Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 2270 1483373 1309512 2026-08-14T03:23:58Z VASHGIRD 8035 1483373 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 10 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Эквадор}} — Рӯзи истиқлол (1809). === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 10 август]]'' * [[1519]] — Сайёҳати аввали гирдиҷаҳонии [[Фернан Магеллан]] оғоз шуд. * [[1792]] — Инқилоби Бузурги фаронсавӣ: забти қалъаи Тюилри ва ба ҳабс гирифтани шоҳ Людовик XVI. * [[1956]] — Таъсисёбии шаҳри [[Чкаловск]] (ҳоло Бустон). * [[1992]] — Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе номи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон дода шуд.<ref>[http://www.tgpu.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=4&Itemid=89&lang=tj Таърихи донишгоҳ (мухтасар)]</ref> == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 10 август]]'' * [[1938]] — [[Қобил Шарифов]], олими соҳаи физика. * [[1940]] — [[Фарҳод Зикриёев]], забоншинос, доктори илмҳои филологӣ, профессор. * [[1943]] — [[Раҳмат Ботуралиев]], рассом, Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон, дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Рӯдакӣ. * [[1945]] — [[Сайдулло Хайруллоев]], ходими давлатӣ ва сиёсии тоҷик. * [[1948]] — [[Назокати Олим]], рӯзноманигор, мутарҷим. * [[1948]] — [[Гулмурод Малиев]], арбоби фарҳангӣ, Корманди шоистаи Тоҷикистон. * [[1948]] — [[Мирзомуддин Раҳмонов]], ҳунарпеша ва коргардони театр. * [[1948]] — [[Муҳаммад Ҷӯраев]], доктори илми тиб, профессор. * [[1958]] — [[Алишер Неъматов]], кинорежиссёр. * [[1958]] — [[Қудратулло Абдураҳимов]], доктори илми педагогӣ, профессор. * [[1958]] — [[Мурод Саидов]], олими соҳаи биология.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 10 август]]'' == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-10/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/10_августа Наука, 10.08] [[Гурӯҳ:10 август| ]] 2unvedb2bilkznnwzkne53pcpqp8ozk 0 2271 1483371 1309592 2026-08-14T03:22:21Z VASHGIRD 8035 1483371 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 11 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Чад}} — Рӯзи истиқлол. === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 11 август]]'' * [[1979]] — дар фалокати ҳавоӣ дар осмони [[Днепродзержинск]] дастаи футболи «Пахтакор»-и [[Тошканд]] ба ҳалокат расид. * [[2003]] — [[НАТО]] фармондеҳии нерӯҳои посдори сулҳро дар [[Афғонистон]] ба уҳда гирифт. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 11 август]]'' * [[1908]] — [[Александр Круглов]] (дарг. [[1984]]), ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон. * [[1920]] — [[Муборак Мансурова]] (дарг. [[2001]]), доктори илмҳои биология, профессор, Ходими шоистаи илми Тоҷикистон (1996). * [[1956]] — [[Абдуғаффори Абдуҷаббор]], нависанда, тарҷумон ва драматурги тоҷик.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> * [[1982]] — [[Мужда Ҷамолзода]], овозхони афғонтабори канадагӣ. == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 11 август]]'' == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-11/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/11_августа Наука, 11.08] [[Гурӯҳ:11 август| ]] eqevhxfrc4tf9fvowx07rcfy28h2mpu 1483372 1483371 2026-08-14T03:23:15Z VASHGIRD 8035 1483372 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 11 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Чад}} — Рӯзи истиқлол. === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 11 август]]'' * [[1979]] — дар фалокати ҳавоӣ дар осмони [[Днепродзержинск]] дастаи футболи «Пахтакор»-и [[Тошканд]] ба ҳалокат расид. * [[2003]] — [[НАТО]] фармондеҳии нерӯҳои посдори сулҳро дар [[Афғонистон]] ба уҳда гирифт. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 11 август]]'' * [[1908]] — [[Александр Круглов]] (дарг. [[1984]]), ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон. * [[1920]] — [[Муборак Мансурова]] (дарг. [[2001]]), доктори илмҳои биология, профессор, Ходими шоистаи илми Тоҷикистон (1996). * [[1956]] — [[Абдуғаффори Абдуҷаббор]], нависанда, тарҷумон ва драматурги тоҷик.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> * [[1982]] — [[Мужда Ҷамолзода]], овозхони тоҷики афғонистонии муқими Конодо. == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 11 август]]'' == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-11/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/11_августа Наука, 11.08] [[Гурӯҳ:11 август| ]] 36rpyieuuxut1l111eqlu651qswvtms 0 2287 1483369 1309710 2026-08-14T03:20:43Z VASHGIRD 8035 1483369 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 12 август]]'' === Ҷаҳонӣ === * {{Парчамбандӣ|СММ}} — [[Рӯзи байналмилалии ҷавонон]] (аз соли 2000). === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Таиланд}} — Рӯзи модар (зодрӯзи Малика Сирикит). * {{Парчамбандӣ|Русия}} — Рӯзи нерӯҳои ҳарбии ҳавоӣ (День ВВС). === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 12 август]]'' * [[1949]] — Таъсисёбии [[Ноҳияи Тоҷикобод]]. * [[1981]] — Ширкати IBM компютери шахсии IBM PC-ро муаррифӣ кард. * [[2000]] — Дар баҳри Баренц зериобёдии атомии «Курск» ғарқ шуд. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 12 август]]'' * [[1930]] — [[Ҷорҷ Сорос]], сарватманд ва башардӯсти амрикоӣ, бунёдгузори Хазинаи «Ҷомеаи кушод». * [[1937]] — [[Рудолф Камелин]] (дарг. [[2016]]), олим, биолог, узви вобастаи АИ ҶШС Тоҷикистон. * [[1938]] — [[Глеб Дениченко]], рӯзноманигор. * [[1938]] — [[Нуриддин Қаюмов]], олим, иқтисодшинос, профессор, академики АИ Тоҷикистон. * [[1945]] — [[Шаҳбозбек Кабиров]], олим, забоншинос, профессор. * [[1948]] — [[Владимир Абулҳаев]], доктори илми химия, профессор. * [[1948]] — [[Нафиса Юнусова]], доктори илми педагогика. * [[1948]] — [[Шукрулло Буходуров]], доктори илми техникӣ. * [[1958]] — [[Қурбонхон Суяров]], олими соҳаи химия.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 12 август]]'' == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-12/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/12_августа Наука, 12.08] [[Гурӯҳ:12 август| ]] 0ozwlbpj8hpyhrtvzwuebnbklisy9s9 1483370 1483369 2026-08-14T03:21:30Z VASHGIRD 8035 1483370 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 12 август]]'' === Ҷаҳонӣ === * {{Парчамбандӣ|СММ}} — [[Рӯзи байналмилалии ҷавонон]] (аз соли 2000). === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Таиланд}} — Рӯзи модар (зодрӯзи Малика Сирикит). * {{Парчамбандӣ|Русия}} — Рӯзи нерӯҳои ҳарбии ҳавоӣ (День ВВС). === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 12 август]]'' * [[1949]] — Таъсисёбии [[Ноҳияи Тоҷикобод]]. * [[1981]] — Ширкати IBM компютери шахсии IBM PC-ро муаррифӣ кард. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 12 август]]'' * [[1930]] — [[Ҷорҷ Сорос]], сарватманд ва башардӯсти амрикоӣ, бунёдгузори Хазинаи «Ҷомеаи кушод». * [[1937]] — [[Рудолф Камелин]] (дарг. [[2016]]), олим, биолог, узви вобастаи АИ ҶШС Тоҷикистон. * [[1938]] — [[Глеб Дениченко]], рӯзноманигор. * [[1938]] — [[Нуриддин Қаюмов]], олим, иқтисодшинос, профессор, академики АИ Тоҷикистон. * [[1945]] — [[Шаҳбозбек Кабиров]], олим, забоншинос, профессор. * [[1948]] — [[Владимир Абулҳаев]], доктори илми химия, профессор. * [[1948]] — [[Нафиса Юнусова]], доктори илми педагогика. * [[1948]] — [[Шукрулло Буходуров]], доктори илми техникӣ. * [[1958]] — [[Қурбонхон Суяров]], олими соҳаи химия.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 12 август]]'' == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-12/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/12_августа Наука, 12.08] [[Гурӯҳ:12 август| ]] fobo45v6cizgj3qurf6jc2ca7p26edh 0 2334 1483367 1313061 2026-08-14T02:57:42Z VASHGIRD 8035 1483367 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 13 август]]'' === Миллӣ === * Рӯзи байналмилалии чапағайҳо (International Left-Handers Day). === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 13 август]]'' * [[1961]] — [[Ҷумҳурии Демократии Олмон]] сарҳадро байни Берлини Ғарбӣ ва Шарқӣ баст. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 13 август]]'' * [[1899]] — [[Алфред Хичкок]] (дарг. [[1980]]), коргардони амрикоӣ. * [[1927]] — [[Фидель Кастро]] (дарг. [[2016]]), инқилобчӣ ва сиёсатмадори кубагӣ. * [[1943]] — [[Абдуғаффори Партав]], нависанда. * [[1943]] — [[Шукрулло Комилов]], арбоби фарҳангӣ, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон. * [[1948]] — [[Гавҳарҷон Раҳимова]], олимаи соҳаи педагогика.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. – Душанбе, 2017. – 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 13 август]]'' * [[1900]] — [[Владимир Соловёв]] (зод. [[1853]]), файласуф, шоир ва публисисти рус. * [[1946]] — [[Ҳерберт Уэллс]] (зод. [[1866]]), нависандаи англис. == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-13/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/13_августа Наука, 13.08] [[Гурӯҳ:13 август| ]] nl4vlbm4lm92kls83mwkpztb1dmy7lm 1483368 1483367 2026-08-14T03:01:28Z VASHGIRD 8035 1483368 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 13 август]]'' === Ҷаҳонӣ === * [[Рӯзи байналмилалии чапдастҳо]]. === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Тунис}} — Рӯзи занон. * {{Парчамбандӣ|Ҷопон}} — Оғози Обон, ҷаҳни ёдбуди арвоҳи даргузаштагон. * {{Парчамбандӣ|Ҷумҳурии Африқои Марказӣ}} — Рӯзи истиқлол. === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 13 август]]'' * [[1961]] — [[Ҷумҳурии Демократии Олмон]] сарҳадро байни Берлини Ғарбӣ ва Шарқӣ баст. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 13 август]]'' * [[1899]] — [[Алфред Хичкок]] (дарг. [[1980]]), коргардони амрикоӣ. * [[1927]] — [[Фидель Кастро]] (дарг. [[2016]]), инқилобчӣ ва сиёсатмадори кубагӣ. * [[1943]] — [[Абдуғаффори Партав]], нависанда. * [[1943]] — [[Шукрулло Комилов]], арбоби фарҳангӣ, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон. * [[1948]] — [[Гавҳарҷон Раҳимова]], олимаи соҳаи педагогика.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 13 август]]'' * [[1900]] — [[Владимир Соловёв]] (зод. [[1853]]), файласуф, шоир ва публисисти рус. * [[1946]] — [[Ҳерберт Уэллс]] (зод. [[1866]]), нависандаи англис. == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-13/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/13_августа Наука, 13.08] [[Гурӯҳ:13 август| ]] htsvwkjj82d4aht0nhfpzcake320xd9 0 2348 1483363 1313068 2026-08-14T02:53:28Z VASHGIRD 8035 1483363 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 14 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Русия}} / {{Парчамбандӣ|Тува}} — Рӯзи Ҷумҳурии Тува (1921). * {{Парчамбандӣ|Покистон}} — Рӯзи истиқлол. === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 14 август]]'' * [[1945]] — Императори [[Ҷопон]] [[Хирохито]] эъломияи таслимшавии Ҷопонро пазируфт. * [[1947]] — [[Покистон]] давлати соҳибистиқлол шуд. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 14 август]]'' * [[1867]] — [[Ҷон Голсуорси]] (дарг. [[1933]]), нависандаи англис, барандаи Ҷоизаи Нобел дар адабиёт (1932). * [[1932]] — [[Шариф Аҳмадов]], олим, доктори илмҳои таърих, профессор, Корманди шоистаи Тоҷикистон (1998). * [[1951]] — [[Насруллоҳи Асадулло]], рӯзноманигор ва нависанда. * [[1958]] — [[Давлат Ҷобиров]], шарқшинос. * [[1968]] — [[Малика Саидова]], сароянда.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. – Душанбе, 2017. – 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 14 август]]'' * [[1956]] — [[Бертолд Брехт]] (зод. [[1898]]), нависанда, шоир ва драматурги олмонӣ. * [[1984]] — [[Тигран Петросян]] (зод. [[1929]]), шоҳмотбози شور, 9-умин қаҳрамони ҷаҳон оид ба шоҳмот. == Ҳамчунин нигаред == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/14-08/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/14_августа Наука, 14.08] [[Гурӯҳ:14 август| ]] q66u1pydparugb8y06mrk2laaif96my 0 2361 1483366 1441892 2026-08-14T02:56:38Z VASHGIRD 8035 1483366 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 16 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Кипр}} — Рӯзи истиқлол. === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 16 август]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 16 август]]'' * [[1928]] — [[Додихудо Раҳматов]], арбоби ҷамъиятӣ, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон. * [[1938]] — [[Зайниддин Ҷамолов]], олими соҳаи тиб.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> * [[1954]] — [[Ҷеймс Кэмерон]], коргардони амрикоӣ. * [[1964]] — [[Раҳим Азимов]], муҳандиси кӯҳкан. == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 16 август]]'' * [[1977]] — [[Элвис Пресли]] (зод. [[1935]]), сарояндаи амрикоӣ. == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-16/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/16_августа Наука, 16.08] [[Гурӯҳ:16 август| ]] ggrej2s4r43ds7oii1g1fpxzuphzdl7 0 2364 1483374 1310030 2026-08-14T03:25:25Z VASHGIRD 8035 1483374 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 17 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Габон}} — Рӯзи истиқлол. * {{Парчамбандӣ|Индонезия}} — Рӯзи истиқлол. === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 17 август]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 17 август]]'' * [[1903]] — [[Яъқуб Калонтаров]], луғатшинос. * [[1948]] — [[Ҳадя]] ([[Саломат Раҷабова]]), шоир.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 17 август]]'' == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-17/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/17_августа Наука, 17.08] [[Гурӯҳ:17 август| ]] ioqjeusz37zgn2xcboyg3yk03cdzuoa 1483375 1483374 2026-08-14T03:30:34Z VASHGIRD 8035 1483375 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 17 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Габон}} — [[Рӯзи истиқлол]] (1960). * {{Парчамбандӣ|Индонезия}} — [[Рӯзи истиқлол]] (1945). === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 17 август]]'' * [[1961]] — дар ИҶШС системаи мудофиаи гражданӣ таъсис дода шуд. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 17 август]]'' * [[1601]] — [[Пйер Ферма]] (дарг. [[1665]]), риёзидони фаронсавӣ, яке аз асосгузорони ҳандасаи таҳлилӣ ва назарияи ададҳо. * [[1903]] — [[Яъқуб Калонтаров]], луғатшинос. * [[1948]] — [[Ҳадя]] ([[Саломат Раҷабова]]), шоир.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 17 август]]'' == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-17/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/17_августа Наука, 17.08] [[Гурӯҳ:17 август| ]] ffpxg2ye0ca867opanibhvfab9w7v7q 1483376 1483375 2026-08-14T03:31:05Z VASHGIRD 8035 /* Миллӣ */ 1483376 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 17 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Габон}} — [[Рӯзи истиқлол]]. * {{Парчамбандӣ|Индонезия}} — [[Рӯзи истиқлол]]. === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 17 август]]'' * [[1961]] — дар ИҶШС системаи мудофиаи гражданӣ таъсис дода шуд. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 17 август]]'' * [[1601]] — [[Пйер Ферма]] (дарг. [[1665]]), риёзидони фаронсавӣ, яке аз асосгузорони ҳандасаи таҳлилӣ ва назарияи ададҳо. * [[1903]] — [[Яъқуб Калонтаров]], луғатшинос. * [[1948]] — [[Ҳадя]] ([[Саломат Раҷабова]]), шоир.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 17 август]]'' == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-17/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/17_августа Наука, 17.08] [[Гурӯҳ:17 август| ]] tmyuluy3a2nbyg5r86t6cwy6vvohxfc 0 2377 1483377 1310105 2026-08-14T03:32:22Z VASHGIRD 8035 1483377 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 18 август]]'' === Миллӣ === === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 18 август]]'' * [[1682]] — [[Пётр I]] ба тахти Русия нишаст. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 18 август]]'' * [[1898]] — [[Борис Заходер]], доктори илми таърих, профессор. * [[1923]] — [[Виктор Фомичев]], генерал-лейтенант. * [[1940]] — [[Файзулло Шарифзода]], олим, омӯзгор, доктори илмҳои педагогӣ, профессор. * [[1943]] — [[Искандар Икромов]], доктори илми филологӣ, профессор. * [[1949]] — [[Назри Яздонӣ]], шоир, тарҷумон, Шоири халқии Тоҷикистон. * [[1958]] — [[Лафиз Бобоев]], олими соҳаи техника.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Суҷонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> * [[1960]] — [[Салими Аюбзод]], нависанда, хабарнигор ва блогнависи тоҷик. == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 18 август]]'' * [[1839]] — [[Денис Давидов]] (зод. [[1784]]), шоири рус, қаҳрамони Ҷанги ватании соли 1812. * [[1850]] — [[Оноре де Балзак]] (зод. [[1799]]), нависандаи маъруфи фаронсавӣ. == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-18/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/18_августа Наука, 18.08] [[Гурӯҳ:18 август| ]] 0uflsh5tplenbix9r9pnaq0hh247hsv 1483378 1483377 2026-08-14T03:34:49Z VASHGIRD 8035 /* Даргузаштҳо */ 1483378 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 18 август]]'' === Миллӣ === === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 18 август]]'' * [[1682]] — [[Пётр I]] ба тахти Русия нишаст. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 18 август]]'' * [[1898]] — [[Борис Заходер]], доктори илми таърих, профессор. * [[1923]] — [[Виктор Фомичев]], генерал-лейтенант. * [[1940]] — [[Файзулло Шарифзода]], олим, омӯзгор, доктори илмҳои педагогӣ, профессор. * [[1943]] — [[Искандар Икромов]], доктори илми филологӣ, профессор. * [[1949]] — [[Назри Яздонӣ]], шоир, тарҷумон, Шоири халқии Тоҷикистон. * [[1958]] — [[Лафиз Бобоев]], олими соҳаи техника.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Суҷонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> * [[1960]] — [[Салими Аюбзод]], нависанда, хабарнигор ва блогнависи тоҷик. == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 18 август]]'' * [[1850]] — [[Оноре де Балзак]] (зод. [[1799]]), нависандаи маъруфи фаронсавӣ. == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-18/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/18_августа Наука, 18.08] [[Гурӯҳ:18 август| ]] fesqb9vca2a8ehgdme289f2outay63z 0 2411 1483379 1310146 2026-08-14T03:35:33Z VASHGIRD 8035 1483379 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 19 август]]'' === Ҷаҳонӣ === * Рӯзи ҷаҳонии башардӯстӣ (аз соли 2009). * Рӯзи ҷаҳонии аккосӣ. === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Афғонистон}} — [[Рӯзи истиқлоли Афғонистон|Рӯзи истиқлол]] (1919). === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 19 август]]'' * [[1960]] — Парвози аввалини ҷонварони зинда ба кайҳон ва бозгашти онҳо ба [[Замин]]: дар [[ИҶШС]] киштии кайҳонии «[[Спутник-5]]» бо сагҳои Беллка ва Стрелка ба فضا парвоз кард. * [[1991]] — Оғози табаддулоти давлатӣ (ҚКДВ / ГКЧП) бо мақсади нигоҳ доштани [[ИҶШС]], ки бо нокомӣ анҷом ёфт. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 19 август]]'' * [[1646]] — [[Ҷон Флемстид]] (дарг. [[1719]]), ситорашиноси англис, аввалин сарвари Обсерваторияи Гринвич. * [[1908]] — [[Нерё Давидов]], олими соҳаи педагогика. * [[1913]] — [[Қосим Ҳакимзода]], арбоби давлатию фарҳангӣ. * [[1933]] — [[Абдуалим Абдуназаров]], муаррих.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> * [[1946]] — [[Билл Клинтон]], президенти 42-юми ИМА. * [[1954]] — [[Саидалӣ Гулов]], зистшиноси тоҷик, доктори илмҳои биология, профессор. * [[1961]] — [[Муборакшо Мирзошоев]] (дарг. [[2001]]), яке аз номдортарин навозандагон, овозхонон ва оҳангсозони тоҷик. * [[1961]] — [[Ҳабибулло Абдуллоев]], доктори илмҳои физикаю математика (1992), профессор (1996), узви вобастаи АИ ҶТ (2017). == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 19 август]]'' * [[1930]] — [[Василий Бартолд]] (зод. [[1869]]), шарқшиноси рус, муаллифи асари «Тоҷикон» (1925). * [[2014]] — [[Симин Беҳбаҳонӣ]] (зод. [[1927]]), яке аз номдортарин бонувони ғазалсарои Эрон. == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-19/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/19_августа Наука, 19.08] [[Гурӯҳ:19 август| ]] 7ll67mgu5w4tcmcmaacvuj1e5i8kxcc 1483380 1483379 2026-08-14T03:36:43Z VASHGIRD 8035 1483380 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 19 август]]'' === Ҷаҳонӣ === * * {{Парчамбандӣ|СММ}} — Рӯзи ҷаҳонии башардӯстӣ (аз соли 2009). * * {{Парчамбандӣ|СММ}} — Рӯзи ҷаҳонии аккосӣ. === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Афғонистон}} — [[Рӯзи истиқлоли Афғонистон|Рӯзи истиқлол]] (1919). === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 19 август]]'' * [[1960]] — Парвози аввалини ҷонварони зинда ба кайҳон ва бозгашти онҳо ба [[Замин]]: дар [[ИҶШС]] киштии кайҳонии «[[Спутник-5]]» бо сагҳои Беллка ва Стрелка ба فضا парвоз кард. * [[1991]] — Оғози табаддулоти давлатӣ (ҚКДВ / ГКЧП) бо мақсади нигоҳ доштани [[ИҶШС]], ки бо нокомӣ анҷом ёфт. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 19 август]]'' * [[1646]] — [[Ҷон Флемстид]] (дарг. [[1719]]), ситорашиноси англис, аввалин сарвари Обсерваторияи Гринвич. * [[1908]] — [[Нерё Давидов]], олими соҳаи педагогика. * [[1913]] — [[Қосим Ҳакимзода]], арбоби давлатию фарҳангӣ. * [[1933]] — [[Абдуалим Абдуназаров]], муаррих.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> * [[1946]] — [[Билл Клинтон]], президенти 42-юми ИМА. * [[1954]] — [[Саидалӣ Гулов]], зистшиноси тоҷик, доктори илмҳои биология, профессор. * [[1961]] — [[Муборакшо Мирзошоев]] (дарг. [[2001]]), яке аз номдортарин навозандагон, овозхонон ва оҳангсозони тоҷик. * [[1961]] — [[Ҳабибулло Абдуллоев]], доктори илмҳои физикаю математика (1992), профессор (1996), узви вобастаи АИ ҶТ (2017). == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 19 август]]'' * [[1930]] — [[Василий Бартолд]] (зод. [[1869]]), шарқшиноси рус, муаллифи асари «Тоҷикон» (1925). * [[2014]] — [[Симин Беҳбаҳонӣ]] (зод. [[1927]]), яке аз номдортарин бонувони ғазалсарои Эрон. == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-19/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/19_августа Наука, 19.08] [[Гурӯҳ:19 август| ]] bggxhes224sqgioa80wv8ebmn57140n 1483381 1483380 2026-08-14T03:37:23Z VASHGIRD 8035 /* Ҷаҳонӣ */ 1483381 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 19 август]]'' === Ҷаҳонӣ === * {{Парчамбандӣ|СММ}} — Рӯзи ҷаҳонии башардӯстӣ (аз соли 2009). * {{Парчамбандӣ|СММ}} — Рӯзи ҷаҳонии аккосӣ. === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Афғонистон}} — [[Рӯзи истиқлоли Афғонистон|Рӯзи истиқлол]] (1919). === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 19 август]]'' * [[1960]] — Парвози аввалини ҷонварони зинда ба кайҳон ва бозгашти онҳо ба [[Замин]]: дар [[ИҶШС]] киштии кайҳонии «[[Спутник-5]]» бо сагҳои Беллка ва Стрелка ба فضا парвоз кард. * [[1991]] — Оғози табаддулоти давлатӣ (ҚКДВ / ГКЧП) бо мақсади нигоҳ доштани [[ИҶШС]], ки бо нокомӣ анҷом ёфт. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 19 август]]'' * [[1646]] — [[Ҷон Флемстид]] (дарг. [[1719]]), ситорашиноси англис, аввалин сарвари Обсерваторияи Гринвич. * [[1908]] — [[Нерё Давидов]], олими соҳаи педагогика. * [[1913]] — [[Қосим Ҳакимзода]], арбоби давлатию фарҳангӣ. * [[1933]] — [[Абдуалим Абдуназаров]], муаррих.