси''' — '''шояд бузургтарин футболбози таърих''', 8-каратаи Гулгӯни тиллоӣ — дар Росарио таваллуд шуд ва то 13-солагӣ дар футболи маҳаллии Newell's Old Boys бозӣ мекард пеш аз рафтан ба Барселона.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Росарио дар канори ғарбии дарёи '''Парана''' (2570 км дароз, дуюм дарёи Амрикои Ҷанубӣ пас аз Амазонка) дар пампаи ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарм (то +32 °C), зимистон мулоим (~+15 °C рӯзона), боришоти солона ~1000 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Росарио 948 312 нафар (2010) — асосан испаниёни аргентинӣ ва муҳоҷирҳои итолиёвӣ. Забон — '''испанӣ''' (сояи риополатанӣ).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>qbuqvai81cict933li81ixvpmxmpnei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482560</id>
      <parentid>1482559</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4338" sha1="1ysovg9l3kyqi1yq5ny770akj9epae8" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Росарио
 |номи аслӣ     = Rosario
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 57|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 39|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1689 (деҳакада), 1852 (шаҳр)
 |масоҳат       = 179
 |баландии маркази МА = 25
 |аҳолӣ         = 948 312
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Росарио''' (ба испанӣ: ''Rosario'') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' дар канори ғарбии дарёи '''Парана''', дар шимоли иёлати '''Санта-Фе'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Rosario Rosario] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 948 312 нафар (2010), метрополи Гран-Росарио — тахминан 1,3 миллион. Росарио '''калонтарин бандари содирӣ-и сояи ҷаҳон''' мебошад ва '''зодгоҳи Че Гевара''' (1928) ва '''футболи Лионел Меси''' (1987) шумурда мешавад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Росарио дар давраи мустамликавӣ '''деҳакадаи хурд''' буд ва то соли '''1852''' расмии шаҳр нашуда буд. Пас аз он '''ба маркази муҳими содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' табдил ёфт: соя, гандум, гӯшти гов ва пахта.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''27 феврали 1812''' — дар канори дарёи Парана '''генерал Мануэл Белграно''' — яке аз падарони истиқлолияти Аргентина — '''аввалин бор парчами Аргентинаро''' (рахҳои сафед-нилу-сафед) бархест намуд. '''Мониторани парчами миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957) — ёдгории 70-метраи ин рӯй-дод — нишонаи Росарио аст.

'''14 июни 1928''' '''Эрнесто Че Гевара''' — '''яке аз машҳуртарин инқилобчиёни қарни XX''' — дар Росарио таваллуд шуд (гарчанде оилааш ба зудӣ ба Алта Грасия-и Кордова кӯчид). '''24 июни 1987''' — '''Лионел Меси''' — '''шояд бузургтарин футболбози таърих''', 8-каратаи Гулгӯни тиллоӣ — дар Росарио таваллуд шуд ва то 13-солагӣ дар футболи маҳаллии Newell's Old Boys бозӣ мекард пеш аз рафтан ба Барселона.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Росарио дар канори ғарбии дарёи '''Парана''' (2570 км дароз, дуюм дарёи Амрикои Ҷанубӣ пас аз Амазонка) дар пампаи ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарм (то +32 °C), зимистон мулоим (~+15 °C рӯзона), боришоти солона ~1000 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Росарио 948 312 нафар (2010) — асосан испаниёни аргентинӣ ва муҳоҷирҳои итолиёвӣ. Забон — '''испанӣ''' (сояи риополатанӣ).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Росарио '''калонтарин маркази содироти сояи ҷаҳон''' — '''бандарҳои Гран-Росарио''' дар нӯги ҷанубии '''рахи фикри плантатсияҳои соя''' (Аргентина 3-и калонтарин истеҳсолгар пас аз ИМА ва Бразилия). '''Тахминан 80 фоизи содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' аз бандарҳои Росарио мегузарад.</text>
      <sha1>1ysovg9l3kyqi1yq5ny770akj9epae8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482561</id>
      <parentid>1482560</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4535" sha1="fl043ttbfr8oqiws2lz9d8cfdwvffed" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Росарио
 |номи аслӣ     = Rosario
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 57|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 39|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1689 (деҳакада), 1852 (шаҳр)
 |масоҳат       = 179
 |баландии маркази МА = 25
 |аҳолӣ         = 948 312
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Росарио''' (ба испанӣ: ''Rosario'') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' дар канори ғарбии дарёи '''Парана''', дар шимоли иёлати '''Санта-Фе'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Rosario Rosario] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 948 312 нафар (2010), метрополи Гран-Росарио — тахминан 1,3 миллион. Росарио '''калонтарин бандари содирӣ-и сояи ҷаҳон''' мебошад ва '''зодгоҳи Че Гевара''' (1928) ва '''футболи Лионел Меси''' (1987) шумурда мешавад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Росарио дар давраи мустамликавӣ '''деҳакадаи хурд''' буд ва то соли '''1852''' расмии шаҳр нашуда буд. Пас аз он '''ба маркази муҳими содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' табдил ёфт: соя, гандум, гӯшти гов ва пахта.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''27 феврали 1812''' — дар канори дарёи Парана '''генерал Мануэл Белграно''' — яке аз падарони истиқлолияти Аргентина — '''аввалин бор парчами Аргентинаро''' (рахҳои сафед-нилу-сафед) бархест намуд. '''Мониторани парчами миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957) — ёдгории 70-метраи ин рӯй-дод — нишонаи Росарио аст.

'''14 июни 1928''' '''Эрнесто Че Гевара''' — '''яке аз машҳуртарин инқилобчиёни қарни XX''' — дар Росарио таваллуд шуд (гарчанде оилааш ба зудӣ ба Алта Грасия-и Кордова кӯчид). '''24 июни 1987''' — '''Лионел Меси''' — '''шояд бузургтарин футболбози таърих''', 8-каратаи Гулгӯни тиллоӣ — дар Росарио таваллуд шуд ва то 13-солагӣ дар футболи маҳаллии Newell's Old Boys бозӣ мекард пеш аз рафтан ба Барселона.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Росарио дар канори ғарбии дарёи '''Парана''' (2570 км дароз, дуюм дарёи Амрикои Ҷанубӣ пас аз Амазонка) дар пампаи ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарм (то +32 °C), зимистон мулоим (~+15 °C рӯзона), боришоти солона ~1000 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Росарио 948 312 нафар (2010) — асосан испаниёни аргентинӣ ва муҳоҷирҳои итолиёвӣ. Забон — '''испанӣ''' (сояи риополатанӣ).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Росарио '''калонтарин маркази содироти сояи ҷаҳон''' — '''бандарҳои Гран-Росарио''' дар нӯги ҷанубии '''рахи фикри плантатсияҳои соя''' (Аргентина 3-и калонтарин истеҳсолгар пас аз ИМА ва Бразилия). '''Тахминан 80 фоизи содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' аз бандарҳои Росарио мегузарад.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Ислас-Малвинас-и Росарио''' (ROS) ва бандари муҳими дарёии Гран-Росарио.</text>
      <sha1>fl043ttbfr8oqiws2lz9d8cfdwvffed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482562</id>
      <parentid>1482561</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5096" sha1="mimlbnmtsghx2s9gn94f250rw4guu3t" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Росарио
 |номи аслӣ     = Rosario
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 57|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 39|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1689 (деҳакада), 1852 (шаҳр)
 |масоҳат       = 179
 |баландии маркази МА = 25
 |аҳолӣ         = 948 312
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Росарио''' (ба испанӣ: ''Rosario'') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' дар канори ғарбии дарёи '''Парана''', дар шимоли иёлати '''Санта-Фе'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Rosario Rosario] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 948 312 нафар (2010), метрополи Гран-Росарио — тахминан 1,3 миллион. Росарио '''калонтарин бандари содирӣ-и сояи ҷаҳон''' мебошад ва '''зодгоҳи Че Гевара''' (1928) ва '''футболи Лионел Меси''' (1987) шумурда мешавад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Росарио дар давраи мустамликавӣ '''деҳакадаи хурд''' буд ва то соли '''1852''' расмии шаҳр нашуда буд. Пас аз он '''ба маркази муҳими содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' табдил ёфт: соя, гандум, гӯшти гов ва пахта.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''27 феврали 1812''' — дар канори дарёи Парана '''генерал Мануэл Белграно''' — яке аз падарони истиқлолияти Аргентина — '''аввалин бор парчами Аргентинаро''' (рахҳои сафед-нилу-сафед) бархест намуд. '''Мониторани парчами миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957) — ёдгории 70-метраи ин рӯй-дод — нишонаи Росарио аст.

'''14 июни 1928''' '''Эрнесто Че Гевара''' — '''яке аз машҳуртарин инқилобчиёни қарни XX''' — дар Росарио таваллуд шуд (гарчанде оилааш ба зудӣ ба Алта Грасия-и Кордова кӯчид). '''24 июни 1987''' — '''Лионел Меси''' — '''шояд бузургтарин футболбози таърих''', 8-каратаи Гулгӯни тиллоӣ — дар Росарио таваллуд шуд ва то 13-солагӣ дар футболи маҳаллии Newell's Old Boys бозӣ мекард пеш аз рафтан ба Барселона.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Росарио дар канори ғарбии дарёи '''Парана''' (2570 км дароз, дуюм дарёи Амрикои Ҷанубӣ пас аз Амазонка) дар пампаи ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарм (то +32 °C), зимистон мулоим (~+15 °C рӯзона), боришоти солона ~1000 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Росарио 948 312 нафар (2010) — асосан испаниёни аргентинӣ ва муҳоҷирҳои итолиёвӣ. Забон — '''испанӣ''' (сояи риополатанӣ).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Росарио '''калонтарин маркази содироти сояи ҷаҳон''' — '''бандарҳои Гран-Росарио''' дар нӯги ҷанубии '''рахи фикри плантатсияҳои соя''' (Аргентина 3-и калонтарин истеҳсолгар пас аз ИМА ва Бразилия). '''Тахминан 80 фоизи содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' аз бандарҳои Росарио мегузарад.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Ислас-Малвинас-и Росарио''' (ROS) ва бандари муҳими дарёии Гран-Росарио.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Мониторани Парчами Миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957 — 70 м баландӣ), '''Осорхонаи Санъати Муосир''' (MACRo — 6 контейнери бандарии рангаи), '''Осорхонаи таърихии Хуан Гонсалес''', '''хонаи модарии Че Гевара''' (Rosario, Entre Ríos 480), '''Осорхонаи Меси''' (Museo del Fútbol Rosarino) ва стадиони '''Marcelo Bielsa''' (Newell's Old Boys).</text>
      <sha1>mimlbnmtsghx2s9gn94f250rw4guu3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482564</id>
      <parentid>1482562</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5268" sha1="glav4w7huocanmz4uq4bjjnt4wvur25" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Росарио
 |номи аслӣ     = Rosario
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 57|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 39|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1689 (деҳакада), 1852 (шаҳр)
 |масоҳат       = 179
 |баландии маркази МА = 25
 |аҳолӣ         = 948 312
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Росарио''' (ба испанӣ: ''Rosario'') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' дар канори ғарбии дарёи '''Парана''', дар шимоли иёлати '''Санта-Фе'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Rosario Rosario] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 948 312 нафар (2010), метрополи Гран-Росарио — тахминан 1,3 миллион. Росарио '''калонтарин бандари содирӣ-и сояи ҷаҳон''' мебошад ва '''зодгоҳи Че Гевара''' (1928) ва '''футболи Лионел Меси''' (1987) шумурда мешавад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Росарио дар давраи мустамликавӣ '''деҳакадаи хурд''' буд ва то соли '''1852''' расмии шаҳр нашуда буд. Пас аз он '''ба маркази муҳими содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' табдил ёфт: соя, гандум, гӯшти гов ва пахта.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''27 феврали 1812''' — дар канори дарёи Парана '''генерал Мануэл Белграно''' — яке аз падарони истиқлолияти Аргентина — '''аввалин бор парчами Аргентинаро''' (рахҳои сафед-нилу-сафед) бархест намуд. '''Мониторани парчами миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957) — ёдгории 70-метраи ин рӯй-дод — нишонаи Росарио аст.

'''14 июни 1928''' '''Эрнесто Че Гевара''' — '''яке аз машҳуртарин инқилобчиёни қарни XX''' — дар Росарио таваллуд шуд (гарчанде оилааш ба зудӣ ба Алта Грасия-и Кордова кӯчид). '''24 июни 1987''' — '''Лионел Меси''' — '''шояд бузургтарин футболбози таърих''', 8-каратаи Гулгӯни тиллоӣ — дар Росарио таваллуд шуд ва то 13-солагӣ дар футболи маҳаллии Newell's Old Boys бозӣ мекард пеш аз рафтан ба Барселона.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Росарио дар канори ғарбии дарёи '''Парана''' (2570 км дароз, дуюм дарёи Амрикои Ҷанубӣ пас аз Амазонка) дар пампаи ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарм (то +32 °C), зимистон мулоим (~+15 °C рӯзона), боришоти солона ~1000 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Росарио 948 312 нафар (2010) — асосан испаниёни аргентинӣ ва муҳоҷирҳои итолиёвӣ. Забон — '''испанӣ''' (сояи риополатанӣ).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Росарио '''калонтарин маркази содироти сояи ҷаҳон''' — '''бандарҳои Гран-Росарио''' дар нӯги ҷанубии '''рахи фикри плантатсияҳои соя''' (Аргентина 3-и калонтарин истеҳсолгар пас аз ИМА ва Бразилия). '''Тахминан 80 фоизи содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' аз бандарҳои Росарио мегузарад.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Ислас-Малвинас-и Росарио''' (ROS) ва бандари муҳими дарёии Гран-Росарио.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Мониторани Парчами Миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957 — 70 м баландӣ), '''Осорхонаи Санъати Муосир''' (MACRo — 6 контейнери бандарии рангаи), '''Осорхонаи таърихии Хуан Гонсалес''', '''хонаи модарии Че Гевара''' (Rosario, Entre Ríos 480), '''Осорхонаи Меси''' (Museo del Fútbol Rosarino) ва стадиони '''Marcelo Bielsa''' (Newell's Old Boys).

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Че Гевара]]
* [[Лионел Меси]]
* [[Мануэл Белграно]]
* [[Парана (дарё)]]</text>
      <sha1>glav4w7huocanmz4uq4bjjnt4wvur25</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482565</id>
      <parentid>1482564</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5297" sha1="etct6jsl19eq331ww7b1nruno462yel" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Росарио
 |номи аслӣ     = Rosario
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 57|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 39|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1689 (деҳакада), 1852 (шаҳр)
 |масоҳат       = 179
 |баландии маркази МА = 25
 |аҳолӣ         = 948 312
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Росарио''' (ба испанӣ: ''Rosario'') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' дар канори ғарбии дарёи '''Парана''', дар шимоли иёлати '''Санта-Фе'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Rosario Rosario] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 948 312 нафар (2010), метрополи Гран-Росарио — тахминан 1,3 миллион. Росарио '''калонтарин бандари содирӣ-и сояи ҷаҳон''' мебошад ва '''зодгоҳи Че Гевара''' (1928) ва '''футболи Лионел Меси''' (1987) шумурда мешавад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Росарио дар давраи мустамликавӣ '''деҳакадаи хурд''' буд ва то соли '''1852''' расмии шаҳр нашуда буд. Пас аз он '''ба маркази муҳими содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' табдил ёфт: соя, гандум, гӯшти гов ва пахта.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''27 феврали 1812''' — дар канори дарёи Парана '''генерал Мануэл Белграно''' — яке аз падарони истиқлолияти Аргентина — '''аввалин бор парчами Аргентинаро''' (рахҳои сафед-нилу-сафед) бархест намуд. '''Мониторани парчами миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957) — ёдгории 70-метраи ин рӯй-дод — нишонаи Росарио аст.

'''14 июни 1928''' '''Эрнесто Че Гевара''' — '''яке аз машҳуртарин инқилобчиёни қарни XX''' — дар Росарио таваллуд шуд (гарчанде оилааш ба зудӣ ба Алта Грасия-и Кордова кӯчид). '''24 июни 1987''' — '''Лионел Меси''' — '''шояд бузургтарин футболбози таърих''', 8-каратаи Гулгӯни тиллоӣ — дар Росарио таваллуд шуд ва то 13-солагӣ дар футболи маҳаллии Newell's Old Boys бозӣ мекард пеш аз рафтан ба Барселона.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Росарио дар канори ғарбии дарёи '''Парана''' (2570 км дароз, дуюм дарёи Амрикои Ҷанубӣ пас аз Амазонка) дар пампаи ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарм (то +32 °C), зимистон мулоим (~+15 °C рӯзона), боришоти солона ~1000 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Росарио 948 312 нафар (2010) — асосан испаниёни аргентинӣ ва муҳоҷирҳои итолиёвӣ. Забон — '''испанӣ''' (сояи риополатанӣ).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Росарио '''калонтарин маркази содироти сояи ҷаҳон''' — '''бандарҳои Гран-Росарио''' дар нӯги ҷанубии '''рахи фикри плантатсияҳои соя''' (Аргентина 3-и калонтарин истеҳсолгар пас аз ИМА ва Бразилия). '''Тахминан 80 фоизи содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' аз бандарҳои Росарио мегузарад.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Ислас-Малвинас-и Росарио''' (ROS) ва бандари муҳими дарёии Гран-Росарио.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Мониторани Парчами Миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957 — 70 м баландӣ), '''Осорхонаи Санъати Муосир''' (MACRo — 6 контейнери бандарии рангаи), '''Осорхонаи таърихии Хуан Гонсалес''', '''хонаи модарии Че Гевара''' (Rosario, Entre Ríos 480), '''Осорхонаи Меси''' (Museo del Fútbol Rosarino) ва стадиони '''Marcelo Bielsa''' (Newell's Old Boys).

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Че Гевара]]
* [[Лионел Меси]]
* [[Мануэл Белграно]]
* [[Парана (дарё)]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>etct6jsl19eq331ww7b1nruno462yel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482566</id>
      <parentid>1482565</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5440" sha1="qoge0aigqehdaeqq2wmazf69tw8xlyx" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Росарио
 |номи аслӣ     = Rosario
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 57|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 39|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1689 (деҳакада), 1852 (шаҳр)
 |масоҳат       = 179
 |баландии маркази МА = 25
 |аҳолӣ         = 948 312
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Росарио''' (ба испанӣ: ''Rosario'') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' дар канори ғарбии дарёи '''Парана''', дар шимоли иёлати '''Санта-Фе'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Rosario Rosario] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 948 312 нафар (2010), метрополи Гран-Росарио — тахминан 1,3 миллион. Росарио '''калонтарин бандари содирӣ-и сояи ҷаҳон''' мебошад ва '''зодгоҳи Че Гевара''' (1928) ва '''футболи Лионел Меси''' (1987) шумурда мешавад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Росарио дар давраи мустамликавӣ '''деҳакадаи хурд''' буд ва то соли '''1852''' расмии шаҳр нашуда буд. Пас аз он '''ба маркази муҳими содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' табдил ёфт: соя, гандум, гӯшти гов ва пахта.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''27 феврали 1812''' — дар канори дарёи Парана '''генерал Мануэл Белграно''' — яке аз падарони истиқлолияти Аргентина — '''аввалин бор парчами Аргентинаро''' (рахҳои сафед-нилу-сафед) бархест намуд. '''Мониторани парчами миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957) — ёдгории 70-метраи ин рӯй-дод — нишонаи Росарио аст.

'''14 июни 1928''' '''Эрнесто Че Гевара''' — '''яке аз машҳуртарин инқилобчиёни қарни XX''' — дар Росарио таваллуд шуд (гарчанде оилааш ба зудӣ ба Алта Грасия-и Кордова кӯчид). '''24 июни 1987''' — '''Лионел Меси''' — '''шояд бузургтарин футболбози таърих''', 8-каратаи Гулгӯни тиллоӣ — дар Росарио таваллуд шуд ва то 13-солагӣ дар футболи маҳаллии Newell's Old Boys бозӣ мекард пеш аз рафтан ба Барселона.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Росарио дар канори ғарбии дарёи '''Парана''' (2570 км дароз, дуюм дарёи Амрикои Ҷанубӣ пас аз Амазонка) дар пампаи ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарм (то +32 °C), зимистон мулоим (~+15 °C рӯзона), боришоти солона ~1000 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Росарио 948 312 нафар (2010) — асосан испаниёни аргентинӣ ва муҳоҷирҳои итолиёвӣ. Забон — '''испанӣ''' (сояи риополатанӣ).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Росарио '''калонтарин маркази содироти сояи ҷаҳон''' — '''бандарҳои Гран-Росарио''' дар нӯги ҷанубии '''рахи фикри плантатсияҳои соя''' (Аргентина 3-и калонтарин истеҳсолгар пас аз ИМА ва Бразилия). '''Тахминан 80 фоизи содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' аз бандарҳои Росарио мегузарад.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Ислас-Малвинас-и Росарио''' (ROS) ва бандари муҳими дарёии Гран-Росарио.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Мониторани Парчами Миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957 — 70 м баландӣ), '''Осорхонаи Санъати Муосир''' (MACRo — 6 контейнери бандарии рангаи), '''Осорхонаи таърихии Хуан Гонсалес''', '''хонаи модарии Че Гевара''' (Rosario, Entre Ríos 480), '''Осорхонаи Меси''' (Museo del Fútbol Rosarino) ва стадиони '''Marcelo Bielsa''' (Newell's Old Boys).

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Че Гевара]]
* [[Лионел Меси]]
* [[Мануэл Белграно]]
* [[Парана (дарё)]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Rosario-Argentina Росарио дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>qoge0aigqehdaeqq2wmazf69tw8xlyx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482567</id>
      <parentid>1482566</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5629" sha1="ks18i07blim4a1m97omuda2njka58t8" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Росарио
 |номи аслӣ     = Rosario
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 57|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 39|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1689 (деҳакада), 1852 (шаҳр)
 |масоҳат       = 179
 |баландии маркази МА = 25
 |аҳолӣ         = 948 312
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Росарио''' (ба испанӣ: ''Rosario'') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Аргентина]]''' дар канори ғарбии дарёи '''Парана''', дар шимоли иёлати '''Санта-Фе'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Rosario Rosario] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 948 312 нафар (2010), метрополи Гран-Росарио — тахминан 1,3 миллион. Росарио '''калонтарин бандари содирӣ-и сояи ҷаҳон''' мебошад ва '''зодгоҳи Че Гевара''' (1928) ва '''футболи Лионел Меси''' (1987) шумурда мешавад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Росарио дар давраи мустамликавӣ '''деҳакадаи хурд''' буд ва то соли '''1852''' расмии шаҳр нашуда буд. Пас аз он '''ба маркази муҳими содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' табдил ёфт: соя, гандум, гӯшти гов ва пахта.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''27 феврали 1812''' — дар канори дарёи Парана '''генерал Мануэл Белграно''' — яке аз падарони истиқлолияти Аргентина — '''аввалин бор парчами Аргентинаро''' (рахҳои сафед-нилу-сафед) бархест намуд. '''Мониторани парчами миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957) — ёдгории 70-метраи ин рӯй-дод — нишонаи Росарио аст.

'''14 июни 1928''' '''Эрнесто Че Гевара''' — '''яке аз машҳуртарин инқилобчиёни қарни XX''' — дар Росарио таваллуд шуд (гарчанде оилааш ба зудӣ ба Алта Грасия-и Кордова кӯчид). '''24 июни 1987''' — '''Лионел Меси''' — '''шояд бузургтарин футболбози таърих''', 8-каратаи Гулгӯни тиллоӣ — дар Росарио таваллуд шуд ва то 13-солагӣ дар футболи маҳаллии Newell's Old Boys бозӣ мекард пеш аз рафтан ба Барселона.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Росарио дар канори ғарбии дарёи '''Парана''' (2570 км дароз, дуюм дарёи Амрикои Ҷанубӣ пас аз Амазонка) дар пампаи ҳамворӣ воқеъ аст. Иқлим — субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарм (то +32 °C), зимистон мулоим (~+15 °C рӯзона), боришоти солона ~1000 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Росарио 948 312 нафар (2010) — асосан испаниёни аргентинӣ ва муҳоҷирҳои итолиёвӣ. Забон — '''испанӣ''' (сояи риополатанӣ).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Росарио '''калонтарин маркази содироти сояи ҷаҳон''' — '''бандарҳои Гран-Росарио''' дар нӯги ҷанубии '''рахи фикри плантатсияҳои соя''' (Аргентина 3-и калонтарин истеҳсолгар пас аз ИМА ва Бразилия). '''Тахминан 80 фоизи содироти маҳсулоти кишоварзии Аргентина''' аз бандарҳои Росарио мегузарад.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Ислас-Малвинас-и Росарио''' (ROS) ва бандари муҳими дарёии Гран-Росарио.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Мониторани Парчами Миллӣ''' (Monumento a la Bandera, 1957 — 70 м баландӣ), '''Осорхонаи Санъати Муосир''' (MACRo — 6 контейнери бандарии рангаи), '''Осорхонаи таърихии Хуан Гонсалес''', '''хонаи модарии Че Гевара''' (Rosario, Entre Ríos 480), '''Осорхонаи Меси''' (Museo del Fútbol Rosarino) ва стадиони '''Marcelo Bielsa''' (Newell's Old Boys).

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Че Гевара]]
* [[Лионел Меси]]
* [[Мануэл Белграно]]
* [[Парана (дарё)]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Rosario-Argentina Росарио дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Санта-Фе (иёлат)]]
[[Гурӯҳ:Че Гевара]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>ks18i07blim4a1m97omuda2njka58t8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мендоса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332980</id>
    <revision>
      <id>1482568</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1605" sha1="llk3zcp80fjtzwh432k4brvxc1lvzrz" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мендоса
 |номи аслӣ     = Mendoza
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 50|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1561
 |масоҳат       = 54
 |баландии маркази МА = 750
 |аҳолӣ         = 115 041
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Мендоса''' (ба испанӣ: ''Mendoza'') — пойтахти '''иёлати Мендоса''' дар '''ғарбии [[Аргентина]]''' дар домани '''Кӯҳҳои Анд''' наздик ба марз бо [[Чили]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Mendoza] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 115 041 нафар, метрополи Мендоса — тахминан 1,04 миллион (2010). Мендоса '''маркази аз ҳама муҳими саноати шароб-и Аргентина''' мебошад — Аргентина '''5-и калонтарин истеҳсолгари шароб-и ҷаҳон''' пас аз Италия, Фаронса, Испания ва ИМА, ва '''зиёда аз 70 фоизи шароб-и Аргентина''' дар вилояти Мендоса истеҳсол мешавад — асосан навъи '''Малбек'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>llk3zcp80fjtzwh432k4brvxc1lvzrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482569</id>
      <parentid>1482568</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="9l7j52mzg758tqve43sqw5c5u4n404k" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мендоса
 |номи аслӣ     = Mendoza
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 50|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1561
 |масоҳат       = 54
 |баландии маркази МА = 750
 |аҳолӣ         = 115 041
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Мендоса''' (ба испанӣ: ''Mendoza'') — пойтахти '''иёлати Мендоса''' дар '''ғарбии [[Аргентина]]''' дар домани '''Кӯҳҳои Анд''' наздик ба марз бо [[Чили]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Mendoza] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 115 041 нафар, метрополи Мендоса — тахминан 1,04 миллион (2010). Мендоса '''маркази аз ҳама муҳими саноати шароб-и Аргентина''' мебошад — Аргентина '''5-и калонтарин истеҳсолгари шароб-и ҷаҳон''' пас аз Италия, Фаронса, Испания ва ИМА, ва '''зиёда аз 70 фоизи шароб-и Аргентина''' дар вилояти Мендоса истеҳсол мешавад — асосан навъи '''Малбек'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мендоса '''соли 1561 аз ҷониби Педро дел Кастило''' — конкистадори испанӣ аз генералкапитанствии Чили — таъсис ёфта, ба ифтихори '''губернатори Чили Ҳарсиа Уртадо де Мендоса''' номгузорӣ шудааст. То соли 1776 шаҳр ба генералкапитанствии Чили тааллуқ дошт, вале дар ҳамон сол ба '''муовини подшоҳии Ла-Плата''' (Аргентинаи оянда) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''20 марти 1861''' — '''заминҷунбии Мендоса''' (сатҳи 7,2 по Рихтер) '''тамоми шаҳрро хароб кард''' ва '''зиёда аз 5000 нафар''' (аз шумораи умумии 12 000 аҳолӣ) куш-т. Шаҳр пас аз он '''дар маконе, ки 1 км ғарбтар''' аз ҷои қаблӣ, '''ба сохти нави сисмоустойӣ''' (кӯчаҳои паҳни 30-метра барои эвакуатсия аз заминҷунбии оянда) аз нав сохта шуд.</text>
      <sha1>9l7j52mzg758tqve43sqw5c5u4n404k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482570</id>
      <parentid>1482569</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3429" sha1="gbcjaqfnb5an6s236uuxqwewd26fpw3" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мендоса
 |номи аслӣ     = Mendoza
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 50|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1561
 |масоҳат       = 54
 |баландии маркази МА = 750
 |аҳолӣ         = 115 041
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Мендоса''' (ба испанӣ: ''Mendoza'') — пойтахти '''иёлати Мендоса''' дар '''ғарбии [[Аргентина]]''' дар домани '''Кӯҳҳои Анд''' наздик ба марз бо [[Чили]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Mendoza] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 115 041 нафар, метрополи Мендоса — тахминан 1,04 миллион (2010). Мендоса '''маркази аз ҳама муҳими саноати шароб-и Аргентина''' мебошад — Аргентина '''5-и калонтарин истеҳсолгари шароб-и ҷаҳон''' пас аз Италия, Фаронса, Испания ва ИМА, ва '''зиёда аз 70 фоизи шароб-и Аргентина''' дар вилояти Мендоса истеҳсол мешавад — асосан навъи '''Малбек'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мендоса '''соли 1561 аз ҷониби Педро дел Кастило''' — конкистадори испанӣ аз генералкапитанствии Чили — таъсис ёфта, ба ифтихори '''губернатори Чили Ҳарсиа Уртадо де Мендоса''' номгузорӣ шудааст. То соли 1776 шаҳр ба генералкапитанствии Чили тааллуқ дошт, вале дар ҳамон сол ба '''муовини подшоҳии Ла-Плата''' (Аргентинаи оянда) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''20 марти 1861''' — '''заминҷунбии Мендоса''' (сатҳи 7,2 по Рихтер) '''тамоми шаҳрро хароб кард''' ва '''зиёда аз 5000 нафар''' (аз шумораи умумии 12 000 аҳолӣ) куш-т. Шаҳр пас аз он '''дар маконе, ки 1 км ғарбтар''' аз ҷои қаблӣ, '''ба сохти нави сисмоустойӣ''' (кӯчаҳои паҳни 30-метра барои эвакуатсия аз заминҷунбии оянда) аз нав сохта шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мендоса дар доманаи шарқии Анди, дар баландии 750 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, иқлими нимбиёбонии баланд (BWk) — гарму хушки тобистон, зимистон хунук ва барфнок (атрофи шаҳр). Боришоти солона хеле кам (~220 мм). '''Дар 165 км ғарбтар аз Мендоса''' — '''Кӯҳи Аконкагуа''' (6961 м — '''баландтарин кӯҳи гурӯҳи Ғарбӣ ва Ҷанубӣ''').</text>
      <sha1>gbcjaqfnb5an6s236uuxqwewd26fpw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482571</id>
      <parentid>1482570</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3589" sha1="lqdi946h6u9qyk2vmb3y8y4zyqst3mz" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мендоса
 |номи аслӣ     = Mendoza
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 50|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1561
 |масоҳат       = 54
 |баландии маркази МА = 750
 |аҳолӣ         = 115 041
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Мендоса''' (ба испанӣ: ''Mendoza'') — пойтахти '''иёлати Мендоса''' дар '''ғарбии [[Аргентина]]''' дар домани '''Кӯҳҳои Анд''' наздик ба марз бо [[Чили]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Mendoza] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 115 041 нафар, метрополи Мендоса — тахминан 1,04 миллион (2010). Мендоса '''маркази аз ҳама муҳими саноати шароб-и Аргентина''' мебошад — Аргентина '''5-и калонтарин истеҳсолгари шароб-и ҷаҳон''' пас аз Италия, Фаронса, Испания ва ИМА, ва '''зиёда аз 70 фоизи шароб-и Аргентина''' дар вилояти Мендоса истеҳсол мешавад — асосан навъи '''Малбек'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мендоса '''соли 1561 аз ҷониби Педро дел Кастило''' — конкистадори испанӣ аз генералкапитанствии Чили — таъсис ёфта, ба ифтихори '''губернатори Чили Ҳарсиа Уртадо де Мендоса''' номгузорӣ шудааст. То соли 1776 шаҳр ба генералкапитанствии Чили тааллуқ дошт, вале дар ҳамон сол ба '''муовини подшоҳии Ла-Плата''' (Аргентинаи оянда) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''20 марти 1861''' — '''заминҷунбии Мендоса''' (сатҳи 7,2 по Рихтер) '''тамоми шаҳрро хароб кард''' ва '''зиёда аз 5000 нафар''' (аз шумораи умумии 12 000 аҳолӣ) куш-т. Шаҳр пас аз он '''дар маконе, ки 1 км ғарбтар''' аз ҷои қаблӣ, '''ба сохти нави сисмоустойӣ''' (кӯчаҳои паҳни 30-метра барои эвакуатсия аз заминҷунбии оянда) аз нав сохта шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мендоса дар доманаи шарқии Анди, дар баландии 750 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, иқлими нимбиёбонии баланд (BWk) — гарму хушки тобистон, зимистон хунук ва барфнок (атрофи шаҳр). Боришоти солона хеле кам (~220 мм). '''Дар 165 км ғарбтар аз Мендоса''' — '''Кӯҳи Аконкагуа''' (6961 м — '''баландтарин кӯҳи гурӯҳи Ғарбӣ ва Ҷанубӣ''').

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мендоса 115 041 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>lqdi946h6u9qyk2vmb3y8y4zyqst3mz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482572</id>
      <parentid>1482571</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4020" sha1="bj0u0rslrd52pwi6ogxw0vgr7sh88bv" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мендоса
 |номи аслӣ     = Mendoza
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 50|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1561
 |масоҳат       = 54
 |баландии маркази МА = 750
 |аҳолӣ         = 115 041
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Мендоса''' (ба испанӣ: ''Mendoza'') — пойтахти '''иёлати Мендоса''' дар '''ғарбии [[Аргентина]]''' дар домани '''Кӯҳҳои Анд''' наздик ба марз бо [[Чили]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Mendoza] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 115 041 нафар, метрополи Мендоса — тахминан 1,04 миллион (2010). Мендоса '''маркази аз ҳама муҳими саноати шароб-и Аргентина''' мебошад — Аргентина '''5-и калонтарин истеҳсолгари шароб-и ҷаҳон''' пас аз Италия, Фаронса, Испания ва ИМА, ва '''зиёда аз 70 фоизи шароб-и Аргентина''' дар вилояти Мендоса истеҳсол мешавад — асосан навъи '''Малбек'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мендоса '''соли 1561 аз ҷониби Педро дел Кастило''' — конкистадори испанӣ аз генералкапитанствии Чили — таъсис ёфта, ба ифтихори '''губернатори Чили Ҳарсиа Уртадо де Мендоса''' номгузорӣ шудааст. То соли 1776 шаҳр ба генералкапитанствии Чили тааллуқ дошт, вале дар ҳамон сол ба '''муовини подшоҳии Ла-Плата''' (Аргентинаи оянда) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''20 марти 1861''' — '''заминҷунбии Мендоса''' (сатҳи 7,2 по Рихтер) '''тамоми шаҳрро хароб кард''' ва '''зиёда аз 5000 нафар''' (аз шумораи умумии 12 000 аҳолӣ) куш-т. Шаҳр пас аз он '''дар маконе, ки 1 км ғарбтар''' аз ҷои қаблӣ, '''ба сохти нави сисмоустойӣ''' (кӯчаҳои паҳни 30-метра барои эвакуатсия аз заминҷунбии оянда) аз нав сохта шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мендоса дар доманаи шарқии Анди, дар баландии 750 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, иқлими нимбиёбонии баланд (BWk) — гарму хушки тобистон, зимистон хунук ва барфнок (атрофи шаҳр). Боришоти солона хеле кам (~220 мм). '''Дар 165 км ғарбтар аз Мендоса''' — '''Кӯҳи Аконкагуа''' (6961 м — '''баландтарин кӯҳи гурӯҳи Ғарбӣ ва Ҷанубӣ''').

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мендоса 115 041 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Мендоса '''маркази саноати шароб-и Аргентина''' (~1500 винзаводҳо), '''истеҳсоли зайтун''', '''парвариши олу-олболу''', саноати нафтпалойгоҳӣ ва туризми кӯҳистонӣ (лижаронӣ дар мавсуми зимистон ва алпинизм ба Аконкагуа дар тобистон).</text>
      <sha1>bj0u0rslrd52pwi6ogxw0vgr7sh88bv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482573</id>
      <parentid>1482572</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4317" sha1="nszwwtbjaxbn8mfl9mz2w7x881nnec6" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мендоса
 |номи аслӣ     = Mendoza
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 50|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1561
 |масоҳат       = 54
 |баландии маркази МА = 750
 |аҳолӣ         = 115 041
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Мендоса''' (ба испанӣ: ''Mendoza'') — пойтахти '''иёлати Мендоса''' дар '''ғарбии [[Аргентина]]''' дар домани '''Кӯҳҳои Анд''' наздик ба марз бо [[Чили]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Mendoza] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 115 041 нафар, метрополи Мендоса — тахминан 1,04 миллион (2010). Мендоса '''маркази аз ҳама муҳими саноати шароб-и Аргентина''' мебошад — Аргентина '''5-и калонтарин истеҳсолгари шароб-и ҷаҳон''' пас аз Италия, Фаронса, Испания ва ИМА, ва '''зиёда аз 70 фоизи шароб-и Аргентина''' дар вилояти Мендоса истеҳсол мешавад — асосан навъи '''Малбек'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мендоса '''соли 1561 аз ҷониби Педро дел Кастило''' — конкистадори испанӣ аз генералкапитанствии Чили — таъсис ёфта, ба ифтихори '''губернатори Чили Ҳарсиа Уртадо де Мендоса''' номгузорӣ шудааст. То соли 1776 шаҳр ба генералкапитанствии Чили тааллуқ дошт, вале дар ҳамон сол ба '''муовини подшоҳии Ла-Плата''' (Аргентинаи оянда) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''20 марти 1861''' — '''заминҷунбии Мендоса''' (сатҳи 7,2 по Рихтер) '''тамоми шаҳрро хароб кард''' ва '''зиёда аз 5000 нафар''' (аз шумораи умумии 12 000 аҳолӣ) куш-т. Шаҳр пас аз он '''дар маконе, ки 1 км ғарбтар''' аз ҷои қаблӣ, '''ба сохти нави сисмоустойӣ''' (кӯчаҳои паҳни 30-метра барои эвакуатсия аз заминҷунбии оянда) аз нав сохта шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мендоса дар доманаи шарқии Анди, дар баландии 750 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, иқлими нимбиёбонии баланд (BWk) — гарму хушки тобистон, зимистон хунук ва барфнок (атрофи шаҳр). Боришоти солона хеле кам (~220 мм). '''Дар 165 км ғарбтар аз Мендоса''' — '''Кӯҳи Аконкагуа''' (6961 м — '''баландтарин кӯҳи гурӯҳи Ғарбӣ ва Ҷанубӣ''').

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мендоса 115 041 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Мендоса '''маркази саноати шароб-и Аргентина''' (~1500 винзаводҳо), '''истеҳсоли зайтун''', '''парвариши олу-олболу''', саноати нафтпалойгоҳӣ ва туризми кӯҳистонӣ (лижаронӣ дар мавсуми зимистон ва алпинизм ба Аконкагуа дар тобистон).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Френсиско Габриэлли''' ва хатти асосии автобусии Буэнос Айрес – Мендоса – Сантъяго-де-Чили (Анд гузаргоҳи Кристо Редентор).</text>
      <sha1>nszwwtbjaxbn8mfl9mz2w7x881nnec6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482574</id>
      <parentid>1482573</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4858" sha1="nqowrd9m23x579ve9e4w4frcy8t8r2y" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мендоса
 |номи аслӣ     = Mendoza
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 50|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1561
 |масоҳат       = 54
 |баландии маркази МА = 750
 |аҳолӣ         = 115 041
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Мендоса''' (ба испанӣ: ''Mendoza'') — пойтахти '''иёлати Мендоса''' дар '''ғарбии [[Аргентина]]''' дар домани '''Кӯҳҳои Анд''' наздик ба марз бо [[Чили]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Mendoza] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 115 041 нафар, метрополи Мендоса — тахминан 1,04 миллион (2010). Мендоса '''маркази аз ҳама муҳими саноати шароб-и Аргентина''' мебошад — Аргентина '''5-и калонтарин истеҳсолгари шароб-и ҷаҳон''' пас аз Италия, Фаронса, Испания ва ИМА, ва '''зиёда аз 70 фоизи шароб-и Аргентина''' дар вилояти Мендоса истеҳсол мешавад — асосан навъи '''Малбек'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мендоса '''соли 1561 аз ҷониби Педро дел Кастило''' — конкистадори испанӣ аз генералкапитанствии Чили — таъсис ёфта, ба ифтихори '''губернатори Чили Ҳарсиа Уртадо де Мендоса''' номгузорӣ шудааст. То соли 1776 шаҳр ба генералкапитанствии Чили тааллуқ дошт, вале дар ҳамон сол ба '''муовини подшоҳии Ла-Плата''' (Аргентинаи оянда) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''20 марти 1861''' — '''заминҷунбии Мендоса''' (сатҳи 7,2 по Рихтер) '''тамоми шаҳрро хароб кард''' ва '''зиёда аз 5000 нафар''' (аз шумораи умумии 12 000 аҳолӣ) куш-т. Шаҳр пас аз он '''дар маконе, ки 1 км ғарбтар''' аз ҷои қаблӣ, '''ба сохти нави сисмоустойӣ''' (кӯчаҳои паҳни 30-метра барои эвакуатсия аз заминҷунбии оянда) аз нав сохта шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мендоса дар доманаи шарқии Анди, дар баландии 750 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, иқлими нимбиёбонии баланд (BWk) — гарму хушки тобистон, зимистон хунук ва барфнок (атрофи шаҳр). Боришоти солона хеле кам (~220 мм). '''Дар 165 км ғарбтар аз Мендоса''' — '''Кӯҳи Аконкагуа''' (6961 м — '''баландтарин кӯҳи гурӯҳи Ғарбӣ ва Ҷанубӣ''').

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мендоса 115 041 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Мендоса '''маркази саноати шароб-и Аргентина''' (~1500 винзаводҳо), '''истеҳсоли зайтун''', '''парвариши олу-олболу''', саноати нафтпалойгоҳӣ ва туризми кӯҳистонӣ (лижаронӣ дар мавсуми зимистон ва алпинизм ба Аконкагуа дар тобистон).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Френсиско Габриэлли''' ва хатти асосии автобусии Буэнос Айрес – Мендоса – Сантъяго-де-Чили (Анд гузаргоҳи Кристо Редентор).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Парк-и Генерал Сан-Мартин''' (307 гектар, 1897), '''Хонаи Модарии Хуан Ҷустино''' (собиқ маскани Президент), '''Осорхонаи археологии Мендоса'''. Атрофи Мендоса — '''Аконкагуа''' (6961 м, парки миллӣ), '''Гузаргоҳи Ускалата''' (кӯчаи қадимии Инкаҳо), '''боғи вино-и Малбек'''-и Уко ва Луҷан-де-Куйо.</text>
      <sha1>nqowrd9m23x579ve9e4w4frcy8t8r2y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482575</id>
      <parentid>1482574</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4982" sha1="j1sk7n3s7105qm7lrlvtiaw29ebw60j" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мендоса
 |номи аслӣ     = Mendoza
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 50|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1561
 |масоҳат       = 54
 |баландии маркази МА = 750
 |аҳолӣ         = 115 041
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Мендоса''' (ба испанӣ: ''Mendoza'') — пойтахти '''иёлати Мендоса''' дар '''ғарбии [[Аргентина]]''' дар домани '''Кӯҳҳои Анд''' наздик ба марз бо [[Чили]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Mendoza] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 115 041 нафар, метрополи Мендоса — тахминан 1,04 миллион (2010). Мендоса '''маркази аз ҳама муҳими саноати шароб-и Аргентина''' мебошад — Аргентина '''5-и калонтарин истеҳсолгари шароб-и ҷаҳон''' пас аз Италия, Фаронса, Испания ва ИМА, ва '''зиёда аз 70 фоизи шароб-и Аргентина''' дар вилояти Мендоса истеҳсол мешавад — асосан навъи '''Малбек'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мендоса '''соли 1561 аз ҷониби Педро дел Кастило''' — конкистадори испанӣ аз генералкапитанствии Чили — таъсис ёфта, ба ифтихори '''губернатори Чили Ҳарсиа Уртадо де Мендоса''' номгузорӣ шудааст. То соли 1776 шаҳр ба генералкапитанствии Чили тааллуқ дошт, вале дар ҳамон сол ба '''муовини подшоҳии Ла-Плата''' (Аргентинаи оянда) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''20 марти 1861''' — '''заминҷунбии Мендоса''' (сатҳи 7,2 по Рихтер) '''тамоми шаҳрро хароб кард''' ва '''зиёда аз 5000 нафар''' (аз шумораи умумии 12 000 аҳолӣ) куш-т. Шаҳр пас аз он '''дар маконе, ки 1 км ғарбтар''' аз ҷои қаблӣ, '''ба сохти нави сисмоустойӣ''' (кӯчаҳои паҳни 30-метра барои эвакуатсия аз заминҷунбии оянда) аз нав сохта шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мендоса дар доманаи шарқии Анди, дар баландии 750 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, иқлими нимбиёбонии баланд (BWk) — гарму хушки тобистон, зимистон хунук ва барфнок (атрофи шаҳр). Боришоти солона хеле кам (~220 мм). '''Дар 165 км ғарбтар аз Мендоса''' — '''Кӯҳи Аконкагуа''' (6961 м — '''баландтарин кӯҳи гурӯҳи Ғарбӣ ва Ҷанубӣ''').

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мендоса 115 041 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Мендоса '''маркази саноати шароб-и Аргентина''' (~1500 винзаводҳо), '''истеҳсоли зайтун''', '''парвариши олу-олболу''', саноати нафтпалойгоҳӣ ва туризми кӯҳистонӣ (лижаронӣ дар мавсуми зимистон ва алпинизм ба Аконкагуа дар тобистон).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Френсиско Габриэлли''' ва хатти асосии автобусии Буэнос Айрес – Мендоса – Сантъяго-де-Чили (Анд гузаргоҳи Кристо Редентор).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Парк-и Генерал Сан-Мартин''' (307 гектар, 1897), '''Хонаи Модарии Хуан Ҷустино''' (собиқ маскани Президент), '''Осорхонаи археологии Мендоса'''. Атрофи Мендоса — '''Аконкагуа''' (6961 м, парки миллӣ), '''Гузаргоҳи Ускалата''' (кӯчаи қадимии Инкаҳо), '''боғи вино-и Малбек'''-и Уко ва Луҷан-де-Куйо.

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Аконкагуа]]
* [[Малбек]]
* [[Кӯҳҳои Анд]]</text>
      <sha1>j1sk7n3s7105qm7lrlvtiaw29ebw60j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482576</id>
      <parentid>1482575</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5011" sha1="iayn1qw7fxizl9p1zgmjjc4rsoc78wq" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мендоса
 |номи аслӣ     = Mendoza
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 50|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1561
 |масоҳат       = 54
 |баландии маркази МА = 750
 |аҳолӣ         = 115 041
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Мендоса''' (ба испанӣ: ''Mendoza'') — пойтахти '''иёлати Мендоса''' дар '''ғарбии [[Аргентина]]''' дар домани '''Кӯҳҳои Анд''' наздик ба марз бо [[Чили]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Mendoza] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 115 041 нафар, метрополи Мендоса — тахминан 1,04 миллион (2010). Мендоса '''маркази аз ҳама муҳими саноати шароб-и Аргентина''' мебошад — Аргентина '''5-и калонтарин истеҳсолгари шароб-и ҷаҳон''' пас аз Италия, Фаронса, Испания ва ИМА, ва '''зиёда аз 70 фоизи шароб-и Аргентина''' дар вилояти Мендоса истеҳсол мешавад — асосан навъи '''Малбек'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мендоса '''соли 1561 аз ҷониби Педро дел Кастило''' — конкистадори испанӣ аз генералкапитанствии Чили — таъсис ёфта, ба ифтихори '''губернатори Чили Ҳарсиа Уртадо де Мендоса''' номгузорӣ шудааст. То соли 1776 шаҳр ба генералкапитанствии Чили тааллуқ дошт, вале дар ҳамон сол ба '''муовини подшоҳии Ла-Плата''' (Аргентинаи оянда) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''20 марти 1861''' — '''заминҷунбии Мендоса''' (сатҳи 7,2 по Рихтер) '''тамоми шаҳрро хароб кард''' ва '''зиёда аз 5000 нафар''' (аз шумораи умумии 12 000 аҳолӣ) куш-т. Шаҳр пас аз он '''дар маконе, ки 1 км ғарбтар''' аз ҷои қаблӣ, '''ба сохти нави сисмоустойӣ''' (кӯчаҳои паҳни 30-метра барои эвакуатсия аз заминҷунбии оянда) аз нав сохта шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мендоса дар доманаи шарқии Анди, дар баландии 750 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, иқлими нимбиёбонии баланд (BWk) — гарму хушки тобистон, зимистон хунук ва барфнок (атрофи шаҳр). Боришоти солона хеле кам (~220 мм). '''Дар 165 км ғарбтар аз Мендоса''' — '''Кӯҳи Аконкагуа''' (6961 м — '''баландтарин кӯҳи гурӯҳи Ғарбӣ ва Ҷанубӣ''').

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мендоса 115 041 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Мендоса '''маркази саноати шароб-и Аргентина''' (~1500 винзаводҳо), '''истеҳсоли зайтун''', '''парвариши олу-олболу''', саноати нафтпалойгоҳӣ ва туризми кӯҳистонӣ (лижаронӣ дар мавсуми зимистон ва алпинизм ба Аконкагуа дар тобистон).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Френсиско Габриэлли''' ва хатти асосии автобусии Буэнос Айрес – Мендоса – Сантъяго-де-Чили (Анд гузаргоҳи Кристо Редентор).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Парк-и Генерал Сан-Мартин''' (307 гектар, 1897), '''Хонаи Модарии Хуан Ҷустино''' (собиқ маскани Президент), '''Осорхонаи археологии Мендоса'''. Атрофи Мендоса — '''Аконкагуа''' (6961 м, парки миллӣ), '''Гузаргоҳи Ускалата''' (кӯчаи қадимии Инкаҳо), '''боғи вино-и Малбек'''-и Уко ва Луҷан-де-Куйо.

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Аконкагуа]]
* [[Малбек]]
* [[Кӯҳҳои Анд]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>iayn1qw7fxizl9p1zgmjjc4rsoc78wq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482578</id>
      <parentid>1482576</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5154" sha1="tw1yzlato16h97m658fw5vgey9ombww" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мендоса
 |номи аслӣ     = Mendoza
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 50|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1561
 |масоҳат       = 54
 |баландии маркази МА = 750
 |аҳолӣ         = 115 041
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Мендоса''' (ба испанӣ: ''Mendoza'') — пойтахти '''иёлати Мендоса''' дар '''ғарбии [[Аргентина]]''' дар домани '''Кӯҳҳои Анд''' наздик ба марз бо [[Чили]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Mendoza] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 115 041 нафар, метрополи Мендоса — тахминан 1,04 миллион (2010). Мендоса '''маркази аз ҳама муҳими саноати шароб-и Аргентина''' мебошад — Аргентина '''5-и калонтарин истеҳсолгари шароб-и ҷаҳон''' пас аз Италия, Фаронса, Испания ва ИМА, ва '''зиёда аз 70 фоизи шароб-и Аргентина''' дар вилояти Мендоса истеҳсол мешавад — асосан навъи '''Малбек'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мендоса '''соли 1561 аз ҷониби Педро дел Кастило''' — конкистадори испанӣ аз генералкапитанствии Чили — таъсис ёфта, ба ифтихори '''губернатори Чили Ҳарсиа Уртадо де Мендоса''' номгузорӣ шудааст. То соли 1776 шаҳр ба генералкапитанствии Чили тааллуқ дошт, вале дар ҳамон сол ба '''муовини подшоҳии Ла-Плата''' (Аргентинаи оянда) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''20 марти 1861''' — '''заминҷунбии Мендоса''' (сатҳи 7,2 по Рихтер) '''тамоми шаҳрро хароб кард''' ва '''зиёда аз 5000 нафар''' (аз шумораи умумии 12 000 аҳолӣ) куш-т. Шаҳр пас аз он '''дар маконе, ки 1 км ғарбтар''' аз ҷои қаблӣ, '''ба сохти нави сисмоустойӣ''' (кӯчаҳои паҳни 30-метра барои эвакуатсия аз заминҷунбии оянда) аз нав сохта шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мендоса дар доманаи шарқии Анди, дар баландии 750 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, иқлими нимбиёбонии баланд (BWk) — гарму хушки тобистон, зимистон хунук ва барфнок (атрофи шаҳр). Боришоти солона хеле кам (~220 мм). '''Дар 165 км ғарбтар аз Мендоса''' — '''Кӯҳи Аконкагуа''' (6961 м — '''баландтарин кӯҳи гурӯҳи Ғарбӣ ва Ҷанубӣ''').

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мендоса 115 041 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Мендоса '''маркази саноати шароб-и Аргентина''' (~1500 винзаводҳо), '''истеҳсоли зайтун''', '''парвариши олу-олболу''', саноати нафтпалойгоҳӣ ва туризми кӯҳистонӣ (лижаронӣ дар мавсуми зимистон ва алпинизм ба Аконкагуа дар тобистон).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Френсиско Габриэлли''' ва хатти асосии автобусии Буэнос Айрес – Мендоса – Сантъяго-де-Чили (Анд гузаргоҳи Кристо Редентор).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Парк-и Генерал Сан-Мартин''' (307 гектар, 1897), '''Хонаи Модарии Хуан Ҷустино''' (собиқ маскани Президент), '''Осорхонаи археологии Мендоса'''. Атрофи Мендоса — '''Аконкагуа''' (6961 м, парки миллӣ), '''Гузаргоҳи Ускалата''' (кӯчаи қадимии Инкаҳо), '''боғи вино-и Малбек'''-и Уко ва Луҷан-де-Куйо.

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Аконкагуа]]
* [[Малбек]]
* [[Кӯҳҳои Анд]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Мендоса дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>tw1yzlato16h97m658fw5vgey9ombww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482579</id>
      <parentid>1482578</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5309" sha1="np7orzsh8xhp3vvub8u07egu85qh081" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мендоса
 |номи аслӣ     = Mendoza
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 53|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 50|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1561
 |масоҳат       = 54
 |баландии маркази МА = 750
 |аҳолӣ         = 115 041
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Мендоса''' (ба испанӣ: ''Mendoza'') — пойтахти '''иёлати Мендоса''' дар '''ғарбии [[Аргентина]]''' дар домани '''Кӯҳҳои Анд''' наздик ба марз бо [[Чили]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Mendoza] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 115 041 нафар, метрополи Мендоса — тахминан 1,04 миллион (2010). Мендоса '''маркази аз ҳама муҳими саноати шароб-и Аргентина''' мебошад — Аргентина '''5-и калонтарин истеҳсолгари шароб-и ҷаҳон''' пас аз Италия, Фаронса, Испания ва ИМА, ва '''зиёда аз 70 фоизи шароб-и Аргентина''' дар вилояти Мендоса истеҳсол мешавад — асосан навъи '''Малбек'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мендоса '''соли 1561 аз ҷониби Педро дел Кастило''' — конкистадори испанӣ аз генералкапитанствии Чили — таъсис ёфта, ба ифтихори '''губернатори Чили Ҳарсиа Уртадо де Мендоса''' номгузорӣ шудааст. То соли 1776 шаҳр ба генералкапитанствии Чили тааллуқ дошт, вале дар ҳамон сол ба '''муовини подшоҳии Ла-Плата''' (Аргентинаи оянда) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''20 марти 1861''' — '''заминҷунбии Мендоса''' (сатҳи 7,2 по Рихтер) '''тамоми шаҳрро хароб кард''' ва '''зиёда аз 5000 нафар''' (аз шумораи умумии 12 000 аҳолӣ) куш-т. Шаҳр пас аз он '''дар маконе, ки 1 км ғарбтар''' аз ҷои қаблӣ, '''ба сохти нави сисмоустойӣ''' (кӯчаҳои паҳни 30-метра барои эвакуатсия аз заминҷунбии оянда) аз нав сохта шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мендоса дар доманаи шарқии Анди, дар баландии 750 метр аз сатҳи баҳр воқеъ буда, иқлими нимбиёбонии баланд (BWk) — гарму хушки тобистон, зимистон хунук ва барфнок (атрофи шаҳр). Боришоти солона хеле кам (~220 мм). '''Дар 165 км ғарбтар аз Мендоса''' — '''Кӯҳи Аконкагуа''' (6961 м — '''баландтарин кӯҳи гурӯҳи Ғарбӣ ва Ҷанубӣ''').

