Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 3465 1482916 1482869 2026-08-06T00:35:35Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1482916 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Бғалон | native_name = {{nativename|prs|ولایت بغلان}} {{nativename|ps|د بغلان ولایت}} | settlement_type = [[Вилоятҳои Афғонистон|Вилоят]] | image_skyline = <!-- images and maps -----------> {{multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2/2/2 | total_width = 270 | image1 = Pol003.jpg | image2 = Widok na dolinę i góry - Talā - 001507s.jpg | image3 = An old pedestrian bridge in Dushi District of Baghlan province -a.jpg | image4 = | footer = Аз боло: [[Пули Хумрӣ]], [[ноҳияи Тала ва Барфак]], [[ноҳияи Души]], [[Коён, Бғалон]]}} | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Baghlan in Afghanistan.svg | map_alt = | map_caption = Харитаи Афғонистон бо ҷойгоҳи Бғалон | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|36|N|69|E|region:AF_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = Марказ | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Кишвар | subdivision_name = [[Афғонистон]] | established_title = | established_date = 30 апрели 1964 | founder = | seat_type = Марказ | seat = [[Пули Хумрӣ]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = [[Рӯйхати волиёни Бғалон|Волӣ]] | leader_name = [[Мавлавӣ]] [[Абдурраҳмон Ҳаққонӣ]]<ref name="mei">{{cite web|url=https://talibantracker.mei.edu/english/taliban/leadership-tracker/Mawlawi-Abdul-Rahman-Haqqani|title=Mawlawi Abdul Rahman Haqqani – Taliban Leadership Tracker|access-date=2025-12-02|website=[[Middle East Institute]]}}</ref> | area_footnotes = | area_total_km2 = 21118 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="NSIA">{{Cite web |url=http://nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2022/06/Estimated-1401-010_compressed.pdf |title=Estimated Population of Afghanistan 2022-23 |publisher=National Statistic and Information Authority Afghanistan |date=2023 |language=ps,prs,en |access-date=2025-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220722180318/https://nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2022/06/Estimated-1401-010_compressed.pdf |archive-date=2022-07-22 |accessdate=2026-08-05 |archivedate=2023-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230522012216/http://nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2022/06/Estimated-1401-010_compressed.pdf }}</ref> | population_total = {{circa|1.1 млн}} | population_as_of = 2023 | population_density_km2 = 52.1 | population_demonym = ''Бғалонӣ'' | population_note = | blank_name_sec1 = [[Забонҳои Афғонистон|Забонҳои асосӣ]] | blank_info_sec1 = [[Дарӣ]], [[Пашту]] | timezone1 = Вақти Афғонистон | utc_offset1 = +4:30 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Рамзи почта | postal_code = 36xx | area_code_type = | area_code = | iso_code = AF-BGL | website = | footnotes = }} '''Бғалон''' ({{langx|prs|ولایت بغلان|translit=Wilāyat-e Baghlān}} ва {{langx|ps|د بغلان ولایت|translit=Da Baghlān Wilāyat}}) яке аз [[вилоятҳои Афғонистон|вилоятҳои шимолии Афғонистон]] мебошад. Аз ғарб бо [[Вилояти Самангон|Самангон]], аз шимолу шарқ бо [[Вилояти Қундуз|Қундуз]], аз шарқ бо [[Вилояти Тахор|Тахор]], аз ҷанубу ғарб бо [[Вилояти Бомиён|Бомиён]] ва аз ҷануб бо [[Вилояти Парвон|Парвон]] ва [[Вилояти Панҷшер|Панҷшер]] ҳамсарҳад аст. Маркази вилоят [[Пули Хумрӣ]] мебошад, ки ҳамчун маркази асосии маъмурӣ, иқтисодӣ ва аҳолинишини вилоят хизмат мекунад. Бғалон бо масоҳати тақрибан 21 ҳазор километри мураббаъ ва аҳолии тахминии 1,1 миллион нафар (то соли 2023) дорои географияи гуногуни табиӣ мебошад. Қисми шимолии вилоят бештар аз даштҳои ҳосилхези мувофиқ ба кишоварзии интенсиви иборат аст, дар ҳоле ки қисми ҷанубиро кӯҳсорони тӯлонии пайваст ба [[Ҳиндукуш]] ишғол кардааст. Якчанд рӯдхона ва шохобҳои мансуб ба [[Ҳавзаи рӯди Қундуз]] аз вилоят мегузаранд ва дар истеҳсоли кишоварзӣ, ҷойгиршавии маскунҳо ва идораи обҳои маҳаллӣ нақши марказӣ доранд. Таърихан, Бғалон қисме аз шабакаҳои муошират ва тиҷорати минтақавӣ буд, ки [[Осиёи Марказӣ]]-ро бо минтақаҳои дохилии Афғонистони имрӯза мепайваст. Далелҳои бостоншиносӣ ва таърихӣ аз маскуншавии дарозмуддати инсон дар ин минтақа гувоҳӣ медиҳанд. Дар асри бистум, махсусан дар давраи навсозии иқтисодии давлатӣ, Бғалон макони лоиҳаҳои саноатии калонҳаҷм гардид, аз ҷумла истеҳсоли шакар дар [[ноҳияи Бғалони Ҷадид]] ва корхонаҳои бофандагӣ ва семент дар манотиқи Пули Хумрӣ. Ин рушд ба афзоиши аҳолӣ, шаҳрнишинӣ ва тағйирот дар сохтори иқтисодии вилоят мусоидат кард. Имрӯз Бғалон бо аҳолии бештар деҳнишин дар баробари якчанд марказҳои шаҳрӣ ва нимшаҳрӣ, иқтисоди омехта, ки асосан ба кишоварзӣ ва саноат такя дорад ва ҷомеаҳои гуногунмиллат ва гуногунзабон тавсиф мешавад. Қисматҳои зиёди вилоят аз [[Ҷанги Афғонистон|даҳсолаҳои низоъ]] зарар дидаанд, ки ба рушди инфрасохтор, вазъи иқтисодӣ, идоракунӣ ва зиндагии иҷтимоӣ таъсир расонидааст. Бо вуҷуди ин мушкилот, Бғалон ҳамчунин ҳамчун минтақаи муҳими транзитӣ байни шимоли Афғонистон ва минтақаҳои марказии кишвар амал мекунад. ==Таърихи ном== Номи Бғалон эҳтимолан аз вожаи бахтрии ''bagolango'' ба маънои «маъбади тасвир» гирифта шудааст, ки аз решаи эронии бостонӣ ''baga danaka'' ({{langx|peo|𐬠𐬀𐬖𐬀-𐬛𐬁𐬥𐬀𐬑𐬀|translit=*baga-dānaka-}}) ба маънои макон ё маъбади илоҳӣ пайдо шуда, дар маъбади [[Сурх Кӯтал]] дар замони подшоҳи [[Кушониён|Кушонӣ]] [[Канишка]] дар ибтидои асри дувуми мелодӣ сабт шудааст. Ном одатан ба таври овозӣ ба Бғалон табдил ёфтааст.<ref name="Iranica-Baghlan">{{Cite encyclopedia|author1=Bivar, A. D. H. |author2=Balland, D. |author3=de Planhol, X. |title=Baḡlān |editor=Ehsan Yarshater |editor-link=Ehsan Yarshater |year=2011 |encyclopedia=[[Encyclopædia Iranica]] |volume=III |publisher= The Encyclopædia Iranica Foundation (EIF) |pages=416–418 |url=https://www.iranicaonline.org/articles/baglan-district-and-town-of-afghanistan |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811223105/https://www.iranicaonline.org/articles/baglan-district-and-town-of-afghanistan |archive-date=11 August 2017 |url-status=live }}</ref> Манбаъҳои дигар зикр мекунанд, ки роҳиби будоии чинӣ [[Сюанззан]] дар миёнаҳои асри ҳафтуми мелодӣ аз Бғалон гузашта, онро «подшоҳии ''Фо-кя-ланг''» номидааст.<ref>Xuanzang. ''[http://depts.washington.edu/silkroad/texts/xuanzang.html Record of the Western Regions]''. translated by Samuel Beal (1884) in ''Buddhist Records of the Western World'', London: Trubner & Co. Ltd., 1884</ref> ==Таърих== {{Ниг. низ|Таърихи Афғонистон}} ===Давраи бостон=== [[File:Bactrian text in square capitals, 158-159 CE, 164979.jpg|thumb|250px|Порае аз матни бахтрӣ бо ҳуруфи мураббаъ аз [[садаи II пеш аз мелод|асри II пеш аз мелод]], дар [[Сурх Кӯтал]] ёфт шудааст]] Минтақаи Бғалони имрӯза ҳадди ақал аз [[ҳазораи I пеш аз мелод]] маскун буда ва қисме аз минтақаи таърихии [[Бохтар]] буд. Далелҳои бостоншиносӣ мавҷудияти сохторҳои мураккаби маъмурӣ ва динӣ дар давраи [[Кушониён|Кушонӣ]] (асрҳои 1–3 мелодӣ) нишон медиҳанд. Ҷойгиршавии Бғалон дар роҳҳои тиҷоратӣ, ки [[Осиёи Марказӣ]]-ро бо [[нимқорраи Ҳинд]] мепайваст, ҳаракати молҳо, одамон ва расму оинҳоро осон карда, онро ба шабакаҳои васеи иқтисодӣ ва фарҳангии Бохтари бостон ҳамроҳ кардааст. Ёфтҳои бостонӣ, аз ҷумла тангаҳо, сафолҳо ва ашёи динӣ, иштироки фаъол бо анъанаҳои шаҳрӣ ва оинии Кушонӣ ва пеш аз Кушониро нишон медиҳанд. Аҳолии маҳаллӣ ба омезиши кишоварзӣ дар даштҳои ҳосилхези шимолӣ ва чорводорӣ дар теппаҳои ҷанубӣ машғул буданд, ки иқтисоди дугонаеро, ки аз ҷуғрофия ташаккул ёфтааст, инъикос мекунад. ===Давраи асрҳои миёна=== Дар давраи ибтидои асрҳои миёна, Бғалон ба империяҳо ва сулолаҳои пай дар пай, аз ҷумла [[Ҳайтолиён]] дар асрҳои 5 то 8, [[Сомониён]] дар асрҳои 9 ва 10, ва баъдтар [[Ғазнавиён]] ва [[Ғуриён]] ҳамроҳ карда шуд. Дар асри 13, гарнизони муқими муғул дар минтақаи Қундуз-Бғалон, ки аввал таҳти [[Салӣ Нӯён]] ва баъдтар авлоди ӯ буд, фраксияи [[Қароун]]-ро ташкил дод, ки то давраи [[Темурён|Темуриён]] таъсиргузор буд ва дар солҳои 1494–1495 мелодӣ ҳамчун зери ҳукми амири [[Қипчоқ]] зикр шудааст.<ref name="Manz-160">{{Cite book|last1=Manz |first1=Beatrice Forbes |year=1999 |title=The Rise and Rule of Tamerlane |location=Cambridge, England |publisher=Cambridge University Press |pages=160–163 |isbn=9780521633840 |url=https://books.google.com/books?id=1Nzh_9DZ5DYC }}</ref><ref name="Manz-187">{{harvnb|Manz|1999|page=187}}</ref> Ҷойгоҳи минтақа дар роҳҳои пайвандкунандаи шимоли Афғонистон ба маркази кӯҳсор ва ба минтақаҳои [[Тоҷикистон]] ва [[Ӯзбекистон]] имрӯза онро ба роҳи муҳим барои тиҷорат, лашкаркашӣ ва мубодилаи фарҳангӣ табдил дод. Таъсири [[Фарҳанги исломӣ|исломӣ]] тадриҷан дар ин давра паҳн шуда, бунёди масоҷид, мадрасаҳо ва идораҳои маъмуриро овард, дар ҳоле ки аҳолии маҳаллӣ омезиши зиндагии кишоварзӣ ва чорводорӣ нигоҳ доштанд. Маскунҳо дар назди рӯдхонаҳо васеъ шуда, шабакаҳои обёрӣ барои дастгирии кишти зироат таҳия карда шуданд. Мавҷудияти шаҳракҳои хурд тиҷорати маҳаллӣ, истеҳсоли ҳунармандӣ ва идораи ноҳияҳои атрофро осон карда, намунаи марказҳои нимшаҳрӣ бо ҳавзаҳои кишоварзии атрофро эҷод кард. ===Давраи нав ва навтарин=== [[File:CH-NB - Afghanistan, Pol-i-Khomri (Puli Khumri, Pul-i-Kumri)- Menschen - Annemarie Schwarzenbach - SLA-Schwarzenbach-A-5-20-138.jpg|thumb|200px|Мардони Бғалонӣ дар макони сохтмон (тақрибан соли 1939)]] Бғалон дар нимаи асри 18 ба [[Империяи Дурронӣ]] ҳамроҳ шуд ва бештар кишоварзӣ боқӣ монд, деҳаҳо дар назди рӯдхонаҳо ба монанди [[Рӯди Қундуз|Қундуз]] ва шохобҳои он ҷойгир буданд. Шаҳракҳои хурд, аз ҷумла [[Бғалони Ҷадид]] ва [[Пули Хумрӣ]], ҳамчун марказҳои маъмурӣ ва тиҷоратии маҳаллӣ хизмат мекарданд ва фаъолиятҳои аввалини саноатӣ, ба монанди истеҳсоли шакар ва коргоҳҳои бофандагӣ дар онҷо таъсис дода шуданд. Дар асри 20, вилоят тавассути лоиҳаҳои саноатӣ ва кишоварзӣ, аз ҷумла васеъшавии истеҳсоли шакар, корхонаҳои равғани растанӣ ва истихроҷи ангишт, рушди иқтисодии бештарро дид, ки ба рушди марказҳои шаҳрӣ мусоидат кард.<ref name="Clements-38">{{Cite encyclopedia|last1=Clements |first1=Frank |last2=Adamec |first2=Ludwig W. |year=2003 |title=Baghlan Province |encyclopedia=Conflict in Afghanistan: A Historical Encyclopedia |page=[https://books.google.com/books?id=bv4hzxpo424C&pg=PA38 38] |isbn=978-1-85109-402-8 |url=https://books.google.com/books?id=bv4hzxpo424C&pg=PA38 |access-date=18 June 2015 }}</ref><ref>{{Cite web|title=Asian Annual: The "Eastern World" Handbook |year=1959 |url=https://books.google.com/books?id=ITsMAQAAIAAJ&q=vegetable+oil+baghlan |access-date=18 June 2015 }}</ref><ref name="Rafferty">{{Cite encyclopedia|last1=Rafferty |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Peter |year=2002 |title=Afghanistan: Economy |encyclopedia=The Far East and Australasia 2003 |location=London |publisher=Europa Publications |pages=79–86, [https://books.google.com/books?id=LclscNCTz9oC&q=baghlan+coal&pg=PA85 page 85] |isbn=9781857431339 |url=https://books.google.com/books?id=LclscNCTz9oC&pg=PA79 }}</ref> Дар соли 1964, вилояти муосири Бғалон расман аз [[Вилояти Қатағон]] ҷудо карда шуд, ки сохторҳои маъмуриро мураттаб кард ва давраи афзоиши шаҳрнишинӣ ва ҳамгироии иқтисодӣ дар минтақаро нишон дод.<ref name="Iranica-Baghlan" /> ===Дар давраи ҷанг (1979–2021)=== [[File:Taliban insurgents turn themselves in to Afghan National Security Forces at a forward operating base in Puza-i-Eshan -a.jpg|thumb|250px|[[Қувваҳои амниятии миллии Афғонистон]] дар пойгоҳи пешрафта дар [[ноҳияи Бғалони Ҷадид]] (2010)]] Бғалон аз [[Ҷанги Шӯравӣ дар Афғонистон|ҷанги Шӯравӣ]] ва даҳсолаҳои баъдӣ сахт зарар дид. Дар солҳои 1980, қисматҳои вилоят зери назорати милитсияҳои ҳамроҳ бо [[Ҷумҳурии Демократии Афғонистон|ҳукумати дастгиришудаи Шӯравӣ]] буданд, ки устувории маҳдуд, маъмурият, мактабҳо ва беморхонаҳоро нигоҳ медоштанд, дар ҳоле ки минтақаҳои дигар даргириҳои мусаллаҳона, ноамнӣ ва кӯчи аҳолӣ-ро аз сар гузарониданд.<ref name="BhatiaSedra2008">{{Cite book|author1=Bhatia, Michael V. |author2=Sedra, Mark |year=2008 |title=Afghanistan, arms and conflict: armed groups, disarmament and security in a post-war society |publisher=Psychology Press |pages=[https://books.google.com/books?id=YghqI97M56kC&pg=PA252 252ff.] |isbn=978-0-415-45308-0 |url=https://books.google.com/books?id=YghqI97M56kC }}</ref><ref>{{cite book|last1=Emadi |first1=Hafizullah |year=2005 |title=Culture and Customs of Afghanistan |location=Westport, Connecticut |publisher=Greenwood Press |page=[https://books.google.com/books?id=bY8ck6iktikC&q=manuchehr+baghlan&pg=PA73 73]|isbn=978-0-313-33089-6 |url=https://books.google.com/books?id=bY8ck6iktikC }}</ref><ref name="Giustozzi-61">{{Cite book|last=Giustozzi |first=Antonio |year=2009 |title=Empires of Mud: The Neo-Taliban Insurgency in Afghanistan 2002-2007 |location=London |publisher=Hurst & Company |pages=[https://books.google.com/books?id=z2thMlBAFfcC&pg=PA61 61–62] |isbn=978-1-85065-932-7 |url=https://books.google.com/books?id=z2thMlBAFfcC }}</ref> Дар ин давра маркази вилоят аз шаҳри Бғалон ба [[Пули Хумрӣ]] кӯчонида шуд, то идоракунӣ ва дастрасӣ беҳтар гардад.<ref>Author: Hakimi, Aziz Ahmed. Title: Fighting for Patronage: American counterinsurgency and the Afghan Local Police. Publisher: University of London. Date: 23.07.2015. Access date: 04.04.2024.</ref> Пас аз [[Хуруҷи нерӯҳои Шӯравӣ аз Афғонистон]], Бғалон дар давраи [[Ҷанги шаҳрвандии Афғонистон (1989–2001)|ҷанги шаҳрвандии солҳои 1990]] ноустувориро аз сар гузаронид, зеро гурӯҳҳои мухталиф, аз ҷумла нерӯҳои ҳукуматӣ ва милитсияҳои маҳаллӣ, барои назорат рақобат мекарданд. Дар давраи [[Имороти Исломии Афғонистон (1996–2001)|ҳукмронии Толибон]] ва пас аз [[Ҳуҷуми Амрико ба Афғонистон|даҳолати НАТО дар соли 2001]], вилоят бо сабаби ҷойгиршавӣ дар роҳҳои асосии транзитӣ байни шимол ва маркази Афғонистон аҳамияти стратегӣ нигоҳ дошт. Инфрасохтор, аз ҷумла роҳҳо, корхонаҳо ва хизматрасонии давлатӣ, аз низоъи тӯлонӣ осеб дид ва бисёр ҷомеаҳо бо кӯч ва халалдоршавии иқтисодӣ рӯбарӯ шуданд. ===Имрӯз (аз соли 2021)=== Аз соли 2021, Бғалон пас аз [[Ҳуҷуми Толибон (2021)|тасарруфи саросарӣ]] зери назорати [[Толибон]] қарор дорад. Маъмурияти вилоят мувофиқи сохторҳои [[Имороти Исломии Афғонистон|Имороти Исломӣ]] аз нав ташкил карда шуда, ҷойгоҳҳои калидии маъмурии маҳаллӣ бо таъйиноти Толибон иваз карда шудаанд. Амният ҳанӯз нигаронкунанда аст, махсусан дар ноҳияҳои дурдаст, ки баъзан муқовимат аз ҷониби милитсияҳои маҳаллӣ ё гурӯҳҳои рақиб пайдо мешавад.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/taliban-arrest-uzbek-commander-clashes/31677178.html|title=Taliban's Arrest Of Ethnic Uzbek Commander Sparks Clashes In Northern Afghanistan|first=Bruce|last=Pannier|publisher=Radio Free Europe|date=January 29, 2022|accessdate=January 31, 2022}}</ref> ==Ҷуғрофия== Бғалон дар шимоли Афғонистон ҷойгир аст ва ҷойгоҳи стратегӣ дар роҳҳои асосии транзитӣ, ки маркази кӯҳсорро ба даштҳои шимолӣ мепайвандад, ишғол мекунад. Вилоят бо омезиши кӯҳҳо, водиҳои рӯдхонаҳо ва даштҳои кишоварзӣ тавсиф мешавад. Замини гуногуни он ба намунаҳои маскуншавӣ, фаъолиятҳои иқтисодӣ ва фарҳанги маҳаллӣ шакл додааст. ===Манзара=== [[File:ANA in Baghlan-2010.jpg|thumb|250px|Даштҳои ҳамвори Бғалон (2011)]] Манзараи Бғалонро силсилакӯҳҳое ишғол кардаанд, ки ба системаи [[Ҳиндукуш]] дохиланд ва масоҳати васеъ дар болои 2000 метр ҷойгир аст. Якчанд қуллаҳо аз 4000 метр боло мераванд, дар ҳоле ки водиҳои поёнтар барои кишоварзӣ ва маскуншавӣ истифода мешаванд. Вилоятро якчанд рӯдхонаҳои муҳим, аз ҷумла [[Рӯди Қундуз|рӯди Қундуз]] ба самти шимол ба [[Ҳавзаи Омударё]] ва шохобҳои он, ки водиҳои ҳосилхезро барои кишоварзӣ эҷод мекунанд ва рӯди [[Андараб]] мегузаранд. Маскунҳо одатан дар соҳилҳои рӯдхонаҳо ва террасаҳои аллювиалӣ ҷойгиранд, дар ҳоле ки бисёр минтақаҳои кӯҳӣ танҳо тавассути гузаргоҳҳо дастрасанд, ки дар зимистон ғайриқобили гузар мешаванд. ===Наботот ва ҳайвонот=== Бғалон дорои омезиши намудҳои растаниҳо, аз ҷангалҳои [[сӯзанбарг]] дар баландиҳои паст то марғзорҳои [[алпӣ]] ва [[чаманзор]]ҳо дар кӯҳҳо мебошад. Дарахтони маъмул [[қарағай]], [[арча]] ва [[тут]] мебошанд, дар ҳоле ки дарахтони мева ва чормағз монанди [[себ]], [[чормағз]] ва [[бодом]] дар водиҳои рӯдхонаҳо мерӯянд. Ҳайвоноти вилоят намудҳои мутаносиб ба муҳити кӯҳӣ, аз ҷумла [[бузҳои кӯҳӣ]], [[мархур]], [[гург]], [[паланги барфӣ]] ва [[паррандагони шикорӣ|гуногуни паррандагони шикорӣ]]-ро дар бар мегирад. Фаъолияти инсон, аз ҷумла кишоварзӣ, чорводорӣ ва шикор, ба баъзе популятсияҳо таъсир расонидааст, аммо минтақаҳои дурдаст ҳанӯз ҳам макони муҳими ҳайвоноти ваҳшӣ мебошанд. ===Иқлим=== [[File:A new pedestrian bridge in Dushi District of Baghlan province -b.jpg|thumb|250px|Пули пиёдагарди пӯшида аз барф дар [[ноҳияи Души|Души]], Бғалон (2010)]] Бғалон иқлими [[Иқлими континенталӣ|континенталӣ]]-и [[Иқлими кӯҳсор|баландкӯҳӣ]] бо зимистонҳои сард ва тобистони гарм дорад. Минтақаҳои баландкӯҳӣ зимистонҳои дароз ва сахт, бо ҳарорати зуд-зуд ба зери -10 °C ва аксар ба -20 °C ё пасттар ва бориши зиёди барф ва водиҳо зимистонҳои кӯтоҳ ва мулоимтар доранд. Ҳарорати тобистон одатан дар минтақаҳои паст аз 20 то 30 °C ва дар баландиҳои болотар аз 10 то 20 °C мебошад. Боришот вобаста ба баландӣ тафовути зиёд дорад ва [[барф]] дар баландиҳои боло ҳукмрон аст. Ҷудошавии мавсимӣ дар минтақаҳои кӯҳӣ маъмул аст, зеро барф, [[тарма]], ва рӯдхонаҳои сероб метавонанд деҳаҳоро барои муддати тӯлонӣ буранд. ==Ҳукумат ва сиёсат== {{Ниг. низ|Сиёсати Афғонистон|Рӯйхати волиёни Бғалон}} ===Идоракунӣ=== Таърихан, Бғалон дар сатҳи маҳаллӣ аз ҷониби сохторҳои қабилавӣ ва пешвоёни ҷомеа, махсусан дар ноҳияҳои деҳотӣ ва кӯҳӣ идора мешуд. Оқсоқолон ва сардарони қабила аксар вақт дар ҳалли ихтилофот, идораи захираҳо ва намояндагӣ ба ҳокимони минтақавӣ нақши калидӣ мебозиданд. Дар давраи [[Ҷанги Шӯравӣ дар Афғонистон|ҷанги Шӯравӣ]] ва ҷанги шаҳрвандии баъдӣ дар солҳои 1990, қисматҳои вилоят зери назорати [[Исмоилия|исмоилии]] [[Саёди Коён|дастгиришудаи Шӯравӣ]] буданд, ки мактабҳо, беморхонаҳо ва хизматрасонии маъмуриро нигоҳ медоштанд. Ҳамзамон, гурӯҳҳои [[Муҷоҳидини Афғонистон|Муҷоҳид]] ба монанди [[Ҷамъияти Исломӣ]] ва дигар ҳизбҳои [[Эътилофи Шимол]] дар ноҳияҳои дигар фаъолият мекарданд ва барои назорат ва ташаккули сиёсати маҳаллӣ рақобат мекарданд. [[Ҷумҳурии Исломии Афғонистон|Пас аз соли 2001]], идоракунии маҳаллӣ дар Бғалон бо ҳукумати марказии Афғонистон мувофиқ карда шуд, бо мансабдорони интихобшуда ва таъйиншуда идораи вилоятро назорат мекарданд, дар ҳоле ки шӯроҳои маҳаллӣ ва оқсоқолон то ҳол дар миёнаравӣ ва идораи умури иҷтимоӣ нақш доштанд. Аз соли 2021, вилоят зери назорати [[Толибон]] буда, сохторҳои маъмурии қаблиро бо модели идоракунии мутамаркази худ иваз кардаанд. Пешвоёни суннатии қабилавӣ, инчунин боқимондаҳои шабакаҳои қудратии маҳаллии қаблӣ, то ҳол дар ноҳияҳои деҳотӣ, махсусан дар ихтилофот, ҳамоҳангии амниятӣ ва идораи захираҳои маҳаллӣ ба қарорҳо таъсир мерасонанд. То декабри соли 2025, волии Бғалон [[Мавлавӣ]] [[Абдурраҳмон Ҳаққонӣ]] мебошад.<ref name="mei" /> ===Тақсимоти маъмурӣ=== [[File:Districts of Baghlan as of January 2004.png|250px|thumb|Харитаи ноҳияҳои Бғалон дар январи 2004, пеш аз аз нав кашидани марзҳои вилоятӣ ва ноҳиявӣ дар охири ҳамон сол]] Бғалон ба 15 ноҳия тақсим шудааст, ки ҳар кадомро волии ноҳия ё маъмури маҳаллӣ, ки аз ҷониби мақомоти вилоятӣ таъйин шудааст, идора мекунад. Шаҳрҳои калонтарин маркази вилоят [[Пули Хумрӣ]] ва [[Бғалон]] мебошанд. Ин марказҳои шаҳрӣ ҳамчун марказҳои маъмурӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ барои ноҳияҳои деҳотии атроф хизмат мекунанд. Тақсимоти вилоятӣ ва ноҳиявӣ ҳам марзҳои таърихии қабилавӣ ва ҳам банақшагирии муосири маъмуриро инъикос мекунад. {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%;" |+ Ноҳияҳои вилояти Бғалон |- ! align="left" |Ноҳия ! align="left" |Марказ ! align="right" |Аҳолӣ<ref>{{cite web|author=<!--Not stated-->|date=April 2021|title=Estimated Population of Afghanistan 2021-22|url=https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-of-Afghanistan1-1400.pdf|access-date=June 21, 2021|website=|publisher=National Statistic and Information Authority (NSIA)|quote=|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204559/https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-of-Afghanistan1-1400.pdf|url-status=dead|accessdate=2026-08-05|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624204559/https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-of-Afghanistan1-1400.pdf}}</ref> ! align="right" |Масоҳат ! align="right" |Зичии<br />аҳолӣ !Қайдҳо |- |[[Ноҳияи Андараб|Андараб]] || || align=right| 28,830 || align=right| 807 || align=right| 36 || тоҷик |- |[[Ноҳияи Бғалони Ҷадид|Бғалони Ҷадид]] || [[Бғалон]]|| align=right| 198,382 || align=right| 1,676 || align=right| 118 ||паштун 70%, тоҷик 20%, ӯзбек 10%<ref>{{Cite web |author=UNHCR Sub-Office Mazar-i-Sharif |date=9 April 2002 |title=District Profile: Baghlan Jadid |publisher=[[Afghanistan Information Management Services]] |url=http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/baghlan/baghlan_jadeed.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20050522055904/http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/baghlan/baghlan_jadeed.pdf |archive-date=22 May 2005 |url-status=dead }}</ref> |- |[[Ноҳияи Бурка|Бурка]] || || align=right| 59,521 || align=right| 933 || align=right| 64 ||60% ӯзбек, 20% тоҷик, 10% ҳазора, 10% паштун<ref>{{Cite web |author=UNHCR Sub-Office Mazar-i-Sharif |date=9 April 2002 |title=District Profile: Burka |publisher=[[Afghanistan Information Management Services]] |url=http://www.aims.org.af:80/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/burka/burka.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220326/http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/burka/burka.pdf |archive-date=3 March 2016 |url-status=dead |access-date=17 May 2021 }}</ref> |- |[[Ноҳияи Даҳанаи Ғурӣ|Даҳанаи Ғурӣ]] || || align=right| 66,618 || align=right| 1,333 || align=right| 50 ||80% паштун, 10% ҳазора, 10% ӯзбек |- |- |[[Ноҳияи Деҳи Салор|Деҳи Салор]] || || align=right| 36,137 || align=right| 633 || align=right| 57 ||Соли 2005 дар дохили [[ноҳияи Андараб]] таъсис ёфтааст. Бештар тоҷик |- |[[Ноҳияи Души|Души]] || || align=right| 75,597 || align=right| 2,356 || align=right| 32 || 60% ҳазора, 39% тоҷик<ref>{{Cite web |author=UNHCR Sub-Office Mazar-i-Sharif |date=10 April 2002 |title=District Profile: Dushi |publisher=[[Afghanistan Information Management Services]] |url=http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/dushi/dushi.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20051027190845/http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/dushi/dushi.pdf |archive-date=27 October 2005 |url-status=dead }}</ref> |- |[[Ноҳияи Фаранг ва Ғару|Фаранг ва Ғару]] || || align=right| 18,733 || align=right| 244 || align=right| 77 || Бештар тоҷик, соли 2005 дар дохили [[ноҳияи Хост ва Фаранг]] таъсис ёфтааст |- |[[Ноҳияи Гузаргоҳи Нур|Гузаргоҳи Нур]] || || align=right| 11,426 || align=right| 425 || align=right| 27 || Бештар тоҷик, соли 2005 дар дохили [[ноҳияи Хост ва Фаранг]] таъсис ёфтааст |- |[[Ноҳияи Хинҷон|Хинҷон]] || || align=right| 34,411 || align=right| 1,017 || align=right| 34 || 85% тоҷик, 5% ҳазора, 5% паштун ва 5% дигар<ref>{{Cite web |author=UNHCR Sub-Office Mazar-i-Sharif |date=9 April 2002 |title=District Profile: Khinjan |publisher=[[Afghanistan Information Management Services]] |url=http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/khinjan/khinjan.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517061701/http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/khinjan/khinjan.pdf |archive-date=17 May 2011 |url-status=dead }}</ref> |- |[[Ноҳияи Хост ва Фаранг|Хост ва Фаранг]] || || align=right| 71,345 || align=right| 1,898 || align=right| 38 || Бештар тоҷик, соли 2005 тақсим карда шудааст |- |[[Ноҳияи Хоҷа Ҳиҷрон|Хоҷа Ҳиҷрон]] || || align=right| 26,971 || align=right| 659 || align=right| 41 || Бештар тоҷик, соли 2005 дар дохили [[ноҳияи Андараб]] таъсис ёфтааст |- |[[Ноҳияи Наҳрин|Наҳрин]] || || align=right| 78,438 || align=right| 998 || align=right| 79 || 60% тоҷик, 35% паштун, 5% ӯзбек<ref>{{Cite web |author=UNHCR Sub-Office Mazar-i-Sharif |date=9 April 2002 |title=District Profile: Nahrin |publisher=[[Afghanistan Information Management Services]] |url=http://www.aims.org.af:80/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/nahrin/nahrin.