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> * [[1946]] — [[Билл Клинтон]], президенти 42-юми ИМА. * [[1954]] — [[Саидалӣ Гулов]], зистшиноси тоҷик, доктори илмҳои биология, профессор. * [[1961]] — [[Муборакшо Мирзошоев]] (дарг. [[2001]]), яке аз номдортарин навозандагон, овозхонон ва оҳангсозони тоҷик. * [[1961]] — [[Ҳабибулло Абдуллоев]], доктори илмҳои физикаю математика (1992), профессор (1996), узви вобастаи АИ ҶТ (2017). == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 19 август]]'' * [[1930]] — [[Василий Бартолд]] (зод. [[1869]]), шарқшиноси рус, муаллифи асари «Тоҷикон» (1925). * [[2014]] — [[Симин Беҳбаҳонӣ]] (зод. [[1927]]), яке аз номдортарин бонувони ғазалсарои Эрон. == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-19/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/19_августа Наука, 19.08] [[Гурӯҳ:19 август| ]] 7br47jowqocqza98kemwjhndpkh0so9 1483382 1483381 2026-08-14T03:37:41Z VASHGIRD 8035 /* Рӯйдодҳо */ 1483382 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 19 август]]'' === Ҷаҳонӣ === * {{Парчамбандӣ|СММ}} — Рӯзи ҷаҳонии башардӯстӣ (аз соли 2009). * {{Парчамбандӣ|СММ}} — Рӯзи ҷаҳонии аккосӣ. === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Афғонистон}} — [[Рӯзи истиқлоли Афғонистон|Рӯзи истиқлол]] (1919). === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 19 август]]'' * [[1960]] — Парвози аввалини ҷонварони зинда ба кайҳон ва бозгашти онҳо ба [[Замин]]: дар [[ИҶШС]] киштии кайҳонии «[[Спутник-5]]» бо сагҳои Беллка ва Стрелка ба фазо парвоз кард. * [[1991]] — Оғози табаддулоти давлатӣ (ҚКДВ / ГКЧП) бо мақсади нигоҳ доштани [[ИҶШС]], ки бо нокомӣ анҷом ёфт. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 19 август]]'' * [[1646]] — [[Ҷон Флемстид]] (дарг. [[1719]]), ситорашиноси англис, аввалин сарвари Обсерваторияи Гринвич. * [[1908]] — [[Нерё Давидов]], олими соҳаи педагогика. * [[1913]] — [[Қосим Ҳакимзода]], арбоби давлатию фарҳангӣ. * [[1933]] — [[Абдуалим Абдуназаров]], муаррих.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> * [[1946]] — [[Билл Клинтон]], президенти 42-юми ИМА. * [[1954]] — [[Саидалӣ Гулов]], зистшиноси тоҷик, доктори илмҳои биология, профессор. * [[1961]] — [[Муборакшо Мирзошоев]] (дарг. [[2001]]), яке аз номдортарин навозандагон, овозхонон ва оҳангсозони тоҷик. * [[1961]] — [[Ҳабибулло Абдуллоев]], доктори илмҳои физикаю математика (1992), профессор (1996), узви вобастаи АИ ҶТ (2017). == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 19 август]]'' * [[1930]] — [[Василий Бартолд]] (зод. [[1869]]), шарқшиноси рус, муаллифи асари «Тоҷикон» (1925). * [[2014]] — [[Симин Беҳбаҳонӣ]] (зод. [[1927]]), яке аз номдортарин бонувони ғазалсарои Эрон. == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-19/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/19_августа Наука, 19.08] [[Гурӯҳ:19 август| ]] 6n11nu9meix1acb4s2o0wey3g843w0m 0 4761 1483364 1309853 2026-08-14T02:54:34Z VASHGIRD 8035 1483364 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 15 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Ҳиндустон}} — Рӯзи истиқлол. === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 15 август]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 15 август]]'' * [[1907]] — [[Ҳабибулло Назаров]] (дарг. [[1979]]), шоир ва нависанда. * [[1913]] — [[Ҳабиб Аҳрорӣ]] (дарг. [[1998]]), мутарҷим, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон. * [[1918]] — [[Борис Протасов]] (дарг. [[1994]]), рассом, Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон. * [[1919]] — [[Сироҷиддин Нуриддинов]] (дарг. [[1999]]), мусаввир, кандакор, Ходими хизматнишондодаи санъати Тоҷикистон. * [[1923]] — [[Василий Белан]], муаррих ва китобшинос. * [[1923]] — [[Саида Сафарова]], устоди рақс. * [[1933]] — [[Бӯрӣ Олимов]], рассом. * [[1933]] — [[Муяссара Шукурова]], забоншинос. * [[1935]] — [[Сайид Абдулло]], шоир. * [[1936]] — [[Мулло Усмонов]], олим, доктори илмҳои тиб, профессор. * [[1938]] — [[Сабзалӣ Сӯфиев]], олими соҳаи кишоварзӣ. * [[1941]] — [[Раҷабалӣ Ҳусейнов]], ҳунарпешаи театр ва синамо, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи Тоҷикистон. * [[1942]] — [[Бахшидод Алидодов]], геолог, номзади илмҳои геология ва минералогия. * [[1948]] — [[Бердӣ Раҳимов]], олими соҳаи педагогика. * [[1958]] — [[Ғайратшо Сафаров]], олими соҳаи иқтисод.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 15 август]]'' == Тақвими мардумӣ == '''Асад''' ([[23 Июл]] — [[22 Август]]) — яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо [[моҳи Мурдод]] дар [[тақвими Эронӣ]] аст. [[Акс:Leo.svg|40px|none|Асад]] == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-15/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/15_августа Наука, 15.08] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:15 август| ]] cnmd60h5o954pboiz8krt8y7676sls1 1483365 1483364 2026-08-14T02:56:01Z VASHGIRD 8035 /* Тақвими мардумӣ */ 1483365 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 15 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Ҳиндустон}} — Рӯзи истиқлол. === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 15 август]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 15 август]]'' * [[1907]] — [[Ҳабибулло Назаров]] (дарг. [[1979]]), шоир ва нависанда. * [[1913]] — [[Ҳабиб Аҳрорӣ]] (дарг. [[1998]]), мутарҷим, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон. * [[1918]] — [[Борис Протасов]] (дарг. [[1994]]), рассом, Ходими шоистаи ҳунари Тоҷикистон. * [[1919]] — [[Сироҷиддин Нуриддинов]] (дарг. [[1999]]), мусаввир, кандакор, Ходими хизматнишондодаи санъати Тоҷикистон. * [[1923]] — [[Василий Белан]], муаррих ва китобшинос. * [[1923]] — [[Саида Сафарова]], устоди рақс. * [[1933]] — [[Бӯрӣ Олимов]], рассом. * [[1933]] — [[Муяссара Шукурова]], забоншинос. * [[1935]] — [[Сайид Абдулло]], шоир. * [[1936]] — [[Мулло Усмонов]], олим, доктори илмҳои тиб, профессор. * [[1938]] — [[Сабзалӣ Сӯфиев]], олими соҳаи кишоварзӣ. * [[1941]] — [[Раҷабалӣ Ҳусейнов]], ҳунарпешаи театр ва синамо, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи Тоҷикистон. * [[1942]] — [[Бахшидод Алидодов]], геолог, номзади илмҳои геология ва минералогия. * [[1948]] — [[Бердӣ Раҳимов]], олими соҳаи педагогика. * [[1958]] — [[Ғайратшо Сафаров]], олими соҳаи иқтисод.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 15 август]]'' == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-15/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/15_августа Наука, 15.08] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:15 август| ]] nudzodey22fo2xsuamiqcrudgyde8l2 0 5289 1483275 1434312 2026-08-13T19:07:12Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483275 wikitext text/x-wiki {{Ислом}} '''Масҷид''' ({{lang-ar|مسجد}}) — ҷойи мукаддасест, ки [[мусулмон]]он дар онҷо [[намоз]] мегузоранд. == Масҷидҳои дунёи ислом == # [[Масҷидулҳаром]] ({{lang-ar|المسجد الحرام}} — ''ал-масҷид ал-ҳарам'') — аз ҳама бузургтарин масҷид дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Мӯҳимтарин ва муқаддастарин азизи дини ислом [[Каъба]] дар ҳамин масҷид қарор дорад. Масҷид дар шаҳри [[Макка]], [[Арабистони Саудӣ]] мавқеъ гирифтааст.<ref name=siedge1>{{cite book|title=The Siege of Mecca: The Forgotten Uprising in Islam's Holiest Shrine and the Birth of al-Qaeda|url=https://archive.org/details/siegeofmeccaforg0000trof| author=Yaroslav Trofimov.| year=2007 |publisher=[[Doubleday]] |isbn=978-0385519250}}</ref>. # # [[Масҷиди Набавӣ]] ({{lang-ar|المسجد النبوي}} — ''ал масҷид ал набавӣ'', ''Масҷиди Паёмбар'') — масҷидест дар шаҳри [[Мадина]] ([[Арабистони Саудӣ]]), ки дувум муқаддасоти ислом ба ҳисоб меравад, баъд аз [[Масҷидулҳаром]] дар [[Макка]], [[Масҷидулақсо]] дар [[Уршалим]] — савум. [[Акс:Madina Haram at evening.jpg|center|thumb|700px|Масҷид ан Набӣ]] == Аксҳои масҷидҳои Тоҷикистон == <gallery> Yakubi Charki Grand Mosque.jpg|Масҷиди ҷомеи Душанбе ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб Masjid Sariosiyo (Mosques) 01.jpg |Масҷиди ҷомеи Сариосиё, Душанбе Масҷиди ҷомеи марказии н. Рӯдакӣ ба номи Мавлоно Яъқуби Чархӣ (2).jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ноҳияи Рӯдакӣ ба номи Мавлоно Яъқуби Чархӣ Возле мечети.JPG|Маҷмааи таърихӣ - меъмории Шайх Муслиҳиддин, Хуҷанд Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 02.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии Душанбе </gallery> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ислом-нопурра}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Дин]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои дунёи ислом]] 5marpzq1rwtbriak4xrhoy2niabi3d0 0 6337 1483296 1477957 2026-08-13T19:26:56Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483296 wikitext text/x-wiki Ин феҳристи шаҳрҳои [[Эрон|Эрон аст]], ки аз рӯи [[устон]]<nowiki/>ҳо гурӯҳбандӣ шудааст. Солҳои барӯйхатгирии аҳолӣ (2011) ва (2016), дар ҷадвал аз Маркази омори Эрон оварда шудаанд ;<ref>{{Cite web|url=https://www.amar.org.ir/english|title=Statistical Center of Iran > Home|website=www.amar.org.ir}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://financialtribune.com/articles/domestic-economy/61421/national-census-preliminary-results-released-irans-urban-population|title=National Census Preliminary Results Released: Iran's Urban Population Up|date=2017-03-13|work=Financial Tribune|accessdate=2017-05-28|language=en-US|archivedate=2017-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170713122706/https://financialtribune.com/articles/domestic-economy/61421/national-census-preliminary-results-released-irans-urban-population}}</ref> аз соли 2006 дар Эрон ҳар 5 сол як барӯйхатгирӣ баргузор карда мешавад. Шаҳрҳои кишвар пойтахтҳои [[устон]]<nowiki/>ҳо, [[шаҳристон]]<nowiki/>ҳо ва бахшҳо мебошанд. Эрон 31 [[устон]] (вилоят) ва 1245 шаҳр дорад. {{Харитаи Эрон|float=right}} [[Акс:The_most_populated_cities_of_iran.svg|рост|мини|300x300пкс| Устонҳои сераҳолии Эрон дар соли 2010]] [[Акс:Provinces_of_Iran_by_population.svg|рост|мини|300x300пкс| Устонҳои Эрон аз рӯи аҳолӣ дар соли 2014]] [[Акс:Map_of_Iran_with_province_names_and_neighboring_land.svg|рост|мини|300x300пкс| Харитаи 31 устони Эрон]] [[Акс:IranOMC.png|рост|300x300пкс]] == [[Устони Албурз]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |1 |'''[[Караҷ]]''' | {{change|1,592,492|1,614,626|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |2 |'''[[Фардис]]''' | {{change|181,174|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |3 |'''[[Камол шаҳр|Камолшаҳр]]''' | {{change|141,669|109,943|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |4 |'''[[Назаробод]]''' | {{change|119,512|107,806|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |5 |'''[[Муҳаммадшаҳр]]''' | {{change|119,418|100,519|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |8 |'''[[Ҳаштгирд]]''' | {{change|55,640|51,953|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |6 |'''[[Моҳдашт]]''' | {{change|62,910|51,518|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |7 |'''[[Мишкиндашт]]''' | {{change|62,005|53,440|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |9 | Чаҳорбоғ (Chaharbagh) | {{change|48,828|6,772|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |10 |Шаҳринави Ҳаштгирд (Shahr-e Jadid-e Hashtgerd) | {{change|42,147|22,742|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |11 |'''[[Иштиҳорд]]''' | {{change|29,993|23,010|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |12 |Гармдарра (Garmdarreh) | {{change|22,726|13,248|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |13 |Гулсар (Golsar) | {{change|13,745|12,407|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |14 | Куҳсор (Kuhsar) | {{change|10,940|8,303|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |16 |Толиқон (Taleqan) | {{change|3,545|3,211|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |17 | [[Осоро]] (Asara) | {{change|1,339|701|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |15 | Танкамон (Tankaman) | {{change|4,654|4,190|invert=on}} |- |} == [[Устони Ардабел|Устони Ардабил]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |1 |'''[[Ардабел]]''' | {{change|529,374|482,632|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |2 |'''[[Порсобод]]''' | {{change|93,387|88,924|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |3 |'''[[Мишгеншаҳр]]''' | {{change|74,109|66,883|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |4 |'''[[Халxол]]''' | {{change|39,304|41,165|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |5 |'''[[Гирмӣ]]''' | {{change|28,967|28,953|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |6 |'''[[Беласавор]]''' | {{change|16,188|15,183|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |7 |'''[[Намин]]''' | {{change|13,659|11,963|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |8 | Ҷафаробод (Jafarabad) | {{change|7,226|7,706|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |9 | Киви (Kivi) | {{change|7,101|7,158|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |13 | Анбран (Anbaran) | {{change|5,757|6,084|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |10 |Абибейуглу (Abi Beyglu) | {{change|6,516|5,999|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |12 | Нир (Nir) | {{change|5,873|5,820|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |14 | Нашатҷин (Hashatjin) | {{change|5,725|4,578|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |15 | Сарейн (Sareyn) | {{change|5,459|4,440|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |11 | Асландуз (Aslan Duz) | {{change|6,348|4,557|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |16 | Исломободи Қадим (Eslamabad-e Qadim) | {{change|3,068|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |18 |Тазеҳканди Қадим (Tazeh Kand-e Qadim) | {{change|2,575|2,798|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |21 | Қасабеҳ (Qasabeh) | {{change|2,095|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |20 | Лаҳруд (Lahrud) | {{change|2,149|2,583|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |22 | Ҳир (Hir) | {{change|2,080|2,521|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |19 | Коловур (Kolowr) | {{change|2,347|2,105|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |23 | Разей (Razey) | {{change|1,581|1,617|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |17 |Тазеҳканди Ангут (Tazeh Kand-e Angut) | {{change|2,645|2,544|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |24 | [[Фахробод (Эрон)|Фахробод]] (Fakhrabad) | {{change|999|1,114|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |25 | Кураим (Kuraim) | {{change|831|854|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |26 | Морадлу (Moradlu) | {{change|671|761|invert=on}} |- |} == [[Устони Бушаҳр]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="F08080" |1 |'''[[Бушаҳр]]''' | {{change|223,504|195,222|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |2 |'''[[Берозҷон]]''' | {{change|110,567|95,449|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |3 |'''[[Ганова]]''' | {{change|73,472|64,110|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |5 |'''[[Хурмавҷ]]''' | {{change|40,722|74,944|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |4 |'''[[Кангон]]''' | {{change|60,187|76,329|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |6 |'''[[Ҷам]]''' | {{change|31,436|16,313|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |7 |'''[[Бандари Дайлам]]''' | {{change|25,730|22,393|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |8 |'''[[Даййир|Бандари Даййир]]''' | {{change|24,083|20,157|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |9 | '''[[Алишаҳр]]''' | {{change|23,178|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |12 |'''[[Чағодак]]''' | {{change|18,702|18,072|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |10 |'''[[Обпахш]]''' | {{change|18,913|17,238|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |13 |'''[[Аҳрам]]''' | {{change|15,198|13,778|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |17 |'''[[Вандатийе]]''' (Vahdatiyeh) | {{change|11,222|11,414|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |16 |'''[[Каки]]''' (Kaki) | {{change|12,119|10,156|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |14 |'''[[Банак]]''' | {{change|14,126|11,515|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |11 |'''[[Нахли Тақӣ]]''' | {{change|18,837|11,503|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |15 | '''[[Асалуйе]]''' | {{change|13,557|7,884|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |19 |'''[[Хорак]]''' | {{change|8,193|7,722|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |24 |'''[[Далеки]]''' | {{change|6,436|6,044|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |18 |'''[[Саъдобод]]''' | {{change|8,248|7,859|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |20 |'''[[Шабонкоре]]''' | {{change|7,900|7,653|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |23 |'''[[Абдон]]''' | {{change|6,827|6,211|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |25 |'''[[Бандар-Риг]]''' | {{change|6,252|5,619|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |21 |Бардистон (Bardestan) | {{change|7,112|6,078|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |26 |Борд Хун (Bord Khun) | {{change|5,333|4,376|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |28 |Дилвар (Delvar) | {{change|4,442|3,704|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |22 |Бандар Сираф (Bandar Siraf) | {{change|6,992|7,137|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |27 |Давраҳак (Dowrahak) | {{change|4,852|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |29 |Бадуле (Baduleh) | {{change|4,028|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |33 |Танги Ерам (Tang-e Eram) | {{change|3,242|3,183|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |30 |Обод (Abad) | {{change|3,787|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |31 | Анористон (Anarestan) | {{change|3,400|2,735|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |34 |Шондеҳ (Shonbeh) | {{change|2,747|2,528|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |35 |Имом Ҳасан (Imam Hassan) | {{change|2,731|2,498|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |36 |Каламе (Kalameh) | {{change|2,463|2,164|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |32 |Риз (Riz) | {{change|3,282|2,405|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |37 |Бушкан (Bushkan) | {{change|2,135|invert=on}} |- |} == [[Устони Чаҳормаҳол ва Бахтиёрӣ]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |1 |'''[[Шаҳрикурд]]''' | {{change|190,441|159,775|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |2 |'''[[Бурӯҷин]]''' | {{change|57,071|52,694|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |5 |'''[[Форсан]]''' | {{change|30,504|28,013|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |4 | [[Фаррохшаҳр]] (Farrokh Shahr) | {{change|31,739|30,036|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |3 | Лордеган (Lordegan) | {{change|40,528|35,276|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |6 | Ҳафшеҷан (Hafshejan) | {{change|21,352|20,847|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |8 | Саман (Saman) | {{change|14,192|15,327|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |7 | Ҷунган (Junqan) | {{change|14,433|14,800|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |11 | Киан (Kian) | {{change|12,948|12,020|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |9 | Фарадонба (Faradonbeh) | {{change|13,317|13,139|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |10 | Бен (Ben) | {{change|12,971|11,775|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |12 | Сурешҷон (Sureshjan) | {{change|12,308|11,407|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |14 | Бобоҳайдар (Babaheydar) | {{change|11,202|11,099|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |13 | Болдаҷӣ (Boldaji) | {{change|11,980|11,728|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |15 | Ардал (Ardal) | {{change|10,113|8,992|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |16 | Нагнеҳ (Naqneh) | {{change|9,923|9,603|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |17 | Парданҷон (Pardanjan) | {{change|8,699|8,088|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |18 | Шаламзар (Shalamzar) | {{change|6,899|7,132|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |20 | Гаҳру (Gahru) | {{change|6,263|5,949|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |21 | Гуҷон (Gujan) | {{change|6,179|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |25 | Сафеддашт (Sefiddasht) | {{change|5,471|5,561|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |19 | Гандоман (Gandoman) | {{change|6,291|5,761|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |22 | Таганак (Taqanak) | {{change|6,170|5,941|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |23 | Сардашт (Sardasht) | {{change|5,691|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |24 | Судҷон (Sudjan) | {{change|5,581|5,410|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |23 | Нагҳан (Naghan) | {{change|6,125|4,861|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |27 | Дастана (Dastana) | {{change|5,143|5,199|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |28 | Чоличеҳ (Cholicheh) | {{change|4,945|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |29 | Варданҷон (Vardanjan) | {{change|4,456|4,324|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |30 | Каҷ (Kaj) | {{change|4,227|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |33 | Даштак (Dashtak) | {{change|4,016|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |31 | Нафеч (Nafech) | {{change|4,059|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |32 | Моли Халифа (Mal-e Khalifeh) | {{change|4,024|3,698|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |35 | Чилгард (Chelgard) | {{change|2,989|3,061|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |26 | алуни (Aluni) | {{change|5,248|4,094|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |34 | Ҳаруни (Haruni) | {{change|3,601|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |36 | Сархун (Sar Khun) | {{change|2,131|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |37 | Базофт (Bazoft) | {{change|1,519|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |38 | Манҷи Нисо (Manj-e Nesa) | {{change|1,492|1,486|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |39 | Самсами (Samsami) | {{change|1,203|invert=on}} |} {{тарҷума}} == [[Устони Озарбойҷони шарқӣ]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |1 |'''[[Табрез]]''' | {{change|1,558,693|1,494,998|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |2 |'''[[Мароға]]''' | {{change|175,255|162,275|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |3 |'''[[Маранд]]''' | {{change|130,825|124,323|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |4 |'''[[Аҳар]]''' | {{change|100,641|92,608|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |5 |'''[[Миёна]]''' | {{change|98,973|95,505|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |6 |'''[[Буноб]]''' | {{change|85,274|79,894|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |7 |'''[[Саҳанд]]''' | {{change|82,494|24,704|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |8 |'''[[Сароб]]''' | {{change|45,031|44,846|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |9 |'''[[Озаршаҳр]]''' | {{change|44,887|39,918|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |10 |Hadishahr | {{change|34,346|30,575|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |11 |'''[[Аҷабшер]]''' | {{change|33,606|26,280|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |12 |Sardrud | {{change|29,739|26,856|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |13 |'''[[Маликон]]''' | {{change|27,431|25,312|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |14 |'''[[Шабистар]]''' | {{change|22,181|15,663|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |16 |'''[[Бӯстонобод]]''' | {{change|21,734|17,954|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |17 |'''[[Ҳаштрӯд]]''' | {{change|20,572|19,903|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |18 |'''[[Ускӯ]]''' | {{change|18,459|16,983|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |19 |'''Ilkhchi''' | {{change|16,574|15,231|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |21 |'''Mamqan''' | {{change|11,892|13,359|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |15 |'''Khosrowshah''' | {{change|21,972|12,447|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |20 |Basmenj | {{change|12,692|11,190|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |22 |'''Gugan''' | {{change|11,742|11,395|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |23 |'''[[Ҳарес]]''' | {{change|10,515|9,823|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |24 |'''Yamchi''' | {{change|10,392|9,832|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |26 |'''[[Калебар]]''' | {{change|9,324|9,887|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |28 |Shendabad | {{change|8,489|9,034|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |25 |'''Sufian''' | {{change|9,963|9,126|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |27 |'''[[Ҷулфо]]''' | {{change|8,810|5,628|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |29 |Koshksaray | {{change|8,060|7,723|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |30 |'''Tasuj''' | {{change|7,522|7,370|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |32 |'''Torkamanchay''' | {{change|7,443|7,094|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |31 |Kolvanaq | {{change|7,465|6,792|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |33 |'''Leylan''' | {{change|6,356|6,175|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |34 |Sis | {{change|6,106|5,502|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |35 |Bakhshayesh | {{change|6,102|6,098|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" | - |Qarah Aghaj | {{change|6,102|5,652|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |37 |'''Mehraban''' | {{change|5,772|6,095|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |38 |Teymurlu | {{change|5,375|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |39 |'''[[Варзақон]]''' | {{change|5,348|5,385|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |40 |Zarnaq | {{change|5,343|5,713|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |44 |'''Hurand''' | {{change|4,658|4,445|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |48 |'''Khajeh''' | {{change|4,011|3,801|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |46 |Benabe Marand | {{change|4,311|4,371|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |41 |Sharabian | {{change|4,877|4,737|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |43 |Vayqan | {{change|4,678|4,298|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |45 |Mobarak Shahr | {{change|4,456|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |47 |Sharafkhaneh | {{change|4,244|3,585|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |42 |Kuzeh Kanan | {{change|4,730|3,274|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF" |49 |Achachi | {{change|3,647|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |50 |Duzduzan | {{change|3,627|3,815|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |51 |'''Kharvana''' | {{change|3,353|1,373|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |52 |Khamaneh | {{change|3,056|2,541|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |53 |'''Tekmeh Dash''' | {{change|2,974|2,645|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |54 |'''Aqkand''' | {{change|2,902|1,733|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |55 |'''Abish Ahmad''' | {{change|2,715|2,318|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |56 |Zonuz | {{change|2,465|2,626|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |57 |'''Tark''' | {{change|2,031|2,406|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |58 |Khomarlu | {{change|1,902|1,659|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |59 |'''Kharaju''' | {{change|1,824|1,584|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |60 |'''Siah Rud''' | {{change|1,548|1,553|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |61 |'''Nazarkahrizi''' | {{change|1,215|1,266|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |62 |Jowan Qaleh | {{change|700|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" | |Malek Kian | {{change|||invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" | |Shahriar | {{change|||invert=on}} |- |} == [[Устони Исфаҳон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="F08080" |1 |'''[[Исфаҳон]]''' | {{change|1,961,260|1,853,293|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |2 |'''[[Кошон]]''' | {{change|304,487|275,325|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |3 |'''[[Хумайнишаҳр]]''' | {{change|247,128|244,696|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |4 |'''[[Наҷафобод]]''' | {{change|235,281|221,814|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |5 |'''[[Шоҳиншаҳр]]''' | {{change|173,329|143,308|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |6 |'''[[Шаҳризо]]''' | {{change|134,952|123,767|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |7 |Fuladshahr | {{change|88,426|66,903|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |8 |Baharestan | {{change|79,023|61,647|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |9 |'''[[Муборака]]''' | {{change|69,449|66,092|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |10 |'''[[Орон ва Бидгул]]''' | {{change|65,404|60,290|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |11 |'''[[Гулпоягон]]''' | {{change|58,936|54,572|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |12 |'''[[Зарриншаҳр]]''' | {{change|55,817|60,118|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |13 |Dorcheh Piaz | {{change|47,800|44,689|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |14 |'''[[Давлатобод (Исфаҳон)|Давлатобод]]''' | {{change|40,945|37,098|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |15 |'''[[Фаловарҷон]]''' | {{change|37,704|38,310|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |16 |Qahderijan | {{change|34,226|31,679|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |17 |Khvorzuq | {{change|29,154|22,321|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |18 |'''[[Ноин]]''' | {{change|27,379|25,379|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |19 |'''[[Симерум]]''' | {{change|26,942|25,122|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |20 |Kelishad va Sudarjan | {{change|25,635|24,355|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |21 |Goldasht | {{change|25,235|23,192|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |22 |Gaz | {{change|24,433|21,991|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |23 |Abrisham | {{change|22,429|21,794|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |24 |'''[[Хонсор]]''' | {{change|21,883|21,338|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |25 |'''[[Тирон]]''' | {{change|21,703|19,421|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |26 |'''[[Даран]]''' | {{change|20,078|19,645|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |27 |Sedeh Lenjan | {{change|19,101|18,654|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |28 |Dizicheh | {{change|18,935|18,750|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |29 |Varnamkhast | {{change|18,700|17,384|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |30 |'''[[Деҳоқон]] ''' | {{change|17,945|17,108|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |31 |Dastgerd | {{change|17,775|16,848|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |32 |'''[[Ардистон]]''' | {{change|15,744|15,701|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |33 |Chamgardan | {{change|15,574|16,219|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |34 |Badrud | {{change|14,723|13,120|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |35 |Imanshahr | {{change|14,633|14,267|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |36 |'''[[Натанз]]''' | {{change|14,122|12,281|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |37 |Chermahin | {{change|13,732|13,568|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |38 |'''[[Фаридуншаҳр]]''' | {{change|13,603|14,007|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |39 |Pir Bakran | {{change|13,469|12,192|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |40 |Kushk | {{change|13,248|12,029|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |41 |Varzaneh | {{change|12,714|11,924|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |42 |Nushabad | {{change|11,838|10,904|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |43 |Baharan Shahr | {{change|11,284|11,132|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |44 |Kahriz Sang | {{change|10,442|9,264|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |45 |Bagh-e Bahadoran | {{change|10,279|9,598|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |46 |Zibashahr | {{change|10,200|9,668|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |47 |'''[[Чодигон]]''' | {{change|9,924|9,738|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" | - |Talkhuncheh | {{change|9,924|9,472|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |49 |Golshahr | {{change|9,904|9,903|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |50 |'''[[Буйин ва Миёндашт]]''' | {{change|9,889|10,256|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |51 |Qahjaverestan | {{change|9,712|7,906|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |54 |Zayandeh Rud | {{change|9,463|9,514|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |52 |Gorgab | {{change|9,690|6,359|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |53 |Habibabad | {{change|9,491|9,444|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |54 |Majlesi | {{change|9,363|4,083|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |55 |Zavareh | {{change|8,320|7,814|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |56 |Dehaq | {{change|8,272|7,710|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |57 |Alavicheh | {{change|8,067|7,526|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |58 |Zazeran | {{change|7,962|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |60 |Manzariyeh | {{change|7,164|6,270|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |61 |Karkevand | {{change|7,058|6,857|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |63 |Asgharabad | {{change|6,876|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |64 |'''[[Хур]]''' | {{change|6,765|6,721|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |65 |Nasrabad | {{change|6,425|6,176|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |66 |Guged | {{change|6,012|6,008|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |59 |Harand | {{change|7,829|7,108|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |62 |Jowzdan | {{change|6,998|6,749|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |69 |Shadpurabad | {{change|5,915|5,487|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |67 |Abuzeydabad | {{change|5,976|5,559|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |70 |Sefidshahr | {{change|5,804|5,579|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |71 |Meymeh | {{change|5,651|5,449|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |75 |Barf Anbar | {{change|5,382|5,336|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |76 |Meshkat | {{change|5,357|4,869|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |80 |Hana | {{change|4,922|5,354|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |88 |Rozveh | {{change|4,332|4,536|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |77 |Komeshcheh | {{change|5,100|4,871|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |68 |Vazvan | {{change|5,952|4,559|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |72 |Kuhpayeh | {{change|5,518|4,587|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |73 |Sin | {{change|5,495|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |74 |Golshan | {{change|5,437|5,058|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |85 |Damaneh | {{change|4,366|4,617|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |78 |Sagzi | {{change|5,063|4,698|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |84 |Hasanabad | {{change|4,478|4,267|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |86 |Nikabad | {{change|4,364|4,303|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |79 |Mohammadabad | {{change|5,032|4,549|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |93 |Mahabad | {{change|3,727|3,656|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |81 |Asgar | {{change|4,858|4,521|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |82 |Jandaq | {{change|4,665|4,472|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |87 |Baghshad | {{change|4,356|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |89 |Tudeshk | {{change|4,275|4,229|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |90 |Jowsheqan va Kamu | {{change|4,181|4,766|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |91 |Ziar | {{change|3,918|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |92 |Qamsar | {{change|3,877|3,410|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |94 |Afus | {{change|3,696|4,313|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |95 |Rezvanshahr | {{change|3,606|3,508|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |96 |Ezhiyeh | {{change|3,156|3,481|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |97 |Khaledabad | {{change|3,023|2,756|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |98 |Farrokhi | {{change|2,968|2,502|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |99 |Kamu va Chugan | {{change|2,434|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |83 | Barzok | {{change|4,588|3,265|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |105 |Tarq | {{change|1,749|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |106 |Vanak | {{change|1,665|1,977|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |101 | Komeh | {{change|2,184|2,146|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |100 | Neyasar | {{change|2,319|2,171|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |102 |Bafran | {{change|1,978|2,027|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |103 | Anarak | {{change|1,903|1,477|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |104 |Lay Bid | {{change|1,832|1,473|invert=on}} |- |} == [[Устони Форс]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |1 |'''[[Шероз]]''' | {{change|1,565,572|1,460,665|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |2 |'''[[Марвдашт]]''' | {{change|148,858|138,649|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |3 |'''[[Ҷаҳрум]]''' | {{change|141,634|114,108|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |4 |'''[[Фасо]]''' | {{change|110,825|104,809|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |5 |'''[[Козерӯн]]''' | {{change|96,683|89,685|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |6 |'''[[Садра, Форс]]''' | {{change|91,863|39,979|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |7 |'''[[Дороб]]''' | {{change|70,232|61,672|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |8 |'''[[Фирӯзобод]]''' | {{change|65,417|64,969|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |9 |'''[[Лор]]''' | {{change|62,045|65,451|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |10 |'''[[Обода]]''' | {{change|59,116|55,758|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |11 |'''[[Нуробод (Форс)|Нуробод]]''' | {{change|57,058|55,736|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |12 |'''[[Найрез]]''' | {{change|49,850|50,291|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |13 |'''[[Иқлед]]''' | {{change|44,341|44,552|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |14 |'''[[Истаҳбон]]''' | {{change|36,410|34,639|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |15 |'''[[Герош]]''' | {{change|34,469|30,593|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |16 |'''[[Зарқон]]''' | {{change|32,261|28,958|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |17 |'''[[Кевор]]''' | {{change|31,711|26,342|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |18 |'''[[Ломирд]]''' | {{change|29,380|25,131|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |19 |'''[[Сафошаҳр]]''' | {{change|26,933|26,091|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |20 |'''[[Қоимия]]''' | {{change|26,918|25,355|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |21 |'''[[Ҳоҷиобод]]''' | {{change|21,675|20,501|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |22 |'''[[Фарошбанд]]''' | {{change|20,320|18,492|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |23 |'''[[Қир (Форс)|Қир]]''' | {{change|20,010|18,038|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |24 |'''[[Аваз (Форс)|Аваз]]''' | {{change|19,987|22,401|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |25 |'''[[Хонҷ]]''' | {{change|19,217|18,792|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |26 |'''[[Хирома]]''' | {{change|18,477|20,920|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |27 |'''[[Сарвистон]]''' | {{change|18,187|19,116|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |28 |'''[[Арсанҷон]]''' | {{change|17,706|17,382|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |29 |'''[[Саодатшаҳр (Форс)|Саодатшаҳр]]''' | {{change|17,131|16,876|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |30 |'''[[Қодиробод (Форс)|Қодиробод]]''' | {{change|14,973|15,792|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |31 |'''[[Ардакон]]''' | {{change|14,633|16,661|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |32 |'''[[Добирон]]''' | {{change|13,809|12,682|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |33 |'''[[Ҷаннатшаҳр]]''' | {{change|13,598|11,852|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |34 |'''[[Галадор]]''' | {{change|13,448|11,354|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |35 |'''[[Соғад]]''' | {{change|12,582|11,156|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |36 |'''[[Мейманд]]''' | {{change|10,120|9,058|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |37 |'''[[Дориён (Форс)|Дориён]]''' | {{change|10,037|9,557|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |39 |'''[[Зоҳидшаҳр]]''' | {{change|9,719|9,483|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |40 |'''[[Хешт]]''' | {{change|9,599|9,108|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |38 |'''Surian''' | {{change|9,776|10,670|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |42 |'''[[Боноруйе]]''' | {{change|9,077|10,977|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |43 |'''[[Масири]]''' | {{change|9,031|5,830|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |44 |Lapui | {{change|8,985|6,924|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |46 |'''[[Карзин]]''' | {{change|8,841|8,446|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |47 |'''[[Сайидон]]''' | {{change|8,574|7,563|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |41 |'''Eshkanan''' | {{change|9,115|8,211|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |45 |'''[[Шаҳри Пир]]''' | {{change|8,927|8,100|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |54 |'''[[Бейрам]]''' | {{change|7,300|7,379|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |50 |Bahman | {{change|7,568|7,305|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |51 |'''[[Қутбобод]]''' | {{change|7,476|6,7754|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |48 |'''Juyom''' | {{change|8,010|8,810|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |52 |'''[[Ободе Ташк]]''' | {{change|7,379|7,562|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |53 |Khur | {{change|7,338|6,821|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |49 |'''[[Миҳр]]''' | {{change|7,784|7,823|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |55 |'''Beyza''' | {{change|7,252|4,234|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" | - |'''[[Латифӣ (Форс)|Латифӣ]]''' | {{change|7,300|6,669|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |57 |[[Боб Анор]] | {{change|7,061|6,968|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |58 |'''Qarah Bolagh''' | {{change|6,772|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |60 |Ij | {{change|6,246|5,849|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |61 |'''Khumeh Zar''' | {{change|6,220|6,095|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |62 |'''[[Кунортахта]]''' | {{change|6,081|5,478|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |65 |'''Miyanshahr''' | {{change|5,912|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |66 |'''[[Эзадхост]]''' | {{change|5,910|6,532|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |67 |'''Emam Shahr''' | {{change|5,803|5,190|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |68 |'''Runiz''' | {{change|5,760|5,593|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |69 |'''Mobarakabad''' | {{change|4,707|4,235|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |59 |'''Sedeh''' | {{change|6,747|6,137|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |64 |'''Sheshdeh''' | {{change|5,960|5,562|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |72 |'''Khavaran''' | {{change|4,332|4,075|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |71 |'''Meshkan''' | {{change|4,617|4,580|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |70 |'''Varavi''' | {{change|4,622|3,971|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |73 '''|Emad Deh''' | {{change|4,235|4,506|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |74 |Fadami | {{change|4,097|4,028|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |75 |'''Alamarvdasht''' | {{change|4,068|4,095|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |76 |Khaneh Zenyan | {{change|4,027|3,370|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |63 |'''Baladeh''' | {{change|5,972|4,243|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |80 |Nujin | {{change|3,769|3,416|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |77 |'''[[Кореҳоӣ]]''' | {{change|3,954|3,912|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |78 |'''Dezhkord''' | {{change|3,924|4,220|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |89 |'''Surmaq''' | {{change|3,050|3,458|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |82 |'''Mazayjan''' | {{change|3,567|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |83 |'''Dehram''' | {{change|3,468|2,999|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |84 |'''Kuhenjan''' | {{change|3,281|3,739|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |85 |'''Khuzi''' | {{change|3,245|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |86 |'''Kupon''' | {{change|3,237|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |97 |'''Now Bandegan''' | {{change|2,410|2,704|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |87 |'''[[Аҳел, Форс|Аҳел]]''' | {{change|3,179|2,940|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |88 |'''Hesami''' | {{change|3,131|2,826|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |91 |'''Khaniman''' | {{change|3,020|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |92 |'''Do Borji''' | {{change|2,907|2,651|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |93 |'''Qatruyeh''' | {{change|2,895|2,764|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |94 |'''Nowdan''' | {{change|2,892|2,574|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |81 |'''Kamfiruz''' | {{change|3,713|2,498|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |79 |'''Hamashahr''' | {{change|3,852|3,233|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |95 |'''Efzar''' | {{change|2,657|2,338|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |90 |'''Asir''' | {{change|3,042|2,180|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |96 |'''Ramjerd''' | {{change|2,550|2,260|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |98 |'''Hasanabad''' | {{change|2,045|1,894|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |99 |Soltan Shahr | {{change|1,928|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |100 |'''Madar-e