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мендоса 115 041 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Мендоса '''маркази саноати шароб-и Аргентина''' (~1500 винзаводҳо), '''истеҳсоли зайтун''', '''парвариши олу-олболу''', саноати нафтпалойгоҳӣ ва туризми кӯҳистонӣ (лижаронӣ дар мавсуми зимистон ва алпинизм ба Аконкагуа дар тобистон).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Френсиско Габриэлли''' ва хатти асосии автобусии Буэнос Айрес – Мендоса – Сантъяго-де-Чили (Анд гузаргоҳи Кристо Редентор).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Парк-и Генерал Сан-Мартин''' (307 гектар, 1897), '''Хонаи Модарии Хуан Ҷустино''' (собиқ маскани Президент), '''Осорхонаи археологии Мендоса'''. Атрофи Мендоса — '''Аконкагуа''' (6961 м, парки миллӣ), '''Гузаргоҳи Ускалата''' (кӯчаи қадимии Инкаҳо), '''боғи вино-и Малбек'''-и Уко ва Луҷан-де-Куйо.

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Аконкагуа]]
* [[Малбек]]
* [[Кӯҳҳои Анд]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Mendoza-Argentina Мендоса дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Иёлати Мендоса]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>np7orzsh8xhp3vvub8u07egu85qh081</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ла-Плата</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332981</id>
    <revision>
      <id>1482580</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1494" sha1="t0so60zqy1yc9kbjnry1v45p0tawejt" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ла-Плата
 |номи аслӣ     = La Plata
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 57|lon_min = 57|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 19 ноябри 1882
 |масоҳат       = 27
 |баландии маркази МА = 20
 |аҳолӣ         = 654 324
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ла-Плата''' (ба испанӣ: ''La Plata'') — пойтахти '''иёлати Буэнос-Айрес''' — калонтарин иёлати [[Аргентина]] — на худи шаҳри Буэнос Айрес.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/La-Plata La Plata] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 654 324 нафар (2010), метрополи Гран-Ла-Плата — тахминан 900 ҳазор. Ла-Плата '''шаҳри плансохти саропӯшидаи 1882''' — '''дуюмии плансохти умдаи мутлақи ҷаҳон пас аз Ла-Плата-и Вашингтон''' (1791) — аз рӯи сохтори гуё «панҷра-и диагоналҳо» бо кӯчаҳои шифрбандӣ ва парк-ҳои даврӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>t0so60zqy1yc9kbjnry1v45p0tawejt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482581</id>
      <parentid>1482580</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2650" sha1="s1d56t5d7j4h83dyy1vsc1avk3prspc" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ла-Плата
 |номи аслӣ     = La Plata
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 57|lon_min = 57|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 19 ноябри 1882
 |масоҳат       = 27
 |баландии маркази МА = 20
 |аҳолӣ         = 654 324
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ла-Плата''' (ба испанӣ: ''La Plata'') — пойтахти '''иёлати Буэнос-Айрес''' — калонтарин иёлати [[Аргентина]] — на худи шаҳри Буэнос Айрес.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/La-Plata La Plata] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 654 324 нафар (2010), метрополи Гран-Ла-Плата — тахминан 900 ҳазор. Ла-Плата '''шаҳри плансохти саропӯшидаи 1882''' — '''дуюмии плансохти умдаи мутлақи ҷаҳон пас аз Ла-Плата-и Вашингтон''' (1791) — аз рӯи сохтори гуё «панҷра-и диагоналҳо» бо кӯчаҳои шифрбандӣ ва парк-ҳои даврӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ла-Плата '''19 ноябри 1882''' — '''3 сол пас аз федератсияи Буэнос-Айрес соли 1880''' — аз ҷониби губернатори иёлати Буэнос-Айрес '''Дардо Роча''' таъсис ёфт, барои ки '''иёлат ба пойтахти нав ниёз дошт''' пас аз он ки шаҳри Буэнос Айрес аз иёлат ҷудо шуда, худи пойтахти федералии Аргентина гардид.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Меъмории '''Педро Бенуа''' ва плансохти '''Пер Бенуа''' '''шаҳрро дар як панҷра-и иҷрокунандаи 5×5 квадратҳо''' бо '''шаш кӯчаи диагоналии асосӣ''' ва '''6 парки даврӣ''' сохтанд — '''яке аз аввалин ва беҳтарин намунаҳои плансохти шаҳрии саропӯшида-и қарни XIX'''. Иморатҳои асосии давлатӣ дар маркази шаҳр ба '''эклектикӣ-неогетикӣ''' сохта шуданд.</text>
      <sha1>s1d56t5d7j4h83dyy1vsc1avk3prspc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482582</id>
      <parentid>1482581</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3009" sha1="76umn5845tnunwm0ktm3vc5iqqa3asd" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ла-Плата
 |номи аслӣ     = La Plata
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 57|lon_min = 57|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 19 ноябри 1882
 |масоҳат       = 27
 |баландии маркази МА = 20
 |аҳолӣ         = 654 324
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ла-Плата''' (ба испанӣ: ''La Plata'') — пойтахти '''иёлати Буэнос-Айрес''' — калонтарин иёлати [[Аргентина]] — на худи шаҳри Буэнос Айрес.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/La-Plata La Plata] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 654 324 нафар (2010), метрополи Гран-Ла-Плата — тахминан 900 ҳазор. Ла-Плата '''шаҳри плансохти саропӯшидаи 1882''' — '''дуюмии плансохти умдаи мутлақи ҷаҳон пас аз Ла-Плата-и Вашингтон''' (1791) — аз рӯи сохтори гуё «панҷра-и диагоналҳо» бо кӯчаҳои шифрбандӣ ва парк-ҳои даврӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ла-Плата '''19 ноябри 1882''' — '''3 сол пас аз федератсияи Буэнос-Айрес соли 1880''' — аз ҷониби губернатори иёлати Буэнос-Айрес '''Дардо Роча''' таъсис ёфт, барои ки '''иёлат ба пойтахти нав ниёз дошт''' пас аз он ки шаҳри Буэнос Айрес аз иёлат ҷудо шуда, худи пойтахти федералии Аргентина гардид.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Меъмории '''Педро Бенуа''' ва плансохти '''Пер Бенуа''' '''шаҳрро дар як панҷра-и иҷрокунандаи 5×5 квадратҳо''' бо '''шаш кӯчаи диагоналии асосӣ''' ва '''6 парки даврӣ''' сохтанд — '''яке аз аввалин ва беҳтарин намунаҳои плансохти шаҳрии саропӯшида-и қарни XIX'''. Иморатҳои асосии давлатӣ дар маркази шаҳр ба '''эклектикӣ-неогетикӣ''' сохта шуданд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ла-Плата дар канори ҷанубии Рио-де-ла-Плата, тахминан 60 км ҷанубу шарқи Буэнос Айрес воқеъ аст. Иқлим субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарму намнок, зимистон мулоим.</text>
      <sha1>76umn5845tnunwm0ktm3vc5iqqa3asd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482583</id>
      <parentid>1482582</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="74zccr1o62dlky0q1y0qe39fiupqv7b" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ла-Плата
 |номи аслӣ     = La Plata
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 57|lon_min = 57|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 19 ноябри 1882
 |масоҳат       = 27
 |баландии маркази МА = 20
 |аҳолӣ         = 654 324
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ла-Плата''' (ба испанӣ: ''La Plata'') — пойтахти '''иёлати Буэнос-Айрес''' — калонтарин иёлати [[Аргентина]] — на худи шаҳри Буэнос Айрес.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/La-Plata La Plata] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 654 324 нафар (2010), метрополи Гран-Ла-Плата — тахминан 900 ҳазор. Ла-Плата '''шаҳри плансохти саропӯшидаи 1882''' — '''дуюмии плансохти умдаи мутлақи ҷаҳон пас аз Ла-Плата-и Вашингтон''' (1791) — аз рӯи сохтори гуё «панҷра-и диагоналҳо» бо кӯчаҳои шифрбандӣ ва парк-ҳои даврӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ла-Плата '''19 ноябри 1882''' — '''3 сол пас аз федератсияи Буэнос-Айрес соли 1880''' — аз ҷониби губернатори иёлати Буэнос-Айрес '''Дардо Роча''' таъсис ёфт, барои ки '''иёлат ба пойтахти нав ниёз дошт''' пас аз он ки шаҳри Буэнос Айрес аз иёлат ҷудо шуда, худи пойтахти федералии Аргентина гардид.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Меъмории '''Педро Бенуа''' ва плансохти '''Пер Бенуа''' '''шаҳрро дар як панҷра-и иҷрокунандаи 5×5 квадратҳо''' бо '''шаш кӯчаи диагоналии асосӣ''' ва '''6 парки даврӣ''' сохтанд — '''яке аз аввалин ва беҳтарин намунаҳои плансохти шаҳрии саропӯшида-и қарни XIX'''. Иморатҳои асосии давлатӣ дар маркази шаҳр ба '''эклектикӣ-неогетикӣ''' сохта шуданд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ла-Плата дар канори ҷанубии Рио-де-ла-Плата, тахминан 60 км ҷанубу шарқи Буэнос Айрес воқеъ аст. Иқлим субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарму намнок, зимистон мулоим.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ла-Плата 654 324 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>74zccr1o62dlky0q1y0qe39fiupqv7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482584</id>
      <parentid>1482583</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3563" sha1="s783tlt57yv5rd129dp4szk01sk96mh" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ла-Плата
 |номи аслӣ     = La Plata
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 57|lon_min = 57|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 19 ноябри 1882
 |масоҳат       = 27
 |баландии маркази МА = 20
 |аҳолӣ         = 654 324
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ла-Плата''' (ба испанӣ: ''La Plata'') — пойтахти '''иёлати Буэнос-Айрес''' — калонтарин иёлати [[Аргентина]] — на худи шаҳри Буэнос Айрес.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/La-Plata La Plata] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 654 324 нафар (2010), метрополи Гран-Ла-Плата — тахминан 900 ҳазор. Ла-Плата '''шаҳри плансохти саропӯшидаи 1882''' — '''дуюмии плансохти умдаи мутлақи ҷаҳон пас аз Ла-Плата-и Вашингтон''' (1791) — аз рӯи сохтори гуё «панҷра-и диагоналҳо» бо кӯчаҳои шифрбандӣ ва парк-ҳои даврӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ла-Плата '''19 ноябри 1882''' — '''3 сол пас аз федератсияи Буэнос-Айрес соли 1880''' — аз ҷониби губернатори иёлати Буэнос-Айрес '''Дардо Роча''' таъсис ёфт, барои ки '''иёлат ба пойтахти нав ниёз дошт''' пас аз он ки шаҳри Буэнос Айрес аз иёлат ҷудо шуда, худи пойтахти федералии Аргентина гардид.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Меъмории '''Педро Бенуа''' ва плансохти '''Пер Бенуа''' '''шаҳрро дар як панҷра-и иҷрокунандаи 5×5 квадратҳо''' бо '''шаш кӯчаи диагоналии асосӣ''' ва '''6 парки даврӣ''' сохтанд — '''яке аз аввалин ва беҳтарин намунаҳои плансохти шаҳрии саропӯшида-и қарни XIX'''. Иморатҳои асосии давлатӣ дар маркази шаҳр ба '''эклектикӣ-неогетикӣ''' сохта шуданд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ла-Плата дар канори ҷанубии Рио-де-ла-Плата, тахминан 60 км ҷанубу шарқи Буэнос Айрес воқеъ аст. Иқлим субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарму намнок, зимистон мулоим.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ла-Плата 654 324 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ла-Плата: '''идораи давлатии иёлат''', '''Донишгоҳи Миллии Ла-Плата''' (UNLP, 1897 — яке аз 3 донишгоҳҳои муҳими Аргентина), '''саноати нафтпалойгоҳӣ''' (палогоҳи YPF La Plata, 1925 — калонтарин палогоҳи Аргентина).</text>
      <sha1>s783tlt57yv5rd129dp4szk01sk96mh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482585</id>
      <parentid>1482584</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3779" sha1="bjk742sh1913yzo0mvjn7mkussrn6ze" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ла-Плата
 |номи аслӣ     = La Plata
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 57|lon_min = 57|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 19 ноябри 1882
 |масоҳат       = 27
 |баландии маркази МА = 20
 |аҳолӣ         = 654 324
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ла-Плата''' (ба испанӣ: ''La Plata'') — пойтахти '''иёлати Буэнос-Айрес''' — калонтарин иёлати [[Аргентина]] — на худи шаҳри Буэнос Айрес.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/La-Plata La Plata] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 654 324 нафар (2010), метрополи Гран-Ла-Плата — тахминан 900 ҳазор. Ла-Плата '''шаҳри плансохти саропӯшидаи 1882''' — '''дуюмии плансохти умдаи мутлақи ҷаҳон пас аз Ла-Плата-и Вашингтон''' (1791) — аз рӯи сохтори гуё «панҷра-и диагоналҳо» бо кӯчаҳои шифрбандӣ ва парк-ҳои даврӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ла-Плата '''19 ноябри 1882''' — '''3 сол пас аз федератсияи Буэнос-Айрес соли 1880''' — аз ҷониби губернатори иёлати Буэнос-Айрес '''Дардо Роча''' таъсис ёфт, барои ки '''иёлат ба пойтахти нав ниёз дошт''' пас аз он ки шаҳри Буэнос Айрес аз иёлат ҷудо шуда, худи пойтахти федералии Аргентина гардид.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Меъмории '''Педро Бенуа''' ва плансохти '''Пер Бенуа''' '''шаҳрро дар як панҷра-и иҷрокунандаи 5×5 квадратҳо''' бо '''шаш кӯчаи диагоналии асосӣ''' ва '''6 парки даврӣ''' сохтанд — '''яке аз аввалин ва беҳтарин намунаҳои плансохти шаҳрии саропӯшида-и қарни XIX'''. Иморатҳои асосии давлатӣ дар маркази шаҳр ба '''эклектикӣ-неогетикӣ''' сохта шуданд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ла-Плата дар канори ҷанубии Рио-де-ла-Плата, тахминан 60 км ҷанубу шарқи Буэнос Айрес воқеъ аст. Иқлим субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарму намнок, зимистон мулоим.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ла-Плата 654 324 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ла-Плата: '''идораи давлатии иёлат''', '''Донишгоҳи Миллии Ла-Плата''' (UNLP, 1897 — яке аз 3 донишгоҳҳои муҳими Аргентина), '''саноати нафтпалойгоҳӣ''' (палогоҳи YPF La Plata, 1925 — калонтарин палогоҳи Аргентина).

== Нақлиёт ==
Ла-Плата дорои истгоҳи асосии роҳи оҳани Буэнос Айрес – Ла-Плата ва бандари муҳими дарёии Рио-де-ла-Плата.</text>
      <sha1>bjk742sh1913yzo0mvjn7mkussrn6ze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482586</id>
      <parentid>1482585</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4423" sha1="955bqyj2ak30fn9487q04t7jijmkk9w" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ла-Плата
 |номи аслӣ     = La Plata
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 57|lon_min = 57|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 19 ноябри 1882
 |масоҳат       = 27
 |баландии маркази МА = 20
 |аҳолӣ         = 654 324
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ла-Плата''' (ба испанӣ: ''La Plata'') — пойтахти '''иёлати Буэнос-Айрес''' — калонтарин иёлати [[Аргентина]] — на худи шаҳри Буэнос Айрес.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/La-Plata La Plata] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 654 324 нафар (2010), метрополи Гран-Ла-Плата — тахминан 900 ҳазор. Ла-Плата '''шаҳри плансохти саропӯшидаи 1882''' — '''дуюмии плансохти умдаи мутлақи ҷаҳон пас аз Ла-Плата-и Вашингтон''' (1791) — аз рӯи сохтори гуё «панҷра-и диагоналҳо» бо кӯчаҳои шифрбандӣ ва парк-ҳои даврӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ла-Плата '''19 ноябри 1882''' — '''3 сол пас аз федератсияи Буэнос-Айрес соли 1880''' — аз ҷониби губернатори иёлати Буэнос-Айрес '''Дардо Роча''' таъсис ёфт, барои ки '''иёлат ба пойтахти нав ниёз дошт''' пас аз он ки шаҳри Буэнос Айрес аз иёлат ҷудо шуда, худи пойтахти федералии Аргентина гардид.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Меъмории '''Педро Бенуа''' ва плансохти '''Пер Бенуа''' '''шаҳрро дар як панҷра-и иҷрокунандаи 5×5 квадратҳо''' бо '''шаш кӯчаи диагоналии асосӣ''' ва '''6 парки даврӣ''' сохтанд — '''яке аз аввалин ва беҳтарин намунаҳои плансохти шаҳрии саропӯшида-и қарни XIX'''. Иморатҳои асосии давлатӣ дар маркази шаҳр ба '''эклектикӣ-неогетикӣ''' сохта шуданд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ла-Плата дар канори ҷанубии Рио-де-ла-Плата, тахминан 60 км ҷанубу шарқи Буэнос Айрес воқеъ аст. Иқлим субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарму намнок, зимистон мулоим.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ла-Плата 654 324 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ла-Плата: '''идораи давлатии иёлат''', '''Донишгоҳи Миллии Ла-Плата''' (UNLP, 1897 — яке аз 3 донишгоҳҳои муҳими Аргентина), '''саноати нафтпалойгоҳӣ''' (палогоҳи YPF La Plata, 1925 — калонтарин палогоҳи Аргентина).

== Нақлиёт ==
Ла-Плата дорои истгоҳи асосии роҳи оҳани Буэнос Айрес – Ла-Плата ва бандари муҳими дарёии Рио-де-ла-Плата.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Собораи Ла-Плата''' (1932, неогетикӣ — калонтарин калисои неогетикӣ-и Амрикои Ҷанубӣ, 112 м баландӣ), '''Осорхонаи Ла-Плата''' (Museo de La Plata, 1888 — '''яке аз бузургтарин осорхонаҳои табиатшиносии Амрикои Ҷанубӣ''' — маҷмаи палеонтологии сад-ҳо ёдгориҳо, аз ҷумла '''Мегатерий''' 5-метраи қарни III), '''Плаза Морено''' (маркази бузурги шаҳр).</text>
      <sha1>955bqyj2ak30fn9487q04t7jijmkk9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482587</id>
      <parentid>1482586</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4550" sha1="obwx1uyer05awylttdwt2tnibbies06" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ла-Плата
 |номи аслӣ     = La Plata
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 57|lon_min = 57|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 19 ноябри 1882
 |масоҳат       = 27
 |баландии маркази МА = 20
 |аҳолӣ         = 654 324
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ла-Плата''' (ба испанӣ: ''La Plata'') — пойтахти '''иёлати Буэнос-Айрес''' — калонтарин иёлати [[Аргентина]] — на худи шаҳри Буэнос Айрес.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/La-Plata La Plata] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 654 324 нафар (2010), метрополи Гран-Ла-Плата — тахминан 900 ҳазор. Ла-Плата '''шаҳри плансохти саропӯшидаи 1882''' — '''дуюмии плансохти умдаи мутлақи ҷаҳон пас аз Ла-Плата-и Вашингтон''' (1791) — аз рӯи сохтори гуё «панҷра-и диагоналҳо» бо кӯчаҳои шифрбандӣ ва парк-ҳои даврӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ла-Плата '''19 ноябри 1882''' — '''3 сол пас аз федератсияи Буэнос-Айрес соли 1880''' — аз ҷониби губернатори иёлати Буэнос-Айрес '''Дардо Роча''' таъсис ёфт, барои ки '''иёлат ба пойтахти нав ниёз дошт''' пас аз он ки шаҳри Буэнос Айрес аз иёлат ҷудо шуда, худи пойтахти федералии Аргентина гардид.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Меъмории '''Педро Бенуа''' ва плансохти '''Пер Бенуа''' '''шаҳрро дар як панҷра-и иҷрокунандаи 5×5 квадратҳо''' бо '''шаш кӯчаи диагоналии асосӣ''' ва '''6 парки даврӣ''' сохтанд — '''яке аз аввалин ва беҳтарин намунаҳои плансохти шаҳрии саропӯшида-и қарни XIX'''. Иморатҳои асосии давлатӣ дар маркази шаҳр ба '''эклектикӣ-неогетикӣ''' сохта шуданд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ла-Плата дар канори ҷанубии Рио-де-ла-Плата, тахминан 60 км ҷанубу шарқи Буэнос Айрес воқеъ аст. Иқлим субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарму намнок, зимистон мулоим.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ла-Плата 654 324 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ла-Плата: '''идораи давлатии иёлат''', '''Донишгоҳи Миллии Ла-Плата''' (UNLP, 1897 — яке аз 3 донишгоҳҳои муҳими Аргентина), '''саноати нафтпалойгоҳӣ''' (палогоҳи YPF La Plata, 1925 — калонтарин палогоҳи Аргентина).

== Нақлиёт ==
Ла-Плата дорои истгоҳи асосии роҳи оҳани Буэнос Айрес – Ла-Плата ва бандари муҳими дарёии Рио-де-ла-Плата.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Собораи Ла-Плата''' (1932, неогетикӣ — калонтарин калисои неогетикӣ-и Амрикои Ҷанубӣ, 112 м баландӣ), '''Осорхонаи Ла-Плата''' (Museo de La Plata, 1888 — '''яке аз бузургтарин осорхонаҳои табиатшиносии Амрикои Ҷанубӣ''' — маҷмаи палеонтологии сад-ҳо ёдгориҳо, аз ҷумла '''Мегатерий''' 5-метраи қарни III), '''Плаза Морено''' (маркази бузурги шаҳр).

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Буэнос Айрес]]
* [[Иёлати Буэнос-Айрес]]</text>
      <sha1>obwx1uyer05awylttdwt2tnibbies06</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482588</id>
      <parentid>1482587</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4579" sha1="ijroc70npsk1pi4gd8c14jqu4eensqt" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ла-Плата
 |номи аслӣ     = La Plata
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 57|lon_min = 57|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 19 ноябри 1882
 |масоҳат       = 27
 |баландии маркази МА = 20
 |аҳолӣ         = 654 324
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ла-Плата''' (ба испанӣ: ''La Plata'') — пойтахти '''иёлати Буэнос-Айрес''' — калонтарин иёлати [[Аргентина]] — на худи шаҳри Буэнос Айрес.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/La-Plata La Plata] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 654 324 нафар (2010), метрополи Гран-Ла-Плата — тахминан 900 ҳазор. Ла-Плата '''шаҳри плансохти саропӯшидаи 1882''' — '''дуюмии плансохти умдаи мутлақи ҷаҳон пас аз Ла-Плата-и Вашингтон''' (1791) — аз рӯи сохтори гуё «панҷра-и диагоналҳо» бо кӯчаҳои шифрбандӣ ва парк-ҳои даврӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ла-Плата '''19 ноябри 1882''' — '''3 сол пас аз федератсияи Буэнос-Айрес соли 1880''' — аз ҷониби губернатори иёлати Буэнос-Айрес '''Дардо Роча''' таъсис ёфт, барои ки '''иёлат ба пойтахти нав ниёз дошт''' пас аз он ки шаҳри Буэнос Айрес аз иёлат ҷудо шуда, худи пойтахти федералии Аргентина гардид.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Меъмории '''Педро Бенуа''' ва плансохти '''Пер Бенуа''' '''шаҳрро дар як панҷра-и иҷрокунандаи 5×5 квадратҳо''' бо '''шаш кӯчаи диагоналии асосӣ''' ва '''6 парки даврӣ''' сохтанд — '''яке аз аввалин ва беҳтарин намунаҳои плансохти шаҳрии саропӯшида-и қарни XIX'''. Иморатҳои асосии давлатӣ дар маркази шаҳр ба '''эклектикӣ-неогетикӣ''' сохта шуданд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ла-Плата дар канори ҷанубии Рио-де-ла-Плата, тахминан 60 км ҷанубу шарқи Буэнос Айрес воқеъ аст. Иқлим субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарму намнок, зимистон мулоим.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ла-Плата 654 324 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ла-Плата: '''идораи давлатии иёлат''', '''Донишгоҳи Миллии Ла-Плата''' (UNLP, 1897 — яке аз 3 донишгоҳҳои муҳими Аргентина), '''саноати нафтпалойгоҳӣ''' (палогоҳи YPF La Plata, 1925 — калонтарин палогоҳи Аргентина).

== Нақлиёт ==
Ла-Плата дорои истгоҳи асосии роҳи оҳани Буэнос Айрес – Ла-Плата ва бандари муҳими дарёии Рио-де-ла-Плата.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Собораи Ла-Плата''' (1932, неогетикӣ — калонтарин калисои неогетикӣ-и Амрикои Ҷанубӣ, 112 м баландӣ), '''Осорхонаи Ла-Плата''' (Museo de La Plata, 1888 — '''яке аз бузургтарин осорхонаҳои табиатшиносии Амрикои Ҷанубӣ''' — маҷмаи палеонтологии сад-ҳо ёдгориҳо, аз ҷумла '''Мегатерий''' 5-метраи қарни III), '''Плаза Морено''' (маркази бузурги шаҳр).

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Буэнос Айрес]]
* [[Иёлати Буэнос-Айрес]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>ijroc70npsk1pi4gd8c14jqu4eensqt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482589</id>
      <parentid>1482588</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4714" sha1="h3yglg7gw8v9vw5e86pc8ottfroqirf" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ла-Плата
 |номи аслӣ     = La Plata
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 57|lon_min = 57|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 19 ноябри 1882
 |масоҳат       = 27
 |баландии маркази МА = 20
 |аҳолӣ         = 654 324
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ла-Плата''' (ба испанӣ: ''La Plata'') — пойтахти '''иёлати Буэнос-Айрес''' — калонтарин иёлати [[Аргентина]] — на худи шаҳри Буэнос Айрес.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/La-Plata La Plata] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 654 324 нафар (2010), метрополи Гран-Ла-Плата — тахминан 900 ҳазор. Ла-Плата '''шаҳри плансохти саропӯшидаи 1882''' — '''дуюмии плансохти умдаи мутлақи ҷаҳон пас аз Ла-Плата-и Вашингтон''' (1791) — аз рӯи сохтори гуё «панҷра-и диагоналҳо» бо кӯчаҳои шифрбандӣ ва парк-ҳои даврӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ла-Плата '''19 ноябри 1882''' — '''3 сол пас аз федератсияи Буэнос-Айрес соли 1880''' — аз ҷониби губернатори иёлати Буэнос-Айрес '''Дардо Роча''' таъсис ёфт, барои ки '''иёлат ба пойтахти нав ниёз дошт''' пас аз он ки шаҳри Буэнос Айрес аз иёлат ҷудо шуда, худи пойтахти федералии Аргентина гардид.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Меъмории '''Педро Бенуа''' ва плансохти '''Пер Бенуа''' '''шаҳрро дар як панҷра-и иҷрокунандаи 5×5 квадратҳо''' бо '''шаш кӯчаи диагоналии асосӣ''' ва '''6 парки даврӣ''' сохтанд — '''яке аз аввалин ва беҳтарин намунаҳои плансохти шаҳрии саропӯшида-и қарни XIX'''. Иморатҳои асосии давлатӣ дар маркази шаҳр ба '''эклектикӣ-неогетикӣ''' сохта шуданд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ла-Плата дар канори ҷанубии Рио-де-ла-Плата, тахминан 60 км ҷанубу шарқи Буэнос Айрес воқеъ аст. Иқлим субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарму намнок, зимистон мулоим.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ла-Плата 654 324 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ла-Плата: '''идораи давлатии иёлат''', '''Донишгоҳи Миллии Ла-Плата''' (UNLP, 1897 — яке аз 3 донишгоҳҳои муҳими Аргентина), '''саноати нафтпалойгоҳӣ''' (палогоҳи YPF La Plata, 1925 — калонтарин палогоҳи Аргентина).

== Нақлиёт ==
Ла-Плата дорои истгоҳи асосии роҳи оҳани Буэнос Айрес – Ла-Плата ва бандари муҳими дарёии Рио-де-ла-Плата.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Собораи Ла-Плата''' (1932, неогетикӣ — калонтарин калисои неогетикӣ-и Амрикои Ҷанубӣ, 112 м баландӣ), '''Осорхонаи Ла-Плата''' (Museo de La Plata, 1888 — '''яке аз бузургтарин осорхонаҳои табиатшиносии Амрикои Ҷанубӣ''' — маҷмаи палеонтологии сад-ҳо ёдгориҳо, аз ҷумла '''Мегатерий''' 5-метраи қарни III), '''Плаза Морено''' (маркази бузурги шаҳр).

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Буэнос Айрес]]
* [[Иёлати Буэнос-Айрес]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/La-Plata Ла-Плата дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>h3yglg7gw8v9vw5e86pc8ottfroqirf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482590</id>
      <parentid>1482589</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4878" sha1="2ghfjx5ph869pb8m0pzkz6gkxfujhwp" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ла-Плата
 |номи аслӣ     = La Plata
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 34|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 57|lon_min = 57|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 19 ноябри 1882
 |масоҳат       = 27
 |баландии маркази МА = 20
 |аҳолӣ         = 654 324
 |соли барӯйхатгирӣ = 2010
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ла-Плата''' (ба испанӣ: ''La Plata'') — пойтахти '''иёлати Буэнос-Айрес''' — калонтарин иёлати [[Аргентина]] — на худи шаҳри Буэнос Айрес.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/La-Plata La Plata] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 654 324 нафар (2010), метрополи Гран-Ла-Плата — тахминан 900 ҳазор. Ла-Плата '''шаҳри плансохти саропӯшидаи 1882''' — '''дуюмии плансохти умдаи мутлақи ҷаҳон пас аз Ла-Плата-и Вашингтон''' (1791) — аз рӯи сохтори гуё «панҷра-и диагоналҳо» бо кӯчаҳои шифрбандӣ ва парк-ҳои даврӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ла-Плата '''19 ноябри 1882''' — '''3 сол пас аз федератсияи Буэнос-Айрес соли 1880''' — аз ҷониби губернатори иёлати Буэнос-Айрес '''Дардо Роча''' таъсис ёфт, барои ки '''иёлат ба пойтахти нав ниёз дошт''' пас аз он ки шаҳри Буэнос Айрес аз иёлат ҷудо шуда, худи пойтахти федералии Аргентина гардид.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Меъмории '''Педро Бенуа''' ва плансохти '''Пер Бенуа''' '''шаҳрро дар як панҷра-и иҷрокунандаи 5×5 квадратҳо''' бо '''шаш кӯчаи диагоналии асосӣ''' ва '''6 парки даврӣ''' сохтанд — '''яке аз аввалин ва беҳтарин намунаҳои плансохти шаҳрии саропӯшида-и қарни XIX'''. Иморатҳои асосии давлатӣ дар маркази шаҳр ба '''эклектикӣ-неогетикӣ''' сохта шуданд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ла-Плата дар канори ҷанубии Рио-де-ла-Плата, тахминан 60 км ҷанубу шарқи Буэнос Айрес воқеъ аст. Иқлим субтропикии намноки чорфасл (Cfa) — тобистон гарму намнок, зимистон мулоим.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ла-Плата 654 324 нафар (2010) — асосан испанӣ-итолиёвии аргентинӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ла-Плата: '''идораи давлатии иёлат''', '''Донишгоҳи Миллии Ла-Плата''' (UNLP, 1897 — яке аз 3 донишгоҳҳои муҳими Аргентина), '''саноати нафтпалойгоҳӣ''' (палогоҳи YPF La Plata, 1925 — калонтарин палогоҳи Аргентина).

== Нақлиёт ==
Ла-Плата дорои истгоҳи асосии роҳи оҳани Буэнос Айрес – Ла-Плата ва бандари муҳими дарёии Рио-де-ла-Плата.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Собораи Ла-Плата''' (1932, неогетикӣ — калонтарин калисои неогетикӣ-и Амрикои Ҷанубӣ, 112 м баландӣ), '''Осорхонаи Ла-Плата''' (Museo de La Plata, 1888 — '''яке аз бузургтарин осорхонаҳои табиатшиносии Амрикои Ҷанубӣ''' — маҷмаи палеонтологии сад-ҳо ёдгориҳо, аз ҷумла '''Мегатерий''' 5-метраи қарни III), '''Плаза Морено''' (маркази бузурги шаҳр).

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Буэнос Айрес]]
* [[Иёлати Буэнос-Айрес]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/La-Plata Ла-Плата дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Иёлати Буэнос-Айрес]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>2ghfjx5ph869pb8m0pzkz6gkxfujhwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ушуая</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332982</id>
    <revision>
      <id>1482591</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1537" sha1="sar4ssfvamxj8sr4kiaqyhfotwlej4i" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ушуая
 |номи аслӣ     = Ushuaia
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 18|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1884 (расмӣ, Аргентина)
 |масоҳат       = 23
 |баландии маркази МА = 23
 |аҳолӣ         = 82 500
 |соли барӯйхатгирӣ = 2020
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ушуая''' (ба испанӣ: ''Ushuaia''; аз забони ямана — «халиҷи дур ба ғарб») — пойтахти '''иёлати Оташин Замин, Антарктида ва ҷазираҳои Ҷанубии Атлантик''' — '''ҷанубитарин иёлати Аргентина ва ҷаҳон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ushuaia] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 82 500 нафар (2020). Ушуая '''шаҳри аз ҳама ҷанубитарини ҷаҳон''' (54° 48′ S — '''рекорд-и ҳамаи шаҳрҳо'''-и ҷаҳон) ва '''дарвозаи асосии Аргентина ба Антарктида''' — сад-ҳо киштиҳои таҳқиқотӣ ва туристӣ солона ба Антарктидо аз Ушуая мераванд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>sar4ssfvamxj8sr4kiaqyhfotwlej4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482592</id>
      <parentid>1482591</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3550" sha1="7nx85w1951p57jr2fivs88j9h98nhw0" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ушуая
 |номи аслӣ     = Ushuaia
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 18|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1884 (расмӣ, Аргентина)
 |масоҳат       = 23
 |баландии маркази МА = 23
 |аҳолӣ         = 82 500
 |соли барӯйхатгирӣ = 2020
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ушуая''' (ба испанӣ: ''Ushuaia''; аз забони ямана — «халиҷи дур ба ғарб») — пойтахти '''иёлати Оташин Замин, Антарктида ва ҷазираҳои Ҷанубии Атлантик''' — '''ҷанубитарин иёлати Аргентина ва ҷаҳон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ushuaia] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 82 500 нафар (2020). Ушуая '''шаҳри аз ҳама ҷанубитарини ҷаҳон''' (54° 48′ S — '''рекорд-и ҳамаи шаҳрҳо'''-и ҷаҳон) ва '''дарвозаи асосии Аргентина ба Антарктида''' — сад-ҳо киштиҳои таҳқиқотӣ ва туристӣ солона ба Антарктидо аз Ушуая мераванд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи имрӯзаи Ушуая аз ҳазораи VII то милод маскун-и халқи '''ямана''' (Yaghan) — бумиёни Оташин Замин, ки '''дар оби -1 °C бе либос моҳигирӣ мекарданд''' — буд. '''Соли 1830''' капитани британӣ '''Роберт Фитс-Рой''' бо киштии '''HMS Beagle''' чор яманаро ба Британия бурд ва баъдтар (1834, дар парвози дуюми Beagle) бо '''Чарлз Дарвин''' онҳоро баргардонд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1873 миссионерони англикании Британия''' Ушуая-миссияро таъсис доданд — '''аввалин маскунияти доимии аврупоӣ дар нӯги ҷанубии Ҷаҳон'''. '''Соли 1884 Аргентина''' расмии Ушуая-миссияро аз Британия харид ва '''шаҳри Ушуая'''-ро таъсис намуд. Дар '''1902–1947 Ушуая ба сифати '''зиндони махсуси Аргентина''' барои сиёсиён ва ҷинояткорони махсус — '''«Зиндони охири ҷаҳон» (Prison of the End of the World)''' — амал мекард; имрӯз ин иморат '''Осорхонаи Ушуая'''-ро дарбар мегирад.

Барқироркунии '''халқи ямана''': аз тахминан 10 000 нафар (соли 1520) '''ба зудӣ аз касалиҳои аврупоӣ, ҷанг ва азнав-таъсиси зӯрӣ ба садҳо коҳиш ёфт''' — '''охирин намояндаи баранда-и забони ямана — Кристина Калдерон''' — '''16 феврали 2022 дар синни 93-солагӣ вафот кард''' ва бо ин '''забони ямана расмии нобуд'''-и ҷаҳон эълон гардид.</text>
      <sha1>7nx85w1951p57jr2fivs88j9h98nhw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482593</id>
      <parentid>1482592</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4317" sha1="tpe36l65psbl69ja93lw48bmqg4owzz" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ушуая
 |номи аслӣ     = Ushuaia
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 18|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1884 (расмӣ, Аргентина)
 |масоҳат       = 23
 |баландии маркази МА = 23
 |аҳолӣ         = 82 500
 |соли барӯйхатгирӣ = 2020
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ушуая''' (ба испанӣ: ''Ushuaia''; аз забони ямана — «халиҷи дур ба ғарб») — пойтахти '''иёлати Оташин Замин, Антарктида ва ҷазираҳои Ҷанубии Атлантик''' — '''ҷанубитарин иёлати Аргентина ва ҷаҳон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ushuaia] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 82 500 нафар (2020). Ушуая '''шаҳри аз ҳама ҷанубитарини ҷаҳон''' (54° 48′ S — '''рекорд-и ҳамаи шаҳрҳо'''-и ҷаҳон) ва '''дарвозаи асосии Аргентина ба Антарктида''' — сад-ҳо киштиҳои таҳқиқотӣ ва туристӣ солона ба Антарктидо аз Ушуая мераванд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи имрӯзаи Ушуая аз ҳазораи VII то милод маскун-и халқи '''ямана''' (Yaghan) — бумиёни Оташин Замин, ки '''дар оби -1 °C бе либос моҳигирӣ мекарданд''' — буд. '''Соли 1830''' капитани британӣ '''Роберт Фитс-Рой''' бо киштии '''HMS Beagle''' чор яманаро ба Британия бурд ва баъдтар (1834, дар парвози дуюми Beagle) бо '''Чарлз Дарвин''' онҳоро баргардонд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1873 миссионерони англикании Британия''' Ушуая-миссияро таъсис доданд — '''аввалин маскунияти доимии аврупоӣ дар нӯги ҷанубии Ҷаҳон'''. '''Соли 1884 Аргентина''' расмии Ушуая-миссияро аз Британия харид ва '''шаҳри Ушуая'''-ро таъсис намуд. Дар '''1902–1947 Ушуая ба сифати '''зиндони махсуси Аргентина''' барои сиёсиён ва ҷинояткорони махсус — '''«Зиндони охири ҷаҳон» (Prison of the End of the World)''' — амал мекард; имрӯз ин иморат '''Осорхонаи Ушуая'''-ро дарбар мегирад.

Барқироркунии '''халқи ямана''': аз тахминан 10 000 нафар (соли 1520) '''ба зудӣ аз касалиҳои аврупоӣ, ҷанг ва азнав-таъсиси зӯрӣ ба садҳо коҳиш ёфт''' — '''охирин намояндаи баранда-и забони ямана — Кристина Калдерон''' — '''16 феврали 2022 дар синни 93-солагӣ вафот кард''' ва бо ин '''забони ямана расмии нобуд'''-и ҷаҳон эълон гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ушуая дар канори шимолии '''Канали Бигл''' — гузаргоҳи ҷаҳонии байни Атлантика ва Пасифика — дар нӯги ҷанубии Оташин Замин, дар байни Кӯҳҳои Марсиалӣ (баландтарин Кӯҳи Мартиалӣ 1490 м) воқеъ буда, иқлими субантарктидии баҳрӣ (ET) дорад: '''тобистон хунук (~+10 °C дар январ), зимистон сард (~0 °C дар июл)'''. Боришоти солона ~530 мм, аз ҷумла барф. Мавсуми шабона: '''22 июн ~7 соат равшанӣ'''; '''22 декабр ~17 соат равшанӣ'''.</text>
      <sha1>tpe36l65psbl69ja93lw48bmqg4owzz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482594</id>
      <parentid>1482593</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4736" sha1="78ftmldwphmfdpb41gy4wnoilc75oyc" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ушуая
 |номи аслӣ     = Ushuaia
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 18|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1884 (расмӣ, Аргентина)
 |масоҳат       = 23
 |баландии маркази МА = 23
 |аҳолӣ         = 82 500
 |соли барӯйхатгирӣ = 2020
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ушуая''' (ба испанӣ: ''Ushuaia''; аз забони ямана — «халиҷи дур ба ғарб») — пойтахти '''иёлати Оташин Замин, Антарктида ва ҷазираҳои Ҷанубии Атлантик''' — '''ҷанубитарин иёлати Аргентина ва ҷаҳон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ushuaia] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 82 500 нафар (2020). Ушуая '''шаҳри аз ҳама ҷанубитарини ҷаҳон''' (54° 48′ S — '''рекорд-и ҳамаи шаҳрҳо'''-и ҷаҳон) ва '''дарвозаи асосии Аргентина ба Антарктида''' — сад-ҳо киштиҳои таҳқиқотӣ ва туристӣ солона ба Антарктидо аз Ушуая мераванд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи имрӯзаи Ушуая аз ҳазораи VII то милод маскун-и халқи '''ямана''' (Yaghan) — бумиёни Оташин Замин, ки '''дар оби -1 °C бе либос моҳигирӣ мекарданд''' — буд. '''Соли 1830''' капитани британӣ '''Роберт Фитс-Рой''' бо киштии '''HMS Beagle''' чор яманаро ба Британия бурд ва баъдтар (1834, дар парвози дуюми Beagle) бо '''Чарлз Дарвин''' онҳоро баргардонд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1873 миссионерони англикании Британия''' Ушуая-миссияро таъсис доданд — '''аввалин маскунияти доимии аврупоӣ дар нӯги ҷанубии Ҷаҳон'''. '''Соли 1884 Аргентина''' расмии Ушуая-миссияро аз Британия харид ва '''шаҳри Ушуая'''-ро таъсис намуд. Дар '''1902–1947 Ушуая ба сифати '''зиндони махсуси Аргентина''' барои сиёсиён ва ҷинояткорони махсус — '''«Зиндони охири ҷаҳон» (Prison of the End of the World)''' — амал мекард; имрӯз ин иморат '''Осорхонаи Ушуая'''-ро дарбар мегирад.

Барқироркунии '''халқи ямана''': аз тахминан 10 000 нафар (соли 1520) '''ба зудӣ аз касалиҳои аврупоӣ, ҷанг ва азнав-таъсиси зӯрӣ ба садҳо коҳиш ёфт''' — '''охирин намояндаи баранда-и забони ямана — Кристина Калдерон''' — '''16 феврали 2022 дар синни 93-солагӣ вафот кард''' ва бо ин '''забони ямана расмии нобуд'''-и ҷаҳон эълон гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ушуая дар канори шимолии '''Канали Бигл''' — гузаргоҳи ҷаҳонии байни Атлантика ва Пасифика — дар нӯги ҷанубии Оташин Замин, дар байни Кӯҳҳои Марсиалӣ (баландтарин Кӯҳи Мартиалӣ 1490 м) воқеъ буда, иқлими субантарктидии баҳрӣ (ET) дорад: '''тобистон хунук (~+10 °C дар январ), зимистон сард (~0 °C дар июл)'''. Боришоти солона ~530 мм, аз ҷумла барф. Мавсуми шабона: '''22 июн ~7 соат равшанӣ'''; '''22 декабр ~17 соат равшанӣ'''.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ушуая 82 500 нафар (2020) — асосан аргентинии-испаниёни '''муҳоҷир аз саросари кишвар''' (Ушуая аз солҳои 1970-ум бо истинод ба сарзамини барқтарҳо пуштибонӣ ва туризм ба таври сареъ рушд ёфт). Забон — '''испанӣ'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>78ftmldwphmfdpb41gy4wnoilc75oyc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482595</id>
      <parentid>1482594</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5433" sha1="cucc219ttpf4ben5bqncmqraao00ecl" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ушуая
 |номи аслӣ     = Ushuaia
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 18|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1884 (расмӣ, Аргентина)
 |масоҳат       = 23
 |баландии маркази МА = 23
 |аҳолӣ         = 82 500
 |соли барӯйхатгирӣ = 2020
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ушуая''' (ба испанӣ: ''Ushuaia''; аз забони ямана — «халиҷи дур ба ғарб») — пойтахти '''иёлати Оташин Замин, Антарктида ва ҷазираҳои Ҷанубии Атлантик''' — '''ҷанубитарин иёлати Аргентина ва ҷаҳон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ushuaia] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 82 500 нафар (2020). Ушуая '''шаҳри аз ҳама ҷанубитарини ҷаҳон''' (54° 48′ S — '''рекорд-и ҳамаи шаҳрҳо'''-и ҷаҳон) ва '''дарвозаи асосии Аргентина ба Антарктида''' — сад-ҳо киштиҳои таҳқиқотӣ ва туристӣ солона ба Антарктидо аз Ушуая мераванд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи имрӯзаи Ушуая аз ҳазораи VII то милод маскун-и халқи '''ямана''' (Yaghan) — бумиёни Оташин Замин, ки '''дар оби -1 °C бе либос моҳигирӣ мекарданд''' — буд. '''Соли 1830''' капитани британӣ '''Роберт Фитс-Рой''' бо киштии '''HMS Beagle''' чор яманаро ба Британия бурд ва баъдтар (1834, дар парвози дуюми Beagle) бо '''Чарлз Дарвин''' онҳоро баргардонд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1873 миссионерони англикании Британия''' Ушуая-миссияро таъсис доданд — '''аввалин маскунияти доимии аврупоӣ дар нӯги ҷанубии Ҷаҳон'''. '''Соли 1884 Аргентина''' расмии Ушуая-миссияро аз Британия харид ва '''шаҳри Ушуая'''-ро таъсис намуд. Дар '''1902–1947 Ушуая ба сифати '''зиндони махсуси Аргентина''' барои сиёсиён ва ҷинояткорони махсус — '''«Зиндони охири ҷаҳон» (Prison of the End of the World)''' — амал мекард; имрӯз ин иморат '''Осорхонаи Ушуая'''-ро дарбар мегирад.

Барқироркунии '''халқи ямана''': аз тахминан 10 000 нафар (соли 1520) '''ба зудӣ аз касалиҳои аврупоӣ, ҷанг ва азнав-таъсиси зӯрӣ ба садҳо коҳиш ёфт''' — '''охирин намояндаи баранда-и забони ямана — Кристина Калдерон''' — '''16 феврали 2022 дар синни 93-солагӣ вафот кард''' ва бо ин '''забони ямана расмии нобуд'''-и ҷаҳон эълон гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ушуая дар канори шимолии '''Канали Бигл''' — гузаргоҳи ҷаҳонии байни Атлантика ва Пасифика — дар нӯги ҷанубии Оташин Замин, дар байни Кӯҳҳои Марсиалӣ (баландтарин Кӯҳи Мартиалӣ 1490 м) воқеъ буда, иқлими субантарктидии баҳрӣ (ET) дорад: '''тобистон хунук (~+10 °C дар январ), зимистон сард (~0 °C дар июл)'''. Боришоти солона ~530 мм, аз ҷумла барф. Мавсуми шабона: '''22 июн ~7 соат равшанӣ'''; '''22 декабр ~17 соат равшанӣ'''.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ушуая 82 500 нафар (2020) — асосан аргентинии-испаниёни '''муҳоҷир аз саросари кишвар''' (Ушуая аз солҳои 1970-ум бо истинод ба сарзамини барқтарҳо пуштибонӣ ва туризм ба таври сареъ рушд ёфт). Забон — '''испанӣ'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ушуая: '''туризми Антарктидо''' (муҳимтарин омили сайёҳии Аргентина, тахминан 100 000 сайёҳ солона ки аз Ушуая ба Антарктида парвоз мекунанд), '''истгоҳи баҳрии Аргентина''' (Ushuaia Naval Base — база барои Патрули Антарктидии Аргентина ва пойгоҳи асосии Аргентина ба ҷанубу-Атлантик), '''саноати электроника-истеҳсолкунӣ''' (аз солҳои 1970 бо истинод ба ислоҳоти андозии махсус).</text>
      <sha1>cucc219ttpf4ben5bqncmqraao00ecl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482596</id>
      <parentid>1482595</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5839" sha1="7pz38gj4mq8pxvkduh0v9iyobbmxdgn" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ушуая
 |номи аслӣ     = Ushuaia
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 18|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1884 (расмӣ, Аргентина)
 |масоҳат       = 23
 |баландии маркази МА = 23
 |аҳолӣ         = 82 500
 |соли барӯйхатгирӣ = 2020
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ушуая''' (ба испанӣ: ''Ushuaia''; аз забони ямана — «халиҷи дур ба ғарб») — пойтахти '''иёлати Оташин Замин, Антарктида ва ҷазираҳои Ҷанубии Атлантик''' — '''ҷанубитарин иёлати Аргентина ва ҷаҳон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ushuaia] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 82 500 нафар (2020). Ушуая '''шаҳри аз ҳама ҷанубитарини ҷаҳон''' (54° 48′ S — '''рекорд-и ҳамаи шаҳрҳо'''-и ҷаҳон) ва '''дарвозаи асосии Аргентина ба Антарктида''' — сад-ҳо киштиҳои таҳқиқотӣ ва туристӣ солона ба Антарктидо аз Ушуая мераванд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи имрӯзаи Ушуая аз ҳазораи VII то милод маскун-и халқи '''ямана''' (Yaghan) — бумиёни Оташин Замин, ки '''дар оби -1 °C бе либос моҳигирӣ мекарданд''' — буд. '''Соли 1830''' капитани британӣ '''Роберт Фитс-Рой''' бо киштии '''HMS Beagle''' чор яманаро ба Британия бурд ва баъдтар (1834, дар парвози дуюми Beagle) бо '''Чарлз Дарвин''' онҳоро баргардонд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1873 миссионерони англикании Британия''' Ушуая-миссияро таъсис доданд — '''аввалин маскунияти доимии аврупоӣ дар нӯги ҷанубии Ҷаҳон'''. '''Соли 1884 Аргентина''' расмии Ушуая-миссияро аз Британия харид ва '''шаҳри Ушуая'''-ро таъсис намуд. Дар '''1902–1947 Ушуая ба сифати '''зиндони махсуси Аргентина''' барои сиёсиён ва ҷинояткорони махсус — '''«Зиндони охири ҷаҳон» (Prison of the End of the World)''' — амал мекард; имрӯз ин иморат '''Осорхонаи Ушуая'''-ро дарбар мегирад.

Барқироркунии '''халқи ямана''': аз тахминан 10 000 нафар (соли 1520) '''ба зудӣ аз касалиҳои аврупоӣ, ҷанг ва азнав-таъсиси зӯрӣ ба садҳо коҳиш ёфт''' — '''охирин намояндаи баранда-и забони ямана — Кристина Калдерон''' — '''16 феврали 2022 дар синни 93-солагӣ вафот кард''' ва бо ин '''забони ямана расмии нобуд'''-и ҷаҳон эълон гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ушуая дар канори шимолии '''Канали Бигл''' — гузаргоҳи ҷаҳонии байни Атлантика ва Пасифика — дар нӯги ҷанубии Оташин Замин, дар байни Кӯҳҳои Марсиалӣ (баландтарин Кӯҳи Мартиалӣ 1490 м) воқеъ буда, иқлими субантарктидии баҳрӣ (ET) дорад: '''тобистон хунук (~+10 °C дар январ), зимистон сард (~0 °C дар июл)'''. Боришоти солона ~530 мм, аз ҷумла барф. Мавсуми шабона: '''22 июн ~7 соат равшанӣ'''; '''22 декабр ~17 соат равшанӣ'''.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ушуая 82 500 нафар (2020) — асосан аргентинии-испаниёни '''муҳоҷир аз саросари кишвар''' (Ушуая аз солҳои 1970-ум бо истинод ба сарзамини барқтарҳо пуштибонӣ ва туризм ба таври сареъ рушд ёфт). Забон — '''испанӣ'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ушуая: '''туризми Антарктидо''' (муҳимтарин омили сайёҳии Аргентина, тахминан 100 000 сайёҳ солона ки аз Ушуая ба Антарктида парвоз мекунанд), '''истгоҳи баҳрии Аргентина''' (Ushuaia Naval Base — база барои Патрули Антарктидии Аргентина ва пойгоҳи асосии Аргентина ба ҷанубу-Атлантик), '''саноати электроника-истеҳсолкунӣ''' (аз солҳои 1970 бо истинод ба ислоҳоти андозии махсус).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Малвинас-Аргентинас Ушуая (USH)''' — '''ҷанубитарин фурудгоҳи миллии ҷаҳон''' — рейсҳо ба Буэнос Айрес ва Антарктида. Бандари '''Ушуая''' — калонтарин истгоҳи киштиҳои туристии Антарктидо.</text>
      <sha1>7pz38gj4mq8pxvkduh0v9iyobbmxdgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482597</id>
      <parentid>1482596</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6388" sha1="2n3xzgp95v4q5yd6t90kus2drueggbh" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ушуая
 |номи аслӣ     = Ushuaia
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 18|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1884 (расмӣ, Аргентина)
 |масоҳат       = 23
 |баландии маркази МА = 23
 |аҳолӣ         = 82 500
 |соли барӯйхатгирӣ = 2020
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ушуая''' (ба испанӣ: ''Ushuaia''; аз забони ямана — «халиҷи дур ба ғарб») — пойтахти '''иёлати Оташин Замин, Антарктида ва ҷазираҳои Ҷанубии Атлантик''' — '''ҷанубитарин иёлати Аргентина ва ҷаҳон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ushuaia] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 82 500 нафар (2020). Ушуая '''шаҳри аз ҳама ҷанубитарини ҷаҳон''' (54° 48′ S — '''рекорд-и ҳамаи шаҳрҳо'''-и ҷаҳон) ва '''дарвозаи асосии Аргентина ба Антарктида''' — сад-ҳо киштиҳои таҳқиқотӣ ва туристӣ солона ба Антарктидо аз Ушуая мераванд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи имрӯзаи Ушуая аз ҳазораи VII то милод маскун-и халқи '''ямана''' (Yaghan) — бумиёни Оташин Замин, ки '''дар оби -1 °C бе либос моҳигирӣ мекарданд''' — буд. '''Соли 1830''' капитани британӣ '''Роберт Фитс-Рой''' бо киштии '''HMS Beagle''' чор яманаро ба Британия бурд ва баъдтар (1834, дар парвози дуюми Beagle) бо '''Чарлз Дарвин''' онҳоро баргардонд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1873 миссионерони англикании Британия''' Ушуая-миссияро таъсис доданд — '''аввалин маскунияти доимии аврупоӣ дар нӯги ҷанубии Ҷаҳон'''. '''Соли 1884 Аргентина''' расмии Ушуая-миссияро аз Британия харид ва '''шаҳри Ушуая'''-ро таъсис намуд. Дар '''1902–1947 Ушуая ба сифати '''зиндони махсуси Аргентина''' барои сиёсиён ва ҷинояткорони махсус — '''«Зиндони охири ҷаҳон» (Prison of the End of the World)''' — амал мекард; имрӯз ин иморат '''Осорхонаи Ушуая'''-ро дарбар мегирад.

Барқироркунии '''халқи ямана''': аз тахминан 10 000 нафар (соли 1520) '''ба зудӣ аз касалиҳои аврупоӣ, ҷанг ва азнав-таъсиси зӯрӣ ба садҳо коҳиш ёфт''' — '''охирин намояндаи баранда-и забони ямана — Кристина Калдерон''' — '''16 феврали 2022 дар синни 93-солагӣ вафот кард''' ва бо ин '''забони ямана расмии нобуд'''-и ҷаҳон эълон гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ушуая дар канори шимолии '''Канали Бигл''' — гузаргоҳи ҷаҳонии байни Атлантика ва Пасифика — дар нӯги ҷанубии Оташин Замин, дар байни Кӯҳҳои Марсиалӣ (баландтарин Кӯҳи Мартиалӣ 1490 м) воқеъ буда, иқлими субантарктидии баҳрӣ (ET) дорад: '''тобистон хунук (~+10 °C дар январ), зимистон сард (~0 °C дар июл)'''. Боришоти солона ~530 мм, аз ҷумла барф. Мавсуми шабона: '''22 июн ~7 соат равшанӣ'''; '''22 декабр ~17 соат равшанӣ'''.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ушуая 82 500 нафар (2020) — асосан аргентинии-испаниёни '''муҳоҷир аз саросари кишвар''' (Ушуая аз солҳои 1970-ум бо истинод ба сарзамини барқтарҳо пуштибонӣ ва туризм ба таври сареъ рушд ёфт). Забон — '''испанӣ'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ушуая: '''туризми Антарктидо''' (муҳимтарин омили сайёҳии Аргентина, тахминан 100 000 сайёҳ солона ки аз Ушуая ба Антарктида парвоз мекунанд), '''истгоҳи баҳрии Аргентина''' (Ushuaia Naval Base — база барои Патрули Антарктидии Аргентина ва пойгоҳи асосии Аргентина ба ҷанубу-Атлантик), '''саноати электроника-истеҳсолкунӣ''' (аз солҳои 1970 бо истинод ба ислоҳоти андозии махсус).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Малвинас-Аргентинас Ушуая (USH)''' — '''ҷанубитарин фурудгоҳи миллии ҷаҳон''' — рейсҳо ба Буэнос Айрес ва Антарктида. Бандари '''Ушуая''' — калонтарин истгоҳи киштиҳои туристии Антарктидо.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Осорхонаи Ушуая''' (собиқ зиндон, 1902–1947), '''Парки Миллии Оташин Замин''' (73 000 га — беруни шаҳр), '''Роҳи оҳани охирҷаҳон''' (Tren del Fin del Mundo — 7 км тури таърихии буроа ба Парки Миллӣ), '''канали Бигл''' — турҳои дар киштиҳо ба '''маячи охирҷаҳон''' (Faro Les Éclaireurs, 1920 — '''нишонаи Ушуая''').</text>
      <sha1>2n3xzgp95v4q5yd6t90kus2drueggbh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482598</id>
      <parentid>1482597</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6557" sha1="0c5ssshqy7yizu2f786f6ckp71j8rdg" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ушуая
 |номи аслӣ     = Ushuaia
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 18|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1884 (расмӣ, Аргентина)
 |масоҳат       = 23
 |баландии маркази МА = 23
 |аҳолӣ         = 82 500
 |соли барӯйхатгирӣ = 2020
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ушуая''' (ба испанӣ: ''Ushuaia''; аз забони ямана — «халиҷи дур ба ғарб») — пойтахти '''иёлати Оташин Замин, Антарктида ва ҷазираҳои Ҷанубии Атлантик''' — '''ҷанубитарин иёлати Аргентина ва ҷаҳон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ushuaia] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 82 500 нафар (2020). Ушуая '''шаҳри аз ҳама ҷанубитарини ҷаҳон''' (54° 48′ S — '''рекорд-и ҳамаи шаҳрҳо'''-и ҷаҳон) ва '''дарвозаи асосии Аргентина ба Антарктида''' — сад-ҳо киштиҳои таҳқиқотӣ ва туристӣ солона ба Антарктидо аз Ушуая мераванд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи имрӯзаи Ушуая аз ҳазораи VII то милод маскун-и халқи '''ямана''' (Yaghan) — бумиёни Оташин Замин, ки '''дар оби -1 °C бе либос моҳигирӣ мекарданд''' — буд. '''Соли 1830''' капитани британӣ '''Роберт Фитс-Рой''' бо киштии '''HMS Beagle''' чор яманаро ба Британия бурд ва баъдтар (1834, дар парвози дуюми Beagle) бо '''Чарлз Дарвин''' онҳоро баргардонд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1873 миссионерони англикании Британия''' Ушуая-миссияро таъсис доданд — '''аввалин маскунияти доимии аврупоӣ дар нӯги ҷанубии Ҷаҳон'''. '''Соли 1884 Аргентина''' расмии Ушуая-миссияро аз Британия харид ва '''шаҳри Ушуая'''-ро таъсис намуд. Дар '''1902–1947 Ушуая ба сифати '''зиндони махсуси Аргентина''' барои сиёсиён ва ҷинояткорони махсус — '''«Зиндони охири ҷаҳон» (Prison of the End of the World)''' — амал мекард; имрӯз ин иморат '''Осорхонаи Ушуая'''-ро дарбар мегирад.