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191104/http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/nahrin/nahrin.pdf |archive-date=3 March 2016 |url-status=dead |access-date=17 May 2021 }}</ref> |- |[[Ноҳияи Пули Ҳисор|Пули Ҳисор]] || || align=right| 31,222 || align=right| 905 || align=right| 35 || Бештар тоҷик, соли 2005 дар дохили [[ноҳияи Андараб]] таъсис ёфтааст |- |[[Ноҳияи Пули Хумрӣ|Пули Хумрӣ]] ||[[Пули Хумрӣ]] || align=right| 242,859 || align=right| 664 || align=right| 366 || тоҷик 60%, ҳазора 20%, паштун 13%, ӯзбек 7%<ref>{{Cite web |author=UNHCR Sub-Office Mazar-i-Sharif |date=9 April 2002 |title=District Profile: Pul-i-Khomri |publisher=[[Afghanistan Information Management Services]] |url=http://www.aims.org.af:80/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/puli_khomri/puli_khomri.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305172824/http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/puli_khomri/puli_khomri.pdf |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead |access-date=17 May 2021 }}</ref> |- |[[Ноҳияи Тала ва Барфак|Тала ва Барфак]] || || align=right| 34,144 || align=right| 2,525 || align=right| 14 || ҳазора 70%, тоҷик 30%<ref>{{Cite web |author=UNHCR Sub-Office Mazar-i-Sharif |date=9 April 2002 |title=District Profile: Tala-wa-Barfak |publisher=[[Afghanistan Information Management Services]] |url=http://www.aims.org.af:80/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/tala_wa_barfak/tala_wa_barfak.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223414/http://www.aims.org.af/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/northern/baghlan/tala_wa_barfak/tala_wa_barfak.pdf |archive-date=3 March 2016 |url-status=dead |access-date=17 May 2021 }}</ref> |- bgcolor="#d3d3d3" |'''Бғалон''' | | '''1,014,634''' |'''18,255''' |'''56''' |52.8% [[тоҷикон]], 25.5% [[паштунҳо]], 13.0% [[ҳазораҳо]], 8.2% [[ӯзбекҳо]], 0.2% дигар. |} {{reflist|group=note}} ===Амният=== [[File:Kuk Chenar Bridge in Baghlan Province -b.jpg|thumb|250px|Як сарбози [[Қувваҳои амниятии миллии Афғонистон|Қувваҳои амниятии миллӣ]] (акнун барҳам хӯрда) дар пуле дар Бғалон посбонӣ мекунад (2010)]] Аз соли 2021, Бғалон пас аз [[Ҳуҷуми Толибон (2021)|тасарруфи саросарӣ]] зери назорати [[Толибон]] қарор дорад. Ин гурӯҳ акнун ҳифзи қонун, идоракунии маҳаллӣ ва ҳалли ихтилофотро дар саросари вилоят назорат мекунад. Пешвоёни суннатии қабилавӣ ва оқсоқолон то ҳол дар миёнаравии ихтилофот, махсусан дар ноҳияҳои дурдаст ё деҳотӣ нақш мебозанд. Ҳарчанд марказҳои калони шаҳрӣ ба монанди [[Пули Хумрӣ]] дар зери идораи [[Имороти Исломии Афғонистон|Имороти Исломӣ]] нисбатан устуворанд, баъзе ноҳияҳои кӯҳӣ ва ҷудогона баъзан бо сабаби даргириҳои гоҳ-гоҳ бо гурӯҳҳои муқовимати маҳаллӣ ё гурӯҳҳои мусаллаҳи рақиб шиддатнок мебошанд. Замини ноҳамвори вилоят то ҳол барои нигоҳдории амнияти устувор дар тамоми Бғалон мушкилот эҷод мекунад. ==Иқтисод== {{Ниг. низ|Иқтисоди Афғонистон}} Иқтисоди Бғалон бештар ба [[кишоварзӣ]], [[чорводорӣ]] ва [[тиҷорати минтақавӣ]] асос ёфтааст, ки якҷоя манбаи асосии даромад барои аксари хонаводаҳо мебошанд. Аҳолии деҳот ба кишоварзӣ ва чорводорӣ ҳам барои истеъмоли шахсӣ ва ҳам барои истеҳсоли бозорӣ сахт вобаста аст, дар ҳоле ки марказҳои шаҳрӣ дар маъмурият, хизматрасонӣ, саноати хурд ва тиҷорат шуғл медиҳанд. Рушди саноати маҳдуд ва ноустувории сиёсии давомдор сармоягузории хусусии васеъ ва афзоиши гуногуни иқтисодиро маҳдуд мекунад. ===Кишоварзӣ ва чорводорӣ=== Кишоварзӣ пояи иқтисодии Бғалонро ташкил медиҳад. Водиҳои ҳосилхез ва даштҳо кишти [[гандум]], [[биринҷ]], [[ҷуворӣ]] ва [[лаваб]]-ро, ки ҳам барои истеъмоли маҳаллӣ ва ҳам барои бозорҳои минтақавӣ парвариш карда мешаванд, дастгирӣ мекунанд. Истеҳсоли [[пахта]] ва [[абрешим]] дар якчанд ноҳия нақши муҳим мебозад ва анъанаҳои бостонӣ истеҳсоли нах ва фаъолиятҳои бофандагии хурдро идома медиҳад.<ref name="Clements-38" /> Боғҳои мева, ки [[ангӯр]], [[писта]] ва [[анор]] мепарваранд, дар минтақаҳои обёрӣ ва теппаҳо васеъ паҳн шудаанд. Обёрӣ барои истеҳсоли кишоварзӣ муҳим аст ва тавассути системаи каналҳо ва интиқоли рӯдхонаҳо нигоҳ дошта мешавад, ки бисёре аз онҳо наслиҳо вуҷуд доранд. Чорводорӣ ҳамчун такмили муҳими кишти зироат амал мекунад. Ҷомеаҳои деҳот [[гӯсфанди қорақул]], [[буз]], [[гов]] ва [[мурғ]]-ро парвариш мекунанд, ки [[гӯшт]], [[маҳсулоти ширӣ]], [[пашм]] ва [[ҷонварони корӣ]] таъмин мекунанд.<ref name="Clements-38" /><ref name="nps">[https://nps.edu/web/ccs/baghlan]</ref> Дар ноҳияҳои баландкӯҳ ва кӯҳӣ, [[чорводории мавсимӣ]] ва [[кучи чорпоён]] маъмул боқӣ мондааст, бо чорвоДороне, ки чорворо байни чароғгоҳҳои тобистонӣ ва зимистонӣ ҳаракат медиҳанд. [[Чорводорӣ]] инчунин ҳамчун захираи муҳим дар баробари норасоии ҳосил ва такони иқтисодӣ хизмат мекунад. ===Маъдан ва ашёи хом=== {{Ниг. низ|Маъдан дар Афғонистон}} [[File:US Navy 101123-N-6436W-070 Seabees assigned to Naval Mobile Construction Battalion (NMCB) 40 work with Afghani contractors to place concrete for he.jpg|thumb|250px|Мардони афғон дар макони сохтмон дар Бғалон (2010)]] Бғалон дорои захираҳои назарраси [[доломит]], [[селестит]], [[гил]], [[гач]] ва [[оҳаксанг]] мебошад, ки маъданро ба яке аз бахшҳои муҳими иқтисодии таърихии вилоят табдил медиҳад.<ref>[https://pubs.usgs.gov/of/2011/1204/pdf/19A.pdf]</ref> [[Истихроҷи ангишт]], махсусан дар маъданҳои ''Каркар'' ва ''Дудкош'', дар таъминоти энержии дохилии Афғонистон дар асри 20 нақши бузург дошт ва имрӯз дар миқёси кам идома дорад.<ref name="Clements-38" /> Истихроҷи [[намак]] ва [[санги маъдан]] барои сохтмон ва бозорҳои минтақавӣ дастгирӣ мекунанд. Аммо инфрасохтори маҳдуд, таҷҳизоти кӯҳна ва номуайянии сиёсӣ васеъшавии бахши маъданро маҳдуд кардаанд. ===Тиҷорат=== Инфрасохтори тиҷорат ба маҳсулоти кишоварзӣ, бозорҳои чорво ва тиҷорати транзитӣ зич алоқаманд аст. Марказҳои шаҳрӣ ба монанди [[Пули Хумрӣ]], [[Бғалон]], [[Наҳрин]] ва [[Даҳанаи Ғурӣ]] ҳамчун марказҳои асосии тиҷоратӣ фаъолият мекунанд, ки дар онҷо [[маҳсулоти кишоварзӣ]], [[бофандагӣ]], [[ангишт]] ва молҳои истеъмолии воридотӣ мубодила мешаванд.<ref name="ei">[https://www.iranicaonline.org/articles/baglan-district-and-town-of-afghanistan/]</ref> Ҷойгиршавии Бғалон дар роҳҳои асосии транзитии шимолу ҷануб, ки [[Кобул]]-ро бо [[Вилояти Қундуз|Қундуз]], [[Вилояти Самангон|Самангон]] ва [[Вилояти Балх|Балх]] мепайвандад, ба он ҷойгоҳи стратегӣ дар шабакаҳои тиҷорати дохилӣ медиҳад. Бозорҳои ҳарҳафтаинаи деҳот ва [[бозор]]ҳои мавсимӣ дар ҳаёти иқтисодии деҳот марказӣ боқӣ мондаанд, ки мубодилаи хӯрок, чорво, асбоб ва молҳои рӯзмарраро осон мекунанд. ===Энергия ва обёрӣ=== Таъминоти энергия ба омезиши [[нерӯи барқи обӣ]], [[сӯзишвории фосилӣ|сӯзишвориҳои фосилӣ]] ва манбаъҳои энергияи анъанавӣ асос ёфтааст. Таъсисоти хурд ва миёнаи обӣ барқро ба шаҳрҳои калон мерасонанд, дар ҳоле ки минтақаҳои деҳот ба [[ҳезум]], [[ангишт]] ва [[генератори дизелӣ]] сахт вобастаанд. Норасоии барқ ва тағйироти мавсимии об ҳам ба зиндагии хонаводаҳо ва ҳам ба истеҳсоли иқтисодӣ таъсир мерасонанд. Обёрӣ барои кишоварзӣ муҳим буда, ба системаҳои рӯдхонаҳо, каналҳо ва усулҳои анъанавии идораи об такя дорад. Ҳарчанд ин системҳо кишти интенсивиро дар водиҳо ва даштҳо имконпазир месозанд, инфрасохтори пиршавӣ ва нигоҳдории маҳдуд ба амнияти об дар дарозмуддат хавф эҷод мекунад. ===Сайёҳӣ=== Бғалон дорои [[маконҳои бостоншиносӣ|маконҳои бостонӣ]], [[хароба]]ҳои таърихӣ, [[зиёратгоҳ]]ҳои динӣ ва маскунҳои анъанавӣ, инчунин манзараҳои табиии водиҳои рӯдхонаҳо ва теппаҳо мебошад. Сайёҳии дохилӣ дар миқёси маҳдуд, махсусан ба зиёратгоҳҳо, рух медиҳад. Аммо ноамнӣ, инфрасохтори маҳдуди нақлиёт ва набудани хизматрасонии меҳмонхонаӣ то ҳол афзоиши саноати назарраси сайёҳиро пешгирӣ кардааст. ===Иртиботот=== Инфрасохтори иртиботот аз ибтидои солҳои 2000 ба таври назаррас васеъ шудааст. Дастрасии [[шабакаи мобилӣ]] ва [[интернет]] дар шаҳрҳои калон ва бисёр марказҳои ноҳия дастрас аст ва тиҷорат, маориф ва маъмуриятро осон мекунад. Бо вуҷуди ин, ноҳияҳои дурдасти кӯҳӣ то ҳол пайвасти суст ё боэътимод надоранд, ки дастрасӣ ба иттилоот, хизматрасонии молиявӣ ва бозорҳоро маҳдуд мекунад. ===Нақлиёт ва инфрасохтор=== [[File:Approaching the Salang tunnel -c.jpg|thumb|250px|Як мошини борӣ дар яке аз роҳҳои асфалтии Бғалон (2009)]] Шабакаи нақлиётии Бғалон дар атрофи [[Роҳи давлатии Афғонистон|системаи роҳҳои миллӣ]], махсусан роҳи [[Кобул]]–[[Мазори Шариф]] ки аз [[Пули Хумрӣ]] мегузарад, сохта шудааст. Ин коридор барои ҳаракати молҳо, сӯзишворӣ, маводи ғизоӣ ва мусофирон байни шимол ва маркази Афғонистон муҳим аст. Дар беруни роҳҳои асосӣ, аксари ноҳияҳо ба [[роҳи асфалтӣ|роҳҳои асфалтӣ]], [[роҳи шағал]] ва [[гузаргоҳҳои кӯҳӣ]] вобастаанд, ки аксар вақт аз барф, обхезӣ ва тарма халал мешаванд. Бғалон [[шабакаи роҳи оҳан дар Афғонистон|шабакаи роҳи оҳан]] надорад ва нақлиёти борӣ ва мусофирон комилан ба трафики роҳ такя дорад. Нақлиёти ҳавоӣ низ бисёр маҳдуд аст ва танҳо як фурудгоҳи хурд, ''Фурудгоҳи Фарми Бғалон'', барои ҳавопаймоҳои сабук ва парвозҳои гоҳ-гоҳи давлатӣ ё гуманитарӣ истифода мешавад.<ref>[https://www.pilotnav.com/airport/OABG]</ref> Пулҳо, шабакаҳои роҳҳои маҳаллӣ ва таъсисоти нақлиёт ноҳамвор таҳия шудаанд. Даҳсолаҳои низоъ, маблағгузории маҳдуд ва замини душвор инфрасохтори вилоятро дар ҳолати ноустувор боқӣ гузоштаанд, ки мустақиман ба маҳсулнокии иқтисодӣ ва дастрасӣ ба бозор таъсир мерасонад. ==Демография== ===Аҳолӣ=== [[File:Scena przed czajchoną - Talā - 001510s.jpg|thumb|250px|Мардони Бғалонӣ дар назди ''[[чойхона]]''-и анъанавӣ (1976)]] Бғалон то соли 2023 аҳолии тахминии тақрибан 1,1 миллион нафар дорад, ки дар марказҳои шаҳрӣ, шаҳракҳои хурд ва деҳаҳои сершумори деҳотӣ паҳн шудаанд.<ref name="NSIA" /> Ақаллияти аҳолӣ дар минтақаҳои шаҳрӣ, асосан дар [[Пули Хумрӣ]] (маркази вилоят) ва шаҳрҳои дигар ба монанди [[Бғалон]], [[Наҳрин]] ва [[Даҳанаи Ғурӣ]] зиндагӣ мекунанд, дар ҳоле ки аксарият дар маскунҳои деҳотӣ дар водиҳо ва даштҳои вилоят ҷойгиранд. Камбағалӣ васеъ паҳн шудааст, махсусан дар ноҳияҳои кӯҳӣ ва дурдаст, бо индекси камбизоатии ченаки 0.299 ва 25.3% аҳолӣ дар камбизоатии шадид то соли 2023 зиндагӣ мекунанд.<ref name="ophi">[https://ophi.org.uk/media/45097/download]</ref> Дастрасии маҳдуд ба инфрасохтор, тандурустӣ, маориф ва шуғли устувор ба осебпазирии баланд мусоидат мекунад.<ref name="ophi" /> Халалҳои мавсимӣ аз сабаби бориши барф, обхезӣ ва тарма мунтазам деҳаҳоро ҷудо мекунанд ва шароити зиндагиро боз ҳам душвортар мекунанд. Кӯчи дохилӣ ба низоъҳои гузашта ва муҳоҷирати иқтисодӣ ба вилоятҳои дигари Афғонистон низ ба равишҳои демографии ахир шакл додааст. ===Этният, забонҳо ва дин=== {{Ниг. низ|Этният дар Афғонистон}} Тавре ки дар аксари Афғонистон, марзҳои этникӣ ва динӣ аксар вақт ғайрисақт ва ҳамҷоя буда, аз ҳамхонагӣ ва ҳувиятҳои маҳаллии муштарак шакл мегиранд. Бғалон бо таркиби гуногуни этникии худ, ки аз садсолаҳои муҳоҷират, тиҷорат ва ҳамкории минтақавӣ ташаккул ёфтааст, тавсиф мешавад. Гурӯҳҳои калонтарин [[тоҷикон]] ва [[паштунҳо]] мебошанд, бо аҳолии назарраси [[ҳазораҳо]] ва [[ӯзбекҳо]], ҳамроҳ бо ҷомеаҳои хурдтари [[тоторҳои афғон|тотор]] ва дигар ақаллиятҳо.<ref name=":0">{{Cite web|title=Provincial Development Plan, Baghlan: Provincial Profile |year=2008 |publisher=Ministry of Rural Rehabilitation and Development, Government of Afghanistan |url=http://www.mrrd.gov.af/nabdp/Provincial%20Profiles/Baghlan%20PDP%20Provincial%20profile.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703075512/http://www.mrrd.gov.af/nabdp/Provincial%20Profiles/Baghlan%20PDP%20Provincial%20profile.pdf |archive-date=3 July 2009 |url-status=dead }}</ref> Ҷомеаҳои тоҷик дар саросари вилоят паҳн шудаанд, дар ҳоле ки популятсияҳои паштун ва ӯзбек дар ноҳияҳои шимолӣ ва пастбештар назаррасанд. Ҷомеаҳои ҳазора асосан дар баъзе минтақаҳои марказӣ ва кӯҳӣ макон гирифтаанд. [[Дарӣ]] ва [[пашту]] забонҳои асосӣ мебошанд ва ҳамчун забонҳои асосии муоширати рӯзмарра, маъмурият ва маориф хизмат мекунанд. [[Забони ӯзбекӣ|ӯзбекӣ]] ва [[Забони туркманӣ|туркманӣ]] дар ноҳияҳои муайян истифода мешаванд, дар ҳоле ки чандзабонагӣ маъмул буда, бисёр сокинон ба ду ё зиёда забон ҳарф мезананд.<ref name=":1">{{Cite web |date=February 29, 2024 |title=Baghlan Development.pdf |url=https://nps.edu/documents/105988371/107571254/Baghlan_Development.pdf/c78f7b1a-893e-48dc-aae9-ac325aafd446#:~:text=Dari%20is%20spoken%20by%2070,numbers%20vary%20in%20different%20seasons.}}</ref> Аҳолӣ бештар [[мусулмонон|мусулмон]] мебошад. Аксарият ба [[Суннӣ]] пайравӣ мекунанд, дар ҳоле ки ақаллияти назаррас ба [[Исмоилияи шиъа]], махсусан дар ноҳияҳое, ки таърихан бо [[Саёди Коён]] алоқаманданд, пайравӣ мекунанд. Ҳувияти динӣ то ҳол дар ташкилоти иҷтимоӣ, роҳбарии маҳаллӣ ва зиндагии ҷомеа нақши муҳим мебозад. {| class="wikitable" style="text-align:center; table-layout:fixed; width:100%; margin:0" |+ Таркиби этникӣ, забонӣ ва динӣ (тахмин) ! style="width:10em; background-color:#d8f3d8;" | <small>Этният</small> ! rowspan="2" style="width:4.6em; background-color:#d8f3d8;" | <small>[[Тоҷикон|Тоҷик]]/ [[Форсизабон]]</small> ! rowspan="2" style="width:4.6em; background-color:#d8f3d8;" | <small>[[Ҳазораҳо|Ҳазора]]/ [[Исмоилия|Исмоилӣ]]</small> ! rowspan="2" style="width:4.6em; background-color:#d8f3d8;" | <small>[[Паштунҳо|Паштун]]</small> ! rowspan="2" style="width:4.6em; background-color:#d8f3d8;" | <small>[[Ӯзбекҳо|Ӯзбек]]</small> ! rowspan="2" style="width:4.6em; background-color:#d8f3d8;" | <small>[[Тоторҳо|То тор]]</small> ! rowspan="2" style="width:3em; background-color:#d8f3d8;" | <small>''Манобеъ''</small> |- ! style="width:10em; background-color:#ddf;" | <small>Давра</small> |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center; table-layout:fixed; width:100%; margin:0" |- style="background-color:#e6f2ff;" ! style="width:10em; background-color:#ddf;" | <small>2004–2021 [[Ҷумҳурии Исломии Афғонистон|(Ҷумҳурии Исломӣ)]]</small> | style="width:4.6em;" | 50 – 59% | style="width:4.6em;" | 2 – 15% | style="width:4.6em;" | 20 – 41% | style="width:4.6em;" | 3 – 12% | style="width:4.6em;" | 1 – 3% | style="width:3em;" | |-style="background-color:#E6E6E6;" | 2020 [[Агентии Иттиҳоди Аврупо оид ба паноҳандагӣ|EU]]<ref>{{cite web |date=2020 |title=Country Guidance: Afghanistan. Common analysis and guidance note |url=https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/Country_Guidance_Afghanistan_2020_0.pdf |publisher=[[European Union Agency for Asylum]] |access-date=25 November 2025}}</ref> || 1-ум || 3-юм || 2-юм || – || – |-style="background-color:#CCCCCC;" | 2019 [[Вазорати умури хориҷаи Олмон|AA]]<ref>{{cite web |author=ARC GbR. Koehler & Gosztonyi |date=January 2019 |title=SPNA Endline Report – A four-wave impact assessment of a stabilisation programme in North-East Afghanistan|url=https://www.auswaertiges-amt.de/resource/blob/2632046/257781efd3821e6693285573f50fb106/studie-spna-data.pdf |publisher=[[Auswärtiges Amt]] |access-date=25 November 2025}}</ref> || 52% || 2% || 41% || 3% || – |-style="background-color:#E6E6E6;" | 2018 [[СММ|СММ]]<ref>{{cite web |last=Ramizpoor |first= |date=2018 |title=Afghan People’s Dialogue on Peace: Local Road Maps for Peace – Kabul and Surrounding Provinces |url=https://unama.unmissions.org/sites/default/files/afghan_peoples_dialogue_34_roadmaps_on_peace_english.pdf |publisher=[[United Nations Assistance Mission in Afghanistan]] |access-date=25 November 2025}}</ref> || 59% || 14 – 15% || 20% || 5 – 6% || – |-style="background-color:#FFFFFF;" | 2015 [[Донишкадаи баҳрии ИМА|NPS]]<ref>{{Cite web |title=Baghlan - Program for Culture and Conflict Studies - Naval Postgraduate School |url=https://nps.edu/web/ccs/baghlan |access-date=26 April 2024 |website=nps.edu}}</ref> || 52% || 15% || 20% || 12% || 1% |-style="background-color:#E6E6E6;" | 2015 [[Плани Коломбо|CP]]<ref>{{Cite web |title=Afghanistan National Drug Use Survey |url=https://www.colombo-plan.org/wp-content/uploads/2024/08/Afghanistan-National-Drug-Use-Survey-2015-compressed.pdf |access-date=13 December 2025 |accessdate=2026-08-05 |archivedate=2025-12-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251219100349/https://www.colombo-plan.org/wp-content/uploads/2024/08/Afghanistan-National-Drug-Use-Survey-2015-compressed.pdf }}</ref> |colspan=2| 70% || 22% || ∅ || – |-style="background-color:#E6E6E6;" | 2011 [[Гурӯҳи аз нав сохтани вилоят|PRT]]<ref>{{Cite web |title=Afghanistan Provincial Reconstruction Team|url=https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA550604.pdf |date=February 2011 |access-date=2025-11-25 }}</ref> | colspan="2"| 70% || 22%{{efn|Бе [[кӯчиён]].}} || – || – |-style="background-color:#FFFFFF;" | 2011 [[Артиши ИМА|USA]]<ref>{{Cite web |title=U.S. Army Afghanistan Smart Book, Third Edition |url=https://info.publicintelligence.net/AfghanSmartBook.pdf |date=January 2011 |access-date=15 December 2025}}</ref> || 50% || 15% || 20% || 12% || 3% |} {| class="wikitable" style="text-align:left; table-layout:fixed; width:100%; margin:0" | <small>'''Рамзҳо:''' <ul style="margin:0; padding-left:1.2em; list-style-position:inside;"> <li>'''∅:''' Этният дар манбаъ зикр шуда, аммо миқдор нест</li> <li>'''–:''' Этният махсус зикр нашудааст</li> <li>'''Ихтисораи манобеъ:''' {{font color|bg=#CCCCCC|text=Манобеъи таҷрибавӣ: AA – Вазорати умури хориҷаи Олмон}}, {{font color|bg=#E6E6E6|text=Манобеъи давлатӣ: CP – Плани Коломбо, EU – Агентии Иттиҳоди Аврупо оид ба паноҳандагӣ, PRT – Гурӯҳи аз нав сохтани вилояти ИМА, UN – Созмони Милали Муттаҳид дар Афғонистон}}, {{font color|bg=#FFFFFF|text=Манобеъи таҳрирӣ: NPS – Донишкадаи баҳрии ИМА, USA – Артиши ИМА}}.</li> </ul></small> |} ===Маориф=== [[File:Opening a new school in Jelga district, Baghlan province -d.jpg|thumb|250px|Мансабдорони Бғалон дар ифтитоҳи мактаби нав дар [[ноҳияи Хоҷа Ҳиҷрон|Ҷелга]], Бғалон (2010)]] Инфрасохтори маориф дар Бғалон ноҳамвор таҳия шудааст. Мактабҳои ибтидоӣ ва миёна дар аксари марказҳои ноҳия фаъолият мекунанд ва таҳсилоти асосиро барои кӯдакон фароҳам меоранд, гарчанде ки ҳозирӣ аксар вақт аз фишорҳои иқтисодӣ ва ноамнии гузашта таъсир мерасонад. Дастрасӣ ба маориф одатан дар минтақаҳои шаҳрӣ беҳтар аз ноҳияҳои дурдасти деҳотӣ мебошад. Пули Хумрӣ мизбони асосии муассисаҳои олӣ ва касбӣ, аз ҷумла [[Донишгоҳи Бғалон]], марказҳои омӯзиши муаллимон ва мактабҳои техникӣ мебошад, ки ба донишҷӯён аз саросари вилоят хизмат мекунанд. Аз соли 2021, системаи маориф дар зери [[Афғонистон|маъмурияти Толибон]] тағйироти сохторӣ аз сар гузаронидааст. ''[[Мадраса]]'' дар ҳам шаҳр ва ҳам деҳот васеъ шудаанд, ки аксар вақт таълимоти динӣ дар баробари саводомӯзии асосӣ ва омӯзиши касбӣ пешниҳод мекунанд. Дастрасии занон ба маорифи миёна ва олӣ ба таври шадид маҳдуд карда шудааст, ки намунаҳои номнависиро ба таври назаррас тағйир додааст. Сатҳи саводнокӣ, махсусан дар байни занон, паст боқӣ мондааст, бо охирин тахминҳои дастраси соли 2011, ки сатҳи умумии саводнокиро тақрибан 24% ва сатҳи умумии номнависи холиси синну соли мактабро тақрибан 62% нишон медиҳад, ки мушкилоти сохтории дарозмуддат дар бахши маорифро инъикос мекунад.<ref name="cimicweb.org">{{Cite web |title=Baghlan Province |publisher=NATO's Civil-Military Fusion Centre (CFC) |url=https://www.cimicweb.org/AfghanistanProvincialMap/Pages/Baghlan.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531104856/https://www.cimicweb.org/AfghanistanProvincialMap/Pages/Baghlan.aspx |archive-date=31 May 2014 |accessdate=2026-08-05 |archivedate=2014-05-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140531104856/https://www.cimicweb.org/AfghanistanProvincialMap/Pages/Baghlan.aspx }}</ref> ===Тандурустӣ=== Инфрасохтори тандурустӣ маҳдуд буда, дар марказҳои калони шаҳрӣ макон гирифтааст. Беморхонаи асосии вилоят [[Беморхонаи гражданӣ-Пули Хумрӣ]] мебошад ва ҳамчун муассисаи асосии интиқол, хизматрасонии умумии тиббӣ ва нигоҳубини махдуди ихтисосӣ пешниҳод мекунад. Беморхонаҳои ноҳиявӣ, клиникаҳо ва марказҳои асосии тандурустӣ дар шаҳрҳои дигари калон ва марказҳои ноҳия фаъолият мекунанд ва хизматрасониҳо ба монанди нигоҳубини модар ва кӯдак, [[ваксинатсия]] ва табобати бемориҳои маъмулро пешниҳод мекунанд. Бисёр деҳаҳои дурдаст муассисаҳои доимии тиббӣ надоранд ва ба [[гурӯҳҳои мобилии тиббӣ]], нуқтаҳои тандурустии маҳаллӣ, [[ташкилотҳои ғайридавлатӣ]] ё [[табибони анъанавӣ]] такя мекунанд. Мушкилоти саломатии ҷамъиятӣ фавти баланди [[фавти модарон|модарон]] ва [[фавти кӯдакон|кӯдакон]], [[суииғзо]], дастрасии маҳдуд ба [[оби нӯшидании пок]] ва [[беҳдошт]]-ро дар бар мегирад ва охирин тахминҳои соли 2011 нишон медиҳанд, ки 25% хонаводаҳо ба оби нӯшидании пок дастрасӣ доранд ва 22% таваллудҳо аз ҷониби мутахассиси таваллуд иштирок карда шудааст.<ref name="cimicweb.org" /> [[Ташкилотҳои байналмилалии тандурустӣ|Ташкилотҳои гуманитарии байналмилалӣ]] то ҳол дар дастгирии интиқоли тандурустӣ нақши муҳим мебозанд. Аммо инфрасохтори суст ва маҳдудиятҳои амниятӣ аксар вақт дастрасии устувор ба хизматрасонии тиббиро, махсусан дар ноҳияҳои кӯҳӣ ва дурдаст, халалдор мекунанд. ==Фарҳанг== ===Мусиқӣ ва рақсҳо=== Мусиқии анъанавӣ дар Бғалон намунаҳои васеътари фарҳангии шимоли Афғонистон, ки асосан аз таъсири тоҷикӣ, ӯзбекӣ, паштунӣ ва ҳазорагӣ ташаккул ёфтааст, инъикос мекунад. Мусиқӣ одатан дар тӯйҳо, ҷашнҳои мавсимӣ ва ҷашнвораҳои оилавӣ иҷро мешавад. Асбобҳое чун ''[[рубоб]]'', ''[[домбура]]'', ''[[табла]]'' ва ''[[ҳармоний]]'' зиёд истифода мешаванд. [[Рақсҳои фолклорӣ|Рақсҳои мардумӣ]] одатан дар шаклҳои гурӯҳӣ иҷро мешаванд ва мардон ва занон одатан дар муҳитҳои консервативии деҳот алоҳида мерақсанд. Шаклҳои маъмултарин рақсҳои даврии минтақавӣ ва рақсҳои қадамӣ, ки бо мусиқии зинда ё сабтшудаи анъанавӣ ҳамроҳӣ мекунанд, мебошанд. ===Либосҳо ва пӯшок=== [[File:Kuk Chenar Bridge in Baghlan Province -d.jpg|thumb|250px|Мард ва зани Бғалонӣ бо либоси маъмулӣ (2010)]] Анъанавӣ, либос вобаста ба пояи этникӣ, ҷинс ва тақсими деҳот-шаҳр фарқ мекунад. Мардон одатан ''[[пироҳан ва тунбон]]'' бо [[ҷома]]и боло, [[салла]] ё [[пакул]] мепӯшанд, махсусан дар ноҳияҳои деҳот. Занон одатан либосҳои дароз бо [[рӯймол]] мепӯшанд, ки аксар вақт бо [[гулдӯзӣ|гулдӯзии]] минтақавӣ, махсусан дар байни ҷомеаҳои ӯзбек ва тоҷик оро дода шудааст. Дар минтақаҳои шаҳрӣ ба монанди [[Пули Хумрӣ]], [[либоси ғарбӣ]] бештар маъмул мешавад, ҳарчанд либоси анъанавӣ дар рӯйдодҳои динӣ ва маросими оилавӣ ҳукмрон боқӣ мондааст. ===Хӯрокшиносӣ=== Хӯроки Бғалон ба истеҳсоли [[ғалла]], маҳсулоти [[чорводорӣ]] ва меваҳои маҳаллӣ асос ёфтааст. Хӯрокҳои асосӣ [[нон]], [[биринҷ]], [[лубиё]], [[маҳсулоти ширӣ]] ва [[сабзавот]]-ро дар бар мегиранд. Таомҳои маъмул фарҳанги васеътари [[ошхонаи афғонӣ|афғониро]] инъикос мекунанд, аз ҷумла ''[[қобули палов]]'', ''[[ашак]]'', ''[[манту]]'', ''[[қурма]]'', таомҳои [[йогурт]]-асос ва [[кабоб]]. Бғалон махсусан дар саросари кишвар барои истеҳсоли [[шакар]] маъруф аст, ки ба саноати хӯрок ва тиҷорати маҳаллӣ таъсири қавӣ мерасонад. Меваҳои мавсимӣ чун [[ангӯр]], [[тут]], [[марҷӯрак]] ва [[тарбуз]] васеъ истеъмол мешаванд. ===Меъморӣ, санъат ва адабиёт=== [[File:Brama „darwoze” do zagrody zimowej „zamestan kale” w gospodarstwie arbaba Chodży-Sułtana - Marg - 001457n.jpg|thumb|200px|Дарвозаи маҳраи зимистона дар меъмории анъанавӣ (1976)]] Меъмории анъанавӣ аз иқлим ва маводҳои дастрас шакл гирифтааст, бо хонаҳои [[хишти хом]], [[санг]] ва [[чӯб]] дар минтақаҳои деҳот ҳукмронӣ мекунанд. Бомҳои ҳамвор ва деворҳои ғафс барои муқовимат бо гармо ва сардо изолятсия таъмин мекунанд. Дар ноҳияҳои кӯҳӣ, маскунҳо фишурда ва дар замини нишеб сохта шудаанд. Марказҳои шаҳрӣ омезиши тарҳи [[Меъмории Афғонистон|анъанавии афғонӣ]], сохторҳои [[Меъмории шӯравӣ дар Осиёи Марказӣ|давраи шӯравӣ]] ва [[меъмории амрикоӣ|сохтмони бетонӣ пас аз 2001]]-ро нишон медиҳанд. [[Масҷид]]ҳо ва [[зиёратгоҳ]]ҳо ҳамчун нишонаҳои калидии меъморӣ ва иҷтимоӣ хизмат мекунанд. Ифодаи ҳунарӣ бештар ба [[ҳунармандӣ]], аз ҷумла [[бофтани қолин]], [[гулдӯзӣ]], [[сафолгарӣ]], [[оҳангарӣ]] ва [[чӯбкорӣ]] пайваст аст. Ин ҳунарҳо анъанаҳои дарозмуддати минтақавиро идома медиҳанд. Фарҳанги адабӣ реша дар [[шеъри форсӣ-тоҷикӣ|шеъри дарӣ]] ва [[шеъри пашту]] ва [[ривояти шифоҳӣ]] дорад, бо пайвандҳои қавӣ ба [[Адабиёти форсӣ|анъанаи адабии форсӣ]]. Шеъри динӣ ва ривояти эпосӣ дар ҷомеаҳои деҳот муҳим боқӣ мондааст. ===Васоили ахбор, фароғат ва ҷашнҳо=== Дастрасии маҳаллӣ ба васоили ахбор асосан тавассути радио, шабакаҳои мобилӣ ва пахши маҳдуди телевизионӣ мебошад. Истгоҳҳои миллии [[Телевизион дар Афғонистон|ТВ ва радиои Афғонистон]] дар аксари минтақаҳои шаҳрӣ дастрасанд. Фароғати ҷамъиятӣ бештар дар тӯйҳо, [[идҳои динӣ]] ва ҷашнвораҳои мавсимии кишоварзӣ макон гирифтааст. Идҳои бузурги динӣ ба монанди [[Иди Рамазон]] ва [[Иди Қурбон]] бо нишастҳои дуъо, боздидҳои оилавӣ ва хӯрокҳои ҷамъиятӣ васеъ таҷлил мешаванд. Аз соли 2021, фароғати ҷамъиятӣ, махсусан дар бораи намоишҳои мусиқӣ ва чорабиниҳои омехтаи ҷинсӣ, маҳдудтар шудааст. ===Ҷойҳои диданӣ=== [[File:Surkh_Kotal_archaeological_site.jpg|thumb|250px|Харобаҳои зинапояҳои [[маъбади оташ]] дар макони бостоншиносии [[Сурх Кӯтал]]]] Бғалон дорои якчанд ёдгориҳои муҳими таърихӣ ва бостоншиносӣ мебошад. Муҳимтарин макон [[Сурх Кӯтал]] аст, як маҷмӯи бостоншиносии бузурги [[давраи Кушонӣ]], ки бо харобаҳои бостонӣ ва навиштаҷотҳо маъруф аст. Он яке аз муҳимтарин боқимондаҳои [[Меъмории Афғонистон#Меъмории пеш аз исломи будоӣ|меъмории имперовии пеш аз исломии Афғонистон]]-ро ташкил медиҳад. Дигар маконҳои назаррас қалъаҳои бостонӣ, [[пул]]ҳои таърихӣ ва зиёратгоҳҳои динӣ дар ноҳияҳо ба монанди [[Душӣ]], [[Бғалон]] ва [[Наҳрин]]-ро дар бар мегиранд. Илова ба маконҳои таърихӣ, водиҳои рӯдхонаҳо ва манзараҳои кӯҳӣ дар маҳалл барои аҳамияти манзаравӣ қадр карда мешаванд, ҳарчанд сайёҳӣ бо сабаби маҳдудиятҳои амниятӣ ва инфрасохтор то ҳол камтар таҳия шудааст. ===Варзиш=== Варзиш дар зиндагии рӯзмарра, махсусан дар байни ҷавонон, нақши муҳим мебозад. Варзишҳои анъанавӣ чун ''[[бузкашӣ]]'' мунтазам дар ҷашнвораҳои бузург ва мусобиқаҳои минтақавӣ баргузор мешаванд. Дар байни варзишҳои муосир, [[Футбол дар Афғонистон|футбол]] ва [[Крикет дар Афғонистон|крикет]] маъмултарин варзишҳои муташаккил мебошанд, ки [[волейбол]], [[гӯштин]] ва [[варзиши сабук]] пайравӣ мекунанд. Майдонҳои футболи ғайрирасмӣ дар шаҳрҳо ва деҳаҳо маъмуланд. Дар давраи [[Ҷумҳурии Исломии Афғонистон|Ҷумҳурии Исломӣ]], Бғалон дар мусобиқаҳои миллии футбол тавассути [[Мавҷҳои Ому FC]] намояндагӣ карда мешуд, ки ҳамчун дастаи минтақавӣ барои Бғалон ҳамроҳ бо [[Вилояти Қундуз|Қундуз]], [[Вилояти Тахор|Тахор]] ва [[Вилояти Бадахшон|Бадахшон]] дар [[Лигаи олии футболи Афғонистон]] хизмат мекард. Дар мусобиқаҳои миллии крикет ба монанди [[Лигаи крикети Шпаҷи]], Бғалон ҳамчун қисми франшизаи [[Помир Залмӣ]], ки вилоятҳои шимолу шарқиро фаро мегирад, намояндагӣ карда мешавад. ==Шахсиятҳои маъруф== ===Шахсиятҳои таърихӣ=== *[[Мир Мирак Андаробӣ]], донишманди суфии асри 16 бо реша дар Бғалон *[[Салӣ Нӯён]], сардори муғули асри 13 дар минтақаи Қундуз-Бғалон зери ҳукмронии муғул, ки нерӯҳои ӯ қисми [[Қароун]] буданд ва то давраи [[Темурён|Темуриён]] таъсиргузор боқӣ монданд ===Шахсиятҳои муосир=== [[File:Fazalhaq Farooqi.jpg|thumb|200px|[[Фазлаҳ Ҳақ Фарӯқӣ]], бозигари крикет бо тақрибан 100 бозӣ барои [[дастаи миллии крикети Афғонистон|дастаи миллӣ]]]] *[[Диловар Аҳмадзой]], бозигари миллии футбол *[[Муҳаммад Осим Осим]], сиёсатмадор ва волии пешин *[[Бибӣ Оиша]], сарвари ҳарбии пешин, ягона зани ҷангдори маъруф дар Афғонистон *[[Муҳаммад Акбар Баракзой]], сиёсатмадор ва волии пешин *[[Холиқ Дод]], бозигари миллии крикет *[[Фазлаҳ Ҳақ Фарӯқӣ]], бозигари миллии крикет *[[Нангиалой Хоротӣ]], бозигари миллии крикет *[[Муншӣ Абдул Маҷид]], сиёсатмадор ва волии пешин *[[Яқуб Ясна]], нависанда, шоир, донишманди адабӣ *[[Абдул Малик (бозигари крикет)|Абдул Малик]], бозигари миллии крикет *[[Ваҳид Мужда]], таҳлилгари сиёсӣ ва нависанда *[[Саёди Коён]] роҳбарони рӯҳонӣ ва сиёсии ирсии [[Исмоилия|исмоилӣ]] дар [[Коён, Бғалон]] ва ноҳияҳои ҳамсоя мебошанд. Таъсири онҳо таърихан ба идораи иҷтимоӣ, миёнаравии низоъ ва маъмурияти маҳаллӣ паҳн шудааст. Шахсиятҳои калидӣ инҳоянд: **[[Сайид Нодир Шоҳ Каёнӣ]], асосгузори Саёди Нодирии муосир дар Коён **[[Сайид Мансур Нодирӣ]], писару ҷонишини Сайид Нодир Шоҳ Каёнӣ, раҳбари [[Исмоилиёни Афғонистон|ҷомеаҳои исмоилии Афғонистон]] **[[Равнақ Нодирӣ]], писари Сайид Нодир Шоҳ Каёнӣ, раҳбари [[Исмоилиёни Афғонистон|ҷомеаҳои исмоилии Афғонистон]]. Ӯ шоир ва нависанда буд, ки аз ҷониби маъмурияти [[Ҳафизуллоҳ Амин]] кушта шуд. **[[Сайид Ҷаъфар Нодирӣ|Сайид Ҷаъфар «Ҷеф» Нодирӣ]], писари Сайид Мансур Нодирӣ, маъруф ба «[[Ҷангдори Коён]]», сарвари ҳарбии нерӯҳои исмоилӣ дар давраи [[Ҷанги Шӯравӣ дар Афғонистон|ҷанги Шӯравӣ]] ва волии пешин **[[Садат Мансур Нодирӣ]], писари Сайид Мансур Нодирӣ, сиёсатмадор дар давраи [[Ҷумҳурии Исломии Афғонистон|Ҷумҳурии Исломӣ]], вазир ва вазири давлатӣ **[[Фархунда Заҳро Нодирӣ]], духтари Сайид Мансур Нодирӣ, сиёсатмадор дар давраи [[Ҷумҳурии Исломии Афғонистон|Ҷумҳурии Исломӣ]], узви парлумони Афғонистон ва мушовири калони президент [[Ашраф Ғанӣ]]. ==Эзоҳ== {{notelist}} ==Сарчашмаҳо== {{Reflist|colwidth=30em}} ==Пайвандҳои беруна== {{Commons category|Baghlan Province}} {{Geographic location |Centre = Вилояти Бғалон |North = [[Вилояти Қундуз]] |Northeast = [[Вилояти Тахор]] |East = |Southeast = [[Вилояти Панҷшер]] |South = [[Вилояти Парвон]] |Southwest = [[Вилояти Бомиён]] |West = [[Вилояти Самангон]] |Northwest = }} {{Афғонистон-ҷуғ-нопурра}} {{Вилоятҳои Афғонистон}} [[Гурӯҳ:Вилояти Бағлон]] pdjs9dkeidpp31bgog22vj25vibtdy3 0 3524 1482917 1482300 2026-08-06T00:40:19Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1482917 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Парвон | native_name = {{nq|پروان}} | native_name_lang = prs | settlement_type = [[Вилоятҳои Афғонистон|Вилоят]] | image_skyline = Snow covered mountains outside of Salang tunnel in Afghanistan.jpg | image_alt = | image_caption = [[Гузаргоҳи Саланг]] дар фасли зимистон | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Parwan in Afghanistan.svg | map_alt = | map_caption = Харитаи Афғонистон бо ҷойгиршавии Парвон | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|35.0|69.0|region:AF-PAR_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = Марказ | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Кишвар]] | subdivision_name = {{flag|Афғонистон}} | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = [[Марказ]] | seat = [[Чорикор]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = [[Рӯйхати ҳокимон Парвон|Ҳоким]] | leader_name = [[Муҳаммад Фарид Умар]]<ref>{{Cite web|url=https://bakhtarnews.af/ps/%D8%AF-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%88-%D9%86%D9%88%D9%8A-%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D8%B3-%D9%BE%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D9%8A%D9%84/|title=د پروان د استخباراتو نوي رييس په کار پيل وکړ|date=November 4, 2021|website=باختر خبری آژانس|accessdate=2026-07-29|archivedate=2021-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211206125651/https://bakhtarnews.af/ps/%D8%AF-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%88-%D9%86%D9%88%D9%8A-%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D8%B3-%D9%BE%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D9%8A%D9%84/}}</ref> | leader_title1 = Муовини ҳоким | leader_name1 = [[Мавлавӣ Дӯст Муҳаммад Ҳақонӣ]]<ref>{{Cite web|url=https://bakhtarnews.af/dr/%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF/|title=نشست محاکم پروان برگزار شد|date=August 31, 2021|website=آژانس خبری باختر|accessdate=2026-07-29|archivedate=2022-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031064346/https://bakhtarnews.af/dr/%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF/}}</ref> | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 5715 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=nsia/> | population_total = 751040 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = [[Забонҳои Афғонистон|Забонҳои асосӣ]] | blank_info_sec1 = [[Забони дарӣ|Дарӣ]] ва [[Забони пушту|Пушту]]<ref name=demography>{{cite web |url=http://www.mrrd-nabdp.org/attachments/article/249/Parwan%20Provincial%20Profile.pdf |title=Parwan Provincial profile |work=[[United Nations]] |publisher=Afghanistan's [[Ministry of Rural Rehabilitation and Development]] |quote=Persian and Pashto are the main languages spoken in the province; however Persian speakers outnumber Pashto speakers by a ratio of 5 to 2. |access-date=2015-06-01 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20150601175600/http://www.mrrd-nabdp.org/attachments/article/249/Parwan%20Provincial%20Profile.pdf |archive-date=June 1, 2015 |accessdate=2026-07-29 |archivedate=2015-06-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150601175600/http://www.mrrd-nabdp.org/attachments/article/249/Parwan%20Provincial%20Profile.pdf }}</ref> | timezone1 = Вақти Афғонистон | utc_offset1 = +4:30 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Рамзи почта | postal_code = 11xx | area_code_type = | area_code = | iso_code = AF-PAR | website = | footnotes = | official_name = }} '''Парвон'''{{efn|{{ublist|{{langx|ps|پروان|Парвон}}, {{IPA|ps|pɐɾˈwɑn|pron}}|{{langx|prs|{{nq|پروان}}|Парвон}}, {{small|кирилликӣ:}} {{lang|tg|Парвон}}, {{IPA|prs|pʰɐɾˈwɑːn|pron}}}}}} яке аз 34 [[вилоятҳои Афғонистон]] мебошад. Он калонтарин вилояти минтақаи Парвони Кабир буда, аҳолиаш тақрибан 751,000 нафарро ташкил медиҳад.<ref name=nsia/> Вилоят сермиллат буда, асосан ҷомеаи деҳотӣ мебошад. Вилоят ба 10 [[ноҳияҳои Афғонистон|ноҳия]] тақсим шудааст. Шаҳри [[Чорикор]] ҳамчун маркази вилоят хизмат мекунад. Ин вилоят дар шимоли [[Вилояти Кобул|Кобул]] ва ҷануби [[Вилояти Бағлон|Бағлон]], ғарби [[Вилояти Панҷшер|Панҷшер]] ва [[Вилояти Каписа|Каписа]], ва шарқи [[Вилояти Вардак|Вардак]] ва [[Вилояти Бомиён|Бомиён]] ҷойгир аст. Ҷалби маъруфи сайёҳии вилоят теппаи Гулғундӣ, ки ҳамчун "теппаи гул" низ маъруф аст, дар Имом Аъзам, тақрибан як соат дуртар аз пойтахти Кобул ҷойгир мебошад.<ref>{{Cite web |last=Gupta |first=Kanika |date=2021-07-09 |title=I Didn't Expect to Find This in Afghanistan |url=https://www.fodors.com/news/trip-ideas/i-didnt-expect-to-find-this-in-afghanistan |access-date=2023-02-22 |website=Fodors Travel Guide |language=en-US}}</ref> Пас аз Панҷшер, ин вилоят яке аз марказҳои асосии ҷанги Афғонистон бар зидди шӯравӣ ба ҳисоб меравад. Номи Парвон инчунин ба шаҳраке нисбат дода мешавад, ки ҷойгиршавии дақиқи он ҳоло номаълум аст ва гуфта мешавад, ки дар замони пеш аз таърих дар кӯҳҳои наздики [[Ҳиндукуш]] вуҷуд доштааст.<ref name="EI">[[Richard Nelson Frye|Frye, Richard Nelson]] (1999). "Farran (also Parwan)". ''[[Encyclopaedia of Islam]]'' CD-ROM Edition v. 1.0. Leiden, The Netherlands: Koninklijke Brill NV. Retrieved on December 18, 2007.</ref> Сарфи назар аз ҳолати чор даҳсолаи [[Ҷанги Афғонистон|ҷанг дар Афғонистон]], Парвон то нимаи солҳои 2010 нисбатан ором буд. Ҳарчанд ҳамлаҳои гоҳ-гоҳ ба ҳукумат ё нерӯҳои байналмилалӣ гузориш дода мешуданд, онҳо одатан хурд буданд.{{citation needed|date=Маи 2016}} Чунин ҳодисаҳо дар Парвон бештар аз ҳамлаҳои дастӣ ба хонаҳои амалдорони давлатӣ ё бомбаҳои роҳакӣ иборат буданд.<ref name="ISW">{{cite web |url=http://www.understandingwar.org/region/regional-command-east#Parwan |title=Regional Command East: Parwan Province |publisher=Institute for the Study of War |access-date=2013-06-16}}</ref> [[Варзишгоҳи ҳавоии Бagram|Пойгоҳи ҳавоии Бagram]], ки яке аз калонтарин пойгоҳҳои низомии ИМА дар Афғонистон буд, дар Парвон ҷойгир аст. == Таърих == {{Таърихи Афғонистон}} {{Further|Таърихи Афғонистон}} Дар соли 329 пеш аз милод, [[Искандари Мақдунӣ]] шаҳраки Парвонро ҳамчун [[Искандарияи Ковказ]] бунёд кард. Он дар соли 792 мелодӣ аз ҷониби арабҳои мусалмон [[Фатҳи исломии Афғонистон|фатҳ карда шуд]].<ref name="EI" /> Дар соли 1221, ин вилоят майдони набарди байни муғулҳои ҳуҷумкарда таҳти сарварии [[Чингизхон]] ва Империяи [[Хоразмшоҳиён]] таҳти сарварии [[Ҷалолуддини Хоразмшоҳ|Ҷалолуддини Мангубердӣ]] буд, ки дар он муғулҳо шикаст хӯрданд.<ref name="EI" /> Шоҳии Каписа (дар сарчашмаҳои муосири чинӣ бо номи 漕國 Caoguo ва 罽賓 Jibin маъруф) давлате буд, ки дар давраи охири ҳазораи якуми мелодӣ дар Афғонистони имрӯза ҷойгир буд. Пойтахти он шаҳри [[Бagram]] буд. Ин шоҳӣ аз Ҳиндукуш дар шимол то Бомиён ва Қандаҳор дар ҷануб ва ғарб, ва то ноҳияи имрӯзаи Ҷалолобод дар шарқ тӯл мекашид. Сайёҳ ва олими маъруфи [[Марокаш|марокашӣ]], [[Ибни Баттута]], ҳангоми боздид аз ин минтақа дар соли 1333 чунин навиштааст:{{Blockquote|Мо дар маконе бо номи Банҷ Ҳир ([[Водии Панҷшер]]) истодем, ки маънояш "Панҷ Кӯҳ" аст, дар он ҷо шаҳри зебо ва серодаме дар соҳили дарёи бузурге бо оби кабуди монанди баҳр буд. Ин сарзаминро Тинкиз, шоҳи [[Тоторҳо|Тотор]], хароб кард ва аз он вақт то ҳол кас дар он ҷо зиндагӣ накардааст. Мо ба кӯҳе расидем бо номи Пашай, ки дар он ҷо хонақоҳе аз Шайх Ато Авлиё мавҷуд аст, ки маънояш "Падари авлиё" аст. Ӯро Сисад Салах низ меноманд, ки дар форсӣ маънояш "сесад сол" аст, зеро мегӯянд, ки ӯ сесаду панҷоҳ сол дорад. Мардум ӯро хеле эҳтиром мекунанд ва аз шаҳру деҳот ба дидор мераванд ва султонону шоҳдухтарон низ ба наздаш меоянд. Ӯ моро бо эҳтиром пазируфт ва меҳмон кард. Мо дар назди дарёе назди хонақоҳаш урду задем ва ба дидор рафтем, ва вақте ки ба салом кардам, маро ба оғӯш гирифт. Пӯсташ тару тоза ва нармтар аз ҳамае буд, ки дида будам; ҳар кӣ медид, гумон мекард, ки панҷоҳсола аст. Ба ман гуфт, ки ҳар сад сол мӯю дандонҳои нав мерӯёнад. Ман, аммо, дар бораи ӯ шубҳа доштам ва Худо медонад, ки дар суханонаш чӣ қадр ҳақиқат аст. Аз он ҷо ба Парвон рафтем, дар он ҷо бо амир Бурунтайҳ вохӯрдам. Ӯ бо ман некӯ рафтор кард ва ба намояндагони худ дар Ғазнӣ навишт, ки ба ман эҳтиром кунанд. Мо ба деҳаи Чарх (Чорикор) рафтем, зеро тобистон буд, ва аз он ҷо ба шаҳри Ғазнӣ рафтем. Ин шаҳри султони маъруфи ҷанговар [[Маҳмуди Ғазнавӣ|Маҳмуд ибни Сабуктагин]] аст, ки яке аз бузургтарин ҳокимони вақти худ буд, ки пайваста ба [[Ҳиндустон]] ҳуҷум мекард ва шаҳру қалъаҳои онро забт мекард.<ref>{{Cite book|title=Travels in Asia and Africa, 1325-1354|last1=Ibn Battuta|volume=|edition=reprint, illustrated |year=2004|publisher=Routledge|isbn=0-415-34473-5|page=179 |url=https://books.google.com/books?id=zKqn_CWTxYEC&pg=PA179 |access-date=2010-09-10}}</ref>|[[Ибни Баттута]]|1304–1369}} Баъдан ин минтақа зери ҳукмронии [[Темуриён]] ва [[Империяи Муғул|Муғулҳо]] буд, то он ки [[Аҳмадшоҳи Дурронӣ]] онро соли 1747 ба [[Давлати Дурронихо]] дохил кард. Дар соли 1840, Парвон майдони набарди бузурге дар [[Ҷанги аввали Англия ва Афғонистон|ҷанги аввали Англия ва Афғонистон]] буд, ки дар он бритониёиҳои ҳуҷумкарда шикаст хӯрданд.<ref name="EI" /> Таърихи навини Парвон бо сохтмони корхонаи нави риштабофӣ дар шаҳри [[Ҷабал Сироҷ]] дар соли 1937 оғоз ёфт.<ref name="EI" /> Парвон дар [[Ҷанги Афғонистон (1979–1989)|ҷанги Иттиҳоди Шӯравӣ]] ширкат дошт, зеро баъзе аз сахттарин ҷангҳо дар ин минтақа сурат гирифтанд.<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=[[The Columbia Encyclopedia]] |title=Charikar |url=http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Charikar.html |access-date=December 19, 2007 |edition=Sixth|year=2007|publisher=Columbia University Press}}</ref> Дар солҳои 1990, ин минтақа майдони муқовимати сахт бар зидди [[Толибон]] буд. === Таърихи наздик === [[File:KECC in Parwan.jpg|thumb|upright|Синфи компютерӣ дар Маркази фарҳангӣ-таълимии Корея дар Парвон.]] Пас аз бартараф кардани Толибон дар охири соли 2001, [[Қӯшунҳои мусаллаҳи ИМА]] назорати [[Пойгоҳи ҳавоии Бagram|пойгоҳи ҳавоии Бagram]]-ро ба даст гирифта, онро ҳамчун яке аз пойгоҳҳои асосии худ дар Афғонистон истифода бурданд. Як [[Гурӯҳи барқарорсозии вилоят]] (ГБВ) таҳти роҳбарии [[Кореяи Ҷанубӣ]] то соли 2014 ба мардум дар фаъолиятҳои рушд кумак мекард.<ref>{{cite news|last=Ha-won|first=Jung |date=July 2, 2010|title=Rocket attack on Korean compound in Parwan|newspaper=[[Joongang Daily]] |url=http://koreajoongangdaily.joinsmsn.com/news/article/article.aspx?aid=2922615|access-date=2013-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215105148/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2922615 |archive-date=2014-12-15}}</ref> Дар нимаи моҳи феврали соли 2011, панҷ [[гранатаи ракетӣ]] ба пойгоҳи нави низомии Кореяи Ҷанубӣ, ки дар он гурӯҳи барқарорсозӣ ва кормандони кумак ҷойгир буданд, зада шуд. Дар ин ҳамла касе маҷрӯҳ нашуд, аммо он чанд соат пас аз боздиди вазири мудофиаи Кореяи Ҷанубӣ [[Ким Кван-Ҷин]] рух дод ва гумонро дар бораи дасти Толибон ба вуҷуд овард. Маросими ифтитоҳи пойгоҳ ба таъхир гузошта шуд.<ref>{{cite news |url=http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2932108 |title=Taliban strike on Koreans confirmed|newspaper=Joongang Daily|last=Moon|first=Gwang-lip|date=December 2, 2011|access-date=November 2, 2011 |archive-date=2011-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713115314/http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2932108}}</ref> Нақшаи сохтмони нерӯгоҳи барқ дар вилоят мавриди баррасӣ қарор дорад.{{citation needed |date=Июни 2023}} Қисми зиёди иқтисоди Парвон ба пулҳои фиристодаи [[Афғонистонҳои хориҷ|афғонистонҳои хориҷ]] вобаста аст.{{citation needed |date=Июни 2023}} Дар моҳи июли соли 2012, Толибон як зани шавҳардорро дар пеши мардуми зиёд ба таври оммавӣ иҷро кард, пас аз он ки вай дар зино гунаҳкор дониста шуд.<ref>{{Cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/48105731/ns/world_news-south_and_central_asia/|title=Video: Afghan Taliban publicly execute woman - World news - South and Central Asia - Afghanistan - msnbc.com|date=July 8, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120708111000/http://www.msnbc.msn.com/id/48105731/ns/world_news-south_and_central_asia/|archive-date=July 8, 2012}}</ref> Гузориш доданд, ки зан бо саркардаи низомии оиладори [[Артиши миллии Афғонистон]] робитаи пинҳонӣ доштааст. Дар моҳи августи соли 2021, Парвон дар [[Ҳамлаи Толибон (2021)|ҳамлаи худ]] аз ҷониби Толибон забт карда шуд. == Тақсимоти маъмурӣ == [[File:Districts of Parwan as of January 2004.png|250px|thumb|Харитаи ноҳияҳои Парвон дар моҳи январи 2004, пеш аз тағйири ҳудуди вилоят ва ноҳияҳо дар ҳамон сол]] [[File:Panjshir districts.png|250px|thumb|Ҳиссаи Аввали Панҷшер дар моҳи январи 2004, ки дар он вақт ҳанӯз қисми вилояти Парвон буд]] Тибқи рақамҳои поён дар асоси этнографияи ҳар ноҳия, инчунин зичӣ ва бинобар ин қобили зиндагии ҳар ноҳия, шумораи аҳолии вилоят тақрибан 878,192 нафар аст. {| class="wikitable sortable" |+ Ноҳияҳои вилояти Парвон |- !Ноҳия !Марказ !Аҳолӣ (2022)<ref name=nsia/> !Масоҳат !Зичии<br />аҳолӣ !Қавм<ref>{{Cite web|url=https://www.fao.org/afghanistan/en/|title=FAO in Afghanistan &#124; Food and Agriculture Organization of the United Nations|website=www.fao.org}}</ref> |- |[[Ноҳияи Баграм|Баграм]] || || 117,181 || 381 || 308 || 60% [[Тоҷикон]], 35% [[Пуштунҳо]], 5% [[Ҳазораҳо]].<ref>[https://web.archive.org/web/20051027172430/http://www.aims.org.af:80/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/centra/parwan/bagram.pdf District profiles. Bagram] aims.org.af</ref> |- |[[Чорикор]] (марказ) || || 202,210 || 258 || 783 || Омехтаи тоҷикон ва пуштунҳо.<ref>[https://web.archive.org/web/20051220110957/http://www.aims.org.af:80/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/centra/parwan/charikar.pdf District profiles. Charikar] aims.org.af</ref> |- |[[Ноҳияи Ғӯрбанд|Ғӯрбанд]] || || 109,342 || 908 || 120 || Омехтаи пуштунҳо, тоҷикон ва ҳазораҳо.<ref>[https://web.archive.org/web/20051027173732/http://www.aims.org.af:80/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/centra/parwan/siagerd.pdf District profiles. Siagard] aims.org.af</ref> |- |[[Ноҳияи Ҷабал Сироҷ|Ҷабал Сироҷ]] || || 72,345 || 99 || 730 || Тоҷикон.<ref>[https://web.archive.org/web/20051027182711/http://www.aims.org.af:80/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/centra/parwan/jabalsarraj.pdf District profiles. Jabak Saraj] aims.org.af</ref><ref name="nps">[https://nps.edu/documents/105988371/107571254/East_tribal_map07.pdf/e48b5c16-800d-42bb-9e24-3d84ac394666 East tribal map] npsu.edu</ref> |- |[[Ноҳияи Кӯҳи Софӣ|Кӯҳи Софӣ]] || || 35,075 || 569 || 62 || Асосан пуштунҳо.<ref name="nps" /> |- |[[Ноҳияи Саланг|Саланг]] || || 29,362 || 547 || 54 || Асосан тоҷикон, каме пуштунҳо.<ref>[https://web.archive.org/web/20051027172457/http://www.aims.org.af:80/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/centra/parwan/salang.pdf District profiles. Salang] aims.org.af</ref> |- |[[Ноҳияи Сайид Хел|Сайид Хел]] || || 51,549 || 31 || 1,639 || Омехтаи тоҷикон ва пуштунҳо.<ref name="nps" /> Қаблан қисми [[Ноҳияи Ҷабал Сироҷ]] буд. |- |[[Ноҳияи Шайх Алӣ|Шайх Алӣ]] || || 27,901 || 913 || 31 || Асосан ҳазораҳо.<ref>[https://web.archive.org/web/20051027181212/http://www.aims.org.af:80/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/centra/parwan/shaikh_ali.pdf District profiles. Sheikh Ali] aims.org.af</ref> |- |[[Ноҳияи Шинворӣ|Шинворӣ]] || || 46,501 || 722 || 64 || Асосан пуштунҳо.<ref name="nps" /> |- |[[Ноҳияи Сурхӣ Парса|Сурхӣ Парса]] || || 46,234 || 1,152 || 40 || Асосан ҳазораҳо.<ref>[https://web.archive.org/web/20051027173703/http://www.aims.org.af:80/afg/dist_profiles/unhcr_district_profiles/centra/parwan/lolinge.pdf District profiles. Lolinge] aims.org.af</ref> |- bgcolor="#d3d3d3" |'''Парвон''' | |'''737,700''' |'''5,715''' |'''129''' |Аксарият [[Тоҷикон|тоҷик]], аккалиятҳои назаррас [[Ҳазораҳо]] ва [[Пуштунҳо]]. |} == Демография == {{Further|Демографияи Афғонистон}} === Аҳолӣ === То соли 2020, шумораи умумии аҳолии вилоят тақрибан 751,000 нафар буд,<ref name=nsia>{{cite web |url=https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-of-Afghanistan1-1400.pdf |title=Estimated Population of Afghanistan 2021-22 |author=<!--Not stated--> |date=April 2021 |website= |publisher=National Statistic and Information Authority (NSIA) |archive-date=June 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204559/https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-of-Afghanistan1-1400.pdf |url-status=live |access-date=June 21, 2021 |quote= |accessdate=2026-07-29 |archivedate=2021-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624204559/https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-of-Afghanistan1-1400.pdf }}</ref> ки сермиллат ва асосан ҷомеаи деҳотӣ мебошад. 8 фоизи аҳолӣ дар зери хати [[Хати камбизоатӣ|камбизоатии]] миллӣ зиндагӣ мекарданд, ки пас аз [[Вилояти Лӯгар]] дуюмин сатҳи пасттарин дар Афғонистон мебошад.<ref>{{Cite book|first=Antonio |last=Giustozzi |url=https://books.google.com/books?id=nynR_73lsuYC&pg=PA255 |title=Decoding the New Taliban: Insights from the Afghan Field |date=August 29, 2012|publisher=C. Hurst (Publishers) Limited |isbn=9781849042260|via=Google Books}}</ref> === Қавм, забон ва дин === Тибқи [[Донишгоҳи баҳрии ИМА]], гурӯҳҳои этникии вилоят чунинанд: [[Тоҷикон]], [[Ҳазораҳо]], [[Ӯзбекҳо]], [[Пуштунҳо]], [[Кучиҳо]] ва дигар гурӯҳҳои ақаллият.<ref>{{cite web |title=Parwan Province |url=http://www.nps.edu/programs/ccs/Parwan.html |access-date=2013-06-16 |work=Program for Culture & Conflict Studies|publisher=[[Naval Postgraduate School]] |quote=The population of approximately 560,000 is composed of Pashtun, Tajik, Uzbek, Qizilbash, Kuchi, Hazara, Turkmen and other minority groups.}}</ref> Тибқи [[Вазорати ободонии деҳот ва рушди Афғонистон]]:{{blockquote|Тақрибан се ҳисса (73%) аҳолии Парвон дар ноҳияҳои деҳот зиндагӣ мекунанд, дар ҳоле ки як ҳисса (27%) дар шаҳрҳо зиндагӣ мекунанд. Тақрибан 50% аҳолӣ мард ва 50% зан мебошанд. [[Забони порсӣ|Порсӣ]] (лаҳҷаи [[дарии афғонӣ|дарӣ]]) ва [[забони пушту|пушту]] забонҳои асосии дар вилоят гуфтугӯшаванда мебошанд; бо вуҷуди ин, гӯишварони порсӣ нисбат ба гӯишварони пушту таносуби 5 ба 2 бартарӣ доранд.<ref name=demography/> Вилояти Парвон инчунин аҳолии [[Кучиҳо|кучи]] ё чорводорони кӯчманчиро дар бар мегирад, ки шумораи онҳо дар мавсимҳои гуногун тағйир меёбад. Дар зимистон 30,290 нафар кучи дар вилояти Парвон зиндагӣ мекунанд, ки 66% онҳо кӯчманчии наздик ва 34% боқимонда кӯчманчии дур мебошанд. Дар тобистон, кучиҳо аз Лағмон, Каписа, Бағлон ва то андозае аз Кобул, Нангарҳор ва Кунар ба вилояти Парвон кӯч мебанданд. Шумораи кучиҳо дар тобистон 121,517 нафарро ташкил медиҳад.<ref>{{cite web |url=http://www.mrrd-nabdp.org/Provincial%20Profiles/Parwan%20PDP%20Provincial%20profile.