Soleyman''' | {{change|1,546|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |101 |'''Baba Monir''' | {{change|1,379|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |102 |'''Duzeh''' | {{change|1,348|887|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" | |'''[[Арад (Эрон)|Arad]]''' | {{change|||invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" | |'''Fishvar''' | {{change|||invert=on}} |- |} == [[Устони Гелон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |1 |'''[[Рашт (Эрон)|Рашт]]''' | {{change|679,995|639,951|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |2 |'''[[Бандари Анзалӣ]]''' | {{change|118,564|116,664|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |3 |'''[[Лоҳеҷон]]''' | {{change|101,073|94,051|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |4 |'''[[Лангрӯд]]''' | {{change|79,445|74,477|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |5 |'''Hashtpar''' | {{change|54,178|52,344|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |6 |'''[[Осторо]]''' | {{change|51,579|48,470|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |7 |'''[[Сумиасаро]]''' | {{change|47,083|40,978|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |8 |'''[[Остонаи ашрафия]]''' | {{change|44,941|40,726|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |9 |'''[[Рӯдсар]]''' | {{change|37,998|37,579|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |10 |'''Fuman''' | {{change|35,841|30,608|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |11 |'''[[Хумом]]''' | {{change|20,897|17,106|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |12 |'''[[Сияҳкал]]''' | {{change|19,924|18,176|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |13 |'''[[Ризвоншаҳр]]''' | {{change|19,519|15,267|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |15 |'''[[Манҷил]]''' | {{change|15,630|17,396|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |16 |'''[[Амлаш]]''' | {{change|15,444|14,915|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |17 |'''Kiashahr''' | {{change|14,022|13,753|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |18 |'''[[Рустамобод]]''' | {{change|13,746|13,749|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |19 |'''[[Лушон]]''' | {{change|13,032|15,193|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |26 |'''[[Рӯдбор]]''' | {{change|10,504|10,926|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |21 |'''Kelachay''' | {{change|12,379|11,936|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |14 |'''[[Мосол]]''' | {{change|17,901|14,689|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |25 |'''Lasht-e Nesha''' | {{change|10,539|10,662|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |22 |'''Lavandevil''' | {{change|11,235|10,617|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |27 |'''Kuchesfahan''' | {{change|10,026|9,450|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |23 |'''Asalem''' | {{change|10,720|10,040|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |24 |'''Rahimabad''' | {{change|10,571|8,719|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |20 |'''Sangar''' | {{change|12,583|10,154|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |28 |Chaf and Chamkhaleh | {{change|8,840|4,494|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |29 |Chaboksar | {{change|8,224|6,994|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |30 |'''[[Шафт]]''' | {{change|8,184|6,533|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |31 |'''Pareh Sar''' | {{change|8,016|7,626|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |32 |Luleman | {{change|7,426|3,558|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |33 |'''Khoshk-e Bijar''' | {{change|7,245|7,133|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |34 |'''Marjaghal''' | {{change|6,735|6,471|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |35 |'''Kumeleh''' | {{change|6,457|6,078|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |38 |Shalman | {{change|5,102|5,184|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |36 |'''Bazar Jomeh''' | {{change|5,729|4,493|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |37 |Chubar | {{change|5,554|5,522|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |39 |'''Gurab Zarmikh''' | {{change|4,840|4,588|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |40 |Vajargah | {{change|4,537|4,522|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |41 |'''Haviq''' | {{change|4,261|4,194|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |43 |'''Rudboneh''' | {{change|3,441|3,646|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |42 |'''Lisar''' | {{change|3,647|3,262|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |44 |'''Jirandeh''' | {{change|2,320|2,584|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |45 |'''Rankuh''' | {{change|2,154|2,224|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |46 |'''Ahmadsargurab''' | {{change|2,128|2,346|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |49 |'''Maklavan''' | {{change|1,635|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |51 |'''Tutkabon''' | {{change|1,510|1,678|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |50 |'''Barehsar''' | {{change|1,612|1,416|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |47 |'''Otaqvar''' | {{change|1,938|1,804|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |48 |'''Deylaman''' | {{change|1,729|1,656|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |52 |Masuleh | {{change|393|568|invert=on}} |- |} == [[Устони Гулистон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="F08080" |1 |'''[[Гургон]]''' | {{change|350,676|329,536|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |2 |'''[[Гунбади Ковӯс]]''' | {{change|151,910|144,546|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |4 |'''[[Алиобод]]''' | {{change|52,838|49,804|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |3 |'''[[Бандари Туркаман]]''' | {{change|53,970|48,736|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |5 |'''[[Озодшаҳр]]''' | {{change|43,760|39,484|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |6 |'''[[Курдкӯй]]''' | {{change|39,881|38,246|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |7 |'''[[Кулола]]''' | {{change|36,176|27,951|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |8 |'''[[Оққало]]''' | {{change|35,116|31,626|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |9 |'''[[Менӯдашт]]''' | {{change|30,085|28,478|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |10 |Galikash | {{change|23,394|20,831|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |11 |'''[[Бандари Газ]]''' | {{change|20,742|18,734|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |13 |'''Gomishan''' | {{change|19,191|17,648|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |14 |Siminshahr | {{change|17,205|15,539|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |12 |'''Fazelabad''' | {{change|19,461|14,548|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |15 |'''[[Ромиён]]''' | {{change|12,426|12,263|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |16 |Khan Bebin | {{change|10,878|11,007|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |18 |Daland | {{change|8,184|7,992|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |19 |Neginshahr | {{change|8,138|7,858|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |23 |'''Now Kandeh''' | {{change|6,650|7,155|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |21 |'''Sarkhon Kalateh''' | {{change|7,589|6,688|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |20 |Jelin-e Olya | {{change|7,417|7,753|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |22 |'''Anbar Olum''' | {{change|7,003|6,540|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |17 |'''Maraveh Tappeh''' | {{change|8,671|7,906|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |24 |Faraghi | {{change|5,777|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |25 |Tatar-e Olya | {{change|4,782|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |26 |Sangdevin | {{change|4,203|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |27 |Mazraeh | {{change|4,009|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |28 |'''Now Deh Khanduz''' | {{change|2,989|3,032|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |29 |'''Incheh Borun''' | {{change|2,494|2,281|invert=on}} |- |} == [[Устони Ҳамадон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |1 |'''[[Ҳамадон]]''' | {{change|554,406|525,794|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |2 |'''[[Малойир]]''' | {{change|170,237|159,848|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |4 |'''Asadabad''' | {{change|55,703|55,024|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |3 |'''[[Наҳованд]]''' | {{change|76,162|75,445|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |5 |'''[[Туйсиркон]]''' | {{change|50,455|44,516|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |6 |'''[[Баҳор (Ҳамадон)|Баҳор]]''' | {{change|28,685|27,645|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |7 |'''[[Кабудроҳанг]]''' | {{change|20,336|20,349|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |8 |'''[[Лолеҷин]]''' | {{change|14,916|15,291|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |10 |'''Famenin''' | {{change|14,208|14,478|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |9 |'''[[Разан]]''' | {{change|14,275|13,711|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |12 |[[Марйонеҷ]] | {{change|10,848|10,207|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |11 |Azandarian | {{change|11,171|9,324|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |13 |'''[[Қурвейи Дарҷазин]]''' | {{change|9,540|10,231|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |14 |[[Ҷуреқон]] | {{change|9,234|9,262|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |15 |'''[[Гийон]]''' | {{change|8,186|8,102|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |17 |Mohajeran | {{change|7,331|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |16 |'''Salehabad''' | {{change|7,899|7,830|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |19 |Sarkan | {{change|4,081|4,271|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |18 |'''Firuzan''' | {{change|5,173|4,635|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |20 |'''Samen''' | {{change|3,873|4,426|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |21 |'''Damaq''' | {{change|3,231|3,783|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |25 |'''Barzul''' | {{change|2,457|2,695|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |22 |'''Qahavand''' | {{change|2,970|3,115|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |23 |Ajin | {{change|2,738|2,738|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |24 |'''Shirin Su''' | {{change|2,460|3,060|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |26 |'''Jowkar''' | {{change|2,258|2,425|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |27 |'''Gol Tappeh''' | {{change|2,237|2,692|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |28 |'''Farasfaj''' | {{change|1,526|1,721|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |29 |'''Zangeneh''' | {{change|621|725|invert=on}} |- |} == [[Устони Ҳурмузгон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |1 |'''[[Бандар Аббос]]''' | {{change|526,648|435,751|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |2 |'''[[Меноб]]''' | {{change|73,170|63,229|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |3 |'''Qeshm''' | {{change|40,678|28,602|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |5 |'''[[Рӯдон]]''' | {{change|36,121|33,285|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |6 |'''[[Бандари Линга]]''' | {{change|30,435|30,478|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |4 |'''[[Киш (Шаҳр)|Киш]]''' | {{change|39,853|24,819|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |7 |'''[[Хоҷиобод (Шаҳр)|Хоҷиобод]]''' | {{change|28,977|23,309|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |8 |[[Канг]] | {{change|19,213|16,496|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |12 |[[Даргаҳон]] | {{change|14,525|8,667|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |11 |'''[[Хемир]]''' | {{change|15,320|14,617|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |10 |'''[[Ҷаск]]''' | {{change|16,860|13,810|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |9 |'''[[Порсиён]]''' | {{change|18,045|12,544|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |13 |'''[[Бастак]]''' | {{change|9,959|9,225|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |14 |[[Бика (Шаҳр)|Бика]] | {{change|7,190|7,002|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |15 |'''Jenah''' | {{change|6,910|7,169|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |16 |'''Hasht Bandi''' | {{change|6,718|4,438|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |17 |'''[[Руйдар]]''' | {{change|6,558|6,034|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |18 |'''[[Ҳурмуз]]''' | {{change|5,891|5,867|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |19 |'''Suza''' | {{change|5,707|4,712|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |20 |Qaleh Qazi | {{change|5,286|5,183|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |21 |'''Sirik''' | {{change|5,137|4,140|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |22 |[[Тирур|Tirur]] | {{change|4,871|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |23 |Dashti | {{change|4,695|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |24 |[[Тозиёни Пойин]] | {{change|4,263|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |25 |'''[[Абӯмӯсо]]''' | {{change|4,213|3,461|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |26 |'''Bandar Charak''' | {{change|4,066|3,758|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |27 |Garuk | {{change|4,008|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |33 |'''Ziarat-e Ali''' | {{change|2,679|3,075|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |28 |'''Fin''' | {{change|3,939|5,279|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |29 |Kushk-e Nar | {{change|3,260|2,902|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |30 |Takht | {{change|3,082|2,648|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |31 |Kuhestak | {{change|3,060|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |32 |Lamazan | {{change|2,745|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |34 |'''Senderk''' | {{change|1,915|2,024|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |35 |'''Fareghan''' | {{change|1,773|1,925|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |36 |'''Sardasht''' | {{change|1,725|1,536|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |37 |Gowharan | {{change|1,170|1,316|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |38 |Sargaz | {{change|1,157|1,170|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" | |Dezghan | {{change|||invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" | |'''Kukherd''' | {{change|||invert=on}} |} == [[Устони Элом]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="F08080" |1 |'''[[Элом]]''' | {{change|194,030|172,213|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |4 |[[Обдонон]] | {{change|23,946|22,901|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |3 |'''[[Айвон (шаҳр)|Айвон]]''' | {{change|31,299|29,400|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |2 |'''[[Диҳлурон]]''' | {{change|32,941|30,989|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |5 |'''[[Даррашаҳр]]''' | {{change|21,900|20,712|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |8 |'''[[Араквоз]]''' | {{change|11,977|12,358|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |6 |'''[[Меҳрон]]''' | {{change|17,435|14,920|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |7 |'''[[Сарабле]]''' | {{change|12,393|10,967|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |9 |Asemanabad | {{change|6,280|5,889|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |19 |'''Towhid''' | {{change|2,128|1,475|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |10 |'''Chavar''' | {{change|5,831|5,775|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |11 |'''[[Бадре|Badreh]]''' | {{change|4,278|4,249|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |12 |'''Shabab''' | {{change|4,088|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |13 |Pahleh | {{change|3,870|4,065|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |21 |'''[[Дилгуша]]''' | {{change|1,819|2,201|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |14 |'''[[Мурмури]]''' | {{change|3,768|3,529|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |15 |'''Zarneh''' | {{change|2,966|3,118|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |16 |'''Lumar''' | {{change|2,696|2,658|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |18 |'''Musian''' | {{change|2,459|2,577|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |20 |'''Meymeh''' | {{change|1,913|2,636|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |17 |'''Sarabbagh''' | {{change|2,659|2,557|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |22 |'''Salehabad''' | {{change|1,751|1,707|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |23 |Mirza Hoseynabad | {{change|1,512|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |24 |Mehr | {{change|1,060|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |25 |'''Balavah''' | {{change|264|invert=on}} |- |} == [[Устони Кирмон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |1 |[[Кирмон]] | {{change|537,718|534,441|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |2 |'''[[Серҷон]]''' | {{change|199,704|185,623|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |3 |'''[[Рафсанҷон]]''' | {{change|161,909|151,420|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |4 |'''[[Ҷеруфт]]''' | {{change|130,429|111,034|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |5 |'''[[Бам]]''' | {{change|127,396|107,131|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |6 |'''[[Заранд]]''' | {{change|60,370|57,749|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |7 |'''[[Каҳнӯҷ]]''' | {{change|52,624|43,977|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |8 |'''[[Шаҳрибобак]]''' | {{change|51,620|45,256|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |9 |'''[[Бофт]]''' | {{change|34,517|33,107|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |10 |'''[[Бардсер]]''' | {{change|25,152|31,870|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |11 |Baravat | {{change|22,761|18,633|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |12 |'''[[Ровар]]''' | {{change|22,729|21,901|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |13 |'''Mohamadabad''' | {{change|20,720|9,664|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |14 |Najaf Shahr | {{change|20,164|9,448|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |15 |'''Mahan''' | {{change|19,423|17,178|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |16 |'''Anbarabad''' | {{change|18,185|18,731|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |17 |'''Manujan''' | {{change|15,634|14,286|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |18 |'''Anar''' | {{change|15,532|13,089|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |19 |'''[[Рӯдбор|Rudbar]]''' | {{change|14,747|12,223|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |20 |'''Rabor''' | {{change|13,263|11,657|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |21 |'''Qaleh Ganj''' | {{change|13,169|12,663|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |22 |'''Kuhbanan''' | {{change|10,761|11,093|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |23 |'''Darb-e Behesht''' | {{change|10,670|6,538|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |24 |Baghin | {{change|10,407|8,176|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |25 |'''Rayen''' | {{change|10,286|11,006|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |33 |Negar | {{change|7,600|5,731|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |39 |Mes-e Sarcheshmeh | {{change|5,967|6,406|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |26 |Ekhtiarabad | {{change|9,840|8,746|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |27 |'''Golbaf''' | {{change|9,205|8,828|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |28 |Zeydabad | {{change|9,112|5,260|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |29 |Zangiabad | {{change|8,568|6,823|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |30 |Khursand | {{change|8,252|6,672|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |31 |'''Pariz''' | {{change|8,005|4,902|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |49 |'''Dehaj''' | {{change|5,045|3,366|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |32 |'''Koshkuiyeh''' | {{change|7,644|6,610|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |44 |Golzar | {{change|5,445|3,411|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |34 |'''Mohammadabad-e Gonbaki''' | {{change|7,210|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |35 |'''Fahraj''' | {{change|6,876|11,939|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |36 |'''Arzuiyeh''' | {{change|6,868|7,555|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |37 |Zeh-e Kalut | {{change|6,835|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |38 |'''Jebalbarez''' | {{change|6,750|4,416|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |40 |'''Chatrud''' | {{change|5,860|5,344|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |41 |'''Yazdan Shahr''' | {{change|5,607|5,442|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |42 |'''Nowdezh''' | {{change|5,562|5,284|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |50 |'''Faryab''' | {{change|4,863|6,025|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |51 |Reyhan Shahr | {{change|4,580|4,791|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |52 |Kian Shahr | {{change|4,543|5,555|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |53 |Bezenjan | {{change|4,517|4,034|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |54 |'''Lalehzar''' | {{change|4,429|2,945|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |55 |Aminshahr | {{change|4,413|4,555|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |56 |Dow Sari | {{change|4,130|3,762|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |45 |Boluk | {{change|5,304|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |46 |'''Bahreman''' | {{change|5,265|4,528|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |47 |'''Narmashir''' | {{change|5,222|6,167|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |48 |'''Shahdad''' | {{change|5,217|5,942|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |43 |Khatunabad | {{change|5,471|4,201|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |60 |Jupar | {{change|3,607|3,937|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |61 |Balvard | {{change|3,534|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |62 |Jowzam | {{change|3,436|4,929|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |57 |Kazemabad | {{change|4,060|3,645|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |66 |Khanuk | {{change|2,628|2,153|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |59 |Mohiabad | {{change|3,930|3,719|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |58 |Anduhjerd | {{change|4,041|3,589|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |67 |Khvaju Shahr | {{change|2,478|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" | - |'''Safayyeh''' | {{change|2,478|2,233|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |63 |Hamashahr | {{change|3,311|2,800|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |64 |Dashtkar | {{change|3,234|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |65 |'''Mardehek''' | {{change|2,870|2,904|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |69 |Nezamshahr | {{change|2,426|2,049|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |70 |'''Hanza''' | {{change|1,452|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |71 |'''Hojedk''' | {{change|1,007|750|invert=on}} |- |} == [[Устони Кирмоншоҳ]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |1 |'''[[Кирмоншоҳ]]''' | {{change|946,651|851,405|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |2 |'''[[Исломободи ғарб]]''' | {{change|90,559|94,699|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |4 |'''[[Канговар]]''' | {{change|51,352|53,449|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |7 |'''[[Ҳарсин]]''' | {{change|44,146|49,967|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |3 |'''[[Ҷавонрӯд]]''' | {{change|54,354|51,483|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |5 |'''[[Сарпули Заҳоб]]''' | {{change|45,481|35,809|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |6 |'''[[Санқар]]''' | {{change|44,256|44,954|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |8 |[[Саҳна (шаҳр)|Саҳна]] | {{change|35,508|36,542|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |11 |'''[[Гелони ғарб]]''' | {{change|22,331|20,922|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |9 |'''[[Пова]]''' | {{change|25,771|23,704|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |10 |'''Ravansar''' | {{change|24,527|21,250|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |12 |'''[[Қасри Ширин]]''' | {{change|18,473|17,959|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |13 |'''Tazehabad''' | {{change|14,701|12,080|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |14 |'''Kerend-Gharb''' | {{change|7,798|8,311|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |16 |'''Gahvareh''' | {{change|4,050|4,619|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |17 |'''Kuzaran''' | {{change|4,007|3,934|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |21 |Banevreh | {{change|3,187|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |22 |Gowdin | {{change|2,629|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |19 |Nowdeshah | {{change|3,683|3,077|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |18 |Shahrak-e Rijab | {{change|3,907|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |20 |'''Shahu''' | {{change|3,558|3,342|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |21 |'''Sarmast''' | {{change|2,913|2,858|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |15 |'''[[Бесутун|Bisotun]]''' | {{change|4,942|5,107|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |24 |'''Bayangan''' | {{change|1,513|1,731|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |23 |'''Nowsud''' | {{change|1,949|1,730|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |25 |'''Ezgeleh''' | {{change|1,502|1,256|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |26 |'''Homeyl''' | {{change|1,317|1,363|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |27 |'''Satar''' | {{change|1,048|1,227|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |28 |'''Robat''' | {{change|823|940|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |30 |'''Miyan Rahan''' | {{change|695|598|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |29 |'''Halashi''' | {{change|804|769|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |31 |'''Sumar''' | {{change|180|9|invert=on}} |- |} == [[Устони Хӯзистон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="F08080" |1 |'''[[Аҳвоз]]''' | {{change|1,184,788|1,112,021|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |2 |'''[[Дизфӯл]]''' | {{change|264,709|248,380|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |3 |'''[[Ободон]]''' | {{change|231,476|212,744|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |4 |'''[[Моҳшаҳр]]''' | {{change|162,797|153,778|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |5 |'''[[Андемишк]]''' | {{change|135,116|126,811|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |6 |'''[[Хуррамшаҳр]]''' | {{change|133,097|129,418|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |7 |'''[[Биҳбаҳон]]''' | {{change|122,604|107,412|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |8 |'''[[Эза]]''' | {{change|119,399|117,093|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |9 |'''[[Шӯштар]]''' | {{change|101,878|106,815|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |10 |'''[[Масҷиди Сулаймон]]''' | {{change|100,497|103,369|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |14 |'''[[Омидийе]]''' | {{change|67,427|60,461|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |11 |'''[[Бандари Хумайни]]''' | {{change|78,353|72,357|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |15 |'''Kut-e Abdollah''' | {{change|56,252|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |12 |'''[[Шӯш]]''' | {{change|77,148|59,161|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |13 |'''[[Ромҳурмуз]]''' | {{change|74,285|69,869|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |17 |'''[[Шодагон]]''' | {{change|41,733|52,785|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |16 |[[Сусенгерд]] | {{change|51,431|44,469|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |20 |'''[[Ҳандиҷон]]''' | {{change|29,015|26,929|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |22 |'''[[Ромшир]]''' | {{change|25,009|23,008|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |18 |[[Шайбон]] | {{change|36,374|24,968|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |24 |'''[[Ҳамидие]]''' | {{change|22,057|20,982|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |23 |'''[[Гатванд]]''' | {{change|24,216|22,822|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |21 |'''[[Боғи Малик, Хӯзистон|Боғи Малик]]''' | {{change|26,343|23,352|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |19 |[[Чамрон]] | {{change|33,505|31,138|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |26 |'''[[Лолӣ]]''' | {{change|18,473|17,745|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |28 |'''[[Ҳафтгил]]''' | {{change|15,802|14,877|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |25 |'''[[Ҳувийзе]]''' | {{change|19,481|16,154|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |29 |'''Veys''' | {{change|15,312|15,105|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |27 |'''[[Муллосонӣ]]''' | {{change|17,337|14,813|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |30 |'''Aghajari''' | {{change|11,912|12,653|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |31 |Sharaft | {{change|11,757|10,881|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |32 |[[Дезоб]] | {{change|11,393|10,836|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |33 |'''Arvandkenar''' | {{change|11,173|8,909|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |34 |Shamsabad | {{change|10,858|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |36 |[[Миёнрӯд|Mianrud]] | {{change|10,110|9,033|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |35 |[[Қалъаи Тал]] | {{change|10,698|10,052|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |37 |[[Сафияобод]] | {{change|9,879|9,046|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |38 |Horr | {{change|9,177|8,624|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |39 |'''[[Рашгешовур]]''' | {{change|8,833|9,330|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |40 |'''Bostan''' | {{change|8,476|7,258|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |41 |[[Чуибдеҳ]] | {{change|7,906|7,252|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |42 |[[Алҳойӣ]] | {{change|7,651|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |43 |'''Seydun''' | {{change|7,650|6,588|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |44 |Saleh Shahr | {{change|7,309|7,779|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |45 |'''Sardasht''' | {{change|6,912|6,239|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |46 |'''Alvan''' | {{change|6,860|7,092|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |47 |Hamzeh | {{change|6,091|5,850|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |48 |Torkalaki | {{change|5,688|5,654|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |49 |Darkhoveyn | {{change|5,655|5,759|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |54 |Siah Mansur | {{change|5,406|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |55 |Jannat Makan | {{change|5,360|6,020|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |50 |Abu Homeyzeh | {{change|5,506|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |51 |'''Dehdez''' | {{change|5,490|4,920|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |52 |Cham Golak | {{change|5,446|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |53 |Mansuriyeh | {{change|5,441|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |56 |Sardaran | {{change|5,240|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |57 |Shahrak-e Babak | {{change|4,957|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |58 |Kut-e Seyyed Naim | {{change|4,541|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |59 |'''Tashan''' | {{change|4,281|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |60 |'''Khanafereh''' | {{change|3,853|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |61 |'''Rafi''' | {{change|3,797|3,690|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |62 |Meydavud | {{change|3,513|3,590|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |63 |Saleh Moshatat | {{change|2,973|2,769|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |64 |Guriyeh | {{change|2,890|2,991|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |68 |'''Jayezan''' | {{change|2,357|2,401|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |65 |'''Saland''' | {{change|2,560|2,085|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |69 |'''Minushahr''' | {{change|2,231|1,289|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |66 |'''Qaleh-ye Khvajeh''' | {{change|2,408|2,272|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |67 |Bidrubeh | {{change|2,386|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |70 |'''Moshrageh''' | {{change|2,095|1,793|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |71 |'''Choghamish''' | {{change|2,013|2,113|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |72 |'''Hoseyniyeh''' | {{change|1,821|1,963|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |73 |Somaleh | {{change|1,784|1,606|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |74 |'''Abezhdan''' | {{change|1,673|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |75 |'''Zahreh''' | {{change|1,192|1,277|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |76 |'''Golgir''' | {{change|1,089|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" | |Moqavemat | | | |- | align="center" bgcolor="F08080" | |Shirin Shahr | | | |- |} == [[Устони Куҳгилӯя ва Буйир Аҳмад]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |1 |'''[[Ёсӯҷ]]''' | {{change|134,532|108,505|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |2 |'''[[Гачсорон]]''' | {{change|96,728|91,739|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |3 |'''[[Деҳдашт (Эрон)|Деҳдашт]]''' | {{change|57,036|56,279|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |6 |'''[[Чаром]]''' | {{change|15,218|12,634|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |4 |'''[[Ликак]]''' | {{change|19,857|17,007|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |5 |Madavan | {{change|18,078|10,777|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |7 |'''[[Ланде]]''' | {{change|12,772|11,670|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |8 |'''[[Бошт]]''' | {{change|10,764|9,266|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |9 |'''[[Сисехт]]''' | {{change|7,855|7,389|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |10 |[[Суқ]] | {{change|6,438|5,993|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |11 |'''Dishmok''' | {{change|5,791|4,875|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |12 |'''Qaleh Raisi''' | {{change|3,269|3,562|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |13 |'''Margown''' | {{change|3,135|2,706|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |14 |'''Pataveh''' | {{change|2,284|2,314|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |15 |'''Sarfaryab''' | {{change|1,995|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |16 |'''Chitab''' | {{change|1,164|1,418|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |17 |'''Garab-e Sofla''' | {{change|545|492|invert=on}} |- |} == [[Устони Курдистон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |1 |'''[[Санандаҷ]]''' | {{change|412,767|373,987|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |2 |'''[[Саққиз (шаҳр)|Саққиз]]''' | {{change|165,258|139,738|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |5 |'''[[Қурва]]'' | {{change|78,276|71,232|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |3 |'''[[Маривон]]''' | {{change|136,654|110,464|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |4 |'''[[Бона]]''' | {{change|110,218|85,190|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |6 |'''[[Комёрон]]''' | {{change|57,077|52,907|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |8 |'''[[Девондарра]]''' | {{change|34,007|26,654|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |7 |'''[[Беҷор]]''' | {{change|50,014|47,926|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |9 |'''[[Деҳгулон]]''' | {{change|25,992|23,074|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |10 |Kani Dinar | {{change|13,059|11,415|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |11 |'''Serishabad''' | {{change|7,196|7,194|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |12 |Delbaran | {{change|6,713|7,076|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |13 |[[Сарвобод]] | {{change|5,121|4,976|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |16 |'''Bolbanabad''' | {{change|3,193|3,207|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |14 |'''Yasukand''' | {{change|3,490|3,784|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |15 |'''Muchesh''' | {{change|3,370|3,448|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |17 |Aavraman Takht | {{change|3,176|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |20 |'''Dezej''' | {{change|2,219|2,290|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |19 |'''Armardeh''' | {{change|2,305|2,349|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |18 |'''Saheb''' | {{change|3,101|2,294|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |21 |'''Zarrineh''' | {{change|2,091|1,854|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |22 |Tup Aghaj | {{change|1,645|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |23 |'''Buin-e Sofla''' | {{change|1,518|1,458|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |24 |'''Shuyesheh''' | {{change|1,302|1,293|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |25 |'''Kani Sur''' | {{change|1,284|1,307|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |26 |Pir Taj | {{change|1,199|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |27 |Bardeh Rasheh | {{change|1,020|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |28 |'''Babarashani''' | {{change|509|573|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |29 |Chenareh | {{change|455|184|invert=on}} |- |} == [[Устони Луристон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="F08080" |1 |'''[[Хуррамобод]]''' | {{change|373,416|348,216|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |2 |'''[[Бурӯҷирд]]''' | {{change|234,997|240,654|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |3 |'''[[Дурӯд]]''' | {{change|121,638|99,499|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |5 |'''[[Кӯҳдашт]]''' | {{change|89,091|92,927|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |4 |'''[[Алегӯдарз]]''' | {{change|89,268|87,967|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |6 |'''[[Нуробод, Луристон]]''' | {{change|65,547|61,142|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |7 |'''[[Азно]]''' | {{change|47,489|40,145|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |8 |'''[[Алештар]]''' | {{change|33,558|30,257|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |9 |'''[[Пули Духтар]]''' | {{change|26,352|25,092|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |10 |'''Kunani''' | {{change|7,768|8,242|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |11 |'''Mamulan''' | {{change|7,656|7,502|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |12 |'''Chaqabol''' | {{change|6,125|5,176|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |13 |'''[[Ошторинон]]''' | {{change|5,520|5,083|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |15 |'''Garab''' | {{change|3,295|3,200|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |16 |'''Sepiddasht''' | {{change|2,917|2,545|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |14 |'''[[Фирӯзобод (Луристон)]]''' | {{change|3,399|2,876|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |17 |'''Zagheh''' | {{change|2,776|2,685|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |19 |'''Darb-e Gonbad''' | {{change|2,131|2,191|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |20 |'''Veysian''' | {{change|2,087|1,988|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |22 |'''Bayranshahr''' | {{change|1,720|1,409|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |23 |'''[[Сароби Давреҳ]]''' | {{change|1,713|1,515|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |21 |'''Momenabad''' | {{change|1,821|1,561|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |18 |'''Chalanchulan''' | {{change|2,223|1,478|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |24 |Shulehabad-e Olya | {{change|1,531|1,553|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |25 |Haft Cheshmeh | {{change|870|1,048|invert=on}} |- |} == [[Устони Марказӣ]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |1 |'''[[Арок]]''' | {{change|520,944|526,182|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |2 |[[Сова]] | {{change|220,762|200,481|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |3 |'''[[Хумийн]]''' | {{change|72,882|70,053|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |4 |'''[[Маҳаллот]]''' | {{change|43,245|40,582|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |5 |'''[[Дилиҷон]]''' | {{change|40,902|37,470|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |7 |'''[[Шозанд]]''' | {{change|21,181|21,156|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |6 |'''[[Момуния]]''' | {{change|21,814|19,005|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |8 |Mahajeran | {{change|20,346|12,293|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |9 |[[Тафриш]] | {{change|16,493|16,447|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |10 |'''Milajerd''' | {{change|9,288|9,357|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |12 |'''[[Оштиён]]''' | {{change|8,763|9,015|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |11 |'''[[Кумийҷон]]''' | {{change|8,776|9,195|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |13 |'''Khondab''' | {{change|7,810|7,753|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |14 |Shahbaz | {{change|7,536|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |16 |Astaneh | {{change|7,166|6,880|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |18 |Zaviyeh | {{change|6,027|5,877|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |17 |Parandak | {{change|6,886|6,633|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |15 |Nimvar | {{change|7,507|5,856|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |19 |Farmahin | {{change|5,756|4,297|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |20 |Davudabad | {{change|5,491|5,252|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |21 |Gharqabad | {{change|5,375|4,992|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |22 |Khoshkrud | {{change|5,246|5,019|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |23 |Javersiyan | {{change|4,993|4,726|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |24 |Aveh | {{change|3,906|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |25 |Karchan | {{change|3,743|3,752|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |26 |'''Nowbaran''' | {{change|3,334|2,170|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |27 |Khenejin | {{change|3,235|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |28 |Naraq | {{change|2,592|2,744|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |29 |Tureh | {{change|2,302|2,331|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |31 |'''Saruq''' | {{change|1,345|1,386|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |30 |'''Hendudur''' | {{change|1,918|2,103|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |32 |'''Qurchi Bashi''' | {{change|1,374|1,497|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |33 |'''Razeghi''' | {{change|826|497|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" | |'''Bazneh''' | {{change|||invert=on}} |- |} == [[Устони Мозандарон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |1 |'''[[Сорӣ]]''' | {{change|309,820|296,417|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |2 |'''[[Бобул (Мозандарон)|Бобул]]''' | {{change|250,217|219,467|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |3 |'''[[Омул]]''' | {{change|237,528|219,915|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |4 |'''Qaem Shahr''' | {{change|204,953|196,050|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |5 |'''[[Беҳшаҳр]]''' | {{change|94,702|89,251|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |6 |'''[[Чолӯс]]''' | {{change|65,196|47,881|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |7 |'''[[Нико]]''' | {{change|60,991|50,680|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |8 |'''[[Бобулсар]]''' | {{change|59,966|50,477|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |9 |'''[[Туникобун]]''' | {{change|55,434|45,338|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |10 |'''[[Навшаҳр]]''' | {{change|49,403|43,378|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |11 |'''Fereydunkenar''' | {{change|38,154|36,192|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |12 |'''[[Ромсар]]''' | {{change|35,997|32,294|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |13 |'''[[Ҷӯйбор]]''' | {{change|32,924|29,122|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |14 |'''[[Маҳмудобод]]''' | {{change|31,844|31,771|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |15 |Amirkola | {{change|30,478|28,086|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |16 |'''Nur''' | {{change|26,947|22,978|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |17 |'''Galugah''' | {{change|21,352|19,625|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |18 |Ketalem and Sadat Shahr | {{change|20,716|18,962|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |19 |'''Zirab''' | {{change|16,191|15,679|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |20 |'''Abbasabad''' | {{change|13,482|11,599|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |21 |'''Kelardasht''' | {{change|13,401|9,122|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |22 |Rostamkola | {{change|11,686|11,553|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |23 |'''Khorramabad''' | {{change|11,542|9,114|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |24 |Shirud | {{change|11,377|10,429|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |25 |'''Chamestan''' | {{change|11,194|10,617|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |26 |Khalil Shahr | {{change|11,032|10,141|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |27 |Hachirud | {{change|10,398|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |28 |Arateh | {{change|10,327|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |29 |'''Salman Shahr''' | {{change|9,656|8,654|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |30 |Surak | {{change|9,208|8,930|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |31 |'''Shirgah''' | {{change|8,671|8,129|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |32 |Pol Sefid | {{change|8,294|7,708|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |33 |'''Kiakola''' | {{change|8,040|7,691|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |34 |'''Bahnemir''' | {{change|7,906|7,410|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |36 |Royan | {{change|7,731|7,102|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |37 |Izadshahr | {{change|7,439|6,797|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |38 |'''Gatab''' | {{change|7,374|7,242|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |40 |'''Sorkhrud''' | {{change|6,699|5,921|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |41 |Marzanabad | {{change|6,698|5,789|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |42 |'''Nashtarud''' | {{change|6,394|5,642|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |43 |'''Kelarabad''' | {{change|6,267|5,926|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |39 |'''Galugah''' | {{change|6,908|2,643|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |47 |'''Kiasar''' | {{change|3,384|2,837|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |35 |'''Kalleh Bast''' | {{change|7,889|4,097|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |46 |'''Zargarmahalleh''' | {{change|3,991|423|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |48 |Pul | {{change|3,150|2,806|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |49 |'''Kojur''' | {{change|3,120|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |45 |'''Khush Rudpey''' | {{change|5,742|3,317|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |44 |Imamzadeh Abdollah | {{change|5,768|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |50 |'''Kuhi Kheyl''' | {{change|2,242|2,061|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |54 |'''Baladeh''' | {{change|970|1,037|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |51 |'''Dabudasht''' | {{change|1,758|1,169|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |52 |Alasht | {{change|1,193|874|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |53 |'''Rineh''' | {{change|982|782|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |55 |Pain Hular | {{change|956|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |56 |'''Marzikola''' | {{change|868|555|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |58 |Gazanak | {{change|319|200|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |57 |'''Farim''' | {{change|369|272|invert=on}} |- |} == [[Устони Хуросони Шимолӣ]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="F08080" |1 |'''[[Буҷнӯрд]]''' | {{change|228,931|199,791|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |2 |'''Shirvan''' | {{change|82,689|88,254|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |3 |'''[[Исфаройин]]''' | {{change|59,490|60,372|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |5 |'''[[Ҷоҷрум]]''' | {{change|19,580|18,547|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |7 |'''[[Гармеҳ]]''' | {{change|10,933|10,716|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |4 |'''[[Ашхонеҳ]]''' | {{change|25,104|22,877|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |6 |'''[[Форуҷ]]''' | {{change|12,061|11,731|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |8 |'''Raz''' | {{change|5,029|5,747|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |9 |Daraq | {{change|4,926|5,153|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |10 |Ziarat | {{change|4,179|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |14 | Safiabad | {{change|3,427|3,527|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |11 |Ivar | {{change|3,994|3,783|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |12 |Shahrabad-e Khavar | {{change|3,993|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |13 |Titkanlu | {{change|3,835|3,827|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |15 |Chenaran | {{change|3,380|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |16 |Qazi | {{change|2,428|2,956|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |17 |'''Shoqan''' | {{change|2,313|2,436|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |18 |'''Sankhvast''' | {{change|2,077|2,120|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |19 |Pish Qaleh | {{change|2,001|2,211|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |21 |Lujali | {{change|1,481|1,166|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |20 |Hesar-e Garmkhan | {{change|1,499|1,658|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |22 |Qushkhaneh | {{change|996|invert=on}} |- |} == [[Устони Қазвин]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |1 |'''[[Қазвин]]''' | {{change|402,748|381,598|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |2 |'''[[Алванд]]''' | {{change|93,836|88,711|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |6 |[[Иқболия]] | {{change|55,066|55,498|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |4 |'''[[Токистон]]''' | {{change|80,299|77,907|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |5 |'''[[Обяк]]''' | {{change|60,107|55,779|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |3 |'''[[Муҳаммадия]]''' | {{change|90,513|48,862|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |9 |[[Бедистон]] | {{change|18,060|19,996|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |7 |[[Маҳмудобод Намуна]] | {{change|21,982|21,796|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |8 |'''[[Бӯинзаҳро]]''' | {{change|20,823|18,210|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |9 |Sharifiyeh | {{change|20,347|21,009|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |10 |'''Shal''' | {{change|15,290|14,996|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |11 |'''Esfarvarin''' | {{change|12,371|12,615|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |12 |'''Danesfahan''' | {{change|9,434|9,545|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |13 |'''Ziaabad''' | {{change|8,262|8,637|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |14 |'''Khorramdasht''' | {{change|6,554|6,725|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |16 |Narjeh | {{change|5,604|5,404|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |15 |'''Abgarm''' | {{change|6,336|5,998|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |17 |Sagzabad | {{change|5,492|5,440|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |19 |'''Ardak''' | {{change|5,043|5,123|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |18 |'''Avaj''' | {{change|5,142|5,609|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |20 |'''Khak-e Ali''' | {{change|3,148|3,352|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |21 |'''Moallem Kalayeh''' | {{change|2,223|1,607|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |22 |'''Kuhin''' | {{change|1,411|1,622|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |23 |'''Razmian''' | {{change|1,253|1,164|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |24 |Sirdan | {{change|805|1,038|invert=on}} |- |} == [[Устони Қум]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |1 |'''[[Қум]]''' | {{change|1,201,158|1,074,036|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |2 |Qanavat | {{change|11,667|9,662|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |3 |'''Jafariyeh''' | {{change|9,387|7,203|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |5 |'''Dastjerd''' | {{change|1,525|1,334|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |4 |''' Kahak''' | {{change|4,837|2,906|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |6 |'''Salafchegan''' | {{change|1,390|730|invert=on}} |- |} == [[Устони Хуросони Разавӣ]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="F08080" |1 |'''[[Машҳад]]''' | {{change|3,001,184|2,766,258|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |2 |'''[[Нишопур]]''' | {{change|264,375|239,185|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |3 |'''[[Сабзевор]]''' | {{change|243,700|231,557|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |4 |'''[[Турбатиҳайдария]]''' | {{change|140,019|131,150|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |5 |'''[[Кошмар]]''' | {{change|102,282|90,200|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |6 |'''[[Қӯчон]]''' | {{change|101,604|103,760|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |7 |'''[[Турбатиҷом]]''' | {{change|100,449|94,758|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |8 |'''[[Тойбод]]''' | {{change|56,562|52,280|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |9 |'''[[Чинарон]]''' | {{change|53,879|48,567|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |10 |'''[[Сараxс]]''' | {{change|42,179|37,162|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |11 |'''[[Гунобод]]''' | {{change|40,773|36,367|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |12 |'''[[Фаремон]]''' | {{change|39,515|36,550|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |13 |Shahr Jadid-e Golbahar | {{change|36,877|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |14 |'''[[Даргаз]]''' | {{change|36,762|37,054|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |15 |'''[[Хоф]]''' | {{change|33,189|28,444|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |16 |'''[[Бардискан]]''' | {{change|28,233|26,107|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |17 |'''Torqabeh''' | {{change|20,998|16,718|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |18 |'''[[Файзобод (Эрон)|Файзобод]]''' | {{change|18,120|16,253|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |19 |'''Neqab''' | {{change|14,783|13,614|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |20 |'''Shandiz''' | {{change|13,987|10,428|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |21 |Kharv | {{change|13,535|14,115|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |22 |'''[[Халилобод]]''' | {{change|12,751|11,094|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |23 |'''Sangan''' | {{change|12,443|9,500|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |24 |'''Bajestan''' | {{change|11,741|11,133|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |25 |Kariz | {{change|11,102|10,391|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |26 |Mashhad Rizeh | {{change|10,105|9,211|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |27 |'''Dowlatabad''' | {{change|9,329|9,606|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |30 |'''Bakharz''' | {{change|9,044|8,392|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |31 |'''Razaviyeh''' | {{change|8,850|4,542|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |32 |'''Salehabad''' | {{change|8,625|9,642|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |33 |Farhadgerd | {{change|8,442|7,647|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |34 |Golmakan | {{change|8,373|9,534|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |35 |Ahmadabad-e Sowlat | {{change|8,326|6,758|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |39 |'''Nasrabad''' | {{change|7,460|7,757|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |40 |Nilshahr | {{change|7,371|6,797|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |29 |Nashtifan | {{change|9,176|7,426|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |36 |'''[[Калот (Эрон)|Калот]]''' | {{change|7,687|7,532|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |41 |'''Jangal''' | {{change|6,650|6,490|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |37 |'''Salami''' | {{change|7,555|6,581|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |28 |'''Joghatai''' | {{change|9,268|8,212|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |43 |'''Anabad''' | {{change|6,186|5,739|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |42 |Kondor | {{change|6,460|6,002|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |38 |'''[[Раштхор]]''' | {{change|7,514|6,686|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |46 |'''Firuzeh''' | {{change|5,884|5,769|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |47 |Darrud | {{change|5,717|5,449|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |44 |Sefid Sang | {{change|6,129|5,545|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |45 |'''Soltanabad''' | {{change|5,932|5,495|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |48 |Rivash | {{change|5,687|5,762|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |49 |Bidokht | {{change|5,501|5,348|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |50 |Qasemabad | {{change|5,145|4,414|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |51 |'''Qalandarabad''' | {{change|4,880|4,924|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |52 |'''Kakhk''' | {{change|4,625|4,413|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |53 |'''Rud Ab''' | {{change|4,028|4,042|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |55 |Bar | {{change|3,765|4,121|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |56 |'''Shahr-e Zow''' | {{change|3,745|4,089|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |58 |'''Bayg''' | {{change|3,545|3,577|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |59 |'''Yunesi''' | {{change|3,426|3,504|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |54 |'''Shadmehr''' | {{change|3,825|3,678|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |57 |'''Kadkan''' | {{change|3,719|3,788|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |61 |Qadamgah | {{change|3,010|3,714|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |62 |'''Davarzan''' | {{change|2,744|2,702|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |63 |'''Now Khandan''' | {{change|2,634|2,662|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |64 |'''Chapeshlu''' | {{change|2,374|2,474|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |60 |'''Sheshtomad''' | {{change|3,108|4,172|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |65 |'''Shahrabad''' | {{change|2,083|2,255|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |68 |'''Lotfabad''' | {{change|1,865|1,790|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |69 |'''Robat-e Sang''' | {{change|1,551|1,721|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |70 |Chekneh | {{change|1,381|1,834|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |67 |Eshqabad | {{change|1,993|1,883|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |71 |Hemmatabad | {{change|1,274|1,434|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |66 |'''Malekabad''' | {{change|2,056|1,487|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |72 |'''Mazdavand''' | {{change|1,241|1,559|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |73 |'''Bajgiran''' | {{change|594|406|invert=on}} |- |} == [[Устони Симнон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |1 |'''[[Симнон]]''' | {{change|185,129|153,680|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |2 |'''[[Шоҳрӯд]]''' | {{change|150,129|140,474|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |3 |'''[[Домғон]]''' | {{change|59,106|58,770|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |4 |'''[[Гармсор]]''' | {{change|48,672|40,985|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |5 |[[Меҳдишаҳр]] | {{change|24,485|19,854|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |10 | '''[[Ородон]]''' | {{change|6,257|5,626|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |6 |'''[[Айвонкӣ]]''' | {{change|13,518|11,995|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |9 |'''[[Бастом]]''' | {{change|8,609|7,712|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |8 |'''[[Сурхе]]''' | {{change|9,951|9,711|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |7 |Shahmirzad | {{change|11,191|8,882|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |12 |[[Маҷен]] | {{change|5,932|5,456|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |13 |[[Калоте Хиҷ]] | {{change|5,651|5,057|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |11 |[[Дар]] | {{change|5,997|4,964|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |16 |'''Meyami''' | {{change|4,566|4,562|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |15 |Kalateh Rudbar | {{change|4,611|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |14 |[[Дибоҷ]] | {{change|5,647|3,774|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |19 |'''Beyarjomand''' | {{change|2,528|2,441|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |18 |'''Amiriyeh''' | {{change|3,561|2,402|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |17 |Rudian | {{change|3,770|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |20 |Kohanabad | {{change|1,192|invert=on}} |- |} == [[Устони Систон ва Балучистон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |1 |'''[[Зоҳидон]]''' | {{change|587,730|560,725|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |2 |'''[[Зобул]]''' | {{change|134,950|137,722}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |3 |'''[[Эроншаҳр]]''' | {{change|113,750|97,012|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |4 |'''[[Чобаҳор]]''' | {{change|106,739|85,633|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |5 |'''[[Саровон]]''' | {{change|60,114|59,795|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |6 |'''[[Хош]]''' | {{change|56,584|54,105|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |7 |'''[[Канорак]]''' | {{change|43,258|35,630|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |8 |'''Jaleq''' | {{change|18,098|17,546|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |9 |'''[[Некшаҳр]]''' | {{change|17,732|15,889|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |10 |'''Pishin''' | {{change|16,011|13,690|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |12 |'''Zehak''' | {{change|13,357|14,324|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |16 |'''Qasr-e Qand''' | {{change|11,605|8,563|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |11 |''' Suran''' | {{change|13,580|10,632|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |13 |'''[[Фануҷ]]''' | {{change|13,070|11,577|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |15 |'''[[Бампур]]''' | {{change|12,217|10,071|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |14 |'''[[Забалӣ]]''' | {{change|12,245|10,112|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |17 |Mohamadan | {{change|10,302|8,193|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |18 |'''[[Галмурти]]''' | {{change|10,292|8,310|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |19 |'''[[Раск]]''' | {{change|10,115|8,472|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |20 |'''[[Мирҷавеҳ]]''' | {{change|9,359|10,121|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |21 |'''Dust Mohammad''' | {{change|6,621|6,774|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |22 |'''Bent''' | {{change|5,822|5,294|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |26 |'''Nosratabad''' | {{change|5,238|4,270|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |27 |'''Bazman''' | {{change|5,192|4,702|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |23 |'''[[Негур]]''' | {{change|5,670|4,612|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |24 |Mohamadi | {{change|5,606|5,206|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |32 |Bonjar | {{change|3,760|4,088|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |28 |Gosht | {{change|4,992|5,145|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |29 |Ali Akbar | {{change|4,779|4,551|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |30 |'''Espakeh''' | {{change|4,719|3,636|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |31 |Zarabad | {{change|4,003|3,222|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |33 |'''Adimi''' | {{change|3,613|3,328|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |25 |'''Nukabad''' | {{change|5,261|3,193|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |34 |''' Mohammadabad''' | {{change|3,468|2,681|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |35 |'''Sirkan''' | {{change|2,196|1,499|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |37 |'''Hiduj''' | {{change|1,674|1,526|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |36 |'''Sarbaz''' | {{change|2,020|1,230|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" | |Ramshar | {{change||invert=on}} |- |} == [[Устони Хуросони Ҷанубӣ]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="F08080" |1 |'''[[Бирҷанд]]''' | {{change|203,636|178,020|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |2 |'''[[Қоин]]''' | {{change|42,323|40,226|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |3 |'''[[Табас]]''' | {{change|39,676|35,150|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |4 |'''[[Фирдавс]]''' | {{change|28,695|25,968|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |5 |'''[[Ниҳбандон]]''' | {{change|18,304|18,827|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |6 |'''[[Башрӯё]]''' | {{change|16,426|15,318|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |7 |'''[[Сароён]]''' | {{change|13,795|13,247|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |8 |'''[[Сарбеша]]''' | {{change|8,715|8,203|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |9 |Eslamiyeh | {{change|7,108|6,084|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |14 |Ayask | {{change|5,143|4,756|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |12 |Khezri Dasht Beyaz | {{change|5,680|5,761|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |18 |''' Eshqabad''' | {{change|3,965|4,623|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |10 |'''[[Ҳоҷӣобод]]''' | {{change|6,168|5,918|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |13 |[[Асадия]] | {{change|5,460|5,804|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |17 |'''Seh Qaleh''' | {{change|4,436|4,242|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |15 |Nimbeluk | {{change|4,762|4,393|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |16 |Tabas-e Masina | {{change|4,596|4,133|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |11 |'''[[Хусф]]''' | {{change|5,716|4,920|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |20 |Esfeden | {{change|3,598|3,530|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |19 |'''Arianshahr''' | {{change|3,729|3,585|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |24 |'''Deyhuk''' | {{change|2,959|3,346|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |22 |'''Mud''' | {{change|3,477|3,067|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |23 |'''Shusef''' | {{change|3,181|3,010|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |25 |'''Eresk''' | {{change|2,955|2,954|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |26 |Qohestan | {{change|2,322|3,028|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |27 |'''Gazik''' | {{change|2,294|2,934|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |28 |'''Zohan''' | {{change|1,118|1,419|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |21 |Mohammadshahr | {{change|3,590|1,707|invert=on}} |- |} == [[Устони Теҳрон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |1 |'''[[Теҳрон]]''' | {{change|8,693,706|8,154,051|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |2 |'''[[Исломшаҳр]]''' | {{change|448,129|389,102|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |6 |'''[[Гулистон (Эрон)|Гулистон]]''' | {{change|239,556|259,480|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |4 |'''[[Қудс (Теҳрон)|Қудс]]''' | {{change|309,605|283,517|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |5 |'''[[Малорд]]''' | {{change|281,027|290,817|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |9 |'''[[Варомин]]''' | {{change|225,628|218,991|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |3 |'''[[Шаҳриёр]]''' | {{change|309,607|249,473|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |8 |'''[[Қарчак]]''' | {{change|231,075|191,588|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |10 |'''[[Насимшаҳр]]''' | {{change|200,393|157,474|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |7 |'''[[Покдашт]]''' | {{change|236,319|206,490|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |16 |'''[[Пардис]]''' | {{change|73,363|37,257|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |11 |[[Андеша (шаҳр, Эрон)|Андеша]] | {{change|116,062|96,807|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |12 |'''[[Руботкарим|Работкарим]]''' | {{change|105,393|78,097|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |13 |Parand | {{change|97,464|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |19 |[[Солеҳия]] | {{change|58,683|56,356|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |22 |'''[[Дамованд]]''' | {{change|48,380|37,315|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |17 |Baqershahr | {{change|65,388|59,091|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |14 |[[Боғистон (Эрон)]] | {{change|83,934|71,861|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |15 |[[Бумаҳан]] | {{change|79,034|53,451|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |21 |'''[[Чаҳордонгаҳ]]''' | {{change|49,950|46,299|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |18 |'''[[Пешво]]''' | {{change|59,184|47,253|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |20 |Sabashahr | {{change|53,971|47,123|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |24 |'''Kahrizak''' | {{change|37,527|13,095|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |26 |Vahidieh | {{change|33,249|28,405|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |28 |Nasirshahr | {{change|28,644|26,935|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |25 |Ferdowsieh | {{change|34,221|24,508|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |23 |'''Hasanabad''' | {{change|43,922|27,859|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |27 |Safadasht | {{change|32,476|19,233|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |29 |'''Rudehen''' | {{change|28,533|21,477|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |30 |Shahedshahr | {{change|25,544|20,865|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |31 |Ferunabad | {{change|21,682|14,437|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |33 |Lavasan | {{change|18,146|15,706|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |34 |'''[[Фирӯзкӯҳ|Firuzkuh]]''' | {{change|17,453|20,371|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |35 |Ahmadabad-e Mostowfi | {{change|14,077|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |36 |Absard | {{change|10,648|9,202|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |32 |'''Sharifabad''' | {{change|18,281|12,332|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |37 |'''Fasham''' | {{change|6,945|7,994|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |38 |'''Javadabad''' | {{change|4,844|4,903|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |39 |Shemshak | {{change|3,423|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |40 |[[Келон]] | {{change|2,882|2,981|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |41 |Abali | {{change|2,758|2,522|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |42 |'''Arjomand''' | {{change|1,124|1,114|invert=on}} |- |} == [[Устони Озарбойҷони ғарбӣ]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |1 |'''[[Урумия]]''' | {{change|736,224|667,499|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |2 |'''[[Хуй]]''' | {{change|198,845|200,958|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |3 |'''[[Бӯкон]]''' | {{change|193,501|170,600|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |4 |'''[[Маҳобод]]''' | {{change|168,393|147,268|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |5 |'''[[Миёндуоб]]''' | {{change|134,425|123,081|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |6 |'''[[Салмос]]''' | {{change|92,811|88,196|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |7 |'''[[Пироншаҳр]]''' | {{change|91,515|69,049|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |8 |'''[[Нақада]]''' | {{change|81,598|75,550|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |9 |'''[[Тикаб]]''' | {{change|49,677|44,040|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |10 |'''[[Мокӯ]]''' | {{change|46,581|42,751|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |13 |'''[[Ушнавия]]''' | {{change|39,801|32,723|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |11 |'''[[Сардашт]]''' | {{change|46,412|42,167|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |12 |'''[[Шоҳиндиж]]''' | {{change|43,131|38,396|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |14 |'''Qarah Zia od Din''' | {{change|26,767|23,769|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |15 |'''Showt''' | {{change|25,381|21,047|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |17 |Rabat | {{change|15,750|12,068|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |16 |'''[[Чолдурон]]''' | {{change|17,804|15,786|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |18 |'''Poldasht''' | {{change|11,472|9,963|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |19 |'''Bazargan''' | {{change|9,979|9,551|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |23 |Tazeh Shahr | {{change|8,629|8,864|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |21 |'''Mohammadyar''' | {{change|9,313|8,604|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |20 |'''Chahar Borj''' | {{change|9,406|8,681|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |22 |Firuraq | {{change|9,190|8,837|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |25 |Dizaj Diz | {{change|8,282|7,896|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |24 |'''Nushin''' | {{change|8,380|7,183|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |26 |Mahmudabad | {{change|6,866|6,680|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |27 |'''Mirabad''' | {{change|6,000|5,430|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |28 |'''Qatur''' | {{change|5,147|4,663|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |29 |'''Baruq''' | {{change|4,225|4,118|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |31 |'''Keshavarz''' | {{change|4,138|3,904|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |30 |'''Gerd Kashaneh''' | {{change|4,201|1,673|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |32 |'''Ivughli''' | {{change|3,320|3,167|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |35 |Nazok-e Olya | {{change|2,667|2,761|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |34 |'''Qushchi''' | {{change|2,787|2,526|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |33 |'''Nalus''' | {{change|2,973|2,938|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |36 |Marganlar | {{change|2,294|2,247|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |37 |'''Avajiq''' | {{change|1,663|1,516|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |36 |'''Serow''' | {{change|1,800|1,530|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |38 |'''Silvaneh''' | {{change|1,614|1,490|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |39 |'''Simmineh''' | {{change|1,345|1,173|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |40 |'''Zurabad''' | {{change|1,147|1,239|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="FFFAF0" |41 |'''Khalifan''' | {{change|749|962|invert=on}} |- |} == [[Устони Язд]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="F08080" |1 |'''[[Йазд|Язд]]''' | {{change|529,673|486,152|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |2 |'''[[Майбуд]]''' | {{change|80,712|66,907|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |3 |'''[[Ардакон]]''' | {{change|75,271|56,776|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |5 |'''[[Бофқ]]''' | {{change|45,453|33,882|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |4 |Hamidiya | {{change|51,793|37,428|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |6 |'''[[Меҳриз]]''' | {{change|34,237|28,483|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |7 |'''[[Абаркӯҳ]]''' | {{change|27,524|23,986|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |9 |'''[[Тафт]]''' | {{change|18,464|15,717|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |10 |Shahediyeh | {{change|18,309|16,571|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |8 |'''[[Ашкизар]]''' | {{change|19,123|15,663|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |11 |'''[[Ҳирот (Эрон)|Ҳирот]]''' | {{change|13,032|12,392|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |12 |'''Zarach''' | {{change|11,691|10,753|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |13 |'''Marvast''' | {{change|9,379|8,865|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |15 |'''Mehrdasht''' | {{change|8,097|7,390|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |14 |'''[[Беҳобод]]''' | {{change|9,232|7,652|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |16 |Bafruiyeh | {{change|6,939|6,486|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |17 |Ahmadabad | {{change|6,046|5,019|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |18 |Nadushan | {{change|2,351|2,332|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |19 |'''Aqda''' | {{change|1,754|1,809|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |20 |'''Nir''' | {{change|1,740|1,620|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" |21 |'''Khezrabad''' | {{change|535|581|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="F08080" | |Rezvanshahr | {{change||invert=on}} |} == [[Устони Занҷон]] == {| class="wikitable sortable" !Тартиб !Шаҳрҳо !Бафеҳристгирии соли 2016 !Бафеҳристгирии соли 2011 !Тағйирот |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |1 |'''[[Занҷон]]''' | {{change|430,871|386,851|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |2 |'''[[Абҳар]]''' | {{change|99,285|87,396|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |3 |'''[[Хуррамдарра]]''' | {{change|55,368|52,548|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |4 |'''[[Қейдор]]''' | {{change|34,921|30,251|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |5 |[[Ҳедаҷ]] | {{change|13,840|13,003|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |6 |Sain Qaleh | {{change|12,989|11,939|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |9 |'''Soltaniyeh''' | {{change|7,638|7,116|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |10 |'''Sojas''' | {{change|7,037|6,666|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |11 |Sohrevard | {{change|6,991|6,104|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |12 |'''Zarrin Rud''' | {{change|5,664|5,530|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |7 |'''[[Оббар]]''' | {{change|8,091|6,725|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |13 |'''[[Моҳнишон]]''' | {{change|5,487|5,439|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |15 |'''Garmab''' | {{change|3,823|4,021|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |14 |'''Dandi''' | {{change|4,778|3,952}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |16 |Nurabad | {{change|3,644|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |17 |Karasf | {{change|3,083|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |18 |'''Zarrinabad''' | {{change|2,374|2,471|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |19 |'''Armaghankhaneh''' | {{change|2,149|1,945|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |20 |'''Chavarzaq''' | {{change|1,733|1,753|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |21 |'''Halab''' | {{change|956|1,089|invert=on}} |- | align="center" bgcolor="66CDAA" |22 |Nik Pey | {{change|455|invert=on}} |- |} == Харобаҳои шаҳрҳои қадимӣ == * Чога Занбил * Экбатана * Истахр * [[Нақши Рустам]] * [[Посоргод]] * Персеполис * Шаҳри Сухтеҳ * Суса * Тахти Сулаймон * Тепаи Сиалк == Инчунин нигаред == * [[Феҳристи шаҳристонҳои Эрон]] * Рейтингҳои байналмилалии Эрон * Феҳристи қасрҳо дар Эрон * Феҳристи ғорҳо дар Эрон * Руйхати шаҳрҳои Осиё * Феҳристи губернаторони кунунии Эрон * Феҳристи заминҷунбӣ дар Эрон * Феҳристи чаҳор ҳазор эронӣ * [[Феҳристи шаҳрҳои Эрон (бо зиёда аз 100 ҳазор аҳолӣ)]] * [[Устонҳои Эрон]] == Сарчашма == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://irantour.org/Iran/province/Iran%20Provinces%20List.html Устонҳои Эрон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200717101358/http://irantour.org/Iran/province/Iran%20Provinces%20List.html |date=2020-07-17 }} == Хониши иловагӣ == * {{Cite book|last=Chaichian|first=Mohammad A.|title=Town and Country in the Middle East: Iran and Egypt in the Transition to Globalization|url=https://archive.org/details/towncountryinmid0000chai|date=2009|publisher=Lexington Books|location=New York|isbn=978-0-7391-2677-6}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон аз рӯи устон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Эрон]] gocxpktke8acmfmotox9bpe587ttqr1 0 8455 1483317 1476017 2026-08-13T19:47:38Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483317 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''[[Магистр|Ҷими]] Донал «Ҷимбо» Вейлс''' ({{lang-en|Jimmy Donal Wales}}; тав. [[7 август]], [[Соли 1966|1966]]<ref>{{cite news|url=http://business.timesonline.co.uk/article/0,,9075-2516400_2,00.html|title=Biography: Jimbo Wales|publisher=Times Online}}{{Пайванди мурда|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) — корофари соҳаи интернет аз [[Амрико]], асосгузор ва сарвари лоиҳаҳои [[Бунёди Викимедиа|Викимедия]]. [[Лауреат]]и медали тилоии Нилс Бор ([[2013]]). Ӯ [[Муассисони Википедиа|ҳаммуассиси]] донишномаи озоди ғайритиҷоратии [[Википедия]] ва хадамоти тиҷоратии [[wiki hosting service]] [[Fandom (website)|Fandom]] (қаблан Wikia ном дошт) мебошад. Уэлс инчунин дар дигар лоиҳаҳои интернетӣ, аз ҷумла [[Bomis]], [[Nupedia]], [[WikiTribune]] ва [[WT Social]] иштирок кардааст. Уэлс дар [[Ҳантсвилл, Алобомо]] таваллуд шудааст ва дар [[Randolph School]] таҳсил кардааст. Ӯ [[Бакалавр|дараҷаи бакалавр]] ва [[Магистр|магистрро]] дар соҳаи молия аз [[Auburn University]] ва [[University of Alabama]] ба даст овардааст. Ҳангоми таҳсил дар мактаби олии илмӣ, Уэлс дар ду донишгоҳ дарс медод, аммо қабл аз хатми таҳсилаш барои кор дар соҳаи молия онро тарк кард ва баъдан ҳамчун [[Chief research officer|директори пажуҳишгоҳ]] дар [[Chicago Options Associates]] фаъолият кард. Соли 1996, Уэлс бо ду шарикаш [[Bomis]]-ро таъсис дод, ки як [[Web portal|портали вебӣ]] буд ва бо нашри аксҳои эротикӣ маъруф шуд. Bomis маблағгузории ибтидоии [[Peer review|энсиклопедияи баррасишудаи ҳамто]] [[Nupedia]] (2000–2003)-ро таъмин намуд. 15 январи 2001, Уэлс бо [[Ларри Сенгер|Ларри Сэнгер]] ва дигарон [[Википедия]]<nowiki/>ро ба роҳ монд, ки як энсиклопедияи [[Open content|муҳтавои боз]] буда, бо суръати баланд рушд кард ва машҳур гардид. Бо афзоиши шӯҳрати Википедия, Уэлс ба таблиғ ва намояндагии он машғул шуд. Ҳарчанд таърихан ӯро ҳамчун ҳаммуассис мешуморанд, худи Уэлс инро рад карда, худро ягона муассис эълон кардааст. Уэлс узви [[Wikimedia Foundation]] буда, дар ҳайати Шӯрои парасторон курсие бо унвони "бунёдгузори ҷомеа" дорад, ки бо таъйиноти шӯро дода шудааст. Ӯ ҳамасола дар конфронси [[Викимания|Wikimania]] суханронии "Вазъи Википедия"-ро ироа мекунад.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2012/7/15/3160926/jimmy-wales-wikipedia-gender-gap-kate-middleton-wedding-dress|title=Jimmy Wales, Mary Gardiner address Wikipedia’s gender gap at Wikimania conference|author=Amar Toor|website=The Verge|date=2012-07-15|lang=en-US|accessdate=2025-04-04}}</ref> Барои саҳмаш дар таъсиси Википедия, маҷаллаи ''[[Тайм|Time]]'' соли 2006 ӯро дар рӯйхати [[Time 100|100 шахсияти нуфузмандтарини ҷаҳон]] ҷой дод. == Зиндагии шахсӣ ва таҳсилот == [[Акс:20070803lintj jimbo jhung.jpg|thumb|250px]] Падари Вейлс менеҷери [[қассоб]]хона буд. Модараш, Дорис ва модаркалонаш, Эрма, [[мактаби хусусӣ]] доштанд. Дар ҳоли ҳозир, Вейлс дар [[Флорида|Санкт-Петербург, Флорида]] зиндагӣ мекунад.<ref>{{Cite web |url=http://news.com.com/Open-sourcing+the+news/2008-1025_3-5515166.html |title=Newsmaker:Open-Sourcing the News. |accessdate=2012-07-12 |archiveurl=https://archive.is/20120712004520/http://news.com.com/Open-sourcing+the+news/2008-1025_3-5515166.html |archivedate=2012-07-12 }}</ref> Дар мусоҳиба ба рӯзномаи ''[[Ню Йорк Таймз]]'', Ҷими Вейлс яке аз ду беҳтарин хотираҳояш аз [[Википедия]]ро , яъне гирифтани тӯппӣ/тоқии тоҷикӣ аз тоҷик писаре ёдовар шуд<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/11/18/magazine/18wwln-domains-t.html?ref=magazine|title=The New York Times:Encyclopedist’s Lair|publisher=[[Ню Йорк Таймз|The New York Times]]}}</ref>. Уэлс 7 августи соли 1966 дар [[Huntsville, Alabama]] ба дунё омадааст; аммо дар шаҳодатномаи таваллудаш санаи таваллуд 8 август сабт шудааст. Падараш, Ҷимми Калонӣ, мудири [[grocery store|дӯкони хӯрокворӣ]] буд, дар ҳоле ки модараш, Дорис Энн ({{nee|Дадли}}), ва модаркалонаш Эрма, муассисони "House of Learning" буданд<ref>{{Cite web|url=https://encyclopediaofalabama.org/article/jimmy-wales/|title=Wales, Jimmy|website=Encyclopedia of Alabama|lang=en-US|accessdate=2025-04-04}}</ref> {{cite encyclopedia |last = Wilson |first = Claire M. |title = Jimmy Wales |url = http://www.encyclopediaofalabama.org/article/h-2618 |access-date = December 26, 2017 |encyclopedia = [[Encyclopedia of Alabama]] |archive-date = December 20, 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191220034549/http://www.encyclopediaofalabama.org/article/h-2618 |url-status = live |date = |accessdate = 2025-04-04 |archivedate = 2019-12-20 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20191220034549/http://www.encyclopediaofalabama.org/article/h-2618 |deadurl = yes }} як мактаби хусусии хурд, ки ба усули [[one-room school|мактаби яксинфӣ]] асос ёфта буд ва Уэлс ва се хоҳару бародараш таҳсилоти ибтидоии худро дар он ҷо гирифтаанд. Дар кӯдакӣ Уэлс ба хониш шавқу рағбати зиёд дошт. Вақте ки ӯ сесола буд, модараш як нусхаи ''[[World Book Encyclopedia]]''-ро аз як фурӯшандаи хона ба хона харид. Ҳангоми бузург шудан ва ёд гирифтани хониш, ин китоб барои ӯ муқаддас гардид, аммо ӯ зуд пай бурд, ки ''World Book'' нокифоя аст: новобаста аз миқдори маълумот, ҳамеша маводи бештаре вуҷуд дошт, ки дар он нест. ''World Book'' барои навсозӣ ба соҳибонаш тамғакҳо мефиристод ва Уэлс бо бодиққат онҳоро истифода мебурд. Ӯ мегӯяд: «Ман шӯхиомез мегӯям, ки ҳамчун кӯдак таҳрири энсиклопедияро бо часпондани тамғакҳое шурӯъ кардам, ки модарам харида буд».{{Cite news |first = Walter |last = Isaacson |url = https://www.thedailybeast.com/you-can-look-it-up-the-wikipedia-story |title = You Can Look It Up: The Wikipedia Story |work = The Daily Beast |date = October 19, 2014 |access-date = December 26, 2017 |archive-date = June 13, 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190613013448/https://www.thedailybeast.com/you-can-look-it-up-the-wikipedia-story |url-status = live }} Дар як мусоҳиба бо [[Brian Lamb]] дар соли 2005, Уэлс мактаби хусусии кӯдакии худро бо усули таълимии [[Montessori method|Монтессори]] шабеҳ донист, ки дар он "соатҳои зиёдро бо мутолиаи ''[[Encyclopædia Britannica|Бриттаника]]'' ва ''World Book'' мегузаронид". Дар синфаш танҳо чаҳор шогирд буданд, бинобар ин мактаб хонандагони синфҳои 1 то 4 ва 5 то 8-ро якҷоя мекард. Уэлс дар калонсолӣ аз муносибати ҳукумат бо ин мактаб интиқод кард ва «мудохила, бюрократия ва муфаттишони мағрури давлатӣ»-ро ҳамчун таъсири муҳиме ба ҷаҳонбинии сиёсии худ ном бурд. Пас аз хатми синфи ҳаштум, Уэлс ба [[Randolph School]] дохил шуд, <ref>{{Cite news|accessdate=2025-04-04|author=Rebecca Moore|language=en-us|title=Jimmy Wales '83: "Information evangelist"|url=https://discover.randolphschool.net/blog/k12/2013/01/07/wales|archivedate=2018-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181031005206/https://discover.randolphschool.net/blog/k12/2013/01/07/wales}}</ref> ки як мактаби таҳиявӣ барои донишгоҳ дар Ҳантсвилл буд ва ӯ онро дар синни 16 хатм кард. Ӯ гуфт, ки таҳсил дар ин мактаб барои хонаводааш гарон буд, аммо "маориф ҳамеша як ишқу шавқ дар хонаам буд... медонед, муносибати анъанавӣ ба дониш ва таълим, ва сохтани он ҳамчун поя барои зиндагии хуб". Уэлс дараҷаи бакалаврро дар соҳаи молия соли 1986 аз [[Auburn University]] гирифт. Ӯ таҳсилро дар синни 16 оғоз карда буд. Сипас, ба барномаи доктории молия дар [[University of Alabama]] дохил шуд, аммо бо дараҷаи магистр онро тарк карда, ба барномаи доктории молия дар [[Indiana University Bloomington]] гузашт. Дар [[University of Alabama]] ӯ ба бозиҳои интернетии фантазӣ машғул шуд ва ба веб таваҷҷуҳ пайдо кард. Ӯ дар ҳарду донишгоҳ дарс дод, аммо рисолаи докторӣ (PhD)-ро нанавишт ва сабабашро [[boredom|малолат]] медонад. == Фаъолият == [[Акс:Bomis-staff-summer-2000.jpg|мини|Кормандони ширкати интернетии [[Bomis]], ки Уэлс таъсис дода буд, тобистони соли 2000. Уэлс сеюмин шахс аз тарафи чап дар қатори пасист, бо Кристин {{nowrap|Роан{{hsp}}{{mdash}}{{hsp}}}} (он замон Кристин Уэлс, ҳамсари дуюми ӯ).]] Соли 1994, Уэлс дар [[Chicago Options Associates]] ба кор даромад, як ширкати муомилоти [[Futures contract|фьючерсҳо]] ва [[Option (finance)|опсионҳо]] дар шаҳри Чикаго, Иллинойс. Уэлс худро шахсе тасвир мекунад, ки аз даврони аввал ба Интернет "қобилияти вобастагӣ" дошт ва дар вақти фориғаш барномасозӣ мекард. Ҳангоми таҳсил дар Алабама, ӯ ба бозиҳои [[Multi-User Dungeons]] (MUDs) — як навъи бозии нақшофарии виртуалӣ — сахт дилбастагӣ пайдо кард ва ҳамин тавр тавоноии шабакаҳои компютериро барои ташкили лоиҳаҳои ҳамкории бузург мушоҳида намуд. Бо илҳом аз [[Initial public offering|мувофақияти пешниҳоди аввалияи саҳмияҳо]]-и ширкати [[Netscape]] дар соли 1995 ва пас аз он ки тавассути “спекулятсия дар тағйироти фоиз ва нархи арз” сармоя ҷамъ овард, Уэлс тасмим гирифт, ки соҳаи муомилоти молиявиро тарк кунад ва ба соҳибкории интернетӣ рӯ оварад. == Таҳсил == Баъд аз синфи ҳаштум, Вейлс ба [[мактаб]]и Уолдорф барои давоми таҳсил ба мактаби таҳсилоти тайёрӣ барои донишгоҳ, ки нахустин таълмгоҳи дорои синфхонаҳои компутерӣ ва дигар технолоҷие буд, ки аз ҷониби донишҷӯён озодона истифода бурда мешуд, рафт. Вейлс гуфта буд, ки маблағгузории таҳсил дар мактаб ба [[оила]]и ӯ гарон яъне қиммат афтод, аммо маълумоти гирифтааш муҳимтар буд. == Омодагиҳо ба Википедия == {{Main|Nupedia}} [[Акс:Nupedia_logo.jpg|мини|Логотипи [[Nupedia]]]] Гарчанде ки [[Bomis]] дар он замон барои ба даст овардани даромад душворӣ мекашид, он ба Уэлс имконият дод, ки орзуи аслии худро — эҷоди як энсиклопедияи онлайн — амалӣ созад. Дар ибтидои солҳои 1990-ум, вақте Уэлс гурӯҳи муҳокимарониро оид ба фалсафаи [[объективизм]] модераторӣ мекард, ӯ бо [[Ларри Сенгер|Ларри Сингер]], ки нисбат ба ин фалсафа шак дошт, шинос шуд. Онҳо дар бораи ин мавзӯъ дар рӯйхати почтаи Уэлс ва баъдан дар рӯйхати Сангер мубоҳисаи муфассал карданд ва билохира бо ҳам мулоқоти шахсӣ анҷом дода, дӯст шуданд. Солҳо баъд, вақте Уэлс тасмим гирифт, ки лоиҳаи энсиклопедияи худро оғоз кунад ва дар ҷустуҷӯи як шахси дорои тахассуси илмӣ барои роҳбарӣ буд, ӯ Сангерро — ки дар он вақт донишҷӯи докторӣ дар соҳаи фалсафа дар [[Ohio State University]] буд — ба ҳайси [[Editor in chief|сармуҳаррир]] ба кор гирифт, ва моҳи марти соли 2000, Nupedia («донишномаи озод»), ки як донишномаи [[Peer-review|peer-review шуда]] ва бо [[Open content|муҳтавои боз]] буд, ба кор шурӯъ кард. Мақсади асосии Nupedia ин буд, ки мақолаҳо аз тарафи мутахассисон навишта шаванд ва бо фурӯши реклама дар паҳлӯи мақолаҳо даромад ба даст оварда шавад. Лоиҳа бо раванди шадиди баррасии ҳамтоён фарқ мекард, ки мақолаҳо ба сатҳи сифати энсиклопедияҳои касбӣ баробар гардонида шаванд. {{blockquote|||quote=Идея ин буд, ки ҳазорон ихтиёриён мақолаҳоро барои як энсиклопедияи онлайн ба ҳама забонҳо нависанд. Дар ибтидо, мо кӯшиш мекардем, ки кори онҳоро ба таври аз боло ба поён, сохторӣ, академӣ ва анъанавӣ ташкил диҳем. Ин барои нависандагони ихтиёрӣ шавқовар набуд, зеро кумитаҳои баррасии илмии зиёде доштем, ки мақолаҳоро нақд мекарданд ва фикру мулоҳиза медоданд. Он мисли супоридани эссе дар бахши аспирантура буд ва барои иштирок дар он як навъ таҳдидкунанда менамуд.