Барқироркунии '''халқи ямана''': аз тахминан 10 000 нафар (соли 1520) '''ба зудӣ аз касалиҳои аврупоӣ, ҷанг ва азнав-таъсиси зӯрӣ ба садҳо коҳиш ёфт''' — '''охирин намояндаи баранда-и забони ямана — Кристина Калдерон''' — '''16 феврали 2022 дар синни 93-солагӣ вафот кард''' ва бо ин '''забони ямана расмии нобуд'''-и ҷаҳон эълон гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ушуая дар канори шимолии '''Канали Бигл''' — гузаргоҳи ҷаҳонии байни Атлантика ва Пасифика — дар нӯги ҷанубии Оташин Замин, дар байни Кӯҳҳои Марсиалӣ (баландтарин Кӯҳи Мартиалӣ 1490 м) воқеъ буда, иқлими субантарктидии баҳрӣ (ET) дорад: '''тобистон хунук (~+10 °C дар январ), зимистон сард (~0 °C дар июл)'''. Боришоти солона ~530 мм, аз ҷумла барф. Мавсуми шабона: '''22 июн ~7 соат равшанӣ'''; '''22 декабр ~17 соат равшанӣ'''.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ушуая 82 500 нафар (2020) — асосан аргентинии-испаниёни '''муҳоҷир аз саросари кишвар''' (Ушуая аз солҳои 1970-ум бо истинод ба сарзамини барқтарҳо пуштибонӣ ва туризм ба таври сареъ рушд ёфт). Забон — '''испанӣ'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ушуая: '''туризми Антарктидо''' (муҳимтарин омили сайёҳии Аргентина, тахминан 100 000 сайёҳ солона ки аз Ушуая ба Антарктида парвоз мекунанд), '''истгоҳи баҳрии Аргентина''' (Ushuaia Naval Base — база барои Патрули Антарктидии Аргентина ва пойгоҳи асосии Аргентина ба ҷанубу-Атлантик), '''саноати электроника-истеҳсолкунӣ''' (аз солҳои 1970 бо истинод ба ислоҳоти андозии махсус).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Малвинас-Аргентинас Ушуая (USH)''' — '''ҷанубитарин фурудгоҳи миллии ҷаҳон''' — рейсҳо ба Буэнос Айрес ва Антарктида. Бандари '''Ушуая''' — калонтарин истгоҳи киштиҳои туристии Антарктидо.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Осорхонаи Ушуая''' (собиқ зиндон, 1902–1947), '''Парки Миллии Оташин Замин''' (73 000 га — беруни шаҳр), '''Роҳи оҳани охирҷаҳон''' (Tren del Fin del Mundo — 7 км тури таърихии буроа ба Парки Миллӣ), '''канали Бигл''' — турҳои дар киштиҳо ба '''маячи охирҷаҳон''' (Faro Les Éclaireurs, 1920 — '''нишонаи Ушуая''').

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Оташин Замин]]
* [[Антарктида]]
* [[Канали Бигл]]
* [[Чарлз Дарвин]]</text>
      <sha1>0c5ssshqy7yizu2f786f6ckp71j8rdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482599</id>
      <parentid>1482598</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6586" sha1="6uoiw4hk3tv3fauimc1rcr21f9fforu" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ушуая
 |номи аслӣ     = Ushuaia
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 18|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1884 (расмӣ, Аргентина)
 |масоҳат       = 23
 |баландии маркази МА = 23
 |аҳолӣ         = 82 500
 |соли барӯйхатгирӣ = 2020
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ушуая''' (ба испанӣ: ''Ushuaia''; аз забони ямана — «халиҷи дур ба ғарб») — пойтахти '''иёлати Оташин Замин, Антарктида ва ҷазираҳои Ҷанубии Атлантик''' — '''ҷанубитарин иёлати Аргентина ва ҷаҳон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ushuaia] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 82 500 нафар (2020). Ушуая '''шаҳри аз ҳама ҷанубитарини ҷаҳон''' (54° 48′ S — '''рекорд-и ҳамаи шаҳрҳо'''-и ҷаҳон) ва '''дарвозаи асосии Аргентина ба Антарктида''' — сад-ҳо киштиҳои таҳқиқотӣ ва туристӣ солона ба Антарктидо аз Ушуая мераванд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи имрӯзаи Ушуая аз ҳазораи VII то милод маскун-и халқи '''ямана''' (Yaghan) — бумиёни Оташин Замин, ки '''дар оби -1 °C бе либос моҳигирӣ мекарданд''' — буд. '''Соли 1830''' капитани британӣ '''Роберт Фитс-Рой''' бо киштии '''HMS Beagle''' чор яманаро ба Британия бурд ва баъдтар (1834, дар парвози дуюми Beagle) бо '''Чарлз Дарвин''' онҳоро баргардонд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1873 миссионерони англикании Британия''' Ушуая-миссияро таъсис доданд — '''аввалин маскунияти доимии аврупоӣ дар нӯги ҷанубии Ҷаҳон'''. '''Соли 1884 Аргентина''' расмии Ушуая-миссияро аз Британия харид ва '''шаҳри Ушуая'''-ро таъсис намуд. Дар '''1902–1947 Ушуая ба сифати '''зиндони махсуси Аргентина''' барои сиёсиён ва ҷинояткорони махсус — '''«Зиндони охири ҷаҳон» (Prison of the End of the World)''' — амал мекард; имрӯз ин иморат '''Осорхонаи Ушуая'''-ро дарбар мегирад.

Барқироркунии '''халқи ямана''': аз тахминан 10 000 нафар (соли 1520) '''ба зудӣ аз касалиҳои аврупоӣ, ҷанг ва азнав-таъсиси зӯрӣ ба садҳо коҳиш ёфт''' — '''охирин намояндаи баранда-и забони ямана — Кристина Калдерон''' — '''16 феврали 2022 дар синни 93-солагӣ вафот кард''' ва бо ин '''забони ямана расмии нобуд'''-и ҷаҳон эълон гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ушуая дар канори шимолии '''Канали Бигл''' — гузаргоҳи ҷаҳонии байни Атлантика ва Пасифика — дар нӯги ҷанубии Оташин Замин, дар байни Кӯҳҳои Марсиалӣ (баландтарин Кӯҳи Мартиалӣ 1490 м) воқеъ буда, иқлими субантарктидии баҳрӣ (ET) дорад: '''тобистон хунук (~+10 °C дар январ), зимистон сард (~0 °C дар июл)'''. Боришоти солона ~530 мм, аз ҷумла барф. Мавсуми шабона: '''22 июн ~7 соат равшанӣ'''; '''22 декабр ~17 соат равшанӣ'''.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ушуая 82 500 нафар (2020) — асосан аргентинии-испаниёни '''муҳоҷир аз саросари кишвар''' (Ушуая аз солҳои 1970-ум бо истинод ба сарзамини барқтарҳо пуштибонӣ ва туризм ба таври сареъ рушд ёфт). Забон — '''испанӣ'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ушуая: '''туризми Антарктидо''' (муҳимтарин омили сайёҳии Аргентина, тахминан 100 000 сайёҳ солона ки аз Ушуая ба Антарктида парвоз мекунанд), '''истгоҳи баҳрии Аргентина''' (Ushuaia Naval Base — база барои Патрули Антарктидии Аргентина ва пойгоҳи асосии Аргентина ба ҷанубу-Атлантик), '''саноати электроника-истеҳсолкунӣ''' (аз солҳои 1970 бо истинод ба ислоҳоти андозии махсус).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Малвинас-Аргентинас Ушуая (USH)''' — '''ҷанубитарин фурудгоҳи миллии ҷаҳон''' — рейсҳо ба Буэнос Айрес ва Антарктида. Бандари '''Ушуая''' — калонтарин истгоҳи киштиҳои туристии Антарктидо.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Осорхонаи Ушуая''' (собиқ зиндон, 1902–1947), '''Парки Миллии Оташин Замин''' (73 000 га — беруни шаҳр), '''Роҳи оҳани охирҷаҳон''' (Tren del Fin del Mundo — 7 км тури таърихии буроа ба Парки Миллӣ), '''канали Бигл''' — турҳои дар киштиҳо ба '''маячи охирҷаҳон''' (Faro Les Éclaireurs, 1920 — '''нишонаи Ушуая''').

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Оташин Замин]]
* [[Антарктида]]
* [[Канали Бигл]]
* [[Чарлз Дарвин]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>6uoiw4hk3tv3fauimc1rcr21f9fforu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482600</id>
      <parentid>1482599</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6715" sha1="6ssk81ochf0awrpdgcfzuypz84yef1e" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ушуая
 |номи аслӣ     = Ushuaia
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 18|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1884 (расмӣ, Аргентина)
 |масоҳат       = 23
 |баландии маркази МА = 23
 |аҳолӣ         = 82 500
 |соли барӯйхатгирӣ = 2020
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ушуая''' (ба испанӣ: ''Ushuaia''; аз забони ямана — «халиҷи дур ба ғарб») — пойтахти '''иёлати Оташин Замин, Антарктида ва ҷазираҳои Ҷанубии Атлантик''' — '''ҷанубитарин иёлати Аргентина ва ҷаҳон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ushuaia] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 82 500 нафар (2020). Ушуая '''шаҳри аз ҳама ҷанубитарини ҷаҳон''' (54° 48′ S — '''рекорд-и ҳамаи шаҳрҳо'''-и ҷаҳон) ва '''дарвозаи асосии Аргентина ба Антарктида''' — сад-ҳо киштиҳои таҳқиқотӣ ва туристӣ солона ба Антарктидо аз Ушуая мераванд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи имрӯзаи Ушуая аз ҳазораи VII то милод маскун-и халқи '''ямана''' (Yaghan) — бумиёни Оташин Замин, ки '''дар оби -1 °C бе либос моҳигирӣ мекарданд''' — буд. '''Соли 1830''' капитани британӣ '''Роберт Фитс-Рой''' бо киштии '''HMS Beagle''' чор яманаро ба Британия бурд ва баъдтар (1834, дар парвози дуюми Beagle) бо '''Чарлз Дарвин''' онҳоро баргардонд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1873 миссионерони англикании Британия''' Ушуая-миссияро таъсис доданд — '''аввалин маскунияти доимии аврупоӣ дар нӯги ҷанубии Ҷаҳон'''. '''Соли 1884 Аргентина''' расмии Ушуая-миссияро аз Британия харид ва '''шаҳри Ушуая'''-ро таъсис намуд. Дар '''1902–1947 Ушуая ба сифати '''зиндони махсуси Аргентина''' барои сиёсиён ва ҷинояткорони махсус — '''«Зиндони охири ҷаҳон» (Prison of the End of the World)''' — амал мекард; имрӯз ин иморат '''Осорхонаи Ушуая'''-ро дарбар мегирад.

Барқироркунии '''халқи ямана''': аз тахминан 10 000 нафар (соли 1520) '''ба зудӣ аз касалиҳои аврупоӣ, ҷанг ва азнав-таъсиси зӯрӣ ба садҳо коҳиш ёфт''' — '''охирин намояндаи баранда-и забони ямана — Кристина Калдерон''' — '''16 феврали 2022 дар синни 93-солагӣ вафот кард''' ва бо ин '''забони ямана расмии нобуд'''-и ҷаҳон эълон гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ушуая дар канори шимолии '''Канали Бигл''' — гузаргоҳи ҷаҳонии байни Атлантика ва Пасифика — дар нӯги ҷанубии Оташин Замин, дар байни Кӯҳҳои Марсиалӣ (баландтарин Кӯҳи Мартиалӣ 1490 м) воқеъ буда, иқлими субантарктидии баҳрӣ (ET) дорад: '''тобистон хунук (~+10 °C дар январ), зимистон сард (~0 °C дар июл)'''. Боришоти солона ~530 мм, аз ҷумла барф. Мавсуми шабона: '''22 июн ~7 соат равшанӣ'''; '''22 декабр ~17 соат равшанӣ'''.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ушуая 82 500 нафар (2020) — асосан аргентинии-испаниёни '''муҳоҷир аз саросари кишвар''' (Ушуая аз солҳои 1970-ум бо истинод ба сарзамини барқтарҳо пуштибонӣ ва туризм ба таври сареъ рушд ёфт). Забон — '''испанӣ'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ушуая: '''туризми Антарктидо''' (муҳимтарин омили сайёҳии Аргентина, тахминан 100 000 сайёҳ солона ки аз Ушуая ба Антарктида парвоз мекунанд), '''истгоҳи баҳрии Аргентина''' (Ushuaia Naval Base — база барои Патрули Антарктидии Аргентина ва пойгоҳи асосии Аргентина ба ҷанубу-Атлантик), '''саноати электроника-истеҳсолкунӣ''' (аз солҳои 1970 бо истинод ба ислоҳоти андозии махсус).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Малвинас-Аргентинас Ушуая (USH)''' — '''ҷанубитарин фурудгоҳи миллии ҷаҳон''' — рейсҳо ба Буэнос Айрес ва Антарктида. Бандари '''Ушуая''' — калонтарин истгоҳи киштиҳои туристии Антарктидо.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Осорхонаи Ушуая''' (собиқ зиндон, 1902–1947), '''Парки Миллии Оташин Замин''' (73 000 га — беруни шаҳр), '''Роҳи оҳани охирҷаҳон''' (Tren del Fin del Mundo — 7 км тури таърихии буроа ба Парки Миллӣ), '''канали Бигл''' — турҳои дар киштиҳо ба '''маячи охирҷаҳон''' (Faro Les Éclaireurs, 1920 — '''нишонаи Ушуая''').

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Оташин Замин]]
* [[Антарктида]]
* [[Канали Бигл]]
* [[Чарлз Дарвин]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ушуая дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>6ssk81ochf0awrpdgcfzuypz84yef1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482601</id>
      <parentid>1482600</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6919" sha1="djw09askw5dnvu9xa41uhnrl2a90nwn" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Ушуая
 |номи аслӣ     = Ushuaia
 |кишвар        = Аргентина
 |lat_dir = S|lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 68|lon_min = 18|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1884 (расмӣ, Аргентина)
 |масоҳат       = 23
 |баландии маркази МА = 23
 |аҳолӣ         = 82 500
 |соли барӯйхатгирӣ = 2020
 |вақти минтақавӣ = -3
 |сайт          = 
}}

'''Ушуая''' (ба испанӣ: ''Ushuaia''; аз забони ямана — «халиҷи дур ба ғарб») — пойтахти '''иёлати Оташин Замин, Антарктида ва ҷазираҳои Ҷанубии Атлантик''' — '''ҷанубитарин иёлати Аргентина ва ҷаҳон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ushuaia] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 82 500 нафар (2020). Ушуая '''шаҳри аз ҳама ҷанубитарини ҷаҳон''' (54° 48′ S — '''рекорд-и ҳамаи шаҳрҳо'''-и ҷаҳон) ва '''дарвозаи асосии Аргентина ба Антарктида''' — сад-ҳо киштиҳои таҳқиқотӣ ва туристӣ солона ба Антарктидо аз Ушуая мераванд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи имрӯзаи Ушуая аз ҳазораи VII то милод маскун-и халқи '''ямана''' (Yaghan) — бумиёни Оташин Замин, ки '''дар оби -1 °C бе либос моҳигирӣ мекарданд''' — буд. '''Соли 1830''' капитани британӣ '''Роберт Фитс-Рой''' бо киштии '''HMS Beagle''' чор яманаро ба Британия бурд ва баъдтар (1834, дар парвози дуюми Beagle) бо '''Чарлз Дарвин''' онҳоро баргардонд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1873 миссионерони англикании Британия''' Ушуая-миссияро таъсис доданд — '''аввалин маскунияти доимии аврупоӣ дар нӯги ҷанубии Ҷаҳон'''. '''Соли 1884 Аргентина''' расмии Ушуая-миссияро аз Британия харид ва '''шаҳри Ушуая'''-ро таъсис намуд. Дар '''1902–1947 Ушуая ба сифати '''зиндони махсуси Аргентина''' барои сиёсиён ва ҷинояткорони махсус — '''«Зиндони охири ҷаҳон» (Prison of the End of the World)''' — амал мекард; имрӯз ин иморат '''Осорхонаи Ушуая'''-ро дарбар мегирад.

Барқироркунии '''халқи ямана''': аз тахминан 10 000 нафар (соли 1520) '''ба зудӣ аз касалиҳои аврупоӣ, ҷанг ва азнав-таъсиси зӯрӣ ба садҳо коҳиш ёфт''' — '''охирин намояндаи баранда-и забони ямана — Кристина Калдерон''' — '''16 феврали 2022 дар синни 93-солагӣ вафот кард''' ва бо ин '''забони ямана расмии нобуд'''-и ҷаҳон эълон гардид.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Ушуая дар канори шимолии '''Канали Бигл''' — гузаргоҳи ҷаҳонии байни Атлантика ва Пасифика — дар нӯги ҷанубии Оташин Замин, дар байни Кӯҳҳои Марсиалӣ (баландтарин Кӯҳи Мартиалӣ 1490 м) воқеъ буда, иқлими субантарктидии баҳрӣ (ET) дорад: '''тобистон хунук (~+10 °C дар январ), зимистон сард (~0 °C дар июл)'''. Боришоти солона ~530 мм, аз ҷумла барф. Мавсуми шабона: '''22 июн ~7 соат равшанӣ'''; '''22 декабр ~17 соат равшанӣ'''.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Ушуая 82 500 нафар (2020) — асосан аргентинии-испаниёни '''муҳоҷир аз саросари кишвар''' (Ушуая аз солҳои 1970-ум бо истинод ба сарзамини барқтарҳо пуштибонӣ ва туризм ба таври сареъ рушд ёфт). Забон — '''испанӣ'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Ушуая: '''туризми Антарктидо''' (муҳимтарин омили сайёҳии Аргентина, тахминан 100 000 сайёҳ солона ки аз Ушуая ба Антарктида парвоз мекунанд), '''истгоҳи баҳрии Аргентина''' (Ushuaia Naval Base — база барои Патрули Антарктидии Аргентина ва пойгоҳи асосии Аргентина ба ҷанубу-Атлантик), '''саноати электроника-истеҳсолкунӣ''' (аз солҳои 1970 бо истинод ба ислоҳоти андозии махсус).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Малвинас-Аргентинас Ушуая (USH)''' — '''ҷанубитарин фурудгоҳи миллии ҷаҳон''' — рейсҳо ба Буэнос Айрес ва Антарктида. Бандари '''Ушуая''' — калонтарин истгоҳи киштиҳои туристии Антарктидо.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Осорхонаи Ушуая''' (собиқ зиндон, 1902–1947), '''Парки Миллии Оташин Замин''' (73 000 га — беруни шаҳр), '''Роҳи оҳани охирҷаҳон''' (Tren del Fin del Mundo — 7 км тури таърихии буроа ба Парки Миллӣ), '''канали Бигл''' — турҳои дар киштиҳо ба '''маячи охирҷаҳон''' (Faro Les Éclaireurs, 1920 — '''нишонаи Ушуая''').

== Нигаред низ ==
* [[Аргентина]]
* [[Оташин Замин]]
* [[Антарктида]]
* [[Канали Бигл]]
* [[Чарлз Дарвин]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Ushuaia Ушуая дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Аргентина]]
[[Гурӯҳ:Оташин Замин]]
[[Гурӯҳ:Ҷанубтарин объектҳо]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>djw09askw5dnvu9xa41uhnrl2a90nwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кумаси</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332983</id>
    <revision>
      <id>1482602</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1347" sha1="1p2q9tgw8cz5nfr58mc74xvgj2xmybb" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кумаси
 |номи аслӣ     = Kumase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 41|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1695
 |масоҳат       = 254
 |баландии маркази МА = 250
 |аҳолӣ         = 2 035 064
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кумаси''' (ба ашантӣ: ''Kumase'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Гана]]''' пас аз Аккра ва пойтахти '''Минтақаи Ашантӣ''' — маркази халқи '''ашантӣ''' (Асанте).&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kumasi Kumasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 2,04 миллион нафар (2013), метрополи Кумаси — тахминан 3,5 миллион. Кумаси '''пойтахти таърихии Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) буд — '''яке аз бузургтарин империяҳои Африқои Ғарбӣ''' пеш аз забти Британия.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>1p2q9tgw8cz5nfr58mc74xvgj2xmybb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482603</id>
      <parentid>1482602</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3446" sha1="87wc1yuxz4254v42eunom1snstpehec" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кумаси
 |номи аслӣ     = Kumase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 41|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1695
 |масоҳат       = 254
 |баландии маркази МА = 250
 |аҳолӣ         = 2 035 064
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кумаси''' (ба ашантӣ: ''Kumase'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Гана]]''' пас аз Аккра ва пойтахти '''Минтақаи Ашантӣ''' — маркази халқи '''ашантӣ''' (Асанте).&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kumasi Kumasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 2,04 миллион нафар (2013), метрополи Кумаси — тахминан 3,5 миллион. Кумаси '''пойтахти таърихии Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) буд — '''яке аз бузургтарин империяҳои Африқои Ғарбӣ''' пеш аз забти Британия.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кумаси '''соли 1695 аз ҷониби асосгузори Империяи Ашантӣ Осей Туту I''' — аввалин '''Асантеҳене''' (Император-и Ашантӣ) — таъсис ёфта. Мувофиқи ривоят, хафизи маънавии ӯ — '''Океомфо Аноке (Okomfo Anokye)''' — соли 1701 бо суханони муборак '''Курсии Тиллоӣ''' — '''Sika Dwa Kofi''' — аз осмон бар қучоқи Осей Туту фароварданд. '''Курсии Тиллоӣ то имрӯз рамзи муқаддас-и умумимиллии халқи Ашантӣ мебошад''' ва боз ҳам '''Асантеҳене (аз 1999) — Осей Туту II''' — расмии императори Ашантӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Ҷангҳои Ангилу-Ашантӣ''' (1824–1901) — '''панҷ ҷанг байни Империяи Ашантӣ ва Британия''' — яке аз тӯлонитарин ва хунинтарин муборизаҳои зидди мустамлика дар Африқо буд. '''1873–1874''' — генерали британӣ '''Гарнет Волзли''' — Кумасиро забт кард ва '''қасри Асантеҳене-ро сӯхт'''; аммо ашантиҳо '''ба зудӣ мустақилият-и худро эҳё карданд'''. '''1900 — Ҷанги Курсии Тиллоӣ''' — фармондор-и Британия '''Фредерик Ходгсон''' талаб намуд, ки Курсии Тиллоиро '''ба ӯ гузаранд''' — ашантӣ дар роҳбарии малика '''Йа Асантева''' (Yaa Asantewaa) '''қиём кард''' — охирин муборизаи мустақил-и ашантӣ, ки хатм ёфт бо '''1 январи 1902''' элҳоқи Ашантӣ ба Империяи Британия. Асантеҳени '''Прем-пеҳ I''' ба Сейшел-и уқёнус фиристода шуд.</text>
      <sha1>87wc1yuxz4254v42eunom1snstpehec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482604</id>
      <parentid>1482603</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3857" sha1="tqhcxrabqr9ukqkw9bppereyuay54t4" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кумаси
 |номи аслӣ     = Kumase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 41|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1695
 |масоҳат       = 254
 |баландии маркази МА = 250
 |аҳолӣ         = 2 035 064
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кумаси''' (ба ашантӣ: ''Kumase'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Гана]]''' пас аз Аккра ва пойтахти '''Минтақаи Ашантӣ''' — маркази халқи '''ашантӣ''' (Асанте).&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kumasi Kumasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 2,04 миллион нафар (2013), метрополи Кумаси — тахминан 3,5 миллион. Кумаси '''пойтахти таърихии Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) буд — '''яке аз бузургтарин империяҳои Африқои Ғарбӣ''' пеш аз забти Британия.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кумаси '''соли 1695 аз ҷониби асосгузори Империяи Ашантӣ Осей Туту I''' — аввалин '''Асантеҳене''' (Император-и Ашантӣ) — таъсис ёфта. Мувофиқи ривоят, хафизи маънавии ӯ — '''Океомфо Аноке (Okomfo Anokye)''' — соли 1701 бо суханони муборак '''Курсии Тиллоӣ''' — '''Sika Dwa Kofi''' — аз осмон бар қучоқи Осей Туту фароварданд. '''Курсии Тиллоӣ то имрӯз рамзи муқаддас-и умумимиллии халқи Ашантӣ мебошад''' ва боз ҳам '''Асантеҳене (аз 1999) — Осей Туту II''' — расмии императори Ашантӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Ҷангҳои Ангилу-Ашантӣ''' (1824–1901) — '''панҷ ҷанг байни Империяи Ашантӣ ва Британия''' — яке аз тӯлонитарин ва хунинтарин муборизаҳои зидди мустамлика дар Африқо буд. '''1873–1874''' — генерали британӣ '''Гарнет Волзли''' — Кумасиро забт кард ва '''қасри Асантеҳене-ро сӯхт'''; аммо ашантиҳо '''ба зудӣ мустақилият-и худро эҳё карданд'''. '''1900 — Ҷанги Курсии Тиллоӣ''' — фармондор-и Британия '''Фредерик Ходгсон''' талаб намуд, ки Курсии Тиллоиро '''ба ӯ гузаранд''' — ашантӣ дар роҳбарии малика '''Йа Асантева''' (Yaa Asantewaa) '''қиём кард''' — охирин муборизаи мустақил-и ашантӣ, ки хатм ёфт бо '''1 январи 1902''' элҳоқи Ашантӣ ба Империяи Британия. Асантеҳени '''Прем-пеҳ I''' ба Сейшел-и уқёнус фиристода шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кумаси дар маркази ҷанубии Гана, дар доманаи ҷангали ғанӣ ва пасти нам-и экватории воқеъ буда, дар баландии 250 м воқеъ аст. Иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+27 °C), боришоти солона ~1400 мм.</text>
      <sha1>tqhcxrabqr9ukqkw9bppereyuay54t4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482606</id>
      <parentid>1482604</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4188" sha1="bu5m3pirl235o1igt9epdgakqstbfko" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кумаси
 |номи аслӣ     = Kumase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 41|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1695
 |масоҳат       = 254
 |баландии маркази МА = 250
 |аҳолӣ         = 2 035 064
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кумаси''' (ба ашантӣ: ''Kumase'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Гана]]''' пас аз Аккра ва пойтахти '''Минтақаи Ашантӣ''' — маркази халқи '''ашантӣ''' (Асанте).&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kumasi Kumasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 2,04 миллион нафар (2013), метрополи Кумаси — тахминан 3,5 миллион. Кумаси '''пойтахти таърихии Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) буд — '''яке аз бузургтарин империяҳои Африқои Ғарбӣ''' пеш аз забти Британия.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кумаси '''соли 1695 аз ҷониби асосгузори Империяи Ашантӣ Осей Туту I''' — аввалин '''Асантеҳене''' (Император-и Ашантӣ) — таъсис ёфта. Мувофиқи ривоят, хафизи маънавии ӯ — '''Океомфо Аноке (Okomfo Anokye)''' — соли 1701 бо суханони муборак '''Курсии Тиллоӣ''' — '''Sika Dwa Kofi''' — аз осмон бар қучоқи Осей Туту фароварданд. '''Курсии Тиллоӣ то имрӯз рамзи муқаддас-и умумимиллии халқи Ашантӣ мебошад''' ва боз ҳам '''Асантеҳене (аз 1999) — Осей Туту II''' — расмии императори Ашантӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Ҷангҳои Ангилу-Ашантӣ''' (1824–1901) — '''панҷ ҷанг байни Империяи Ашантӣ ва Британия''' — яке аз тӯлонитарин ва хунинтарин муборизаҳои зидди мустамлика дар Африқо буд. '''1873–1874''' — генерали британӣ '''Гарнет Волзли''' — Кумасиро забт кард ва '''қасри Асантеҳене-ро сӯхт'''; аммо ашантиҳо '''ба зудӣ мустақилият-и худро эҳё карданд'''. '''1900 — Ҷанги Курсии Тиллоӣ''' — фармондор-и Британия '''Фредерик Ходгсон''' талаб намуд, ки Курсии Тиллоиро '''ба ӯ гузаранд''' — ашантӣ дар роҳбарии малика '''Йа Асантева''' (Yaa Asantewaa) '''қиём кард''' — охирин муборизаи мустақил-и ашантӣ, ки хатм ёфт бо '''1 январи 1902''' элҳоқи Ашантӣ ба Империяи Британия. Асантеҳени '''Прем-пеҳ I''' ба Сейшел-и уқёнус фиристода шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кумаси дар маркази ҷанубии Гана, дар доманаи ҷангали ғанӣ ва пасти нам-и экватории воқеъ буда, дар баландии 250 м воқеъ аст. Иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+27 °C), боришоти солона ~1400 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кумаси 2 035 064 нафар (2013) — '''қариб пурра ашантиҳо''' (~80 фоиз), забон — '''ашантӣ (аканӣ)''' ва инглисӣ (расмӣ). Мазҳаб — насрония (60%), ислом (30%), анъанавии африқоӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>bu5m3pirl235o1igt9epdgakqstbfko</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482607</id>
      <parentid>1482606</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4648" sha1="dk2pr1fqcrtoa4nswbocxpp0vhl96qe" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кумаси
 |номи аслӣ     = Kumase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 41|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1695
 |масоҳат       = 254
 |баландии маркази МА = 250
 |аҳолӣ         = 2 035 064
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кумаси''' (ба ашантӣ: ''Kumase'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Гана]]''' пас аз Аккра ва пойтахти '''Минтақаи Ашантӣ''' — маркази халқи '''ашантӣ''' (Асанте).&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kumasi Kumasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 2,04 миллион нафар (2013), метрополи Кумаси — тахминан 3,5 миллион. Кумаси '''пойтахти таърихии Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) буд — '''яке аз бузургтарин империяҳои Африқои Ғарбӣ''' пеш аз забти Британия.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кумаси '''соли 1695 аз ҷониби асосгузори Империяи Ашантӣ Осей Туту I''' — аввалин '''Асантеҳене''' (Император-и Ашантӣ) — таъсис ёфта. Мувофиқи ривоят, хафизи маънавии ӯ — '''Океомфо Аноке (Okomfo Anokye)''' — соли 1701 бо суханони муборак '''Курсии Тиллоӣ''' — '''Sika Dwa Kofi''' — аз осмон бар қучоқи Осей Туту фароварданд. '''Курсии Тиллоӣ то имрӯз рамзи муқаддас-и умумимиллии халқи Ашантӣ мебошад''' ва боз ҳам '''Асантеҳене (аз 1999) — Осей Туту II''' — расмии императори Ашантӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Ҷангҳои Ангилу-Ашантӣ''' (1824–1901) — '''панҷ ҷанг байни Империяи Ашантӣ ва Британия''' — яке аз тӯлонитарин ва хунинтарин муборизаҳои зидди мустамлика дар Африқо буд. '''1873–1874''' — генерали британӣ '''Гарнет Волзли''' — Кумасиро забт кард ва '''қасри Асантеҳене-ро сӯхт'''; аммо ашантиҳо '''ба зудӣ мустақилият-и худро эҳё карданд'''. '''1900 — Ҷанги Курсии Тиллоӣ''' — фармондор-и Британия '''Фредерик Ходгсон''' талаб намуд, ки Курсии Тиллоиро '''ба ӯ гузаранд''' — ашантӣ дар роҳбарии малика '''Йа Асантева''' (Yaa Asantewaa) '''қиём кард''' — охирин муборизаи мустақил-и ашантӣ, ки хатм ёфт бо '''1 январи 1902''' элҳоқи Ашантӣ ба Империяи Британия. Асантеҳени '''Прем-пеҳ I''' ба Сейшел-и уқёнус фиристода шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кумаси дар маркази ҷанубии Гана, дар доманаи ҷангали ғанӣ ва пасти нам-и экватории воқеъ буда, дар баландии 250 м воқеъ аст. Иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+27 °C), боришоти солона ~1400 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кумаси 2 035 064 нафар (2013) — '''қариб пурра ашантиҳо''' (~80 фоиз), забон — '''ашантӣ (аканӣ)''' ва инглисӣ (расмӣ). Мазҳаб — насрония (60%), ислом (30%), анъанавии африқоӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Кумаси '''маркази муҳими тиҷорати Ғарбии Африқо''' — '''Керебиси Бозорӣ''' (Kejetia Market) — '''бузургтарин бозори саропӯшидаи Ғарбии Африқо''' (тахминан 11 000 дукон, 30 000 фурӯшанда). Саноати: коркарди кокао ва зайтун, металлургия, саноати чӯб-и Оба-Океум.</text>
      <sha1>dk2pr1fqcrtoa4nswbocxpp0vhl96qe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482608</id>
      <parentid>1482607</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4840" sha1="i9bairr4092l8daynkp848x1t81rb3h" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кумаси
 |номи аслӣ     = Kumase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 41|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1695
 |масоҳат       = 254
 |баландии маркази МА = 250
 |аҳолӣ         = 2 035 064
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кумаси''' (ба ашантӣ: ''Kumase'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Гана]]''' пас аз Аккра ва пойтахти '''Минтақаи Ашантӣ''' — маркази халқи '''ашантӣ''' (Асанте).&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kumasi Kumasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 2,04 миллион нафар (2013), метрополи Кумаси — тахминан 3,5 миллион. Кумаси '''пойтахти таърихии Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) буд — '''яке аз бузургтарин империяҳои Африқои Ғарбӣ''' пеш аз забти Британия.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кумаси '''соли 1695 аз ҷониби асосгузори Империяи Ашантӣ Осей Туту I''' — аввалин '''Асантеҳене''' (Император-и Ашантӣ) — таъсис ёфта. Мувофиқи ривоят, хафизи маънавии ӯ — '''Океомфо Аноке (Okomfo Anokye)''' — соли 1701 бо суханони муборак '''Курсии Тиллоӣ''' — '''Sika Dwa Kofi''' — аз осмон бар қучоқи Осей Туту фароварданд. '''Курсии Тиллоӣ то имрӯз рамзи муқаддас-и умумимиллии халқи Ашантӣ мебошад''' ва боз ҳам '''Асантеҳене (аз 1999) — Осей Туту II''' — расмии императори Ашантӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Ҷангҳои Ангилу-Ашантӣ''' (1824–1901) — '''панҷ ҷанг байни Империяи Ашантӣ ва Британия''' — яке аз тӯлонитарин ва хунинтарин муборизаҳои зидди мустамлика дар Африқо буд. '''1873–1874''' — генерали британӣ '''Гарнет Волзли''' — Кумасиро забт кард ва '''қасри Асантеҳене-ро сӯхт'''; аммо ашантиҳо '''ба зудӣ мустақилият-и худро эҳё карданд'''. '''1900 — Ҷанги Курсии Тиллоӣ''' — фармондор-и Британия '''Фредерик Ходгсон''' талаб намуд, ки Курсии Тиллоиро '''ба ӯ гузаранд''' — ашантӣ дар роҳбарии малика '''Йа Асантева''' (Yaa Asantewaa) '''қиём кард''' — охирин муборизаи мустақил-и ашантӣ, ки хатм ёфт бо '''1 январи 1902''' элҳоқи Ашантӣ ба Империяи Британия. Асантеҳени '''Прем-пеҳ I''' ба Сейшел-и уқёнус фиристода шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кумаси дар маркази ҷанубии Гана, дар доманаи ҷангали ғанӣ ва пасти нам-и экватории воқеъ буда, дар баландии 250 м воқеъ аст. Иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+27 °C), боришоти солона ~1400 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кумаси 2 035 064 нафар (2013) — '''қариб пурра ашантиҳо''' (~80 фоиз), забон — '''ашантӣ (аканӣ)''' ва инглисӣ (расмӣ). Мазҳаб — насрония (60%), ислом (30%), анъанавии африқоӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Кумаси '''маркази муҳими тиҷорати Ғарбии Африқо''' — '''Керебиси Бозорӣ''' (Kejetia Market) — '''бузургтарин бозори саропӯшидаи Ғарбии Африқо''' (тахминан 11 000 дукон, 30 000 фурӯшанда). Саноати: коркарди кокао ва зайтун, металлургия, саноати чӯб-и Оба-Океум.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Кумаси''' ва хатҳои асосии автобус ба Аккра (250 км ҷанубтар) ва Абиҷон (Кот-д'Ивуар).</text>
      <sha1>i9bairr4092l8daynkp848x1t81rb3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482609</id>
      <parentid>1482608</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5593" sha1="7p6z8fofqtz8odb405ilvdfrkem523m" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кумаси
 |номи аслӣ     = Kumase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 41|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1695
 |масоҳат       = 254
 |баландии маркази МА = 250
 |аҳолӣ         = 2 035 064
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кумаси''' (ба ашантӣ: ''Kumase'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Гана]]''' пас аз Аккра ва пойтахти '''Минтақаи Ашантӣ''' — маркази халқи '''ашантӣ''' (Асанте).&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kumasi Kumasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 2,04 миллион нафар (2013), метрополи Кумаси — тахминан 3,5 миллион. Кумаси '''пойтахти таърихии Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) буд — '''яке аз бузургтарин империяҳои Африқои Ғарбӣ''' пеш аз забти Британия.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кумаси '''соли 1695 аз ҷониби асосгузори Империяи Ашантӣ Осей Туту I''' — аввалин '''Асантеҳене''' (Император-и Ашантӣ) — таъсис ёфта. Мувофиқи ривоят, хафизи маънавии ӯ — '''Океомфо Аноке (Okomfo Anokye)''' — соли 1701 бо суханони муборак '''Курсии Тиллоӣ''' — '''Sika Dwa Kofi''' — аз осмон бар қучоқи Осей Туту фароварданд. '''Курсии Тиллоӣ то имрӯз рамзи муқаддас-и умумимиллии халқи Ашантӣ мебошад''' ва боз ҳам '''Асантеҳене (аз 1999) — Осей Туту II''' — расмии императори Ашантӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Ҷангҳои Ангилу-Ашантӣ''' (1824–1901) — '''панҷ ҷанг байни Империяи Ашантӣ ва Британия''' — яке аз тӯлонитарин ва хунинтарин муборизаҳои зидди мустамлика дар Африқо буд. '''1873–1874''' — генерали британӣ '''Гарнет Волзли''' — Кумасиро забт кард ва '''қасри Асантеҳене-ро сӯхт'''; аммо ашантиҳо '''ба зудӣ мустақилият-и худро эҳё карданд'''. '''1900 — Ҷанги Курсии Тиллоӣ''' — фармондор-и Британия '''Фредерик Ходгсон''' талаб намуд, ки Курсии Тиллоиро '''ба ӯ гузаранд''' — ашантӣ дар роҳбарии малика '''Йа Асантева''' (Yaa Asantewaa) '''қиём кард''' — охирин муборизаи мустақил-и ашантӣ, ки хатм ёфт бо '''1 январи 1902''' элҳоқи Ашантӣ ба Империяи Британия. Асантеҳени '''Прем-пеҳ I''' ба Сейшел-и уқёнус фиристода шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кумаси дар маркази ҷанубии Гана, дар доманаи ҷангали ғанӣ ва пасти нам-и экватории воқеъ буда, дар баландии 250 м воқеъ аст. Иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+27 °C), боришоти солона ~1400 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кумаси 2 035 064 нафар (2013) — '''қариб пурра ашантиҳо''' (~80 фоиз), забон — '''ашантӣ (аканӣ)''' ва инглисӣ (расмӣ). Мазҳаб — насрония (60%), ислом (30%), анъанавии африқоӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Кумаси '''маркази муҳими тиҷорати Ғарбии Африқо''' — '''Керебиси Бозорӣ''' (Kejetia Market) — '''бузургтарин бозори саропӯшидаи Ғарбии Африқо''' (тахминан 11 000 дукон, 30 000 фурӯшанда). Саноати: коркарди кокао ва зайтун, металлургия, саноати чӯб-и Оба-Океум.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Кумаси''' ва хатҳои асосии автобус ба Аккра (250 км ҷанубтар) ва Абиҷон (Кот-д'Ивуар).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Манҳия Пилес''' (Manhyia Palace, 1925 — қасри Асантеҳене, ҳоло осорхона), '''Гурӯҳи муқаддаси Курсии Тиллоӣ''' (нигоҳ дошта дар қалъаи Асантеҳене, '''қатъиян барои муштариён нонамоён''' — ҳатто худи Асантеҳене '''ҳеҷ гоҳ дар он нанишинад'''), '''Осорхонаи Ашантӣ дар Кумаси''' (маҷмаи анъанавии либос, меблӣ, санъат-и Ашантӣ), матоъҳои '''кенте''' (Kente Cloth) — матоъҳои ранга-шакли анъанавии ашантӣ-и машҳури ҷаҳонӣ.</text>
      <sha1>7p6z8fofqtz8odb405ilvdfrkem523m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482611</id>
      <parentid>1482609</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5750" sha1="5h5oc7gwd69ing013cugj3rzynoyj78" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кумаси
 |номи аслӣ     = Kumase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 41|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1695
 |масоҳат       = 254
 |баландии маркази МА = 250
 |аҳолӣ         = 2 035 064
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кумаси''' (ба ашантӣ: ''Kumase'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Гана]]''' пас аз Аккра ва пойтахти '''Минтақаи Ашантӣ''' — маркази халқи '''ашантӣ''' (Асанте).&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kumasi Kumasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 2,04 миллион нафар (2013), метрополи Кумаси — тахминан 3,5 миллион. Кумаси '''пойтахти таърихии Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) буд — '''яке аз бузургтарин империяҳои Африқои Ғарбӣ''' пеш аз забти Британия.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кумаси '''соли 1695 аз ҷониби асосгузори Империяи Ашантӣ Осей Туту I''' — аввалин '''Асантеҳене''' (Император-и Ашантӣ) — таъсис ёфта. Мувофиқи ривоят, хафизи маънавии ӯ — '''Океомфо Аноке (Okomfo Anokye)''' — соли 1701 бо суханони муборак '''Курсии Тиллоӣ''' — '''Sika Dwa Kofi''' — аз осмон бар қучоқи Осей Туту фароварданд. '''Курсии Тиллоӣ то имрӯз рамзи муқаддас-и умумимиллии халқи Ашантӣ мебошад''' ва боз ҳам '''Асантеҳене (аз 1999) — Осей Туту II''' — расмии императори Ашантӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Ҷангҳои Ангилу-Ашантӣ''' (1824–1901) — '''панҷ ҷанг байни Империяи Ашантӣ ва Британия''' — яке аз тӯлонитарин ва хунинтарин муборизаҳои зидди мустамлика дар Африқо буд. '''1873–1874''' — генерали британӣ '''Гарнет Волзли''' — Кумасиро забт кард ва '''қасри Асантеҳене-ро сӯхт'''; аммо ашантиҳо '''ба зудӣ мустақилият-и худро эҳё карданд'''. '''1900 — Ҷанги Курсии Тиллоӣ''' — фармондор-и Британия '''Фредерик Ходгсон''' талаб намуд, ки Курсии Тиллоиро '''ба ӯ гузаранд''' — ашантӣ дар роҳбарии малика '''Йа Асантева''' (Yaa Asantewaa) '''қиём кард''' — охирин муборизаи мустақил-и ашантӣ, ки хатм ёфт бо '''1 январи 1902''' элҳоқи Ашантӣ ба Империяи Британия. Асантеҳени '''Прем-пеҳ I''' ба Сейшел-и уқёнус фиристода шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кумаси дар маркази ҷанубии Гана, дар доманаи ҷангали ғанӣ ва пасти нам-и экватории воқеъ буда, дар баландии 250 м воқеъ аст. Иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+27 °C), боришоти солона ~1400 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кумаси 2 035 064 нафар (2013) — '''қариб пурра ашантиҳо''' (~80 фоиз), забон — '''ашантӣ (аканӣ)''' ва инглисӣ (расмӣ). Мазҳаб — насрония (60%), ислом (30%), анъанавии африқоӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Кумаси '''маркази муҳими тиҷорати Ғарбии Африқо''' — '''Керебиси Бозорӣ''' (Kejetia Market) — '''бузургтарин бозори саропӯшидаи Ғарбии Африқо''' (тахминан 11 000 дукон, 30 000 фурӯшанда). Саноати: коркарди кокао ва зайтун, металлургия, саноати чӯб-и Оба-Океум.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Кумаси''' ва хатҳои асосии автобус ба Аккра (250 км ҷанубтар) ва Абиҷон (Кот-д'Ивуар).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Манҳия Пилес''' (Manhyia Palace, 1925 — қасри Асантеҳене, ҳоло осорхона), '''Гурӯҳи муқаддаси Курсии Тиллоӣ''' (нигоҳ дошта дар қалъаи Асантеҳене, '''қатъиян барои муштариён нонамоён''' — ҳатто худи Асантеҳене '''ҳеҷ гоҳ дар он нанишинад'''), '''Осорхонаи Ашантӣ дар Кумаси''' (маҷмаи анъанавии либос, меблӣ, санъат-и Ашантӣ), матоъҳои '''кенте''' (Kente Cloth) — матоъҳои ранга-шакли анъанавии ашантӣ-и машҳури ҷаҳонӣ.

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Империяи Ашантӣ]]
* [[Курсии Тиллоӣ]]
* [[Йа Асантева]]</text>
      <sha1>5h5oc7gwd69ing013cugj3rzynoyj78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482612</id>
      <parentid>1482611</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5779" sha1="kb9ngcgy9tynq58meagaustdcf47tsq" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кумаси
 |номи аслӣ     = Kumase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 41|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1695
 |масоҳат       = 254
 |баландии маркази МА = 250
 |аҳолӣ         = 2 035 064
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кумаси''' (ба ашантӣ: ''Kumase'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Гана]]''' пас аз Аккра ва пойтахти '''Минтақаи Ашантӣ''' — маркази халқи '''ашантӣ''' (Асанте).&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kumasi Kumasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 2,04 миллион нафар (2013), метрополи Кумаси — тахминан 3,5 миллион. Кумаси '''пойтахти таърихии Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) буд — '''яке аз бузургтарин империяҳои Африқои Ғарбӣ''' пеш аз забти Британия.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кумаси '''соли 1695 аз ҷониби асосгузори Империяи Ашантӣ Осей Туту I''' — аввалин '''Асантеҳене''' (Император-и Ашантӣ) — таъсис ёфта. Мувофиқи ривоят, хафизи маънавии ӯ — '''Океомфо Аноке (Okomfo Anokye)''' — соли 1701 бо суханони муборак '''Курсии Тиллоӣ''' — '''Sika Dwa Kofi''' — аз осмон бар қучоқи Осей Туту фароварданд. '''Курсии Тиллоӣ то имрӯз рамзи муқаддас-и умумимиллии халқи Ашантӣ мебошад''' ва боз ҳам '''Асантеҳене (аз 1999) — Осей Туту II''' — расмии императори Ашантӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Ҷангҳои Ангилу-Ашантӣ''' (1824–1901) — '''панҷ ҷанг байни Империяи Ашантӣ ва Британия''' — яке аз тӯлонитарин ва хунинтарин муборизаҳои зидди мустамлика дар Африқо буд. '''1873–1874''' — генерали британӣ '''Гарнет Волзли''' — Кумасиро забт кард ва '''қасри Асантеҳене-ро сӯхт'''; аммо ашантиҳо '''ба зудӣ мустақилият-и худро эҳё карданд'''. '''1900 — Ҷанги Курсии Тиллоӣ''' — фармондор-и Британия '''Фредерик Ходгсон''' талаб намуд, ки Курсии Тиллоиро '''ба ӯ гузаранд''' — ашантӣ дар роҳбарии малика '''Йа Асантева''' (Yaa Asantewaa) '''қиём кард''' — охирин муборизаи мустақил-и ашантӣ, ки хатм ёфт бо '''1 январи 1902''' элҳоқи Ашантӣ ба Империяи Британия. Асантеҳени '''Прем-пеҳ I''' ба Сейшел-и уқёнус фиристода шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кумаси дар маркази ҷанубии Гана, дар доманаи ҷангали ғанӣ ва пасти нам-и экватории воқеъ буда, дар баландии 250 м воқеъ аст. Иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+27 °C), боришоти солона ~1400 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кумаси 2 035 064 нафар (2013) — '''қариб пурра ашантиҳо''' (~80 фоиз), забон — '''ашантӣ (аканӣ)''' ва инглисӣ (расмӣ). Мазҳаб — насрония (60%), ислом (30%), анъанавии африқоӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Кумаси '''маркази муҳими тиҷорати Ғарбии Африқо''' — '''Керебиси Бозорӣ''' (Kejetia Market) — '''бузургтарин бозори саропӯшидаи Ғарбии Африқо''' (тахминан 11 000 дукон, 30 000 фурӯшанда). Саноати: коркарди кокао ва зайтун, металлургия, саноати чӯб-и Оба-Океум.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Кумаси''' ва хатҳои асосии автобус ба Аккра (250 км ҷанубтар) ва Абиҷон (Кот-д'Ивуар).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Манҳия Пилес''' (Manhyia Palace, 1925 — қасри Асантеҳене, ҳоло осорхона), '''Гурӯҳи муқаддаси Курсии Тиллоӣ''' (нигоҳ дошта дар қалъаи Асантеҳене, '''қатъиян барои муштариён нонамоён''' — ҳатто худи Асантеҳене '''ҳеҷ гоҳ дар он нанишинад'''), '''Осорхонаи Ашантӣ дар Кумаси''' (маҷмаи анъанавии либос, меблӣ, санъат-и Ашантӣ), матоъҳои '''кенте''' (Kente Cloth) — матоъҳои ранга-шакли анъанавии ашантӣ-и машҳури ҷаҳонӣ.

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Империяи Ашантӣ]]
* [[Курсии Тиллоӣ]]
* [[Йа Асантева]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>kb9ngcgy9tynq58meagaustdcf47tsq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482613</id>
      <parentid>1482612</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5909" sha1="s6h92d7he499ymwnpqajvdopr565bjb" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кумаси
 |номи аслӣ     = Kumase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 41|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1695
 |масоҳат       = 254
 |баландии маркази МА = 250
 |аҳолӣ         = 2 035 064
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кумаси''' (ба ашантӣ: ''Kumase'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Гана]]''' пас аз Аккра ва пойтахти '''Минтақаи Ашантӣ''' — маркази халқи '''ашантӣ''' (Асанте).&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kumasi Kumasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 2,04 миллион нафар (2013), метрополи Кумаси — тахминан 3,5 миллион. Кумаси '''пойтахти таърихии Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) буд — '''яке аз бузургтарин империяҳои Африқои Ғарбӣ''' пеш аз забти Британия.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кумаси '''соли 1695 аз ҷониби асосгузори Империяи Ашантӣ Осей Туту I''' — аввалин '''Асантеҳене''' (Император-и Ашантӣ) — таъсис ёфта. Мувофиқи ривоят, хафизи маънавии ӯ — '''Океомфо Аноке (Okomfo Anokye)''' — соли 1701 бо суханони муборак '''Курсии Тиллоӣ''' — '''Sika Dwa Kofi''' — аз осмон бар қучоқи Осей Туту фароварданд. '''Курсии Тиллоӣ то имрӯз рамзи муқаддас-и умумимиллии халқи Ашантӣ мебошад''' ва боз ҳам '''Асантеҳене (аз 1999) — Осей Туту II''' — расмии императори Ашантӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Ҷангҳои Ангилу-Ашантӣ''' (1824–1901) — '''панҷ ҷанг байни Империяи Ашантӣ ва Британия''' — яке аз тӯлонитарин ва хунинтарин муборизаҳои зидди мустамлика дар Африқо буд. '''1873–1874''' — генерали британӣ '''Гарнет Волзли''' — Кумасиро забт кард ва '''қасри Асантеҳене-ро сӯхт'''; аммо ашантиҳо '''ба зудӣ мустақилият-и худро эҳё карданд'''. '''1900 — Ҷанги Курсии Тиллоӣ''' — фармондор-и Британия '''Фредерик Ходгсон''' талаб намуд, ки Курсии Тиллоиро '''ба ӯ гузаранд''' — ашантӣ дар роҳбарии малика '''Йа Асантева''' (Yaa Asantewaa) '''қиём кард''' — охирин муборизаи мустақил-и ашантӣ, ки хатм ёфт бо '''1 январи 1902''' элҳоқи Ашантӣ ба Империяи Британия. Асантеҳени '''Прем-пеҳ I''' ба Сейшел-и уқёнус фиристода шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кумаси дар маркази ҷанубии Гана, дар доманаи ҷангали ғанӣ ва пасти нам-и экватории воқеъ буда, дар баландии 250 м воқеъ аст. Иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+27 °C), боришоти солона ~1400 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кумаси 2 035 064 нафар (2013) — '''қариб пурра ашантиҳо''' (~80 фоиз), забон — '''ашантӣ (аканӣ)''' ва инглисӣ (расмӣ). Мазҳаб — насрония (60%), ислом (30%), анъанавии африқоӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Кумаси '''маркази муҳими тиҷорати Ғарбии Африқо''' — '''Керебиси Бозорӣ''' (Kejetia Market) — '''бузургтарин бозори саропӯшидаи Ғарбии Африқо''' (тахминан 11 000 дукон, 30 000 фурӯшанда). Саноати: коркарди кокао ва зайтун, металлургия, саноати чӯб-и Оба-Океум.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Кумаси''' ва хатҳои асосии автобус ба Аккра (250 км ҷанубтар) ва Абиҷон (Кот-д'Ивуар).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Манҳия Пилес''' (Manhyia Palace, 1925 — қасри Асантеҳене, ҳоло осорхона), '''Гурӯҳи муқаддаси Курсии Тиллоӣ''' (нигоҳ дошта дар қалъаи Асантеҳене, '''қатъиян барои муштариён нонамоён''' — ҳатто худи Асантеҳене '''ҳеҷ гоҳ дар он нанишинад'''), '''Осорхонаи Ашантӣ дар Кумаси''' (маҷмаи анъанавии либос, меблӣ, санъат-и Ашантӣ), матоъҳои '''кенте''' (Kente Cloth) — матоъҳои ранга-шакли анъанавии ашантӣ-и машҳури ҷаҳонӣ.

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Империяи Ашантӣ]]
* [[Курсии Тиллоӣ]]
* [[Йа Асантева]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Kumasi Кумаси дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>s6h92d7he499ymwnpqajvdopr565bjb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482614</id>
      <parentid>1482613</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6046" sha1="gl1sdsqx6tb5fgkony9rvpfq05fa55g" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кумаси
 |номи аслӣ     = Kumase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 41|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1695
 |масоҳат       = 254
 |баландии маркази МА = 250
 |аҳолӣ         = 2 035 064
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кумаси''' (ба ашантӣ: ''Kumase'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Гана]]''' пас аз Аккра ва пойтахти '''Минтақаи Ашантӣ''' — маркази халқи '''ашантӣ''' (Асанте).&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Kumasi Kumasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 2,04 миллион нафар (2013), метрополи Кумаси — тахминан 3,5 миллион. Кумаси '''пойтахти таърихии Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) буд — '''яке аз бузургтарин империяҳои Африқои Ғарбӣ''' пеш аз забти Британия.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Кумаси '''соли 1695 аз ҷониби асосгузори Империяи Ашантӣ Осей Туту I''' — аввалин '''Асантеҳене''' (Император-и Ашантӣ) — таъсис ёфта. Мувофиқи ривоят, хафизи маънавии ӯ — '''Океомфо Аноке (Okomfo Anokye)''' — соли 1701 бо суханони муборак '''Курсии Тиллоӣ''' — '''Sika Dwa Kofi''' — аз осмон бар қучоқи Осей Туту фароварданд. '''Курсии Тиллоӣ то имрӯз рамзи муқаддас-и умумимиллии халқи Ашантӣ мебошад''' ва боз ҳам '''Асантеҳене (аз 1999) — Осей Туту II''' — расмии императори Ашантӣ мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Ҷангҳои Ангилу-Ашантӣ''' (1824–1901) — '''панҷ ҷанг байни Империяи Ашантӣ ва Британия''' — яке аз тӯлонитарин ва хунинтарин муборизаҳои зидди мустамлика дар Африқо буд. '''1873–1874''' — генерали британӣ '''Гарнет Волзли''' — Кумасиро забт кард ва '''қасри Асантеҳене-ро сӯхт'''; аммо ашантиҳо '''ба зудӣ мустақилият-и худро эҳё карданд'''. '''1900 — Ҷанги Курсии Тиллоӣ''' — фармондор-и Британия '''Фредерик Ходгсон''' талаб намуд, ки Курсии Тиллоиро '''ба ӯ гузаранд''' — ашантӣ дар роҳбарии малика '''Йа Асантева''' (Yaa Asantewaa) '''қиём кард''' — охирин муборизаи мустақил-и ашантӣ, ки хатм ёфт бо '''1 январи 1902''' элҳоқи Ашантӣ ба Империяи Британия. Асантеҳени '''Прем-пеҳ I''' ба Сейшел-и уқёнус фиристода шуд.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кумаси дар маркази ҷанубии Гана, дар доманаи ҷангали ғанӣ ва пасти нам-и экватории воқеъ буда, дар баландии 250 м воқеъ аст. Иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+27 °C), боришоти солона ~1400 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кумаси 2 035 064 нафар (2013) — '''қариб пурра ашантиҳо''' (~80 фоиз), забон — '''ашантӣ (аканӣ)''' ва инглисӣ (расмӣ). Мазҳаб — насрония (60%), ислом (30%), анъанавии африқоӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Кумаси '''маркази муҳими тиҷорати Ғарбии Африқо''' — '''Керебиси Бозорӣ''' (Kejetia Market) — '''бузургтарин бозори саропӯшидаи Ғарбии Африқо''' (тахминан 11 000 дукон, 30 000 фурӯшанда). Саноати: коркарди кокао ва зайтун, металлургия, саноати чӯб-и Оба-Океум.