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425132656/http://www.mrrd-nabdp.org/Provincial%20Profiles/Parwan%20PDP%20Provincial%20profile.pdf |url-status=usurped |archive-date=April 25, 2012 |title=Parwan Province: B. Demography and Population |work=[[United Nations Assistance Mission in Afghanistan]] and Afghanistan Statistical Yearbook 2006, Central Statistics Office |publisher=Afghanistan's [[Ministry of Rural Rehabilitation and Development]] |access-date=December 6, 2011 |accessdate=2026-07-29 |archivedate=2021-11-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211121224124/https://www.mrrd-nabdp.org/Provincial%20Profiles/Parwan%20PDP%20Provincial%20profile.pdf }}</ref>}} {| class="wikitable" style="text-align:center; table-layout:fixed; width:100%; margin:0" |+ Таркиби тахминии этнолингвистӣ ва динӣ ! style="width:7.5em; background-color:#d8f3d8;" | <small>Қавм</small> ! colspan="3" style="width:15.5em; background-color:#d8f3d8;" | <small>Гӯишварони порсӣ</small> ! rowspan="2" style="width:4.6em; background-color:#d8f3d8;" | <small>[[Пуштунҳо|Пуштун]]</small> ! rowspan="2" style="width:4.6em; background-color:#d8f3d8;" | <small>[[Туркманҳои афғон|Туркман]]</small> ! rowspan="2" style="width:4.6em; background-color:#d8f3d8;" | <small>Дигарон</small> ! rowspan="2" style="width:3em; background-color:#d8f3d8;" | <small>''Манбаъ''</small> |- ! style="width:7.5em; background-color:#ddf;" | <small>Давра</small> ! style="width:4.6em; background-color:#d8f3d8;" | <small>[[Тоҷикон|Тоҷик]]/<br />[[Форсизабон]]</small> ! style="width:4.6em; background-color:#d8f3d8;" | <small>[[Ҳазораҳо|Ҳазора]]</small> ! style="width:4.6em; background-color:#d8f3d8;" | <small>[[Қизилбоши афғон|Қизилбош]]</small> |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="text-align:center; table-layout:fixed; width:100%; margin:0" |- style="background-color:#e6f2ff;" ! style="width:7.5em; background-color:#ddf;" | <small>2004–2021<br>[[Ҷумҳурии Исломии Афғонистон|(Ҷумҳурии Исломия)]]</small> | colspan="3" style="width:15.5em;" | 71 – 81% | style="width:4.6em;" | 18 – 29% | style="width:4.6em;" | 0 – 1% | style="width:4.6em;" | ∅ | style="width:3em;" | |-style="background-color:#E6E6E6;" | 2020 [[Иттиҳоди Аврупо|EU]]<ref>{{cite web |date=2020 |title=Country Guidance: Afghanistan. Common analysis and guidance note |url=https://www.euaa.europa.eu/sites/default/files/Country_Guidance_Afghanistan_2020_0.pdf |publisher=[[European Union Agency for Asylum]] |access-date=25 November 2025}}</ref> | 1-ум | 3-юм | – | 2-юм | – | – |-style="background-color:#E6E6E6;" | 2018 [[UN]]<ref name="unama">{{cite web |last=Ramizpoor |date=2018 |title=Afghan People's Dialogue on Peace: Local Road Maps for Peace – Kabul and Surrounding Provinces |url=https://unama.unmissions.org/sites/default/files/afghan_peoples_dialogue_34_roadmaps_on_peace_english.pdf |publisher=[[United Nations Assistance Mission in Afghanistan]] |access-date=25 November 2025}}</ref> | 70% | 11% | – | 18%{{efn|name=k}} | 1% | – |-style="background-color:#E6E6E6;" | 2015 [[Плани Коломбо|CP]]<ref>{{Cite web |title=Faryab Province - Afghanistan National Drug Use Survey |url=https://www.colombo-plan.org/wp-content/uploads/2024/08/Afghanistan-National-Drug-Use-Survey-2015-compressed.pdf |access-date=13 December 2025 |accessdate=2026-07-29 |archivedate=2025-12-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251219100349/https://www.colombo-plan.org/wp-content/uploads/2024/08/Afghanistan-National-Drug-Use-Survey-2015-compressed.pdf }}</ref> | аксарият | ∅ | ∅ | аксарият{{efn|аз ҷумла [[Кучи|кучи]].}} | – | ∅{{efn|name=u}} |-style="background-color:#FFFFFF;" | 2015 [[Донишгоҳи баҳрӣ|NPS]]<ref name="nps1">{{Cite web |title=Parwan - Program for Culture and Conflict Studies - Naval Postgraduate School |url=https://nps.edu/web/ccs/parwan|access-date=26 April 2024 |website=nps.edu}}</ref> | ∅ | ∅ | ∅ | ∅{{efn|аз ҷумла [[Вардак (қабила)|Вардак]], [[Софӣ (қабила)|Софӣ]] ва [[Кучи|кучи]].}} | – | ∅{{efn|name=u|аз ҷумла [[Ӯзбекҳо|Ӯзбек]].}} |-style="background-color:#E6E6E6;" | 2011 [[Гурӯҳи барқарорсозии вилоят|PRT]]<ref>{{Cite web |title=Afghanistan Provincial Reconstruction Team|url=https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA550604.pdf |date=February 2011 |access-date=2025-11-25 }}</ref> | colspan="3" | 71% | 29%{{efn|name=k|ғайр аз [[Кучи|кучи]].}} | – | – |-style="background-color:#FFFFFF;" | 2011 [[Артиши ИМА|USA]]<ref>{{Cite web |title=U.S. Army Afghanistan Smart Book, Third Edition |url=https://info.publicintelligence.net/AfghanSmartBook.pdf |date=January 2011 |access-date=15 December 2025}}</ref> | colspan="2" | 71% | – | 29% | – | – |-style="background-color:#FFFFFF;" | 2009 [[Институти омӯзиши ҷанг|ISW]]<ref name="understandingwar">{{Cite web |title=Regional Command East |url=https://understandingwar.org/research/middle-east/regional-command-east/ |access-date=April 15, 2009}}</ref> | аксарият | ∅ | ∅ | аксарият | – | – |} {| class="wikitable" style="text-align:left; table-layout:fixed; margin:0" | <small>'''Афсона:'''<br> <ul style="margin:0; padding-left:1.2em; list-style-position:inside;"> <li>'''∅:''' Қавм дар манбаъ зикр шуда, аммо миқдор муайян нашудааст</li> <li>'''–:''' Қавм ба таври возеҳ зикр нашудааст</li> <li>'''Кӯтоҳнигориҳои манбаъ:''' {{font color|bg=#CCCCCC|text=Манбаъҳои таҷрибавӣ: –}}, {{font color|bg=#E6E6E6|text=Манбаъҳои давлатӣ: EU – Иттиҳоди Аврупо, CP – Плани Коломбо, PRT – Гурӯҳи барқарорсозии вилояти ҳукумати ИМА, UN – Созмони Милали Муттаҳид}}, {{font color|bg=#FFFFFF|text=Манбаъҳои таҳрирӣ: ISW – Институти омӯзиши ҷанг, NPS – Донишгоҳи баҳрӣ, USA – Артиши ИМА}}</li> </ul></small> |} === Маориф === {{Further|Маориф дар Афғонистон}} Сатҳи умумии савод (синни 6+) аз 37% дар соли 2005 ба 28% дар соли 2011 коҳиш ёфт.<ref name="cimicweb.org"/> Сатҳи умумии бақайдгирии холис (синни 6–13) аз 42% дар соли 2005 ба 54% дар соли 2011 афзоиш ёфт.<ref name="cimicweb.org"/> === Тандурустӣ === {{Further|Тандурустӣ дар Афғонистон}} Фоизи хонаводаҳои дорои оби нӯшокии тоза аз 32% дар соли 2005 ба 11% дар соли 2011 коҳиш ёфт.<ref name="cimicweb.org">{{cite web |url=https://www.cimicweb.org/AfghanistanProvincialMap/Pages/Parwan.aspx |title=Parwan Province |access-date=2014-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531105042/https://www.cimicweb.org/AfghanistanProvincialMap/Pages/Parwan.aspx |archive-date=May 31, 2014 |website=CimicWeb |accessdate=2026-07-29 |archivedate=2014-05-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140531105042/https://www.cimicweb.org/AfghanistanProvincialMap/Pages/Parwan.aspx }}</ref> Фоизи таваллудҳое, ки аз ҷониби мутахассиси соҳаи тиб анҷом дода шудаанд, аз 4% дар соли 2005 ба 7% дар соли 2011 афзоиш ёфт.<ref name="cimicweb.org"/> == Галлерея == <gallery mode=packed class="center" caption="Тасвирҳои вилояти Парвон"> File:CH-NB - Afghanistan, Shibar Pass (Shebar Pass, Kowtal-e Shebar)- Landschaft - Annemarie Schwarzenbach - SLA-Schwarzenbach-A-5-20-220.jpg|Дар наздикии [[Гузаргоҳи Шибар]], ки Парвонро ба Бомиён пайваст мекунад. File:Road in Parwan-11.jpg|Роҳе дар вилояти Парвон, наздикии Пули Сайид, ки дар масофаи кӯтоҳе дар шимоли [[Пойгоҳи ҳавоии Бagram]] ҷойгир аст. File:Near Sayed Bridge in Parwan-4.jpg|Киштзорҳо дар наздикии Пули Сайид File:Flickr - boellstiftung - Parwan.jpg|Духтарони мактабӣ дар ноҳияи деҳотии Парвон File:Afghan boys and police in 2010.jpg|Як аъзои [[Полиси миллии Афғонистон]] кӯшиш мекунад, ки кӯдакони маҳаллиро ҳангоми интизори тақсими мол аз ҷониби низомиёни ИМА барои моҳҳои зимистон назорат кунад. File:Afghan women in Parwan province.jpg|Занони афғон дар дохили корхонае дар Парвон </gallery> == Ҳамчунин нигаред == * [[Вилоятҳои Афғонистон]] * [[Набарди Парвон]] == Эзоҳҳо == {{notelist}} == Пайвандҳо == {{reflist}} == Пайвандҳои беруна == {{commons category|Parwan Province}} * {{YouTube|ATaduXrEy3M|Гузориши махсуси Ҳомоюн Афғон дар бораи саёҳати Ҷашни миллии Арғаван - Қисми II}}, 16 апрели 2019, [[Шабакаи телевизионии Ариёно]]. * [http://www.nps.edu/programs/ccs/Parwan.html Вилояти Парвон] дар [[Донишгоҳи баҳрӣ]] * [http://www.understandingwar.org/region/regional-command-east#Parwan Вилояти Парвон] дар [[Институти омӯзиши ҷанг]] {{Geographic location |Centre = Вилояти Парвон |North = [[Вилояти Бағлон]] |Northeast = [[Вилояти Панҷшер]] |East = [[Вилояти Каписа]] |Southeast = [[Вилояти Кобул]] |South = |Southwest = [[Вилояти Вардак]] |West = [[Вилояти Бомиён]] |Northwest = }} == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{Пб}} {{Афғонистон-ҷуғ-нопурра}} {{Вилоятҳои Афғонистон}} [[Гурӯҳ:Вилояти Парвон]] 4wzf3plpgg52rt2qdwbpa4dugez0klw 0 4746 1482888 1410862 2026-08-05T12:55:03Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1482888 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2002}} {{Оғози сол|2002}} == Рӯйдодҳо == === [[Май]]и соли [[2002]] === * [[3 май]] – «Консепсияи миллии маълумоти Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул карда шуд.<ref>{{Cite web |url=https://maorif.tj/storage/Dokument%27s/Barnomaho/e65cb51c071ca8b4e9d57f46c513ee2a.pdf |title=Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон «Консепсияи миллии маълумоти Ҷумҳурии Тоҷикистон» |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-08-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220817211553/https://maorif.tj/storage/Dokument%27s/Barnomaho/e65cb51c071ca8b4e9d57f46c513ee2a.pdf }}</ref> * [[10 май]] – Қонун «Дар бораи хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ)» қабул гардид.<ref>{{Cite web |url=https://moa.tj/tj/laws |title=Вазорати кишоварзии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Қонунҳо |accessdate=2022-11-27 |archivedate=2022-11-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221127164408/https://moa.tj/tj/laws }}</ref> * [[10 май ]]– Қонун «Дар бораи авфи шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон бинобар қонунигардонии маблағҳояшон» баромад. * [[12 май]] - Рӯзи «[[Шашмақом]]» эълон гардид. Минбаъд ҳар сол ин рӯз ҷашн гирифта мешавад. <ref>[https://tg.wikipedia.org/w/index.php?search=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%BC&title=%D0%92%D0%B8%D0%B6%D0%B0:%D2%B6%D1%83%D1%81%D1%82%D1%83%D2%B7%D3%AF&ns0=1&ns2=1&ns3=1&ns4=1&ns5=1&ns11=1&ns14=1&ns15=1&ns829=1&ns2303=1 Википедияи тоҷикӣ. Шашмақом]</ref> * [[18 май]] – сокинони шаҳри Душанбе аввалин бор бо шабакаи [[Интернет]] пайваст гардиданд. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 2002]]'' == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2002]]'' == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2002}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{сол-хурд}} [[Гурӯҳ:Соли 2002]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] 3zwhbixd3orjfyfb96senakz9utqbp3 0 4749 1482881 1328592 2026-08-05T12:00:48Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Руйдодҳои солҳои 2000-ум]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1482881 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2001}} {{Оғози сол|2001}} == Рӯйдодҳо == == [[Май]]и соли [[2001]] == * [[7 май]] – бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Мирзо Турсунзода]] унвони олӣ «[[Қаҳрамони Тоҷикистон]]» дода шуд.<ref>[https://tg.wikipedia.org/wiki/Қаҳрамони_Тоҷикистон Википедияи тоҷикӣ Қаҳрамони_Тоҷикистон].</ref> == [[Июл]]и соли [[2001]] == * [[31 июл]] – Унвони '''[[Қаҳрамони Тоҷикистон]]''' дар қатори дигар Унвонҳои фахрӣ бо Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҷоизаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз [[31 июл]]и [[соли 2001]] № 29 муқарар карда шудааст.<ref>[https://tg.wikipedia.org/w/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D2%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD&action=edit Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҷоизаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]</ref> == [[Сентябр]]и соли [[2001]] == * [[сентябр]] – 2700 – солагии китоби муқаддаси «[[Авесто]]» ҷашн гирифта шуд. *[[1 январ]] - Ҳавзаи [[Шарлоттенбург-Вилмерсдорф]]и [[Берлин]] таъсис дода шуд . * [[20 Март]] - Тафоҳумномаи бародаршаҳрӣ 20 Марти соли 2001 дар чаҳорчуби ҳамкориҳои [[Ҳамадон]] ва [[Кӯлоб]] ба имзо расида аст. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 2001]]'' == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2001]]'' == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2001}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{сол-хурд}} [[Гурӯҳ:Соли 2001]] [[Гурӯҳ:Руйдодҳои солҳои 2000-ум]] 3gsr5qpag1zgy6w88cnn4jn97x5bsf2 1482883 1482881 2026-08-05T12:05:20Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ 1482883 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2001}} {{Оғози сол|2001}} == Рӯйдодҳо == == [[Май]]и соли [[2001]] == * [[7 май]] – бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Мирзо Турсунзода]] унвони олӣ «[[Қаҳрамони Тоҷикистон]]» дода шуд.<ref>[https://tg.wikipedia.org/wiki/Қаҳрамони_Тоҷикистон Википедияи тоҷикӣ Қаҳрамони_Тоҷикистон].</ref> == [[Июл]]и соли [[2001]] == * [[31 июл]] – Унвони '''[[Қаҳрамони Тоҷикистон]]''' дар қатори дигар Унвонҳои фахрӣ бо Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҷоизаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» аз [[31 июл]]и [[соли 2001]] № 29 муқарар карда шудааст.<ref>[https://tg.wikipedia.org/w/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D2%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD&action=edit Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ҷоизаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»]</ref> == [[Сентябр]]и соли [[2001]] == * [[сентябр]] – 2700 – солагии китоби муқаддаси «[[Авесто]]» ҷашн гирифта шуд. *[[1 январ]] - Ҳавзаи [[Шарлоттенбург-Вилмерсдорф]]и [[Берлин]] таъсис дода шуд . * [[20 Март]] - Тафоҳумномаи бародаршаҳрӣ 20 Марти соли 2001 дар чаҳорчуби ҳамкориҳои [[Ҳамадон]] ва [[Кӯлоб]] ба имзо расида аст. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони соли 2001]]'' == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2001]]'' == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2001}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{сол-хурд}} [[Гурӯҳ:Соли 2001]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] 81j9qs0312zw947owabz2y3wy2rbhpa 0 6428 1482897 1478396 2026-08-05T14:39:27Z Sakura emad 34777 Restored revision 1272957 by [[Special:Contributions/VASHGIRD|VASHGIRD]] ([[en:w:User:BrandonXLF/Restorer|Restorer]]) 1482897 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Иосиф Александрович Бродский''' (24 май 1940 — 28 январи 1996) — яке аз нависандагони шинохтаи [[адабиёти русӣ|адабиёти рус]] буд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Нависанда-нопурра}} [[Гурӯҳ:Нависандагони адабиёти русӣ]] 34ybrzn08lfl0m360mlz4k3qc3dyfk2 0 10226 1482923 1482731 2026-08-06T08:39:11Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ 1482923 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи донишгоҳ |Номи тоҷикӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон |Номи аслӣ= Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон |Акс= Donishkadai sohibkori va khizmat.JPG |Ташкил шудааст= 1991 |Намуд=[[давлатӣ]] |Шаҳр= Душанбе |Кишвар= Тоҷикистон |Шумораи донишҷуён= |Сомона =[https://iutet.tj/] }} [[Акс:Новое здание университета (2).jpg|thumb|Бинои Донишгоҳ]] '''Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон''' — муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст. Ҷойгоҳ ш. [[Душанбе]]. [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. == Таърихи таъсис == Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат нахуст мувофиқи Қарори Девони Вазирони [[ҶШС Тоҷикистон]] аз [[22 июл|22 июли]] [[соли 1991]] таҳти №212 (банди 1) ба сифати Коллеҷи технологӣ-маишӣ дар асоси ҳисоби хоҷагӣ чун таълимгоҳи олии бисёрсоҳа, дар асоси фармони собиқ консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 8 январи соли 1991, зери №15 таъсис дода шуда, сипас, мутобиқи Қарори Девони Вазирони ИҶШС аз 29 июли соли 1991, зери №530 ва бо Қарори Девони Вазирони ҶШС Тоҷикистон аз [[2 сентябр|2 сентябри]] [[соли 1991]], таҳти №266 дар заминаи он Донишкадаи хидмати маишии консерни «Хидмат»-и Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун муассисаи олии таълимии дараҷаи якум, ки аз ҳисоби васоити шартномавӣ маблағгузорӣ карда мешавад, таъсис дода шудааст. Муассисаи мазкур бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 1995, зери рақами №192 ба Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмати Ширкати давлатии молҳои истеъмоли халқ ва хидматрасонии Тоҷикистон табдил дода шудааст. Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи апрели [[соли 2020]] номи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат ба Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат иваз карда шуд. Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[27 январ|27 январи]] [[соли 2022]], таҳти рақами 17 ба Муассисаи давлатии таълимии "Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат" мақоми муассисаи таълимии байналмилалӣ дода шуда, Муассисаи давлатии "Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон" номгузорӣ карда шуд<ref>{{Cite web|url=https://dsx.tj/mufassal.php?id=11|title=IUTET-Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон|website=dsx.tj|accessdate=2022-02-03|archivedate=2022-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220203085118/https://dsx.tj/mufassal.php?id=11}}</ref>. Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[30 март|30 марти]] [[соли 2024]], таҳти рақами 199 Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон муассисаи давлатии дорои мақоми байналмилалӣ буда танҳо ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон тобеъ ва ҳисоботдиҳанда мебошад.<ref>{{Cite web|url=https://iutet.tj/wp-content/uploads/2024/10/%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%9C%D0%90_rotated.pdf|title=Оиннома|author=www.iutet.tj|date=2025-11-03|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}</ref> == Таърих== Дар ибтидои фаъолият, соли таҳсили 1991-1992 дар ДСХ 3 кафедра амал мекард, ки дар онҳо 2 доктори илм ва 19 номзадони илм, аз ҷумла 2 нафар занҳо ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ машғул буданд, ки аз онҳо танҳо 6 нафарашон кормандони доимӣ буданду халос. Он соли таҳсил дар донишкада аз рӯи 4 ихтисос (иқтисодиёти ҷаҳон, иқтисодиёт ва идора дар корхонаҳо, санъати ороишӣ-амалӣ ва ҳунарҳои мардумӣ, технологияи матоъ ва кешбофӣ) 88 нафар донишҷӯён дар шуъбаи рӯзона таҳсил менамуданд. Дар соли аввали фаъолият донишкада дорои як бинои таълимӣ бо 17 синфхонаҳо буда, фонди умумии китобхонаи илмии он 1012 нусха китобро дарбар мегирифт. Соли [[2006]] ДСХ Иҷозатнома (Литсензия )–и Вазорати Маорифи Ҷумхурии Тоҷикистонро (АУ №0000303 аз 26.10.2006) барои фаъолияти аспирантура, аз рўи ихтисосҳои 08.00.01 – назарияи иқтисод, 08.00.05 – иқтисод ва идораи хоҷагии халқ, 08.00.13 – усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ, 05.13.18 – тарҳрезии риёзӣ, усулҳои ададӣ ва комплекси программаҳо муттахассисони илмӣ – педагогӣ тайёр менамуд. Бо қарори ВАК-и Вазорати маориф ва илми Федератсияи Русия аз [[19 март]]и соли [[2010]], дар донишкада Шӯрои дифои рисолаҳои номзадӣ аз рӯи 2 ихтисос: 08.00.05 – «иқтисод ва идораи хоҷагии халқ» ва 08.00.13 – «усулҳои инструменталӣ ва риёзии иқтисодӣ», кушода шуда буд. То соли [[2012]] ДСХ зиёда аз 5000 нафар мутахассисони маълумоти олидорро тайёр намудааст. Соли 2010 ба факултаҳои ДСХ — 18 кафедра вобаста шуда буд, ки 12 кафедраҳои тахассусӣ буданд. Соли таҳсили 2010-2011 аз 180 нафар устодони ДСХ (170 нафар кормандони доимӣ), 11 нафар доктори илм ва 67 нафар номзади илм мебошанд. Қайд кардан ба маврид аст, ки бештар аз 40 нафари онҳо хатмкардагони ДСХ буданд.<ref>{{Cite web |url=http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |title=Сомонаи ДСХ |accessdate=2016-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413070959/http://dsx.tj/categories.php?catID=6 |archivedate=2017-04-13 }}</ref><ref>Зодаи истиқлол (Маълумотнома дар бораи Донишкадаи соҳибкорӣ ва хидмат) - Душанбе, 2011. – 58 с.</ref> ДСХ дорои Литсейи тамоюли иқтисодӣ (аз соли 1998), [[соли 2021]] дорои 4 факултет, 4 бинои таълимӣ, 12 лабораторияи компютерӣ, беш аз 670 компютери пайваст ба шабакаи [[Интернет]], 2 китобхонаи илмӣ, 2 китобхонаи электронӣ, 3 толори маҷлис, майдончаи варзишӣ, бунгоҳи тиббӣ, чопхона, 2 ошхона, Парки технологӣ буд.<ref name="dsx.tj">{{Cite web|url=http://dsx.tj/?page_id=70|title=Донишкадаи сайёҳӣ, соҳибкорӣ ва хидмат|author=|website=http://dsx.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2021-04-29|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507103250/http://dsx.tj/?page_id=70}}</ref> == Ректорони Донишгоҳ == * Номзади илмҳои иқтисодӣ, [[Ҳабибулло Умаров]] — 1991-2006 * Доктори илмҳои фалсафа, профессор [[Зокир Вазиров]] — 2006-2008 * Доктори илмҳои физика ва математика, профессор [[Файзалӣ Комилиён]] — 2008-2012 * Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Диловар Қодиров]] — 2012-2019 * Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Фозил Обидов|Фозил Саидович Обидов]] — 2019-2020 * Доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор [[Убайдулло Асрорзода|Убайдулло Саттор Асрорзода]] — 2020 ==Факултетҳои Донишгоҳ== Донишгоҳ дар умум(академия, донишкадаҳо) 23 факултет дорад: # Факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти байналмилалӣ; # Факултети лингвистика ва робитаҳои байнифарҳангӣ; # Факултети гуманитарию педагогӣ; # Факултети рушди устувор ва иқтисоди сабз; # Факултети молия; # Факултети фаъолияти бонкӣ; # Факултети ҳуқуқшиносӣ; # Факултети идоракунии давлатӣ; # Факултети фаъолияти гумрукӣ; # Факултети баҳисобгирию иқтисодӣ; # Факултети забонҳои хориҷӣ; # Факултетҳои муштарак; # Институти (Донишкадаи) таҳсилоти фосилавӣ, ғоибона,шабона ва муттасил; # АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ: 1. Факултети сайёҳии байналмилалӣ; # Факултети тиббӣ--осоишгоҳӣ; # Факултети саноати сайёҳӣ ва география; # Факултети меҳмондорӣ ва сервис; # ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ: 1. Факултети дипломатия ва муносибатҳои байналмиллалӣ; # Факултети иқтисоди ҷаҳон; # Факултети сиёсатшиносӣ ва робитаҳои байнифарҳангӣ; # ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ: 1. Факултети технологияи иттилоотӣ ва иқтисоди рақамӣ; # Факултети барномасозӣ ва зеҳни сунъӣ; # Факултети низомҳои инноватсионӣ;<ref>{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}</ref> ==КОЛЛЕҶУ ЛИТСЕЙ ВА ИНСТИТУТҲОИ ИЛМИЮ ТАҲҚИҚОТИИ ДБССТ.== # Институти ИТСС; # Институти ИТРУИС; # Маркази ҶТИКССХ; # Коллеҷи саноат ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Левакант; # Коллеҷи сайёҳӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоӣ дар шаҳри Хуҷанд; # Литсейи касбии хизмати шаҳри Хуҷанд; # Литсейи касбии саноати кимиёи шаҳри Левакант; # Литсейи касбии дузандагии шаҳри Душанбе; # Литсейи касбии хизмат ва туризми шаҳри Душанбе; # Литсейи ДБССТ;<ref>{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}</ref> ==АКАДЕМИЯ/ДОНИШКАДА, ДОНИШКАДАҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ НАЗДИ ДБССТ== * АКАДЕМИЯИ САЙЁҲӢ__РЕКТОР-САИДЗОДА МАСРУР МИРЗОХОН. * Факултетҳои академия: * 1. Факултети саноати сайёҳӣ ва география; * 2. Факултети тиббӣ- осоишгоҳӣ; * 3.Факултети сайёҳии байналмилалӣ; * 4. Факултети бизнеси меҳмондорӣ ва сервис; * ДОНИШКАДАИ ИҚТИСОДИ ҶАҲОН ВА ДИПЛОМАТИЯ__РЕКТОР-ҶАББОРЗОДА ФАТҲУЛЛОҲ АМРӢ. * Факултетҳои донишкада: * 1. Факултети иқтисоди ҷаҳон; * 2. Факултети сиёсатшиносӣ ва робитаҳои байнифарҳангӣ; * 3. Факултети дипломатия ва муносибатҳои байналмиллалӣ; * ДОНИШКАДАИ ТЕХНОЛОГИЯҲОИ РАҚАМӢ ВА ЗЕҲНИ СУНЪӢ__РЕКТОР-МИРЗОЗОДА АБДУСАЛОМ НАЗАРАЛӢ. * Факултетҳои донишкада: * 1. Факултети барномасозӣ ва зеҳни сунъӣ; * 2. Факултети технологияҳои иттилоотӣ ва иқтисоди рақамӣ; * 3. Факултети низомҳои инноватсионӣ; * Донишкадаи байналмилалии Левакант;<ref>{{Cite web|url=https://lii.tj/|title= Донишкадаи байналмилалии Левакант|author=www.lii.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-09}}</ref> Ректори донишкада__ Саидзода С.С. * Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд; Ректори донишкада__ Маҳмадалӣ Б.Н. * Донишкадаи байналмилалии Данғара.<ref>{{Cite web|url=https://iutet.tj/%d0%bc%d0%b0%d1%8a%d0%bb%d1%83%d0%bc%d0%be%d1%82-%d0%be%d0%b8%d0%b4-%d0%b1%d0%b0-%d0%bc%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%81%d0%b8%d1%81%d0%b0/|title=МАЪЛУМОТ ОИД БА ДОНИШГОҲ|author=www.iutet.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2025-11-08}}</ref> Ректори донишкада__ Сафозода А.К. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://iutet.tj/ iutet.tj сомонаи Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон] {{ПБ}} {{Муассисаҳои омӯзиши олии Душанбе}} [[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]] [[Гурӯҳ:Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон| ]] bwzv59mrr2hjwhotm50aqdfnt0h0imv 0 11330 1482922 1456097 2026-08-06T04:12:49Z ~2026-43279-63 147101 ислоҳ 1482922 wikitext text/x-wiki {{Шахс | ном = | номи аслӣ = | ном ҳангоми таваллуд = | тасвир = Zartosht 30salegee.jpg | бар = | тавсифи тасвир = | таърихи таваллуд = | зодгоҳ = Роғ, Бадахшони Афғонистон | шаҳрвандӣ = | табаият = | таърихи даргузашт = | маҳалли даргузашт = | падар = | модар = | ҳамсар = | завҷа = | фарзандон = | навъи фаъолият = | мукофоту ҷоизаҳо = | соядаст = | сайт = | викианбор = }} {{Маздаясно}} '''Зардушт''' ('''Зартушт''', {{lang-fa|زرتشت}}; '''Заратуштра''', ''{{Lang-ae|𐬰𐬀𐬭𐬀𐬚𐬎𐬱𐬙𐬭𐬀 / Zaraθuštra}}'') — раҳбар ва ислоҳгари динӣ, [[файласуф]] ва шоири эронӣ, бунёдгузори ойини [[Маздаясно]]. Ӯ ба пайравонаш омӯхт, ки ҳастии майдони набард нерӯҳои хайру шарр аст ва инсон озод аст ҷойгоҳи худ дар ин муборизаро интихоб кунад. Омӯзаҳои ӯ, ҳастаи аслии Маздаясноро ташкил медиҳад. == Ном == Маънии номи Зардушт «дорандаи шутури зард, заррин» мебошад. Таъбирҳои дигари маънии ин ном аз қабили «соҳиби уштури пир» (И. М. Стеблин-Каменский), «соҳиби рӯшноии зарринранг» ва ғ. низ вуҷуд доранд. Дар манбаъҳои юнонӣ Зардушт Зороастр ном гирифта шудааст ва муҳаққиқон решаи онро аз «астра» — ситора донистаанд. Мувофиқи чунин тафсири номи Зардушт баъзе муҳаққиқон аз ӯ чун мунаҷҷим ёд кардаанд. Муҳаққиқони аврупоӣ ва донишмандони рус — авестошиносон ҳамон номи дар Авесто омадаи Зардуштро истифода бурдаанд. Дар адабиёти бадеии русӣ (охири асри 19 — ибтидои асри 20) ба ҷойи Заратуштраи авестоӣ калимаи Заратустра маъмул гардидааст. Ин калима баъди пайдо шудани асари файласуфи олмонӣ Фридрих Нитше (1844—1900) «…чунин гуфтааст Заратустра» паҳн шудааст. Асари Нитше ба забони русӣ тарҷума шуда, хонандагон дар асри 19 ба он таваҷҷуҳи зиёд доштаанд. Номи Зардушт ба шакли Заратустра дар осори В. Державин, К. Балмонт, Велемир Хлебников, В. Иванов, И. Илф, Е. Петров ва дигарон ба назар мерасад. Ба масъалаи мазкур донишманди маъруф, академики АИ Федератсияи Руссия И. М. Стеблин-Каменский дар муқаддимаи тарҷумаи «Готҳо»-и Зардушт ба забони русӣ, ки соли 2009 ба табъ расондааст, таваҷҷуҳи бештаре зоҳир карда, ба хулоса омадааст, ки дар асари Нитше аз Зардушт танҳо ном аст, аз таълимоти ӯ нишоне нест. Асари Нитше ҳазёни шахси девонаавзо ва рӯҳан бемор (Нитше дар ҳақиқат дар охири умр ба бемории рӯҳӣ гирифтор шуд) мебошад. Номи қабила, авлоди Зардушт Спитама буд. Аз ин ҷост, ки дар Авесто дар матнҳои паҳлавӣ номи Зардушт ба шакли Зардушти Спитамон зикр шудааст. Номи бобои Зардушт Ҳаечатаспа, номи падараш мувофиқи маълумоти Авесто (боби 3 «Ясно») Пурушаспа аст. Зардушт мувофиқи ривоятҳои дини зардуштӣ чаҳорумин шахсест, ки рустании Ҳаомаро фишурда, аз он нӯшокии муқаддас ҳосил кардааст. Оид ба шахсияти таърихӣ будани Зардушт байни муҳаққиқон ихтилофи назар вуҷуд дорад. Аксарияти муҳаққиқон бар онанд, ки Зардушт шахси таърихӣ будааст. Номи хешу табор, дӯстону ҳаммаслакон ва душманони Зардушт низ маълум аст. Модари ӯ Дуғд ва (Дайдай) ном доштааст. Зардушт хоҳар (дар баъзе қисмҳои Авесто духтар)-и Фрашаоштра ном шахс (вазири шоҳ Гуштосп) Ҳвовиро ба занӣ гирифта буд. Се писар (Исатвастр, Урвататнар, Ҳваречитра) ва се духтар (Френи, Трити, Пуручиста) дошт. Мадюмоҳ — писари амаки Зардушт аз нахустин пайравони таълимоти ӯ буд. Қабилаи Фриёни туронӣ низ ба Зардушт ва таълимоти ӯ таваҷҷуҳ доштанд. Арҷоспи туронӣ аз сабаби он ки шоҳи Эрон — Гуштосп дину таълимоти Зардуштро пазируфт, норизоӣ кард ва ба муқобили ӯ ба ҷанг бархост. Бисёре аз хешону пайвандони Гуштосп дар ин ҷанг кушта шуданд, вале писари Гуштосп — Исфандиёр бар лашкари Арҷосп пирӯз шуд. Дар таълимоти зардуштия Исфандиёр яке аз шахсиятҳои муътабар — паҳнкунандаи дину таълимоти Зардушт дониста шудааст. == Зиндагинома == Мутобиқи сарчашмаҳо Зардушт дар синни 77-солагӣ аз дасти яке аз лашкариёни Арҷоспи туронӣ — Братарвахш кушта шуд. Оид ба замони зиндагии Зардушт низ ақидаҳои гуногун изҳор шудаанд. Баъзе аз муҳаққиқони тарафдори анъанаи дини зардуштӣ замони рӯзгори Зардуштро асрҳои 7-6 то м. медонанд. Пайравони зардуштия дар матнҳои паҳлавӣ замони валодати Зардуштро 258 (баъзан 300) сол пеш аз ҳуҷуми Искандари Мақдунӣ ба Эронзамин гуфтаанд. Мувофиқи ин ақида дар осори паҳлавӣ — «Бундаҳиш», «Динкард», «Ардавирафнома», «Читагиҳои Зотспарам», «Номаи Тансар» ва манбаъҳои дигар чунин санаҳои таваллуду вафоти Зардуштро дарёфтан мумкин аст: 630—553 то м., 628—551 то м., 618—554 то м., 660—583 то м. Дар осори таърихӣ ва адабии асримиёнагии асрҳои 9-11 низ ҳамин анъанаи зардуштия инъикос ёфтааст. Мас., Берунӣ дар «Осору-л-боқия», Масъудӣ дар «Муруҷу-з-заҳаб» таваллуди Зардуштро соли 660 то м. гуфтаанд. Дар асоси татбиқи усули муқоисавӣ-таърихӣ, таҳлили забони «Готҳо» — сурудҳои муқаддасе, ки ба Зардушт мутааллиқанд, забоншиносон ба хулосае омаданд, ки замони зиндагии Зардушт асрҳои 15-9 то м. наздиктар ба осори адабӣ ва динии ҳиндуориёниён — «Ригведа» дониста шавад. Ин ақида дар илми муосир пайравони бештаре пайдо карда, ҳақиқати илмиаш бештар мебошад. Зодгоҳ ва корномаи Зардушт қисми шарқии Эрони таърихӣ — Осиёи Миёна, Афғонистон (Балх) мебошад, вале дар суннати зардуштия ӯро аз ғарби Эрон медонанд ва гӯё ба Шарқ ҳиҷрат кардааст. Ақидаи қобили қабул ва дуруст он аст, ки таълимоти Зардушт ва дини ӯ баъд аз фавташ дар давлати Мод ва Форс интишор ёфт. Дар замони ҳукмронии подшоҳони ҳахоманишӣ — Дорои 1 (522—486 то м.) дини зардуштӣ дини давлатии Ҳахоманишиён гардид. Мувофиқи маълумоти «Готҳо» ва дигар қисмҳои Авесто таълимоти Зардуштро ҳамқабилаҳояш напазируфтаанд (мас. банди 46-и «Ясно»-и Авесто) ва ӯ маҷбур шуд, ки барои худ ҳомие ҷустуҷӯ бикунад. Чунин ҳимоятгар яке аз ҳукмронони давр Гуштосп (Виштосп) гардид. Баъзе муҳаққиқон Гуштоспи ҳомии Зардуштро падари Доро шуморидаанд, вале аз Катибаҳои Ҳахоманишиён бармеояд, ки Гуштосп падари Доро нест. Дар Катибаҳои Ҳахоманишиён аз Зардушт ёд нашудааст ва номаш дар ин осори хаттӣ наёмадааст. Гуштоспи ҳомии Зардушт дар шарқи Эрон ҳукмронӣ мекард ва аз силсилаи Каёниён буд. Дар осори таърихии арабӣ ва форсии дарӣ, инчунин «Шоҳнома»-и Фирдавсӣ дар бораи тарзи зиндагӣ, аъмоли Гуштосп ва зуҳури Зардушт дар замони ӯ маълумот дода шудааст. (Дар «Шоҳнома» достони Гуштосп ва зуҳури Зардушт тақр. ҳазор байт аз Дақиқист. Фирдавсӣ онҳоро ба «Шоҳнома» интиқол дода, достони нотамоми Дақиқиро ба анҷом расондааст). Зардушти паёмбар, сарояндаи «Готҳо», нахустин шоирест, ки таърихи сеҳазорсолаи адабиёти тоҷик бо номи вай оғоз мешавад. == Таълимот == Зардушт ба пайравони худ бо суханони мавзуну манзум муроҷиат кардааст, то ки таъсири таълимоташ беҳтар бошад ва дар қалби онҳо ҷой гирад. Таълимоти динии Зардушт яккахудоӣ (монотеистӣ), яъне ситоиши Аҳура Маздо буд. Дар баробари ин, дар таълимоти ӯ дугонагӣ (дуализм) — вуҷуд доштани қувваҳои неку бад ва дар муборизаи доимӣ будани онҳо ба назар мерасад (нигар [[Маздаясно|Зардуштия]]). Таълимоти Зардушт аз ҳаёти воқеӣ ва иҷтимоии давраш канда набуд. Дар замони ӯ қабилаҳои кӯчӣ ба кишоварзону чорводорони муқимӣ ҳуҷум карда, киштзорҳоро хароб ва молу дороии онҳоро ғасб менамуданд. Зардушт ба ҳимояти онҳо бархост ва аҳаммияти муқимнишинӣ, парвариши чорво ва кишту корро тарғибу ташвиқ кард. Зардушт бар зидди ҳукмронони бадкирдор бархоста, ғояи шоҳи одилу навхонадоронро тарғиб кардааст. Дар боби 53 «Ясно»-и Авесто дар бораи ҷашни арӯсии духтари Зардушт — Поуручиста ва Ҷомосп сухан меравад. Дар ин ҷашн Зардушт наварӯсонро ба некӣ кардан ба ҳамдигар ҳидоят мекунад. Таълимоти ахлоқии Зардушт низ дар замонаш аҳаммияти бузург дошт ва арзиши баъзе нуктаҳои он имрӯз ҳам накостааст. Таълимоти Зардушт бар се нуктаи муҳим — Ҳумата — Пиндори хуб (нек), Ҳухта — Гуфтори хуб (нек), Ҳваршта — Кирдори (хуб) нек асос ёфта буд. Рашк, бухл, ҳасад, хашм ва дигар хислатҳои зишти инсонӣ гумроҳкунандагони мардум тасаввур мешуданд. Гуноҳи бадтарин барои мардум дурӯғгӯӣ буд. Деви Дурӯғ (Друҷ) гумроҳкунандаи асосии мардум ба шумор мерафт ва Зардушт ба муқобили дурӯғ мубориза мебурду пайравонашро низ ба ин кор даъват мекард. Ба эътибори ин гуна ақоиди пурарзиш ва аҳаммияти бузурги башарӣ доштанаш таълимоти Зардушт дар байни мардум интишор ёфт ва пас аз маргаш ӯ шахси муқаддас ва муъҷизаофарин дониста шуд. Таълимоти Зардушт дар кишварҳои дигар низ паҳн гардид. Аз таълимоти Зардушт файласуфони Юнони Қадим баҳра гирифтанд. Дар мамлакатҳои Аврупо Зардушт аз қадимулайём маълум аст ва ҳоло ҳам таълимоти ӯ дар ин ҷоҳо эътиборашро гум накардааст. Таълимоти Зардушт дар мамлакатҳои Шарқ бештар дар Ҳиндустон (дар ин ҷо зиёда аз 100 ҳазор пайрави зардуштия зиндагӣ мекунанд) машҳур аст. Баробари осори таърихиву динӣ зиндагӣ ва омоли Зардушт, таълимоти ӯ дар шеъру адаби форс-тоҷик аз қадимулайём мавқеи муҳим дорад. Дар асоси матнҳои паҳлавӣ ва ривояту афсонаҳо Пажду маснавие бо номи «[[Зардуштнома]]» навиштааст. Дар осори аксар шуарои форс-тоҷик байту бандҳоеро дарёфтан мумкин аст, ки ишора ва ёдовариеро аз Зардушт дар бар мегиранд. Масалан: {{иқтибоси академикӣ|<poem> Яке зардуштворам орзуест, Ки пешат Зандро бархонам аз бар. </poem>|сарчашма=Дақиқӣ}} {{иқтибоси академикӣ|<poem> Аз итоат бо падар Зардушти пир Худ ба наски «Офарингон» гуфтааст. </poem>|сарчашма=Лабибӣ}} {{иқтибоси академикӣ|<poem> Дил пур зи фузулу Занд бар лаб Зардушт чунин навишта бар Занд. </poem>|сарчашма=Носири Хусрав}} {{иқтибоси академикӣ|<poem> Ба боғ тоза кун оини дини зардуштӣ, Кунун, ки лола барафрӯхт оташи Намруд. </poem>|сарчашма=Ҳофиз}} == Нигаред низ == * [[Авесто]] * [[Гуштосп]] * [[Каъбаи Зардушт]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Зардушт|7|саҳифаҳо=116—120|муаллиф=М. Диловаров}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зардуштия]] [[Гурӯҳ:Бунёдгарони динҳо]] [[Гурӯҳ:Пайғамбарон]] dejt91fvberi5b2vqfdtlfpskxs6ngr 0 21339 1482913 1482738 2026-08-05T22:07:36Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1482913 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Раҳмонзода Абдулғаффор Азиз''' (зод. [[29 март]]и [[1961]], [[деҳаи Андароб]]и [[ноҳияи Кӯлоб]]) — ходими давлатӣ, Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2015). == Зиндагинома == Абдулғаффор Раҳмонзода 29 марти соли 1961 дар деҳаи Андароби шаҳри Кӯлоб, таваллуд ёфтааст. Миллаташ тоҷик. Ӯ соли 1978 мактаби миёнаи № 11 шаҳри Кӯлобро хатм намудааст. Соли 1978 ба Донишгоҳи инженерҳои ирригатсия ва механизатсияи хоҷагии қишлоқи шаҳри Тошканд дохил шуда, онро соли 1983 бо ихтисоси инженер-заминсоз хатм намудааст. == Корнома == Солҳои 1983—1984 ба ҳайси иқтисодчии гурӯҳ оид ба татбиқи пешравии илм ва техникаи Раёсати кишоварзии вилояти Кӯлоб кор кардааст. Аз соли 1984 то соли 1988 дар вазифаҳои Котиби кумитаи комсомолии хоҷагии ба номи Жданови ноҳияи Кӯлоб, инструктори шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Кӯлоб, Мудири Шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии шаҳри Кӯлоб, Инструктори Шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Брести Ҷумҳурии Белоруссия, Мудири Кобинети корҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Кӯлоб, Инструктори шуъбаи ташкилии Кумитаи ҳизби коммунисти шаҳри Кӯлоб фаъолият намудааст. Аз соли 1988 то соли 1993 дар вазифаҳои Котиби якуми Кумитаи комсомолии шаҳри Кӯлоб ва Раиси Иттифоқи ҷавонони шаҳри Кӯлоб интихоб гардида, кор намудааст. Таи солҳои 1993—1996 дар вазифаҳои Мудири Сектори аграрии Корпоратсияи истеҳсолии «Кӯлоб» ва Директори Корхонаи муштараки «Ориёно» кор намудааст. Аз соли 1996 то соли 2005 дар вазифаҳои мутахассис ва Сардори шуъбаи инвеститсияҳои хориҷии Раёсати ташкил ва ҳамоҳангсозии робитаҳои хориҷии Вазорати иқтисод ва робитаҳои иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Сардори шуъбаи инвеститсияҳои берунаи Раёсати сиёсати сармоягузории Вазорати иқтисод ва робитаҳои иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Сардори Раёсати инвеститсияҳои хориҷии Вазорати иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст. Соли 2001 Донишгоҳи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистонро бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм намудааст. Аз соли 2005 то соли 2006 бо қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаҳои муовини Вазири иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муовини Вазири рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор намудааст. Таи солҳои 2009—2010 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи муовини аввали Раиси Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон адои хидмат намудааст. Солҳои 2010—2012 дар вазифаи муовини Раиси вилояти Хатлон кор намуда, вакили Маҷлиси вакилони халқи вилояти Хатлон интихоб гардидааст. Аз соли 2012 то соли 2015 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи иҷрокунандаи Раис ва Раиси шаҳри Кӯлоб фаъолият намуда, вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Кӯлоб интихоб гардидааст. Соли 2014 аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардида то соли 2015 фаъолият намудааст. Моҳи марти соли 2015 Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати панҷум интихоб гардида, Муовини Раиси Кумитаи сохтори давлатӣ ва худидоракунии маҳаллӣ Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст. Аз моҳи апрели соли 2020 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини якуми Вазири меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардидааст. == Ҷоизаҳо == Бо ордени «Шараф» дараҷаи 2, Медали ҷашнии «Хадамоти оташнишонии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон», Медали ҷашнии «20 солагии Кумитаи ҳолатҳои фавқуллода ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон», Медали ҷашнии «15 солагии Қувваҳои мусалаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Медали ҷашнии «20 солагии Қувваҳои мусалаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардида, аъзои ифтихории Раёсати Иттифоқи арбобони санъти Тоҷикистон мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.ozodagon.tj/khabarho/tojikiston/3631-2012-01-23-06-34-24 Озодагон — Раҳмонов ислоҳот мекунад.Ҳоло аз барқ шурӯъ кард]{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes anu2t0tq0y8qlrck55hs324qjx3d2dh 1482925 1482913 2026-08-06T09:03:32Z ~2026-43252-67 147136 1482925 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Раҳмонзода Абдулғаффор Азиз''' (зод. [[29 март]]и [[1961]], [[деҳаи Андароб]]и [[ноҳияи Кӯлоб]]) — ходими давлатӣ, Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2015-2020), узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2014-2015) == Зиндагинома == Абдулғаффор Раҳмонзода 29 марти соли 1961 дар деҳаи Андароби шаҳри Кӯлоб, таваллуд ёфтааст. Миллаташ тоҷик. Ӯ соли 1978 мактаби миёнаи № 11 шаҳри Кӯлобро хатм намудааст. Соли 1978 ба Донишгоҳи инженерҳои ирригатсия ва механизатсияи хоҷагии қишлоқи шаҳри Тошканд дохил шуда, онро соли 1983 бо ихтисоси инженер-заминсоз хатм намудааст. Соли 2002 Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро бо ихтисоси "Иқтисодчӣ" хатм намудааст. == Корнома == Солҳои 1983—1984 ба ҳайси иқтисодчии гурӯҳ оид ба татбиқи пешравии илм ва техникаи Раёсати кишоварзии вилояти Кӯлоб кор кардааст. Аз соли 1984 то соли 1988 дар вазифаҳои Котиби кумитаи комсомолии хоҷагии ба номи Жданови ноҳияи Кӯлоб, инструктори шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Кӯлоб, Мудири Шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии шаҳри Кӯлоб, Инструктори Шуъбаи ташкилотҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Брести Ҷумҳурии Белоруссия, Мудири Кобинети корҳои комсомолии Кумитаи комсомолии вилояти Кӯлоб, Инструктори шуъбаи ташкилии Кумитаи ҳизби коммунисти шаҳри Кӯлоб фаъолият намудааст. Аз соли 1988 то соли 1993 дар вазифаҳои Котиби якуми Кумитаи комсомолии шаҳри Кӯлоб ва Раиси Иттифоқи ҷавонони шаҳри Кӯлоб интихоб гардида, кор намудааст. Таи солҳои 1993—1996 дар вазифаҳои Мудири Сектори аграрии Корпоратсияи истеҳсолии «Кӯлоб» ва Директори Корхонаи муштараки «Ориёно» кор намудааст. Аз соли 1996 то соли 2005 дар вазифаҳои мутахассис ва Сардори шуъбаи инвеститсияҳои хориҷии Раёсати ташкил ва ҳамоҳангсозии робитаҳои хориҷии Вазорати иқтисод ва робитаҳои иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Сардори шуъбаи инвеститсияҳои берунаи Раёсати сиёсати сармоягузории Вазорати иқтисод ва робитаҳои иқтисоди хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Сардори Раёсати инвеститсияҳои хориҷии Вазорати иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият намудааст. Соли 2001 Донишгоҳи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистонро бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм намудааст. Аз соли 2005 то соли 2006 бо қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаҳои муовини Вазири иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муовини Вазири рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон кор намудааст. Таи солҳои 2009—2010 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи муовини аввали Раиси Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон адои хидмат намудааст. Солҳои 2010—2012 дар вазифаи муовини Раиси вилояти Хатлон кор намуда, вакили Маҷлиси вакилони халқи вилояти Хатлон интихоб гардидааст. Аз соли 2012 то соли 2015 бо Фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вазифаи иҷрокунандаи Раис ва Раиси шаҳри Кӯлоб фаъолият намуда, вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Кӯлоб интихоб гардидааст. Соли 2014 аъзои Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардида то соли 2015 фаъолият намудааст. Моҳи марти соли 2015 Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати панҷум интихоб гардида, Муовини Раиси Кумитаи сохтори давлатӣ ва худидоракунии маҳаллии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин гардидааст. Аз моҳи апрели соли 2020 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини якуми Вазири меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардидааст. == Ҷоизаҳо == Бо ордени «Шараф» дараҷаи 2, Медали ҷашнии «Хадамоти оташнишонии Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон», Медали ҷашнии «20 солагии Кумитаи ҳолатҳои фавқуллода ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон», Медали ҷашнии «15 солагии Қувваҳои мусалаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва Медали ҷашнии «20 солагии Қувваҳои мусалаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» сарфароз гардида, аъзои ифтихории Раёсати Иттифоқи арбобони санъати Тоҷикистон мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.ozodagon.tj/khabarho/tojikiston/3631-2012-01-23-06-34-24 Озодагон — Раҳмонов ислоҳот мекунад.Ҳоло аз барқ шурӯъ кард]{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes jhfxngg8v08v51700leru4yzurxf93n 0 31546 1482919 1359666 2026-08-06T03:48:36Z Yeagvr 15797 Yeagvr moved page [[Фурудгоҳи диролзур]] to [[Фурудгоҳи Байн‌алмиллалии Дайр-уз-Завр]] 1359666 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | ном =Фурудгоҳи диролзур | номи маҳаллӣ =مطار دیر الزور | номи маҳаллӣ-1 = | номи маҳаллӣ-2 = | акс = | акс-арз = | унвон = | акс2 = | акс2-арз = | унвон2 = | IATA =DEZ | ICAO = | FAA = | TC = | LID = | GPS = | WMO = | навъ =ҳамагона (умумӣ) ва низомӣ | молик-муроқиб = | молик = | гардонанда = | шаҳр =[[диролзур]] | муқеъият =[[Сурия]] | марказ = | ҷузъ = <!-- фурудгоҳ низомӣ --> | бакор рафта дар = | фармондеҳ/мудир = | сокин = | metric-elev = | аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси фут =700 | аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси метр =213 | Мухтасот ={{coord|35|17|07|N|040|10|33|E|region:SY_type:airport}} | вебгоҳ = | metric-rwy =балӣ | R1-шумора =41210 | R1-тул-фут =9843 | R1-тул-метр =3000 | R1-сатҳ = [[асфалт]] | H1-шумора = | H1-тул-фут = | H1-тул-метр = | H1-сатҳ = | тавзеҳ-Сол = | тавзеҳ1-титр= | тавзеҳ1-Иттилоот = | понавис = }} '''Фурудгоҳи диролзур''' ({{lang-en|Deir ez-Zor Airport}}) (маҳаллӣ: مطار دیر الزور) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ) ва низомӣ бо [[Коди ИОТО]]и DEZ аст, ки як [[Бонд фурудгоҳ|бонди фуруди]] [[асфалт]] дорад, ва тӯли бонди он 3000 метр аст. Ин фурудгоҳ дар шаҳри [[диролзур]] кишвари [[Сурия]] қарор дорад, ва дар баландии 213 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст. ==Ҷусторҳои вобаста== *[[Коди ИОТО]] *[[Коди ИКАО]] *[[Феҳристи фурудгоҳҳои Сурия]] ==Манобеъ== <references/> {{Reflist}} * [http://worldaerodata.com World Aeronautical Database. Retrieved 29 July 2013] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120525203926/http://worldaerodata.com/ |date=2012-05-25 }} {{ref-en}} * [http://www.airport-data.com Airport and Aircraft information. Retrieved 29 July 2013] {{ref-en}} {{Фурудгоҳҳои Сурия}} {{Фурудгоҳ-нопурра}} [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎]] pj116lbcv41t6yur2p0t1pkr6cndkrr 1482921 1482919 2026-08-06T03:49:33Z Yeagvr 15797 1482921 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | ном =Фурудгоҳи диролзур | номи маҳаллӣ =مطار دیر الزور | номи маҳаллӣ-1 = | номи маҳаллӣ-2 = | акс = | акс-арз = | унвон = | акс2 = | акс2-арз = | унвон2 = | IATA =DEZ | ICAO = | FAA = | TC = | LID = | GPS = | WMO = | навъ =ҳамагона (умумӣ) ва низомӣ | молик-муроқиб = | молик = | гардонанда = | шаҳр =[[диролзур]] | муқеъият =[[Сурия]] | марказ = | ҷузъ = <!-- фурудгоҳ низомӣ --> | бакор рафта дар = | фармондеҳ/мудир = | сокин = | metric-elev = | аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси фут =700 | аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси метр =213 | Мухтасот ={{coord|35|17|07|N|040|10|33|E|region:SY_type:airport}} | вебгоҳ = | metric-rwy =балӣ | R1-шумора =41210 | R1-тул-фут =9843 | R1-тул-метр =3000 | R1-сатҳ = [[асфалт]] | H1-шумора = | H1-тул-фут = | H1-тул-метр = | H1-сатҳ = | тавзеҳ-Сол = | тавзеҳ1-титр= | тавзеҳ1-Иттилоот = | понавис = }} '''Фурудгоҳи Байн‌алмиллалии Дайр-уз-Завр''' ({{lang-en|Deir ez-Zor Airport}}) (маҳаллӣ: مطار دير الزور الدولي) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ) ва низомӣ бо [[Коди фурудгоҳи ИАТА|Коди ИОТОи]] DEZ аст, ки як [[Хати парвоз|бонди фуруди]] [[асфалт]] дорад, ва тӯли бонди он 3000 метр аст. Ин фурудгоҳ дар шаҳри [[диролзур]] кишвари [[Сурия]] қарор дорад, ва дар баландии 213 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст. ==Ҷусторҳои вобаста== *[[Коди фурудгоҳи ИАТА]] *[[Коди ИКАО]] *[[Феҳристи фурудгоҳҳои Сурия]] ==Манобеъ== <references/> {{Reflist}} * [http://worldaerodata.com World Aeronautical Database. Retrieved 29 July 2013] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120525203926/http://worldaerodata.com/ |date=2012-05-25 }} {{ref-en}} * [http://www.airport-data.com Airport and Aircraft information. Retrieved 29 July 2013] {{ref-en}} {{Фурудгоҳ-нопурра}} [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎]] jjkiig7kqq25f83qxytn6in1z439z1y 14 48587 1482882 1482879 2026-08-05T12:02:47Z Шухрат Саъдиев 5132 1482882 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Солҳо|Соли 2001]] pca8hxv2hzb5cyd4v4qx0286efshrq4 14 48588 1482886 380502 2026-08-05T12:50:56Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1482886 wikitext text/x-wiki {{сол-хурд}} [[Гурӯҳ:Солҳо|Соли 2002]] [[Гурӯҳ:Соли 2002]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] 7yyfw4ud74k01adiyg6v1flbo2deg7o 1482893 1482886 2026-08-05T14:33:13Z Шухрат Саъдиев 5132 1482893 wikitext text/x-wiki {{сол-хурд}} [[Гурӯҳ:Солҳо|Соли 2002]] [[Гурӯҳ:Соли 2002]] ldt98yprrfqgr7btpe9wyl5lvckiyt0 1482894 1482893 2026-08-05T14:34:02Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1482894 wikitext text/x-wiki {{сол-хурд}} [[Гурӯҳ:Солҳо|Соли 2002]] h9difloodc6237qg26znrf6x4ome72n 0 53241 1482904 1387665 2026-08-05T14:49:27Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Даргузаштагон */ 1482904 wikitext text/x-wiki {{Сол|2000}} '''Даҳаи 2000 (мелодӣ)''' - даҳаи 200-уми [[тақвими мелодӣ]] аст. Назарзода Умедҷон == Муносибатҳо == == Рӯйдодҳо == == Зодагон == == Даргузаштагон == {{гоҳшуморӣ-хурд}} {{викианбор-гурӯҳ|2000s}} [[Гурӯҳ:Даҳаи 2000 (мелодӣ)]] eiclibfadi40klxq9m8w2cdw4pvoi61 0 53243 1482911 1121094 2026-08-05T15:08:06Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Даргузаштагон */ 1482911 wikitext text/x-wiki {{Сол|2010}} '''Даҳаи 2010 (мелодӣ)''' - даҳаи 201-уми [[тақвими мелодӣ]] аст. == Муносибатҳо == == Рӯйдодҳо == == Зодагон == == Даргузаштагон == {{гоҳшуморӣ-хурд}} {{викианбор-гурӯҳ|2010s}} [[Гурӯҳ:Даҳаи 2010 (мелодӣ)]] [[Гурӯҳ:Даҳсолаҳои асри XXI]] jqh8vd2wj1n1pa97oxc0p6bv0e42fau 14 53336 1482895 750071 2026-08-05T14:37:27Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1482895 wikitext text/x-wiki {{Cat main|Даҳаи 2000 (мелодӣ)}} {{commons|2000s}} [[Гурӯҳ:Даҳаҳои мелодӣ]] [[Гурӯҳ:Садаи 2000 (мелодӣ)]] 387e803wo05k8s28j56x36wlj7h6emk 1482907 1482895 2026-08-05T15:03:14Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1482907 wikitext text/x-wiki {{Cat main|Даҳаи 2000 (мелодӣ)}} {{commons|2000s}} [[Гурӯҳ:Даҳаҳои мелодӣ]] [[Гурӯҳ:Садаи 2000 (мелодӣ)]] [[Гурӯҳ:Даҳсолаҳои асри XXI]] 1v2dhq7wt5z4rc7ibvljom9855k8mzc 14 53337 1482912 750073 2026-08-05T15:09:05Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1482912 wikitext text/x-wiki {{Cat main|Даҳаи 2010 (мелодӣ)}} {{commons|2010s}} [[Гурӯҳ:Даҳаҳои мелодӣ]] [[Гурӯҳ:Даҳсолаҳои асри XXI]] 14oy1f0g4h4ct3zt09d5lxqnzthyb6o 14 53338 1482902 1317230 2026-08-05T14:45:25Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1482902 wikitext text/x-wiki #равона [[Гурӯҳ:Солҳои 2020-ум]] {{Cat main|Даҳаи 2020 (мелодӣ)}} {{commons|2020s}} [[Гурӯҳ:Даҳаҳои мелодӣ]] [[Гурӯҳ:Садаи XXI (мелодӣ)]] l57m30g340ssfe5149wft2bxrx7oj6o 1482903 1482902 2026-08-05T14:46:11Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1482903 wikitext text/x-wiki {{Cat main|Даҳаи 2020 (мелодӣ)}} {{commons|2020s}} [[Гурӯҳ:Даҳаҳои мелодӣ]] [[Гурӯҳ:Садаи XXI (мелодӣ)]] ojgvhh0eg6ick9h0ls4krimbk0agzjw 1482905 1482903 2026-08-05T14:52:33Z Шухрат Саъдиев 5132 1482905 wikitext text/x-wiki {{Cat main|Даҳаи 2020 (мелодӣ)}} {{commons|2020s}} [[Гурӯҳ:Даҳаҳои мелодӣ]] [[Гурӯҳ:Даҳсолаҳои асри XXI]] 52hlkdzweyf8kwt5u2er5n92vevzwfj 0 199874 1482898 1450932 2026-08-05T14:39:50Z Sakura emad 34777 Restored revision 971294 by [[Special:Contributions/VASHGIRD|VASHGIRD]] ([[en:w:User:BrandonXLF/Restorer|Restorer]]) 1482898 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Деҳа |номи тоҷикӣ = Помир |номи аслӣ = |тасвир = |тавсифи тасвир = |тобеият = |кишвар = Тоҷикистон |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шакли минтақа = Вилоят |минтақа = вилояти Хатлон |минтақа дар ҷадвал = вилояти Хатлон {{!