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Кумаси''' ва хатҳои асосии автобус ба Аккра (250 км ҷанубтар) ва Абиҷон (Кот-д'Ивуар).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Манҳия Пилес''' (Manhyia Palace, 1925 — қасри Асантеҳене, ҳоло осорхона), '''Гурӯҳи муқаддаси Курсии Тиллоӣ''' (нигоҳ дошта дар қалъаи Асантеҳене, '''қатъиян барои муштариён нонамоён''' — ҳатто худи Асантеҳене '''ҳеҷ гоҳ дар он нанишинад'''), '''Осорхонаи Ашантӣ дар Кумаси''' (маҷмаи анъанавии либос, меблӣ, санъат-и Ашантӣ), матоъҳои '''кенте''' (Kente Cloth) — матоъҳои ранга-шакли анъанавии ашантӣ-и машҳури ҷаҳонӣ.

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Империяи Ашантӣ]]
* [[Курсии Тиллоӣ]]
* [[Йа Асантева]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Kumasi Кумаси дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Гана]]
[[Гурӯҳ:Гана]]
[[Гурӯҳ:Империяи Ашантӣ]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>gl1sdsqx6tb5fgkony9rvpfq05fa55g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Секонди-Такоради</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332984</id>
    <revision>
      <id>1482615</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1510" sha1="430ap5b7bm64n7j5cymnvotlvn2si9u" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Секонди-Такоради
 |номи аслӣ     = Sekondi-Takoradi
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 4|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 45|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1670 (Секонди), 1928 (Такоради), 1946 (муштарак)
 |масоҳат       = 192
 |баландии маркази МА = 9
 |аҳолӣ         = 445 205
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Секонди-Такоради''' (ба инглисӣ: ''Sekondi-Takoradi'') — шаҳри '''яктараф-и '''иборат аз ду шаҳрҳои ҳамҷавор — '''Секонди''' ва '''Такоради''' — пойтахти '''Минтақаи Ғарбии [[Гана]]'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Sekondi-Takoradi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 445 205 нафар (2013). Секонди-Такоради '''калонтарин бандари Ғарбии Гана''' ва '''дуюм калонтарин бандари Гана''' пас аз Тема (пойтахт-и наздик ба Аккра) мебошад ва '''маркази саноати нафти нави Гана''' аз соли 2010.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>430ap5b7bm64n7j5cymnvotlvn2si9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482617</id>
      <parentid>1482615</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2730" sha1="0i2geuieo6t9lvhoejegexm1lh0a4wf" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Секонди-Такоради
 |номи аслӣ     = Sekondi-Takoradi
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 4|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 45|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1670 (Секонди), 1928 (Такоради), 1946 (муштарак)
 |масоҳат       = 192
 |баландии маркази МА = 9
 |аҳолӣ         = 445 205
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Секонди-Такоради''' (ба инглисӣ: ''Sekondi-Takoradi'') — шаҳри '''яктараф-и '''иборат аз ду шаҳрҳои ҳамҷавор — '''Секонди''' ва '''Такоради''' — пойтахти '''Минтақаи Ғарбии [[Гана]]'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Sekondi-Takoradi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 445 205 нафар (2013). Секонди-Такоради '''калонтарин бандари Ғарбии Гана''' ва '''дуюм калонтарин бандари Гана''' пас аз Тема (пойтахт-и наздик ба Аккра) мебошад ва '''маркази саноати нафти нави Гана''' аз соли 2010.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Секонди''' — қадимтарин шаҳраки Голландия ва Британия '''дар қарни XVII''' дар қалъаҳои '''Форт Оранҷ''' (голландӣ, 1670) ва '''Форт Секонди''' (британӣ, 1682) сохта шудааст. '''Такоради''' — деҳакадаи хурди моҳигирӣ то соли '''1928''' буд, вақте ки Британия '''Порти Такоради''' — '''аввалин бандари муосири чуқур-об-и Ғарбии Африқо''' — таъсис намуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1946''' Секонди ва Такоради ба '''як шаҳрдорӣ ҷамъ карда шуданд'''. Дар давраи истиқлолият (аз 1957) шаҳр яке аз чор пойтахтҳои минтақавии Гана гардид.

'''Аз декабри 2010''' 'Ҳавзаи Ҷубилея''' (Jubilee oil field) — '''калонтарин кашфи нафти Ғарбии Африқо-и охирҳо''' — дар канори Секонди-Такоради коркард шуда истодааст (~180 000 барел рӯзона).</text>
      <sha1>0i2geuieo6t9lvhoejegexm1lh0a4wf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482618</id>
      <parentid>1482617</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="6a6akuxrfkft197uq28abe7vxn3smdr" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Секонди-Такоради
 |номи аслӣ     = Sekondi-Takoradi
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 4|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 45|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1670 (Секонди), 1928 (Такоради), 1946 (муштарак)
 |масоҳат       = 192
 |баландии маркази МА = 9
 |аҳолӣ         = 445 205
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Секонди-Такоради''' (ба инглисӣ: ''Sekondi-Takoradi'') — шаҳри '''яктараф-и '''иборат аз ду шаҳрҳои ҳамҷавор — '''Секонди''' ва '''Такоради''' — пойтахти '''Минтақаи Ғарбии [[Гана]]'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Sekondi-Takoradi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 445 205 нафар (2013). Секонди-Такоради '''калонтарин бандари Ғарбии Гана''' ва '''дуюм калонтарин бандари Гана''' пас аз Тема (пойтахт-и наздик ба Аккра) мебошад ва '''маркази саноати нафти нави Гана''' аз соли 2010.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Секонди''' — қадимтарин шаҳраки Голландия ва Британия '''дар қарни XVII''' дар қалъаҳои '''Форт Оранҷ''' (голландӣ, 1670) ва '''Форт Секонди''' (британӣ, 1682) сохта шудааст. '''Такоради''' — деҳакадаи хурди моҳигирӣ то соли '''1928''' буд, вақте ки Британия '''Порти Такоради''' — '''аввалин бандари муосири чуқур-об-и Ғарбии Африқо''' — таъсис намуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1946''' Секонди ва Такоради ба '''як шаҳрдорӣ ҷамъ карда шуданд'''. Дар давраи истиқлолият (аз 1957) шаҳр яке аз чор пойтахтҳои минтақавии Гана гардид.

'''Аз декабри 2010''' 'Ҳавзаи Ҷубилея''' (Jubilee oil field) — '''калонтарин кашфи нафти Ғарбии Африқо-и охирҳо''' — дар канори Секонди-Такоради коркард шуда истодааст (~180 000 барел рӯзона).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Секонди-Такоради дар канори '''Халиҷи Гвинея''' (Уқёнуси Атлантика) воқеъ буда, иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — намнок ва гарм солу-сол (~+27 °C), боришот ~1200 мм солона.</text>
      <sha1>6a6akuxrfkft197uq28abe7vxn3smdr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482619</id>
      <parentid>1482618</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3289" sha1="r3vdv6nxjxh0pfb0e5ykrp56bzyns01" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Секонди-Такоради
 |номи аслӣ     = Sekondi-Takoradi
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 4|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 45|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1670 (Секонди), 1928 (Такоради), 1946 (муштарак)
 |масоҳат       = 192
 |баландии маркази МА = 9
 |аҳолӣ         = 445 205
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Секонди-Такоради''' (ба инглисӣ: ''Sekondi-Takoradi'') — шаҳри '''яктараф-и '''иборат аз ду шаҳрҳои ҳамҷавор — '''Секонди''' ва '''Такоради''' — пойтахти '''Минтақаи Ғарбии [[Гана]]'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Sekondi-Takoradi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 445 205 нафар (2013). Секонди-Такоради '''калонтарин бандари Ғарбии Гана''' ва '''дуюм калонтарин бандари Гана''' пас аз Тема (пойтахт-и наздик ба Аккра) мебошад ва '''маркази саноати нафти нави Гана''' аз соли 2010.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Секонди''' — қадимтарин шаҳраки Голландия ва Британия '''дар қарни XVII''' дар қалъаҳои '''Форт Оранҷ''' (голландӣ, 1670) ва '''Форт Секонди''' (британӣ, 1682) сохта шудааст. '''Такоради''' — деҳакадаи хурди моҳигирӣ то соли '''1928''' буд, вақте ки Британия '''Порти Такоради''' — '''аввалин бандари муосири чуқур-об-и Ғарбии Африқо''' — таъсис намуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1946''' Секонди ва Такоради ба '''як шаҳрдорӣ ҷамъ карда шуданд'''. Дар давраи истиқлолият (аз 1957) шаҳр яке аз чор пойтахтҳои минтақавии Гана гардид.

'''Аз декабри 2010''' 'Ҳавзаи Ҷубилея''' (Jubilee oil field) — '''калонтарин кашфи нафти Ғарбии Африқо-и охирҳо''' — дар канори Секонди-Такоради коркард шуда истодааст (~180 000 барел рӯзона).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Секонди-Такоради дар канори '''Халиҷи Гвинея''' (Уқёнуси Атлантика) воқеъ буда, иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — намнок ва гарм солу-сол (~+27 °C), боришот ~1200 мм солона.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Секонди-Такоради 445 205 нафар (2013) — асосан '''ахантиҳо''' (Ahanta), нзема ва фантӣ — халқҳои соҳилии аканӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>r3vdv6nxjxh0pfb0e5ykrp56bzyns01</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482620</id>
      <parentid>1482619</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3754" sha1="chdiyt1j1nxf0tyfd7rpyplm6whcr7c" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Секонди-Такоради
 |номи аслӣ     = Sekondi-Takoradi
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 4|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 45|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1670 (Секонди), 1928 (Такоради), 1946 (муштарак)
 |масоҳат       = 192
 |баландии маркази МА = 9
 |аҳолӣ         = 445 205
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Секонди-Такоради''' (ба инглисӣ: ''Sekondi-Takoradi'') — шаҳри '''яктараф-и '''иборат аз ду шаҳрҳои ҳамҷавор — '''Секонди''' ва '''Такоради''' — пойтахти '''Минтақаи Ғарбии [[Гана]]'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Sekondi-Takoradi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 445 205 нафар (2013). Секонди-Такоради '''калонтарин бандари Ғарбии Гана''' ва '''дуюм калонтарин бандари Гана''' пас аз Тема (пойтахт-и наздик ба Аккра) мебошад ва '''маркази саноати нафти нави Гана''' аз соли 2010.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Секонди''' — қадимтарин шаҳраки Голландия ва Британия '''дар қарни XVII''' дар қалъаҳои '''Форт Оранҷ''' (голландӣ, 1670) ва '''Форт Секонди''' (британӣ, 1682) сохта шудааст. '''Такоради''' — деҳакадаи хурди моҳигирӣ то соли '''1928''' буд, вақте ки Британия '''Порти Такоради''' — '''аввалин бандари муосири чуқур-об-и Ғарбии Африқо''' — таъсис намуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1946''' Секонди ва Такоради ба '''як шаҳрдорӣ ҷамъ карда шуданд'''. Дар давраи истиқлолият (аз 1957) шаҳр яке аз чор пойтахтҳои минтақавии Гана гардид.

'''Аз декабри 2010''' 'Ҳавзаи Ҷубилея''' (Jubilee oil field) — '''калонтарин кашфи нафти Ғарбии Африқо-и охирҳо''' — дар канори Секонди-Такоради коркард шуда истодааст (~180 000 барел рӯзона).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Секонди-Такоради дар канори '''Халиҷи Гвинея''' (Уқёнуси Атлантика) воқеъ буда, иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — намнок ва гарм солу-сол (~+27 °C), боришот ~1200 мм солона.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Секонди-Такоради 445 205 нафар (2013) — асосан '''ахантиҳо''' (Ahanta), нзема ва фантӣ — халқҳои соҳилии аканӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Секонди-Такоради: '''Порти Такоради''' (2-и калонтарин бандари содирӣ-и Гана, содироти какао, боксит, манган, тилло), '''саноати нафти нави Гана''' (аз 2010, поплатформаи Jubilee), '''чӯб-обшикастӣ''' (Гана калонтарин коркунандаи чӯб-и Ғарбии Африқо).</text>
      <sha1>chdiyt1j1nxf0tyfd7rpyplm6whcr7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482621</id>
      <parentid>1482620</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3973" sha1="h384th7cvxoghgn6ey48dtkmqrrtd1v" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Секонди-Такоради
 |номи аслӣ     = Sekondi-Takoradi
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 4|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 45|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1670 (Секонди), 1928 (Такоради), 1946 (муштарак)
 |масоҳат       = 192
 |баландии маркази МА = 9
 |аҳолӣ         = 445 205
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Секонди-Такоради''' (ба инглисӣ: ''Sekondi-Takoradi'') — шаҳри '''яктараф-и '''иборат аз ду шаҳрҳои ҳамҷавор — '''Секонди''' ва '''Такоради''' — пойтахти '''Минтақаи Ғарбии [[Гана]]'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Sekondi-Takoradi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 445 205 нафар (2013). Секонди-Такоради '''калонтарин бандари Ғарбии Гана''' ва '''дуюм калонтарин бандари Гана''' пас аз Тема (пойтахт-и наздик ба Аккра) мебошад ва '''маркази саноати нафти нави Гана''' аз соли 2010.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Секонди''' — қадимтарин шаҳраки Голландия ва Британия '''дар қарни XVII''' дар қалъаҳои '''Форт Оранҷ''' (голландӣ, 1670) ва '''Форт Секонди''' (британӣ, 1682) сохта шудааст. '''Такоради''' — деҳакадаи хурди моҳигирӣ то соли '''1928''' буд, вақте ки Британия '''Порти Такоради''' — '''аввалин бандари муосири чуқур-об-и Ғарбии Африқо''' — таъсис намуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1946''' Секонди ва Такоради ба '''як шаҳрдорӣ ҷамъ карда шуданд'''. Дар давраи истиқлолият (аз 1957) шаҳр яке аз чор пойтахтҳои минтақавии Гана гардид.

'''Аз декабри 2010''' 'Ҳавзаи Ҷубилея''' (Jubilee oil field) — '''калонтарин кашфи нафти Ғарбии Африқо-и охирҳо''' — дар канори Секонди-Такоради коркард шуда истодааст (~180 000 барел рӯзона).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Секонди-Такоради дар канори '''Халиҷи Гвинея''' (Уқёнуси Атлантика) воқеъ буда, иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — намнок ва гарм солу-сол (~+27 °C), боришот ~1200 мм солона.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Секонди-Такоради 445 205 нафар (2013) — асосан '''ахантиҳо''' (Ahanta), нзема ва фантӣ — халқҳои соҳилии аканӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Секонди-Такоради: '''Порти Такоради''' (2-и калонтарин бандари содирӣ-и Гана, содироти какао, боксит, манган, тилло), '''саноати нафти нави Гана''' (аз 2010, поплатформаи Jubilee), '''чӯб-обшикастӣ''' (Гана калонтарин коркунандаи чӯб-и Ғарбии Африқо).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Такоради''' (муосиршуда 2020), '''Порти Такоради''' ва хатти асосии автобусии Аккра–Секонди–Абиҷон.</text>
      <sha1>h384th7cvxoghgn6ey48dtkmqrrtd1v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482622</id>
      <parentid>1482621</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4282" sha1="lpic6aya3kphgcr9hy7clhhalurwr5f" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Секонди-Такоради
 |номи аслӣ     = Sekondi-Takoradi
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 4|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 45|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1670 (Секонди), 1928 (Такоради), 1946 (муштарак)
 |масоҳат       = 192
 |баландии маркази МА = 9
 |аҳолӣ         = 445 205
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Секонди-Такоради''' (ба инглисӣ: ''Sekondi-Takoradi'') — шаҳри '''яктараф-и '''иборат аз ду шаҳрҳои ҳамҷавор — '''Секонди''' ва '''Такоради''' — пойтахти '''Минтақаи Ғарбии [[Гана]]'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Sekondi-Takoradi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 445 205 нафар (2013). Секонди-Такоради '''калонтарин бандари Ғарбии Гана''' ва '''дуюм калонтарин бандари Гана''' пас аз Тема (пойтахт-и наздик ба Аккра) мебошад ва '''маркази саноати нафти нави Гана''' аз соли 2010.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Секонди''' — қадимтарин шаҳраки Голландия ва Британия '''дар қарни XVII''' дар қалъаҳои '''Форт Оранҷ''' (голландӣ, 1670) ва '''Форт Секонди''' (британӣ, 1682) сохта шудааст. '''Такоради''' — деҳакадаи хурди моҳигирӣ то соли '''1928''' буд, вақте ки Британия '''Порти Такоради''' — '''аввалин бандари муосири чуқур-об-и Ғарбии Африқо''' — таъсис намуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1946''' Секонди ва Такоради ба '''як шаҳрдорӣ ҷамъ карда шуданд'''. Дар давраи истиқлолият (аз 1957) шаҳр яке аз чор пойтахтҳои минтақавии Гана гардид.

'''Аз декабри 2010''' 'Ҳавзаи Ҷубилея''' (Jubilee oil field) — '''калонтарин кашфи нафти Ғарбии Африқо-и охирҳо''' — дар канори Секонди-Такоради коркард шуда истодааст (~180 000 барел рӯзона).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Секонди-Такоради дар канори '''Халиҷи Гвинея''' (Уқёнуси Атлантика) воқеъ буда, иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — намнок ва гарм солу-сол (~+27 °C), боришот ~1200 мм солона.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Секонди-Такоради 445 205 нафар (2013) — асосан '''ахантиҳо''' (Ahanta), нзема ва фантӣ — халқҳои соҳилии аканӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Секонди-Такоради: '''Порти Такоради''' (2-и калонтарин бандари содирӣ-и Гана, содироти какао, боксит, манган, тилло), '''саноати нафти нави Гана''' (аз 2010, поплатформаи Jubilee), '''чӯб-обшикастӣ''' (Гана калонтарин коркунандаи чӯб-и Ғарбии Африқо).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Такоради''' (муосиршуда 2020), '''Порти Такоради''' ва хатти асосии автобусии Аккра–Секонди–Абиҷон.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Форт Секонди''' (1682, британӣ — UNESCO 1979 бо форт-ҳои дигар-и соҳил-и Гана), '''Форт Оранҷ''' (1670, голландӣ), '''Бозори Такоради''' — маркази тиҷорат.</text>
      <sha1>lpic6aya3kphgcr9hy7clhhalurwr5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482623</id>
      <parentid>1482622</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4420" sha1="ezcndldudf03gsry3cabuls8aaou65x" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Секонди-Такоради
 |номи аслӣ     = Sekondi-Takoradi
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 4|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 45|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1670 (Секонди), 1928 (Такоради), 1946 (муштарак)
 |масоҳат       = 192
 |баландии маркази МА = 9
 |аҳолӣ         = 445 205
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Секонди-Такоради''' (ба инглисӣ: ''Sekondi-Takoradi'') — шаҳри '''яктараф-и '''иборат аз ду шаҳрҳои ҳамҷавор — '''Секонди''' ва '''Такоради''' — пойтахти '''Минтақаи Ғарбии [[Гана]]'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Sekondi-Takoradi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 445 205 нафар (2013). Секонди-Такоради '''калонтарин бандари Ғарбии Гана''' ва '''дуюм калонтарин бандари Гана''' пас аз Тема (пойтахт-и наздик ба Аккра) мебошад ва '''маркази саноати нафти нави Гана''' аз соли 2010.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Секонди''' — қадимтарин шаҳраки Голландия ва Британия '''дар қарни XVII''' дар қалъаҳои '''Форт Оранҷ''' (голландӣ, 1670) ва '''Форт Секонди''' (британӣ, 1682) сохта шудааст. '''Такоради''' — деҳакадаи хурди моҳигирӣ то соли '''1928''' буд, вақте ки Британия '''Порти Такоради''' — '''аввалин бандари муосири чуқур-об-и Ғарбии Африқо''' — таъсис намуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1946''' Секонди ва Такоради ба '''як шаҳрдорӣ ҷамъ карда шуданд'''. Дар давраи истиқлолият (аз 1957) шаҳр яке аз чор пойтахтҳои минтақавии Гана гардид.

'''Аз декабри 2010''' 'Ҳавзаи Ҷубилея''' (Jubilee oil field) — '''калонтарин кашфи нафти Ғарбии Африқо-и охирҳо''' — дар канори Секонди-Такоради коркард шуда истодааст (~180 000 барел рӯзона).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Секонди-Такоради дар канори '''Халиҷи Гвинея''' (Уқёнуси Атлантика) воқеъ буда, иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — намнок ва гарм солу-сол (~+27 °C), боришот ~1200 мм солона.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Секонди-Такоради 445 205 нафар (2013) — асосан '''ахантиҳо''' (Ahanta), нзема ва фантӣ — халқҳои соҳилии аканӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Секонди-Такоради: '''Порти Такоради''' (2-и калонтарин бандари содирӣ-и Гана, содироти какао, боксит, манган, тилло), '''саноати нафти нави Гана''' (аз 2010, поплатформаи Jubilee), '''чӯб-обшикастӣ''' (Гана калонтарин коркунандаи чӯб-и Ғарбии Африқо).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Такоради''' (муосиршуда 2020), '''Порти Такоради''' ва хатти асосии автобусии Аккра–Секонди–Абиҷон.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Форт Секонди''' (1682, британӣ — UNESCO 1979 бо форт-ҳои дигар-и соҳил-и Гана), '''Форт Оранҷ''' (1670, голландӣ), '''Бозори Такоради''' — маркази тиҷорат.

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Ҳавзаи Ҷубилея (нафт)]]
* [[Халиҷи Гвинея]]</text>
      <sha1>ezcndldudf03gsry3cabuls8aaou65x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482624</id>
      <parentid>1482623</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4449" sha1="iws6iq2aonkwc1aznzr7lht6vyab3fp" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Секонди-Такоради
 |номи аслӣ     = Sekondi-Takoradi
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 4|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 45|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1670 (Секонди), 1928 (Такоради), 1946 (муштарак)
 |масоҳат       = 192
 |баландии маркази МА = 9
 |аҳолӣ         = 445 205
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Секонди-Такоради''' (ба инглисӣ: ''Sekondi-Takoradi'') — шаҳри '''яктараф-и '''иборат аз ду шаҳрҳои ҳамҷавор — '''Секонди''' ва '''Такоради''' — пойтахти '''Минтақаи Ғарбии [[Гана]]'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Sekondi-Takoradi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 445 205 нафар (2013). Секонди-Такоради '''калонтарин бандари Ғарбии Гана''' ва '''дуюм калонтарин бандари Гана''' пас аз Тема (пойтахт-и наздик ба Аккра) мебошад ва '''маркази саноати нафти нави Гана''' аз соли 2010.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Секонди''' — қадимтарин шаҳраки Голландия ва Британия '''дар қарни XVII''' дар қалъаҳои '''Форт Оранҷ''' (голландӣ, 1670) ва '''Форт Секонди''' (британӣ, 1682) сохта шудааст. '''Такоради''' — деҳакадаи хурди моҳигирӣ то соли '''1928''' буд, вақте ки Британия '''Порти Такоради''' — '''аввалин бандари муосири чуқур-об-и Ғарбии Африқо''' — таъсис намуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1946''' Секонди ва Такоради ба '''як шаҳрдорӣ ҷамъ карда шуданд'''. Дар давраи истиқлолият (аз 1957) шаҳр яке аз чор пойтахтҳои минтақавии Гана гардид.

'''Аз декабри 2010''' 'Ҳавзаи Ҷубилея''' (Jubilee oil field) — '''калонтарин кашфи нафти Ғарбии Африқо-и охирҳо''' — дар канори Секонди-Такоради коркард шуда истодааст (~180 000 барел рӯзона).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Секонди-Такоради дар канори '''Халиҷи Гвинея''' (Уқёнуси Атлантика) воқеъ буда, иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — намнок ва гарм солу-сол (~+27 °C), боришот ~1200 мм солона.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Секонди-Такоради 445 205 нафар (2013) — асосан '''ахантиҳо''' (Ahanta), нзема ва фантӣ — халқҳои соҳилии аканӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Секонди-Такоради: '''Порти Такоради''' (2-и калонтарин бандари содирӣ-и Гана, содироти какао, боксит, манган, тилло), '''саноати нафти нави Гана''' (аз 2010, поплатформаи Jubilee), '''чӯб-обшикастӣ''' (Гана калонтарин коркунандаи чӯб-и Ғарбии Африқо).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Такоради''' (муосиршуда 2020), '''Порти Такоради''' ва хатти асосии автобусии Аккра–Секонди–Абиҷон.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Форт Секонди''' (1682, британӣ — UNESCO 1979 бо форт-ҳои дигар-и соҳил-и Гана), '''Форт Оранҷ''' (1670, голландӣ), '''Бозори Такоради''' — маркази тиҷорат.

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Ҳавзаи Ҷубилея (нафт)]]
* [[Халиҷи Гвинея]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>iws6iq2aonkwc1aznzr7lht6vyab3fp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482625</id>
      <parentid>1482624</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4608" sha1="6x2x894xujoob6wvy79qo88iyu6949x" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Секонди-Такоради
 |номи аслӣ     = Sekondi-Takoradi
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 4|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 45|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1670 (Секонди), 1928 (Такоради), 1946 (муштарак)
 |масоҳат       = 192
 |баландии маркази МА = 9
 |аҳолӣ         = 445 205
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Секонди-Такоради''' (ба инглисӣ: ''Sekondi-Takoradi'') — шаҳри '''яктараф-и '''иборат аз ду шаҳрҳои ҳамҷавор — '''Секонди''' ва '''Такоради''' — пойтахти '''Минтақаи Ғарбии [[Гана]]'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Sekondi-Takoradi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 445 205 нафар (2013). Секонди-Такоради '''калонтарин бандари Ғарбии Гана''' ва '''дуюм калонтарин бандари Гана''' пас аз Тема (пойтахт-и наздик ба Аккра) мебошад ва '''маркази саноати нафти нави Гана''' аз соли 2010.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Секонди''' — қадимтарин шаҳраки Голландия ва Британия '''дар қарни XVII''' дар қалъаҳои '''Форт Оранҷ''' (голландӣ, 1670) ва '''Форт Секонди''' (британӣ, 1682) сохта шудааст. '''Такоради''' — деҳакадаи хурди моҳигирӣ то соли '''1928''' буд, вақте ки Британия '''Порти Такоради''' — '''аввалин бандари муосири чуқур-об-и Ғарбии Африқо''' — таъсис намуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1946''' Секонди ва Такоради ба '''як шаҳрдорӣ ҷамъ карда шуданд'''. Дар давраи истиқлолият (аз 1957) шаҳр яке аз чор пойтахтҳои минтақавии Гана гардид.

'''Аз декабри 2010''' 'Ҳавзаи Ҷубилея''' (Jubilee oil field) — '''калонтарин кашфи нафти Ғарбии Африқо-и охирҳо''' — дар канори Секонди-Такоради коркард шуда истодааст (~180 000 барел рӯзона).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Секонди-Такоради дар канори '''Халиҷи Гвинея''' (Уқёнуси Атлантика) воқеъ буда, иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — намнок ва гарм солу-сол (~+27 °C), боришот ~1200 мм солона.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Секонди-Такоради 445 205 нафар (2013) — асосан '''ахантиҳо''' (Ahanta), нзема ва фантӣ — халқҳои соҳилии аканӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Секонди-Такоради: '''Порти Такоради''' (2-и калонтарин бандари содирӣ-и Гана, содироти какао, боксит, манган, тилло), '''саноати нафти нави Гана''' (аз 2010, поплатформаи Jubilee), '''чӯб-обшикастӣ''' (Гана калонтарин коркунандаи чӯб-и Ғарбии Африқо).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Такоради''' (муосиршуда 2020), '''Порти Такоради''' ва хатти асосии автобусии Аккра–Секонди–Абиҷон.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Форт Секонди''' (1682, британӣ — UNESCO 1979 бо форт-ҳои дигар-и соҳил-и Гана), '''Форт Оранҷ''' (1670, голландӣ), '''Бозори Такоради''' — маркази тиҷорат.

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Ҳавзаи Ҷубилея (нафт)]]
* [[Халиҷи Гвинея]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Секонди-Такоради дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>6x2x894xujoob6wvy79qo88iyu6949x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482626</id>
      <parentid>1482625</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4754" sha1="4b85tqkl2t2bdsej7uim1s03uunnd8s" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Секонди-Такоради
 |номи аслӣ     = Sekondi-Takoradi
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 4|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 45|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1670 (Секонди), 1928 (Такоради), 1946 (муштарак)
 |масоҳат       = 192
 |баландии маркази МА = 9
 |аҳолӣ         = 445 205
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Секонди-Такоради''' (ба инглисӣ: ''Sekondi-Takoradi'') — шаҳри '''яктараф-и '''иборат аз ду шаҳрҳои ҳамҷавор — '''Секонди''' ва '''Такоради''' — пойтахти '''Минтақаи Ғарбии [[Гана]]'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Sekondi-Takoradi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 445 205 нафар (2013). Секонди-Такоради '''калонтарин бандари Ғарбии Гана''' ва '''дуюм калонтарин бандари Гана''' пас аз Тема (пойтахт-и наздик ба Аккра) мебошад ва '''маркази саноати нафти нави Гана''' аз соли 2010.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Секонди''' — қадимтарин шаҳраки Голландия ва Британия '''дар қарни XVII''' дар қалъаҳои '''Форт Оранҷ''' (голландӣ, 1670) ва '''Форт Секонди''' (британӣ, 1682) сохта шудааст. '''Такоради''' — деҳакадаи хурди моҳигирӣ то соли '''1928''' буд, вақте ки Британия '''Порти Такоради''' — '''аввалин бандари муосири чуқур-об-и Ғарбии Африқо''' — таъсис намуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1946''' Секонди ва Такоради ба '''як шаҳрдорӣ ҷамъ карда шуданд'''. Дар давраи истиқлолият (аз 1957) шаҳр яке аз чор пойтахтҳои минтақавии Гана гардид.

'''Аз декабри 2010''' 'Ҳавзаи Ҷубилея''' (Jubilee oil field) — '''калонтарин кашфи нафти Ғарбии Африқо-и охирҳо''' — дар канори Секонди-Такоради коркард шуда истодааст (~180 000 барел рӯзона).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Секонди-Такоради дар канори '''Халиҷи Гвинея''' (Уқёнуси Атлантика) воқеъ буда, иқлим тропикии муссонӣ (Aw) — намнок ва гарм солу-сол (~+27 °C), боришот ~1200 мм солона.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Секонди-Такоради 445 205 нафар (2013) — асосан '''ахантиҳо''' (Ahanta), нзема ва фантӣ — халқҳои соҳилии аканӣ.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Секонди-Такоради: '''Порти Такоради''' (2-и калонтарин бандари содирӣ-и Гана, содироти какао, боксит, манган, тилло), '''саноати нафти нави Гана''' (аз 2010, поплатформаи Jubilee), '''чӯб-обшикастӣ''' (Гана калонтарин коркунандаи чӯб-и Ғарбии Африқо).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Такоради''' (муосиршуда 2020), '''Порти Такоради''' ва хатти асосии автобусии Аккра–Секонди–Абиҷон.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Форт Секонди''' (1682, британӣ — UNESCO 1979 бо форт-ҳои дигар-и соҳил-и Гана), '''Форт Оранҷ''' (1670, голландӣ), '''Бозори Такоради''' — маркази тиҷорат.

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Ҳавзаи Ҷубилея (нафт)]]
* [[Халиҷи Гвинея]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Sekondi-Takoradi Секонди-Такоради дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Гана]]
[[Гурӯҳ:Гана]]
[[Гурӯҳ:Минтақаи Ғарбии Гана]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>4b85tqkl2t2bdsej7uim1s03uunnd8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тамале</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332985</id>
    <revision>
      <id>1482627</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1318" sha1="gvaenbuekcm9jytbn89thfnn0vs1pyl" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Тамале
 |номи аслӣ     = Tamale
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 9|lat_min = 24|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV (Дагбон), 1907 (муосир)
 |масоҳат       = 750
 |баландии маркази МА = 183
 |аҳолӣ         = 371 351
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Тамале''' (ба дагбанӣ: ''Tamale'') — пойтахти '''Минтақаи Шимолии [[Гана]]''' ва '''калонтарин шаҳри шимоли Гана''' ва чорумин калонтарин шаҳри кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Tamale] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 371 351 нафар (2013), метрополи Тамале — тахминан 950 ҳазор. Тамале '''шаҳри асосии халқи Дагомба''' (Дагбанӣ) — '''маркази маданияти мусулмонии Шимоли Гана''' мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>gvaenbuekcm9jytbn89thfnn0vs1pyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482628</id>
      <parentid>1482627</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2140" sha1="72zgto6dn18nvbdz4zeb98qq3xtk7t3" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Тамале
 |номи аслӣ     = Tamale
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 9|lat_min = 24|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV (Дагбон), 1907 (муосир)
 |масоҳат       = 750
 |баландии маркази МА = 183
 |аҳолӣ         = 371 351
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Тамале''' (ба дагбанӣ: ''Tamale'') — пойтахти '''Минтақаи Шимолии [[Гана]]''' ва '''калонтарин шаҳри шимоли Гана''' ва чорумин калонтарин шаҳри кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Tamale] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 371 351 нафар (2013), метрополи Тамале — тахминан 950 ҳазор. Тамале '''шаҳри асосии халқи Дагомба''' (Дагбанӣ) — '''маркази маданияти мусулмонии Шимоли Гана''' мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Тамале аз а. XV пойтахти '''Салтанати Дагбон''' — яке аз бузургтарин давлатҳои таърихии Шимоли Гана — буд. '''Соли 1907''' — дар давраи мустамликавии Британия — Тамале ба маркази маъмурии '''Протектората-и Шимол-и Ғаллаи Тиллоӣ''' (Northern Territories) табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи истиқлолият (аз 1957) Тамале ба '''яке аз аз ҳама сареътарин рӯҳаи шаҳрҳои Ғарбии Африқо''' табдил ёфт (миёна 3,5% дар сол — 3-и сареътарин дар тамоми ҷаҳон, тибқи UN-Habitat 2011).</text>
      <sha1>72zgto6dn18nvbdz4zeb98qq3xtk7t3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482629</id>
      <parentid>1482628</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2598" sha1="k3ykeafs23ee2ejoe0xnyengppp58hn" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Тамале
 |номи аслӣ     = Tamale
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 9|lat_min = 24|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV (Дагбон), 1907 (муосир)
 |масоҳат       = 750
 |баландии маркази МА = 183
 |аҳолӣ         = 371 351
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Тамале''' (ба дагбанӣ: ''Tamale'') — пойтахти '''Минтақаи Шимолии [[Гана]]''' ва '''калонтарин шаҳри шимоли Гана''' ва чорумин калонтарин шаҳри кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Tamale] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 371 351 нафар (2013), метрополи Тамале — тахминан 950 ҳазор. Тамале '''шаҳри асосии халқи Дагомба''' (Дагбанӣ) — '''маркази маданияти мусулмонии Шимоли Гана''' мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Тамале аз а. XV пойтахти '''Салтанати Дагбон''' — яке аз бузургтарин давлатҳои таърихии Шимоли Гана — буд. '''Соли 1907''' — дар давраи мустамликавии Британия — Тамале ба маркази маъмурии '''Протектората-и Шимол-и Ғаллаи Тиллоӣ''' (Northern Territories) табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи истиқлолият (аз 1957) Тамале ба '''яке аз аз ҳама сареътарин рӯҳаи шаҳрҳои Ғарбии Африқо''' табдил ёфт (миёна 3,5% дар сол — 3-и сареътарин дар тамоми ҷаҳон, тибқи UN-Habitat 2011).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Тамале дар маркази шимоли Гана, дар саваннаи Гвинея воқеъ буда, иқлими тропикии саванна (Aw) дорад: тобистон гарму намнок (мавсуми боронӣ май–октябр), зимистон хушк ва бо шамоли '''ҳарматтан''' — шамоли ғубори Саҳро (декабр–феврал).</text>
      <sha1>k3ykeafs23ee2ejoe0xnyengppp58hn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482630</id>
      <parentid>1482629</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2944" sha1="88phejt25ed182huozancc01gh6wvfy" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Тамале
 |номи аслӣ     = Tamale
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 9|lat_min = 24|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV (Дагбон), 1907 (муосир)
 |масоҳат       = 750
 |баландии маркази МА = 183
 |аҳолӣ         = 371 351
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Тамале''' (ба дагбанӣ: ''Tamale'') — пойтахти '''Минтақаи Шимолии [[Гана]]''' ва '''калонтарин шаҳри шимоли Гана''' ва чорумин калонтарин шаҳри кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Tamale] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 371 351 нафар (2013), метрополи Тамале — тахминан 950 ҳазор. Тамале '''шаҳри асосии халқи Дагомба''' (Дагбанӣ) — '''маркази маданияти мусулмонии Шимоли Гана''' мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Тамале аз а. XV пойтахти '''Салтанати Дагбон''' — яке аз бузургтарин давлатҳои таърихии Шимоли Гана — буд. '''Соли 1907''' — дар давраи мустамликавии Британия — Тамале ба маркази маъмурии '''Протектората-и Шимол-и Ғаллаи Тиллоӣ''' (Northern Territories) табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи истиқлолият (аз 1957) Тамале ба '''яке аз аз ҳама сареътарин рӯҳаи шаҳрҳои Ғарбии Африқо''' табдил ёфт (миёна 3,5% дар сол — 3-и сареътарин дар тамоми ҷаҳон, тибқи UN-Habitat 2011).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Тамале дар маркази шимоли Гана, дар саваннаи Гвинея воқеъ буда, иқлими тропикии саванна (Aw) дорад: тобистон гарму намнок (мавсуми боронӣ май–октябр), зимистон хушк ва бо шамоли '''ҳарматтан''' — шамоли ғубори Саҳро (декабр–феврал).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Тамале 371 351 нафар (2013) — '''қариб пурра дагомба''' (Дагбанӣ) — халқи мусулмонии Гур. Мазҳаб — '''ислом-и суннӣ''' (~85 фоиз) — Тамале '''бузургтарин маркази исломии Гана'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>88phejt25ed182huozancc01gh6wvfy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482631</id>
      <parentid>1482630</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3318" sha1="96650daje9kxppnvtwogsdu3vapr5ma" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Тамале
 |номи аслӣ     = Tamale
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 9|lat_min = 24|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV (Дагбон), 1907 (муосир)
 |масоҳат       = 750
 |баландии маркази МА = 183
 |аҳолӣ         = 371 351
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Тамале''' (ба дагбанӣ: ''Tamale'') — пойтахти '''Минтақаи Шимолии [[Гана]]''' ва '''калонтарин шаҳри шимоли Гана''' ва чорумин калонтарин шаҳри кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Tamale] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 371 351 нафар (2013), метрополи Тамале — тахминан 950 ҳазор. Тамале '''шаҳри асосии халқи Дагомба''' (Дагбанӣ) — '''маркази маданияти мусулмонии Шимоли Гана''' мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Тамале аз а. XV пойтахти '''Салтанати Дагбон''' — яке аз бузургтарин давлатҳои таърихии Шимоли Гана — буд. '''Соли 1907''' — дар давраи мустамликавии Британия — Тамале ба маркази маъмурии '''Протектората-и Шимол-и Ғаллаи Тиллоӣ''' (Northern Territories) табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи истиқлолият (аз 1957) Тамале ба '''яке аз аз ҳама сареътарин рӯҳаи шаҳрҳои Ғарбии Африқо''' табдил ёфт (миёна 3,5% дар сол — 3-и сареътарин дар тамоми ҷаҳон, тибқи UN-Habitat 2011).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Тамале дар маркази шимоли Гана, дар саваннаи Гвинея воқеъ буда, иқлими тропикии саванна (Aw) дорад: тобистон гарму намнок (мавсуми боронӣ май–октябр), зимистон хушк ва бо шамоли '''ҳарматтан''' — шамоли ғубори Саҳро (декабр–феврал).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Тамале 371 351 нафар (2013) — '''қариб пурра дагомба''' (Дагбанӣ) — халқи мусулмонии Гур. Мазҳаб — '''ислом-и суннӣ''' (~85 фоиз) — Тамале '''бузургтарин маркази исломии Гана'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Тамале: кишоварзӣ (пахта, гандум, зайтун, найшакар), '''парвариши хайвон-и калон''' (маркази барзагови Шимол-и Гана) ва тиҷорати марзӣ бо Буркина-Фасо (200 км шимолтар) ва Того (150 км шарқтар).</text>
      <sha1>96650daje9kxppnvtwogsdu3vapr5ma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482632</id>
      <parentid>1482631</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3561" sha1="gyjqlxhx66t6utxq16iw6jdmq5o6rg7" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Тамале
 |номи аслӣ     = Tamale
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 9|lat_min = 24|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV (Дагбон), 1907 (муосир)
 |масоҳат       = 750
 |баландии маркази МА = 183
 |аҳолӣ         = 371 351
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Тамале''' (ба дагбанӣ: ''Tamale'') — пойтахти '''Минтақаи Шимолии [[Гана]]''' ва '''калонтарин шаҳри шимоли Гана''' ва чорумин калонтарин шаҳри кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Tamale] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 371 351 нафар (2013), метрополи Тамале — тахминан 950 ҳазор. Тамале '''шаҳри асосии халқи Дагомба''' (Дагбанӣ) — '''маркази маданияти мусулмонии Шимоли Гана''' мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Тамале аз а. XV пойтахти '''Салтанати Дагбон''' — яке аз бузургтарин давлатҳои таърихии Шимоли Гана — буд. '''Соли 1907''' — дар давраи мустамликавии Британия — Тамале ба маркази маъмурии '''Протектората-и Шимол-и Ғаллаи Тиллоӣ''' (Northern Territories) табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи истиқлолият (аз 1957) Тамале ба '''яке аз аз ҳама сареътарин рӯҳаи шаҳрҳои Ғарбии Африқо''' табдил ёфт (миёна 3,5% дар сол — 3-и сареътарин дар тамоми ҷаҳон, тибқи UN-Habitat 2011).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Тамале дар маркази шимоли Гана, дар саваннаи Гвинея воқеъ буда, иқлими тропикии саванна (Aw) дорад: тобистон гарму намнок (мавсуми боронӣ май–октябр), зимистон хушк ва бо шамоли '''ҳарматтан''' — шамоли ғубори Саҳро (декабр–феврал).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Тамале 371 351 нафар (2013) — '''қариб пурра дагомба''' (Дагбанӣ) — халқи мусулмонии Гур. Мазҳаб — '''ислом-и суннӣ''' (~85 фоиз) — Тамале '''бузургтарин маркази исломии Гана'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Тамале: кишоварзӣ (пахта, гандум, зайтун, найшакар), '''парвариши хайвон-и калон''' (маркази барзагови Шимол-и Гана) ва тиҷорати марзӣ бо Буркина-Фасо (200 км шимолтар) ва Того (150 км шарқтар).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Тамале''' (муосиршуда 2016 барои Ҳаҷҷ) ва хатти асосии автобусии Аккра–Кумаси–Тамале–Уагадугу (Буркина-Фасо).</text>
      <sha1>gyjqlxhx66t6utxq16iw6jdmq5o6rg7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482633</id>
      <parentid>1482632</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3973" sha1="rgi3n3ppro95e0dpgt61pqo4pejchze" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Тамале
 |номи аслӣ     = Tamale
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 9|lat_min = 24|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV (Дагбон), 1907 (муосир)
 |масоҳат       = 750
 |баландии маркази МА = 183
 |аҳолӣ         = 371 351
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Тамале''' (ба дагбанӣ: ''Tamale'') — пойтахти '''Минтақаи Шимолии [[Гана]]''' ва '''калонтарин шаҳри шимоли Гана''' ва чорумин калонтарин шаҳри кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Tamale] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 371 351 нафар (2013), метрополи Тамале — тахминан 950 ҳазор. Тамале '''шаҳри асосии халқи Дагомба''' (Дагбанӣ) — '''маркази маданияти мусулмонии Шимоли Гана''' мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Тамале аз а. XV пойтахти '''Салтанати Дагбон''' — яке аз бузургтарин давлатҳои таърихии Шимоли Гана — буд. '''Соли 1907''' — дар давраи мустамликавии Британия — Тамале ба маркази маъмурии '''Протектората-и Шимол-и Ғаллаи Тиллоӣ''' (Northern Territories) табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи истиқлолият (аз 1957) Тамале ба '''яке аз аз ҳама сареътарин рӯҳаи шаҳрҳои Ғарбии Африқо''' табдил ёфт (миёна 3,5% дар сол — 3-и сареътарин дар тамоми ҷаҳон, тибқи UN-Habitat 2011).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Тамале дар маркази шимоли Гана, дар саваннаи Гвинея воқеъ буда, иқлими тропикии саванна (Aw) дорад: тобистон гарму намнок (мавсуми боронӣ май–октябр), зимистон хушк ва бо шамоли '''ҳарматтан''' — шамоли ғубори Саҳро (декабр–феврал).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Тамале 371 351 нафар (2013) — '''қариб пурра дагомба''' (Дагбанӣ) — халқи мусулмонии Гур. Мазҳаб — '''ислом-и суннӣ''' (~85 фоиз) — Тамале '''бузургтарин маркази исломии Гана'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Тамале: кишоварзӣ (пахта, гандум, зайтун, найшакар), '''парвариши хайвон-и калон''' (маркази барзагови Шимол-и Гана) ва тиҷорати марзӣ бо Буркина-Фасо (200 км шимолтар) ва Того (150 км шарқтар).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Тамале''' (муосиршуда 2016 барои Ҳаҷҷ) ва хатти асосии автобусии Аккра–Кумаси–Тамале–Уагадугу (Буркина-Фасо).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Масҷиди Марказии Тамале''' (муосир, бузургтарин масҷиди Гана), '''Осорхонаи Минтақаи Шимолӣ''', '''Қасри Йа-Наа''' (қасри султон-и Дагбон-и суннатӣ дар Йендӣ, 100 км шарқтар — маркази таърихии Салтанати Дагбон).</text>
      <sha1>rgi3n3ppro95e0dpgt61pqo4pejchze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482634</id>
      <parentid>1482633</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4072" sha1="psbgm9wn5941b396lcqta5te3zqeyfe" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Тамале
 |номи аслӣ     = Tamale
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 9|lat_min = 24|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV (Дагбон), 1907 (муосир)
 |масоҳат       = 750
 |баландии маркази МА = 183
 |аҳолӣ         = 371 351
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Тамале''' (ба дагбанӣ: ''Tamale'') — пойтахти '''Минтақаи Шимолии [[Гана]]''' ва '''калонтарин шаҳри шимоли Гана''' ва чорумин калонтарин шаҳри кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Tamale] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 371 351 нафар (2013), метрополи Тамале — тахминан 950 ҳазор. Тамале '''шаҳри асосии халқи Дагомба''' (Дагбанӣ) — '''маркази маданияти мусулмонии Шимоли Гана''' мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Тамале аз а. XV пойтахти '''Салтанати Дагбон''' — яке аз бузургтарин давлатҳои таърихии Шимоли Гана — буд. '''Соли 1907''' — дар давраи мустамликавии Британия — Тамале ба маркази маъмурии '''Протектората-и Шимол-и Ғаллаи Тиллоӣ''' (Northern Territories) табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи истиқлолият (аз 1957) Тамале ба '''яке аз аз ҳама сареътарин рӯҳаи шаҳрҳои Ғарбии Африқо''' табдил ёфт (миёна 3,5% дар сол — 3-и сареътарин дар тамоми ҷаҳон, тибқи UN-Habitat 2011).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Тамале дар маркази шимоли Гана, дар саваннаи Гвинея воқеъ буда, иқлими тропикии саванна (Aw) дорад: тобистон гарму намнок (мавсуми боронӣ май–октябр), зимистон хушк ва бо шамоли '''ҳарматтан''' — шамоли ғубори Саҳро (декабр–феврал).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Тамале 371 351 нафар (2013) — '''қариб пурра дагомба''' (Дагбанӣ) — халқи мусулмонии Гур. Мазҳаб — '''ислом-и суннӣ''' (~85 фоиз) — Тамале '''бузургтарин маркази исломии Гана'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Тамале: кишоварзӣ (пахта, гандум, зайтун, найшакар), '''парвариши хайвон-и калон''' (маркази барзагови Шимол-и Гана) ва тиҷорати марзӣ бо Буркина-Фасо (200 км шимолтар) ва Того (150 км шарқтар).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Тамале''' (муосиршуда 2016 барои Ҳаҷҷ) ва хатти асосии автобусии Аккра–Кумаси–Тамале–Уагадугу (Буркина-Фасо).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Масҷиди Марказии Тамале''' (муосир, бузургтарин масҷиди Гана), '''Осорхонаи Минтақаи Шимолӣ''', '''Қасри Йа-Наа''' (қасри султон-и Дагбон-и суннатӣ дар Йендӣ, 100 км шарқтар — маркази таърихии Салтанати Дагбон).

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Кумаси]]
* [[Дагбон]]</text>
      <sha1>psbgm9wn5941b396lcqta5te3zqeyfe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482635</id>
      <parentid>1482634</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="fmbxvzdo5kqhhotnrstch1dhxejb6lh" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Тамале
 |номи аслӣ     = Tamale
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 9|lat_min = 24|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV (Дагбон), 1907 (муосир)
 |масоҳат       = 750
 |баландии маркази МА = 183
 |аҳолӣ         = 371 351
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Тамале''' (ба дагбанӣ: ''Tamale'') — пойтахти '''Минтақаи Шимолии [[Гана]]''' ва '''калонтарин шаҳри шимоли Гана''' ва чорумин калонтарин шаҳри кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Tamale] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 371 351 нафар (2013), метрополи Тамале — тахминан 950 ҳазор. Тамале '''шаҳри асосии халқи Дагомба''' (Дагбанӣ) — '''маркази маданияти мусулмонии Шимоли Гана''' мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Тамале аз а. XV пойтахти '''Салтанати Дагбон''' — яке аз бузургтарин давлатҳои таърихии Шимоли Гана — буд. '''Соли 1907''' — дар давраи мустамликавии Британия — Тамале ба маркази маъмурии '''Протектората-и Шимол-и Ғаллаи Тиллоӣ''' (Northern Territories) табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи истиқлолият (аз 1957) Тамале ба '''яке аз аз ҳама сареътарин рӯҳаи шаҳрҳои Ғарбии Африқо''' табдил ёфт (миёна 3,5% дар сол — 3-и сареътарин дар тамоми ҷаҳон, тибқи UN-Habitat 2011).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Тамале дар маркази шимоли Гана, дар саваннаи Гвинея воқеъ буда, иқлими тропикии саванна (Aw) дорад: тобистон гарму намнок (мавсуми боронӣ май–октябр), зимистон хушк ва бо шамоли '''ҳарматтан''' — шамоли ғубори Саҳро (декабр–феврал).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Тамале 371 351 нафар (2013) — '''қариб пурра дагомба''' (Дагбанӣ) — халқи мусулмонии Гур. Мазҳаб — '''ислом-и суннӣ''' (~85 фоиз) — Тамале '''бузургтарин маркази исломии Гана'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Тамале: кишоварзӣ (пахта, гандум, зайтун, найшакар), '''парвариши хайвон-и калон''' (маркази барзагови Шимол-и Гана) ва тиҷорати марзӣ бо Буркина-Фасо (200 км шимолтар) ва Того (150 км шарқтар).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Тамале''' (муосиршуда 2016 барои Ҳаҷҷ) ва хатти асосии автобусии Аккра–Кумаси–Тамале–Уагадугу (Буркина-Фасо).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Масҷиди Марказии Тамале''' (муосир, бузургтарин масҷиди Гана), '''Осорхонаи Минтақаи Шимолӣ''', '''Қасри Йа-Наа''' (қасри султон-и Дагбон-и суннатӣ дар Йендӣ, 100 км шарқтар — маркази таърихии Салтанати Дагбон).

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Кумаси]]
* [[Дагбон]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>fmbxvzdo5kqhhotnrstch1dhxejb6lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482636</id>
      <parentid>1482635</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4237" sha1="iuozk1ropdmofjby9e5qvdst4orljnl" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Тамале
 |номи аслӣ     = Tamale
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 9|lat_min = 24|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV (Дагбон), 1907 (муосир)
 |масоҳат       = 750
 |баландии маркази МА = 183
 |аҳолӣ         = 371 351
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Тамале''' (ба дагбанӣ: ''Tamale'') — пойтахти '''Минтақаи Шимолии [[Гана]]''' ва '''калонтарин шаҳри шимоли Гана''' ва чорумин калонтарин шаҳри кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Tamale] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 371 351 нафар (2013), метрополи Тамале — тахминан 950 ҳазор. Тамале '''шаҳри асосии халқи Дагомба''' (Дагбанӣ) — '''маркази маданияти мусулмонии Шимоли Гана''' мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Тамале аз а. XV пойтахти '''Салтанати Дагбон''' — яке аз бузургтарин давлатҳои таърихии Шимоли Гана — буд. '''Соли 1907''' — дар давраи мустамликавии Британия — Тамале ба маркази маъмурии '''Протектората-и Шимол-и Ғаллаи Тиллоӣ''' (Northern Territories) табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи истиқлолият (аз 1957) Тамале ба '''яке аз аз ҳама сареътарин рӯҳаи шаҳрҳои Ғарбии Африқо''' табдил ёфт (миёна 3,5% дар сол — 3-и сареътарин дар тамоми ҷаҳон, тибқи UN-Habitat 2011).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Тамале дар маркази шимоли Гана, дар саваннаи Гвинея воқеъ буда, иқлими тропикии саванна (Aw) дорад: тобистон гарму намнок (мавсуми боронӣ май–октябр), зимистон хушк ва бо шамоли '''ҳарматтан''' — шамоли ғубори Саҳро (декабр–феврал).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Тамале 371 351 нафар (2013) — '''қариб пурра дагомба''' (Дагбанӣ) — халқи мусулмонии Гур. Мазҳаб — '''ислом-и суннӣ''' (~85 фоиз) — Тамале '''бузургтарин маркази исломии Гана'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Тамале: кишоварзӣ (пахта, гандум, зайтун, найшакар), '''парвариши хайвон-и калон''' (маркази барзагови Шимол-и Гана) ва тиҷорати марзӣ бо Буркина-Фасо (200 км шимолтар) ва Того (150 км шарқтар).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Тамале''' (муосиршуда 2016 барои Ҳаҷҷ) ва хатти асосии автобусии Аккра–Кумаси–Тамале–Уагадугу (Буркина-Фасо).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Масҷиди Марказии Тамале''' (муосир, бузургтарин масҷиди Гана), '''Осорхонаи Минтақаи Шимолӣ''', '''Қасри Йа-Наа''' (қасри султон-и Дагбон-и суннатӣ дар Йендӣ, 100 км шарқтар — маркази таърихии Салтанати Дагбон).

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Кумаси]]
* [[Дагбон]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Тамале дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>iuozk1ropdmofjby9e5qvdst4orljnl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482637</id>
      <parentid>1482636</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4385" sha1="ex41xf0tgvv6x61yhtsfk1mt4tn885q" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Тамале
 |номи аслӣ     = Tamale
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 9|lat_min = 24|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 0|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV (Дагбон), 1907 (муосир)
 |масоҳат       = 750
 |баландии маркази МА = 183
 |аҳолӣ         = 371 351
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Тамале''' (ба дагбанӣ: ''Tamale'') — пойтахти '''Минтақаи Шимолии [[Гана]]''' ва '''калонтарин шаҳри шимоли Гана''' ва чорумин калонтарин шаҳри кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Tamale] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 371 351 нафар (2013), метрополи Тамале — тахминан 950 ҳазор. Тамале '''шаҳри асосии халқи Дагомба''' (Дагбанӣ) — '''маркази маданияти мусулмонии Шимоли Гана''' мебошад.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Тамале аз а. XV пойтахти '''Салтанати Дагбон''' — яке аз бузургтарин давлатҳои таърихии Шимоли Гана — буд. '''Соли 1907''' — дар давраи мустамликавии Британия — Тамале ба маркази маъмурии '''Протектората-и Шимол-и Ғаллаи Тиллоӣ''' (Northern Territories) табдил ёфт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи истиқлолият (аз 1957) Тамале ба '''яке аз аз ҳама сареътарин рӯҳаи шаҳрҳои Ғарбии Африқо''' табдил ёфт (миёна 3,5% дар сол — 3-и сареътарин дар тамоми ҷаҳон, тибқи UN-Habitat 2011).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Тамале дар маркази шимоли Гана, дар саваннаи Гвинея воқеъ буда, иқлими тропикии саванна (Aw) дорад: тобистон гарму намнок (мавсуми боронӣ май–октябр), зимистон хушк ва бо шамоли '''ҳарматтан''' — шамоли ғубори Саҳро (декабр–феврал).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Тамале 371 351 нафар (2013) — '''қариб пурра дагомба''' (Дагбанӣ) — халқи мусулмонии Гур. Мазҳаб — '''ислом-и суннӣ''' (~85 фоиз) — Тамале '''бузургтарин маркази исломии Гана'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Тамале: кишоварзӣ (пахта, гандум, зайтун, найшакар), '''парвариши хайвон-и калон''' (маркази барзагови Шимол-и Гана) ва тиҷорати марзӣ бо Буркина-Фасо (200 км шимолтар) ва Того (150 км шарқтар).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Тамале''' (муосиршуда 2016 барои Ҳаҷҷ) ва хатти асосии автобусии Аккра–Кумаси–Тамале–Уагадугу (Буркина-Фасо).