}} Хатлон |шакли ноҳия = Ноҳия |ноҳия = ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ |ноҳия дар ҷадвал = ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ {{!}} Абдураҳмони Ҷомӣ |шакли ҷомеа = Ҷамоат |ҷомеа = Деҳоти Калинин (н. Ҷомӣ) {{!}} Деҳоти Калинин |ҷомеа дар ҷадвал = |тақсимоти дохилӣ = |шакли роҳбарӣ = Раиси маҳалла |роҳбар = |замони таъсис = |аввалин номбарӣ = |номҳои пешина = |мақом аз = |забони расмӣ = тоҷикӣ |аҳолӣ = 632 |соли барӯйхатгирӣ = 2017 |зичӣ = |агломератсия = |ҳайати миллӣ = [[мардуми тоҷик|тоҷикон]], [[ӯзбак]]ҳо |ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]] |этнохороним = |вақти минтақавӣ = |DST = |коди телефон = +992 3243 |нишонаи почта = |нишонаҳои почта = |коди мошинҳо = TJ03 |шакли шиноса = |шиносаи ададӣ = |гурӯҳ дар Commons = |сайт = }} '''Помир''' — [[деҳа]] дар [[Ҷамоати деҳот|ҷамоати]] [[Деҳоти Калинин (н. Ҷомӣ)|деҳоти Калинин]]и [[ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ]]. Аз Помир то маркази ҷамоат 2 км, то маркази ноҳия 3 км. Аҳолиаш 632 нафар ([[2017]]), тоҷикон. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * Феҳристи номи маҳалҳои Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2013. — 332 с. — ISBN 978-99947-33-54-5 {{Тоҷикистон-нопурра}} {{ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ}} [[Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ]] [[Гурӯҳ:Ҷамоати Калинин (н. Ҷомӣ)]] 8tei58dkg35worm8nj1g8i9zfhob59n 0 209929 1482889 1482874 2026-08-05T12:55:44Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Адабиёт */ 1482889 wikitext text/x-wiki {{Сол|2001}} {{Новбарии сол|2001}} {{Оғози сол|2001}} == Рӯйдодҳо == === [[Апрел]]и соли [[2001]] === * '''[[29 апрел]]''' - Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (№199) [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Қарори '''«Дар бораи ба низом даровардани қабули духтарон ба мактабҳои олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мувофиқи квотаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2001–2005»'''-ро қабул намуд. Санади мазкур низоми қабули [[духтар|духтаронро]] аз ноҳияҳои дурдаст ба [[таҳсилоти олии касбӣ|муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ]] тибқи квотаи президентӣ муайян намуда, ба баланд бардоштани сатҳи таҳсилоти [[духтар|духтарон]] ва омода намудани кадрҳои соҳибихтисос мусоидат кард.<ref>{{Cite web |url=https://tut.tj/kvotai-prezidentiz-rohekushoi-iqboli-duhtaron/ |title=КВОТАИ ПРЕЗИДЕНТӢ – РОҲКУШОИ ИҚБОЛИ ДУХТАРОН |website=Донишгоҳи технологии Тоҷикистон |publisher=Донишгоҳи технологии Тоҷикистон |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ncl.tj/legislation |title=Пойгоҳи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Маркази миллии қонунгузорӣ |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref> === [[Май]]и соли [[2001]] === * '''[[7 май]]''' - бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] Шоири халқии Тоҷикистон, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ ва арбоби барҷастаи давлатӣ [[Мирзо Турсунзода]] (пас аз вафот) бо унвони олии давлатии «[[Қаҳрамони Тоҷикистон]]» сарфароз гардонида шуд. Ин мукофот барои хизматҳои бузург дар рушди адабиёти тоҷик, таҳкими худшиносии миллӣ ва саҳми арзанда дар фарҳанги тоҷик дода шуд.<ref>{{Cite web |url=https://mts.tj/?lang=en&page_id=310 |title=Heroes of Tajikistan |website=Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=en |access-date=2026-08-05 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://izar.tj/en/united-literary-museum/literary-museum-named-after-m-tursunzoda |title=Literary Museum named after M. Tursunzoda |website=Институти забон ва адабиёти ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ |publisher=Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |language=en |access-date=2026-08-05 }}</ref> === [[Июн]]и соли [[2001]] === * '''[[15 июн]]'''- [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар шаҳри [[Шанхай]] яке аз давлатҳои муассиси [[Созмони ҳамкории Шанхай]] (СҲШ) гардид. Дар ҳамин рӯз аз ҷониби сарони шаш давлат Эъломияи таъсиси Созмони ҳамкории Шанхай ба имзо расид, ки заминаи нави ҳамкориҳои минтақавӣ дар соҳаҳои амният, иқтисод ва муносибатҳои байналмилалиро гузошт.<ref>{{Cite web |url=https://eng.sectsco.org/about_sco/ |title=History of the Shanghai Cooperation Organisation |website=Shanghai Cooperation Organization |publisher=SCO Secretariat |language=en |access-date=2026-08-05 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://rtsu.tj/news/?ELEMENT_CODE=4030 |title=Таджикистан в годы независимости: 2001 год |website=Российско-Таджикский (Славянский) университет |publisher=РТСУ |language=ru |access-date=2026-08-05 }}</ref> === [[Июл]]и соли [[2001]] === * '''[[31 июл]]''' - [[Қонун|Қонуни]] [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] №29 '''«Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»''' қабул гардид. Бо ин [[қонун]] низоми ягонаи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян гардида, унвони олии давлатии «[[Қаҳрамони Тоҷикистон]]» расман дар низоми мукофотҳои давлатӣ муқаррар карда шуд.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=21888 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мукофотҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» |website=Маркази миллии иттилооти ҳуқуқии Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2001-07-31 |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mts.tj/?lang=en&page_id=310 |title=Heroes of Tajikistan |website=Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=en |access-date=2026-08-05 }}</ref> === [[Сентябр]]и соли [[2001]] === * '''[[Сентябр]]''' - дар [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] 2700-солагии [[Авесто|китоби муқаддаси «Авесто»]] бо тантана таҷлил гардид. Ба ин муносибат дар [[Душанбе]] ва дигар шаҳру ноҳияҳои мамлакат конфронсҳои байналмилалии илмӣ, намоишгоҳҳо, чорабиниҳои фарҳангӣ ва ҳамоишҳои адабӣ баргузор шуданд. Ҷашн ба эҳёи арзишҳои таърихию фарҳангии тамаддуни ориёӣ ва муаррифии мероси фарҳангии тоҷикон дар арсаи байналмилалӣ мусоидат намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Солномаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Соли 2001 |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=Авесто — сарчашмаи тамаддуни ориёӣ |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref> == [[Соли 2001]] == * '''[[Соли 2001]]''' - Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон» тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд. Тағйироти мазкур ба такмили танзими ҳуқуқии муносибатҳои замин, рушди ислоҳоти кишоварзӣ, таҳкими ҳуқуқи истифодабарандагони замин ва баланд бардоштани самаранокии истифодаи захираҳои замин равона гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон» |website=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Маркази миллии иттилооти ҳуқуқӣ |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ncz.tj/ |title=Кодекси замини Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Маркази миллии қонунгузорӣ |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref> == Солномаҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Солномаи 2001 == Солнома 2001. Соли таҳкими истиқлолият. Филми 1. Сиёсати дохилӣ<ref>{{Cite web |url=https://www.prezident.tj/president/films |title=Солнома 2001. Соли таҳкими истиқлолият. Филми 1. Сиёсати дохилӣ |website=www.prezident.tj |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |lang=tg |accessdate=2026-08-01 }}</ref> Солнома 2001. Соли таҳкими истиқлолият. Филми 2. Сиёсати хориҷӣ<ref>{{Cite web |url=https://www.prezident.tj/president/films |title=Солнома 2001. Соли таҳкими истиқлолият. Филми 2. Сиёсати хориҷӣ |website=www.prezident.tj |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |lang=tg |accessdate=2026-08-01 }}</ref> == Адабиёт == * Ҳотамов Н.Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). – Душанбе,2011, – С. 554. [[Гурӯҳ:Соли 2001]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2001]] 069zo7hqfjzur0adrk3d1roxap0yjyk 0 209930 1482884 1410860 2026-08-05T12:43:08Z Шухрат Саъдиев 5132 1482884 wikitext text/x-wiki == Руйдодҳо == === [[Феврал]]и соли [[2002]] === * [[Феврал]] – корхонаи муштараки «Оби Зулол» дар озмуни байналмилалии [[об|оби]] нӯшокӣ дар Berkeley Springs International Water Tasting ([[ИМА]]) соҳиби медали [[тилло]] гардид. Ин дастовард аввалин эътирофи байналмилалии маҳсулоти оби нӯшокии [[Тоҷикистон]] ба ҳисоб меравад.<ref>{{Cite web |url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20210218/obi-zulol |title=«Оби Зулол» — яке аз брендҳои маъруфи Тоҷикистон |website=Азия-Плюс |publisher=Asia-Plus |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.berkeleyspringswatertasting.com/ |title=Berkeley Springs International Water Tasting |website=Berkeley Springs International Water Tasting |language=en |access-date=2026-08-05 }}</ref> === [[Май]]и соли [[2002]] === * '''[[3 май]]''' - Бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Консепсияи миллии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул гардид. Ҳуҷҷат самтҳои асосии ислоҳоти соҳаи маорифро муайян намуда, барои рушди низоми таҳсилоти миллӣ замина гузошт.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.tj/ |title=Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Консепсияи миллии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон» |website=Маркази миллии иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref> * '''[[3 май]]''' - Бо Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 майи соли 2002 №12 «Дар бораи ворид намудани илова ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи рӯзҳои ид"» ба моддаи дахлдор сатри нав илова гардида, [[12 май]] ҳамчун «Рӯзи Шашмақом» муқаррар карда шуд.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=3683 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 майи соли 2002 №12 «Дар бораи ворид намудани илова ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи рӯзҳои ид"» |website=Маркази миллии иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2002-05-03 |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref> * '''[[10 май]]''' - Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ)» қабул гардид. Қонун асосҳои ҳуқуқии ташкил ва фаъолияти хоҷагиҳои деҳқониро муайян намуда, рушди ислоҳоти аграриро таъмин кард.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.tj/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи хоҷагиҳои деҳқонӣ (фермерӣ)» |website=Маркази миллии иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ncz.tj/ |title=Пойгоҳи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Маркази миллии қонунгузорӣ |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref> * '''[[10 май ]]''' – Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи афви шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон вобаста ба қонунигардонии маблағҳои пулии онҳо» қабул гардид. Ҳадафи қонун ташвиқи шаҳрвандон барои ворид намудани маблағҳои пулии худ ба гардиши расмии иқтисодӣ буд.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.tj/ |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи афви шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон вобаста ба қонунигардонии маблағҳои пулии онҳо» |website=Маркази миллии иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref> * '''[[12 май]]''' - Бо Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 майи соли 2002 №12 «Дар бораи ворид намудани илова ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи рӯзҳои ид"» ба моддаи дахлдор сатри нав илова гардида, [[12 май]] ҳамчун «Рӯзи [[Шашмақом]]» муқаррар карда шуд.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=3683 |title=Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 майи соли 2002 №12 «Дар бораи ворид намудани илова ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи рӯзҳои ид"» |website=Маркази миллии иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=2002-05-03 |language=tg |access-date=2026-08-05 }}</ref> === [[Ноябр]]и соли [[2002]] === * '''[[3 ноябр]]''' — нахустин пули доимӣ бар болои [[дарёи Панҷ]]. Ин яке аз муҳимтарин рӯйдодҳои соли 2002 мебошад. [[3 ноябр|3 ноябри]] [[соли 2002]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]], [[Оғохони IV]] ва муовини Президенти Афғонистон нахустин пули доимии Тем–Демоганро мавриди истифода қарор доданд. Ин аввалин пули доимӣ байни [[Тоҷикистон]] ва [[Афғонистон]] пас аз зиёда аз 20 сол буд ва оғози лоиҳаи сохтмони як силсила пулҳо гардид.<ref>{{Cite web |url=https://the.akdn.org/resources-media/whats-new/events/inauguration-first-series-bridges-across-pyanj-river |title=Inauguration of the first of a series of bridges across the Pyanj River |website=Aga Khan Development Network |publisher=AKDN |date=2002-11-03 |language=en |access-date=2026-08-05 }}</ref> * '''[[ноябр]]''' — Дар Ҳуҷҷати стратегии коҳиши сатҳи камбизоатӣ (PRSP) [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Роҳи автомобилгарди Шкев -Зиғар]] ҳамчун яке аз лоиҳаҳои давлатии солҳои 2002–2005 оварда шудааст ва дар он «Completing construction of road Zigar–Shkev».<ref>{{Cite web |url=https://planipolis.iiep.unesco.org/sites/default/files/ressources/tajikistan_prsp_2002.pdf |title=Poverty Reduction Strategy Paper of the Republic of Tajikistan |website=UNESCO Planipolis |publisher=Government of the Republic of Tajikistan |date=2002 |language=en |access-date=2026-08-05 }}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2002]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои соли 2002]] a8r9tmshc1t0tprn5bw4yb8wl3pj08t 0 213332 1482915 1421227 2026-08-05T23:47:13Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1482915 wikitext text/x-wiki {{Кӯл |Название = Баҳри мурда |Национальное название = ar/البَحْر المَيّت/he/ים המלח |Изображение = Dead Sea by David Shankbone.jpg |Подпись изображения = Вид с израильского берега в сторону Иордании |Координаты = 31.4908/35.4797 |CoordScale = 5000 |Высота над уровнем моря = −430<ref name=autogenerated2>{{Cite web |url=http://www.eingedi.co.il/viewpage.asp?pagesCatID=2507&siteName=eingedi |title=Dead Sea Level Data Summary 2012 |accessdate=2018-12-05 |archivedate=2018-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180723195354/http://www.eingedi.co.il/viewpage.asp?pagesCatID=2507&siteName=eingedi }}</ref><ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://www.water.gov.il/Hebrew/Water-Environment/Dead-Sea/Pages/default.aspx |title=''Water Authority of Israel'' |accessdate=2018-12-05 |archivedate=2013-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130523100245/http://www.water.gov.il/Hebrew/Water-Environment/Dead-Sea/Pages/default.aspx }}</ref> |Длина = 67 |Ширина = 18 |Площадь = около 810 |Объём = 147 (изначально 325) |Длина береговой линии = |Наибольшая глубина = 306<ref name="nemeh">{{cite web|url=http://sites.nicholas.duke.edu/eos406/files/2014/04/Nemeh-Dead-Sea-Desiccation.docx|title=Dead Sea desiccation|author=Lawrence Nemeh.|date=2012|publisher=[[:en:Nicholas School of the Environment|Nicholas School of the Environment]] at [[Университет Дьюка|Duke University]]|lang=en|accessdate=2014-08-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913140048/http://sites.nicholas.duke.edu/eos406/files/2014/04/Nemeh-Dead-Sea-Desiccation.docx|archivedate=2015-09-13}}</ref> |Средняя глубина = |Тип минерализации = солёное |Солёность = 300—350 |Прозрачность = |Площадь водосбора = |Впадающие реки = Иордан |Вытекающие реки = |Страна = Израиль/Иордания |Регион = |Район = }} '''Баҳри мурда''', '''баҳри майит''' ({{lang-ar|البَحْر المَيّت}}; {{lang-he|ים המלח}} ''Ям ха-мэлах)'' — [[кӯл]]и шӯри баста дар байни [[Исроил]] ва [[Урдун]]. Дарозиаш 67 км, бараш то 18 км, масоҳ. бештар аз 1050 км². Умқаш то 378 м. Сатҳи Б. М. аз сатҳи Баҳри Миёназамин 423 м пасттар (2010) аст. Яке аз шӯртарин баҳрҳои рӯйи Замин буда, шӯрии об 260—300 дарсад аст. Ба Б. М. якчанд дарёчаҳо ва дарёи Урдун мерезанд. Иқлими гарми хушк (50-100 мм бориш дар як сол) сабаби зуд бухоршавии оби баҳр ва ҷамъшавии намакҳои минералӣ дар он гардидааст. Дар таркиби намакҳои Б. М. 50,8 дарсад хлориди магний (MgCl), 30,4 дарсад хлориди натрий (NaCl), 4,4 дарсад хлориди калий (KCl) ва ба миқдори зиёд бромиди магний (MgBr) мавҷуданд. Ин сабаби чун осоишгоҳи табобатӣ эътироф гаштани Б. М. шуда, аз тамоми олам сайёҳонро ҷалб мекунад. Таркиби минералии намаки Б. М. аз намаки баҳрҳои дигар фарқ мекунад, дар он сулфат камтар ва бромид бештар аст. Б. М. инчунин лойқаи шифобахш, бром, йод ва моддаҳои гормонӣ дорад. Аз сабаби дар таркиби обаш зиёд будани намакҳо, дар он ҳаёти органикӣ (ба ғайр аз якчанд навъи бактерияҳо) вуҷуд надорад, аз ин рӯ Б. М. ном гирифтааст. Истифодаи беҳадди оби дарёҳои хурди ба он резанда (баъзеашон то баҳр намерасанд) боиси паст шудани сатҳи оби Б. М., ба ду қисм ҷудо шудани он, коста шудани обҳои зеризаминӣ гардидааст. Дар ҳудуди Исроил ва Урдун ҳодисаҳои фурӯравии замин (тақр. умқи он дар 1200 ҷой то 25 м) торафт бештар мегардад. Истихроҷи босуръати бром, карбонати калий ва минералҳои дигар низ ба вазъи экологии Б. М. таъсир расондааст. Дар соҳили Б. М. маҷмааҳои сайёҳии Эйн-Геди, Калия, Алмог, Митспе-Шалем ва меҳмонсаройҳо ҷойгиранд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Баҳри майит|2|муаллиф=}} == Пайвандҳо == {{новбарӣ}} * [http://isramar.ocean.org.il/DeadSea/ Monitoring of the Dead Sea.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20101127041015/http://isramar.ocean.org.il/DeadSea/ |date=2010-11-27 }} ''Israel Marine Data Center (ISRAMAR)'' * [http://toldot.ru/blogs/acohen/cohen_68.html Ямы на Мёртвом море] * [[s:В земле обетованной (Дорошевич)#Мёртвое море|''В. М. Дорошевич.'' «В земле обетованной. Мёртвое море»]] {{ПБ}} 3gcj9cbwf320k4jbdaufrx6b7thy9z5 0 279528 1482918 1481755 2026-08-06T01:51:25Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1482918 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = шаҳр |номи тоҷикӣ = Дубай |номи аслӣ = {{lang|ar|دبي}} |тасвир = DubaiCollage.jpg |итоат = |кишвар = {{Парчамбандӣ|Иморот}} |нишон = Coat_of_arms_of_Dubai.svg |парчам = Flag of Dubai.svg |тавсифи нишон = |тавсифи парчам = |бари нишон = |бари парчам = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |минтақа дар ҷадвал = |шакли минтақа = |минтақа = |ноҳия дар ҷадвал = |шакли ноҳия = |ноҳия = |ноҳия дар ҷадвал = |шакли ҳавзаи ҷомеа = |ҳавзаи ҷомеа = |ҳавзаи ҷомеа дар ҷадвал = |шакли ҷомеа = |ҷомеа = |ҷомеа дар ҷадвал = |тақсимоти дохилӣ = |шакли роҳбарӣ = амир |роҳбар = Муҳаммад ибни Рашид Ал Мақтум |замони таъсис = 1833 |ёдоварии аввал = |номҳои пешина = |унвон аз = |масоҳат = 1610<ref>{{cite web|title=Area of Dubai|url= https://imgur.com/INjIXf7|access-date=2022-06-10|website=[[Imgur]]|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web|title=City of Dubai|url= https://www.google.com/maps/place/Dubai/@25.0757595,54.9473008,119500m/data=!3m2!1e3!4b1!4m5!3m4!1s0x3e5f43496ad9c645:0xbde66e5084295162!8m2!3d25.2047858!4d55.2708435#|access-date=2022-06-10|website=[[Google Maps]]|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web|title=Area of Dubai|url= https://www.daftlogic.com/projects-google-maps-area-calculator-tool.htm#|access-date=2022-06-10|website=[[Google Maps Area Calculator Tool]]|language=en-GB}}</ref> |шакли баландӣ = |баландии марказ МА = 5 |иқлим = хушк |забони расмӣ = |аҳолӣ = 3 331 420 |соли барӯйхатгирӣ = 2020 |зичӣ = |агломератсия = |ҳайати миллӣ = |ҳайати динӣ = [[Ислом|мусулмонҳо]]<br>[[суннӣ]] |этнохороним = дубайиҳо |вақти минтақавӣ = |DST = |коди телефон = +9714 |нишонаи почта = |нишонаҳои почта = |коди мошинҳо = |шакли шиноса = |шакли шиносаи ададӣ = |гурӯҳ дар Commons = |забони сайт = }} '''Дубай''' ({{lang-ar|دبيّ}}) — бузургтарин шаҳр дар [[Имороти Муттаҳидаи Арабӣ]] ва [[бандар]]ӣ, маркази маъмурии иморати Дубай, муҳимтарин маркази тиҷоративу молиявии Иморот ва тамоми [[Шарқи Наздик]] мебошад<ref>{{cite web|url=http://www.foreignpolicy.com/articles/2008/10/15/the_2008_global_cities_index?page=0,0|title=The 2008 Global Cities Index|date=2008-10-15|website = Foreign Policy|accessdate=2010-04-20|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100520111037/http://www.foreignpolicy.com/articles/2008/10/15/the_2008_global_cities_index?page=0,0|archivedate=2010-05-20}}</ref>. Дар соҳили [[Халиҷи Форс]] ҷойгир аст. Дар давраи солҳои 1954-1971, он маркази маъмурии протекторати бритониёии [[Аҳдномаи Уммон]] буд. Дубай конфронсҳои гуногун, фестивалҳо, намоишгоҳҳо ва ғайра баргузор мекунад, [[Намоишгоҳи ҷаҳонӣ|намоишгоҳи ҷаҳонии]] [[Намоишгоҳи ҷаҳонӣ, 2020|Expo-2020]] маҳз дар ҳамин шаҳр баргузор шуда буд.<ref>{{cite web |url=http://www.thatsdubai.com/where-is-dubai.html |title=Where is Dubai and Dubai city? |publisher=Thatsdubai.com |date=2007-06-14 |accessdate=2013-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130215234701/http://www.thatsdubai.com/where-is-dubai.html |archivedate=2013-02-15 |deadlink=yes }}</ref>. == Таърих == {{main|Таърихи Дубай}} Синну соли боқимондаҳои ботлоқзори бостонии [[мангров]], ки дар наздикии Дубай ҳангоми сохтмони шабакаҳои коллекторӣ кашф шудааст, тақрибан 7 ҳазор сол арзёбӣ мешавад. Тақрибан 5 ҳазор сол пеш хати соҳилӣ, ки ба дарунӣ ақибнишинӣ мекард, намуди муосир гирифт, дар ҳоле ки қаламравро қум фаро гирифта буд<ref name="hist_trad">{{cite web |url=http://uaeinteract.com/uaeint_misc/pdf_2006/English_2006/eyb4.pdf |title=History and Traditions of the UAE |format=PDF |accessdate=2009-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326030609/http://uaeinteract.com/uaeint_misc/pdf_2006/English_2006/eyb4.pdf |archivedate=2009-03-26 }}</ref><ref>{{cite web |title=The old&nbsp;... turned new |url=http://dubai.travel-culture.com/articles/old_new.shtml |publisher=[[Travel & Culture]] |date=2001-10-25 |accessdate=2008-03-15 |archive-date=2015-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017084536/http://dubai.travel-culture.com/articles/old_new.shtml |deadlink=no |archivedate=2013-06-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130621010630/http://dubai.travel-culture.com/articles/old_new.shtml }}</ref>. Пеш аз [[Ислом|исломикунонӣ]], мардуми маҳаллӣ ба Баҷай (ё Баҷар) ибодат мекарданд<ref name=preislam>{{книга |ссылка=https://books.google.com/?id=QcMz3zV0qAMC&pg=PA79 |заглавие=United Arab Emirates: A perspective |год=2001 |издательство=[[Simon & Schuster|Trident Press]] |isbn=978-1-900724-47-0 |язык=und |автор=Ibrahim Al Abed, Peter Hellyer}}</ref>. Ҳудудҳок, ки шаҳр дар он ҷойгир аст, аз [[асри VI]] пеш аз милод тобеи сулолаи форсии [[Ҳахоманишиён]], дар асрҳои III-VI мелодӣ ба [[Сосониён]] тааллуқ дошт. Дар асри VII ба ин ҷо ислом омад ва ҳудуд ба [[Хилофати Араб]] дохил шуд. Дар асри VIII шоҳигарии Дубай дар шуриши зидди волии халифа иштирок карда, дар натиҷаи он дар миёнаҳои асрҳои VIII—IX ҳокимони Дубай воқеан мустақил буданд. Дар охири асри IX онҳо зери ҳукмронии [[Аббосиён]] қарор гирифтанд. Дар асри XIII ба ин ҷо [[Хулагуиён]] ҳуҷум карданд. То асри XVIII [[Португалия]], [[Сафавиён]], [[Туркия]], [[Умон]] ва [[Ваҳҳобия|ваҳҳобиҳо]] барои ин қаламрав мубориза мебурданд<ref name="бсэ">{{БСЭ3|заглавие=Объединённые арабские эмираты|ссылка=http://enc-dic.com/enc_sovet/Obedinnne-arabskie-jemirat-42970.html}}</ref>. Тоҷири марворидҳои венетсӣ Гасперо Балбӣ, ки соли 1580 аз ин қисматҳо дидан кардааст, ҳангоми тавсифи бадастории марворид аз Дубай (Dibei) ёдовар шудааст<ref name="balbi">{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/uaeint_misc/pdf/perspectives/03.pdf |title=The Coming of Islam and the Islamic Period in the UAE. King, Geoffrey R. |format=PDF |date= |accessdate=2013-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116151947/http://www.uaeinteract.com/uaeint_misc/pdf/perspectives/03.pdf |archivedate=2013-01-16 }}</ref>. Аз асри XVIII баҳрнавардони маҳаллӣ, ки асосан ба тиҷорати соҳилӣ машғул буданд, бо ширкати «East India Company», ки дар рақобат бо онҳо ғолиб меомад, дар муноқиша буданд ва бинобар ин бритониёиҳо ба ин мавзеъ «Соҳили роҳзанҳо» ном гузоштаанд. Соли 1820 ширкати «East India Company» бо ёрии қувваҳои ҳарбии ба ин ҷо барои муборизаи зидди роҳзанҳо фиристодашуда ба имзои ба ном муяссар гардид. Шартномаи умумӣ, ки дар натиҷаи он Умон ба 3 қисм тақсим шуд. Шартномаҳои солҳои 1835, 1839, 1853 ва 1892 боиси таъсиси протекторати [[Британияи Кабир]] гардид. Аз соли 1853 ин қаламрав як қисми [[Умони Шартномавӣ]] буд. Аввалин зикри шаҳрак дар макони Дубай ба соли 1799 рост меояд. Дар ибтидои асри XIX аҳолии Дубай ҳамагӣ тақрибан 1200 нафар буд. Ин як шаҳраки хурде буд, ки бо деворҳои атрофи он ва қалъаи Ал-Фаҳидӣ дар маркази он муҳофизат карда мешуд. То соли 1833 он як қисми иморати [[Абу-Дабӣ]] буд, баъдтар, то истиқлолият дар соли 1971 он ба Умони Шартномавӣ дохил шуд. Аз соли 1833 Дубайро амирони сулолаи [[Ал Мактум]] идора мекунанд<ref>{{cite web|url=http://www.sheikhmohammed.co.ae/vgn-ext-templating/v/index.jsp?vgnextoid=499b4c8631cb4110VgnVCM100000b0140a0aRCRD|title=Bani Yas|publisher=Sheikh Mohammed Official Website|accessdate=2009-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429035231/http://www.sheikhmohammed.co.ae/vgn-ext-templating/v/index.jsp?vgnextoid=499b4c8631cb4110VgnVCM100000b0140a0aRCRD|archivedate=2009-04-29|deadlink=yes}}</ref>. Дар давоми асри XIX ду фалокат ба сарвати шаҳр зарар расонд: соли 1841 дар шаҳр эпидемияи бемории гул ба амал омад, ки сокинонро маҷбур кард, ки ба шарқи Дейра ҳаракат кунанд ва соли 1894 сӯхтор дар Дейра фаро гирифта, аксари хонаҳоро хароб кард<ref name="hist_karim">{{cite web |url=http://www.alshindagah.com/september99/architecture.htm |title=Modernity and tradition in Dubai architecture. Karim, Luiza |publisher=Alshindagah.com |accessdate=2009-07-31 |archive-date=2009-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090930191053/http://www.alshindagah.com/september99/architecture.htm |deadlink=no }}</ref>. Бо вуҷуди ин, ҷойгиршавии ҷуғрофии шаҳр тоҷиронро аз тамоми минтақа ҷалб мекард. Амири Дубай бо хости ҷалби тоҷирони хориҷӣ андозҳоро поин бурд, ки тоҷирони [[Шарҷа (аморат)|Шарҷа]], маркази тиҷоратии он замон дар минтақа ба шумор мерафт. Бандари Дубай ба далели наздик будани худ ба хоки [[Эрон]]и муосир (дар давраи зикршуда — ба [[Эрони Қоҷорӣ|давлати Қиҷорӣ]]) таваҷҷуҳи тоҷирони хориҷиро ба хусус аз ҳудуди давлати Қоҷор ба худ ҷалб намуд, ки аксари онҳо дар охир дар Дубай маскан гирифтанд ва дар ибтидои асри XX яке аз муҳимтарин бандарҳои [[халиҷи Форс]] буд<ref name="britannica">{{cite web |url = http://concise.britannica.com/dday/print?articleId=31319&fullArticle=true&tocId=9031319 |title = «Dubayy» |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130903094953/http://concise.britannica.com/dday/print?articleId=31319&fullArticle=true&tocId=9031319 |archivedate = 2013-09-03 }}. Encyclopædia Britannica. 2008</ref>. Соли 1910 аҳолии шаҳр ҳамагӣ тақрибан 10 ҳазор нафар буд, бозор, ки дар соҳили [[Дейра, Дубай|Дейра]] ҷойгир буд, тақрибан аз 350 мағоза иборат буд. Истихроҷ ва содироти [[марворид]] дар Дубай то [[Бӯҳрони бузург]]и солҳои 1930-ум ривоҷ ёфт, ки саноати афзояндаи марворид дар [[Ҷопон]] монеъ мешуд. Муддати тӯлонӣ Дубайро мебоист бо манфиатҳои ночизи ҳамсояи Абу-Дабӣ, ки аз [[нафт]] бой аст, қаноат кунад, аммо соли 1966 конҳои худро пайдо кард, гарчанде ки хеле бой бошад. Даромад аз истеҳсоли нафт аз соли 1969 cap шуд<ref name=":1">{{книга |заглавие=Sand to Silicon |ссылка=https://archive.org/details/sandtosilicongoi0000samp |издательство=Motivate |год=2008 |isbn=9781860632549 |место=UAE |страницы=[https://archive.org/details/sandtosilicongoi0000samp/page/11 11] |язык=und |автор=Sampler & Eigner}}</ref>. Саноати равнақи нафт воридшавии қувваи корӣ, асосан аз [[Ҳиндустон]] ва [[Покистон]]ро талаб мекард, ки боиси он гардид, ки шумораи аҳолии шаҳр дар байни солҳои 1968 ва 1975 чор баробар афзоиш ёбад<ref name="pop7">{{cite web |url=http://www.ite.org/traffic/documents/AB00H5001.pdf |title=Historic population statistics |format=PDF |accessdate=2009-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326030537/http://www.ite.org/traffic/documents/AB00H5001.pdf |archivedate=2009-03-26 |deadlink=yes }}</ref>. Даромади нафт дар ибтидо ба рушди шаҳр мусоидат кард, аммо захираҳои нафти Дубай хеле маҳдуданд ва сатҳи истеҳсолот паст аст, ки даромади нафт танҳо тақрибан 5% тамоми даромадҳоро ташкил медиҳад. [[Туризм]], [[ҳавонавардӣ]], [[амволи ғайриманқул]], [[хидматрасонии молиявӣ]] асоси иқтисоди Дубайро ташкил карданд<ref name="oilrev">{{cite web|url=http://www.ameinfo.com/122863.html|title=Oil share dips in Dubai GDP|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130926033757/http://www.ameinfo.com/122863.html|archivedate=2013-09-26}} ''[[AMEInfo]]'' (9 June 2007) Retrieved on 15 October 2007.</ref><ref name="ArBusEcon">[http://www.arabianbusiness.com/dubai-economy-set-treble-by-2015-149721.html Dubai economy set to treble by 2015] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141103174940/http://www.arabianbusiness.com/dubai-economy-set-treble-by-2015-149721.html |date=2014-11-03 }} ''ArabianBusiness.com'' (3 February 2007) Retrieved on 15 October 2007.</ref><ref name="Ddooo">{{cite web |title=Dubai diversifies out of oil |url=http://www.ameinfo.com/66981.html |publisher=[[AMEInfo]] |date=2005-09-07 |accessdate=2008-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081219030604/http://www.ameinfo.com/66981.html |archivedate=2008-12-19 }}</ref>. == Ҷуғрофия == Он дар соҳили [[Халиҷи Форс]] дар шимолу шарқи пойтахт - [[Абу-Дабӣ]], дар паҳлӯи [[Шарҷа (шаҳр)|Шарҷа]] ҷойгир аст. Координатаҳои ҷуғрофӣ: 25°15' арзи шимолӣ, 55°18' тули шарқӣ. Дарозии шаҳр 134 километр ва бараш 35 километр аст. === Иқлим === Иқлими Дубай бениҳоят гарм аст ([[иқлими хушк]]и биёбони гарми BWib мувофиқи таснифоти Кёппен). Дубай яке аз гармтарин шаҳрҳои ҷаҳон маҳсуб мешавад. Ҳарорати миёнаи моҳи август (гармтарин моҳ) +35,1 °C буда, ҳадди миёнаи максималӣ одатан аз +40 °C зиёд мешавад, баъзан ҳарорат дар соя метавонад тақрибан ба 50 °C мерасад. Зимистонҳо сардтаранд, ҳарорати онҳо тақрибан ба тобистон дар маркази Русия мувофиқат мекунад, рӯзҳои гарм ва шабҳо салкин аст. Ҳарорати миёнаи моҳи январ +19 °C (сардтарин моҳ) аст. Дар Дубай боришот кам аст (тақрибан 80 мм дар як сол), асосан дар нимаи дуюми зимистон (феврал-март) меборад, аз май то октябр боришот қариб ғайриимкон аст. == Минтақаҳои шаҳр == '''Минтақаҳои асосии шаҳр:''' * [[Бур-Дубай]] — маркази таърихӣ; * [[Гарденс]] — минтақаи хоб; * [[Даунтаун Дубай|Даунтаун]] — минтақаи тиҷоратии шаҳр; * [[Дейра (Дубай)|Дейра]] — қисми тиҷоратии шарқии шаҳр; * [[Ҷумейра]] — минтақаи истиқоматии соҳили баҳр; * [[Дубай Марина]] — минтақаи истиқоматии атрофи халиҷи сунъӣ дар ғарби шаҳр. == Иқтисод == Дубай — калонтарин шаҳр ва маркази савдо, молия ва сайёҳии Шарқи Наздик мебошад. Ин шаҳр мисли [[Шанхай]] бо суръат рушд карда истодааст. Сеюм шаҳр, баъд аз [[Гонконг]] ва [[Сингапур]] аз ҷиҳати гардиши содирот. Дар Дубай навъҳои андоз: андоз аз даромади ширкатҳо, андоз аз афзоиши капитал, андоз аз даромади шахсони воқеи, андози даромади ба ватан баргардонии муҳоҷирон вуҷуд надоранд. Ҳамчунин [[Аморатҳои Муттаҳидаи Араб|иморатҳои Муттаҳидаи Араб]] бо зиёда аз бист кишварҳои дунё шартнома оиди набастани андози дуҷониба дорад. Бандари Дубай бо шарофати андозситонии пасташ дар минтақа барои гардиши молҳо, ҳамчунин тилло ҷои намоёнро ишғол мекунад. [[Бизнес]] дар Дубай бо — минтақаҳои озоди иқтисодӣ равнақ ёфта истодааст. == Нақлиёт == {{Инчунин|Метрои Дубай}} Нақлиёт дар Дубай аз ҷониби ''Roads and Transport Authority'' (RTA), агентии ҳукумати Дубай, ки бо фармони амир соли 2005 таъсис ёфтааст, назорат мешавад<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rta.ae/|title=RTA|website=The roads and transport authority website Dubai|access-date=2021-04-27|archive-date=2021-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419165242/https://www.rta.ae./|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dubai traffic woes inflict losses of Dh4.6b a year|url=http://archive.gulfnews.com/articles/07/12/14/10174695.html|author=Omar Shariff|lang=en|website=Gulf News|date=2014-12-07|access-date=2021-04-27|deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090825202355/http://archive.gulfnews.com/articles/07/12/14/10174695.html|archivedate=2009-08-25}}</ref>. Моҳи январи соли 2010 шумораи сокинони Дубай, ки аз нақлиёти ҷамъиятӣ истифода мебаранд, 6% буд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gulfnews.com/uae/transport/rta-wants-30-of-dubai-residents-on-public-transport-1.571138|title=RTA wants 30% of Dubai residents on public transport|author=Ashfaq Ahmed|website=Gulf News|access-date=2021-04-28|archive-date=2021-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418095202/https://gulfnews.com/uae/transport/rta-wants-30-of-dubai-residents-on-public-transport-1.571138|deadlink=no}}</ref>. Тибқи маълумоти соли 2023, нақлиёти ҷамъиятӣ дар Дубай яке аз арзонтаринҳо дар ҷаҳон мебошад. Сокинони шаҳр дар як моҳ 2,3 фоизи музди миёнаи меҳнатро барои нақлиёт сарф мекунанд<ref>{{cite web|author=|url=https://russianemirates.com/news/uae-news/obshchestvennyy-transport-dubaya-nazvali-odnim-iz-samykh-deshevykh-v-mire/|title=​Общественный транспорт Дубая назвали одним из самых дешевых в мире|lang=ru|website=russianemirates.com|publisher=Russianemirates|date=|access-date=2023-05-23}}</ref>. Шаҳр дорои ду бандарҳои баҳрӣ, якчанд истгоҳи автобусҳо (калонтаринаш дар Бур Дубай) ва ду фурудгоҳи бузурги байналмилалӣ ([[Дубай (Фурудгоҳ)|Дубай]] ва [[Фурудгоҳи байналмилалии Ал Мактум|Ал-Мактум]]) мебошад. Дар ин ҷо хатсайри автобусҳо инкишоф ёфтааст, баъзе истгоҳҳо [[кондитсионер]] доранд. 9 сентябри соли 2009 [[метрои Дубай]] кушода шуд, ки бидуни ронандагон кор мекунад. 30 апрели соли 2009 [[Монорелси Дубай|монорелс]] кушода шуд. 12 ноябри соли 2014 дар яке аз навоҳии шаҳр ҳаракати трамвай ба роҳ монда шуд. Дар нақлиёти ҷамъиятӣ системаи ҷарима вуҷуд дорад. Маблағи ҷарима вобаста ба қонуншиканӣ аз 100 то 2000 дирҳамро ташкил медиҳад. == Нақлиёти рӯизаминӣ == Панҷ масири асосӣ (E 11, E 311, E 44, E 77 ва E 66) аз Дубай гузашта, шаҳрро бо дигар шаҳрҳо ва иморатҳо мепайвандад<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gulfnews.com/uae/transport/dubai-al-ain-road-renamed-1.2296992|title=Dubai-Al Ain Road renamed|website=Gulf News|access-date=2021-04-27|archive-date=2021-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427100150/https://gulfnews.com/uae/transport/dubai-al-ain-road-renamed-1.2296992|deadlink=no}}</ref>. Паҳлӯҳои шарқӣ ва ғарбии шаҳрро пулҳои Al Maktoum, Al Garhoud Bridge, туннели Al Shindagha, Business Bay Crossing ва пули шинокунанда (Floating Bridge) мепайвандад<ref>{{Cite web|url=http://www.rta.ae/wpsv5/wps/portal/!ut/p/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLN4g3NvMASYGZJkb6kWhijggRX4_83FT9IH1v_QD9gtzQiHJHR0UA8kPctg!!/delta/base64xml/L3dJdyEvd0ZNQUFzQUMvNElVRS82XzBfMzZJ|title=Восток и Запад Дубай: Мосты|access-date=2021-04-27|archive-date=2010-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100625002211/http://www.rta.ae/wpsv5/wps/portal/!ut/p/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLN4g3NvMASYGZJkb6kWhijggRX4_83FT9IH1v_QD9gtzQiHJHR0UA8kPctg!!/delta/base64xml/L3dJdyEvd0ZNQUFzQUMvNElVRS82XzBfMzZJ|deadlink=yes|accessdate=2023-07-11|archivedate=2010-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100625002211/http://www.rta.ae/wpsv5/wps/portal/!ut/p/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLN4g3NvMASYGZJkb6kWhijggRX4_83FT9IH1v_QD9gtzQiHJHR0UA8kPctg!!/delta/base64xml/L3dJdyEvd0ZNQUFzQUMvNElVRS82XzBfMzZJ}}</ref>. Хизматрасонии системаи автобус ба 140 хатсайр хизмат мерасонад ва зиёда аз 109 миллион нафар одамонро (2008) интиқол медиҳад. То охири соли 2010 дар тамоми шаҳр 2100 автобус мавҷуд буд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.thenationalnews.com/uae/dubai-buses-may-be-privatised-1.552986|title=Dubai buses may be privatised|website=The National|date=2009-06-09|access-date=2021-04-27|archive-date=2021-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427100644/https://www.thenationalnews.com/uae/dubai-buses-may-be-privatised-1.552986|deadlink=no}}</ref>. Мошинҳои таксӣ дар Дубай ранги кремӣ, танҳо ранги болопӯши мошин аз оператор вобаста аст. Taxi Dubai Corporation, як воҳиди RTA, бузургтарин оператор аст ва дорои таксиҳои болопӯши сурх мебошад. Соли 2009 Taxi Tryips 70 миллион сафарро анҷом дода, тақрибан ба 140,45 миллион мусофир хизмат расондааст<ref>{{Cite web|accessdate=2021-04-27|title=Dubai Metro gives boost to public transport in city|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/dubai-metro-gives-boost-to-public-transport-in-city-1.592986|lang=en|website=Gulf News|archive-date=2010-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412193111/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/dubai-metro-gives-boost-to-public-transport-in-city-1.592986|deadlink=no|archivedate=2014-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140406224904/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/dubai-metro-gives-boost-to-public-transport-in-city-1.592986}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dubaitaxi.ae/|title=Home|lang=en|website=Dubai Taxi Corporation|access-date=2021-04-28|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130053520/https://www.dubaitaxi.ae/|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dubai.com/v/city-info/|title=Dubai City Information and Travel Guide|lang=en|website=Dubai.com|access-date=2021-04-27|archive-date=2021-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422221959/https://www.dubai.com/v/city-info/|deadlink=no|accessdate=2023-07-11|archivedate=2021-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422221959/https://www.dubai.com/v/city-info/}}</ref>. == Нақлиёти ҳавоӣ == [[Фурудгоҳи Байналмилалии Дубай]] (IATA: DXB) фурудгоҳи базавии [[Emirates|Emirates Airlines]] ва [[Flydubai]] мебошад, ки ба Дубай ва дигар иморати кишвар хизмат мерасонад. Соли 2018 он ба 89,1 миллион мусофир хизмат расонида, 2,64 миллион тонна бор кашонид<ref>{{cite web |title=Dubai Airport records 89.1 million passengers in 2018 |lang=en |website=Avipeo |date=2019-01-31 |url=https://www.avipeo.com/en/news/airports/details/dubai-airport-records-89-1-million-passengers-in-2018 |accessdate=2009-02-28 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926041553/https://www.avipeo.com/en/news/airports/details/dubai-airport-records-89-1-million-passengers-in-2018 |deadlink=no |archivedate=2020-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926041553/https://www.avipeo.com/en/news/airports/details/dubai-airport-records-89-1-million-passengers-in-2018 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thenational.ae/article/20080429/BUSINESS/400804065 |title=Dubai world’s sixth busiest airport |lang=en |author=Ivan Gale |website=The National |date=2008-04-30 |accessdate=2009-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100111173544/http://www.thenational.ae/article/20080429/BUSINESS/400804065 |archivedate=2010-01-11 |deadlink=yes}}</ref>. Emirates Airline як ширкати миллии ҳавопаймоии Дубай аст. Дар сатҳи байналмилалӣ фаъолият мекунад, соли 2014 он ба 142 самт беш аз 70 кишвари ҷаҳон дар тамоми қитъаҳои истиқоматӣ хизмат расонидааст<ref>{{cite web|url=http://www.emirates.com/english/destinations_offers/destinations/alldestinations.aspx|title=Our Destinations|lang=en|website=[[Emirates]]|access-date=2016-08-23|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224222843/https://www.emirates.com/english/destinations/|deadlink=no}}</ref>. == Диданиҳо == * [[Бурҷ Халифа]] * [[Бурҷ ал-Араб]] * [[Фаввораи Дубай]] * Аквариум * Олам * [[Emirates Towers]] * [[Ҷазираҳои палма]] * [[Чашми Дубай]] * [[Dubai Mall]] * [[Мушриф (боғ)|Мушриф]] == Нигористон == [[Акс:Al Fahidi Fort.jpg|thumb|centre]] *Форт Ал-Фаҳидӣ, соли 1799 сохта шудааст [[Акс:UAE Dubai Marina img3 asv2018-01.jpg|thumb|centre]] *Хати сурхи метро [[Акс:Panorama metro.jpg|thumb|centre]] *Манзараи хати метро [[Акс:Night Dubai.jpg|thumb|centre]] *Дубай да шаб [[Акс:PalmIslandDubai.JPG|thumb|centre]] *[[Палмаи Ҷумейра]] [[Акс:DubaiSkyscrapers2.jpg|thumb|centre]] *[[Шоҳроҳи шайх Зайд]] [[Акс:Dubai Monorail 01.jpg|thumb|centre]] *[[Монорейси Дубай]] == Бародаршаҳрҳо == Дубай бародаршаҳрҳои зерин дорад:<ref>{{cite web|url=http://www.dubaicityguide.com/site/features/index.asp?id=3149|title=Dubai's sister cities|publisher=dubaicityguide|accessdate=2011-09-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GzbJaldM?url=http://www.dubaicityguide.com/site/features/index.asp?id=3149|archivedate=2013-05-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://uaeinteract.com/news/default.asp?ID=328|title=Twinning Cities Agreements|publisher=UAE Official Website|accessdate=2011-09-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GzbKxYKo?url=http://www.uaeinteract.com/|archivedate=2013-05-30}}</ref>: {|class="wikitable" |- valign="top" | * {{Парчамбандӣ|Иордания}} [[Амман]] * {{Парчамбандӣ|Ироқ}} [[Бағдод]] * {{Парчамбандӣ|Испания}} [[Барселона]]<ref>{{cite web|url=http://uaeinteract.com/docs/Twinning_agreement_brings_a_taste_of_Spain_to_Dubai/21927.htm|deadlink=yes|title=Twinning agreement brings a taste of Spain to Dubai UAE – The Official Web Site – News|publisher=Uaeinteract.com|accessdate=2009-07-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GzbMCc8I?url=http://www.uaeinteract.com/docs/Twinning_agreement_brings_a_taste_of_Spain_to_Dubai/21927.htm|archivedate=2013-05-30}}</ref> * {{Парчамбандӣ|Лубнон}} [[Бейрут]] * {{Парчамбандӣ|Австралия}} [[Брисбен]] * {{Парчамбандӣ|Венесуэла}} [[Каракас]] * {{Парчамбандӣ|ИМА}} [[Детройт]]<ref>{{cite web|url=http://uaeinteract.com/docs/Dubai_Detroit_ink_sister-city_accord/9548.htm|deadlink=yes|title=Dubai, Detroit ink sister-city accord UAE – The Official Web Site – News|publisher=Uaeinteract.com|accessdate=2009-07-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GzbN3WnQ?url=http://www.uaeinteract.com/docs/Dubai_Detroit_ink_sister-city_accord/9548.htm|archivedate=2013-05-30}}</ref> * {{Флаг|Британияи Кабир}} [[Дандӣ]] * {{Флаг|Швейтсария}} [[Женева]] * {{Флаг|Ҷумҳурии Доминикан}} [[Санто Доминго]] * {{Флаг|Австралия}} [[Голд-Кост]] * {{Флаг|Италия}} [[Милан]] || * {{Флаг|Испания}} [[Гранада]]<ref>{{cite web|url=http://uaeinteract.com/docs/Dubai,_Granada_discuss_cooperation/34149.htm|deadlink=yes|title=Dubai, Granada discuss cooperation UAE – The Official Web Site – News|publisher=Uaeinteract.com|accessdate=2009-07-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GzbNorvi?url=http://www.uaeinteract.com/docs/Dubai,_Granada_discuss_cooperation/34149.htm|archivedate=2013-05-30}}</ref> * {{Флаг|Чин}} [[Гуанчжоу]] * {{Флаг|Туркия}} [[Истамбул]] * {{Флаг|Арабистони Саудӣ}} [[Ҷидда]] * {{Флаг|Афғонистон}} [[Кобул]] * {{Флаг|Покистон}} [[Карочӣ]] * {{Флаг|Судон}} [[Хартум]] * {{Флаг|Эрон}} [[Киш (ҷазира)|Киш]] * {{Флаг|Кувайт}} [[Кувайт (шаҳр)|Кувайт]] * {{Флаг|ИМА}} [[Лос-Анҷелес]]<ref>{{cite web|url=http://uaeinteract.com/docs/Los_Angeles_cultural_body_takes_Dubai_as_sister_city/11860.htm|deadlink=yes|title=Los Angeles cultural body takes Dubai as sister city UAE – The Official Web Site – News|publisher=Uaeinteract.com|accessdate=2009-07-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GzbOaN4f?url=http://www.uaeinteract.com/docs/Los_Angeles_cultural_body_takes_Dubai_as_sister_city/11860.htm|archivedate=2013-05-30}}</ref> * {{Флаг|Фаронса}} [[Лион]] * {{Флаг|Филиппин}} {{нп5|Мандалуёнг|||Mandaluyong}} * {{Флаг|Мексика}} [[Монтеррей]] || * {{Флаг|Русия}} [[Москва]] * {{Флаг|Колумбия}} [[Меделин]]<ref>{{cite web|url=http://www.dubaicityguide.com/site/features/index.asp?id=3149|title=Dubai sister/twin cities list|publisher=Dubaicityguide.com|date=|accessdate=2013-04-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GzbJaldM?url=http://www.dubaicityguide.com/site/features/index.asp?id=3149|archivedate=2013-05-30}}</ref> * {{Флаг|Ҷопон}} [[Осака]] * {{Флаг|Бразилия}} [[Рио-де-Жанейро]] * {{Флаг|Ҳиндустон}} [[Гандинагар]] * {{Флаг|Ҳиндустон}} [[Ҳайдаробод (Ҳиндустон)|Ҳайдаробод]] * {{Флаг|ИМА}} [[Финикс]]<ref>{{cite web|url=http://uaeinteract.com/docs/Dubai_partners_with_the_U.S._city_of_Phoenix_/35613.htm|deadlink=yes|title=Dubai partners with the U.S. city of Phoenix UAE – The Official Web Site – News|publisher=Uaeinteract.com|accessdate=2009-07-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GzbPMuB0?url=http://www.uaeinteract.com/docs/Dubai_partners_with_the_U.S._city_of_Phoenix_/35613.htm|archivedate=2013-05-30}}</ref> * {{Флаг|Пуэрто Рико}} [[Сан-Хуан (Пуэрто-Рико)|Сан-Хуан]] * {{Флаг|Чин}} [[Харбин]] * {{Флаг|Русия}} [[Санкт-Петербург]] * {{Флаг|Олмон}} [[Франкфурт]] * {{Парчамбандӣ|Марокаш}} [[Танжер]] * {{Флаг|Эрон}} [[Теҳрон]] * {{Флаг|Либия}} [[Триполӣ]] * {{Флаг|Словакия}} [[Нове-Место-над-Вагом]] * {{Флаг|Колумбия}} [[Богота]] * {{Флаг|Кореяи Ҷанубӣ}} [[Бусон]]<ref>{{cite web |url=http://english.busan.go.kr/02_government/07_17.jsp |title=Dynamic Busan – City Government – Sister Cities – Dubai |publisher=English.busan.go.kr |accessdate=2009-07-14 |archive-date=2011-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612093128/http://english.busan.go.kr/02_government/07_17.jsp |deadlink=no }}</ref> |} == Нигаред == * [[Дунё (галаҷазира)]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{Китоб|автор=Густерин П.В. шаҳр= Города Арабского Востока|2007}} * {{Статья |автор=Василий Бабуров |заглавие=Грезостроительный комбинат |ссылка=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/7390/ |язык=русский |издание=[[Вокруг света]] |тип=журнал |место= |год=2011 |месяц=04 |число=01 |том= |номер=4 |страницы= |issn= |издательство=[[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]] }} * The Government and Politics of the Middle East and North Africa. D Long, B Reich. p. 157 == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Дубай]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои миллионерҳои АМА]] 5nzbhtkgvigjnug1u47qjslokfwjxyh 14 280235 1482906 1198216 2026-08-05T14:59:01Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Ҳозира]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1482906 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Даҳсолаҳо]] [[Гурӯҳ:Асри XXI]] [[Гурӯҳ:Ҳозира]] 1u1iz2w71q3mbv5bkqskn50d35o7eyu 14 280281 1482900 1198678 2026-08-05T14:43:16Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Даҳсолаҳои асри XXI]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1482900 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Даҳаи 2000 (мелодӣ)]] [[Гурӯҳ:Даҳсолаҳои асри XXI аз рӯи кишварҳо]] [[Гурӯҳ:Даҳсолаҳои асри XXI]] 40zi3dbgt0j5upzijzz4ojcz783xaoe 0 292018 1482914 1446899 2026-08-05T23:27:13Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1482914 wikitext text/x-wiki '''Бадафзор''' ({{lang-en|malware}} — аз {{lang-en2|'''mal'''icious}} ва {{lang-en2|soft'''ware'''}}) — [[нармафзор]]е, ки барои тасаллут бар [[сомонаи омил]]и [[роёна]] ё осеб расондан ба он, бидуни огоҳӣ ё таъйиди корбар, ба кор меравад<ref>{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/word/%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%84%D0%B7%D0%BE%D1%80/MTA0ODg2|title=Бадафзор чист? Маънии бадафзор|author=Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ|website=vazhaju.tj|publisher=Вожаҷӯ|lang=tg|accessdate=2021-09-15|archivedate=2021-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210915094731/https://vazhaju.tj/word/%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%84%D0%B7%D0%BE%D1%80/MTA0ODg2}}</ref>.Ҳар гуна [[Барнома|барномаест]], ки қасдан барои расонидани халал ба [[Роёна|компютер]], [[Сервер (роёна)|сервер]], клиент ё [[шабакаи компютерӣ]] тарҳрезӣ шудааст; ё барои ифшои маълумоти хусусӣ, дарёфти дастрасии ғайриқонунӣ ба маълумот ё системаҳо, маҳрум сохтани корбар аз дастрасӣ ба маълумот, ё дахолати ноогоҳона ба [[амнияти компютерӣ]] ва [[махфият]]<nowiki/>и корбар равона шудааст.<ref name=":4">Tahir, R. (2018). [https://www.mecs-press.net/ijeme/ijeme-v8-n2/IJEME-V8-N2-3.pdf A study on malware and malware detection techniques]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110063748/https://www.mecs-press.net/ijeme/ijeme-v8-n2/IJEME-V8-N2-3.pdf|date=10 January 2023}}. ''International Journal of Education and Management Engineering'', ''8''(2), 20.</ref><ref>{{cite web|url=https://ics-cert.us-cert.gov/sites/default/files/recommended_practices/CaseStudy-002.pdf|title=An Undirected Attack Against Critical Infrastructure|publisher=[[United States Computer Emergency Readiness Team]] (Us-cert.gov)|access-date=28 September 2014|archive-date=24 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224070034/https://ics-cert.us-cert.gov/sites/default/files/recommended_practices/CaseStudy-002.pdf|url-status=live|accessdate=2025-12-09|archivedate=2016-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161224070034/https://ics-cert.us-cert.gov/sites/default/files/recommended_practices/CaseStudy-002.pdf}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last1=Cani|first1=Andrea|last2=Gaudesi|first2=Marco|last3=Sanchez|first3=Ernesto|last4=Squillero|first4=Giovanni|last5=Tonda|first5=Alberto|title=Proceedings of the 29th Annual ACM Symposium on Applied Computing|chapter=Towards automated malware creation|date=2014-03-24|chapter-url=https://doi.org/10.1145/2554850.2555157|series=SAC '14|location=New York, NY, USA|publisher=Association for Computing Machinery|pages=157–160|doi=10.1145/2554850.2555157|isbn=978-1-4503-2469-4|s2cid=14324560}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Brewer|first=Ross|date=2016-09-01|title=Ransomware attacks: detection, prevention and cure|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1353485816300861|journal=Network Security|language=en|volume=2016|issue=9|pages=5–9|doi=10.1016/S1353-4858(16)30086-1|issn=1353-4858|access-date=2 December 2021|archive-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410072104/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1353485816300861|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Zhong|first1=Fangtian|last2=Chen|first2=Zekai|last3=Xu|first3=Minghui|last4=Zhang|first4=Guoming|last5=Yu|first5=Dongxiao|last6=Cheng|first6=Xiuzhen|author6-link=Xiuzhen Cheng|date=2022|title=Malware-on-the-Brain: Illuminating Malware Byte Codes with Images for Malware Classification|journal=IEEE Transactions on Computers|volume=72|issue=2|pages=438–451|doi=10.1109/TC.2022.3160357|arxiv=2108.04314|s2cid=236965755|issn=0018-9340}}</ref> Олимон одатан базафзорро ба як ё якчанд зернамуд ҷудо мекунанд (яъне [[Вируси роёнаӣ|вирусҳои компютерӣ]], кирмҳо, [[Аспи Троя]], бомбаҳои мантиқӣ, [[боҷафзор]], [[ҷосусафзор]], [[огоҳиафзор]], барномаҳои қалбакӣ, [[Поккун (бадафзор)|поккун]] ва [[килоггерҳо]]).