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Масҷиди Марказии Тамале''' (муосир, бузургтарин масҷиди Гана), '''Осорхонаи Минтақаи Шимолӣ''', '''Қасри Йа-Наа''' (қасри султон-и Дагбон-и суннатӣ дар Йендӣ, 100 км шарқтар — маркази таърихии Салтанати Дагбон).

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Кумаси]]
* [[Дагбон]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Tamale-Ghana Тамале дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Гана]]
[[Гурӯҳ:Гана]]
[[Гурӯҳ:Минтақаи Шимолии Гана]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>ex41xf0tgvv6x61yhtsfk1mt4tn885q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кейп-Кост</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332986</id>
    <revision>
      <id>1482638</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1474" sha1="n99z9tb4ygrminja42z61pvwg4oe0yy" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кейп-Кост
 |номи аслӣ     = Ogua / Cape Coast
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 5|lat_min = 6|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 15|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1653
 |масоҳат       = 122
 |баландии маркази МА = 30
 |аҳолӣ         = 169 894
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кейп-Кост''' (ба фантӣ: ''Ogua''; ба инглисӣ: ''Cape Coast'') — пойтахти '''Минтақаи Марказии [[Гана]]''' дар канори '''Халиҷи Гвинея'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Cape Coast] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 169 894 нафар (2013). Кейп-Кост '''пойтахти Мустамликаи Британия-и Ғаллаи Тиллоӣ то соли 1877''' (то он ки пойтахт ба Аккра гузаронида шуд) буд. '''Замки Кейп-Кост''' — '''яке аз машҳуртарин форт-ҳои ғулом-и Ғарбии Африқо''' — дар соли '''1979''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардидааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>n99z9tb4ygrminja42z61pvwg4oe0yy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482639</id>
      <parentid>1482638</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3108" sha1="k878vmrgvhpkber25jpljuengce7zu6" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кейп-Кост
 |номи аслӣ     = Ogua / Cape Coast
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 5|lat_min = 6|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 15|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1653
 |масоҳат       = 122
 |баландии маркази МА = 30
 |аҳолӣ         = 169 894
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кейп-Кост''' (ба фантӣ: ''Ogua''; ба инглисӣ: ''Cape Coast'') — пойтахти '''Минтақаи Марказии [[Гана]]''' дар канори '''Халиҷи Гвинея'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Cape Coast] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 169 894 нафар (2013). Кейп-Кост '''пойтахти Мустамликаи Британия-и Ғаллаи Тиллоӣ то соли 1877''' (то он ки пойтахт ба Аккра гузаронида шуд) буд. '''Замки Кейп-Кост''' — '''яке аз машҳуртарин форт-ҳои ғулом-и Ғарбии Африқо''' — дар соли '''1979''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардидааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Соли 1653''' швед-ҳо '''Форт Каролусборг'''-ро дар маконе, ки имрӯз Замки Кейп-Кост аст, сохтанд. Дар давоми қарнҳои XVII–XVIII форт '''панҷ бор дасти худро иваз намуд''' — байни швед, дан, ҳолланд, португалӣ ва британӣ — то ниҳоят '''соли 1664 ба Британия монд''' ва то соли '''1877 пойтахти Мустамликаи Британии Ғаллаи Тиллоӣ''' боқӣ монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Форт '''яке аз калонтарин фортҳои содироти ғулом-и Африқои Ғарбӣ''' буд — '''тахминан 30 миллион африкоӣ''' дар давоми қарнҳои XVI–XIX аз Африкои Ғарбӣ ба Амрикоҳо ҳамчун ғулом фиристода шуд, ва миллионҳои онҳо аз Замки Кейп-Кост ва Замки Эл-Мина (30 км ғарбтар — соли 1482 сохта аз ҷониби Португалия — '''қадимтарин иморати аврупоии Ғарбии Африқо''') гузаштанд.

'''Соли 2009''' — президенти ИМА '''Барак Обама''' — бо мардум-и Мишел ва духтарони худ — '''Замки Кейп-Кост боздид намуд'''; ин рӯй-дод '''ба туризми наслкашии афроамерикоӣ ба Гана''' боис шуд, ки то ҳол давом мекунад.</text>
      <sha1>k878vmrgvhpkber25jpljuengce7zu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482641</id>
      <parentid>1482639</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3427" sha1="fy8xm5ccj6035m71tis0q6tmp5o3afy" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кейп-Кост
 |номи аслӣ     = Ogua / Cape Coast
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 5|lat_min = 6|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 15|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1653
 |масоҳат       = 122
 |баландии маркази МА = 30
 |аҳолӣ         = 169 894
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кейп-Кост''' (ба фантӣ: ''Ogua''; ба инглисӣ: ''Cape Coast'') — пойтахти '''Минтақаи Марказии [[Гана]]''' дар канори '''Халиҷи Гвинея'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Cape Coast] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 169 894 нафар (2013). Кейп-Кост '''пойтахти Мустамликаи Британия-и Ғаллаи Тиллоӣ то соли 1877''' (то он ки пойтахт ба Аккра гузаронида шуд) буд. '''Замки Кейп-Кост''' — '''яке аз машҳуртарин форт-ҳои ғулом-и Ғарбии Африқо''' — дар соли '''1979''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардидааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Соли 1653''' швед-ҳо '''Форт Каролусборг'''-ро дар маконе, ки имрӯз Замки Кейп-Кост аст, сохтанд. Дар давоми қарнҳои XVII–XVIII форт '''панҷ бор дасти худро иваз намуд''' — байни швед, дан, ҳолланд, португалӣ ва британӣ — то ниҳоят '''соли 1664 ба Британия монд''' ва то соли '''1877 пойтахти Мустамликаи Британии Ғаллаи Тиллоӣ''' боқӣ монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Форт '''яке аз калонтарин фортҳои содироти ғулом-и Африқои Ғарбӣ''' буд — '''тахминан 30 миллион африкоӣ''' дар давоми қарнҳои XVI–XIX аз Африкои Ғарбӣ ба Амрикоҳо ҳамчун ғулом фиристода шуд, ва миллионҳои онҳо аз Замки Кейп-Кост ва Замки Эл-Мина (30 км ғарбтар — соли 1482 сохта аз ҷониби Португалия — '''қадимтарин иморати аврупоии Ғарбии Африқо''') гузаштанд.

'''Соли 2009''' — президенти ИМА '''Барак Обама''' — бо мардум-и Мишел ва духтарони худ — '''Замки Кейп-Кост боздид намуд'''; ин рӯй-дод '''ба туризми наслкашии афроамерикоӣ ба Гана''' боис шуд, ки то ҳол давом мекунад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кейп-Кост дар канори баҳр-и Халиҷи Гвинея, 165 км ғарби Аккра воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+28 °C). Боришоти солона ~950 мм.</text>
      <sha1>fy8xm5ccj6035m71tis0q6tmp5o3afy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482642</id>
      <parentid>1482641</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3755" sha1="isxwfgondf963cgwed3w6362vb7b2hv" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кейп-Кост
 |номи аслӣ     = Ogua / Cape Coast
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 5|lat_min = 6|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 15|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1653
 |масоҳат       = 122
 |баландии маркази МА = 30
 |аҳолӣ         = 169 894
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кейп-Кост''' (ба фантӣ: ''Ogua''; ба инглисӣ: ''Cape Coast'') — пойтахти '''Минтақаи Марказии [[Гана]]''' дар канори '''Халиҷи Гвинея'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Cape Coast] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 169 894 нафар (2013). Кейп-Кост '''пойтахти Мустамликаи Британия-и Ғаллаи Тиллоӣ то соли 1877''' (то он ки пойтахт ба Аккра гузаронида шуд) буд. '''Замки Кейп-Кост''' — '''яке аз машҳуртарин форт-ҳои ғулом-и Ғарбии Африқо''' — дар соли '''1979''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардидааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Соли 1653''' швед-ҳо '''Форт Каролусборг'''-ро дар маконе, ки имрӯз Замки Кейп-Кост аст, сохтанд. Дар давоми қарнҳои XVII–XVIII форт '''панҷ бор дасти худро иваз намуд''' — байни швед, дан, ҳолланд, португалӣ ва британӣ — то ниҳоят '''соли 1664 ба Британия монд''' ва то соли '''1877 пойтахти Мустамликаи Британии Ғаллаи Тиллоӣ''' боқӣ монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Форт '''яке аз калонтарин фортҳои содироти ғулом-и Африқои Ғарбӣ''' буд — '''тахминан 30 миллион африкоӣ''' дар давоми қарнҳои XVI–XIX аз Африкои Ғарбӣ ба Амрикоҳо ҳамчун ғулом фиристода шуд, ва миллионҳои онҳо аз Замки Кейп-Кост ва Замки Эл-Мина (30 км ғарбтар — соли 1482 сохта аз ҷониби Португалия — '''қадимтарин иморати аврупоии Ғарбии Африқо''') гузаштанд.

'''Соли 2009''' — президенти ИМА '''Барак Обама''' — бо мардум-и Мишел ва духтарони худ — '''Замки Кейп-Кост боздид намуд'''; ин рӯй-дод '''ба туризми наслкашии афроамерикоӣ ба Гана''' боис шуд, ки то ҳол давом мекунад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кейп-Кост дар канори баҳр-и Халиҷи Гвинея, 165 км ғарби Аккра воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+28 °C). Боришоти солона ~950 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кейп-Кост 169 894 нафар (2013) — асосан '''фантӣ''' (халқи аканӣ-и соҳилӣ), дар давраи мустамликавӣ '''калонтарин зотхонаи муҷаллади насронии Ғарбии Африқо''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>isxwfgondf963cgwed3w6362vb7b2hv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482643</id>
      <parentid>1482642</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4079" sha1="9pgacrsr0jwmb11mn0tf65165hre075" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кейп-Кост
 |номи аслӣ     = Ogua / Cape Coast
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 5|lat_min = 6|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 15|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1653
 |масоҳат       = 122
 |баландии маркази МА = 30
 |аҳолӣ         = 169 894
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кейп-Кост''' (ба фантӣ: ''Ogua''; ба инглисӣ: ''Cape Coast'') — пойтахти '''Минтақаи Марказии [[Гана]]''' дар канори '''Халиҷи Гвинея'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Cape Coast] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 169 894 нафар (2013). Кейп-Кост '''пойтахти Мустамликаи Британия-и Ғаллаи Тиллоӣ то соли 1877''' (то он ки пойтахт ба Аккра гузаронида шуд) буд. '''Замки Кейп-Кост''' — '''яке аз машҳуртарин форт-ҳои ғулом-и Ғарбии Африқо''' — дар соли '''1979''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардидааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Соли 1653''' швед-ҳо '''Форт Каролусборг'''-ро дар маконе, ки имрӯз Замки Кейп-Кост аст, сохтанд. Дар давоми қарнҳои XVII–XVIII форт '''панҷ бор дасти худро иваз намуд''' — байни швед, дан, ҳолланд, португалӣ ва британӣ — то ниҳоят '''соли 1664 ба Британия монд''' ва то соли '''1877 пойтахти Мустамликаи Британии Ғаллаи Тиллоӣ''' боқӣ монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Форт '''яке аз калонтарин фортҳои содироти ғулом-и Африқои Ғарбӣ''' буд — '''тахминан 30 миллион африкоӣ''' дар давоми қарнҳои XVI–XIX аз Африкои Ғарбӣ ба Амрикоҳо ҳамчун ғулом фиристода шуд, ва миллионҳои онҳо аз Замки Кейп-Кост ва Замки Эл-Мина (30 км ғарбтар — соли 1482 сохта аз ҷониби Португалия — '''қадимтарин иморати аврупоии Ғарбии Африқо''') гузаштанд.

'''Соли 2009''' — президенти ИМА '''Барак Обама''' — бо мардум-и Мишел ва духтарони худ — '''Замки Кейп-Кост боздид намуд'''; ин рӯй-дод '''ба туризми наслкашии афроамерикоӣ ба Гана''' боис шуд, ки то ҳол давом мекунад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кейп-Кост дар канори баҳр-и Халиҷи Гвинея, 165 км ғарби Аккра воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+28 °C). Боришоти солона ~950 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кейп-Кост 169 894 нафар (2013) — асосан '''фантӣ''' (халқи аканӣ-и соҳилӣ), дар давраи мустамликавӣ '''калонтарин зотхонаи муҷаллади насронии Ғарбии Африқо''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кейп-Кост: '''туризми таърихӣ''' (Замки Кейп-Кост — яке аз калонтарин ҷалбкунандаҳои сайёҳии Гана, махсусан аз ИМА), '''Донишгоҳи Кейп-Кост''' (UCC, 1962) ва моҳигирӣ.</text>
      <sha1>9pgacrsr0jwmb11mn0tf65165hre075</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482644</id>
      <parentid>1482643</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4218" sha1="m3gwo6i2l361klfnz14h2lpyqftt7qo" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кейп-Кост
 |номи аслӣ     = Ogua / Cape Coast
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 5|lat_min = 6|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 15|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1653
 |масоҳат       = 122
 |баландии маркази МА = 30
 |аҳолӣ         = 169 894
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кейп-Кост''' (ба фантӣ: ''Ogua''; ба инглисӣ: ''Cape Coast'') — пойтахти '''Минтақаи Марказии [[Гана]]''' дар канори '''Халиҷи Гвинея'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Cape Coast] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 169 894 нафар (2013). Кейп-Кост '''пойтахти Мустамликаи Британия-и Ғаллаи Тиллоӣ то соли 1877''' (то он ки пойтахт ба Аккра гузаронида шуд) буд. '''Замки Кейп-Кост''' — '''яке аз машҳуртарин форт-ҳои ғулом-и Ғарбии Африқо''' — дар соли '''1979''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардидааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Соли 1653''' швед-ҳо '''Форт Каролусборг'''-ро дар маконе, ки имрӯз Замки Кейп-Кост аст, сохтанд. Дар давоми қарнҳои XVII–XVIII форт '''панҷ бор дасти худро иваз намуд''' — байни швед, дан, ҳолланд, португалӣ ва британӣ — то ниҳоят '''соли 1664 ба Британия монд''' ва то соли '''1877 пойтахти Мустамликаи Британии Ғаллаи Тиллоӣ''' боқӣ монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Форт '''яке аз калонтарин фортҳои содироти ғулом-и Африқои Ғарбӣ''' буд — '''тахминан 30 миллион африкоӣ''' дар давоми қарнҳои XVI–XIX аз Африкои Ғарбӣ ба Амрикоҳо ҳамчун ғулом фиристода шуд, ва миллионҳои онҳо аз Замки Кейп-Кост ва Замки Эл-Мина (30 км ғарбтар — соли 1482 сохта аз ҷониби Португалия — '''қадимтарин иморати аврупоии Ғарбии Африқо''') гузаштанд.

'''Соли 2009''' — президенти ИМА '''Барак Обама''' — бо мардум-и Мишел ва духтарони худ — '''Замки Кейп-Кост боздид намуд'''; ин рӯй-дод '''ба туризми наслкашии афроамерикоӣ ба Гана''' боис шуд, ки то ҳол давом мекунад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кейп-Кост дар канори баҳр-и Халиҷи Гвинея, 165 км ғарби Аккра воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+28 °C). Боришоти солона ~950 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кейп-Кост 169 894 нафар (2013) — асосан '''фантӣ''' (халқи аканӣ-и соҳилӣ), дар давраи мустамликавӣ '''калонтарин зотхонаи муҷаллади насронии Ғарбии Африқо''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кейп-Кост: '''туризми таърихӣ''' (Замки Кейп-Кост — яке аз калонтарин ҷалбкунандаҳои сайёҳии Гана, махсусан аз ИМА), '''Донишгоҳи Кейп-Кост''' (UCC, 1962) ва моҳигирӣ.

== Нақлиёт ==
Кейп-Кост дар шоҳроҳи асосии Аккра–Такоради–Абиҷон воқеъ аст.</text>
      <sha1>m3gwo6i2l361klfnz14h2lpyqftt7qo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482645</id>
      <parentid>1482644</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4843" sha1="qgl327uxon32kftv4c9h07mi1al69zy" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кейп-Кост
 |номи аслӣ     = Ogua / Cape Coast
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 5|lat_min = 6|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 15|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1653
 |масоҳат       = 122
 |баландии маркази МА = 30
 |аҳолӣ         = 169 894
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кейп-Кост''' (ба фантӣ: ''Ogua''; ба инглисӣ: ''Cape Coast'') — пойтахти '''Минтақаи Марказии [[Гана]]''' дар канори '''Халиҷи Гвинея'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Cape Coast] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 169 894 нафар (2013). Кейп-Кост '''пойтахти Мустамликаи Британия-и Ғаллаи Тиллоӣ то соли 1877''' (то он ки пойтахт ба Аккра гузаронида шуд) буд. '''Замки Кейп-Кост''' — '''яке аз машҳуртарин форт-ҳои ғулом-и Ғарбии Африқо''' — дар соли '''1979''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардидааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Соли 1653''' швед-ҳо '''Форт Каролусборг'''-ро дар маконе, ки имрӯз Замки Кейп-Кост аст, сохтанд. Дар давоми қарнҳои XVII–XVIII форт '''панҷ бор дасти худро иваз намуд''' — байни швед, дан, ҳолланд, португалӣ ва британӣ — то ниҳоят '''соли 1664 ба Британия монд''' ва то соли '''1877 пойтахти Мустамликаи Британии Ғаллаи Тиллоӣ''' боқӣ монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Форт '''яке аз калонтарин фортҳои содироти ғулом-и Африқои Ғарбӣ''' буд — '''тахминан 30 миллион африкоӣ''' дар давоми қарнҳои XVI–XIX аз Африкои Ғарбӣ ба Амрикоҳо ҳамчун ғулом фиристода шуд, ва миллионҳои онҳо аз Замки Кейп-Кост ва Замки Эл-Мина (30 км ғарбтар — соли 1482 сохта аз ҷониби Португалия — '''қадимтарин иморати аврупоии Ғарбии Африқо''') гузаштанд.

'''Соли 2009''' — президенти ИМА '''Барак Обама''' — бо мардум-и Мишел ва духтарони худ — '''Замки Кейп-Кост боздид намуд'''; ин рӯй-дод '''ба туризми наслкашии афроамерикоӣ ба Гана''' боис шуд, ки то ҳол давом мекунад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кейп-Кост дар канори баҳр-и Халиҷи Гвинея, 165 км ғарби Аккра воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+28 °C). Боришоти солона ~950 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кейп-Кост 169 894 нафар (2013) — асосан '''фантӣ''' (халқи аканӣ-и соҳилӣ), дар давраи мустамликавӣ '''калонтарин зотхонаи муҷаллади насронии Ғарбии Африқо''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кейп-Кост: '''туризми таърихӣ''' (Замки Кейп-Кост — яке аз калонтарин ҷалбкунандаҳои сайёҳии Гана, махсусан аз ИМА), '''Донишгоҳи Кейп-Кост''' (UCC, 1962) ва моҳигирӣ.

== Нақлиёт ==
Кейп-Кост дар шоҳроҳи асосии Аккра–Такоради–Абиҷон воқеъ аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Замки Кейп-Кост''' (UNESCO 1979, 1653 — форт-и калонтарини Гана, музеи миллии савдо-и ғулом), '''Форт-и Эл-Мина''' (30 км ғарбтар, 1482 — қадимтарин иморати аврупоӣ-и Ғарбии Африқо), '''Кагум Миллӣ Парк''' (30 км шимолтар — ҷангали пойтахтии рангаи Ғарбии Африқо бо '''ҷалолҳои бо чуб пул''' болои чуб — 40 м баландӣ), '''Донишгоҳи Кейп-Кост''' (1962).</text>
      <sha1>qgl327uxon32kftv4c9h07mi1al69zy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482646</id>
      <parentid>1482645</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5013" sha1="9fkfpfc1rrr568nk65bzq5wvp9vab4v" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кейп-Кост
 |номи аслӣ     = Ogua / Cape Coast
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 5|lat_min = 6|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 15|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1653
 |масоҳат       = 122
 |баландии маркази МА = 30
 |аҳолӣ         = 169 894
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кейп-Кост''' (ба фантӣ: ''Ogua''; ба инглисӣ: ''Cape Coast'') — пойтахти '''Минтақаи Марказии [[Гана]]''' дар канори '''Халиҷи Гвинея'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Cape Coast] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 169 894 нафар (2013). Кейп-Кост '''пойтахти Мустамликаи Британия-и Ғаллаи Тиллоӣ то соли 1877''' (то он ки пойтахт ба Аккра гузаронида шуд) буд. '''Замки Кейп-Кост''' — '''яке аз машҳуртарин форт-ҳои ғулом-и Ғарбии Африқо''' — дар соли '''1979''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардидааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Соли 1653''' швед-ҳо '''Форт Каролусборг'''-ро дар маконе, ки имрӯз Замки Кейп-Кост аст, сохтанд. Дар давоми қарнҳои XVII–XVIII форт '''панҷ бор дасти худро иваз намуд''' — байни швед, дан, ҳолланд, португалӣ ва британӣ — то ниҳоят '''соли 1664 ба Британия монд''' ва то соли '''1877 пойтахти Мустамликаи Британии Ғаллаи Тиллоӣ''' боқӣ монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Форт '''яке аз калонтарин фортҳои содироти ғулом-и Африқои Ғарбӣ''' буд — '''тахминан 30 миллион африкоӣ''' дар давоми қарнҳои XVI–XIX аз Африкои Ғарбӣ ба Амрикоҳо ҳамчун ғулом фиристода шуд, ва миллионҳои онҳо аз Замки Кейп-Кост ва Замки Эл-Мина (30 км ғарбтар — соли 1482 сохта аз ҷониби Португалия — '''қадимтарин иморати аврупоии Ғарбии Африқо''') гузаштанд.

'''Соли 2009''' — президенти ИМА '''Барак Обама''' — бо мардум-и Мишел ва духтарони худ — '''Замки Кейп-Кост боздид намуд'''; ин рӯй-дод '''ба туризми наслкашии афроамерикоӣ ба Гана''' боис шуд, ки то ҳол давом мекунад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кейп-Кост дар канори баҳр-и Халиҷи Гвинея, 165 км ғарби Аккра воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+28 °C). Боришоти солона ~950 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кейп-Кост 169 894 нафар (2013) — асосан '''фантӣ''' (халқи аканӣ-и соҳилӣ), дар давраи мустамликавӣ '''калонтарин зотхонаи муҷаллади насронии Ғарбии Африқо''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кейп-Кост: '''туризми таърихӣ''' (Замки Кейп-Кост — яке аз калонтарин ҷалбкунандаҳои сайёҳии Гана, махсусан аз ИМА), '''Донишгоҳи Кейп-Кост''' (UCC, 1962) ва моҳигирӣ.

== Нақлиёт ==
Кейп-Кост дар шоҳроҳи асосии Аккра–Такоради–Абиҷон воқеъ аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Замки Кейп-Кост''' (UNESCO 1979, 1653 — форт-и калонтарини Гана, музеи миллии савдо-и ғулом), '''Форт-и Эл-Мина''' (30 км ғарбтар, 1482 — қадимтарин иморати аврупоӣ-и Ғарбии Африқо), '''Кагум Миллӣ Парк''' (30 км шимолтар — ҷангали пойтахтии рангаи Ғарбии Африқо бо '''ҷалолҳои бо чуб пул''' болои чуб — 40 м баландӣ), '''Донишгоҳи Кейп-Кост''' (1962).

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Ғулом-и трансатлантикӣ]]
* [[Форт-и Эл-Мина]]
* [[Барак Обама]]</text>
      <sha1>9fkfpfc1rrr568nk65bzq5wvp9vab4v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482647</id>
      <parentid>1482646</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5042" sha1="p5d0txe581r6wuk0h1hdxcmz4qxlzej" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кейп-Кост
 |номи аслӣ     = Ogua / Cape Coast
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 5|lat_min = 6|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 15|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1653
 |масоҳат       = 122
 |баландии маркази МА = 30
 |аҳолӣ         = 169 894
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кейп-Кост''' (ба фантӣ: ''Ogua''; ба инглисӣ: ''Cape Coast'') — пойтахти '''Минтақаи Марказии [[Гана]]''' дар канори '''Халиҷи Гвинея'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Cape Coast] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 169 894 нафар (2013). Кейп-Кост '''пойтахти Мустамликаи Британия-и Ғаллаи Тиллоӣ то соли 1877''' (то он ки пойтахт ба Аккра гузаронида шуд) буд. '''Замки Кейп-Кост''' — '''яке аз машҳуртарин форт-ҳои ғулом-и Ғарбии Африқо''' — дар соли '''1979''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардидааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Соли 1653''' швед-ҳо '''Форт Каролусборг'''-ро дар маконе, ки имрӯз Замки Кейп-Кост аст, сохтанд. Дар давоми қарнҳои XVII–XVIII форт '''панҷ бор дасти худро иваз намуд''' — байни швед, дан, ҳолланд, португалӣ ва британӣ — то ниҳоят '''соли 1664 ба Британия монд''' ва то соли '''1877 пойтахти Мустамликаи Британии Ғаллаи Тиллоӣ''' боқӣ монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Форт '''яке аз калонтарин фортҳои содироти ғулом-и Африқои Ғарбӣ''' буд — '''тахминан 30 миллион африкоӣ''' дар давоми қарнҳои XVI–XIX аз Африкои Ғарбӣ ба Амрикоҳо ҳамчун ғулом фиристода шуд, ва миллионҳои онҳо аз Замки Кейп-Кост ва Замки Эл-Мина (30 км ғарбтар — соли 1482 сохта аз ҷониби Португалия — '''қадимтарин иморати аврупоии Ғарбии Африқо''') гузаштанд.

'''Соли 2009''' — президенти ИМА '''Барак Обама''' — бо мардум-и Мишел ва духтарони худ — '''Замки Кейп-Кост боздид намуд'''; ин рӯй-дод '''ба туризми наслкашии афроамерикоӣ ба Гана''' боис шуд, ки то ҳол давом мекунад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кейп-Кост дар канори баҳр-и Халиҷи Гвинея, 165 км ғарби Аккра воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+28 °C). Боришоти солона ~950 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кейп-Кост 169 894 нафар (2013) — асосан '''фантӣ''' (халқи аканӣ-и соҳилӣ), дар давраи мустамликавӣ '''калонтарин зотхонаи муҷаллади насронии Ғарбии Африқо''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кейп-Кост: '''туризми таърихӣ''' (Замки Кейп-Кост — яке аз калонтарин ҷалбкунандаҳои сайёҳии Гана, махсусан аз ИМА), '''Донишгоҳи Кейп-Кост''' (UCC, 1962) ва моҳигирӣ.

== Нақлиёт ==
Кейп-Кост дар шоҳроҳи асосии Аккра–Такоради–Абиҷон воқеъ аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Замки Кейп-Кост''' (UNESCO 1979, 1653 — форт-и калонтарини Гана, музеи миллии савдо-и ғулом), '''Форт-и Эл-Мина''' (30 км ғарбтар, 1482 — қадимтарин иморати аврупоӣ-и Ғарбии Африқо), '''Кагум Миллӣ Парк''' (30 км шимолтар — ҷангали пойтахтии рангаи Ғарбии Африқо бо '''ҷалолҳои бо чуб пул''' болои чуб — 40 м баландӣ), '''Донишгоҳи Кейп-Кост''' (1962).

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Ғулом-и трансатлантикӣ]]
* [[Форт-и Эл-Мина]]
* [[Барак Обама]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>p5d0txe581r6wuk0h1hdxcmz4qxlzej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482648</id>
      <parentid>1482647</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5272" sha1="i8wo6w7besww9mzjmhdbl9oe461o9qw" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кейп-Кост
 |номи аслӣ     = Ogua / Cape Coast
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 5|lat_min = 6|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 15|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1653
 |масоҳат       = 122
 |баландии маркази МА = 30
 |аҳолӣ         = 169 894
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кейп-Кост''' (ба фантӣ: ''Ogua''; ба инглисӣ: ''Cape Coast'') — пойтахти '''Минтақаи Марказии [[Гана]]''' дар канори '''Халиҷи Гвинея'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Cape Coast] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 169 894 нафар (2013). Кейп-Кост '''пойтахти Мустамликаи Британия-и Ғаллаи Тиллоӣ то соли 1877''' (то он ки пойтахт ба Аккра гузаронида шуд) буд. '''Замки Кейп-Кост''' — '''яке аз машҳуртарин форт-ҳои ғулом-и Ғарбии Африқо''' — дар соли '''1979''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардидааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Соли 1653''' швед-ҳо '''Форт Каролусборг'''-ро дар маконе, ки имрӯз Замки Кейп-Кост аст, сохтанд. Дар давоми қарнҳои XVII–XVIII форт '''панҷ бор дасти худро иваз намуд''' — байни швед, дан, ҳолланд, португалӣ ва британӣ — то ниҳоят '''соли 1664 ба Британия монд''' ва то соли '''1877 пойтахти Мустамликаи Британии Ғаллаи Тиллоӣ''' боқӣ монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Форт '''яке аз калонтарин фортҳои содироти ғулом-и Африқои Ғарбӣ''' буд — '''тахминан 30 миллион африкоӣ''' дар давоми қарнҳои XVI–XIX аз Африкои Ғарбӣ ба Амрикоҳо ҳамчун ғулом фиристода шуд, ва миллионҳои онҳо аз Замки Кейп-Кост ва Замки Эл-Мина (30 км ғарбтар — соли 1482 сохта аз ҷониби Португалия — '''қадимтарин иморати аврупоии Ғарбии Африқо''') гузаштанд.

'''Соли 2009''' — президенти ИМА '''Барак Обама''' — бо мардум-и Мишел ва духтарони худ — '''Замки Кейп-Кост боздид намуд'''; ин рӯй-дод '''ба туризми наслкашии афроамерикоӣ ба Гана''' боис шуд, ки то ҳол давом мекунад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кейп-Кост дар канори баҳр-и Халиҷи Гвинея, 165 км ғарби Аккра воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+28 °C). Боришоти солона ~950 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кейп-Кост 169 894 нафар (2013) — асосан '''фантӣ''' (халқи аканӣ-и соҳилӣ), дар давраи мустамликавӣ '''калонтарин зотхонаи муҷаллади насронии Ғарбии Африқо''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кейп-Кост: '''туризми таърихӣ''' (Замки Кейп-Кост — яке аз калонтарин ҷалбкунандаҳои сайёҳии Гана, махсусан аз ИМА), '''Донишгоҳи Кейп-Кост''' (UCC, 1962) ва моҳигирӣ.

== Нақлиёт ==
Кейп-Кост дар шоҳроҳи асосии Аккра–Такоради–Абиҷон воқеъ аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Замки Кейп-Кост''' (UNESCO 1979, 1653 — форт-и калонтарини Гана, музеи миллии савдо-и ғулом), '''Форт-и Эл-Мина''' (30 км ғарбтар, 1482 — қадимтарин иморати аврупоӣ-и Ғарбии Африқо), '''Кагум Миллӣ Парк''' (30 км шимолтар — ҷангали пойтахтии рангаи Ғарбии Африқо бо '''ҷалолҳои бо чуб пул''' болои чуб — 40 м баландӣ), '''Донишгоҳи Кейп-Кост''' (1962).

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Ғулом-и трансатлантикӣ]]
* [[Форт-и Эл-Мина]]
* [[Барак Обама]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://whc.unesco.org/en/list/34 Форт-ҳои Ғаллаи Тиллоӣ — UNESCO]
* [https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Кейп-Кост дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>i8wo6w7besww9mzjmhdbl9oe461o9qw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482649</id>
      <parentid>1482648</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:22:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5494" sha1="cij5xszspjjb1f2qq551j0zc0ketwgk" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Кейп-Кост
 |номи аслӣ     = Ogua / Cape Coast
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 5|lat_min = 6|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 15|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1653
 |масоҳат       = 122
 |баландии маркази МА = 30
 |аҳолӣ         = 169 894
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Кейп-Кост''' (ба фантӣ: ''Ogua''; ба инглисӣ: ''Cape Coast'') — пойтахти '''Минтақаи Марказии [[Гана]]''' дар канори '''Халиҷи Гвинея'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Cape Coast] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 169 894 нафар (2013). Кейп-Кост '''пойтахти Мустамликаи Британия-и Ғаллаи Тиллоӣ то соли 1877''' (то он ки пойтахт ба Аккра гузаронида шуд) буд. '''Замки Кейп-Кост''' — '''яке аз машҳуртарин форт-ҳои ғулом-и Ғарбии Африқо''' — дар соли '''1979''' ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дохил гардидааст.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Соли 1653''' швед-ҳо '''Форт Каролусборг'''-ро дар маконе, ки имрӯз Замки Кейп-Кост аст, сохтанд. Дар давоми қарнҳои XVII–XVIII форт '''панҷ бор дасти худро иваз намуд''' — байни швед, дан, ҳолланд, португалӣ ва британӣ — то ниҳоят '''соли 1664 ба Британия монд''' ва то соли '''1877 пойтахти Мустамликаи Британии Ғаллаи Тиллоӣ''' боқӣ монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Форт '''яке аз калонтарин фортҳои содироти ғулом-и Африқои Ғарбӣ''' буд — '''тахминан 30 миллион африкоӣ''' дар давоми қарнҳои XVI–XIX аз Африкои Ғарбӣ ба Амрикоҳо ҳамчун ғулом фиристода шуд, ва миллионҳои онҳо аз Замки Кейп-Кост ва Замки Эл-Мина (30 км ғарбтар — соли 1482 сохта аз ҷониби Португалия — '''қадимтарин иморати аврупоии Ғарбии Африқо''') гузаштанд.

'''Соли 2009''' — президенти ИМА '''Барак Обама''' — бо мардум-и Мишел ва духтарони худ — '''Замки Кейп-Кост боздид намуд'''; ин рӯй-дод '''ба туризми наслкашии афроамерикоӣ ба Гана''' боис шуд, ки то ҳол давом мекунад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Кейп-Кост дар канори баҳр-и Халиҷи Гвинея, 165 км ғарби Аккра воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ (Aw) — солу-сол гарм ва намнок (~+28 °C). Боришоти солона ~950 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Кейп-Кост 169 894 нафар (2013) — асосан '''фантӣ''' (халқи аканӣ-и соҳилӣ), дар давраи мустамликавӣ '''калонтарин зотхонаи муҷаллади насронии Ғарбии Африқо''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Кейп-Кост: '''туризми таърихӣ''' (Замки Кейп-Кост — яке аз калонтарин ҷалбкунандаҳои сайёҳии Гана, махсусан аз ИМА), '''Донишгоҳи Кейп-Кост''' (UCC, 1962) ва моҳигирӣ.

== Нақлиёт ==
Кейп-Кост дар шоҳроҳи асосии Аккра–Такоради–Абиҷон воқеъ аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Замки Кейп-Кост''' (UNESCO 1979, 1653 — форт-и калонтарини Гана, музеи миллии савдо-и ғулом), '''Форт-и Эл-Мина''' (30 км ғарбтар, 1482 — қадимтарин иморати аврупоӣ-и Ғарбии Африқо), '''Кагум Миллӣ Парк''' (30 км шимолтар — ҷангали пойтахтии рангаи Ғарбии Африқо бо '''ҷалолҳои бо чуб пул''' болои чуб — 40 м баландӣ), '''Донишгоҳи Кейп-Кост''' (1962).

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Аккра]]
* [[Ғулом-и трансатлантикӣ]]
* [[Форт-и Эл-Мина]]
* [[Барак Обама]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://whc.unesco.org/en/list/34 Форт-ҳои Ғаллаи Тиллоӣ — UNESCO]
* [https://www.britannica.com/place/Cape-Coast Кейп-Кост дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Гана]]
[[Гурӯҳ:Гана]]
[[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Гана]]
[[Гурӯҳ:Ғулом-и трансатлантикӣ]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>cij5xszspjjb1f2qq551j0zc0ketwgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Обуаси</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332987</id>
    <revision>
      <id>1482650</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1332" sha1="9jy1z6yukry44ux95u9cdrdgmspnwua" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Обуаси
 |номи аслӣ     = Obuase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 12|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 40|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV
 |масоҳат       = 162
 |баландии маркази МА = 230
 |аҳолӣ         = 175 043
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Обуаси''' (ба ашантӣ: ''Obuase'') — шаҳри '''Минтақаи Ашантӣ-и [[Гана]]''' дар 65 км ҷанубу ғарби Кумаси.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Obuasi Obuasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 175 043 нафар (2013). Обуаси '''маркази муҳимтарин истеҳсоли тилло-и Гана''' — '''Кони Ашанти-и Тиллоӣ''' (Ashanti Gold Mine, аз 1897 фаъол — '''яке аз 10 конҳои калонтарини тилло-и ҷаҳон''') — ва '''яке аз чуқуртарин конҳои сангии тилло-и ҷаҳон''' (то 1500 м чуқур).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>9jy1z6yukry44ux95u9cdrdgmspnwua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482651</id>
      <parentid>1482650</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2515" sha1="ehdlg6w4d3q1s3vxvov2z8s9ny90io8" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Обуаси
 |номи аслӣ     = Obuase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 12|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 40|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV
 |масоҳат       = 162
 |баландии маркази МА = 230
 |аҳолӣ         = 175 043
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Обуаси''' (ба ашантӣ: ''Obuase'') — шаҳри '''Минтақаи Ашантӣ-и [[Гана]]''' дар 65 км ҷанубу ғарби Кумаси.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Obuasi Obuasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 175 043 нафар (2013). Обуаси '''маркази муҳимтарин истеҳсоли тилло-и Гана''' — '''Кони Ашанти-и Тиллоӣ''' (Ashanti Gold Mine, аз 1897 фаъол — '''яке аз 10 конҳои калонтарини тилло-и ҷаҳон''') — ва '''яке аз чуқуртарин конҳои сангии тилло-и ҷаҳон''' (то 1500 м чуқур).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Обуаси аз а. XV ба тавре ки халқи ашантӣ тилло аз он ҷустуҷӯ мекарданд, машҳур буд. Дар '''Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) Обуаси яке аз муҳимтарин манбаъҳои дороии императорӣ буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1897''' — '''Ҷозеф Эллис (Joseph Ellis)''' — тоҷири барзакорӣ — 'Ashanti Goldfields Corporation'''-ро таъсис намуд ва конро ба сатҳи саноатии ҷаҳонӣ бардошт. Аз он рӯз '''зиёда аз 30 миллион унсия (930 тонна) тилло''' аз кони Ашантӣ-и Тиллоӣ истеҳсол шуд — '''яке аз хосилноктарин ва тӯлонитарин конҳои тилло-и ҷаҳон'''.

'''Соли 2004''' 'Ashanti Goldfields'' бо 'AngloGold Limited''-и Афро-и Ҷанубӣ '''ҷамъ карда шуданд ва AngloGold Ashanti''' — '''дуюм калонтарин ширкати тиллосизии ҷаҳон''' пас аз Newmont — таъсис ёфт.</text>
      <sha1>ehdlg6w4d3q1s3vxvov2z8s9ny90io8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482652</id>
      <parentid>1482651</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2900" sha1="g9qknovplqxxqrgebr1rdy6ix1un51z" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Обуаси
 |номи аслӣ     = Obuase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 12|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 40|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV
 |масоҳат       = 162
 |баландии маркази МА = 230
 |аҳолӣ         = 175 043
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Обуаси''' (ба ашантӣ: ''Obuase'') — шаҳри '''Минтақаи Ашантӣ-и [[Гана]]''' дар 65 км ҷанубу ғарби Кумаси.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Obuasi Obuasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 175 043 нафар (2013). Обуаси '''маркази муҳимтарин истеҳсоли тилло-и Гана''' — '''Кони Ашанти-и Тиллоӣ''' (Ashanti Gold Mine, аз 1897 фаъол — '''яке аз 10 конҳои калонтарини тилло-и ҷаҳон''') — ва '''яке аз чуқуртарин конҳои сангии тилло-и ҷаҳон''' (то 1500 м чуқур).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Обуаси аз а. XV ба тавре ки халқи ашантӣ тилло аз он ҷустуҷӯ мекарданд, машҳур буд. Дар '''Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) Обуаси яке аз муҳимтарин манбаъҳои дороии императорӣ буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1897''' — '''Ҷозеф Эллис (Joseph Ellis)''' — тоҷири барзакорӣ — 'Ashanti Goldfields Corporation'''-ро таъсис намуд ва конро ба сатҳи саноатии ҷаҳонӣ бардошт. Аз он рӯз '''зиёда аз 30 миллион унсия (930 тонна) тилло''' аз кони Ашантӣ-и Тиллоӣ истеҳсол шуд — '''яке аз хосилноктарин ва тӯлонитарин конҳои тилло-и ҷаҳон'''.

'''Соли 2004''' 'Ashanti Goldfields'' бо 'AngloGold Limited''-и Афро-и Ҷанубӣ '''ҷамъ карда шуданд ва AngloGold Ashanti''' — '''дуюм калонтарин ширкати тиллосизии ҷаҳон''' пас аз Newmont — таъсис ёфт.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Обуаси дар ҷанубии Минтақаи Ашантӣ дар маркази ҷангали намноки экватории воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад, ки бо ҳарорати мулоим ва боришот-и зиёда аз 1500 мм солона тавсиф мешавад.</text>
      <sha1>g9qknovplqxxqrgebr1rdy6ix1un51z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482653</id>
      <parentid>1482652</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3114" sha1="k9sm2mlbrqb56vjydk77u0dthl346se" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Обуаси
 |номи аслӣ     = Obuase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 12|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 40|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV
 |масоҳат       = 162
 |баландии маркази МА = 230
 |аҳолӣ         = 175 043
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Обуаси''' (ба ашантӣ: ''Obuase'') — шаҳри '''Минтақаи Ашантӣ-и [[Гана]]''' дар 65 км ҷанубу ғарби Кумаси.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Obuasi Obuasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 175 043 нафар (2013). Обуаси '''маркази муҳимтарин истеҳсоли тилло-и Гана''' — '''Кони Ашанти-и Тиллоӣ''' (Ashanti Gold Mine, аз 1897 фаъол — '''яке аз 10 конҳои калонтарини тилло-и ҷаҳон''') — ва '''яке аз чуқуртарин конҳои сангии тилло-и ҷаҳон''' (то 1500 м чуқур).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Обуаси аз а. XV ба тавре ки халқи ашантӣ тилло аз он ҷустуҷӯ мекарданд, машҳур буд. Дар '''Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) Обуаси яке аз муҳимтарин манбаъҳои дороии императорӣ буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1897''' — '''Ҷозеф Эллис (Joseph Ellis)''' — тоҷири барзакорӣ — 'Ashanti Goldfields Corporation'''-ро таъсис намуд ва конро ба сатҳи саноатии ҷаҳонӣ бардошт. Аз он рӯз '''зиёда аз 30 миллион унсия (930 тонна) тилло''' аз кони Ашантӣ-и Тиллоӣ истеҳсол шуд — '''яке аз хосилноктарин ва тӯлонитарин конҳои тилло-и ҷаҳон'''.

'''Соли 2004''' 'Ashanti Goldfields'' бо 'AngloGold Limited''-и Афро-и Ҷанубӣ '''ҷамъ карда шуданд ва AngloGold Ashanti''' — '''дуюм калонтарин ширкати тиллосизии ҷаҳон''' пас аз Newmont — таъсис ёфт.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Обуаси дар ҷанубии Минтақаи Ашантӣ дар маркази ҷангали намноки экватории воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад, ки бо ҳарорати мулоим ва боришот-и зиёда аз 1500 мм солона тавсиф мешавад.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Обуаси 175 043 нафар (2013) — асосан ашантиҳо ва муҳоҷирҳо аз тамоми Гана ба хотири кор дар кон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>k9sm2mlbrqb56vjydk77u0dthl346se</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482654</id>
      <parentid>1482653</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3530" sha1="7lzmi05voi06blj89pgku1ppsq1bzhr" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Обуаси
 |номи аслӣ     = Obuase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 12|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 40|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV
 |масоҳат       = 162
 |баландии маркази МА = 230
 |аҳолӣ         = 175 043
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Обуаси''' (ба ашантӣ: ''Obuase'') — шаҳри '''Минтақаи Ашантӣ-и [[Гана]]''' дар 65 км ҷанубу ғарби Кумаси.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Obuasi Obuasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 175 043 нафар (2013). Обуаси '''маркази муҳимтарин истеҳсоли тилло-и Гана''' — '''Кони Ашанти-и Тиллоӣ''' (Ashanti Gold Mine, аз 1897 фаъол — '''яке аз 10 конҳои калонтарини тилло-и ҷаҳон''') — ва '''яке аз чуқуртарин конҳои сангии тилло-и ҷаҳон''' (то 1500 м чуқур).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Обуаси аз а. XV ба тавре ки халқи ашантӣ тилло аз он ҷустуҷӯ мекарданд, машҳур буд. Дар '''Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) Обуаси яке аз муҳимтарин манбаъҳои дороии императорӣ буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1897''' — '''Ҷозеф Эллис (Joseph Ellis)''' — тоҷири барзакорӣ — 'Ashanti Goldfields Corporation'''-ро таъсис намуд ва конро ба сатҳи саноатии ҷаҳонӣ бардошт. Аз он рӯз '''зиёда аз 30 миллион унсия (930 тонна) тилло''' аз кони Ашантӣ-и Тиллоӣ истеҳсол шуд — '''яке аз хосилноктарин ва тӯлонитарин конҳои тилло-и ҷаҳон'''.

'''Соли 2004''' 'Ashanti Goldfields'' бо 'AngloGold Limited''-и Афро-и Ҷанубӣ '''ҷамъ карда шуданд ва AngloGold Ashanti''' — '''дуюм калонтарин ширкати тиллосизии ҷаҳон''' пас аз Newmont — таъсис ёфт.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Обуаси дар ҷанубии Минтақаи Ашантӣ дар маркази ҷангали намноки экватории воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад, ки бо ҳарорати мулоим ва боришот-и зиёда аз 1500 мм солона тавсиф мешавад.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Обуаси 175 043 нафар (2013) — асосан ашантиҳо ва муҳоҷирҳо аз тамоми Гана ба хотири кор дар кон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Обуаси '''қариб пурра ба AngloGold Ashanti-и Обуаси''' асос ёфтааст. Кон '''тахминан 5000 нафарро кор медиҳад''' ва аз содироти тиллои Гана (Гана '''дуюм истеҳсолгари тилло-и Африқо''' пас аз Ғана-и Ҷанубӣ) саҳми муҳим доронд.</text>
      <sha1>7lzmi05voi06blj89pgku1ppsq1bzhr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482655</id>
      <parentid>1482654</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3674" sha1="pf0dqyhw0h533eusne4a686r5zwtoso" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Обуаси
 |номи аслӣ     = Obuase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 12|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 40|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV
 |масоҳат       = 162
 |баландии маркази МА = 230
 |аҳолӣ         = 175 043
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Обуаси''' (ба ашантӣ: ''Obuase'') — шаҳри '''Минтақаи Ашантӣ-и [[Гана]]''' дар 65 км ҷанубу ғарби Кумаси.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Obuasi Obuasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 175 043 нафар (2013). Обуаси '''маркази муҳимтарин истеҳсоли тилло-и Гана''' — '''Кони Ашанти-и Тиллоӣ''' (Ashanti Gold Mine, аз 1897 фаъол — '''яке аз 10 конҳои калонтарини тилло-и ҷаҳон''') — ва '''яке аз чуқуртарин конҳои сангии тилло-и ҷаҳон''' (то 1500 м чуқур).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Обуаси аз а. XV ба тавре ки халқи ашантӣ тилло аз он ҷустуҷӯ мекарданд, машҳур буд. Дар '''Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) Обуаси яке аз муҳимтарин манбаъҳои дороии императорӣ буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1897''' — '''Ҷозеф Эллис (Joseph Ellis)''' — тоҷири барзакорӣ — 'Ashanti Goldfields Corporation'''-ро таъсис намуд ва конро ба сатҳи саноатии ҷаҳонӣ бардошт. Аз он рӯз '''зиёда аз 30 миллион унсия (930 тонна) тилло''' аз кони Ашантӣ-и Тиллоӣ истеҳсол шуд — '''яке аз хосилноктарин ва тӯлонитарин конҳои тилло-и ҷаҳон'''.

'''Соли 2004''' 'Ashanti Goldfields'' бо 'AngloGold Limited''-и Афро-и Ҷанубӣ '''ҷамъ карда шуданд ва AngloGold Ashanti''' — '''дуюм калонтарин ширкати тиллосизии ҷаҳон''' пас аз Newmont — таъсис ёфт.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Обуаси дар ҷанубии Минтақаи Ашантӣ дар маркази ҷангали намноки экватории воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад, ки бо ҳарорати мулоим ва боришот-и зиёда аз 1500 мм солона тавсиф мешавад.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Обуаси 175 043 нафар (2013) — асосан ашантиҳо ва муҳоҷирҳо аз тамоми Гана ба хотири кор дар кон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Обуаси '''қариб пурра ба AngloGold Ashanti-и Обуаси''' асос ёфтааст. Кон '''тахминан 5000 нафарро кор медиҳад''' ва аз содироти тиллои Гана (Гана '''дуюм истеҳсолгари тилло-и Африқо''' пас аз Ғана-и Ҷанубӣ) саҳми муҳим доронд.

== Нақлиёт ==
Обуаси бо роҳ ва хатти оҳани Такоради–Кумаси–Обуаси пайваст аст.</text>
      <sha1>pf0dqyhw0h533eusne4a686r5zwtoso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482656</id>
      <parentid>1482655</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4018" sha1="dynpa9xps5a9vrdft00h0x0md92wz84" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Обуаси
 |номи аслӣ     = Obuase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 12|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 40|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV
 |масоҳат       = 162
 |баландии маркази МА = 230
 |аҳолӣ         = 175 043
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Обуаси''' (ба ашантӣ: ''Obuase'') — шаҳри '''Минтақаи Ашантӣ-и [[Гана]]''' дар 65 км ҷанубу ғарби Кумаси.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Obuasi Obuasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 175 043 нафар (2013). Обуаси '''маркази муҳимтарин истеҳсоли тилло-и Гана''' — '''Кони Ашанти-и Тиллоӣ''' (Ashanti Gold Mine, аз 1897 фаъол — '''яке аз 10 конҳои калонтарини тилло-и ҷаҳон''') — ва '''яке аз чуқуртарин конҳои сангии тилло-и ҷаҳон''' (то 1500 м чуқур).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Обуаси аз а. XV ба тавре ки халқи ашантӣ тилло аз он ҷустуҷӯ мекарданд, машҳур буд. Дар '''Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) Обуаси яке аз муҳимтарин манбаъҳои дороии императорӣ буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1897''' — '''Ҷозеф Эллис (Joseph Ellis)''' — тоҷири барзакорӣ — 'Ashanti Goldfields Corporation'''-ро таъсис намуд ва конро ба сатҳи саноатии ҷаҳонӣ бардошт. Аз он рӯз '''зиёда аз 30 миллион унсия (930 тонна) тилло''' аз кони Ашантӣ-и Тиллоӣ истеҳсол шуд — '''яке аз хосилноктарин ва тӯлонитарин конҳои тилло-и ҷаҳон'''.

'''Соли 2004''' 'Ashanti Goldfields'' бо 'AngloGold Limited''-и Афро-и Ҷанубӣ '''ҷамъ карда шуданд ва AngloGold Ashanti''' — '''дуюм калонтарин ширкати тиллосизии ҷаҳон''' пас аз Newmont — таъсис ёфт.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Обуаси дар ҷанубии Минтақаи Ашантӣ дар маркази ҷангали намноки экватории воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад, ки бо ҳарорати мулоим ва боришот-и зиёда аз 1500 мм солона тавсиф мешавад.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Обуаси 175 043 нафар (2013) — асосан ашантиҳо ва муҳоҷирҳо аз тамоми Гана ба хотири кор дар кон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Обуаси '''қариб пурра ба AngloGold Ashanti-и Обуаси''' асос ёфтааст. Кон '''тахминан 5000 нафарро кор медиҳад''' ва аз содироти тиллои Гана (Гана '''дуюм истеҳсолгари тилло-и Африқо''' пас аз Ғана-и Ҷанубӣ) саҳми муҳим доронд.

== Нақлиёт ==
Обуаси бо роҳ ва хатти оҳани Такоради–Кумаси–Обуаси пайваст аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Кони Ашантӣ-и Тиллоӣ''' (қарни XV — имрӯз), '''Осорхонаи Обуаси''' (тилло-и ашантӣ ва таърихи кон). Дар атрофи Обуаси - '''ҷангали намноки экватории Гана''' бо намудҳои нодир.</text>
      <sha1>dynpa9xps5a9vrdft00h0x0md92wz84</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482657</id>
      <parentid>1482656</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4122" sha1="bw7myaunbddytked8rj7c0ermyqj4a0" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Обуаси
 |номи аслӣ     = Obuase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 12|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 40|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV
 |масоҳат       = 162
 |баландии маркази МА = 230
 |аҳолӣ         = 175 043
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Обуаси''' (ба ашантӣ: ''Obuase'') — шаҳри '''Минтақаи Ашантӣ-и [[Гана]]''' дар 65 км ҷанубу ғарби Кумаси.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Obuasi Obuasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 175 043 нафар (2013). Обуаси '''маркази муҳимтарин истеҳсоли тилло-и Гана''' — '''Кони Ашанти-и Тиллоӣ''' (Ashanti Gold Mine, аз 1897 фаъол — '''яке аз 10 конҳои калонтарини тилло-и ҷаҳон''') — ва '''яке аз чуқуртарин конҳои сангии тилло-и ҷаҳон''' (то 1500 м чуқур).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Обуаси аз а. XV ба тавре ки халқи ашантӣ тилло аз он ҷустуҷӯ мекарданд, машҳур буд. Дар '''Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) Обуаси яке аз муҳимтарин манбаъҳои дороии императорӣ буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1897''' — '''Ҷозеф Эллис (Joseph Ellis)''' — тоҷири барзакорӣ — 'Ashanti Goldfields Corporation'''-ро таъсис намуд ва конро ба сатҳи саноатии ҷаҳонӣ бардошт. Аз он рӯз '''зиёда аз 30 миллион унсия (930 тонна) тилло''' аз кони Ашантӣ-и Тиллоӣ истеҳсол шуд — '''яке аз хосилноктарин ва тӯлонитарин конҳои тилло-и ҷаҳон'''.

'''Соли 2004''' 'Ashanti Goldfields'' бо 'AngloGold Limited''-и Афро-и Ҷанубӣ '''ҷамъ карда шуданд ва AngloGold Ashanti''' — '''дуюм калонтарин ширкати тиллосизии ҷаҳон''' пас аз Newmont — таъсис ёфт.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Обуаси дар ҷанубии Минтақаи Ашантӣ дар маркази ҷангали намноки экватории воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад, ки бо ҳарорати мулоим ва боришот-и зиёда аз 1500 мм солона тавсиф мешавад.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Обуаси 175 043 нафар (2013) — асосан ашантиҳо ва муҳоҷирҳо аз тамоми Гана ба хотири кор дар кон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Обуаси '''қариб пурра ба AngloGold Ashanti-и Обуаси''' асос ёфтааст. Кон '''тахминан 5000 нафарро кор медиҳад''' ва аз содироти тиллои Гана (Гана '''дуюм истеҳсолгари тилло-и Африқо''' пас аз Ғана-и Ҷанубӣ) саҳми муҳим доронд.

== Нақлиёт ==
Обуаси бо роҳ ва хатти оҳани Такоради–Кумаси–Обуаси пайваст аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Кони Ашантӣ-и Тиллоӣ''' (қарни XV — имрӯз), '''Осорхонаи Обуаси''' (тилло-и ашантӣ ва таърихи кон). Дар атрофи Обуаси - '''ҷангали намноки экватории Гана''' бо намудҳои нодир.

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Кумаси]]
* [[Тилло]]
* [[AngloGold Ashanti]]</text>
      <sha1>bw7myaunbddytked8rj7c0ermyqj4a0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482658</id>
      <parentid>1482657</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4151" sha1="9ildmz9uh20lwsindw986t0vxoskfjf" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Обуаси
 |номи аслӣ     = Obuase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 12|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 40|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV
 |масоҳат       = 162
 |баландии маркази МА = 230
 |аҳолӣ         = 175 043
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Обуаси''' (ба ашантӣ: ''Obuase'') — шаҳри '''Минтақаи Ашантӣ-и [[Гана]]''' дар 65 км ҷанубу ғарби Кумаси.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Obuasi Obuasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 175 043 нафар (2013). Обуаси '''маркази муҳимтарин истеҳсоли тилло-и Гана''' — '''Кони Ашанти-и Тиллоӣ''' (Ashanti Gold Mine, аз 1897 фаъол — '''яке аз 10 конҳои калонтарини тилло-и ҷаҳон''') — ва '''яке аз чуқуртарин конҳои сангии тилло-и ҷаҳон''' (то 1500 м чуқур).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Обуаси аз а. XV ба тавре ки халқи ашантӣ тилло аз он ҷустуҷӯ мекарданд, машҳур буд. Дар '''Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) Обуаси яке аз муҳимтарин манбаъҳои дороии императорӣ буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1897''' — '''Ҷозеф Эллис (Joseph Ellis)''' — тоҷири барзакорӣ — 'Ashanti Goldfields Corporation'''-ро таъсис намуд ва конро ба сатҳи саноатии ҷаҳонӣ бардошт. Аз он рӯз '''зиёда аз 30 миллион унсия (930 тонна) тилло''' аз кони Ашантӣ-и Тиллоӣ истеҳсол шуд — '''яке аз хосилноктарин ва тӯлонитарин конҳои тилло-и ҷаҳон'''.

'''Соли 2004''' 'Ashanti Goldfields'' бо 'AngloGold Limited''-и Афро-и Ҷанубӣ '''ҷамъ карда шуданд ва AngloGold Ashanti''' — '''дуюм калонтарин ширкати тиллосизии ҷаҳон''' пас аз Newmont — таъсис ёфт.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Обуаси дар ҷанубии Минтақаи Ашантӣ дар маркази ҷангали намноки экватории воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад, ки бо ҳарорати мулоим ва боришот-и зиёда аз 1500 мм солона тавсиф мешавад.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Обуаси 175 043 нафар (2013) — асосан ашантиҳо ва муҳоҷирҳо аз тамоми Гана ба хотири кор дар кон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Обуаси '''қариб пурра ба AngloGold Ashanti-и Обуаси''' асос ёфтааст. Кон '''тахминан 5000 нафарро кор медиҳад''' ва аз содироти тиллои Гана (Гана '''дуюм истеҳсолгари тилло-и Африқо''' пас аз Ғана-и Ҷанубӣ) саҳми муҳим доронд.

== Нақлиёт ==
Обуаси бо роҳ ва хатти оҳани Такоради–Кумаси–Обуаси пайваст аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Кони Ашантӣ-и Тиллоӣ''' (қарни XV — имрӯз), '''Осорхонаи Обуаси''' (тилло-и ашантӣ ва таърихи кон). Дар атрофи Обуаси - '''ҷангали намноки экватории Гана''' бо намудҳои нодир.

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Кумаси]]
* [[Тилло]]
* [[AngloGold Ashanti]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>9ildmz9uh20lwsindw986t0vxoskfjf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482659</id>
      <parentid>1482658</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4281" sha1="pcfy0u1i0dca5qd9t4imk8riscwec8k" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Обуаси
 |номи аслӣ     = Obuase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 12|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 40|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV
 |масоҳат       = 162
 |баландии маркази МА = 230
 |аҳолӣ         = 175 043
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Обуаси''' (ба ашантӣ: ''Obuase'') — шаҳри '''Минтақаи Ашантӣ-и [[Гана]]''' дар 65 км ҷанубу ғарби Кумаси.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Obuasi Obuasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 175 043 нафар (2013). Обуаси '''маркази муҳимтарин истеҳсоли тилло-и Гана''' — '''Кони Ашанти-и Тиллоӣ''' (Ashanti Gold Mine, аз 1897 фаъол — '''яке аз 10 конҳои калонтарини тилло-и ҷаҳон''') — ва '''яке аз чуқуртарин конҳои сангии тилло-и ҷаҳон''' (то 1500 м чуқур).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Обуаси аз а. XV ба тавре ки халқи ашантӣ тилло аз он ҷустуҷӯ мекарданд, машҳур буд. Дар '''Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) Обуаси яке аз муҳимтарин манбаъҳои дороии императорӣ буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1897''' — '''Ҷозеф Эллис (Joseph Ellis)''' — тоҷири барзакорӣ — 'Ashanti Goldfields Corporation'''-ро таъсис намуд ва конро ба сатҳи саноатии ҷаҳонӣ бардошт. Аз он рӯз '''зиёда аз 30 миллион унсия (930 тонна) тилло''' аз кони Ашантӣ-и Тиллоӣ истеҳсол шуд — '''яке аз хосилноктарин ва тӯлонитарин конҳои тилло-и ҷаҳон'''.

'''Соли 2004''' 'Ashanti Goldfields'' бо 'AngloGold Limited''-и Афро-и Ҷанубӣ '''ҷамъ карда шуданд ва AngloGold Ashanti''' — '''дуюм калонтарин ширкати тиллосизии ҷаҳон''' пас аз Newmont — таъсис ёфт.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Обуаси дар ҷанубии Минтақаи Ашантӣ дар маркази ҷангали намноки экватории воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад, ки бо ҳарорати мулоим ва боришот-и зиёда аз 1500 мм солона тавсиф мешавад.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Обуаси 175 043 нафар (2013) — асосан ашантиҳо ва муҳоҷирҳо аз тамоми Гана ба хотири кор дар кон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Обуаси '''қариб пурра ба AngloGold Ashanti-и Обуаси''' асос ёфтааст. Кон '''тахминан 5000 нафарро кор медиҳад''' ва аз содироти тиллои Гана (Гана '''дуюм истеҳсолгари тилло-и Африқо''' пас аз Ғана-и Ҷанубӣ) саҳми муҳим доронд.

== Нақлиёт ==
Обуаси бо роҳ ва хатти оҳани Такоради–Кумаси–Обуаси пайваст аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Кони Ашантӣ-и Тиллоӣ''' (қарни XV — имрӯз), '''Осорхонаи Обуаси''' (тилло-и ашантӣ ва таърихи кон). Дар атрофи Обуаси - '''ҷангали намноки экватории Гана''' бо намудҳои нодир.

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Кумаси]]
* [[Тилло]]
* [[AngloGold Ashanti]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Obuasi Обуаси дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>pcfy0u1i0dca5qd9t4imk8riscwec8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482660</id>
      <parentid>1482659</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4444" sha1="4vrcvg0c2t9ufpkejjmr4w7d0opcusd" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Обуаси
 |номи аслӣ     = Obuase
 |кишвар        = Гана
 |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 12|lat_sec = 
 |lon_dir = W|lon_deg = 1|lon_min = 40|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = а. XV
 |масоҳат       = 162
 |баландии маркази МА = 230
 |аҳолӣ         = 175 043
 |соли барӯйхатгирӣ = 2013
 |вақти минтақавӣ = 0
 |сайт          = 
}}

'''Обуаси''' (ба ашантӣ: ''Obuase'') — шаҳри '''Минтақаи Ашантӣ-и [[Гана]]''' дар 65 км ҷанубу ғарби Кумаси.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Obuasi Obuasi] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 175 043 нафар (2013). Обуаси '''маркази муҳимтарин истеҳсоли тилло-и Гана''' — '''Кони Ашанти-и Тиллоӣ''' (Ashanti Gold Mine, аз 1897 фаъол — '''яке аз 10 конҳои калонтарини тилло-и ҷаҳон''') — ва '''яке аз чуқуртарин конҳои сангии тилло-и ҷаҳон''' (то 1500 м чуқур).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Ноҳияи Обуаси аз а. XV ба тавре ки халқи ашантӣ тилло аз он ҷустуҷӯ мекарданд, машҳур буд. Дар '''Империяи Ашантӣ''' (1701–1901) Обуаси яке аз муҳимтарин манбаъҳои дороии императорӣ буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Соли 1897''' — '''Ҷозеф Эллис (Joseph Ellis)''' — тоҷири барзакорӣ — 'Ashanti Goldfields Corporation'''-ро таъсис намуд ва конро ба сатҳи саноатии ҷаҳонӣ бардошт. Аз он рӯз '''зиёда аз 30 миллион унсия (930 тонна) тилло''' аз кони Ашантӣ-и Тиллоӣ истеҳсол шуд — '''яке аз хосилноктарин ва тӯлонитарин конҳои тилло-и ҷаҳон'''.

'''Соли 2004''' 'Ashanti Goldfields'' бо 'AngloGold Limited''-и Афро-и Ҷанубӣ '''ҷамъ карда шуданд ва AngloGold Ashanti''' — '''дуюм калонтарин ширкати тиллосизии ҷаҳон''' пас аз Newmont — таъсис ёфт.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Обуаси дар ҷанубии Минтақаи Ашантӣ дар маркази ҷангали намноки экватории воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад, ки бо ҳарорати мулоим ва боришот-и зиёда аз 1500 мм солона тавсиф мешавад.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Обуаси 175 043 нафар (2013) — асосан ашантиҳо ва муҳоҷирҳо аз тамоми Гана ба хотири кор дар кон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Обуаси '''қариб пурра ба AngloGold Ashanti-и Обуаси''' асос ёфтааст. Кон '''тахминан 5000 нафарро кор медиҳад''' ва аз содироти тиллои Гана (Гана '''дуюм истеҳсолгари тилло-и Африқо''' пас аз Ғана-и Ҷанубӣ) саҳми муҳим доронд.

== Нақлиёт ==
Обуаси бо роҳ ва хатти оҳани Такоради–Кумаси–Обуаси пайваст аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Кони Ашантӣ-и Тиллоӣ''' (қарни XV — имрӯз), '''Осорхонаи Обуаси''' (тилло-и ашантӣ ва таърихи кон). Дар атрофи Обуаси - '''ҷангали намноки экватории Гана''' бо намудҳои нодир.

== Нигаред низ ==
* [[Гана]]
* [[Кумаси]]
* [[Тилло]]
* [[AngloGold Ashanti]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Obuasi Обуаси дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Гана]]
[[Гурӯҳ:Гана]]
[[Гурӯҳ:Минтақаи Ашантӣ]]
[[Гурӯҳ:Конҳо]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>4vrcvg0c2t9ufpkejjmr4w7d0opcusd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мандалай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332988</id>
    <revision>
      <id>1482661</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1401" sha1="2nhjvjcvf4we5hj50jbz6g1lepf4qs2" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мандалай
 |номи аслӣ     = မန္တလေးမြို့ / Mantalay
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 58|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 5|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1857 (подшоҳ Миндон)
 |масоҳат       = 112
 |баландии маркази МА = 76
 |аҳолӣ         = 1 225 553
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мандалай''' (ба бирмагӣ: ''မန္တလေးမြို့'', ''Mantalay Myo'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва пойтахти '''иёлати Мандалай''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mandalay Mandalay] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,23 миллион нафар (2014). Мандалай '''охирин пойтахти Мянмаи подшоҳии мустақил''' — '''Империяи Конбаунг''' — '''дар 1859–1885''' — пеш аз забти Мянма аз ҷониби Британия буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>2nhjvjcvf4we5hj50jbz6g1lepf4qs2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482662</id>
      <parentid>1482661</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3095" sha1="qiasx31eot0fbrcj1ivp0eejeyw4jt0" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мандалай
 |номи аслӣ     = မန္တလေးမြို့ / Mantalay
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 58|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 5|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1857 (подшоҳ Миндон)
 |масоҳат       = 112
 |баландии маркази МА = 76
 |аҳолӣ         = 1 225 553
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мандалай''' (ба бирмагӣ: ''မန္တလေးမြို့'', ''Mantalay Myo'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва пойтахти '''иёлати Мандалай''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mandalay Mandalay] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,23 миллион нафар (2014). Мандалай '''охирин пойтахти Мянмаи подшоҳии мустақил''' — '''Империяи Конбаунг''' — '''дар 1859–1885''' — пеш аз забти Мянма аз ҷониби Британия буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Мандалай соли 1857 аз ҷониби подшоҳ Миндон''' (1853–1878) — '''дар қатор бо «Пешгӯии Буддо»''' ки Буддо дар зиёрати сафари 2400 солаи худ ба Кӯҳи Мандалай пешгӯӣ карда буд ки '''дар пойгоҳи ин кӯҳ 2400 сол баъд шаҳри бузурге барои буддизм''' муассис хоҳад шуд — таъсис ёфт. Шаҳр '''соли 1859 пойтахти Империяи Конбаунг''' (Мянмаи мустақил) гардид ва то '''28 ноябри 1885''' — вақте ки '''генерали британӣ Ҳарри Прендергаст''' Мандалайро забт кард ва '''охирин подшоҳи Мянма Тҳибо Мин'''-ро '''ба Ратнагирӣ-и Ҳиндустон бадарға намуд''' — пойтахт монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи мустамликавии Британия (1885–1948) Мандалай ба маркази муҳими маданӣ ва тиҷоратии Мянмаи болои табдил ёфт. '''Дар Ҷанги Ҷаҳонии II''' — Май 1942 — '''лашкари Ҷопония''' Мандалайро забт кард ва дар давоми ҷанг '''зиёда аз 60 фоизи иморатҳои шаҳрро сӯхтанд''' — аз ҷумла '''Кӯшки Мандалай''' (Кӯшки Подшоҳии Конбаунг, баъд аз ҷанг '''пурра барқарор карда шуд' асли 1990 бо истинод ба нақшаҳо'''-и кӯҳна).</text>
      <sha1>qiasx31eot0fbrcj1ivp0eejeyw4jt0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482663</id>
      <parentid>1482662</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3575" sha1="sh8s42se46o8rgoc3t24p6t6nktj3o9" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мандалай
 |номи аслӣ     = မန္တလေးမြို့ / Mantalay
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 58|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 5|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1857 (подшоҳ Миндон)
 |масоҳат       = 112
 |баландии маркази МА = 76
 |аҳолӣ         = 1 225 553
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мандалай''' (ба бирмагӣ: ''မန္တလေးမြို့'', ''Mantalay Myo'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва пойтахти '''иёлати Мандалай''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mandalay Mandalay] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,23 миллион нафар (2014). Мандалай '''охирин пойтахти Мянмаи подшоҳии мустақил''' — '''Империяи Конбаунг''' — '''дар 1859–1885''' — пеш аз забти Мянма аз ҷониби Британия буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Мандалай соли 1857 аз ҷониби подшоҳ Миндон''' (1853–1878) — '''дар қатор бо «Пешгӯии Буддо»''' ки Буддо дар зиёрати сафари 2400 солаи худ ба Кӯҳи Мандалай пешгӯӣ карда буд ки '''дар пойгоҳи ин кӯҳ 2400 сол баъд шаҳри бузурге барои буддизм''' муассис хоҳад шуд — таъсис ёфт. Шаҳр '''соли 1859 пойтахти Империяи Конбаунг''' (Мянмаи мустақил) гардид ва то '''28 ноябри 1885''' — вақте ки '''генерали британӣ Ҳарри Прендергаст''' Мандалайро забт кард ва '''охирин подшоҳи Мянма Тҳибо Мин'''-ро '''ба Ратнагирӣ-и Ҳиндустон бадарға намуд''' — пойтахт монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи мустамликавии Британия (1885–1948) Мандалай ба маркази муҳими маданӣ ва тиҷоратии Мянмаи болои табдил ёфт. '''Дар Ҷанги Ҷаҳонии II''' — Май 1942 — '''лашкари Ҷопония''' Мандалайро забт кард ва дар давоми ҷанг '''зиёда аз 60 фоизи иморатҳои шаҳрро сӯхтанд''' — аз ҷумла '''Кӯшки Мандалай''' (Кӯшки Подшоҳии Конбаунг, баъд аз ҷанг '''пурра барқарор карда шуд' асли 1990 бо истинод ба нақшаҳо'''-и кӯҳна).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мандалай дар маркази ҷанубии Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' воқеъ буда, иқлими тропикии саванна дорад: тобистон бенињоят гарм (то +40 °C дар апрел–май), мавсуми боронӣ май–октябр, зимистон мулоим (~+25 °C рӯзона), боришот солона ~840 мм.</text>
      <sha1>sh8s42se46o8rgoc3t24p6t6nktj3o9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482664</id>
      <parentid>1482663</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3983" sha1="ja8s8hvvk74kvwfipr1b9mycc2mysgq" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мандалай
 |номи аслӣ     = မန္တလေးမြို့ / Mantalay
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 58|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 5|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1857 (подшоҳ Миндон)
 |масоҳат       = 112
 |баландии маркази МА = 76
 |аҳолӣ         = 1 225 553
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мандалай''' (ба бирмагӣ: ''မန္တလေးမြို့'', ''Mantalay Myo'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва пойтахти '''иёлати Мандалай''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mandalay Mandalay] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,23 миллион нафар (2014). Мандалай '''охирин пойтахти Мянмаи подшоҳии мустақил''' — '''Империяи Конбаунг''' — '''дар 1859–1885''' — пеш аз забти Мянма аз ҷониби Британия буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Мандалай соли 1857 аз ҷониби подшоҳ Миндон''' (1853–1878) — '''дар қатор бо «Пешгӯии Буддо»''' ки Буддо дар зиёрати сафари 2400 солаи худ ба Кӯҳи Мандалай пешгӯӣ карда буд ки '''дар пойгоҳи ин кӯҳ 2400 сол баъд шаҳри бузурге барои буддизм''' муассис хоҳад шуд — таъсис ёфт. Шаҳр '''соли 1859 пойтахти Империяи Конбаунг''' (Мянмаи мустақил) гардид ва то '''28 ноябри 1885''' — вақте ки '''генерали британӣ Ҳарри Прендергаст''' Мандалайро забт кард ва '''охирин подшоҳи Мянма Тҳибо Мин'''-ро '''ба Ратнагирӣ-и Ҳиндустон бадарға намуд''' — пойтахт монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи мустамликавии Британия (1885–1948) Мандалай ба маркази муҳими маданӣ ва тиҷоратии Мянмаи болои табдил ёфт. '''Дар Ҷанги Ҷаҳонии II''' — Май 1942 — '''лашкари Ҷопония''' Мандалайро забт кард ва дар давоми ҷанг '''зиёда аз 60 фоизи иморатҳои шаҳрро сӯхтанд''' — аз ҷумла '''Кӯшки Мандалай''' (Кӯшки Подшоҳии Конбаунг, баъд аз ҷанг '''пурра барқарор карда шуд' асли 1990 бо истинод ба нақшаҳо'''-и кӯҳна).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мандалай дар маркази ҷанубии Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' воқеъ буда, иқлими тропикии саванна дорад: тобистон бенињоят гарм (то +40 °C дар апрел–май), мавсуми боронӣ май–октябр, зимистон мулоим (~+25 °C рӯзона), боришот солона ~840 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мандалай 1 225 553 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (~60 фоиз) ва хитоиҳо (~40 фоиз — сад-ҳо ҳазор муҳоҷири солҳои 1990-ум аз Юннан-и Хитой ба Мандалай омаданд). Мазҳаб — '''буддизми Тхеравада''' (аксарият) ва ислом.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>ja8s8hvvk74kvwfipr1b9mycc2mysgq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482665</id>
      <parentid>1482664</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4417" sha1="ixcyocdgck6xj60zwh5fv9z1o3abgue" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мандалай
 |номи аслӣ     = မန္တလေးမြို့ / Mantalay
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 58|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 5|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1857 (подшоҳ Миндон)
 |масоҳат       = 112
 |баландии маркази МА = 76
 |аҳолӣ         = 1 225 553
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мандалай''' (ба бирмагӣ: ''မန္တလေးမြို့'', ''Mantalay Myo'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва пойтахти '''иёлати Мандалай''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mandalay Mandalay] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,23 миллион нафар (2014). Мандалай '''охирин пойтахти Мянмаи подшоҳии мустақил''' — '''Империяи Конбаунг''' — '''дар 1859–1885''' — пеш аз забти Мянма аз ҷониби Британия буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Мандалай соли 1857 аз ҷониби подшоҳ Миндон''' (1853–1878) — '''дар қатор бо «Пешгӯии Буддо»''' ки Буддо дар зиёрати сафари 2400 солаи худ ба Кӯҳи Мандалай пешгӯӣ карда буд ки '''дар пойгоҳи ин кӯҳ 2400 сол баъд шаҳри бузурге барои буддизм''' муассис хоҳад шуд — таъсис ёфт. Шаҳр '''соли 1859 пойтахти Империяи Конбаунг''' (Мянмаи мустақил) гардид ва то '''28 ноябри 1885''' — вақте ки '''генерали британӣ Ҳарри Прендергаст''' Мандалайро забт кард ва '''охирин подшоҳи Мянма Тҳибо Мин'''-ро '''ба Ратнагирӣ-и Ҳиндустон бадарға намуд''' — пойтахт монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи мустамликавии Британия (1885–1948) Мандалай ба маркази муҳими маданӣ ва тиҷоратии Мянмаи болои табдил ёфт. '''Дар Ҷанги Ҷаҳонии II''' — Май 1942 — '''лашкари Ҷопония''' Мандалайро забт кард ва дар давоми ҷанг '''зиёда аз 60 фоизи иморатҳои шаҳрро сӯхтанд''' — аз ҷумла '''Кӯшки Мандалай''' (Кӯшки Подшоҳии Конбаунг, баъд аз ҷанг '''пурра барқарор карда шуд' асли 1990 бо истинод ба нақшаҳо'''-и кӯҳна).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мандалай дар маркази ҷанубии Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' воқеъ буда, иқлими тропикии саванна дорад: тобистон бенињоят гарм (то +40 °C дар апрел–май), мавсуми боронӣ май–октябр, зимистон мулоим (~+25 °C рӯзона), боришот солона ~840 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мандалай 1 225 553 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (~60 фоиз) ва хитоиҳо (~40 фоиз — сад-ҳо ҳазор муҳоҷири солҳои 1990-ум аз Юннан-и Хитой ба Мандалай омаданд). Мазҳаб — '''буддизми Тхеравада''' (аксарият) ва ислом.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мандалай: '''маркази муҳимтарини тиҷорати шимоли Мянма''' — тиҷорат бо Хитой (Мандалай тахминан 500 км ҷанубтар аз марзи Хитой), сангпоракунӣ (юбилейи мармарии Сакямуни Бузург), нассоҷӣ ва меваҳо (манго, ананас, ситрусӣ).</text>
      <sha1>ixcyocdgck6xj60zwh5fv9z1o3abgue</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482666</id>
      <parentid>1482665</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4575" sha1="ow17a1plkyyigtp5iaor4ti0r9ehc7l" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мандалай
 |номи аслӣ     = မန္တလေးမြို့ / Mantalay
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 58|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 5|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1857 (подшоҳ Миндон)
 |масоҳат       = 112
 |баландии маркази МА = 76
 |аҳолӣ         = 1 225 553
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мандалай''' (ба бирмагӣ: ''မန္တလေးမြို့'', ''Mantalay Myo'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва пойтахти '''иёлати Мандалай''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mandalay Mandalay] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,23 миллион нафар (2014). Мандалай '''охирин пойтахти Мянмаи подшоҳии мустақил''' — '''Империяи Конбаунг''' — '''дар 1859–1885''' — пеш аз забти Мянма аз ҷониби Британия буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Мандалай соли 1857 аз ҷониби подшоҳ Миндон''' (1853–1878) — '''дар қатор бо «Пешгӯии Буддо»''' ки Буддо дар зиёрати сафари 2400 солаи худ ба Кӯҳи Мандалай пешгӯӣ карда буд ки '''дар пойгоҳи ин кӯҳ 2400 сол баъд шаҳри бузурге барои буддизм''' муассис хоҳад шуд — таъсис ёфт. Шаҳр '''соли 1859 пойтахти Империяи Конбаунг''' (Мянмаи мустақил) гардид ва то '''28 ноябри 1885''' — вақте ки '''генерали британӣ Ҳарри Прендергаст''' Мандалайро забт кард ва '''охирин подшоҳи Мянма Тҳибо Мин'''-ро '''ба Ратнагирӣ-и Ҳиндустон бадарға намуд''' — пойтахт монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи мустамликавии Британия (1885–1948) Мандалай ба маркази муҳими маданӣ ва тиҷоратии Мянмаи болои табдил ёфт. '''Дар Ҷанги Ҷаҳонии II''' — Май 1942 — '''лашкари Ҷопония''' Мандалайро забт кард ва дар давоми ҷанг '''зиёда аз 60 фоизи иморатҳои шаҳрро сӯхтанд''' — аз ҷумла '''Кӯшки Мандалай''' (Кӯшки Подшоҳии Конбаунг, баъд аз ҷанг '''пурра барқарор карда шуд' асли 1990 бо истинод ба нақшаҳо'''-и кӯҳна).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мандалай дар маркази ҷанубии Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' воқеъ буда, иқлими тропикии саванна дорад: тобистон бенињоят гарм (то +40 °C дар апрел–май), мавсуми боронӣ май–октябр, зимистон мулоим (~+25 °C рӯзона), боришот солона ~840 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мандалай 1 225 553 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (~60 фоиз) ва хитоиҳо (~40 фоиз — сад-ҳо ҳазор муҳоҷири солҳои 1990-ум аз Юннан-и Хитой ба Мандалай омаданд). Мазҳаб — '''буддизми Тхеравада''' (аксарият) ва ислом.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мандалай: '''маркази муҳимтарини тиҷорати шимоли Мянма''' — тиҷорат бо Хитой (Мандалай тахминан 500 км ҷанубтар аз марзи Хитой), сангпоракунӣ (юбилейи мармарии Сакямуни Бузург), нассоҷӣ ва меваҳо (манго, ананас, ситрусӣ).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Мандалай''' (MDL) — '''дуюм фурудгоҳи серии Мянма'''.</text>
      <sha1>ow17a1plkyyigtp5iaor4ti0r9ehc7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482667</id>
      <parentid>1482666</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5524" sha1="s4y8u7ni4kjnko364xgubh2l51dn2vg" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мандалай
 |номи аслӣ     = မန္တလေးမြို့ / Mantalay
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 58|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 5|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1857 (подшоҳ Миндон)
 |масоҳат       = 112
 |баландии маркази МА = 76
 |аҳолӣ         = 1 225 553
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мандалай''' (ба бирмагӣ: ''မန္တလေးမြို့'', ''Mantalay Myo'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва пойтахти '''иёлати Мандалай''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mandalay Mandalay] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,23 миллион нафар (2014). Мандалай '''охирин пойтахти Мянмаи подшоҳии мустақил''' — '''Империяи Конбаунг''' — '''дар 1859–1885''' — пеш аз забти Мянма аз ҷониби Британия буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Мандалай соли 1857 аз ҷониби подшоҳ Миндон''' (1853–1878) — '''дар қатор бо «Пешгӯии Буддо»''' ки Буддо дар зиёрати сафари 2400 солаи худ ба Кӯҳи Мандалай пешгӯӣ карда буд ки '''дар пойгоҳи ин кӯҳ 2400 сол баъд шаҳри бузурге барои буддизм''' муассис хоҳад шуд — таъсис ёфт. Шаҳр '''соли 1859 пойтахти Империяи Конбаунг''' (Мянмаи мустақил) гардид ва то '''28 ноябри 1885''' — вақте ки '''генерали британӣ Ҳарри Прендергаст''' Мандалайро забт кард ва '''охирин подшоҳи Мянма Тҳибо Мин'''-ро '''ба Ратнагирӣ-и Ҳиндустон бадарға намуд''' — пойтахт монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи мустамликавии Британия (1885–1948) Мандалай ба маркази муҳими маданӣ ва тиҷоратии Мянмаи болои табдил ёфт. '''Дар Ҷанги Ҷаҳонии II''' — Май 1942 — '''лашкари Ҷопония''' Мандалайро забт кард ва дар давоми ҷанг '''зиёда аз 60 фоизи иморатҳои шаҳрро сӯхтанд''' — аз ҷумла '''Кӯшки Мандалай''' (Кӯшки Подшоҳии Конбаунг, баъд аз ҷанг '''пурра барқарор карда шуд' асли 1990 бо истинод ба нақшаҳо'''-и кӯҳна).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мандалай дар маркази ҷанубии Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' воқеъ буда, иқлими тропикии саванна дорад: тобистон бенињоят гарм (то +40 °C дар апрел–май), мавсуми боронӣ май–октябр, зимистон мулоим (~+25 °C рӯзона), боришот солона ~840 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мандалай 1 225 553 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (~60 фоиз) ва хитоиҳо (~40 фоиз — сад-ҳо ҳазор муҳоҷири солҳои 1990-ум аз Юннан-и Хитой ба Мандалай омаданд). Мазҳаб — '''буддизми Тхеравада''' (аксарият) ва ислом.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мандалай: '''маркази муҳимтарини тиҷорати шимоли Мянма''' — тиҷорат бо Хитой (Мандалай тахминан 500 км ҷанубтар аз марзи Хитой), сангпоракунӣ (юбилейи мармарии Сакямуни Бузург), нассоҷӣ ва меваҳо (манго, ананас, ситрусӣ).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Мандалай''' (MDL) — '''дуюм фурудгоҳи серии Мянма'''.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Кӯшки Мандалай''' (1857–1859, барқарор 1990 — маҷмаи ду квадрати 2×2 км-и подшоҳии Конбаунг), '''Кӯҳи Мандалай''' (240 м баландӣ, бо гумбади Су Тхаунг Пиай — маконе, ки Буддо '''пешгӯии Мандалай'''-ро дод), '''Куттхо-до Пагода''' (1857 — '''бузургтарин «китоби» ҷаҳон''' — 729 плитаи мармарии сурат аз навишти буддизми Типитака), '''Пагодаи Маҳамуни''' (1785 — маконе ки Буддо-и мармарии қадимаро дорад), '''Пули У Бейн''' (соли 1850 сохта — '''1,2 км дароз — дарозтарин пули чӯбини садаи мондаи ҷаҳон''' — аз чӯби тик-и қасри собиқи Ава).</text>
      <sha1>s4y8u7ni4kjnko364xgubh2l51dn2vg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482668</id>
      <parentid>1482667</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5669" sha1="pluqp3cmc3qwrwas4mzm2udzakp9s5u" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мандалай
 |номи аслӣ     = မန္တလေးမြို့ / Mantalay
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 58|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 5|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1857 (подшоҳ Миндон)
 |масоҳат       = 112
 |баландии маркази МА = 76
 |аҳолӣ         = 1 225 553
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мандалай''' (ба бирмагӣ: ''မန္တလေးမြို့'', ''Mantalay Myo'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва пойтахти '''иёлати Мандалай''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mandalay Mandalay] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,23 миллион нафар (2014). Мандалай '''охирин пойтахти Мянмаи подшоҳии мустақил''' — '''Империяи Конбаунг''' — '''дар 1859–1885''' — пеш аз забти Мянма аз ҷониби Британия буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Мандалай соли 1857 аз ҷониби подшоҳ Миндон''' (1853–1878) — '''дар қатор бо «Пешгӯии Буддо»''' ки Буддо дар зиёрати сафари 2400 солаи худ ба Кӯҳи Мандалай пешгӯӣ карда буд ки '''дар пойгоҳи ин кӯҳ 2400 сол баъд шаҳри бузурге барои буддизм''' муассис хоҳад шуд — таъсис ёфт. Шаҳр '''соли 1859 пойтахти Империяи Конбаунг''' (Мянмаи мустақил) гардид ва то '''28 ноябри 1885''' — вақте ки '''генерали британӣ Ҳарри Прендергаст''' Мандалайро забт кард ва '''охирин подшоҳи Мянма Тҳибо Мин'''-ро '''ба Ратнагирӣ-и Ҳиндустон бадарға намуд''' — пойтахт монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи мустамликавии Британия (1885–1948) Мандалай ба маркази муҳими маданӣ ва тиҷоратии Мянмаи болои табдил ёфт. '''Дар Ҷанги Ҷаҳонии II''' — Май 1942 — '''лашкари Ҷопония''' Мандалайро забт кард ва дар давоми ҷанг '''зиёда аз 60 фоизи иморатҳои шаҳрро сӯхтанд''' — аз ҷумла '''Кӯшки Мандалай''' (Кӯшки Подшоҳии Конбаунг, баъд аз ҷанг '''пурра барқарор карда шуд' асли 1990 бо истинод ба нақшаҳо'''-и кӯҳна).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мандалай дар маркази ҷанубии Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' воқеъ буда, иқлими тропикии саванна дорад: тобистон бенињоят гарм (то +40 °C дар апрел–май), мавсуми боронӣ май–октябр, зимистон мулоим (~+25 °C рӯзона), боришот солона ~840 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мандалай 1 225 553 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (~60 фоиз) ва хитоиҳо (~40 фоиз — сад-ҳо ҳазор муҳоҷири солҳои 1990-ум аз Юннан-и Хитой ба Мандалай омаданд). Мазҳаб — '''буддизми Тхеравада''' (аксарият) ва ислом.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мандалай: '''маркази муҳимтарини тиҷорати шимоли Мянма''' — тиҷорат бо Хитой (Мандалай тахминан 500 км ҷанубтар аз марзи Хитой), сангпоракунӣ (юбилейи мармарии Сакямуни Бузург), нассоҷӣ ва меваҳо (манго, ананас, ситрусӣ).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Мандалай''' (MDL) — '''дуюм фурудгоҳи серии Мянма'''.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Кӯшки Мандалай''' (1857–1859, барқарор 1990 — маҷмаи ду квадрати 2×2 км-и подшоҳии Конбаунг), '''Кӯҳи Мандалай''' (240 м баландӣ, бо гумбади Су Тхаунг Пиай — маконе, ки Буддо '''пешгӯии Мандалай'''-ро дод), '''Куттхо-до Пагода''' (1857 — '''бузургтарин «китоби» ҷаҳон''' — 729 плитаи мармарии сурат аз навишти буддизми Типитака), '''Пагодаи Маҳамуни''' (1785 — маконе ки Буддо-и мармарии қадимаро дорад), '''Пули У Бейн''' (соли 1850 сохта — '''1,2 км дароз — дарозтарин пули чӯбини садаи мондаи ҷаҳон''' — аз чӯби тик-и қасри собиқи Ава).

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Янгон]]
* [[Империяи Конбаунг]]
* [[Буддизми Тхеравада]]</text>
      <sha1>pluqp3cmc3qwrwas4mzm2udzakp9s5u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482670</id>
      <parentid>1482668</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5698" sha1="pjwiu9nk05z4t1qt9hbgufxsby0nz77" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мандалай
 |номи аслӣ     = မန္တလေးမြို့ / Mantalay
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 58|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 5|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1857 (подшоҳ Миндон)
 |масоҳат       = 112
 |баландии маркази МА = 76
 |аҳолӣ         = 1 225 553
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мандалай''' (ба бирмагӣ: ''မန္တလေးမြို့'', ''Mantalay Myo'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва пойтахти '''иёлати Мандалай''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mandalay Mandalay] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,23 миллион нафар (2014). Мандалай '''охирин пойтахти Мянмаи подшоҳии мустақил''' — '''Империяи Конбаунг''' — '''дар 1859–1885''' — пеш аз забти Мянма аз ҷониби Британия буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Мандалай соли 1857 аз ҷониби подшоҳ Миндон''' (1853–1878) — '''дар қатор бо «Пешгӯии Буддо»''' ки Буддо дар зиёрати сафари 2400 солаи худ ба Кӯҳи Мандалай пешгӯӣ карда буд ки '''дар пойгоҳи ин кӯҳ 2400 сол баъд шаҳри бузурге барои буддизм''' муассис хоҳад шуд — таъсис ёфт. Шаҳр '''соли 1859 пойтахти Империяи Конбаунг''' (Мянмаи мустақил) гардид ва то '''28 ноябри 1885''' — вақте ки '''генерали британӣ Ҳарри Прендергаст''' Мандалайро забт кард ва '''охирин подшоҳи Мянма Тҳибо Мин'''-ро '''ба Ратнагирӣ-и Ҳиндустон бадарға намуд''' — пойтахт монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи мустамликавии Британия (1885–1948) Мандалай ба маркази муҳими маданӣ ва тиҷоратии Мянмаи болои табдил ёфт. '''Дар Ҷанги Ҷаҳонии II''' — Май 1942 — '''лашкари Ҷопония''' Мандалайро забт кард ва дар давоми ҷанг '''зиёда аз 60 фоизи иморатҳои шаҳрро сӯхтанд''' — аз ҷумла '''Кӯшки Мандалай''' (Кӯшки Подшоҳии Конбаунг, баъд аз ҷанг '''пурра барқарор карда шуд' асли 1990 бо истинод ба нақшаҳо'''-и кӯҳна).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мандалай дар маркази ҷанубии Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' воқеъ буда, иқлими тропикии саванна дорад: тобистон бенињоят гарм (то +40 °C дар апрел–май), мавсуми боронӣ май–октябр, зимистон мулоим (~+25 °C рӯзона), боришот солона ~840 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мандалай 1 225 553 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (~60 фоиз) ва хитоиҳо (~40 фоиз — сад-ҳо ҳазор муҳоҷири солҳои 1990-ум аз Юннан-и Хитой ба Мандалай омаданд). Мазҳаб — '''буддизми Тхеравада''' (аксарият) ва ислом.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мандалай: '''маркази муҳимтарини тиҷорати шимоли Мянма''' — тиҷорат бо Хитой (Мандалай тахминан 500 км ҷанубтар аз марзи Хитой), сангпоракунӣ (юбилейи мармарии Сакямуни Бузург), нассоҷӣ ва меваҳо (манго, ананас, ситрусӣ).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Мандалай''' (MDL) — '''дуюм фурудгоҳи серии Мянма'''.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Кӯшки Мандалай''' (1857–1859, барқарор 1990 — маҷмаи ду квадрати 2×2 км-и подшоҳии Конбаунг), '''Кӯҳи Мандалай''' (240 м баландӣ, бо гумбади Су Тхаунг Пиай — маконе, ки Буддо '''пешгӯии Мандалай'''-ро дод), '''Куттхо-до Пагода''' (1857 — '''бузургтарин «китоби» ҷаҳон''' — 729 плитаи мармарии сурат аз навишти буддизми Типитака), '''Пагодаи Маҳамуни''' (1785 — маконе ки Буддо-и мармарии қадимаро дорад), '''Пули У Бейн''' (соли 1850 сохта — '''1,2 км дароз — дарозтарин пули чӯбини садаи мондаи ҷаҳон''' — аз чӯби тик-и қасри собиқи Ава).

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Янгон]]
* [[Империяи Конбаунг]]
* [[Буддизми Тхеравада]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>pjwiu9nk05z4t1qt9hbgufxsby0nz77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482671</id>
      <parentid>1482670</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5834" sha1="bsvtg1gg1myqb40dzwe716bqbeb6qi7" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мандалай
 |номи аслӣ     = မန္တလေးမြို့ / Mantalay
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 58|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 5|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1857 (подшоҳ Миндон)
 |масоҳат       = 112
 |баландии маркази МА = 76
 |аҳолӣ         = 1 225 553
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мандалай''' (ба бирмагӣ: ''မန္တလေးမြို့'', ''Mantalay Myo'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва пойтахти '''иёлати Мандалай''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mandalay Mandalay] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,23 миллион нафар (2014). Мандалай '''охирин пойтахти Мянмаи подшоҳии мустақил''' — '''Империяи Конбаунг''' — '''дар 1859–1885''' — пеш аз забти Мянма аз ҷониби Британия буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Мандалай соли 1857 аз ҷониби подшоҳ Миндон''' (1853–1878) — '''дар қатор бо «Пешгӯии Буддо»''' ки Буддо дар зиёрати сафари 2400 солаи худ ба Кӯҳи Мандалай пешгӯӣ карда буд ки '''дар пойгоҳи ин кӯҳ 2400 сол баъд шаҳри бузурге барои буддизм''' муассис хоҳад шуд — таъсис ёфт. Шаҳр '''соли 1859 пойтахти Империяи Конбаунг''' (Мянмаи мустақил) гардид ва то '''28 ноябри 1885''' — вақте ки '''генерали британӣ Ҳарри Прендергаст''' Мандалайро забт кард ва '''охирин подшоҳи Мянма Тҳибо Мин'''-ро '''ба Ратнагирӣ-и Ҳиндустон бадарға намуд''' — пойтахт монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи мустамликавии Британия (1885–1948) Мандалай ба маркази муҳими маданӣ ва тиҷоратии Мянмаи болои табдил ёфт. '''Дар Ҷанги Ҷаҳонии II''' — Май 1942 — '''лашкари Ҷопония''' Мандалайро забт кард ва дар давоми ҷанг '''зиёда аз 60 фоизи иморатҳои шаҳрро сӯхтанд''' — аз ҷумла '''Кӯшки Мандалай''' (Кӯшки Подшоҳии Конбаунг, баъд аз ҷанг '''пурра барқарор карда шуд' асли 1990 бо истинод ба нақшаҳо'''-и кӯҳна).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мандалай дар маркази ҷанубии Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' воқеъ буда, иқлими тропикии саванна дорад: тобистон бенињоят гарм (то +40 °C дар апрел–май), мавсуми боронӣ май–октябр, зимистон мулоим (~+25 °C рӯзона), боришот солона ~840 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мандалай 1 225 553 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (~60 фоиз) ва хитоиҳо (~40 фоиз — сад-ҳо ҳазор муҳоҷири солҳои 1990-ум аз Юннан-и Хитой ба Мандалай омаданд). Мазҳаб — '''буддизми Тхеравада''' (аксарият) ва ислом.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мандалай: '''маркази муҳимтарини тиҷорати шимоли Мянма''' — тиҷорат бо Хитой (Мандалай тахминан 500 км ҷанубтар аз марзи Хитой), сангпоракунӣ (юбилейи мармарии Сакямуни Бузург), нассоҷӣ ва меваҳо (манго, ананас, ситрусӣ).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Мандалай''' (MDL) — '''дуюм фурудгоҳи серии Мянма'''.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Кӯшки Мандалай''' (1857–1859, барқарор 1990 — маҷмаи ду квадрати 2×2 км-и подшоҳии Конбаунг), '''Кӯҳи Мандалай''' (240 м баландӣ, бо гумбади Су Тхаунг Пиай — маконе, ки Буддо '''пешгӯии Мандалай'''-ро дод), '''Куттхо-до Пагода''' (1857 — '''бузургтарин «китоби» ҷаҳон''' — 729 плитаи мармарии сурат аз навишти буддизми Типитака), '''Пагодаи Маҳамуни''' (1785 — маконе ки Буддо-и мармарии қадимаро дорад), '''Пули У Бейн''' (соли 1850 сохта — '''1,2 км дароз — дарозтарин пули чӯбини садаи мондаи ҷаҳон''' — аз чӯби тик-и қасри собиқи Ава).

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Янгон]]
* [[Империяи Конбаунг]]
* [[Буддизми Тхеравада]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Mandalay Мандалай дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>bsvtg1gg1myqb40dzwe716bqbeb6qi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482672</id>
      <parentid>1482671</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6039" sha1="sslw5ldo114ob2vckwm4yiyegkxwl36" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мандалай
 |номи аслӣ     = မန္တလေးမြို့ / Mantalay
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 58|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 5|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1857 (подшоҳ Миндон)
 |масоҳат       = 112
 |баландии маркази МА = 76
 |аҳолӣ         = 1 225 553
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мандалай''' (ба бирмагӣ: ''မန္တလေးမြို့'', ''Mantalay Myo'') — '''дуюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва пойтахти '''иёлати Мандалай''' дар маркази кишвар.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mandalay Mandalay] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 1,23 миллион нафар (2014). Мандалай '''охирин пойтахти Мянмаи подшоҳии мустақил''' — '''Империяи Конбаунг''' — '''дар 1859–1885''' — пеш аз забти Мянма аз ҷониби Британия буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Мандалай соли 1857 аз ҷониби подшоҳ Миндон''' (1853–1878) — '''дар қатор бо «Пешгӯии Буддо»''' ки Буддо дар зиёрати сафари 2400 солаи худ ба Кӯҳи Мандалай пешгӯӣ карда буд ки '''дар пойгоҳи ин кӯҳ 2400 сол баъд шаҳри бузурге барои буддизм''' муассис хоҳад шуд — таъсис ёфт. Шаҳр '''соли 1859 пойтахти Империяи Конбаунг''' (Мянмаи мустақил) гардид ва то '''28 ноябри 1885''' — вақте ки '''генерали британӣ Ҳарри Прендергаст''' Мандалайро забт кард ва '''охирин подшоҳи Мянма Тҳибо Мин'''-ро '''ба Ратнагирӣ-и Ҳиндустон бадарға намуд''' — пойтахт монд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давраи мустамликавии Британия (1885–1948) Мандалай ба маркази муҳими маданӣ ва тиҷоратии Мянмаи болои табдил ёфт. '''Дар Ҷанги Ҷаҳонии II''' — Май 1942 — '''лашкари Ҷопония''' Мандалайро забт кард ва дар давоми ҷанг '''зиёда аз 60 фоизи иморатҳои шаҳрро сӯхтанд''' — аз ҷумла '''Кӯшки Мандалай''' (Кӯшки Подшоҳии Конбаунг, баъд аз ҷанг '''пурра барқарор карда шуд' асли 1990 бо истинод ба нақшаҳо'''-и кӯҳна).

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мандалай дар маркази ҷанубии Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' воқеъ буда, иқлими тропикии саванна дорад: тобистон бенињоят гарм (то +40 °C дар апрел–май), мавсуми боронӣ май–октябр, зимистон мулоим (~+25 °C рӯзона), боришот солона ~840 мм.

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мандалай 1 225 553 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (~60 фоиз) ва хитоиҳо (~40 фоиз — сад-ҳо ҳазор муҳоҷири солҳои 1990-ум аз Юннан-и Хитой ба Мандалай омаданд). Мазҳаб — '''буддизми Тхеравада''' (аксарият) ва ислом.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мандалай: '''маркази муҳимтарини тиҷорати шимоли Мянма''' — тиҷорат бо Хитой (Мандалай тахминан 500 км ҷанубтар аз марзи Хитой), сангпоракунӣ (юбилейи мармарии Сакямуни Бузург), нассоҷӣ ва меваҳо (манго, ананас, ситрусӣ).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи байналмилалии Мандалай''' (MDL) — '''дуюм фурудгоҳи серии Мянма'''.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Кӯшки Мандалай''' (1857–1859, барқарор 1990 — маҷмаи ду квадрати 2×2 км-и подшоҳии Конбаунг), '''Кӯҳи Мандалай''' (240 м баландӣ, бо гумбади Су Тхаунг Пиай — маконе, ки Буддо '''пешгӯии Мандалай'''-ро дод), '''Куттхо-до Пагода''' (1857 — '''бузургтарин «китоби» ҷаҳон''' — 729 плитаи мармарии сурат аз навишти буддизми Типитака), '''Пагодаи Маҳамуни''' (1785 — маконе ки Буддо-и мармарии қадимаро дорад), '''Пули У Бейн''' (соли 1850 сохта — '''1,2 км дароз — дарозтарин пули чӯбини садаи мондаи ҷаҳон''' — аз чӯби тик-и қасри собиқи Ава).

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Янгон]]
* [[Империяи Конбаунг]]
* [[Буддизми Тхеравада]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Mandalay Мандалай дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Мянма]]
[[Гурӯҳ:Мянма]]
[[Гурӯҳ:Иёлати Мандалай]]
[[Гурӯҳ:Пойтахтҳои таърихии Мянма]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>sslw5ldo114ob2vckwm4yiyegkxwl36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баган</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332989</id>
    <revision>
      <id>1482673</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1636" sha1="4ah4ukfb3lxguituvgu9tffd2cyy47u" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Баган
 |номи аслӣ     = ပုဂံ / Pugan
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 10|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 94|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 849 (Салтанати Паган)
 |масоҳат       = 104
 |баландии маркази МА = 87
 |аҳолӣ         = 3 600
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Баган''' (ба бирмагӣ: ''ပုဂံ'', ''Pugan''; '''қаблан Паган''') — маконе бо '''зиёда аз 2200 маъбади буддистии қарнҳои XI–XIII боқӣ монда''' дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' дар маркази [[Мянма]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bagan Bagan] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии наздикаш имрӯз '''Ню Баган''' — тахминан 3600 нафар. Баган '''пойтахти Салтанати Паган''' (1044–1287) — '''аввалин иттиҳоди муштараки бирма ва аз аввалин империяҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — буд ва дар соли '''2019 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид (пас аз рад-и 1990-ум бо истинод ба барқарориҳои ноогоҳона).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>4ah4ukfb3lxguituvgu9tffd2cyy47u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482674</id>
      <parentid>1482673</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3369" sha1="cd0dlitd79ls15qbp4iko4hpnew584d" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Баган
 |номи аслӣ     = ပုဂံ / Pugan
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 10|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 94|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 849 (Салтанати Паган)
 |масоҳат       = 104
 |баландии маркази МА = 87
 |аҳолӣ         = 3 600
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Баган''' (ба бирмагӣ: ''ပုဂံ'', ''Pugan''; '''қаблан Паган''') — маконе бо '''зиёда аз 2200 маъбади буддистии қарнҳои XI–XIII боқӣ монда''' дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' дар маркази [[Мянма]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bagan Bagan] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии наздикаш имрӯз '''Ню Баган''' — тахминан 3600 нафар. Баган '''пойтахти Салтанати Паган''' (1044–1287) — '''аввалин иттиҳоди муштараки бирма ва аз аввалин империяҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — буд ва дар соли '''2019 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид (пас аз рад-и 1990-ум бо истинод ба барқарориҳои ноогоҳона).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Салтанати Паган''' '''соли 849''' таъсис ёфта, лекин ба империяи бузург '''дар давраи подшоҳ Аноуратха''' (1044–1077) '''табдил ёфт'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt; Аноуратха '''соли 1057 подшоҳии Мон-и Ҳамсаваддӣ''' (Багу) ро забт кард ва '''30 фили сафед бо нусхаҳои Типитака-и муқаддаси буддистӣ''' ва зиёда аз 30 000 асирро ба Паган овард — ин лаҳза '''буддизми Тхераваро дар Мянма ниҳонӣ гардонд'''.

Дар давоми 243 сол ('''1044–1287''') подшоҳони Паган '''зиёда аз 10 000 маъбад ва стӯпа''' — '''яке аз бузургтарин лоиҳаҳои сохтмонии динии ҷаҳон''' — сохтанд. '''Дар соли 1287 моҷарҳои Хубилай Хон''' Паганро забт карданд ва империяро тамоман шикастан. Баъд аз он '''шаҳр тадриҷан фаромӯш шуд''' ва аз 2200 маъбад боқӣ монда — асосан аз хиштчаи хом ва сурхранг сохта — то имрӯз меистанд.

'''Заминҷунбии шадиди 6,8-балл-и 6 июли 1975''' зиёда аз 400 маъбадро вайрон кард. '''Заминҷунбии 24 августи 2016''' (6,8-балл) низ зиёда аз 400 маъбадро сарнагун намуд, аммо ба ҳисоб намеравад ки тамоми маҷма ба таври ҷиддӣ осеб дидааст.</text>
      <sha1>cd0dlitd79ls15qbp4iko4hpnew584d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482675</id>
      <parentid>1482674</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3794" sha1="mvhaoxkkfmbqbu8lf3g7wfxp2nkwrxq" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Баган
 |номи аслӣ     = ပုဂံ / Pugan
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 10|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 94|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 849 (Салтанати Паган)
 |масоҳат       = 104
 |баландии маркази МА = 87
 |аҳолӣ         = 3 600
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Баган''' (ба бирмагӣ: ''ပုဂံ'', ''Pugan''; '''қаблан Паган''') — маконе бо '''зиёда аз 2200 маъбади буддистии қарнҳои XI–XIII боқӣ монда''' дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' дар маркази [[Мянма]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bagan Bagan] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии наздикаш имрӯз '''Ню Баган''' — тахминан 3600 нафар. Баган '''пойтахти Салтанати Паган''' (1044–1287) — '''аввалин иттиҳоди муштараки бирма ва аз аввалин империяҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — буд ва дар соли '''2019 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид (пас аз рад-и 1990-ум бо истинод ба барқарориҳои ноогоҳона).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Салтанати Паган''' '''соли 849''' таъсис ёфта, лекин ба империяи бузург '''дар давраи подшоҳ Аноуратха''' (1044–1077) '''табдил ёфт'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt; Аноуратха '''соли 1057 подшоҳии Мон-и Ҳамсаваддӣ''' (Багу) ро забт кард ва '''30 фили сафед бо нусхаҳои Типитака-и муқаддаси буддистӣ''' ва зиёда аз 30 000 асирро ба Паган овард — ин лаҳза '''буддизми Тхераваро дар Мянма ниҳонӣ гардонд'''.

Дар давоми 243 сол ('''1044–1287''') подшоҳони Паган '''зиёда аз 10 000 маъбад ва стӯпа''' — '''яке аз бузургтарин лоиҳаҳои сохтмонии динии ҷаҳон''' — сохтанд. '''Дар соли 1287 моҷарҳои Хубилай Хон''' Паганро забт карданд ва империяро тамоман шикастан. Баъд аз он '''шаҳр тадриҷан фаромӯш шуд''' ва аз 2200 маъбад боқӣ монда — асосан аз хиштчаи хом ва сурхранг сохта — то имрӯз меистанд.

'''Заминҷунбии шадиди 6,8-балл-и 6 июли 1975''' зиёда аз 400 маъбадро вайрон кард. '''Заминҷунбии 24 августи 2016''' (6,8-балл) низ зиёда аз 400 маъбадро сарнагун намуд, аммо ба ҳисоб намеравад ки тамоми маҷма ба таври ҷиддӣ осеб дидааст.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Баган дар маркази Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' (2170 км дароз — муҳимтарин дарёи Мянма) воқеъ аст. Иқлим тропикии саванна нимхушк (Aw/BSh) — дар минтақаи хушкии Мянмаи мар-казӣ, боришот кам (~600 мм солона).</text>
      <sha1>mvhaoxkkfmbqbu8lf3g7wfxp2nkwrxq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482676</id>
      <parentid>1482675</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3992" sha1="m8po6t5qynwnxrln81kjve2ty2s66py" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Баган
 |номи аслӣ     = ပုဂံ / Pugan
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 10|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 94|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 849 (Салтанати Паган)
 |масоҳат       = 104
 |баландии маркази МА = 87
 |аҳолӣ         = 3 600
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Баган''' (ба бирмагӣ: ''ပုဂံ'', ''Pugan''; '''қаблан Паган''') — маконе бо '''зиёда аз 2200 маъбади буддистии қарнҳои XI–XIII боқӣ монда''' дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' дар маркази [[Мянма]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bagan Bagan] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии наздикаш имрӯз '''Ню Баган''' — тахминан 3600 нафар. Баган '''пойтахти Салтанати Паган''' (1044–1287) — '''аввалин иттиҳоди муштараки бирма ва аз аввалин империяҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — буд ва дар соли '''2019 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид (пас аз рад-и 1990-ум бо истинод ба барқарориҳои ноогоҳона).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Салтанати Паган''' '''соли 849''' таъсис ёфта, лекин ба империяи бузург '''дар давраи подшоҳ Аноуратха''' (1044–1077) '''табдил ёфт'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt; Аноуратха '''соли 1057 подшоҳии Мон-и Ҳамсаваддӣ''' (Багу) ро забт кард ва '''30 фили сафед бо нусхаҳои Типитака-и муқаддаси буддистӣ''' ва зиёда аз 30 000 асирро ба Паган овард — ин лаҳза '''буддизми Тхераваро дар Мянма ниҳонӣ гардонд'''.

Дар давоми 243 сол ('''1044–1287''') подшоҳони Паган '''зиёда аз 10 000 маъбад ва стӯпа''' — '''яке аз бузургтарин лоиҳаҳои сохтмонии динии ҷаҳон''' — сохтанд. '''Дар соли 1287 моҷарҳои Хубилай Хон''' Паганро забт карданд ва империяро тамоман шикастан. Баъд аз он '''шаҳр тадриҷан фаромӯш шуд''' ва аз 2200 маъбад боқӣ монда — асосан аз хиштчаи хом ва сурхранг сохта — то имрӯз меистанд.

'''Заминҷунбии шадиди 6,8-балл-и 6 июли 1975''' зиёда аз 400 маъбадро вайрон кард. '''Заминҷунбии 24 августи 2016''' (6,8-балл) низ зиёда аз 400 маъбадро сарнагун намуд, аммо ба ҳисоб намеравад ки тамоми маҷма ба таври ҷиддӣ осеб дидааст.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Баган дар маркази Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' (2170 км дароз — муҳимтарин дарёи Мянма) воқеъ аст. Иқлим тропикии саванна нимхушк (Aw/BSh) — дар минтақаи хушкии Мянмаи мар-казӣ, боришот кам (~600 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Ню Баган ва Кӯҳна Баган — тахминан 3600 нафар (2014) — асосан бирмаиҳо ва кормандони туризм.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>m8po6t5qynwnxrln81kjve2ty2s66py</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482677</id>
      <parentid>1482676</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4222" sha1="lgrldal2oo3i3sj3rlf3g8arjv1gmgc" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Баган
 |номи аслӣ     = ပုဂံ / Pugan
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 10|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 94|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 849 (Салтанати Паган)
 |масоҳат       = 104
 |баландии маркази МА = 87
 |аҳолӣ         = 3 600
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Баган''' (ба бирмагӣ: ''ပုဂံ'', ''Pugan''; '''қаблан Паган''') — маконе бо '''зиёда аз 2200 маъбади буддистии қарнҳои XI–XIII боқӣ монда''' дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' дар маркази [[Мянма]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bagan Bagan] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии наздикаш имрӯз '''Ню Баган''' — тахминан 3600 нафар. Баган '''пойтахти Салтанати Паган''' (1044–1287) — '''аввалин иттиҳоди муштараки бирма ва аз аввалин империяҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — буд ва дар соли '''2019 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид (пас аз рад-и 1990-ум бо истинод ба барқарориҳои ноогоҳона).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Салтанати Паган''' '''соли 849''' таъсис ёфта, лекин ба империяи бузург '''дар давраи подшоҳ Аноуратха''' (1044–1077) '''табдил ёфт'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt; Аноуратха '''соли 1057 подшоҳии Мон-и Ҳамсаваддӣ''' (Багу) ро забт кард ва '''30 фили сафед бо нусхаҳои Типитака-и муқаддаси буддистӣ''' ва зиёда аз 30 000 асирро ба Паган овард — ин лаҳза '''буддизми Тхераваро дар Мянма ниҳонӣ гардонд'''.