<ref name=":4" /> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{роёниш-хурд}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Бадафзорҳо| ]] tcl12932tle0aa3q0lkduhtmvt5vkx7 14 301778 1482887 1319924 2026-08-05T12:52:53Z Шухрат Саъдиев 5132 1482887 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Солҳо|Соли 2002 ]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] jtwbbpo5zbimrp135hqtvqb3o2fafzz 0 325266 1482885 1435191 2026-08-05T12:46:53Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1482885 wikitext text/x-wiki '''Роҳи автомобилгарди Шкев - Зиғар''' — дарозии роҳ 37,83 км ки дар ВМКБ ҷойгир аст. Роҳ барои алоқаи доимии автомобилӣ дар ноҳияҳои ВМКБ бо ноҳияҳои марказии Тоҷикистон пешбинӣ шудааст. == Зарурият == Роҳи автомобилгарди Душанбе – Хоруғ – Қулма яке аз сохтмони қитъаи роҳи мошингарде, ки Душанберо бо [[ВМКБ]] тариқи [[вилояти Хатлон]] пайваст мекунад, низ муҳим шуморида мешавад. Дар Ҳуҷҷати стратегии коҳиши сатҳи камбизоатӣ (PRSP) [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ''Роҳи автомобилгарди Шкев -Зиғар'' ҳамчун яке аз лоиҳаҳои давлатии солҳои 2002–2005 оварда шудааст ва дар он «Completing construction of road Zigar–Shkev».<ref>{{Cite web |url=https://planipolis.iiep.unesco.org/sites/default/files/ressources/tajikistan_prsp_2002.pdf |title=Poverty Reduction Strategy Paper of the Republic of Tajikistan |website=UNESCO Planipolis |publisher=Government of the Republic of Tajikistan |date=2002 |language=en |access-date=2026-08-05 }}</ref> Гап сари он аст, ки замони [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] равуои автомобилҳо байни пойтахти Тоҷикистон ш. [[Душанбе]] бо [[ВМКБ]] танҳо ба воситаи ноҳияҳои шарқии [[Ноҳияҳои тобеи марказ]] ва дар идома ағбаи Хобуробод (баландиаш 3252 метр аз [[сатҳи баҳр]]) сурат мегирифт, ки бар асари боришоти зиёд дар фасли [[зимистон]] баста мешуд.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/economic/20240821/kio-dar-toikiston-ro-mesozand-va-bo-chand-pul|title=Киҳо дар Тоҷикистон роҳ месозанд ва бо чанд пул?|lang=tg|accessdate=2025-05-31}}</ref> == Сармоягузорӣ == Тибқи лоиҳа хароҷоти умумӣ 27 276 844,56 доллари ИМА ташкил дод. Аммо дар амал 31 750 000 доллари ИМА сарф карда шуд. Дар дар ташаккули ин маблағ иштирок карданд: * Сандуқи Кувайтии рушди иқтисодии Араб - 16,25 млн.долл.; * Сандуқи [[ОПЕК]] барои рушди байналмилалӣ - 4 млн. долл.; *Сандуқи рушди Саудӣ - 6 млн. долл.; * Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон - 5,5 млн.долл. Тендер оид ба лоиҳаи Роҳи автомобилгарди Шкев - Зиғар дар соли 2002 Созишнома байни фармоишгар собиқ Вазорати нақлиети Ҷумҳурии Тоҷикистон ва иҷрокунанда ширкати Туркии «Ояк Иншаат» моҳи декабри соли 2002 ба имзо расид.<ref>История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история) – Душанбе: «Империал-Групп», 2011. – 688 с. – С.532-533.</ref> == Ифтитоҳи роҳи Шкев - Зиғар == 2 ноябри соли 2005 ифтитоҳи тантанавии роҳи Шкев - Зиғар баргузор гардид. Барои сохтмони роҳ 768 коргар ҷалб карда шуданд, аз ҷумла 584 нафар, е 76% коргарони маҳаллӣ буданд, боқимонда 184 нафар (е 24%) хориҷӣ буданд. 13 ноябри соли 2005 роҳи автомобилгарди Шкев-Зигарро ба истифода дод. Истифодаи роҳи Шкев - Зиғар имкон дод, ки дар давоми сол байни маркази ҷумҳурӣ ва ГБАО алоқаи автомобилӣ ба роҳ монда шавад.<ref>История таджикского народа. Том VI. (Новейшая история) – Душанбе: «Империал-Групп», 2011. – 688 с. – С.532-533.</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Роҳҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] 2a372s56amjywam49gel5hgz8oafzps 0 330424 1482890 1464981 2026-08-05T14:05:20Z СтасС 13783 1482890 wikitext text/x-wiki {{db-test}}   6hhm92fbt3s32kzc5aeubpnoe4oveae 1482891 1482890 2026-08-05T14:05:48Z СтасС 13783 1482891 wikitext text/x-wiki {{уд-тест}}   1ft9by1196pg2wof00e5z3f1jcuk2zt 1482892 1482891 2026-08-05T14:10:27Z СтасС 13783 1482892 wikitext text/x-wiki {{Ҳазф}}   j1wqz4ir0j3hrczkyx7up7zw33a4q57 14 333000 1482896 2026-08-05T14:38:04Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1482896 wikitext text/x-wiki Гурӯҳ:Даҳаи 2000 (мелодӣ) 0ftymg5k629n17dqoxt6mjbej5om3kb 1482909 1482896 2026-08-05T15:04:44Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Эзоҳ */ навсозӣ, гурӯҳбандӣ 1482909 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Даҳсолаҳои асри XXI]] fy39455prx8z6pqqevquex0sdirqyx6 0 333003 1482920 2026-08-06T03:48:37Z Yeagvr 15797 Yeagvr moved page [[Фурудгоҳи диролзур]] to [[Фурудгоҳи Байн‌алмиллалии Дайр-уз-Завр]] 1482920 wikitext text/x-wiki #равона [[Фурудгоҳи Байн‌алмиллалии Дайр-уз-Завр]] l9jgw28iwq15yrl4anhds3wamffm5o4 14 333004 1482924 2026-08-06T08:43:07Z Шухрат Саъдиев 5132 гурӯҳбандӣ 1482924 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Донишгоҳҳои Душанбе]] 6fx5j0spcyzyq9r893t6emmcpwr1ocf 0 333005 1482926 2026-08-06T09:07:23Z ~2026-43279-63 147101 ин мақола ба дақиқсозӣ ниёз дорад 1482926 wikitext text/x-wiki [[Акс:Iran Border Ahoora Mazda.jpg|мини]] [[Маздаясно|Зартуштия]] ё маздоясно қадимтарин дине ҳисобида мешавад, ки то ҳол дар [[Эрон]] вуҷуд дорад. Ин дини эронӣ тақрибан дар ҳазораи 2-юми пеш аз милод пайдо шуда, дар [[Бохтар|Бактрия]] паҳн шудааст ва дар ниҳоят дар асри 6-уми пеш аз милод мақоми расмӣ дар зери [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] гирифтааст. Он то асри 7-уми мелодӣ дини давлатии [[Эрон]] боқӣ монд, вақте ки истилои арабҳо бар [[Эрон]] боиси суқути [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|Шоҳаншоҳии Сосониён]] аз [[Хилофати Рошидин]] гардид. Бо гузашти вақт, [[Зардуштиён|зартуштиён]] дар миёни исломишавии [[Эрон]] ба ақаллияти динӣ табдил ёфтанд , зеро аз сабаби таъқиб бисёриҳо ба шарқ фирор карданд, то дар [[Ҳиндустон]] паноҳ баранд. Яке аз маконҳои [[Зардуштиён|зартуштӣ]] дар [[Эрон]], [[Язд]] мебошад.  Имрӯз, [[Эрон]] дуввумин шумораи зиёди [[Зардуштиён|зартуштиёнро]] дар ҷаҳон дорад, ки пас аз [[Ҳиндустон]] ва эҳтимолан минтақаи [[Курдистон]] меистад. Барӯйхатгирии расмии [[Эрон]] дар соли 2011 дар маҷмӯъ 25,271 зартуштиро дар кишвар сабт кардааст, аммо якчанд гузоришҳои ғайрирасмӣ рақамҳои баландтарро нишон медиҳанд. == Замина == Тибқи тахминҳо, дини [[Маздаясно|зартуштӣ]] тақрибан дар миёнаҳои ҳазораи дуюми пеш аз милод аз ҷониби пайғамбар [[Зардушт|Ашу Зартушт]], ки бо номи [[Зардушт]] низ маъруф аст ва ин дин ба номи ӯ номгузорӣ шудааст, таъсис ёфтааст. [[Зардушт]] ва аввалин пайравони ӯ ориёиҳое буданд, ки дар [[асри биринҷӣ]] ва [[асри оҳан]] (1200 {{ndash}} 600 пеш аз милод) зиндагӣ мекарданд. == Донишнома дар бораи зардуштӣ дар Эрон == Олимони аврупоӣ бори аввал бо [[Маздаясно|маздоясно]] дар [[Эрон]] дар асри XVII, дар замоне, ки [[Шиъа|исломи шиъа]] дини бартаридошта буд, тамос гирифтанд. Таваҷҷӯҳи аврупоиён ба фарҳанги ориёӣ ҳамчун як қисми омӯзиши академии [[Осиё|Шарқ]] афзоиш ёфт.  [[Маздаясно|Зартуштия]] барои олимон ҳамчун як дини пеш аз исломии ориёӣ таваҷҷӯҳи хоса дошт ва олимоне, ки онро аз нигоҳи масеҳӣ мебинанд, ба хусусиятҳои муштараки илоҳиётшиносии монотеистӣ ва космологӣ, ки дар ҳарду дин мавҷуданд, таваҷҷӯҳ доштанд. Ин мубодилаи зеҳнӣ эҳтимолан инчунин андешаҳои зартуштиёнро дар бораи дини худашон тағйир дод, зеро мубодилаи зеҳнӣ кам ба таври ҷудогона сурат мегирад. Ин таҳқиқоти аввал оҳанги андешаҳо дар бораи [[Маздаясно|маздоясно]] дар [[Эрон|Эронро]] муайян карданд, аммо баҳсҳо дар бораи пайдоиш ва табиати дин ҳам дар таҳқиқоти ғарбӣ ва ҳам дар таҳқиқоти эронӣ то ҳол идома доранд. == Зартуштия дар замони дудмони Ҳахоманишӣ == Мақолаи асосӣ: '''''[[Дудмони Ҳахоманишӣ]]''''' [[Акс:Darius.jpg|мини|[[Дориюши Бузург]]]] [[Форсҳо]] таҳти роҳбарии [[Куруши Бузург]] бо шикаст додани модҳо дар соли 550 пеш аз милод, дудмони дуюми форсӣ ва империяи аввалини ҷаҳон - Шоҳаншоҳии Ҳахоманиширо таъсис доданд. Ҳангоме ки форсҳо империяи худро васеъ карданд, дини зардуштӣ ба таърихшиносони юнонӣ, ба монанди [[Ҳермодор]] , [[Ҳермиппус]] , [[Ксантос]] , [[Евдокс]] ва [[Арасту]] муаррифӣ шуд, ки ҳар кадоме давраи гуногуни ҳаёти Зардуштро нишон медоданд. Аммо, ҳамаи онҳо табиатан ӯро пайғамбари форсӣ меҳисобиданд ва ӯро "Устоди ҷодугарон" меномиданд. Аз замони [[Куруши Бузург|Куруш]] дар бораи дини ӯ ягон навиштаҷот боқӣ намондааст, гарчанде ки қурбонгоҳҳои оташин дар [[Посоргод]] ёфт шудаанд ва номи духтараш [[Ҳутусо]] монандие ба номи маликаи [[Гуштосп|Виштосп]] (шоҳе, ки ҳомии [[Зардушт]] буд) нишон медиҳад, ки ӯ воқеан метавонад як зардуштӣ буда бошад. Тахмин меравад, ки то замони [[Дориюши Бузург]] (522 пеш аз милод – 485/486 пеш аз милод), ин аксарияти сокинони ин империя зардуштӣ буданд. Ин ба яке аз навиштаҷоти [[Дориюши Бузург|Дориюш]] вобаста аст, ки чунин аст:<blockquote>«Худои бузург Аҳурамаздо аст , ки ин заминро офаридааст, он осмонро офаридааст, инсонро офаридааст, барои инсон хушбахтӣ офаридааст, Дориюшро подшоҳ гардондааст, ки як подшоҳ бар бисёриҳо, як сарвар бар бисёриҳо». </blockquote>Ин навиштаҷот эътиқодеро дастгирӣ мекунад, ки [[Маздаясно|дини зардуштӣ]] қадимтарин дин ва аз ин рӯ, дини аслии [[Эрон]] аст. Аммо, ба ғайр аз [[Катибаи Бесутун|суханони Дориюш,]] далелҳои кофӣ барои ин назарияҳо вуҷуд надоранд. === Наврӯзгоҳ ва Наврӯз === [[Акс:Persepolis stairs of the Apadana relief.jpg|мини|Деворнигора аз [[Ападана|Ападона]], ки дар он [[арманиҳо]] шароби машҳури худро дар ҷашни [[Наврӯз]] ба унвони тӯҳфа барои подшоҳ овардаанд.]] [[Тахти Ҷамшед|Наврӯзгоҳ]] (ё Тахти Ҷамшед) яке аз чор пойтахти [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Шоҳаншоҳии Ҳахоманишиён]] буд, ки аз ҷониби [[Дориюши Бузург]] ва писари ӯ [[Хашоёршои I|Хашоёршоҳи I]] сохта шуда буд. Ин шаҳри пуршукӯҳе буд, ки дар ҷаҳон ҳамчун "сарватмандтарин шаҳри зери офтоб" маъруф буд. Он инчунин пойтахти тиҷоратии [[Шарқи Наздик]] буд. Вазифаи асосии [[Тахти Ҷамшед]] мизбонии ҷашни қадимаи [[Зардуштиён|зартуштиён]] [[Наврӯз]] буд . Ҳар сол намояндагони ҳар як кишвари зери ҳукмронии империя ба [[Тахти Ҷамшед]] тӯҳфаҳо меоварданд, то садоқати худро ба подшоҳ ва империя нишон диҳанд. == Зартуштия дар замони Ашкониён == Мақолаи асосӣ: '''''[[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Шоҳаншоҳии Ашкониён]]''''' {| class="wikitable" |[[Акс:Wiki letter w cropped.svg|марказ|бе_чаҳорчӯба|52x52пкс]] |Ин бахш '''ба васеъкунӣ ниёз дорад'''. Шумо метавонед бо илова кардани маълумоти гумшуда ба Википедия кӯмак расонед. |} == Зартуштия дар замони Сосониён == Мақолаи асосӣ: '''''[[Сосониён]]''''' [[Акс:Naqsh-e rostam.JPG|мини|Нақшбарҷастаи [[Шопури I]] дар [[Каъбаи Зардушт|Каъбаи Зартушт]]]] [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|Шоҳаншоҳии Сосониён]] (224–651) [[Маздаясно|зартуштияро]] дини давлатӣ эълон кард ва эҳёи диниро тарғиб кард.  Дар тӯли асрҳои ҳукмронии худ бар [[Қафқоз]], Сосониён зартуштияро дар он ҷо бо муваффақиятҳои назаррас густариш доданд. Ин дин дар Қафқози пеш аз масеҳӣ, бахусус дар [[Озарбойҷон|Озарбойҷони]] имрӯза, маъруф буд .  Аз сабаби робитаҳояш бо [[Руми Бостон|Империяи Рум]] , ки аз замони [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ]] рақиби асосии [[Эрон]] буд , [[Сосониён]] ба [[масеҳият]] ҳамчун дини давлатии [[Руми Бостон|Рум]] шубҳа доштанд ва баъзан онро пас аз ҳукмронии [[Константини Бузург]] таъқиб мекарданд.  Мақомоти [[Сосониён]] дар [[ҷанги Аварайр]] дар соли 451 бо тобеони худ дар [[Арманистони Сосонӣ]] бархӯрд карданд, ки ин онҳоро расман бо калисои Рум қатъ кард. Қабули [[масеҳият]] дар [[Иберия|Иберияи Қафқоз]] боис шуд, ки [[Маздаясно|зардуштия]] дар он ҷо оҳиста-оҳиста, вале бешубҳа коҳиш ёбад;  ҳатто дар асри 5 он ҳанӯз ҳам васеъ истифода мешуд ва қариб мақоми дини дуюми муқарраршударо дошт. === Пайдоиши Монавия === Мақолаи асосӣ: '''''[[Монӣ]]''''' Паёмбар [[Монӣ]] як [[Порт|портӣ]] буд, ки решаҳои ашрофӣ дошт ва монавияро таъсис дод, дине, ки дорои унсурҳои зиёди [[Зардуштия|зардуштӣ]] ва инчунин [[гностисизм]] буд; аммо, он таҷрибаи инсонии ҳаётро дар рӯи замин бадбахтона медонист, дар ҳоле ки [[дини зардуштӣ]] ҳаётро тавассути хушбахтӣ ҷашн мегирифт.  Шоҳаншоҳ [[Шопури I]] [[Монӣ|Мониро]] бо хушнудӣ пазируфт ва солҳои зиёдеро дар дарбори худ сипарӣ кард, ки дар он ҷо дар тамоми давраи ҳукмронии [[Шопури I|Шопур]] ҳимоят мешуд. Аммо, [[Монӣ]] бо [[забони сурёнӣ]], ки аз решаи забонҳои сомӣ буд, менавишт ва тамоми асарҳои ӯро пайравонаш маҷбур буданд хонанд, номи худои олии [[Монӣ|Мониро]] Зурвон номидаанд ва ӯро падари Ҳурмузд, ки нусхаи [[Забони порсии миёна|форсии миёнаи]] [[Аҳуромаздо|Аҳурамаздо]] буд, номиданд. === Зардуштиёни Зурвонӣ === Мақолаи асосӣ: '''''[[Зурвония]]''''' Гарчанде ки пайдоиши дини зурвонӣ норавшан аст, он дар замони [[Сосониён]] пазируфта шуд ва бисёре аз шоҳаншоҳони Сосонӣ, ҳадди ақал то андозае, зурвонӣ буданд. [[Зурвония]] дар замони Сосониён аз ҷониби шоҳон мавриди таҳрим қарор гирифт, аммо аз асри X ин ҷониб ягон нишоне аз он боқӣ намондааст. Бар хилофи [[Маздак|маздакия]], [[зурвония]] [[Аҳуромаздо|Аҳурамаздоро]] на Офаридгори ягона, балки яке аз ду худои баробар, вале муқобил таҳти ҳукмронии Зурвон меҳисобиданд. Эътиқоди марказии зурвониён Аҳурамаздо ва Ангра Майню (Аҳриман)-ро бародарони дугоник кард, ки дар тамоми замонҳо якҷоя зиндагӣ мекарданд.  Парастиши Зурвонро набояд бо истифодаи номи "Зурвон" аз ҷониби дини [[монавия]] дар матнҳои [[Забони порсии миёна|форсии миёна]] барои ифодаи худои нури [[монавия]] омехта кард. Худи [[Монӣ]] ин амалро (шояд бо сабабҳои сиёсӣ) дар китоби ''"Шопургон"-и худ ҷорӣ карда буд, ки онро ба ҳомии худ'' [[Шопури I]] бахшида буд. Дар қисми зиёди боқимондаҳои замони [[Сосониён]], монавиҳо ақаллияти таъқибшуда буданд ва [[Монӣ]] аз ҷониби [[Баҳроми I]] ба қатл маҳкум шуд. === Оташҳои Эрон === Мақолаи асосӣ: '''''[[Озаркада|Оташкадаҳо]]''''' [[Акс:Iran - Yazd - Atashkadeh.jpg|мини|Оташкадаи [[Язд]]]] Се оташи бузурги муқаддаси [[Эрон]] дар замони [[Сосониён]] [[Озарфаранбағ]], [[Озаргушасп]] ва [[Озарбарзин-Меҳр]] буданд, ки мутаносибан дар [[Эрон]], [[Хуросони Бузург|Хуросон]] ва [[Фарорӯд]] месӯхтанд. Аз ин се, [[Озарбарзин-Меҳр]] муқаддастарин оташ буд, зеро он ба худи пайғамбар [[Зардушт|Ашу Зартушт]] ва шоҳ [[Гуштосп|Виштосп]] алоқаманд буд. == Давраи асримиёнагӣ == === Истило ва паҳншавии ислом аз ҷониби арабҳо === Истилои арабҳо боиси поёнёбии [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|Шоҳаншоҳии Сосониён]] дар соли 651 ва дар ниҳоят коҳиши [[Маздаясно|дини]] [[Маздаясно|зардуштӣ]] дар Эрон гардид. Арабҳо бори аввал ба қаламрави [[Сосониён]] дар соли 633 ҳамла карданд, вақте ки [[Холид ибни Валид]] ба [[Байнаннаҳрайн|Байнанаҳрайн]], ки маркази сиёсӣ ва иқтисодии давлати [[Сосониён]] буд, ҳамла кард. Пас аз интиқоли [[Холид ибни Валид|Холид]] ба ҷабҳаи Рум дар Левант , мусулмонон дар ниҳоят қаламравҳои худро дар натиҷаи ҳамлаҳои муқобили эронӣ аз даст доданд. Ҳамлаи дуюм дар соли 636 таҳти фармони [[Саъд ибни Абиваққос]] оғоз ёфт , вақте ки пирӯзии калидӣ дар ҷанги [[Қодисия (шаҳри таърихӣ)|Қодисия]] боиси поёни доимии назорати [[Сосониён]] бар ғарби [[Эрон]] гардид. Сипас кӯҳҳои Загрос ба як монеаи табиӣ ва марзӣ байни [[Хилофати Рошидин]] ва [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|Шоҳаншоҳии Сосониён]] табдил ёфтанд. Аз сабаби ҳамлаҳои пайвастаи форсҳо ба ин минтақа, халифа [[Умар ибни Хаттоб|Умар]] дар соли 642 фармон дод, ки ба империяи [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ|Эрони Сосонӣ]] ҳамлаи пурра анҷом диҳад, ки бо забти пурраи ҳудудҳои [[Сосониён]] соли 651 ба анҷом расид. Фатҳи зуди [[Эрон]] дар як қатор ҳамлаҳои бисёрҷонибаи хуб ҳамоҳангшуда, ки халифа [[Умар ибни Хаттоб|Умар]] аз [[Мадина]], чанд ҳазор километр дуртар аз майдонҳои ҷанги [[Эрон]], роҳбарӣ мекард, бузургтарин пирӯзии ӯ гардид ва ба обрӯи ӯ ҳамчун як стратег ва сиёсатмадори бузург мусоидат кард. Бисёре аз маҳалҳои [[Эрон]] аз ишғолгарон дифоъ ташкил карданд, аммо дар ниҳоят ҳеҷ яке аз онҳо натавонистанд ҳамларо дафъ кунанд. Ҳатто пас аз он ки арабҳо кишварро тасхир карданд, бисёр шаҳрҳо шӯриш бардоштанд ва ҳокими арабро куштанд ё ба гарнизонҳои онҳо ҳамла карданд, аммо кумакҳои халифаҳо муваффақ шуданд, ки ҳамаи ин шӯришҳоро саркӯб кунанд ва ҳукмронии [[Ислом|исломро]] ҷорӣ кунанд. Тасарруфи зӯроваронаи [[Бухоро]] пас аз шӯришҳои зиёд мисоли равшани ин аст. Аммо, гаравиш ба [[ислом]] танҳо тадриҷан сурат гирифт. Дар ин раванд, бисёр амалҳои зӯроварӣ рух доданд, навиштаҳои дини зардуштӣ сӯзонида шуданд ва бисёр мубадон кушта шуданд. Пас аз забти сиёсӣ, форсҳо бо нигоҳ доштани забон ва фарҳанги форсӣ худро дубора исбот карданд. Новобаста аз ин, ислом аз ҷониби бисёриҳо - бо сабабҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ-фарҳангӣ ё маънавӣ, ё танҳо тавассути эътиқод - қабул карда шуд ва ба дини бартаридошта табдил ёфт. === Истилои муғулҳо Эрон ва Байнанаҳрайнро === Ҳамлаи муғулҳо ба [[Эрон]] ва [[Байнаннаҳрайн]] боиси марги миллионҳо нафар ва хароб шудани бисёр шаҳрҳо гардид. Истилогарони аввали муғул аъзои динҳои гуногун буданд , аз ин рӯ таъқиби онҳо алайҳи зардуштиён равона карда нашуда буд. Аммо, дар давоми ним асри забт, раҳбари Илакхон, Ғазонхон, ки узви Калисои Шарқ ба воя расида буд,  ба ислом гаравид. Гаравидани минбаъдаи аъзои [[Илакхониён]] ба [[ислом]] ба [[зардуштиён]] таъсири манфӣ расонд. То замони ронда шудани муғулҳо, вилоятҳои [[Эрон]] аз зарари ҷиддӣ эмин монда буд ва [[зардуштиён]] ба шимоли [[Порс|Форс]], асосан ба минтақаҳои [[Язд]] ва [[Кирмон]], кӯчиданд , ки дар он ҷо ҳатто имрӯз ҷамоатҳои асосии [[зардуштиён]] мавҷуданд. === Сулолаи Сафавиён === Мақолаи асосӣ: '''''[[Зардуштия дар Эрони Сафавӣ]]''''' Гардиш додани [[Эрон]] ба [[Шиъаи дувоздаҳимомӣ|исломи шиъа]] аз замони Сафавиён он чизеро, ки замоне як ҷомеаи пурҷӯшу хурӯши [[зардуштиён]] буд, нобуд кард. Тибқи сиёсати расмӣ, [[Сафавиён]] мехостанд, ки ҳама ба [[шиъаи дувоздаҳимомӣ]] гузаранд ва онҳоеро, ки инкор мекарданд, аз ҷумла садҳо ҳазор [[Зардуштиён|зардуштиро]] куштанд. Аксарияти [[зардуштиён]] низ ба [[Ҳиндустон]] рафтанд; тақрибан 20% боқӣ монданд, ки аксари онҳо маҷбур шуданд дар охири асри 19 муҳоҷират кунанд, зеро [[дудмони Қоҷор]] маҳдудиятҳои бештареро бар онҳо ҷорӣ кард. Яке аз фирқаҳои зардуштӣ, ки дар [[Давлати Сафавиён|давлати Сафавӣ]] пайдо шуданд, озаркайвониён буд, ки аз ҷониби Озари Кайвон, ки шогирди Шиҳобиддин Яҳё ибни Ҳабаш Суҳравардӣ буд, таъсис дода шудааст. == Замони муосир == [[Акс:A Zoroastrian Family Teheran 1910.JPG|мини|Як оилаи [[Зардуштиён|зардуштӣ]] дар [[Эрони Паҳлавӣ|Эрон]] дар замони [[дудмони Қоҷор]], соли 1910]] === Сулолаи Қоҷор === Дар давраи [[дудмони Қоҷор]], таъқиби динии [[зардуштиён]] шадид буд. Аз сабаби афзоиши тамосҳо бо хайрхоҳони бонуфузи порсӣ, ба монанди [[Манекҷӣ Лимҷӣ Ҳатария]], бисёре аз [[зардуштиён]] [[Эрон|Эронро]] тарк карда, ба [[Ҳиндустон]] рафтанд. Дар он ҷо онҳо дуввумин ҷамъияти бузурги [[Маздаясно дар Ҳиндустон|зардуштиёни Ҳиндустонро]], ки бо номи порсиён маъруф аст, ташкил доданд. [[Акс:Reza Shah 10 Rials banknote 1st series reverse.jpg|мини|'''Пули коғазии 10 риёлии [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳи Паҳлавӣ]], ки дар он нигораи фурӯҳари [[Зардуштиён|зартуштӣ]] тасвир ёфтааст.''']] === Сулолаи Паҳлавӣ === Аз аввали асри бистум сар карда, пойтахти кишвар [[Теҳрон]] муҳоҷирати босуръати ҳамаи ақаллиятҳои эрониро аз сар гузаронд. Шумораи [[зардуштиён]] аз тақрибан 50 тоҷир дар соли 1881 то соли 1912 ба 500 нафар расид. [[Зардуштиён]] ҳамчун як ақаллият дар тӯли солҳо мунтазам бо табъиз рӯбарӯ мешуданд. Дар соли 1906, давлат [[Конститутсия|Конститутсияи]] наверо эълон кард, ки ба [[зардуштиён]] ҳуқуқҳои муайяни инфиродии бунёдиро дод. Аммо, дар амал, онҳо то ҳол бо шаҳрвандони [[Мусулмон|мусалмон]] баробар набуданд. Вақте ки ҳукмронии [[дудмони Паҳлавӣ]] дар [[Эрони Паҳлавӣ|Эрон]] дар солҳои 1920 оғоз ёфт, зардуштиён бо ҳамдигар муносибати баробартарро эҳсос карданд. Дар ин муддат миллатгароии эронӣ авҷ гирифт ва [[Эрони Паҳлавӣ|Эрон]] ҳамчун як давлати миллӣ ба вуҷуд омад. Барои ин давлати нави миллӣ, [[Дудмони Паҳлавӣ|паҳлавиён]] фаъолона ривоятеро таблиғ мекарданд, ки давраи пеш аз [[Ислом|исломро]] ситоиш мекард. Акнун давлати нави миллӣ ва мардум ба таърихи қадим бо ифтихор нигоҳ мекарданд.  Азбаски [[Маздаясно|зардуштия]] як дини қадимаи пеш аз [[ислом]] аст, он ҳоло ҳамчун дини таърихӣ ва аслии эронӣ ситоиш карда шуд. Ин мақоми зардуштиҳоро аз яке аз ақаллиятҳои аз ҳама бештар таъқибшуда дар [[Эрон]] ба рамзи миллатгароии эронӣ табдил дод. Ин мафҳум то [[Инқилоби исломӣ дар Эрон|Инқилоби Исломии соли 1979]] идома ёфт. === Ҷумҳурии Исломии Эрон === Инчунин нигаред: '''''[[Дин дар Эрон]]''''' ==== Ҳуқуқҳои ақаллиятҳои ғайримусалмон ==== Пас аз [[Инқилоби исломӣ дар Эрон|Инқилоби Эрон дар соли 1979]], Конститутсияи нави [[Эрон]] навишта шуд. Ин Конститутсияи нав ҳуқуқҳои ақаллиятҳои динии эътирофшуда, аз қабили арманиҳои эронӣ, ошуриёни эронӣ ва яҳудиёни эрониро эътироф мекунад; [[Маздаясно|дини зардуштӣ]] дар [[Эрон]] ҳамчун дин эътироф шудааст ва пайравони он ҳуқуқҳои муайяне доранд. Дар Конститутсия гуфта мешавад, ки мӯъминон озоданд, ки маросимҳо ва маросимҳои динии худро анҷом диҳанд. [[Зардуштиён]] низ дар сиёсат иштирок доранд. Аз замони қабули [[Эрон|Конститутсияи]] [[Эрон|Форс]] дар соли 1906 , ба онҳо як курсӣ дар [[Маҷлиси Шӯрои Исломӣ]] дода шудааст , ки айни замон онро Беҳшид Барходар, аввалин зане, ки дар Маҷлиси қонунгузории Эрон намояндагӣ мекунад, ишғол мекунад. Дар маҳал, сиёсатмадорони [[Зардуштиён|зардуштӣ]] низ фаъоланд. Масалан, дар соли 2013, [[Сипанта Некном]] ба Шӯрои шаҳри [[Язд]] интихоб шуд ва аввалин узви Шӯрои [[зардуштиён]] дар [[Эрон]] шуд. ==== Демография ва табдили аҳолӣ ==== Издивоҷҳои байнимазҳабӣ ва сатҳи пасти таваллуд ба афзоиши шумораи дини зардуштии [[Эрон]] таъсир мерасонанд,  ки тибқи натиҷаҳои барӯйхатгирии аҳолии [[Эрон]] дар соли 2012 шумораи онҳо 25,271 нафарро ташкил медод, гарчанде ки ин нисбат ба аҳолии соли 2006 27,5% афзоишро нишон медод. Як пурсиши онлайнӣ дар моҳи июни соли 2020 нишон дод, ки фоизи эрониҳое, ки изҳор доштанд, ки ба ислом эътиқод доранд, ба таври назаррас коҳиш ёфтааст ва нисфи пурсидашудагон нишон доданд, ки эътиқоди динии худро аз даст додаанд. Ин пурсиш, ки аз ҷониби созмони GAMAAN (Гурӯҳи таҳлил ва ченкунии муносибатҳо дар Эрон) дар [[Нидерландия]] гузаронида шудааст , бо истифода аз пурсишҳои шабакаҳои иҷтимоии онлайн 50,000 эрониро пурсиш кардааст ва муайян кардааст, ки 7,7% онҳо худро [[Зардуштиён|зардуштӣ]] муаррифӣ кардаанд. Аммо, баъзе муҳаққиқон изҳор доштанд, ки аксари пурсидашудагон худро [[Зардуштиён|зардуштӣ]] муаррифӣ карда, миллатгароии диниро баён мекунанд ва ''The Conversation'' онро ҳамчун миллатгароии эронӣ, афзояндаи эҳсосоти зиддимусалмонӣ ва алтернатива ба [[Ислом|ислом,]] на ҳамчун риояи қатъӣ ё пайравӣ аз [[Маздаясно|дини зардуштӣ]] тафсир кардааст. == Зардуштиёни барҷастаи эронӣ-тоҷикии муосир == * [[Рустами Гев]] * [[Ҷамшеди Баҳман Ҷамшедиён]], маъруф ба Арбоб Ҷамшед * [[Фарҳанг Меҳрӣ]] * [[Кайхусрав Шоҳрух]], ки бо номи Арбоб Кайхусрав маъруф аст == Инчунин нигаред == * [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Iran.svg|пайванд=|алт=парчам|сарҳад|class=noviewer|32x32пкс]][[Портали Эрон]] * [[https://en.wikipedia.org/wiki/File:P_religion_world.svg|алт=нишона|class=skin-invert noviewer|31x31пкс]][[Портали динӣ]] * [[Мактаби миёнаи Фирӯз Баҳром]] * [[Ориёӣ|Ориёиҳо]] * [[Дин дар Эрон]] == Манбаъ == https://en.wikipedia.org/wiki/Zoroastrianism_in_Iran [[iarchive:in.ernet.dli.2015.81805|Ҳуронӣ, AH (1982) [1947]. ''Ақаллиятҳо дар ҷаҳони араб'']] Файлҳои соҳаи муносибатҳои инсонӣ: Ховари Миёна. Ҷилди 20. Лондон, Британияи Кабир / Ню Йорк, Ню Йорк / Торонто, ON: Институти Шоҳии Умури Байналмилалӣ [тавассути] Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-4041-6402-7</bdi> &#x2D; тавассути бойгонии интернетӣ. b0xe76hr3tkgaj3yy5nwsqf4ee3djgc