Дар давоми 243 сол ('''1044–1287''') подшоҳони Паган '''зиёда аз 10 000 маъбад ва стӯпа''' — '''яке аз бузургтарин лоиҳаҳои сохтмонии динии ҷаҳон''' — сохтанд. '''Дар соли 1287 моҷарҳои Хубилай Хон''' Паганро забт карданд ва империяро тамоман шикастан. Баъд аз он '''шаҳр тадриҷан фаромӯш шуд''' ва аз 2200 маъбад боқӣ монда — асосан аз хиштчаи хом ва сурхранг сохта — то имрӯз меистанд.

'''Заминҷунбии шадиди 6,8-балл-и 6 июли 1975''' зиёда аз 400 маъбадро вайрон кард. '''Заминҷунбии 24 августи 2016''' (6,8-балл) низ зиёда аз 400 маъбадро сарнагун намуд, аммо ба ҳисоб намеравад ки тамоми маҷма ба таври ҷиддӣ осеб дидааст.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Баган дар маркази Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' (2170 км дароз — муҳимтарин дарёи Мянма) воқеъ аст. Иқлим тропикии саванна нимхушк (Aw/BSh) — дар минтақаи хушкии Мянмаи мар-казӣ, боришот кам (~600 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Ню Баган ва Кӯҳна Баган — тахминан 3600 нафар (2014) — асосан бирмаиҳо ва кормандони туризм.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Баган '''қариб пурра ба туризми таърихии-динӣ''' асос ёфтааст: 200 000 сайёҳи хориҷӣ дар сол (пеш аз хунтаи 2021).</text>
      <sha1>lgrldal2oo3i3sj3rlf3g8arjv1gmgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482679</id>
      <parentid>1482677</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4439" sha1="9o9z3l3gs51msrslxti8hwxtnwwo1e3" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Баган
 |номи аслӣ     = ပုဂံ / Pugan
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 10|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 94|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 849 (Салтанати Паган)
 |масоҳат       = 104
 |баландии маркази МА = 87
 |аҳолӣ         = 3 600
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Баган''' (ба бирмагӣ: ''ပုဂံ'', ''Pugan''; '''қаблан Паган''') — маконе бо '''зиёда аз 2200 маъбади буддистии қарнҳои XI–XIII боқӣ монда''' дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' дар маркази [[Мянма]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bagan Bagan] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии наздикаш имрӯз '''Ню Баган''' — тахминан 3600 нафар. Баган '''пойтахти Салтанати Паган''' (1044–1287) — '''аввалин иттиҳоди муштараки бирма ва аз аввалин империяҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — буд ва дар соли '''2019 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид (пас аз рад-и 1990-ум бо истинод ба барқарориҳои ноогоҳона).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Салтанати Паган''' '''соли 849''' таъсис ёфта, лекин ба империяи бузург '''дар давраи подшоҳ Аноуратха''' (1044–1077) '''табдил ёфт'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt; Аноуратха '''соли 1057 подшоҳии Мон-и Ҳамсаваддӣ''' (Багу) ро забт кард ва '''30 фили сафед бо нусхаҳои Типитака-и муқаддаси буддистӣ''' ва зиёда аз 30 000 асирро ба Паган овард — ин лаҳза '''буддизми Тхераваро дар Мянма ниҳонӣ гардонд'''.

Дар давоми 243 сол ('''1044–1287''') подшоҳони Паган '''зиёда аз 10 000 маъбад ва стӯпа''' — '''яке аз бузургтарин лоиҳаҳои сохтмонии динии ҷаҳон''' — сохтанд. '''Дар соли 1287 моҷарҳои Хубилай Хон''' Паганро забт карданд ва империяро тамоман шикастан. Баъд аз он '''шаҳр тадриҷан фаромӯш шуд''' ва аз 2200 маъбад боқӣ монда — асосан аз хиштчаи хом ва сурхранг сохта — то имрӯз меистанд.

'''Заминҷунбии шадиди 6,8-балл-и 6 июли 1975''' зиёда аз 400 маъбадро вайрон кард. '''Заминҷунбии 24 августи 2016''' (6,8-балл) низ зиёда аз 400 маъбадро сарнагун намуд, аммо ба ҳисоб намеравад ки тамоми маҷма ба таври ҷиддӣ осеб дидааст.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Баган дар маркази Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' (2170 км дароз — муҳимтарин дарёи Мянма) воқеъ аст. Иқлим тропикии саванна нимхушк (Aw/BSh) — дар минтақаи хушкии Мянмаи мар-казӣ, боришот кам (~600 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Ню Баган ва Кӯҳна Баган — тахминан 3600 нафар (2014) — асосан бирмаиҳо ва кормандони туризм.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Баган '''қариб пурра ба туризми таърихии-динӣ''' асос ёфтааст: 200 000 сайёҳи хориҷӣ дар сол (пеш аз хунтаи 2021).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Ниаунг-У (NYU)''' — 5 км шимолтар. Аз Мандалай тавассути киштиҳо дар Иравади (8-10 соат) низ мерасанд.</text>
      <sha1>9o9z3l3gs51msrslxti8hwxtnwwo1e3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482680</id>
      <parentid>1482679</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5348" sha1="dcqnxq2x2dzpyq6bwk13tviexaaiw72" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Баган
 |номи аслӣ     = ပုဂံ / Pugan
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 10|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 94|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 849 (Салтанати Паган)
 |масоҳат       = 104
 |баландии маркази МА = 87
 |аҳолӣ         = 3 600
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Баган''' (ба бирмагӣ: ''ပုဂံ'', ''Pugan''; '''қаблан Паган''') — маконе бо '''зиёда аз 2200 маъбади буддистии қарнҳои XI–XIII боқӣ монда''' дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' дар маркази [[Мянма]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bagan Bagan] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии наздикаш имрӯз '''Ню Баган''' — тахминан 3600 нафар. Баган '''пойтахти Салтанати Паган''' (1044–1287) — '''аввалин иттиҳоди муштараки бирма ва аз аввалин империяҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — буд ва дар соли '''2019 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид (пас аз рад-и 1990-ум бо истинод ба барқарориҳои ноогоҳона).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Салтанати Паган''' '''соли 849''' таъсис ёфта, лекин ба империяи бузург '''дар давраи подшоҳ Аноуратха''' (1044–1077) '''табдил ёфт'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt; Аноуратха '''соли 1057 подшоҳии Мон-и Ҳамсаваддӣ''' (Багу) ро забт кард ва '''30 фили сафед бо нусхаҳои Типитака-и муқаддаси буддистӣ''' ва зиёда аз 30 000 асирро ба Паган овард — ин лаҳза '''буддизми Тхераваро дар Мянма ниҳонӣ гардонд'''.

Дар давоми 243 сол ('''1044–1287''') подшоҳони Паган '''зиёда аз 10 000 маъбад ва стӯпа''' — '''яке аз бузургтарин лоиҳаҳои сохтмонии динии ҷаҳон''' — сохтанд. '''Дар соли 1287 моҷарҳои Хубилай Хон''' Паганро забт карданд ва империяро тамоман шикастан. Баъд аз он '''шаҳр тадриҷан фаромӯш шуд''' ва аз 2200 маъбад боқӣ монда — асосан аз хиштчаи хом ва сурхранг сохта — то имрӯз меистанд.

'''Заминҷунбии шадиди 6,8-балл-и 6 июли 1975''' зиёда аз 400 маъбадро вайрон кард. '''Заминҷунбии 24 августи 2016''' (6,8-балл) низ зиёда аз 400 маъбадро сарнагун намуд, аммо ба ҳисоб намеравад ки тамоми маҷма ба таври ҷиддӣ осеб дидааст.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Баган дар маркази Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' (2170 км дароз — муҳимтарин дарёи Мянма) воқеъ аст. Иқлим тропикии саванна нимхушк (Aw/BSh) — дар минтақаи хушкии Мянмаи мар-казӣ, боришот кам (~600 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Ню Баган ва Кӯҳна Баган — тахминан 3600 нафар (2014) — асосан бирмаиҳо ва кормандони туризм.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Баган '''қариб пурра ба туризми таърихии-динӣ''' асос ёфтааст: 200 000 сайёҳи хориҷӣ дар сол (пеш аз хунтаи 2021).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Ниаунг-У (NYU)''' — 5 км шимолтар. Аз Мандалай тавассути киштиҳо дар Иравади (8-10 соат) низ мерасанд.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Маъбадҳои асосии Багани UNESCO''': '''Ананда''' (1105 — маъбади симметрии сафеди 51 м баландӣ, 4 Буддои гуногун), '''Швезигон''' (1102 — гумбади тиллопӯшидаи 40 м, '''матрак-намунаи Шведагон-и Янгон'''), '''Тхатбинниу''' (61 м — баландтарин маъбад-и Баган), '''Дхаммаянги''' (пирамиди бузургтарини Баган), '''Гавдовпалин''', '''Пиатхада''' (маъбади бо чашмаи офтоб — маркази машҳури тамоши офтоббаромад ва офтобравиш дар Баган). Балонҳои гарм-об-и субҳгоҳӣ — '''яке аз машҳуртарин тасвирҳои сайёҳии ҷаҳонӣ'''.</text>
      <sha1>dcqnxq2x2dzpyq6bwk13tviexaaiw72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482681</id>
      <parentid>1482680</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5472" sha1="rupfkskid7cgzivb8qxs32uwb35zqdv" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Баган
 |номи аслӣ     = ပုဂံ / Pugan
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 10|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 94|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 849 (Салтанати Паган)
 |масоҳат       = 104
 |баландии маркази МА = 87
 |аҳолӣ         = 3 600
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Баган''' (ба бирмагӣ: ''ပုဂံ'', ''Pugan''; '''қаблан Паган''') — маконе бо '''зиёда аз 2200 маъбади буддистии қарнҳои XI–XIII боқӣ монда''' дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' дар маркази [[Мянма]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bagan Bagan] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии наздикаш имрӯз '''Ню Баган''' — тахминан 3600 нафар. Баган '''пойтахти Салтанати Паган''' (1044–1287) — '''аввалин иттиҳоди муштараки бирма ва аз аввалин империяҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — буд ва дар соли '''2019 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид (пас аз рад-и 1990-ум бо истинод ба барқарориҳои ноогоҳона).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Салтанати Паган''' '''соли 849''' таъсис ёфта, лекин ба империяи бузург '''дар давраи подшоҳ Аноуратха''' (1044–1077) '''табдил ёфт'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt; Аноуратха '''соли 1057 подшоҳии Мон-и Ҳамсаваддӣ''' (Багу) ро забт кард ва '''30 фили сафед бо нусхаҳои Типитака-и муқаддаси буддистӣ''' ва зиёда аз 30 000 асирро ба Паган овард — ин лаҳза '''буддизми Тхераваро дар Мянма ниҳонӣ гардонд'''.

Дар давоми 243 сол ('''1044–1287''') подшоҳони Паган '''зиёда аз 10 000 маъбад ва стӯпа''' — '''яке аз бузургтарин лоиҳаҳои сохтмонии динии ҷаҳон''' — сохтанд. '''Дар соли 1287 моҷарҳои Хубилай Хон''' Паганро забт карданд ва империяро тамоман шикастан. Баъд аз он '''шаҳр тадриҷан фаромӯш шуд''' ва аз 2200 маъбад боқӣ монда — асосан аз хиштчаи хом ва сурхранг сохта — то имрӯз меистанд.

'''Заминҷунбии шадиди 6,8-балл-и 6 июли 1975''' зиёда аз 400 маъбадро вайрон кард. '''Заминҷунбии 24 августи 2016''' (6,8-балл) низ зиёда аз 400 маъбадро сарнагун намуд, аммо ба ҳисоб намеравад ки тамоми маҷма ба таври ҷиддӣ осеб дидааст.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Баган дар маркази Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' (2170 км дароз — муҳимтарин дарёи Мянма) воқеъ аст. Иқлим тропикии саванна нимхушк (Aw/BSh) — дар минтақаи хушкии Мянмаи мар-казӣ, боришот кам (~600 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Ню Баган ва Кӯҳна Баган — тахминан 3600 нафар (2014) — асосан бирмаиҳо ва кормандони туризм.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Баган '''қариб пурра ба туризми таърихии-динӣ''' асос ёфтааст: 200 000 сайёҳи хориҷӣ дар сол (пеш аз хунтаи 2021).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Ниаунг-У (NYU)''' — 5 км шимолтар. Аз Мандалай тавассути киштиҳо дар Иравади (8-10 соат) низ мерасанд.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Маъбадҳои асосии Багани UNESCO''': '''Ананда''' (1105 — маъбади симметрии сафеди 51 м баландӣ, 4 Буддои гуногун), '''Швезигон''' (1102 — гумбади тиллопӯшидаи 40 м, '''матрак-намунаи Шведагон-и Янгон'''), '''Тхатбинниу''' (61 м — баландтарин маъбад-и Баган), '''Дхаммаянги''' (пирамиди бузургтарини Баган), '''Гавдовпалин''', '''Пиатхада''' (маъбади бо чашмаи офтоб — маркази машҳури тамоши офтоббаромад ва офтобравиш дар Баган). Балонҳои гарм-об-и субҳгоҳӣ — '''яке аз машҳуртарин тасвирҳои сайёҳии ҷаҳонӣ'''.

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Буддизм]]
* [[Салтанати Паган]]
* [[Иравади]]</text>
      <sha1>rupfkskid7cgzivb8qxs32uwb35zqdv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482682</id>
      <parentid>1482681</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5501" sha1="bww2l3gtpkvjmw2a77v4o25en2y1amw" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Баган
 |номи аслӣ     = ပုဂံ / Pugan
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 10|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 94|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 849 (Салтанати Паган)
 |масоҳат       = 104
 |баландии маркази МА = 87
 |аҳолӣ         = 3 600
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Баган''' (ба бирмагӣ: ''ပုဂံ'', ''Pugan''; '''қаблан Паган''') — маконе бо '''зиёда аз 2200 маъбади буддистии қарнҳои XI–XIII боқӣ монда''' дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' дар маркази [[Мянма]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bagan Bagan] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии наздикаш имрӯз '''Ню Баган''' — тахминан 3600 нафар. Баган '''пойтахти Салтанати Паган''' (1044–1287) — '''аввалин иттиҳоди муштараки бирма ва аз аввалин империяҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — буд ва дар соли '''2019 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид (пас аз рад-и 1990-ум бо истинод ба барқарориҳои ноогоҳона).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Салтанати Паган''' '''соли 849''' таъсис ёфта, лекин ба империяи бузург '''дар давраи подшоҳ Аноуратха''' (1044–1077) '''табдил ёфт'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt; Аноуратха '''соли 1057 подшоҳии Мон-и Ҳамсаваддӣ''' (Багу) ро забт кард ва '''30 фили сафед бо нусхаҳои Типитака-и муқаддаси буддистӣ''' ва зиёда аз 30 000 асирро ба Паган овард — ин лаҳза '''буддизми Тхераваро дар Мянма ниҳонӣ гардонд'''.

Дар давоми 243 сол ('''1044–1287''') подшоҳони Паган '''зиёда аз 10 000 маъбад ва стӯпа''' — '''яке аз бузургтарин лоиҳаҳои сохтмонии динии ҷаҳон''' — сохтанд. '''Дар соли 1287 моҷарҳои Хубилай Хон''' Паганро забт карданд ва империяро тамоман шикастан. Баъд аз он '''шаҳр тадриҷан фаромӯш шуд''' ва аз 2200 маъбад боқӣ монда — асосан аз хиштчаи хом ва сурхранг сохта — то имрӯз меистанд.

'''Заминҷунбии шадиди 6,8-балл-и 6 июли 1975''' зиёда аз 400 маъбадро вайрон кард. '''Заминҷунбии 24 августи 2016''' (6,8-балл) низ зиёда аз 400 маъбадро сарнагун намуд, аммо ба ҳисоб намеравад ки тамоми маҷма ба таври ҷиддӣ осеб дидааст.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Баган дар маркази Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' (2170 км дароз — муҳимтарин дарёи Мянма) воқеъ аст. Иқлим тропикии саванна нимхушк (Aw/BSh) — дар минтақаи хушкии Мянмаи мар-казӣ, боришот кам (~600 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Ню Баган ва Кӯҳна Баган — тахминан 3600 нафар (2014) — асосан бирмаиҳо ва кормандони туризм.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Баган '''қариб пурра ба туризми таърихии-динӣ''' асос ёфтааст: 200 000 сайёҳи хориҷӣ дар сол (пеш аз хунтаи 2021).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Ниаунг-У (NYU)''' — 5 км шимолтар. Аз Мандалай тавассути киштиҳо дар Иравади (8-10 соат) низ мерасанд.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Маъбадҳои асосии Багани UNESCO''': '''Ананда''' (1105 — маъбади симметрии сафеди 51 м баландӣ, 4 Буддои гуногун), '''Швезигон''' (1102 — гумбади тиллопӯшидаи 40 м, '''матрак-намунаи Шведагон-и Янгон'''), '''Тхатбинниу''' (61 м — баландтарин маъбад-и Баган), '''Дхаммаянги''' (пирамиди бузургтарини Баган), '''Гавдовпалин''', '''Пиатхада''' (маъбади бо чашмаи офтоб — маркази машҳури тамоши офтоббаромад ва офтобравиш дар Баган). Балонҳои гарм-об-и субҳгоҳӣ — '''яке аз машҳуртарин тасвирҳои сайёҳии ҷаҳонӣ'''.

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Буддизм]]
* [[Салтанати Паган]]
* [[Иравади]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>bww2l3gtpkvjmw2a77v4o25en2y1amw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482683</id>
      <parentid>1482682</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5690" sha1="chyk4hc7hnik9u02dhk7j4dt512ngt1" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Баган
 |номи аслӣ     = ပုဂံ / Pugan
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 10|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 94|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 849 (Салтанати Паган)
 |масоҳат       = 104
 |баландии маркази МА = 87
 |аҳолӣ         = 3 600
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Баган''' (ба бирмагӣ: ''ပုဂံ'', ''Pugan''; '''қаблан Паган''') — маконе бо '''зиёда аз 2200 маъбади буддистии қарнҳои XI–XIII боқӣ монда''' дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' дар маркази [[Мянма]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bagan Bagan] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии наздикаш имрӯз '''Ню Баган''' — тахминан 3600 нафар. Баган '''пойтахти Салтанати Паган''' (1044–1287) — '''аввалин иттиҳоди муштараки бирма ва аз аввалин империяҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — буд ва дар соли '''2019 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид (пас аз рад-и 1990-ум бо истинод ба барқарориҳои ноогоҳона).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Салтанати Паган''' '''соли 849''' таъсис ёфта, лекин ба империяи бузург '''дар давраи подшоҳ Аноуратха''' (1044–1077) '''табдил ёфт'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt; Аноуратха '''соли 1057 подшоҳии Мон-и Ҳамсаваддӣ''' (Багу) ро забт кард ва '''30 фили сафед бо нусхаҳои Типитака-и муқаддаси буддистӣ''' ва зиёда аз 30 000 асирро ба Паган овард — ин лаҳза '''буддизми Тхераваро дар Мянма ниҳонӣ гардонд'''.

Дар давоми 243 сол ('''1044–1287''') подшоҳони Паган '''зиёда аз 10 000 маъбад ва стӯпа''' — '''яке аз бузургтарин лоиҳаҳои сохтмонии динии ҷаҳон''' — сохтанд. '''Дар соли 1287 моҷарҳои Хубилай Хон''' Паганро забт карданд ва империяро тамоман шикастан. Баъд аз он '''шаҳр тадриҷан фаромӯш шуд''' ва аз 2200 маъбад боқӣ монда — асосан аз хиштчаи хом ва сурхранг сохта — то имрӯз меистанд.

'''Заминҷунбии шадиди 6,8-балл-и 6 июли 1975''' зиёда аз 400 маъбадро вайрон кард. '''Заминҷунбии 24 августи 2016''' (6,8-балл) низ зиёда аз 400 маъбадро сарнагун намуд, аммо ба ҳисоб намеравад ки тамоми маҷма ба таври ҷиддӣ осеб дидааст.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Баган дар маркази Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' (2170 км дароз — муҳимтарин дарёи Мянма) воқеъ аст. Иқлим тропикии саванна нимхушк (Aw/BSh) — дар минтақаи хушкии Мянмаи мар-казӣ, боришот кам (~600 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Ню Баган ва Кӯҳна Баган — тахминан 3600 нафар (2014) — асосан бирмаиҳо ва кормандони туризм.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Баган '''қариб пурра ба туризми таърихии-динӣ''' асос ёфтааст: 200 000 сайёҳи хориҷӣ дар сол (пеш аз хунтаи 2021).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Ниаунг-У (NYU)''' — 5 км шимолтар. Аз Мандалай тавассути киштиҳо дар Иравади (8-10 соат) низ мерасанд.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Маъбадҳои асосии Багани UNESCO''': '''Ананда''' (1105 — маъбади симметрии сафеди 51 м баландӣ, 4 Буддои гуногун), '''Швезигон''' (1102 — гумбади тиллопӯшидаи 40 м, '''матрак-намунаи Шведагон-и Янгон'''), '''Тхатбинниу''' (61 м — баландтарин маъбад-и Баган), '''Дхаммаянги''' (пирамиди бузургтарини Баган), '''Гавдовпалин''', '''Пиатхада''' (маъбади бо чашмаи офтоб — маркази машҳури тамоши офтоббаромад ва офтобравиш дар Баган). Балонҳои гарм-об-и субҳгоҳӣ — '''яке аз машҳуртарин тасвирҳои сайёҳии ҷаҳонӣ'''.

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Буддизм]]
* [[Салтанати Паган]]
* [[Иравади]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://whc.unesco.org/en/list/1588 Баган — UNESCO]
* [https://www.britannica.com/place/Bagan Баган дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>chyk4hc7hnik9u02dhk7j4dt512ngt1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482684</id>
      <parentid>1482683</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5954" sha1="fkncduzudg7720f2to16myoo5ytjb7g" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Баган
 |номи аслӣ     = ပုဂံ / Pugan
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 10|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 94|lon_min = 51|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 849 (Салтанати Паган)
 |масоҳат       = 104
 |баландии маркази МА = 87
 |аҳолӣ         = 3 600
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Баган''' (ба бирмагӣ: ''ပုဂံ'', ''Pugan''; '''қаблан Паган''') — маконе бо '''зиёда аз 2200 маъбади буддистии қарнҳои XI–XIII боқӣ монда''' дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' дар маркази [[Мянма]].&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bagan Bagan] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии наздикаш имрӯз '''Ню Баган''' — тахминан 3600 нафар. Баган '''пойтахти Салтанати Паган''' (1044–1287) — '''аввалин иттиҳоди муштараки бирма ва аз аввалин империяҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — буд ва дар соли '''2019 ба Феҳристи мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО''' дохил гардид (пас аз рад-и 1990-ум бо истинод ба барқарориҳои ноогоҳона).&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Салтанати Паган''' '''соли 849''' таъсис ёфта, лекин ба империяи бузург '''дар давраи подшоҳ Аноуратха''' (1044–1077) '''табдил ёфт'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt; Аноуратха '''соли 1057 подшоҳии Мон-и Ҳамсаваддӣ''' (Багу) ро забт кард ва '''30 фили сафед бо нусхаҳои Типитака-и муқаддаси буддистӣ''' ва зиёда аз 30 000 асирро ба Паган овард — ин лаҳза '''буддизми Тхераваро дар Мянма ниҳонӣ гардонд'''.

Дар давоми 243 сол ('''1044–1287''') подшоҳони Паган '''зиёда аз 10 000 маъбад ва стӯпа''' — '''яке аз бузургтарин лоиҳаҳои сохтмонии динии ҷаҳон''' — сохтанд. '''Дар соли 1287 моҷарҳои Хубилай Хон''' Паганро забт карданд ва империяро тамоман шикастан. Баъд аз он '''шаҳр тадриҷан фаромӯш шуд''' ва аз 2200 маъбад боқӣ монда — асосан аз хиштчаи хом ва сурхранг сохта — то имрӯз меистанд.

'''Заминҷунбии шадиди 6,8-балл-и 6 июли 1975''' зиёда аз 400 маъбадро вайрон кард. '''Заминҷунбии 24 августи 2016''' (6,8-балл) низ зиёда аз 400 маъбадро сарнагун намуд, аммо ба ҳисоб намеравад ки тамоми маҷма ба таври ҷиддӣ осеб дидааст.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Баган дар маркази Мянма, дар канори шарқии дарёи '''Иравади''' (2170 км дароз — муҳимтарин дарёи Мянма) воқеъ аст. Иқлим тропикии саванна нимхушк (Aw/BSh) — дар минтақаи хушкии Мянмаи мар-казӣ, боришот кам (~600 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Ню Баган ва Кӯҳна Баган — тахминан 3600 нафар (2014) — асосан бирмаиҳо ва кормандони туризм.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Баган '''қариб пурра ба туризми таърихии-динӣ''' асос ёфтааст: 200 000 сайёҳи хориҷӣ дар сол (пеш аз хунтаи 2021).

== Нақлиёт ==
'''Фурудгоҳи Ниаунг-У (NYU)''' — 5 км шимолтар. Аз Мандалай тавассути киштиҳо дар Иравади (8-10 соат) низ мерасанд.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Маъбадҳои асосии Багани UNESCO''': '''Ананда''' (1105 — маъбади симметрии сафеди 51 м баландӣ, 4 Буддои гуногун), '''Швезигон''' (1102 — гумбади тиллопӯшидаи 40 м, '''матрак-намунаи Шведагон-и Янгон'''), '''Тхатбинниу''' (61 м — баландтарин маъбад-и Баган), '''Дхаммаянги''' (пирамиди бузургтарини Баган), '''Гавдовпалин''', '''Пиатхада''' (маъбади бо чашмаи офтоб — маркази машҳури тамоши офтоббаромад ва офтобравиш дар Баган). Балонҳои гарм-об-и субҳгоҳӣ — '''яке аз машҳуртарин тасвирҳои сайёҳии ҷаҳонӣ'''.

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Буддизм]]
* [[Салтанати Паган]]
* [[Иравади]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://whc.unesco.org/en/list/1588 Баган — UNESCO]
* [https://www.britannica.com/place/Bagan Баган дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Мянма]]
[[Гурӯҳ:Мянма]]
[[Гурӯҳ:Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО дар Мянма]]
[[Гурӯҳ:Буддизм]]
[[Гурӯҳ:Пойтахтҳои таърихии Мянма]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>fkncduzudg7720f2to16myoo5ytjb7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Багу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332990</id>
    <revision>
      <id>1482685</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1281" sha1="dxtrlja9hh3qqcqy9ex6i9ar2e23bp8" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Багу
 |номи аслӣ     = ပဲခူး / Bago
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 20|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 29|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 825 мелодӣ (Ҳамсаваддӣ)
 |масоҳат       = 18
 |баландии маркази МА = 15
 |аҳолӣ         = 254 424
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Багу''' (ба бирмагӣ: ''ပဲခူး''; '''қаблан Пегу'''; ба монӣ '''Ҳамсаваддӣ''') — шаҳри '''иёлати Багу-и [[Мянма]]''', тахминан 90 км шимолу шарқи Янгон.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bago Bago] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 254 424 нафар (2014). Багу '''пойтахти таърихии Империяи Ҳамсаваддии монӣ''' (825–1539) ва баъдтар '''Империяи Пегу-и бирмагӣ''' (1539–1599 ва 1740–1757) буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>dxtrlja9hh3qqcqy9ex6i9ar2e23bp8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482686</id>
      <parentid>1482685</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:30:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="pub5ashnsjl2xzs1g33bxaw1yj8cf30" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Багу
 |номи аслӣ     = ပဲခူး / Bago
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 20|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 29|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 825 мелодӣ (Ҳамсаваддӣ)
 |масоҳат       = 18
 |баландии маркази МА = 15
 |аҳолӣ         = 254 424
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Багу''' (ба бирмагӣ: ''ပဲခူး''; '''қаблан Пегу'''; ба монӣ '''Ҳамсаваддӣ''') — шаҳри '''иёлати Багу-и [[Мянма]]''', тахминан 90 км шимолу шарқи Янгон.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bago Bago] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 254 424 нафар (2014). Багу '''пойтахти таърихии Империяи Ҳамсаваддии монӣ''' (825–1539) ва баъдтар '''Империяи Пегу-и бирмагӣ''' (1539–1599 ва 1740–1757) буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Багу соли 825 мелодӣ''' аз ҷониби ду шоҳзодаи монии Татон таъсис ёфта, ба ном '''Ҳамсаваддӣ''' номгузорӣ шудааст. Дар давоми '''қарнҳои IX–XIII''' Ҳамсаваддӣ '''калонтарин пойтахти монҳо-и Ҷанубу-Шарқии Осиё''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давоми асри XIV–XV Ҳамсаваддӣ '''яке аз бузургтарин марказҳои тиҷорати баҳрии Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — тоҷирон-и араб, форс, чинӣ, ҳиндӣ ва аврупоӣ муддати мондгузор дар он мезистанд. '''Соли 1539 подшоҳи Ава-и бирмагӣ Табиншветтӣ''' Ҳамсаваддиро забт кард ва империяи бо номи '''Тунгу'''-и бирмагиро таъсис намуд.

'''5 майи 1930''' — '''заминҷунбии Багу-и 7,3-балл''' — '''зиёда аз 11 000 нафар кушт''' (тибқи баъзе манбаъҳо то 12 000) ва Багуро тамоман хароб кард. Ин '''яке аз даҳшатноктарин заминҷунбиҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё-и а. XX''' мебошад.</text>
      <sha1>pub5ashnsjl2xzs1g33bxaw1yj8cf30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482687</id>
      <parentid>1482686</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2977" sha1="820dti2aybb13ur6ysvkg271fl81h2u" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Багу
 |номи аслӣ     = ပဲခူး / Bago
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 20|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 29|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 825 мелодӣ (Ҳамсаваддӣ)
 |масоҳат       = 18
 |баландии маркази МА = 15
 |аҳолӣ         = 254 424
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Багу''' (ба бирмагӣ: ''ပဲခူး''; '''қаблан Пегу'''; ба монӣ '''Ҳамсаваддӣ''') — шаҳри '''иёлати Багу-и [[Мянма]]''', тахминан 90 км шимолу шарқи Янгон.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bago Bago] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 254 424 нафар (2014). Багу '''пойтахти таърихии Империяи Ҳамсаваддии монӣ''' (825–1539) ва баъдтар '''Империяи Пегу-и бирмагӣ''' (1539–1599 ва 1740–1757) буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Багу соли 825 мелодӣ''' аз ҷониби ду шоҳзодаи монии Татон таъсис ёфта, ба ном '''Ҳамсаваддӣ''' номгузорӣ шудааст. Дар давоми '''қарнҳои IX–XIII''' Ҳамсаваддӣ '''калонтарин пойтахти монҳо-и Ҷанубу-Шарқии Осиё''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давоми асри XIV–XV Ҳамсаваддӣ '''яке аз бузургтарин марказҳои тиҷорати баҳрии Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — тоҷирон-и араб, форс, чинӣ, ҳиндӣ ва аврупоӣ муддати мондгузор дар он мезистанд. '''Соли 1539 подшоҳи Ава-и бирмагӣ Табиншветтӣ''' Ҳамсаваддиро забт кард ва империяи бо номи '''Тунгу'''-и бирмагиро таъсис намуд.

'''5 майи 1930''' — '''заминҷунбии Багу-и 7,3-балл''' — '''зиёда аз 11 000 нафар кушт''' (тибқи баъзе манбаъҳо то 12 000) ва Багуро тамоман хароб кард. Ин '''яке аз даҳшатноктарин заминҷунбиҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё-и а. XX''' мебошад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Багу дар канори дарёи Багу, тахминан 80 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад: солу-сол гарм, мавсуми боронӣ май–октябр (тахминан 3200 мм солона).</text>
      <sha1>820dti2aybb13ur6ysvkg271fl81h2u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482688</id>
      <parentid>1482687</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3205" sha1="21qwas4k8rs71jbcqn9ipir83fhgpr8" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Багу
 |номи аслӣ     = ပဲခူး / Bago
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 20|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 29|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 825 мелодӣ (Ҳамсаваддӣ)
 |масоҳат       = 18
 |баландии маркази МА = 15
 |аҳолӣ         = 254 424
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Багу''' (ба бирмагӣ: ''ပဲခူး''; '''қаблан Пегу'''; ба монӣ '''Ҳамсаваддӣ''') — шаҳри '''иёлати Багу-и [[Мянма]]''', тахминан 90 км шимолу шарқи Янгон.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bago Bago] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 254 424 нафар (2014). Багу '''пойтахти таърихии Империяи Ҳамсаваддии монӣ''' (825–1539) ва баъдтар '''Империяи Пегу-и бирмагӣ''' (1539–1599 ва 1740–1757) буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Багу соли 825 мелодӣ''' аз ҷониби ду шоҳзодаи монии Татон таъсис ёфта, ба ном '''Ҳамсаваддӣ''' номгузорӣ шудааст. Дар давоми '''қарнҳои IX–XIII''' Ҳамсаваддӣ '''калонтарин пойтахти монҳо-и Ҷанубу-Шарқии Осиё''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давоми асри XIV–XV Ҳамсаваддӣ '''яке аз бузургтарин марказҳои тиҷорати баҳрии Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — тоҷирон-и араб, форс, чинӣ, ҳиндӣ ва аврупоӣ муддати мондгузор дар он мезистанд. '''Соли 1539 подшоҳи Ава-и бирмагӣ Табиншветтӣ''' Ҳамсаваддиро забт кард ва империяи бо номи '''Тунгу'''-и бирмагиро таъсис намуд.

'''5 майи 1930''' — '''заминҷунбии Багу-и 7,3-балл''' — '''зиёда аз 11 000 нафар кушт''' (тибқи баъзе манбаъҳо то 12 000) ва Багуро тамоман хароб кард. Ин '''яке аз даҳшатноктарин заминҷунбиҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё-и а. XX''' мебошад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Багу дар канори дарёи Багу, тахминан 80 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад: солу-сол гарм, мавсуми боронӣ май–октябр (тахминан 3200 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Багу 254 424 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (қаблан монҳо, аммо баъд аз 1539 бирмагӣ-шудан), карен ва монҳо.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>21qwas4k8rs71jbcqn9ipir83fhgpr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482689</id>
      <parentid>1482688</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3463" sha1="7s8wmd4s64qu4b6iu8va0ztwmk602xs" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Багу
 |номи аслӣ     = ပဲခူး / Bago
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 20|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 29|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 825 мелодӣ (Ҳамсаваддӣ)
 |масоҳат       = 18
 |баландии маркази МА = 15
 |аҳолӣ         = 254 424
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Багу''' (ба бирмагӣ: ''ပဲခူး''; '''қаблан Пегу'''; ба монӣ '''Ҳамсаваддӣ''') — шаҳри '''иёлати Багу-и [[Мянма]]''', тахминан 90 км шимолу шарқи Янгон.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bago Bago] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 254 424 нафар (2014). Багу '''пойтахти таърихии Империяи Ҳамсаваддии монӣ''' (825–1539) ва баъдтар '''Империяи Пегу-и бирмагӣ''' (1539–1599 ва 1740–1757) буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Багу соли 825 мелодӣ''' аз ҷониби ду шоҳзодаи монии Татон таъсис ёфта, ба ном '''Ҳамсаваддӣ''' номгузорӣ шудааст. Дар давоми '''қарнҳои IX–XIII''' Ҳамсаваддӣ '''калонтарин пойтахти монҳо-и Ҷанубу-Шарқии Осиё''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давоми асри XIV–XV Ҳамсаваддӣ '''яке аз бузургтарин марказҳои тиҷорати баҳрии Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — тоҷирон-и араб, форс, чинӣ, ҳиндӣ ва аврупоӣ муддати мондгузор дар он мезистанд. '''Соли 1539 подшоҳи Ава-и бирмагӣ Табиншветтӣ''' Ҳамсаваддиро забт кард ва империяи бо номи '''Тунгу'''-и бирмагиро таъсис намуд.

'''5 майи 1930''' — '''заминҷунбии Багу-и 7,3-балл''' — '''зиёда аз 11 000 нафар кушт''' (тибқи баъзе манбаъҳо то 12 000) ва Багуро тамоман хароб кард. Ин '''яке аз даҳшатноктарин заминҷунбиҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё-и а. XX''' мебошад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Багу дар канори дарёи Багу, тахминан 80 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад: солу-сол гарм, мавсуми боронӣ май–октябр (тахминан 3200 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Багу 254 424 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (қаблан монҳо, аммо баъд аз 1539 бирмагӣ-шудан), карен ва монҳо.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Багу: кишоварзӣ (биринҷ — иёлати Багу калонтарин истеҳсолгари биринҷи Мянма), туризм, ремесла ('''хайкалҳои чуб-и Багу''').</text>
      <sha1>7s8wmd4s64qu4b6iu8va0ztwmk602xs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482690</id>
      <parentid>1482689</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3631" sha1="e4kwz8hrcekpjfok02dgychbjm6vprg" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Багу
 |номи аслӣ     = ပဲခူး / Bago
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 20|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 29|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 825 мелодӣ (Ҳамсаваддӣ)
 |масоҳат       = 18
 |баландии маркази МА = 15
 |аҳолӣ         = 254 424
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Багу''' (ба бирмагӣ: ''ပဲခူး''; '''қаблан Пегу'''; ба монӣ '''Ҳамсаваддӣ''') — шаҳри '''иёлати Багу-и [[Мянма]]''', тахминан 90 км шимолу шарқи Янгон.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bago Bago] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 254 424 нафар (2014). Багу '''пойтахти таърихии Империяи Ҳамсаваддии монӣ''' (825–1539) ва баъдтар '''Империяи Пегу-и бирмагӣ''' (1539–1599 ва 1740–1757) буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Багу соли 825 мелодӣ''' аз ҷониби ду шоҳзодаи монии Татон таъсис ёфта, ба ном '''Ҳамсаваддӣ''' номгузорӣ шудааст. Дар давоми '''қарнҳои IX–XIII''' Ҳамсаваддӣ '''калонтарин пойтахти монҳо-и Ҷанубу-Шарқии Осиё''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давоми асри XIV–XV Ҳамсаваддӣ '''яке аз бузургтарин марказҳои тиҷорати баҳрии Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — тоҷирон-и араб, форс, чинӣ, ҳиндӣ ва аврупоӣ муддати мондгузор дар он мезистанд. '''Соли 1539 подшоҳи Ава-и бирмагӣ Табиншветтӣ''' Ҳамсаваддиро забт кард ва империяи бо номи '''Тунгу'''-и бирмагиро таъсис намуд.

'''5 майи 1930''' — '''заминҷунбии Багу-и 7,3-балл''' — '''зиёда аз 11 000 нафар кушт''' (тибқи баъзе манбаъҳо то 12 000) ва Багуро тамоман хароб кард. Ин '''яке аз даҳшатноктарин заминҷунбиҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё-и а. XX''' мебошад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Багу дар канори дарёи Багу, тахминан 80 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад: солу-сол гарм, мавсуми боронӣ май–октябр (тахминан 3200 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Багу 254 424 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (қаблан монҳо, аммо баъд аз 1539 бирмагӣ-шудан), карен ва монҳо.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Багу: кишоварзӣ (биринҷ — иёлати Багу калонтарин истеҳсолгари биринҷи Мянма), туризм, ремесла ('''хайкалҳои чуб-и Багу''').

== Нақлиёт ==
Багу дар шоҳроҳи асосии Янгон – Мандалай ва хатти асосии оҳани Мянма воқеъ аст.</text>
      <sha1>e4kwz8hrcekpjfok02dgychbjm6vprg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482691</id>
      <parentid>1482690</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4260" sha1="7863i84qox6ldzk4m8qxhy8dzbbj0oo" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Багу
 |номи аслӣ     = ပဲခူး / Bago
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 20|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 29|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 825 мелодӣ (Ҳамсаваддӣ)
 |масоҳат       = 18
 |баландии маркази МА = 15
 |аҳолӣ         = 254 424
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Багу''' (ба бирмагӣ: ''ပဲခူး''; '''қаблан Пегу'''; ба монӣ '''Ҳамсаваддӣ''') — шаҳри '''иёлати Багу-и [[Мянма]]''', тахминан 90 км шимолу шарқи Янгон.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bago Bago] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 254 424 нафар (2014). Багу '''пойтахти таърихии Империяи Ҳамсаваддии монӣ''' (825–1539) ва баъдтар '''Империяи Пегу-и бирмагӣ''' (1539–1599 ва 1740–1757) буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Багу соли 825 мелодӣ''' аз ҷониби ду шоҳзодаи монии Татон таъсис ёфта, ба ном '''Ҳамсаваддӣ''' номгузорӣ шудааст. Дар давоми '''қарнҳои IX–XIII''' Ҳамсаваддӣ '''калонтарин пойтахти монҳо-и Ҷанубу-Шарқии Осиё''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давоми асри XIV–XV Ҳамсаваддӣ '''яке аз бузургтарин марказҳои тиҷорати баҳрии Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — тоҷирон-и араб, форс, чинӣ, ҳиндӣ ва аврупоӣ муддати мондгузор дар он мезистанд. '''Соли 1539 подшоҳи Ава-и бирмагӣ Табиншветтӣ''' Ҳамсаваддиро забт кард ва империяи бо номи '''Тунгу'''-и бирмагиро таъсис намуд.

'''5 майи 1930''' — '''заминҷунбии Багу-и 7,3-балл''' — '''зиёда аз 11 000 нафар кушт''' (тибқи баъзе манбаъҳо то 12 000) ва Багуро тамоман хароб кард. Ин '''яке аз даҳшатноктарин заминҷунбиҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё-и а. XX''' мебошад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Багу дар канори дарёи Багу, тахминан 80 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад: солу-сол гарм, мавсуми боронӣ май–октябр (тахминан 3200 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Багу 254 424 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (қаблан монҳо, аммо баъд аз 1539 бирмагӣ-шудан), карен ва монҳо.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Багу: кишоварзӣ (биринҷ — иёлати Багу калонтарин истеҳсолгари биринҷи Мянма), туризм, ремесла ('''хайкалҳои чуб-и Багу''').

== Нақлиёт ==
Багу дар шоҳроҳи асосии Янгон – Мандалай ва хатти асосии оҳани Мянма воқеъ аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Пагодаи Шведагони Багу''' — расмии '''Швемодо Пагода''' (114 м баландӣ — '''баландтарин пагодаи Мянма''', баландтар аз Шведагон-и Янгон 15 м), '''Буддои Шветалаяунги''' (55 м дарозӣ — '''яке аз бузургтарин Буддоҳои паралӣ дар ҷаҳон''', аз а. X, барқарор соли 1881), '''Каи Пун Пая''' (4-Буддои насбшуда дар як маркази квадратӣ, 30 м баландӣ ҳар як).</text>
      <sha1>7863i84qox6ldzk4m8qxhy8dzbbj0oo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482692</id>
      <parentid>1482691</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4384" sha1="q1miqtivt1bzv3kx0omm85v6zty8a9e" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Багу
 |номи аслӣ     = ပဲခူး / Bago
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 20|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 29|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 825 мелодӣ (Ҳамсаваддӣ)
 |масоҳат       = 18
 |баландии маркази МА = 15
 |аҳолӣ         = 254 424
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Багу''' (ба бирмагӣ: ''ပဲခူး''; '''қаблан Пегу'''; ба монӣ '''Ҳамсаваддӣ''') — шаҳри '''иёлати Багу-и [[Мянма]]''', тахминан 90 км шимолу шарқи Янгон.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bago Bago] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 254 424 нафар (2014). Багу '''пойтахти таърихии Империяи Ҳамсаваддии монӣ''' (825–1539) ва баъдтар '''Империяи Пегу-и бирмагӣ''' (1539–1599 ва 1740–1757) буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Багу соли 825 мелодӣ''' аз ҷониби ду шоҳзодаи монии Татон таъсис ёфта, ба ном '''Ҳамсаваддӣ''' номгузорӣ шудааст. Дар давоми '''қарнҳои IX–XIII''' Ҳамсаваддӣ '''калонтарин пойтахти монҳо-и Ҷанубу-Шарқии Осиё''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давоми асри XIV–XV Ҳамсаваддӣ '''яке аз бузургтарин марказҳои тиҷорати баҳрии Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — тоҷирон-и араб, форс, чинӣ, ҳиндӣ ва аврупоӣ муддати мондгузор дар он мезистанд. '''Соли 1539 подшоҳи Ава-и бирмагӣ Табиншветтӣ''' Ҳамсаваддиро забт кард ва империяи бо номи '''Тунгу'''-и бирмагиро таъсис намуд.

'''5 майи 1930''' — '''заминҷунбии Багу-и 7,3-балл''' — '''зиёда аз 11 000 нафар кушт''' (тибқи баъзе манбаъҳо то 12 000) ва Багуро тамоман хароб кард. Ин '''яке аз даҳшатноктарин заминҷунбиҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё-и а. XX''' мебошад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Багу дар канори дарёи Багу, тахминан 80 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад: солу-сол гарм, мавсуми боронӣ май–октябр (тахминан 3200 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Багу 254 424 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (қаблан монҳо, аммо баъд аз 1539 бирмагӣ-шудан), карен ва монҳо.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Багу: кишоварзӣ (биринҷ — иёлати Багу калонтарин истеҳсолгари биринҷи Мянма), туризм, ремесла ('''хайкалҳои чуб-и Багу''').

== Нақлиёт ==
Багу дар шоҳроҳи асосии Янгон – Мандалай ва хатти асосии оҳани Мянма воқеъ аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Пагодаи Шведагони Багу''' — расмии '''Швемодо Пагода''' (114 м баландӣ — '''баландтарин пагодаи Мянма''', баландтар аз Шведагон-и Янгон 15 м), '''Буддои Шветалаяунги''' (55 м дарозӣ — '''яке аз бузургтарин Буддоҳои паралӣ дар ҷаҳон''', аз а. X, барқарор соли 1881), '''Каи Пун Пая''' (4-Буддои насбшуда дар як маркази квадратӣ, 30 м баландӣ ҳар як).

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Янгон]]
* [[Монҳо]]
* [[Империяи Ҳамсаваддӣ]]</text>
      <sha1>q1miqtivt1bzv3kx0omm85v6zty8a9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482693</id>
      <parentid>1482692</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4413" sha1="igm2ejsjp4qt1capt5yzgli8shsfvkl" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Багу
 |номи аслӣ     = ပဲခူး / Bago
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 20|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 29|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 825 мелодӣ (Ҳамсаваддӣ)
 |масоҳат       = 18
 |баландии маркази МА = 15
 |аҳолӣ         = 254 424
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Багу''' (ба бирмагӣ: ''ပဲခူး''; '''қаблан Пегу'''; ба монӣ '''Ҳамсаваддӣ''') — шаҳри '''иёлати Багу-и [[Мянма]]''', тахминан 90 км шимолу шарқи Янгон.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bago Bago] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 254 424 нафар (2014). Багу '''пойтахти таърихии Империяи Ҳамсаваддии монӣ''' (825–1539) ва баъдтар '''Империяи Пегу-и бирмагӣ''' (1539–1599 ва 1740–1757) буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Багу соли 825 мелодӣ''' аз ҷониби ду шоҳзодаи монии Татон таъсис ёфта, ба ном '''Ҳамсаваддӣ''' номгузорӣ шудааст. Дар давоми '''қарнҳои IX–XIII''' Ҳамсаваддӣ '''калонтарин пойтахти монҳо-и Ҷанубу-Шарқии Осиё''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давоми асри XIV–XV Ҳамсаваддӣ '''яке аз бузургтарин марказҳои тиҷорати баҳрии Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — тоҷирон-и араб, форс, чинӣ, ҳиндӣ ва аврупоӣ муддати мондгузор дар он мезистанд. '''Соли 1539 подшоҳи Ава-и бирмагӣ Табиншветтӣ''' Ҳамсаваддиро забт кард ва империяи бо номи '''Тунгу'''-и бирмагиро таъсис намуд.

'''5 майи 1930''' — '''заминҷунбии Багу-и 7,3-балл''' — '''зиёда аз 11 000 нафар кушт''' (тибқи баъзе манбаъҳо то 12 000) ва Багуро тамоман хароб кард. Ин '''яке аз даҳшатноктарин заминҷунбиҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё-и а. XX''' мебошад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Багу дар канори дарёи Багу, тахминан 80 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад: солу-сол гарм, мавсуми боронӣ май–октябр (тахминан 3200 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Багу 254 424 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (қаблан монҳо, аммо баъд аз 1539 бирмагӣ-шудан), карен ва монҳо.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Багу: кишоварзӣ (биринҷ — иёлати Багу калонтарин истеҳсолгари биринҷи Мянма), туризм, ремесла ('''хайкалҳои чуб-и Багу''').

== Нақлиёт ==
Багу дар шоҳроҳи асосии Янгон – Мандалай ва хатти асосии оҳани Мянма воқеъ аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Пагодаи Шведагони Багу''' — расмии '''Швемодо Пагода''' (114 м баландӣ — '''баландтарин пагодаи Мянма''', баландтар аз Шведагон-и Янгон 15 м), '''Буддои Шветалаяунги''' (55 м дарозӣ — '''яке аз бузургтарин Буддоҳои паралӣ дар ҷаҳон''', аз а. X, барқарор соли 1881), '''Каи Пун Пая''' (4-Буддои насбшуда дар як маркази квадратӣ, 30 м баландӣ ҳар як).

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Янгон]]
* [[Монҳо]]
* [[Империяи Ҳамсаваддӣ]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>igm2ejsjp4qt1capt5yzgli8shsfvkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482694</id>
      <parentid>1482693</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4545" sha1="t473t7ii543pbp0kyp1u68oapo8gc01" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Багу
 |номи аслӣ     = ပဲခူး / Bago
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 20|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 29|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 825 мелодӣ (Ҳамсаваддӣ)
 |масоҳат       = 18
 |баландии маркази МА = 15
 |аҳолӣ         = 254 424
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Багу''' (ба бирмагӣ: ''ပဲခူး''; '''қаблан Пегу'''; ба монӣ '''Ҳамсаваддӣ''') — шаҳри '''иёлати Багу-и [[Мянма]]''', тахминан 90 км шимолу шарқи Янгон.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bago Bago] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 254 424 нафар (2014). Багу '''пойтахти таърихии Империяи Ҳамсаваддии монӣ''' (825–1539) ва баъдтар '''Империяи Пегу-и бирмагӣ''' (1539–1599 ва 1740–1757) буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Багу соли 825 мелодӣ''' аз ҷониби ду шоҳзодаи монии Татон таъсис ёфта, ба ном '''Ҳамсаваддӣ''' номгузорӣ шудааст. Дар давоми '''қарнҳои IX–XIII''' Ҳамсаваддӣ '''калонтарин пойтахти монҳо-и Ҷанубу-Шарқии Осиё''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давоми асри XIV–XV Ҳамсаваддӣ '''яке аз бузургтарин марказҳои тиҷорати баҳрии Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — тоҷирон-и араб, форс, чинӣ, ҳиндӣ ва аврупоӣ муддати мондгузор дар он мезистанд. '''Соли 1539 подшоҳи Ава-и бирмагӣ Табиншветтӣ''' Ҳамсаваддиро забт кард ва империяи бо номи '''Тунгу'''-и бирмагиро таъсис намуд.

'''5 майи 1930''' — '''заминҷунбии Багу-и 7,3-балл''' — '''зиёда аз 11 000 нафар кушт''' (тибқи баъзе манбаъҳо то 12 000) ва Багуро тамоман хароб кард. Ин '''яке аз даҳшатноктарин заминҷунбиҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё-и а. XX''' мебошад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Багу дар канори дарёи Багу, тахминан 80 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад: солу-сол гарм, мавсуми боронӣ май–октябр (тахминан 3200 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Багу 254 424 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (қаблан монҳо, аммо баъд аз 1539 бирмагӣ-шудан), карен ва монҳо.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Багу: кишоварзӣ (биринҷ — иёлати Багу калонтарин истеҳсолгари биринҷи Мянма), туризм, ремесла ('''хайкалҳои чуб-и Багу''').

== Нақлиёт ==
Багу дар шоҳроҳи асосии Янгон – Мандалай ва хатти асосии оҳани Мянма воқеъ аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Пагодаи Шведагони Багу''' — расмии '''Швемодо Пагода''' (114 м баландӣ — '''баландтарин пагодаи Мянма''', баландтар аз Шведагон-и Янгон 15 м), '''Буддои Шветалаяунги''' (55 м дарозӣ — '''яке аз бузургтарин Буддоҳои паралӣ дар ҷаҳон''', аз а. X, барқарор соли 1881), '''Каи Пун Пая''' (4-Буддои насбшуда дар як маркази квадратӣ, 30 м баландӣ ҳар як).

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Янгон]]
* [[Монҳо]]
* [[Империяи Ҳамсаваддӣ]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Bago-Myanmar Багу дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>t473t7ii543pbp0kyp1u68oapo8gc01</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482695</id>
      <parentid>1482694</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4742" sha1="p6q5newx74rwocjbi71dwi07a9bhl6w" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Багу
 |номи аслӣ     = ပဲခူး / Bago
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 17|lat_min = 20|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 29|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 825 мелодӣ (Ҳамсаваддӣ)
 |масоҳат       = 18
 |баландии маркази МА = 15
 |аҳолӣ         = 254 424
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Багу''' (ба бирмагӣ: ''ပဲခူး''; '''қаблан Пегу'''; ба монӣ '''Ҳамсаваддӣ''') — шаҳри '''иёлати Багу-и [[Мянма]]''', тахминан 90 км шимолу шарқи Янгон.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Bago Bago] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 254 424 нафар (2014). Багу '''пойтахти таърихии Империяи Ҳамсаваддии монӣ''' (825–1539) ва баъдтар '''Империяи Пегу-и бирмагӣ''' (1539–1599 ва 1740–1757) буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
'''Багу соли 825 мелодӣ''' аз ҷониби ду шоҳзодаи монии Татон таъсис ёфта, ба ном '''Ҳамсаваддӣ''' номгузорӣ шудааст. Дар давоми '''қарнҳои IX–XIII''' Ҳамсаваддӣ '''калонтарин пойтахти монҳо-и Ҷанубу-Шарқии Осиё''' буд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

Дар давоми асри XIV–XV Ҳамсаваддӣ '''яке аз бузургтарин марказҳои тиҷорати баҳрии Ҷанубу-Шарқии Осиё''' — тоҷирон-и араб, форс, чинӣ, ҳиндӣ ва аврупоӣ муддати мондгузор дар он мезистанд. '''Соли 1539 подшоҳи Ава-и бирмагӣ Табиншветтӣ''' Ҳамсаваддиро забт кард ва империяи бо номи '''Тунгу'''-и бирмагиро таъсис намуд.

'''5 майи 1930''' — '''заминҷунбии Багу-и 7,3-балл''' — '''зиёда аз 11 000 нафар кушт''' (тибқи баъзе манбаъҳо то 12 000) ва Багуро тамоман хароб кард. Ин '''яке аз даҳшатноктарин заминҷунбиҳои Ҷанубу-Шарқии Осиё-и а. XX''' мебошад.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Багу дар канори дарёи Багу, тахминан 80 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад: солу-сол гарм, мавсуми боронӣ май–октябр (тахминан 3200 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Багу 254 424 нафар (2014) — асосан бирма'ҳо (қаблан монҳо, аммо баъд аз 1539 бирмагӣ-шудан), карен ва монҳо.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Багу: кишоварзӣ (биринҷ — иёлати Багу калонтарин истеҳсолгари биринҷи Мянма), туризм, ремесла ('''хайкалҳои чуб-и Багу''').

== Нақлиёт ==
Багу дар шоҳроҳи асосии Янгон – Мандалай ва хатти асосии оҳани Мянма воқеъ аст.

== Фарҳанг ва маориф ==
'''Пагодаи Шведагони Багу''' — расмии '''Швемодо Пагода''' (114 м баландӣ — '''баландтарин пагодаи Мянма''', баландтар аз Шведагон-и Янгон 15 м), '''Буддои Шветалаяунги''' (55 м дарозӣ — '''яке аз бузургтарин Буддоҳои паралӣ дар ҷаҳон''', аз а. X, барқарор соли 1881), '''Каи Пун Пая''' (4-Буддои насбшуда дар як маркази квадратӣ, 30 м баландӣ ҳар як).

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Янгон]]
* [[Монҳо]]
* [[Империяи Ҳамсаваддӣ]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Bago-Myanmar Багу дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Мянма]]
[[Гурӯҳ:Мянма]]
[[Гурӯҳ:Иёлати Багу]]
[[Гурӯҳ:Пойтахтҳои таърихии Мянма]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>p6q5newx74rwocjbi71dwi07a9bhl6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мавламин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332991</id>
    <revision>
      <id>1482696</id>
      <timestamp>2026-08-02T13:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Иловаи мақола</comment>
      <origin>1482696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1476" sha1="pmjdz2iyc63n6v1kt4svvpi0h5eyil5" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мавламин
 |номи аслӣ     = မော်လမြိုင် / Mawlamyine
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 16|lat_min = 29|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 97|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1826 (пойтахти Британия)
 |масоҳат       = 17
 |баландии маркази МА = 24
 |аҳолӣ         = 289 388
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мавламин''' (ба бирмагӣ: ''မော်လမြိုင်''; '''қаблан Моулмайн''') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва Мандалай ва пойтахти '''иёлати Мон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Mawlamyine] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 289 388 нафар (2014). Мавламин '''аввалин пойтахти Мустамликаи Бирма-и Британия (1826–1852)''' буд — пас аз забти Тхемомпилла (Ярдугани ҷанги якуми Ангилу-Бирма) — то он ки пойтахт ба Рангун (Янгон) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>pmjdz2iyc63n6v1kt4svvpi0h5eyil5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482697</id>
      <parentid>1482696</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3514" sha1="6fegckyyt1s5qz6d7gfjh0vv85ujnwd" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мавламин
 |номи аслӣ     = မော်လမြိုင် / Mawlamyine
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 16|lat_min = 29|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 97|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1826 (пойтахти Британия)
 |масоҳат       = 17
 |баландии маркази МА = 24
 |аҳолӣ         = 289 388
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мавламин''' (ба бирмагӣ: ''မော်လမြိုင်''; '''қаблан Моулмайн''') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва Мандалай ва пойтахти '''иёлати Мон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Mawlamyine] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 289 388 нафар (2014). Мавламин '''аввалин пойтахти Мустамликаи Бирма-и Британия (1826–1852)''' буд — пас аз забти Тхемомпилла (Ярдугани ҷанги якуми Ангилу-Бирма) — то он ки пойтахт ба Рангун (Янгон) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мавламин дар канори дарёи '''Тханлюин''' (қаблан Салуин, 2800 км дароз, аз баландии Тибет то Баҳри Андаман) воқеъ буда, аз а. XI ба султонияи Мон-и Ҳамсаваддӣ тааллуқ дошт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Пас аз Ҷанги Якуми Ангилу-Бирма (1824–1826)''' — Британия ноҳияи Тенассерим (имрӯз иёлати Мон)-ро забт кард ва '''соли 1826 Мавламин пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' гардид. Дар давоми 26 сол ('''1826–1852''') шаҳр '''ба яке аз калонтарин марказҳои содироти тик-и ҷаҳонӣ''' табдил ёфт.

'''Соли 1852 бо Ҷанги Дуюми Ангилу-Бирма''' Британия Рангунро низ забт кард ва '''пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' Рангунро гардонд — Мавламин аҳамияти маъмурии худро гум кард.

'''Аз 1922 то 1927''' — '''Эрик Артур Блайр''' (маъруф ба '''«Ҷорҷ Оруэлл»''' — муаллифи ''1984'' ва ''Мазраи ҳайвонҳо'') — ба сифати '''зобити пулиси империалистии Британия''' дар Ҳиндустон-Бирма хидмат мекард ва '''қисми зиёди хидматашро дар Мавламин ва атрофи он гузаронд'''. Аз ин таҷрибаи худ ӯ баъдтар эссеи машҳури '''«Куштани фил»''' (Shooting an Elephant, 1936) ва романи '''Рӯзҳои Бирма''' (Burmese Days, 1934) навишт — '''яке аз нахустин ва пурқувваттарин баёнҳои зидди мустамликагӣ дар адабиёти инглисӣ'''.</text>
      <sha1>6fegckyyt1s5qz6d7gfjh0vv85ujnwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482698</id>
      <parentid>1482697</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3901" sha1="iy6snbbunsubhhd5bksvnjw9c6fak5y" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мавламин
 |номи аслӣ     = မော်လမြိုင် / Mawlamyine
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 16|lat_min = 29|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 97|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1826 (пойтахти Британия)
 |масоҳат       = 17
 |баландии маркази МА = 24
 |аҳолӣ         = 289 388
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мавламин''' (ба бирмагӣ: ''မော်လမြိုင်''; '''қаблан Моулмайн''') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва Мандалай ва пойтахти '''иёлати Мон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Mawlamyine] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 289 388 нафар (2014). Мавламин '''аввалин пойтахти Мустамликаи Бирма-и Британия (1826–1852)''' буд — пас аз забти Тхемомпилла (Ярдугани ҷанги якуми Ангилу-Бирма) — то он ки пойтахт ба Рангун (Янгон) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мавламин дар канори дарёи '''Тханлюин''' (қаблан Салуин, 2800 км дароз, аз баландии Тибет то Баҳри Андаман) воқеъ буда, аз а. XI ба султонияи Мон-и Ҳамсаваддӣ тааллуқ дошт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Пас аз Ҷанги Якуми Ангилу-Бирма (1824–1826)''' — Британия ноҳияи Тенассерим (имрӯз иёлати Мон)-ро забт кард ва '''соли 1826 Мавламин пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' гардид. Дар давоми 26 сол ('''1826–1852''') шаҳр '''ба яке аз калонтарин марказҳои содироти тик-и ҷаҳонӣ''' табдил ёфт.

'''Соли 1852 бо Ҷанги Дуюми Ангилу-Бирма''' Британия Рангунро низ забт кард ва '''пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' Рангунро гардонд — Мавламин аҳамияти маъмурии худро гум кард.

'''Аз 1922 то 1927''' — '''Эрик Артур Блайр''' (маъруф ба '''«Ҷорҷ Оруэлл»''' — муаллифи ''1984'' ва ''Мазраи ҳайвонҳо'') — ба сифати '''зобити пулиси империалистии Британия''' дар Ҳиндустон-Бирма хидмат мекард ва '''қисми зиёди хидматашро дар Мавламин ва атрофи он гузаронд'''. Аз ин таҷрибаи худ ӯ баъдтар эссеи машҳури '''«Куштани фил»''' (Shooting an Elephant, 1936) ва романи '''Рӯзҳои Бирма''' (Burmese Days, 1934) навишт — '''яке аз нахустин ва пурқувваттарин баёнҳои зидди мустамликагӣ дар адабиёти инглисӣ'''.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мавламин дар канори шарқии дарёи '''Тханлюин''', тахминан 30 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад — солу-сол гарм, мавсуми боронӣ (май–октябр) хеле шадид (~4500 мм солона).</text>
      <sha1>iy6snbbunsubhhd5bksvnjw9c6fak5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482699</id>
      <parentid>1482698</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4241" sha1="rr69neat5l2hl3nrpeq4gxqr623n409" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мавламин
 |номи аслӣ     = မော်လမြိုင် / Mawlamyine
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 16|lat_min = 29|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 97|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1826 (пойтахти Британия)
 |масоҳат       = 17
 |баландии маркази МА = 24
 |аҳолӣ         = 289 388
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мавламин''' (ба бирмагӣ: ''မော်လမြိုင်''; '''қаблан Моулмайн''') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва Мандалай ва пойтахти '''иёлати Мон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Mawlamyine] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 289 388 нафар (2014). Мавламин '''аввалин пойтахти Мустамликаи Бирма-и Британия (1826–1852)''' буд — пас аз забти Тхемомпилла (Ярдугани ҷанги якуми Ангилу-Бирма) — то он ки пойтахт ба Рангун (Янгон) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мавламин дар канори дарёи '''Тханлюин''' (қаблан Салуин, 2800 км дароз, аз баландии Тибет то Баҳри Андаман) воқеъ буда, аз а. XI ба султонияи Мон-и Ҳамсаваддӣ тааллуқ дошт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Пас аз Ҷанги Якуми Ангилу-Бирма (1824–1826)''' — Британия ноҳияи Тенассерим (имрӯз иёлати Мон)-ро забт кард ва '''соли 1826 Мавламин пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' гардид. Дар давоми 26 сол ('''1826–1852''') шаҳр '''ба яке аз калонтарин марказҳои содироти тик-и ҷаҳонӣ''' табдил ёфт.

'''Соли 1852 бо Ҷанги Дуюми Ангилу-Бирма''' Британия Рангунро низ забт кард ва '''пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' Рангунро гардонд — Мавламин аҳамияти маъмурии худро гум кард.

'''Аз 1922 то 1927''' — '''Эрик Артур Блайр''' (маъруф ба '''«Ҷорҷ Оруэлл»''' — муаллифи ''1984'' ва ''Мазраи ҳайвонҳо'') — ба сифати '''зобити пулиси империалистии Британия''' дар Ҳиндустон-Бирма хидмат мекард ва '''қисми зиёди хидматашро дар Мавламин ва атрофи он гузаронд'''. Аз ин таҷрибаи худ ӯ баъдтар эссеи машҳури '''«Куштани фил»''' (Shooting an Elephant, 1936) ва романи '''Рӯзҳои Бирма''' (Burmese Days, 1934) навишт — '''яке аз нахустин ва пурқувваттарин баёнҳои зидди мустамликагӣ дар адабиёти инглисӣ'''.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мавламин дар канори шарқии дарёи '''Тханлюин''', тахминан 30 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад — солу-сол гарм, мавсуми боронӣ (май–октябр) хеле шадид (~4500 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мавламин 289 388 нафар (2014) — асосан '''монҳо''' (~50 фоиз, забонашон — монӣ), бирмаиҳо, каренҳо. Мазҳаб — буддизми Тхеравада бо ҷамоатҳои муҳими насрония ва мусалмон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;</text>
      <sha1>rr69neat5l2hl3nrpeq4gxqr623n409</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482700</id>
      <parentid>1482699</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4496" sha1="ewje8063cu69q93el2gj1thikeo7ckn" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мавламин
 |номи аслӣ     = မော်လမြိုင် / Mawlamyine
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 16|lat_min = 29|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 97|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1826 (пойтахти Британия)
 |масоҳат       = 17
 |баландии маркази МА = 24
 |аҳолӣ         = 289 388
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мавламин''' (ба бирмагӣ: ''မော်လမြိုင်''; '''қаблан Моулмайн''') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва Мандалай ва пойтахти '''иёлати Мон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Mawlamyine] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 289 388 нафар (2014). Мавламин '''аввалин пойтахти Мустамликаи Бирма-и Британия (1826–1852)''' буд — пас аз забти Тхемомпилла (Ярдугани ҷанги якуми Ангилу-Бирма) — то он ки пойтахт ба Рангун (Янгон) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мавламин дар канори дарёи '''Тханлюин''' (қаблан Салуин, 2800 км дароз, аз баландии Тибет то Баҳри Андаман) воқеъ буда, аз а. XI ба султонияи Мон-и Ҳамсаваддӣ тааллуқ дошт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Пас аз Ҷанги Якуми Ангилу-Бирма (1824–1826)''' — Британия ноҳияи Тенассерим (имрӯз иёлати Мон)-ро забт кард ва '''соли 1826 Мавламин пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' гардид. Дар давоми 26 сол ('''1826–1852''') шаҳр '''ба яке аз калонтарин марказҳои содироти тик-и ҷаҳонӣ''' табдил ёфт.

'''Соли 1852 бо Ҷанги Дуюми Ангилу-Бирма''' Британия Рангунро низ забт кард ва '''пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' Рангунро гардонд — Мавламин аҳамияти маъмурии худро гум кард.

'''Аз 1922 то 1927''' — '''Эрик Артур Блайр''' (маъруф ба '''«Ҷорҷ Оруэлл»''' — муаллифи ''1984'' ва ''Мазраи ҳайвонҳо'') — ба сифати '''зобити пулиси империалистии Британия''' дар Ҳиндустон-Бирма хидмат мекард ва '''қисми зиёди хидматашро дар Мавламин ва атрофи он гузаронд'''. Аз ин таҷрибаи худ ӯ баъдтар эссеи машҳури '''«Куштани фил»''' (Shooting an Elephant, 1936) ва романи '''Рӯзҳои Бирма''' (Burmese Days, 1934) навишт — '''яке аз нахустин ва пурқувваттарин баёнҳои зидди мустамликагӣ дар адабиёти инглисӣ'''.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мавламин дар канори шарқии дарёи '''Тханлюин''', тахминан 30 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад — солу-сол гарм, мавсуми боронӣ (май–октябр) хеле шадид (~4500 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мавламин 289 388 нафар (2014) — асосан '''монҳо''' (~50 фоиз, забонашон — монӣ), бирмаиҳо, каренҳо. Мазҳаб — буддизми Тхеравада бо ҷамоатҳои муҳими насрония ва мусалмон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мавламин: '''содироти тик''' (Мянма қаблан калонтарин истеҳсолгари тик-и ҷаҳон буд), моҳигирӣ, кишоварзӣ (биринҷ, каучук).</text>
      <sha1>ewje8063cu69q93el2gj1thikeo7ckn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482701</id>
      <parentid>1482700</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4728" sha1="cwbfqzl871eqeq4lhzpl3qlxvah0u6c" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мавламин
 |номи аслӣ     = မော်လမြိုင် / Mawlamyine
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 16|lat_min = 29|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 97|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1826 (пойтахти Британия)
 |масоҳат       = 17
 |баландии маркази МА = 24
 |аҳолӣ         = 289 388
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мавламин''' (ба бирмагӣ: ''မော်လမြိုင်''; '''қаблан Моулмайн''') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва Мандалай ва пойтахти '''иёлати Мон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Mawlamyine] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 289 388 нафар (2014). Мавламин '''аввалин пойтахти Мустамликаи Бирма-и Британия (1826–1852)''' буд — пас аз забти Тхемомпилла (Ярдугани ҷанги якуми Ангилу-Бирма) — то он ки пойтахт ба Рангун (Янгон) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мавламин дар канори дарёи '''Тханлюин''' (қаблан Салуин, 2800 км дароз, аз баландии Тибет то Баҳри Андаман) воқеъ буда, аз а. XI ба султонияи Мон-и Ҳамсаваддӣ тааллуқ дошт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Пас аз Ҷанги Якуми Ангилу-Бирма (1824–1826)''' — Британия ноҳияи Тенассерим (имрӯз иёлати Мон)-ро забт кард ва '''соли 1826 Мавламин пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' гардид. Дар давоми 26 сол ('''1826–1852''') шаҳр '''ба яке аз калонтарин марказҳои содироти тик-и ҷаҳонӣ''' табдил ёфт.

'''Соли 1852 бо Ҷанги Дуюми Ангилу-Бирма''' Британия Рангунро низ забт кард ва '''пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' Рангунро гардонд — Мавламин аҳамияти маъмурии худро гум кард.

'''Аз 1922 то 1927''' — '''Эрик Артур Блайр''' (маъруф ба '''«Ҷорҷ Оруэлл»''' — муаллифи ''1984'' ва ''Мазраи ҳайвонҳо'') — ба сифати '''зобити пулиси империалистии Британия''' дар Ҳиндустон-Бирма хидмат мекард ва '''қисми зиёди хидматашро дар Мавламин ва атрофи он гузаронд'''. Аз ин таҷрибаи худ ӯ баъдтар эссеи машҳури '''«Куштани фил»''' (Shooting an Elephant, 1936) ва романи '''Рӯзҳои Бирма''' (Burmese Days, 1934) навишт — '''яке аз нахустин ва пурқувваттарин баёнҳои зидди мустамликагӣ дар адабиёти инглисӣ'''.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мавламин дар канори шарқии дарёи '''Тханлюин''', тахминан 30 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад — солу-сол гарм, мавсуми боронӣ (май–октябр) хеле шадид (~4500 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мавламин 289 388 нафар (2014) — асосан '''монҳо''' (~50 фоиз, забонашон — монӣ), бирмаиҳо, каренҳо. Мазҳаб — буддизми Тхеравада бо ҷамоатҳои муҳими насрония ва мусалмон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мавламин: '''содироти тик''' (Мянма қаблан калонтарин истеҳсолгари тик-и ҷаҳон буд), моҳигирӣ, кишоварзӣ (биринҷ, каучук).

== Нақлиёт ==
'''Пули Тханлюин'''-и Мавламин (2005) — '''калонтарин пули Мянма''', 3,4 км дароз — шоҳроҳи Янгон–Мавламин-ро пайваст кард.</text>
      <sha1>cwbfqzl871eqeq4lhzpl3qlxvah0u6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482702</id>
      <parentid>1482701</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Илова</comment>
      <origin>1482702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5423" sha1="b24j8dxm0m8cz9mzprt9o0tg5o5nid7" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мавламин
 |номи аслӣ     = မော်လမြိုင် / Mawlamyine
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 16|lat_min = 29|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 97|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1826 (пойтахти Британия)
 |масоҳат       = 17
 |баландии маркази МА = 24
 |аҳолӣ         = 289 388
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мавламин''' (ба бирмагӣ: ''မော်လမြိုင်''; '''қаблан Моулмайн''') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва Мандалай ва пойтахти '''иёлати Мон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Mawlamyine] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 289 388 нафар (2014). Мавламин '''аввалин пойтахти Мустамликаи Бирма-и Британия (1826–1852)''' буд — пас аз забти Тхемомпилла (Ярдугани ҷанги якуми Ангилу-Бирма) — то он ки пойтахт ба Рангун (Янгон) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мавламин дар канори дарёи '''Тханлюин''' (қаблан Салуин, 2800 км дароз, аз баландии Тибет то Баҳри Андаман) воқеъ буда, аз а. XI ба султонияи Мон-и Ҳамсаваддӣ тааллуқ дошт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Пас аз Ҷанги Якуми Ангилу-Бирма (1824–1826)''' — Британия ноҳияи Тенассерим (имрӯз иёлати Мон)-ро забт кард ва '''соли 1826 Мавламин пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' гардид. Дар давоми 26 сол ('''1826–1852''') шаҳр '''ба яке аз калонтарин марказҳои содироти тик-и ҷаҳонӣ''' табдил ёфт.

'''Соли 1852 бо Ҷанги Дуюми Ангилу-Бирма''' Британия Рангунро низ забт кард ва '''пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' Рангунро гардонд — Мавламин аҳамияти маъмурии худро гум кард.

'''Аз 1922 то 1927''' — '''Эрик Артур Блайр''' (маъруф ба '''«Ҷорҷ Оруэлл»''' — муаллифи ''1984'' ва ''Мазраи ҳайвонҳо'') — ба сифати '''зобити пулиси империалистии Британия''' дар Ҳиндустон-Бирма хидмат мекард ва '''қисми зиёди хидматашро дар Мавламин ва атрофи он гузаронд'''. Аз ин таҷрибаи худ ӯ баъдтар эссеи машҳури '''«Куштани фил»''' (Shooting an Elephant, 1936) ва романи '''Рӯзҳои Бирма''' (Burmese Days, 1934) навишт — '''яке аз нахустин ва пурқувваттарин баёнҳои зидди мустамликагӣ дар адабиёти инглисӣ'''.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мавламин дар канори шарқии дарёи '''Тханлюин''', тахминан 30 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад — солу-сол гарм, мавсуми боронӣ (май–октябр) хеле шадид (~4500 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мавламин 289 388 нафар (2014) — асосан '''монҳо''' (~50 фоиз, забонашон — монӣ), бирмаиҳо, каренҳо. Мазҳаб — буддизми Тхеравада бо ҷамоатҳои муҳими насрония ва мусалмон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мавламин: '''содироти тик''' (Мянма қаблан калонтарин истеҳсолгари тик-и ҷаҳон буд), моҳигирӣ, кишоварзӣ (биринҷ, каучук).

== Нақлиёт ==
'''Пули Тханлюин'''-и Мавламин (2005) — '''калонтарин пули Мянма''', 3,4 км дароз — шоҳроҳи Янгон–Мавламин-ро пайваст кард.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Пагодаи Кяик-Тҳанлан''' (Kyaik Than Lan — маконе ки Ҷорҷ Оруэлл тамошои офтоббарояи Тҳанлюини бузургро хеле дӯст медошт ва дар ''Дар корвон бе дидан-и Мандалай''-и Рудярд Киплинг '''васф шудааст'''), '''Кӯҳ-и Кяик-Тио''' — '''Санги Тиллоӣ''' (Golden Rock, дар 200 км шимолтар — маркази муҳими зиёрати буддистии Мянма), '''Гавдовпалин''' — гумбади бузурги буддистии Мавламин.</text>
      <sha1>b24j8dxm0m8cz9mzprt9o0tg5o5nid7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482703</id>
      <parentid>1482702</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Таҳрир</comment>
      <origin>1482703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5591" sha1="6jg2ccn2adva8q0t8b7e5my5pzm64pe" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мавламин
 |номи аслӣ     = မော်လမြိုင် / Mawlamyine
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 16|lat_min = 29|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 97|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1826 (пойтахти Британия)
 |масоҳат       = 17
 |баландии маркази МА = 24
 |аҳолӣ         = 289 388
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мавламин''' (ба бирмагӣ: ''မော်လမြိုင်''; '''қаблан Моулмайн''') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва Мандалай ва пойтахти '''иёлати Мон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Mawlamyine] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 289 388 нафар (2014). Мавламин '''аввалин пойтахти Мустамликаи Бирма-и Британия (1826–1852)''' буд — пас аз забти Тхемомпилла (Ярдугани ҷанги якуми Ангилу-Бирма) — то он ки пойтахт ба Рангун (Янгон) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мавламин дар канори дарёи '''Тханлюин''' (қаблан Салуин, 2800 км дароз, аз баландии Тибет то Баҳри Андаман) воқеъ буда, аз а. XI ба султонияи Мон-и Ҳамсаваддӣ тааллуқ дошт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Пас аз Ҷанги Якуми Ангилу-Бирма (1824–1826)''' — Британия ноҳияи Тенассерим (имрӯз иёлати Мон)-ро забт кард ва '''соли 1826 Мавламин пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' гардид. Дар давоми 26 сол ('''1826–1852''') шаҳр '''ба яке аз калонтарин марказҳои содироти тик-и ҷаҳонӣ''' табдил ёфт.

'''Соли 1852 бо Ҷанги Дуюми Ангилу-Бирма''' Британия Рангунро низ забт кард ва '''пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' Рангунро гардонд — Мавламин аҳамияти маъмурии худро гум кард.

'''Аз 1922 то 1927''' — '''Эрик Артур Блайр''' (маъруф ба '''«Ҷорҷ Оруэлл»''' — муаллифи ''1984'' ва ''Мазраи ҳайвонҳо'') — ба сифати '''зобити пулиси империалистии Британия''' дар Ҳиндустон-Бирма хидмат мекард ва '''қисми зиёди хидматашро дар Мавламин ва атрофи он гузаронд'''. Аз ин таҷрибаи худ ӯ баъдтар эссеи машҳури '''«Куштани фил»''' (Shooting an Elephant, 1936) ва романи '''Рӯзҳои Бирма''' (Burmese Days, 1934) навишт — '''яке аз нахустин ва пурқувваттарин баёнҳои зидди мустамликагӣ дар адабиёти инглисӣ'''.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мавламин дар канори шарқии дарёи '''Тханлюин''', тахминан 30 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад — солу-сол гарм, мавсуми боронӣ (май–октябр) хеле шадид (~4500 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мавламин 289 388 нафар (2014) — асосан '''монҳо''' (~50 фоиз, забонашон — монӣ), бирмаиҳо, каренҳо. Мазҳаб — буддизми Тхеравада бо ҷамоатҳои муҳими насрония ва мусалмон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мавламин: '''содироти тик''' (Мянма қаблан калонтарин истеҳсолгари тик-и ҷаҳон буд), моҳигирӣ, кишоварзӣ (биринҷ, каучук).

== Нақлиёт ==
'''Пули Тханлюин'''-и Мавламин (2005) — '''калонтарин пули Мянма''', 3,4 км дароз — шоҳроҳи Янгон–Мавламин-ро пайваст кард.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Пагодаи Кяик-Тҳанлан''' (Kyaik Than Lan — маконе ки Ҷорҷ Оруэлл тамошои офтоббарояи Тҳанлюини бузургро хеле дӯст медошт ва дар ''Дар корвон бе дидан-и Мандалай''-и Рудярд Киплинг '''васф шудааст'''), '''Кӯҳ-и Кяик-Тио''' — '''Санги Тиллоӣ''' (Golden Rock, дар 200 км шимолтар — маркази муҳими зиёрати буддистии Мянма), '''Гавдовпалин''' — гумбади бузурги буддистии Мавламин.

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Янгон]]
* [[Монҳо]]
* [[Ҷорҷ Оруэлл]]
* [[Мустамликаи Бирма-и Британия]]</text>
      <sha1>6jg2ccn2adva8q0t8b7e5my5pzm64pe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482704</id>
      <parentid>1482703</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Ислоҳ</comment>
      <origin>1482704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5620" sha1="6xqpjjn8cc6q0iucynspmt7oyobrda0" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мавламин
 |номи аслӣ     = မော်လမြိုင် / Mawlamyine
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 16|lat_min = 29|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 97|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1826 (пойтахти Британия)
 |масоҳат       = 17
 |баландии маркази МА = 24
 |аҳолӣ         = 289 388
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мавламин''' (ба бирмагӣ: ''မော်လမြိုင်''; '''қаблан Моулмайн''') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва Мандалай ва пойтахти '''иёлати Мон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Mawlamyine] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 289 388 нафар (2014). Мавламин '''аввалин пойтахти Мустамликаи Бирма-и Британия (1826–1852)''' буд — пас аз забти Тхемомпилла (Ярдугани ҷанги якуми Ангилу-Бирма) — то он ки пойтахт ба Рангун (Янгон) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мавламин дар канори дарёи '''Тханлюин''' (қаблан Салуин, 2800 км дароз, аз баландии Тибет то Баҳри Андаман) воқеъ буда, аз а. XI ба султонияи Мон-и Ҳамсаваддӣ тааллуқ дошт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Пас аз Ҷанги Якуми Ангилу-Бирма (1824–1826)''' — Британия ноҳияи Тенассерим (имрӯз иёлати Мон)-ро забт кард ва '''соли 1826 Мавламин пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' гардид. Дар давоми 26 сол ('''1826–1852''') шаҳр '''ба яке аз калонтарин марказҳои содироти тик-и ҷаҳонӣ''' табдил ёфт.

'''Соли 1852 бо Ҷанги Дуюми Ангилу-Бирма''' Британия Рангунро низ забт кард ва '''пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' Рангунро гардонд — Мавламин аҳамияти маъмурии худро гум кард.

'''Аз 1922 то 1927''' — '''Эрик Артур Блайр''' (маъруф ба '''«Ҷорҷ Оруэлл»''' — муаллифи ''1984'' ва ''Мазраи ҳайвонҳо'') — ба сифати '''зобити пулиси империалистии Британия''' дар Ҳиндустон-Бирма хидмат мекард ва '''қисми зиёди хидматашро дар Мавламин ва атрофи он гузаронд'''. Аз ин таҷрибаи худ ӯ баъдтар эссеи машҳури '''«Куштани фил»''' (Shooting an Elephant, 1936) ва романи '''Рӯзҳои Бирма''' (Burmese Days, 1934) навишт — '''яке аз нахустин ва пурқувваттарин баёнҳои зидди мустамликагӣ дар адабиёти инглисӣ'''.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мавламин дар канори шарқии дарёи '''Тханлюин''', тахминан 30 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад — солу-сол гарм, мавсуми боронӣ (май–октябр) хеле шадид (~4500 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мавламин 289 388 нафар (2014) — асосан '''монҳо''' (~50 фоиз, забонашон — монӣ), бирмаиҳо, каренҳо. Мазҳаб — буддизми Тхеравада бо ҷамоатҳои муҳими насрония ва мусалмон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мавламин: '''содироти тик''' (Мянма қаблан калонтарин истеҳсолгари тик-и ҷаҳон буд), моҳигирӣ, кишоварзӣ (биринҷ, каучук).

== Нақлиёт ==
'''Пули Тханлюин'''-и Мавламин (2005) — '''калонтарин пули Мянма''', 3,4 км дароз — шоҳроҳи Янгон–Мавламин-ро пайваст кард.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Пагодаи Кяик-Тҳанлан''' (Kyaik Than Lan — маконе ки Ҷорҷ Оруэлл тамошои офтоббарояи Тҳанлюини бузургро хеле дӯст медошт ва дар ''Дар корвон бе дидан-и Мандалай''-и Рудярд Киплинг '''васф шудааст'''), '''Кӯҳ-и Кяик-Тио''' — '''Санги Тиллоӣ''' (Golden Rock, дар 200 км шимолтар — маркази муҳими зиёрати буддистии Мянма), '''Гавдовпалин''' — гумбади бузурги буддистии Мавламин.

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Янгон]]
* [[Монҳо]]
* [[Ҷорҷ Оруэлл]]
* [[Мустамликаи Бирма-и Британия]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}</text>
      <sha1>6xqpjjn8cc6q0iucynspmt7oyobrda0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482705</id>
      <parentid>1482704</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Пайванд</comment>
      <origin>1482705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5758" sha1="mg1m9v06gnprp4d4h3s8z6jn7okodhp" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мавламин
 |номи аслӣ     = မော်လမြိုင် / Mawlamyine
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 16|lat_min = 29|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 97|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1826 (пойтахти Британия)
 |масоҳат       = 17
 |баландии маркази МА = 24
 |аҳолӣ         = 289 388
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мавламин''' (ба бирмагӣ: ''မော်လမြိုင်''; '''қаблан Моулмайн''') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва Мандалай ва пойтахти '''иёлати Мон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Mawlamyine] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 289 388 нафар (2014). Мавламин '''аввалин пойтахти Мустамликаи Бирма-и Британия (1826–1852)''' буд — пас аз забти Тхемомпилла (Ярдугани ҷанги якуми Ангилу-Бирма) — то он ки пойтахт ба Рангун (Янгон) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мавламин дар канори дарёи '''Тханлюин''' (қаблан Салуин, 2800 км дароз, аз баландии Тибет то Баҳри Андаман) воқеъ буда, аз а. XI ба султонияи Мон-и Ҳамсаваддӣ тааллуқ дошт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Пас аз Ҷанги Якуми Ангилу-Бирма (1824–1826)''' — Британия ноҳияи Тенассерим (имрӯз иёлати Мон)-ро забт кард ва '''соли 1826 Мавламин пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' гардид. Дар давоми 26 сол ('''1826–1852''') шаҳр '''ба яке аз калонтарин марказҳои содироти тик-и ҷаҳонӣ''' табдил ёфт.

'''Соли 1852 бо Ҷанги Дуюми Ангилу-Бирма''' Британия Рангунро низ забт кард ва '''пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' Рангунро гардонд — Мавламин аҳамияти маъмурии худро гум кард.

'''Аз 1922 то 1927''' — '''Эрик Артур Блайр''' (маъруф ба '''«Ҷорҷ Оруэлл»''' — муаллифи ''1984'' ва ''Мазраи ҳайвонҳо'') — ба сифати '''зобити пулиси империалистии Британия''' дар Ҳиндустон-Бирма хидмат мекард ва '''қисми зиёди хидматашро дар Мавламин ва атрофи он гузаронд'''. Аз ин таҷрибаи худ ӯ баъдтар эссеи машҳури '''«Куштани фил»''' (Shooting an Elephant, 1936) ва романи '''Рӯзҳои Бирма''' (Burmese Days, 1934) навишт — '''яке аз нахустин ва пурқувваттарин баёнҳои зидди мустамликагӣ дар адабиёти инглисӣ'''.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мавламин дар канори шарқии дарёи '''Тханлюин''', тахминан 30 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад — солу-сол гарм, мавсуми боронӣ (май–октябр) хеле шадид (~4500 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мавламин 289 388 нафар (2014) — асосан '''монҳо''' (~50 фоиз, забонашон — монӣ), бирмаиҳо, каренҳо. Мазҳаб — буддизми Тхеравада бо ҷамоатҳои муҳими насрония ва мусалмон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мавламин: '''содироти тик''' (Мянма қаблан калонтарин истеҳсолгари тик-и ҷаҳон буд), моҳигирӣ, кишоварзӣ (биринҷ, каучук).

== Нақлиёт ==
'''Пули Тханлюин'''-и Мавламин (2005) — '''калонтарин пули Мянма''', 3,4 км дароз — шоҳроҳи Янгон–Мавламин-ро пайваст кард.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Пагодаи Кяик-Тҳанлан''' (Kyaik Than Lan — маконе ки Ҷорҷ Оруэлл тамошои офтоббарояи Тҳанлюини бузургро хеле дӯст медошт ва дар ''Дар корвон бе дидан-и Мандалай''-и Рудярд Киплинг '''васф шудааст'''), '''Кӯҳ-и Кяик-Тио''' — '''Санги Тиллоӣ''' (Golden Rock, дар 200 км шимолтар — маркази муҳими зиёрати буддистии Мянма), '''Гавдовпалин''' — гумбади бузурги буддистии Мавламин.

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Янгон]]
* [[Монҳо]]
* [[Ҷорҷ Оруэлл]]
* [[Мустамликаи Бирма-и Британия]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Мавламин дар Encyclopædia Britannica]</text>
      <sha1>mg1m9v06gnprp4d4h3s8z6jn7okodhp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482706</id>
      <parentid>1482705</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T13:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Зинҳор Насрӣ</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>Гурӯҳбандӣ</comment>
      <origin>1482706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5926" sha1="2mlnbpn1of42tdteiluu467zzrxolox" xml:space="preserve">{{МА
 |мақом         = Шаҳр
 |номи тоҷикӣ   = Мавламин
 |номи аслӣ     = မော်လမြိုင် / Mawlamyine
 |кишвар        = Мянма
 |lat_dir = N|lat_deg = 16|lat_min = 29|lat_sec = 
 |lon_dir = E|lon_deg = 97|lon_min = 37|lon_sec = 
 |CoordAddon    = type:city
 |шакли роҳбарӣ = 
 |роҳбар        = 
 |замони таъсис = 1826 (пойтахти Британия)
 |масоҳат       = 17
 |баландии маркази МА = 24
 |аҳолӣ         = 289 388
 |соли барӯйхатгирӣ = 2014
 |вақти минтақавӣ = +6:30
 |сайт          = 
}}

'''Мавламин''' (ба бирмагӣ: ''မော်လမြိုင်''; '''қаблан Моулмайн''') — '''сеюми калонтарин шаҳри [[Мянма]]''' пас аз Янгон ва Мандалай ва пойтахти '''иёлати Мон'''.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;[https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Mawlamyine] — Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt; Аҳолии шаҳр тахминан 289 388 нафар (2014). Мавламин '''аввалин пойтахти Мустамликаи Бирма-и Британия (1826–1852)''' буд — пас аз забти Тхемомпилла (Ярдугани ҷанги якуми Ангилу-Бирма) — то он ки пойтахт ба Рангун (Янгон) гузаронида шуд.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Таърих ==
Мавламин дар канори дарёи '''Тханлюин''' (қаблан Салуин, 2800 км дароз, аз баландии Тибет то Баҳри Андаман) воқеъ буда, аз а. XI ба султонияи Мон-и Ҳамсаваддӣ тааллуқ дошт.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

'''Пас аз Ҷанги Якуми Ангилу-Бирма (1824–1826)''' — Британия ноҳияи Тенассерим (имрӯз иёлати Мон)-ро забт кард ва '''соли 1826 Мавламин пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' гардид. Дар давоми 26 сол ('''1826–1852''') шаҳр '''ба яке аз калонтарин марказҳои содироти тик-и ҷаҳонӣ''' табдил ёфт.

'''Соли 1852 бо Ҷанги Дуюми Ангилу-Бирма''' Британия Рангунро низ забт кард ва '''пойтахти нави Мустамликаи Бирма-и Британия''' Рангунро гардонд — Мавламин аҳамияти маъмурии худро гум кард.

'''Аз 1922 то 1927''' — '''Эрик Артур Блайр''' (маъруф ба '''«Ҷорҷ Оруэлл»''' — муаллифи ''1984'' ва ''Мазраи ҳайвонҳо'') — ба сифати '''зобити пулиси империалистии Британия''' дар Ҳиндустон-Бирма хидмат мекард ва '''қисми зиёди хидматашро дар Мавламин ва атрофи он гузаронд'''. Аз ин таҷрибаи худ ӯ баъдтар эссеи машҳури '''«Куштани фил»''' (Shooting an Elephant, 1936) ва романи '''Рӯзҳои Бирма''' (Burmese Days, 1934) навишт — '''яке аз нахустин ва пурқувваттарин баёнҳои зидди мустамликагӣ дар адабиёти инглисӣ'''.

== Ҷуғрофия ва иқлим ==
Мавламин дар канори шарқии дарёи '''Тханлюин''', тахминан 30 км аз баҳри Андаман воқеъ буда, иқлими тропикии муссонӣ дорад — солу-сол гарм, мавсуми боронӣ (май–октябр) хеле шадид (~4500 мм солона).

== Аҳолӣ ==
Аҳолии Мавламин 289 388 нафар (2014) — асосан '''монҳо''' (~50 фоиз, забонашон — монӣ), бирмаиҳо, каренҳо. Мазҳаб — буддизми Тхеравада бо ҷамоатҳои муҳими насрония ва мусалмон.&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;

== Иқтисод ==
Иқтисоди Мавламин: '''содироти тик''' (Мянма қаблан калонтарин истеҳсолгари тик-и ҷаҳон буд), моҳигирӣ, кишоварзӣ (биринҷ, каучук).

== Нақлиёт ==
'''Пули Тханлюин'''-и Мавламин (2005) — '''калонтарин пули Мянма''', 3,4 км дароз — шоҳроҳи Янгон–Мавламин-ро пайваст кард.

== Фарҳанг ва маориф ==
Ёдгориҳо: '''Пагодаи Кяик-Тҳанлан''' (Kyaik Than Lan — маконе ки Ҷорҷ Оруэлл тамошои офтоббарояи Тҳанлюини бузургро хеле дӯст медошт ва дар ''Дар корвон бе дидан-и Мандалай''-и Рудярд Киплинг '''васф шудааст'''), '''Кӯҳ-и Кяик-Тио''' — '''Санги Тиллоӣ''' (Golden Rock, дар 200 км шимолтар — маркази муҳими зиёрати буддистии Мянма), '''Гавдовпалин''' — гумбади бузурги буддистии Мавламин.

== Нигаред низ ==
* [[Мянма]]
* [[Янгон]]
* [[Монҳо]]
* [[Ҷорҷ Оруэлл]]
* [[Мустамликаи Бирма-и Британия]]

== Эзоҳ ==
{{Эзоҳ}}

== Пайвандҳо ==
{{Умумӣ}}
* [https://www.britannica.com/place/Mawlamyine Мавламин дар Encyclopædia Britannica]

[[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Мянма]]
[[Гурӯҳ:Мянма]]
[[Гурӯҳ:Иёлати Мон]]
[[Гурӯҳ:Ҷорҷ Оруэлл]]
[[Гурӯҳ:Шаҳрҳо]]</text>
      <sha1>2mlnbpn1of42tdteiluu467zzrxolox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Business</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332992</id>
    <redirect title="Касбукор" />
    <revision>
      <id>1482712</id>
      <timestamp>2026-08-02T15:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>равона</comment>
      <origin>1482712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="fig6cnl921pjm1mlt2w0dchlv41sj6d" xml:space="preserve">#равона [[Касбукор]]</text>
      <sha1>fig6cnl921pjm1mlt2w0dchlv41sj6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кропивнитский</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332993</id>
    <revision>
      <id>1482736</id>
      <timestamp>2026-08-02T21:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42925-42</username>
        <id>146530</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{МА |Номи тоҷикӣ = Кропивнитский |Номи аслӣ   = Кропивницький |тасвир      = Скорботна Батьківщина-Мати, Кропивницький 2025.jpg |Кишвар      = [[Укройн]] |Вилоят      = [[Вилояти Кировоград]] |Харита      =  }}  '''Кропивнитский''' ({{lang-uk|Кропивницький}}, {{lang-ru|Кропивницкий}}) — Ин шаҳ...</comment>
      <origin>1482736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3222" sha1="jtiyoswtr5wg7leyxyd0wijopdol2mf" xml:space="preserve">{{МА
|Номи тоҷикӣ = Кропивнитский
|Номи аслӣ   = Кропивницький
|тасвир      = Скорботна Батьківщина-Мати, Кропивницький 2025.jpg
|Кишвар      = [[Укройн]]
|Вилоят      = [[Вилояти Кировоград]]
|Харита      = 
}}

'''Кропивнитский''' ({{lang-uk|Кропивницький}}, {{lang-ru|Кропивницкий}}) — Ин шаҳрест, ки дар маркази ҷуғрофии Украина ҷойгир аст.

Он соли 1752 дар заминхои казокхои Украина хамчун калъа барои дифоъ аз хучуми тоторхо ва туркхои Крим таъсис ёфтааст. Пас аз пирӯзӣ дар ҷанги Русияву Туркияи солҳои 1768-1774, Қалъаи Сент Елизавета мақоми шаҳрӣ гирифт ва тамоми артиллерияаш ба Херсон кӯчонида шуд &lt;ref&gt;[https://kroptravel.gov.ua/node/98 Історичні вали фортеці Св. Єлисавети]&lt;/ref&gt;. Дар ин чо Марко Кропивницкий аввалин дар чахон театри касбии украиниро ташкил кард &lt;ref&gt;[https://old.library.kr.ua/elib/bosiyP/teatr.html ІСТОРІЯ ТЕАТРУ НА КІРОВОГРАДЩИНІ]&lt;/ref&gt;.

Пас аз инқилоб ва фурӯпошии империяи Русия дар соли 1917 шаҳр ба ҳайати Ҷумҳурии Халқии Украина дохил шуд. Дар соли 1918, дар солхои чанги гражданй большевикон ва анархистон дар ин чо як катор кушторхои оммавй карда, хаёти хазорон нафар сокинонро барбод доданд. Дар замони Холодомор (1932-1933) ва Террорҳои бузург (1937-1938) ҳазорон нафар аз дасти ОГПУ ва НКВД кушта шуданд ва ҷасади онҳо дар Қалъаи Сент Елизавета ба хок супурда шуд. Аз соли 1941 то соли 1944 шахр дар зери истилои фашистй буд; Қалъаи Сент Элизабет ҳамчун макони асосӣ буд, ки дар он нерӯҳои ишғолгар партизанҳоро дар минтақа қатл мекарданд.

Соли 2014 Русия нақша дошт, ки ин минтақаро ба худ ҳамроҳ кунад, аммо шикаст хӯрд; садҳо шаҳрванд барои дифоъ аз кишвари худ ба по хестанд ва дар шарқи Украина ҷони худро аз даст доданд &lt;ref&gt;[https://memory.tourism.gov.ua/places/kirovogradska/kropivnickiy/kropivnickiy/aleya-slavi-vijskovosluzhbovcziv-zagiblih-u-zoni-bojovih-dij-ato Алея пам’яті загиблих учасників АТО, ООС]&lt;/ref&gt; . Аз соли 2022 инҷониб, шаҳр дучори тирборони мунтазами артиши Русия шудааст.
== Эзоҳ ==</text>
      <sha1>jtiyoswtr5wg7leyxyd0wijopdol2mf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давлати Шӯрави</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332994</id>
    <redirect title="Давлати Шӯравӣ" />
    <revision>
      <id>1482744</id>
      <timestamp>2026-08-03T04:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Шухрат Саъдиев</username>
        <id>5132</id>
      </contributor>
      <comment>Шухрат Саъдиев moved page [[Давлати Шӯрави]] to [[Давлати Шӯравӣ]]: ивази ном</comment>
      <origin>1482744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="t5wooanxuqgz4lihcwpmr1ntnzx2qvv" xml:space="preserve">#равона [[Давлати Шӯравӣ]]</text>
      <sha1>t5wooanxuqgz4lihcwpmr1ntnzx2qvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иброҳим Бузарӣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332995</id>
    <revision>
      <id>1482781</id>
      <timestamp>2026-08-03T08:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <comment>Саҳифаи нав: {{мусиқидон}} '''Бузарӣ''' بوذری '''Иброҳим''' (1896/97, Толиқон – 1987, Теҳ­рон) — хушнавис ва мусиқидон.  == Зиндагинома == Таҳсилоти ибтидоиро дар мактаби деҳааш оғоз карда, баъд аз муддате ба Теҳрон омад ва дар хонаи шайх Муҳаммадоқо Бузарии Толиқонӣ, мударриси мадраса...</comment>
      <origin>1482781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3873" sha1="71kkgfkpnwzbiv30flt9n1i4rnsbhm8" xml:space="preserve">{{мусиқидон}}
'''Бузарӣ''' بوذری '''Иброҳим''' (1896/97, Толиқон – 1987, Теҳ­рон) — хушнавис ва мусиқидон.

== Зиндагинома ==
Таҳсилоти ибтидоиро дар мактаби деҳааш оғоз карда, баъд аз муддате ба Теҳрон омад ва дар хонаи шайх Муҳаммадоқо Бузарии Толиқонӣ, мударриси мадрасаи Сипаҳсолор, истиқомат кард. Адабиёти форсию арабӣ ва фиқҳу усулро назди шайх Масеҳи Аво­на­кӣ (Айвонакӣ), Оятуллоҳ Саййидқосими Кошонӣ, Ҳоҷӣ Алии Шуштарӣ фаро гирифт. Дар ҳамин овон ба ҳунари хушнависӣ ва мусиқӣ алоқаманд шуд ва ба фарогирии он­ҳо кӯшид. Хатти настаълиқро аз Зайнулобидини соатсоз, Муҳаммад Имоди Тоҳирӣ ва Имоддулкуттоб, сулсро аз Ами­рулкуттоб ва насху риқоъро назди Алӣ Абдуррасулӣ омӯхт. Вай аз овони кӯдакӣ бо мусиқидонони бузурги охир­ҳои аҳди Музаффарӣ шинос шуда, ба ҳунари таъзияхонӣ рағбати зиёд пайдо кард. Аз ин рӯ муддате назди таъзияхони бузурги он замон Иқболи Озар зарофатҳои таъзия­хо­нӣ ва радифҳои овозии мактаби Табрезро фаро гирифт. Бузарӣ дар синни ҷавонӣ таъзияхонӣ мекард, аммо бо афзоиши син ва вуруд ба шуғлҳои давлатӣ аз иҷроҳои ҷамъӣ канора гирифт. 

== Фаъолияти омӯзгорӣ ва ҷамъиятӣ ==
Дар мактабҳои машҳури Теҳрон ва аз соли 1963 дар Донишкадаи маъқул ва манқул ба тадрис ва таълими хат пардохт. Ҳамчунин барои ҳифзу густариши ҳунари хушнависӣ ҳамроҳи чанд тан аз хушнависони бузург Ан­ҷу­мани хушнависонро доир кард. Вай беш аз 30 сол, то ҳан­гоми бознишастагӣ дар соли 1963 коршиноси хат дар Вазорати додгустарӣ, хаттоти расмии китобхонаи Маҷли­си Шӯрои миллӣ ва Идораи мубошират ва дорулиншои Эрон, то охири умр мушовири Шӯрои олии Анҷумани хуш­нависон ва узви шӯрои таъйини шоистагии мақоми устодӣ дар ин анҷуман буд. 

== Осори мондагор ==
Бузарӣ осори зиёди хаттотӣ боқӣ гузоштааст, ки девони Ҳофиз, «Мунтахаби девони Саъди Салмон», ҷилди аввали «Ҷавомеъу-л-ҳикоёт», катибаҳои оромгоҳи Саъдӣ ва шоҳ Халилуллоҳ, бисёре аз китобҳои дарсии мак­табҳо, асноду китобҳои дигар аз ҷумлаи онҳоянд. Аз ӯ сафаҳот ва наворҳои бисёре аз мусиқии эро­нӣ боқӣ мондааст.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Бузарӣ|3|муаллиф=Н. Шарипов.}}
[[Гурӯҳ:Хушнависони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Мусиқидонони Эрон]]
[[Гурӯҳ:Зодагони 1897]]
[[Гурӯҳ:Донгомагони 1984]]</text>
      <sha1>71kkgfkpnwzbiv30flt9n1i4rnsbhm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482782</id>
      <parentid>1482781</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T08:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <origin>1482782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3697" sha1="tslj2og3im3itzkfdn637ovhcij6e6z" xml:space="preserve">{{мусиқидон}}
'''Бузарӣ''' بوذری '''Иброҳим''' (1896/97, Толиқон – 1987, Теҳ­рон) — хушнавис ва мусиқидон.

== Зиндагинома ==
Таҳсилоти ибтидоиро дар мактаби деҳааш оғоз карда, баъд аз муддате ба Теҳрон омад ва дар хонаи шайх Муҳаммадоқо Бузарии Толиқонӣ, мударриси мадрасаи Сипаҳсолор, истиқомат кард. Адабиёти форсию арабӣ ва фиқҳу усулро назди шайх Масеҳи Аво­на­кӣ (Айвонакӣ), Оятуллоҳ Саййидқосими Кошонӣ, Ҳоҷӣ Алии Шуштарӣ фаро гирифт. Дар ҳамин овон ба ҳунари хушнависӣ ва мусиқӣ алоқаманд шуд ва ба фарогирии он­ҳо кӯшид. Хатти настаълиқро аз Зайнулобидини соатсоз, Муҳаммад Имоди Тоҳирӣ ва Имоддулкуттоб, сулсро аз Ами­рулкуттоб ва насху риқоъро назди Алӣ Абдуррасулӣ омӯхт. Вай аз овони кӯдакӣ бо мусиқидонони бузурги охир­ҳои аҳди Музаффарӣ шинос шуда, ба ҳунари таъзияхонӣ рағбати зиёд пайдо кард. Аз ин рӯ муддате назди таъзияхони бузурги он замон Иқболи Озар зарофатҳои таъзия­хо­нӣ ва радифҳои овозии мактаби Табрезро фаро гирифт. Бузарӣ дар синни ҷавонӣ таъзияхонӣ мекард, аммо бо афзоиши син ва вуруд ба шуғлҳои давлатӣ аз иҷроҳои ҷамъӣ канора гирифт. 

== Фаъолияти омӯзгорӣ ва ҷамъиятӣ ==
Дар мактабҳои машҳури Теҳрон ва аз соли 1963 дар Донишкадаи маъқул ва манқул ба тадрис ва таълими хат пардохт. Ҳамчунин барои ҳифзу густариши ҳунари хушнависӣ ҳамроҳи чанд тан аз хушнависони бузург Ан­ҷу­мани хушнависонро доир кард. Вай беш аз 30 сол, то ҳан­гоми бознишастагӣ дар соли 1963 коршиноси хат дар Вазорати додгустарӣ, хаттоти расмии китобхонаи Маҷли­си Шӯрои миллӣ ва Идораи мубошират ва дорулиншои Эрон, то охири умр мушовири Шӯрои олии Анҷумани хуш­нависон ва узви шӯрои таъйини шоистагии мақоми устодӣ дар ин анҷуман буд. 

== Осори мондагор ==
Бузарӣ осори зиёди хаттотӣ боқӣ гузоштааст, ки девони Ҳофиз, «Мунтахаби девони Саъди Салмон», ҷилди аввали «Ҷавомеъу-л-ҳикоёт», катибаҳои оромгоҳи Саъдӣ ва шоҳ Халилуллоҳ, бисёре аз китобҳои дарсии мак­табҳо, асноду китобҳои дигар аз ҷумлаи онҳоянд. Аз ӯ сафаҳот ва наворҳои бисёре аз мусиқии эро­нӣ боқӣ мондааст.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Бузарӣ|3|муаллиф=Н. Шарипов.}}</text>
      <sha1>tslj2og3im3itzkfdn637ovhcij6e6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482783</id>
      <parentid>1482782</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T08:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <origin>1482783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3675" sha1="axfghdu3wl62p301xaij3nvaaa7fvcd" xml:space="preserve">
'''Бузарӣ''' بوذری '''Иброҳим''' (1896/97, Толиқон – 1987, Теҳ­рон) — хушнавис ва мусиқидон.

== Зиндагинома ==
Таҳсилоти ибтидоиро дар мактаби деҳааш оғоз карда, баъд аз муддате ба Теҳрон омад ва дар хонаи шайх Муҳаммадоқо Бузарии Толиқонӣ, мударриси мадрасаи Сипаҳсолор, истиқомат кард. Адабиёти форсию арабӣ ва фиқҳу усулро назди шайх Масеҳи Аво­на­кӣ (Айвонакӣ), Оятуллоҳ Саййидқосими Кошонӣ, Ҳоҷӣ Алии Шуштарӣ фаро гирифт. Дар ҳамин овон ба ҳунари хушнависӣ ва мусиқӣ алоқаманд шуд ва ба фарогирии он­ҳо кӯшид. Хатти настаълиқро аз Зайнулобидини соатсоз, Муҳаммад Имоди Тоҳирӣ ва Имоддулкуттоб, сулсро аз Ами­рулкуттоб ва насху риқоъро назди Алӣ Абдуррасулӣ омӯхт. Вай аз овони кӯдакӣ бо мусиқидонони бузурги охир­ҳои аҳди Музаффарӣ шинос шуда, ба ҳунари таъзияхонӣ рағбати зиёд пайдо кард. Аз ин рӯ муддате назди таъзияхони бузурги он замон Иқболи Озар зарофатҳои таъзия­хо­нӣ ва радифҳои овозии мактаби Табрезро фаро гирифт. Бузарӣ дар синни ҷавонӣ таъзияхонӣ мекард, аммо бо афзоиши син ва вуруд ба шуғлҳои давлатӣ аз иҷроҳои ҷамъӣ канора гирифт. 

== Фаъолияти омӯзгорӣ ва ҷамъиятӣ ==
Дар мактабҳои машҳури Теҳрон ва аз соли 1963 дар Донишкадаи маъқул ва манқул ба тадрис ва таълими хат пардохт. Ҳамчунин барои ҳифзу густариши ҳунари хушнависӣ ҳамроҳи чанд тан аз хушнависони бузург Ан­ҷу­мани хушнависонро доир кард. Вай беш аз 30 сол, то ҳан­гоми бознишастагӣ дар соли 1963 коршиноси хат дар Вазорати додгустарӣ, хаттоти расмии китобхонаи Маҷли­си Шӯрои миллӣ ва Идораи мубошират ва дорулиншои Эрон, то охири умр мушовири Шӯрои олии Анҷумани хуш­нависон ва узви шӯрои таъйини шоистагии мақоми устодӣ дар ин анҷуман буд. 

== Осори мондагор ==
Бузарӣ осори зиёди хаттотӣ боқӣ гузоштааст, ки девони Ҳофиз, «Мунтахаби девони Саъди Салмон», ҷилди аввали «Ҷавомеъу-л-ҳикоёт», катибаҳои оромгоҳи Саъдӣ ва шоҳ Халилуллоҳ, бисёре аз китобҳои дарсии мак­табҳо, асноду китобҳои дигар аз ҷумлаи онҳоянд. Аз ӯ сафаҳот ва наворҳои бисёре аз мусиқии эро­нӣ боқӣ мондааст.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Бузарӣ|3|муаллиф=Н. Шарипов.}}</text>
      <sha1>axfghdu3wl62p301xaij3nvaaa7fvcd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1482784</id>
      <parentid>1482783</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T09:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rabboni Hakimzoda</username>
        <id>123692</id>
      </contributor>
      <origin>1482784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3693" sha1="hr7m92fkj0iteis79k9dnu7my73t66j" xml:space="preserve">{{Шахсият}}
'''Бузарӣ''' بوذری '''Иброҳим''' (1896/97, Толиқон – 1987, Теҳ­рон) — хушнавис ва мусиқидон.

== Зиндагинома ==
Таҳсилоти ибтидоиро дар мактаби деҳааш оғоз карда, баъд аз муддате ба Теҳрон омад ва дар хонаи шайх Муҳаммадоқо Бузарии Толиқонӣ, мударриси мадрасаи Сипаҳсолор, истиқомат кард. Адабиёти форсию арабӣ ва фиқҳу усулро назди шайх Масеҳи Аво­на­кӣ (Айвонакӣ), Оятуллоҳ Саййидқосими Кошонӣ, Ҳоҷӣ Алии Шуштарӣ фаро гирифт. Дар ҳамин овон ба ҳунари хушнависӣ ва мусиқӣ алоқаманд шуд ва ба фарогирии он­ҳо кӯшид. Хатти настаълиқро аз Зайнулобидини соатсоз, Муҳаммад Имоди Тоҳирӣ ва Имоддулкуттоб, сулсро аз Ами­рулкуттоб ва насху риқоъро назди Алӣ Абдуррасулӣ омӯхт. Вай аз овони кӯдакӣ бо мусиқидонони бузурги охир­ҳои аҳди Музаффарӣ шинос шуда, ба ҳунари таъзияхонӣ рағбати зиёд пайдо кард. Аз ин рӯ муддате назди таъзияхони бузурги он замон Иқболи Озар зарофатҳои таъзия­хо­нӣ ва радифҳои овозии мактаби Табрезро фаро гирифт. Бузарӣ дар синни ҷавонӣ таъзияхонӣ мекард, аммо бо афзоиши син ва вуруд ба шуғлҳои давлатӣ аз иҷроҳои ҷамъӣ канора гирифт. 

== Фаъолияти омӯзгорӣ ва ҷамъиятӣ ==
Дар мактабҳои машҳури Теҳрон ва аз соли 1963 дар Донишкадаи маъқул ва манқул ба тадрис ва таълими хат пардохт. Ҳамчунин барои ҳифзу густариши ҳунари хушнависӣ ҳамроҳи чанд тан аз хушнависони бузург Ан­ҷу­мани хушнависонро доир кард. Вай беш аз 30 сол, то ҳан­гоми бознишастагӣ дар соли 1963 коршиноси хат дар Вазорати додгустарӣ, хаттоти расмии китобхонаи Маҷли­си Шӯрои миллӣ ва Идораи мубошират ва дорулиншои Эрон, то охири умр мушовири Шӯрои олии Анҷумани хуш­нависон ва узви шӯрои таъйини шоистагии мақоми устодӣ дар ин анҷуман буд. 

== Осори мондагор ==
Бузарӣ осори зиёди хаттотӣ боқӣ гузоштааст, ки девони Ҳофиз, «Мунтахаби девони Саъди Салмон», ҷилди аввали «Ҷавомеъу-л-ҳикоёт», катибаҳои оромгоҳи Саъдӣ ва шоҳ Халилуллоҳ, бисёре аз китобҳои дарсии мак­табҳо, асноду китобҳои дигар аз ҷумлаи онҳоянд. Аз ӯ сафаҳот ва наворҳои бисёре аз мусиқии эро­нӣ боқӣ мондааст.
== Эзоҳ ==
{{эзоҳ}}

== Адабиёт ==
* {{ЭМТ|Бузарӣ|3|муаллиф=Н. Шарипов.}}</text>
      <sha1>hr7m92fkj0iteis79k9dnu7my73t66j</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>