|sign=Ҷимми Уэлс дар бораи лоиҳаи Nupedia ''[[New Scientist]]'', 31 январи 2007}} Дар як суханронии моҳи октябри соли 2009, Уэлс ба ёд овард, ки кӯшиш кардааст як мақола дар бораи иқтисоддони барандаи ҷоизаи Нобел [[Robert C. Merton]] нависад, аммо барои ирсоли ҳатто лоиҳаи аввалияаш ба профессорон ва мутахассисони молияи барҷаста, ки бояд онро баррасӣ мекарданд, худро қобили таҳаммул намедид. Ӯ инро лаҳзае арзёбӣ кард, ки дарк намуд, ки модели Nupedia кор нахоҳад кард. {{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=X9Vu69Ajtlk|title=The Future of Free Culture: Jimmy Wales, Founder of Wikipedia|author=Донишгоҳи Ял|date=Октябр 7, 2009|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/X9Vu69Ajtlk|archive-date=December 21, 2021|url-status=live|via=YouTube|access-date=Август 18, 2011|time=43:19}}{{cbignore}} Дар моҳи январи соли 2001, Сангер ба мафҳуми [[wiki]] тавассути як ҳаводори [[extreme programming]] бо номи [[Ben Kovitz]] шинос шуд, баъд аз он ки ба ӯ суръати сусти рушди Nupedia-ро бинобар мураккабии раванд фаҳмонд. Ковитс пешниҳод кард, ки истифодаи модели wiki имкон медиҳад муҳаррирон ба таври ҳамзамон ва тадриҷӣ дар лоиҳа саҳм гузоранд ва ин боиси шикастани бунбасти Nupedia мешавад. Сангер аз ин идея ҳаяҷонзада шуд ва пас аз пешниҳод кардани он ба Уэлс, онҳо 10 январи соли 2001 аввалин wiki-и Nupedia-ро эҷод карданд. Ин wiki ибтидо ҳамчун лоиҳаи ҳамкорона барои ҷомеа пешбинӣ шуда буд, ки дар он мардум мақолаҳо менавиштанд ва онҳо баъдан аз тарафи мутахассисони Nupedia баррасӣ мешуданд. Аммо аксари мутахассисони Nupedia намехостанд дар ин лоиҳа иштирок кунанд, зеро тарс доштанд, ки омезиши муҳтавои ғайрикасбӣ бо маводи таҳқиқшуда ва таҳриршуда метавонад ба эътибори маълумоти Nupedia осеб расонад. Бо вуҷуди ин, ин лоиҳаи wiki, ки аз ҷониби Сангер "[[Wikipedia]]" номгузорӣ шуд, панҷ рӯз баъд дар як [[Domain name|домени]] алоҳида фаъол гардид. == Википедия == {{Main|History of Wikipedia}}{{external media|width=210px|headerimage=[[File:Jimbo at Fosdem cropped.jpg|210px]]|float=right|video1=[https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_on_the_birth_of_wikipedia#t-650375 Ҷимми Уэлс: Таваллуди Википедия], [[TED (conference)|TED]], 2005{{cite web |title = Jimmy Wales: The birth of Wikipedia |publisher = [[TED (conference)|TED]] |date = July 2005 |url = https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_on_the_birth_of_wikipedia#t-650375 |access-date = December 26, 2017 |last1 = Wales |first1 = Jimmy |archive-date = May 7, 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190507124958/https://www.ted.com/talks/jimmy_wales_on_the_birth_of_wikipedia#t-650375 |url-status = live }}|video2=[https://www.c-span.org/video/?188855-1/qa-jimmy-wales ''Q&A'' мусоҳиба бо Ҷимми Уэлс], [[C-SPAN]], 2005|video3=[//www.youtube.com/watch?v=8pKIi3LuUBg Лексияи Ҷимми Уэлс: Дарки нокомӣ ҳамчун роҳи муваффақият], [[Maastricht University]], 2015{{cite web |title = Lecture Jimmy Wales: Understanding failure as a route to success |publisher = [[Maastricht University]] on YouTube |date = January 2015 |url = http://www.youtube.com/watch?v=8pKIi3LuUBg |access-date = December 26, 2017 |via = YouTube |archive-date = August 10, 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220810210612/https://www.youtube.com/watch?v=8pKIi3LuUBg |url-status = live }}|video4=[https://www.youtube.com/watch?v=diJp4zoQPqo Мусоҳиба бо Уэлс], ''[[Lex Fridman Podcast]]'', 2023{{cite web |title=Jimmy Wales: Wikipedia - Lex Fridman Podcast #385 | date=June 18, 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=diJp4zoQPqo |via=YouTube |publisher=[[Lex Fridman Podcast]] |access-date=September 2, 2023 |archive-date=August 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811144408/https://www.youtube.com/watch?v=diJp4zoQPqo |url-status=live }}}}Дар аввал, Bomis нақша дошт, ки Википедияро ба як тиҷорати фоидаовар табдил диҳад. Сангер ибтидо Википедияро ҳамчун абзоре барои дастгирии рушди Nupedia мебидид. Уэлс метарсид, ки дар бадтарин ҳолат, он метавонад "пурра партов" тавлид кунад. Ба ҳайрату шигифтии Сангер ва Уэлс, пас аз чанд рӯзи оғози лоиҳа, шумораи мақолаҳои Википедия аз Nupedia пеш гузашт ва як гурӯҳи хурди муҳаррирон ташкил ёфт. Маҳз Ҷимми Уэлс бо ҳамроҳии дигарон идеяи васеътари энсиклопедияи ҳамкории кушодро, ки саҳми одамони оддӣ дар он қабул мешуд, пешниҳод кард. Дар оғоз, на Сангер ва на Уэлс аниқ намедонистанд, ки аз ин ташаббус чӣ интизор шаванд. Бисёре аз саҳмгузорони аввали вебсайт бо модели [[free culture movement]] ошно буданд ва мисли Уэлс, ба [[open-source movement]] ҳамдардӣ доштанд. Уэлс гуфтааст, ки ибтидо аз идеяи таҳрири озод — ки дар он ҳар кас метавонад мақолаҳоро таҳрир кунад — чунон нигарон буд, ки шабона аз хоб мехест ва назорат мекард, ки чӣ чиз илова мешавад.{{cite book|last1=Tapscott|first1=Don|last2=Anthony D.|title=Wikinomics|url=https://archive.org/details/wikinomics0000taps|page=[https://archive.org/details/wikinomics0000taps/page/71 71]|year=2008|publisher=Penguin Group|isbn=978-1-59184-231-6|oclc=263665459}} Бо вуҷуди ин, гурӯҳи муҳаррирони аввал муваффақ шуданд, ки як ҷомеаи қавӣ ва худназораткунанда созанд, ки ба рушди лоиҳа мусоидат кард. Дар як суханронии худ дар [[SXSW]] соли 2016, Уэлс ба ёд овард, ки аввалин суханоне, ки дар Википедия навишт, ин буданд: "[["Hello, World!" program|Hello world]]", иборае, ки барномасозон барои санҷиши нармафзори нав истифода мебаранд.{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/wikipedias-first-words-hello-world-2016-3|title=The first words on Wikipedia were a nerdy programmer in-joke|first=Biz|last=Carson|website=Business Insider|date=March 13, 2016|access-date=December 26, 2017|archive-date=December 26, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226182140/http://www.businessinsider.com/wikipedias-first-words-hello-world-2016-3|url-status=live}} Сангер дар марҳилаи ибтидоии Википедия нақши калидӣ бозида, онро роҳнамоӣ мекард. Вай дар як ёддошт барои ''[[Slashdot]]'' соли 2005 навиштааст, ки "идеяи як энсиклопедияи ҳамкории кушод, ки саҳми одамони оддиро мепазирад, комилан аз Ҷимми буд, на аз ман, ва сармоягузорӣ низ пурра аз Bomis буд. Албатта, дигарон низ чунин идея доштанд", ва илова кардааст, "рушди воқеии ин энсиклопедия вазифае буд, ки ӯ ба ман дод." Сангер то моҳи феврали соли 2002, вақте ки Bomis маблағгузории вазифаи ӯро қатъ кард, дар ҳарду лоиҳа — Nupedia ва Wikipedia — фаъолият ва таблиғ мекард; ӯ 1 марти ҳамон сол аз вазифаҳои сармуҳаррири Nupedia ва "ташкилгари асосӣ"-и Википедия истеъфо дод. Дар оғози кор, Bomis маблағгузори Википедия буд, ва ҳатто фикри ҷойгир кардани реклама дар Википедияро баррасӣ мекард, аммо пас аз рафтани Сангер хароҷот коҳиш ёфт ва нақшаҳо барои таъсиси як бунёди ғайритиҷоратӣ пешрафт карданд. == Мунозираи мақоми ҳаммуассис == {{Further|History of Wikipedia#Early roles of Wales and Sanger}} [[Акс:Geek_Entertainment_TV_-_Irina_Slutsky_and_Jimmy_Wales.png|рост|мини|Уэлс бо рӯзноманигор [[Irina Slutsky]] дар [[South by Southwest|SXSW 2006]], акс аз барномаи ''Geek Entertainment TV''{{cite web|url=http://www.geekentertainment.tv/2006/03/24/sxsw2006-jimmy-wales-uber-wikipedian/|title=SXSW2006: Jimmy Wales, Uber Wikipedian|date=March 24, 2006|publisher=Geek Entertainment TV|last1=Slutsky|first1=Irina|author-link1=Irina Slutsky|last2=Codel|first2=Eddie|access-date=December 26, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222041408/http://www.geekentertainment.tv/2006/03/24/sxsw2006-jimmy-wales-uber-wikipedian/|archive-date=December 22, 2012|url-status=dead|accessdate=2025-04-04|archivedate=2012-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121222041408/http://www.geekentertainment.tv/2006/03/24/sxsw2006-jimmy-wales-uber-wikipedian/}}]] Уэлс изҳор доштааст, ки ӯ муассиси ягонаи Википедия мебошад, ва ба таври оммавӣ бо таъйини Сэнгер ҳамчун ҳаммуассис мухолифат кардааст. Ҳанӯз аз сентябри соли 2001 рӯзномаи ''[[The New York Times]]'' ва дар релизи аввали матбуотии Википедия дар моҳи январи 2002 Уэлс ва Сэнгерро ҳамчун ҳаммуассисон муаррифӣ карда буданд. Дар моҳи августи ҳамон сол, Уэлс худро ҳамчун "ҳаммуассиси" Википедия муаррифӣ кард. Сэнгер дар вебсайти шахсии худ маҷмӯае аз пайвандҳоро ҷамъ овардааст, ки ба назар мерасанд таъйини ӯ ва Уэлсро ҳамчун ҳаммуассис тасдиқ мекунанд. Масалан, дар аввалин гузоришҳои расонаӣ ва матбуотӣ Сэнгер ва Уэлс ҳамчун ҳаммуассис номбар шудаанд. Дар моҳи феврали 2006 рӯзномаи ''[[The Boston Globe]]'' аз Уэлс нақл кардааст, ки изҳороти Сэнгерро “бемаънӣ” номидааст, ва дар мусоҳибае дар моҳи апрели 2009 “ҳамаи баҳсро” “ахмақона” хонд. Соли 2013, Уэлс дар гуфтугӯ бо ''The New York Times'' гуфт, ки ин баҳс “аҳмақонатарин мунозира дар таърихи ҷаҳон аст”.{{Cite news|last=Spence|first=Madeleine|date=August 1, 2021|title=Larry Sanger: 'I wouldn't trust Wikipedia — and I helped to invent it'|newspaper=[[The Times]]|url=https://www.thetimes.com/uk/wales/article/larry-sanger-i-wouldnt-trust-wikipedia-and-i-helped-to-invent-it-cflrhmdhx|access-date=August 1, 2021|issn=0140-0460|archive-date=August 1, 2021|archive-url=https://archive.today/20210801095207/https://www.thetimes.co.uk/article/larry-sanger-i-wouldnt-trust-wikipedia-and-i-helped-to-invent-it-cflrhmdhx|url-status=live}} Дар охири соли 2005, Уэлс саҳифаи тарҷумаи ҳоли худро дар [[English Wikipedia|Википедияи англисӣ]] таҳрир кард. Нависанда [[Rogers Cadenhead]] ба [[Data logging|логҳо]] ишора кард, ки нишон медоданд Уэлс истинодҳо ба Сэнгерро ҳамчун ҳаммуассис аз саҳифа ҳазф намудааст. Сэнгер изҳор дошт, ки “бо дидани чунин таҳрирҳо, ба назар мерасад Ҷимми кӯшиш дорад таърихро аз нав нависад. Аммо ин амал бефоида аст, зеро дар ҷаҳони ҷасури нави мо бо фаъолияти шаффоф ва иртиботи васеъ, ҳақиқат рӯшан хоҳад шуд.” Ҳамчунин мушоҳида шудааст, ки Уэлс истинодҳоро ба [[Bomis]] тағйир додааст, ки ба таври барҷаста табиати шаҳвонии баъзе маҳсулоти ширкати пешини ӯро камранг нишон додааст. Гарчанде ки Уэлс изҳор дошт, ки таҳрирҳояш танҳо барои дақиқ кардани муҳтаво анҷом дода шудаанд, ӯ барои таҳрири тарҷумаи ҳоли худ узр хост — амале, ки одатан дар Википедия ташвиқ намешавад. === Нақш === Дар мусоҳибаи соли 2004 бо ''Slashdot'', Ҷимми Уэлс дидгоҳи худро дар бораи Википедия чунин баён кард: «Тасаввур кунед, ки ҳар як шахси рӯи Замин дастрасии ройгон ба маҷмӯи дониши башарӣ дошта бошад. Мо ҳамин корро мекунем». Гарчанде ки унвони расмии ӯ узви шӯро ва раиси фахрии [[Wikimedia Foundation]] аст, Уэлс дар дохили ҷомеаи Википедия дорои [[Капитали иҷтимоӣ|нуфузи иҷтимоии]] қобили мулоҳиза мебошад, ки вайро ҳамчун «диктатори хайрхоҳ», «шоҳи конститутсионӣ» ё ҳатто «роҳбари маънавӣ» тавсиф кардаанд. Дар ду мусоҳибае бо ''[[The Guardian]]'' соли 2014, Уэлс нақши худ дар Википедияро шарҳ дод. Дар аввал гуфтааст, ки гарчанде ҳамеша истилоҳи «диктатори хайрхоҳ»-ро рад мекунад, худи ӯро «шоҳи конститутсионӣ» меномад. Дар мусоҳибаи дувум ин таъбирро равшантар кард ва гуфт, ки мисли маликаи Британияи Кабир [[Елизавета II]], ӯ низ қудрати воқеӣ надорад.{{cite news|last=Cadwalladr|first=Carole|url=https://www.theguardian.com/technology/2014/feb/07/jimmy-wales-wikipedia-interview|title=Wikipedia's Jimmy Wales: 'It's true, I'm not a billionaire. So?' – interview|newspaper=[[The Guardian]]|date=February 7, 2014|access-date=December 26, 2017|archive-date=May 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518034803/https://www.theguardian.com/technology/2014/feb/07/jimmy-wales-wikipedia-interview|url-status=live}} Ӯ ҳамчунин дар солҳои аввали Википедия қариб ягона шахси лоиҳа буд, ки ба ҳайси сухангӯи он баромад мекард. Рушду шӯҳрати Википедия Уэлсро ба як шахсияти маъруфи интернетӣ табдил дод. Гарчанде ки то таъсиси сомона ҳеҷ гоҳ хориҷ аз Амрикои Шимолӣ сафар накарда буд, иштироки ӯ дар лоиҳаи Википедия боис шуд, ки пайваста ба кишварҳои мухталиф ҳамчун чеҳраи оммавии Википедия сафар намояд. Пас аз он ки Ларри Сангер Википедияро тарк кард, равиши Уэлс аз Сангер фарқ мекард. Ӯ бештар ба кор аз дур назорат мекард ва мудохилаи мустақим камтар мекард. Бо вуҷуди иштирок дар дигар лоиҳаҳо, Уэлс таъкид кардааст, ки нияти кам кардани нақши худро дар Википедия надорад. Ба ''The New York Times'' соли 2008 гуфт: «Пас гаштан барои ман имконият нест… Агар шевотар гӯем: "эҷод ва паҳн кардани энсиклопедияи ройгон ва бо сифати олӣ барои ҳар як шахси рӯи Замин бо забони худи ӯ" — ин худи ман ҳастам. Ман ҳамин корро мекунам. Ин ҳадафи ҳаёти ман аст». Дар моҳи майи 2010, BBC гузориш дод, ки Уэлс бисёре аз ҳуқуқҳои техникӣ дар [[Wikimedia Commons]]-ро пас додааст. Ин тасмим пас аз интиқоди сахти ихтиёриён ба далели ҳазфи зудҳангоми тасвирҳои шаҳвонии бархе муҳтавоҳо аз ҷониби Уэлс гирифта шуд. Ӯ бовар дошт, ки ин тасвирҳо «фақат барои манфиатҳои шаҳвонии олӣ ҷолибанд». == Бунёди Викимедиа == [[Акс:Wm2007_press_002.jpg|мини|Уэлс ҳамчун узви [[Шӯрои сарпарастони Wikimedia Foundation]] дар [[Wikimania 2007]]]] Дар нимаи соли 2003, Ҷимми Уэлс [[Wikimedia Foundation]] (WMF)-ро таъсис дод — як созмони ғайритиҷорӣ, ки дар [[Сент-Питерсбург, Флорида]] таъсис ёфта, баъдан дар Сан-Франсиско, Калифорния қароргоҳ гирифт. Ҳамаи ҳуқуқҳои моликияти зеҳнӣ ва номҳои домении марбут ба Википедия ба ин бунёд вогузор карда шуданд, ки мақсад аз он дастгирии энсиклопедия ва лоиҳаҳои ҳамшарики он мебошад. Уэлс аз оғози таъсис узви [[Шӯрои сарпарастони Wikimedia Foundation]] буд ва аз соли 2003 то 2006 расман раиси он ба шумор мерафт. Аз соли 2006 ба ӯ унвони фахрии «раис [[wikt:emeritus|эмеритус]]» дода шуд ва дар соли 2008 курсии махсуси «муассиси ҷомеа»-ро дар Шӯро гирифт.{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Bylaws#ARTICLE_IV_-_THE_BOARD_OF_TRUSTEES|title=Wikimedia Foundation Bylaws|quote=(F) Симмати амонатдори Асосгузори Ҷомеа. Шӯро метавонад Ҷимми Уэйлсро ба ҳайси амонатдори Асосгузори Ҷомеа барои муҳлати се сол таъйин кунад. Шӯро метавонад Уэйлсро барои муҳлатҳои пайдарпайи се сола (бе маҳдудияти шумораи муҳлатҳо) дубора таъйин намояд. Дар ҳолате ки Уэйлс ба ҳайси амонатдори Асосгузори Ҷомеа таъйин нашавад, ин мақом холӣ мемонад ва Шӯро онро бо шахси дигар пур намекунад.|date=August 5, 2008|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=December 26, 2017|archive-date=February 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225172741/https://wikimediafoundation.org/wiki/Bylaws#ARTICLE_IV_-_THE_BOARD_OF_TRUSTEES|url-status=live}}{{Cite web|url=https://wikimediafoundation.org/wiki/Board_of_Trustees#Structure|title=Board of Trustees|quote=Аз соли 2008 инҷониб, Раёсат барои даҳ Муассисон ҷой дорад: як курсии муассис (барои Ҷимми Уэлс маҳфуз аст); ду ҷой аз ҷониби бобҳои Викимедиа ва созмонҳои мавзӯӣ интихобшуда; се курсӣ, ки аз ҷониби ҷомеаи Викимедиа пешбарӣ шудааст; ва чор ҷой, ки аз ҷониби боқимондаи Раёсат таъйин шудааст|publisher=Wikimedia Foundation|access-date=December 26, 2017|archive-date=August 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819202216/https://wikimediafoundation.org/wiki/Board_of_Trustees#Structure|url-status=live}} Фаъолияти Уэлс барои бунёд, аз ҷумла иштирокаш дар конфронсҳои компютерӣ ва маорифӣ барои таблиғи он, ҳамеша бе музд анҷом шудаст. Ӯ борҳо шӯхиомез гуфтааст, ки бахшидани Википедия ба бунёд ҳам «аҳмақонатарин» ва ҳам «ҳушмандонатарин» амале буд, ки анҷом додааст. Аз як тараф, арзиши Википедияро {{US$|3}} миллиард тахмин карда буд, вале аз ҷониби дигар, бар ин бовар аст, ки ин бахшиш муваффақияти лоиҳаро таъмин намуд. Дар соли 2020, Уэлс нақши худро чунин тавсиф кард: «Ман нақши худро мисли [[Елизавета II|шоҳи муосири Британияи Кабир]] мебинам: бе қудрати воқеӣ, вале бо ҳаққи маслиҳат додан, ташвиқ кардан ва огоҳ сохтан».{{Cite magazine|last=Garfield|first=Simon|date=October 20, 2020|title=What We Know And Can Agree On: Wikipedia At 20|url=https://www.esquire.com/uk/culture/a34412278/wikipedia-at-20/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020200836/https://www.esquire.com/uk/culture/a34412278/wikipedia-at-20/|archive-date=October 20, 2020|access-date=February 16, 2021|magazine=[[Esquire Magazine]]}} Алоқаи Уэлс бо бунёд баъзан бо баҳсҳо ҳамроҳ буд. Дар моҳи марти 2008, корманди собиқи WMF Дэнни Вулл Уэлсро ба истифодаи ғайримақсадноки маблағҳои бунёд барои истироҳат муттаҳам кард. Вулл инчунин гуфт, ки бо сабаби одатҳои харҷкунии ӯ, кортҳои қарзии WMF-ро аз ӯ гирифтаанд, ҳарчанд Уэлс инро рад кард. Раиси онвақтаи бунёд [[Флоренс Девуар]] ва мудири муваққатии собиқи иҷроияи бунёд Брад Патрик гуноҳи Уэлс ё бунёдро рад карда, гуфтанд, ки Уэлс барои ҳар як харҷ ҳисобот додааст ва дар ҳолатҳои набуди расид, аз ҳисоби шахсӣ пардохт кардааст; бо ин вуҷуд, дар хусусӣ, Девуар Уэлсро барои «доимо кӯшиши бознавишти гузашта» танқид кард. Баъдтар дар ҳамон моҳ, собиқ донишманди компютерии [[Novell]], Ҷефф Мерки, иддао кард, ки Уэлс мақолаи Википедияро дар бораи ӯ бо иваз кардани тӯҳфаҳо ба WMF ба таври мусбат тағйир додааст. Уэлс инро «беасос» хонд. Дар аввали соли 2016, муҳаррирони Википедия лоиҳаи [[Knowledge Engine (Wikimedia Foundation)|Knowledge Engine]]-и WMF-ро ҳамчун [[Низои манфиатҳо|конфликти манфиатҳо]] барои Уэлс қабул карданд, зеро тиҷорати шахсии ӯ — Wikia — метавонист аз хароҷоти зиёд дар бахши тадқиқоти ҷустуҷӯ манфиат гирад. Wikia пештар кӯшиш кард, ки муҳаррики ҷустуҷӯӣ таҳия кунад, вале ин лоиҳа соли 2009 қатъ шуд.{{cite news|archive-url=https://web.archive.org/web/20160301082152/http://arstechnica.com/tech-policy/2016/02/head-of-wikimedia-foundation-resigns-as-tensions-with-editors-mount/|archive-date=March 1, 2016|url=https://arstechnica.com/tech-policy/2016/02/head-of-wikimedia-foundation-resigns-as-tensions-with-editors-mount/|title=Wikimedia Foundation director resigns after uproar over "Knowledge Engine"|last=Mullin|first=Joe|date=February 29, 2016|website=[[Ars Technica]]|url-status=dead}} == Викия ва фаъолиятҳои баъдӣ == Соли 2004, Ҷимми Уэлс ва ҳамкори онвақтаи ӯ дар <nowiki>[[Шӯрои сарпарастони Wikimedia Foundation|Шӯрои WMF]]</nowiki>, Анджела Бизли, ширкати тиҷоратии <nowiki>[[Wikia]]</nowiki>-ро таъсис доданд. Викия як <nowiki>[[фермаи вики]]</nowiki> мебошад — маҷмӯае аз викиҳои алоҳида дар мавзӯъҳои гуногун, ки ҳамаашон дар як сомона ҷойгир шудаанд. Дар байни викиҳои машҳуртарини берун аз Википедия, <nowiki>[[Memory Alpha]]</nowiki> (бахшида ба <nowiki>''</nowiki><nowiki>[[Star Trek]]</nowiki><nowiki>''</nowiki>) ва <nowiki>[[Wookieepedia]]</nowiki> (<nowiki>''</nowiki><nowiki>[[Star Wars]]</nowiki><nowiki>''</nowiki>) шомиланд. Яке аз хизматрасониҳои дигари Wikia — <nowiki>[[Wikia Search]]</nowiki> буд, ки як муҳаррики ҷустуҷӯии коди кушода бо мақсади рақобат бо Google ва таъмин намудани шаффофият ва гуфтугӯи умумӣ дар бораи тарзи кор ва сохтани муҳаррики ҷустуҷӯ пешниҳод мешуд. Аммо ин лоиҳа дар моҳи марти соли 2009 қатъ карда шуд. Уэлс рӯзи 5 июни соли 2006 аз вазифаи директори иҷроияи Wikia истеъфо дод ва ба ҷои ӯ <nowiki>[[Гил Пенчина]]</nowiki>, сармоягузори фариштагӣ ва ноиби президенти собиқи <nowiki>[[eBay]]</nowiki>, таъин шуд. Пенчина дар моҳи сентябри соли 2009 эълон кард, ки Wikia ба фоида расидааст. Дар баробари нақшаш дар Wikia, Уэлс ҳамчун сухангӯи ҷамъиятӣ низ фаъолият мекунад ва аз ҷониби '''Harry Walker Agency''' намояндагӣ мешавад. Вай инчунин дар маъракаи таблиғотии шахсиятҳои маъруф барои истеҳсолкунандаи соатҳои швейсарӣ '''Maurice Lacroix''' иштирок кардааст.<nowiki>{{cite news |last = Rębała |first = Monika |title = Król Encyklopedii |url = http://www.newsweek.pl/artykuly/krol-encyklopedii,70199,2 |access-date = July 5, 2011 |newspaper = Newsweek Polska |date = January 8, 2011 |language = pl |archive-url = https://web.archive.org/web/20110806081758/http://www.newsweek.pl/artykuly/krol-encyklopedii%2C70199%2C2 |archive-date = August 6, 2011 |url-status = dead }}</nowiki> Рӯзи 4 ноябри соли 2011, Ҷимми Уэлс дар <nowiki>[[The Sage Gateshead]]</nowiki> дар Британияи Кабир суханронии яксоатае ироа кард, ки оғози '''Фестивали андешаронии озод (Free Thinking Festival)''' буд ва аз тариқи <nowiki>[[BBC Radio Three]]</nowiki> пахш шуд.<nowiki>[http://www.bbc.co.uk/programmes/b016kgfd Jimmy Wales launches 2011 Free Thinking Festival]</nowiki> <nowiki>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124072626/http://www.bbc.co.uk/programmes/b016kgfd |date=November 24, 2020 }}</nowiki> Суханронии ӯ, ки унвони "Ояндаи Интернет"-ро дошт, бештар ба Википедия бахшида шуда буд. Бист рӯз пас аз он, 24 ноябр, Уэлс дар барномаи телевизионии '''Question Time''' ширкат варзид.<nowiki>{{cite news |title = This week's panel |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/question_time/9645839.stm |access-date = December 26, 2017 |work = [[Question Time (TV series)|Question Time]] |date = November 23, 2011 |archive-date = August 10, 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220810210649/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/question_time/9645839.stm |url-status = live }}</nowiki> Дар моҳи майи соли 2012, хабар дода шуд, ки Уэлс ба ҳукумати Британия оид ба '''дастрасии ройгон ба таҳқиқоти илмии сармоягузоришаванда аз ҳисоби андозҳо''' машварат медиҳад.<nowiki>{{cite news |title = Wikipedia founder to help in government's research scheme |last = Jha |first = Alok |url = https://www.theguardian.com/technology/2012/may/01/wikipedia-research-jimmy-wales-online |newspaper = The Guardian |date = May 1, 2012 |access-date = December 26, 2017 |archive-date = January 14, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180114184428/https://www.theguardian.com/technology/2012/may/01/wikipedia-research-jimmy-wales-online |url-status = live }}</nowiki> Гуфта мешавад, ки ӯ ҳамчун "маслиҳатчии бе музд оид ба краудсорсинг ва кушодани равандҳои сиёсати давлатӣ" фаъолият дошт ва бо <nowiki>[[Вазорати тиҷорат, инноватсия ва маҳорат]]</nowiki> ва шӯроҳои таҳқиқотии Бритониё ҳамкорӣ мекард. Дар моҳи январи соли 2014, эълон шуд, ки Уэлс ба '''The People's Operator''', як ширкати мобилии иҷтимоӣ, ҳамраис таъин шудааст.<nowiki>{{cite news |url = https://www.telegraph.co.uk/technology/jimmy-wales/10583554/Wikipedia-founder-Jimmy-Wales-backs-viral-mobile-network-The-Peoples-Operator.html |archive-url = https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/technology/jimmy-wales/10583554/Wikipedia-founder-Jimmy-Wales-backs-viral-mobile-network-The-Peoples-Operator.html |archive-date = January 11, 2022 |url-access = subscription |url-status = live |title = Wikipedia founder Jimmy Wales backs 'viral mobile network' The People's Operator |newspaper = [[The Daily Telegraph]] |date = January 20, 2014 |access-date = December 26, 2017 }}</nowiki> Рӯзи 21 марти соли 2014, Уэлс дар ҳамоиши '''Clinton Global Initiative University''', ки дар <nowiki>[[Донишгоҳи давлатии Аризона]]</nowiki> баргузор гардид, дар як панели муҳокима бо иштироки <nowiki>[[Ҷон Маккейн]]</nowiki>, фаъоли ҳуқуқи занони Арабистони Саудӣ <nowiki>[[Манал ал-Шариф]]</nowiki> ва донишҷӯи <nowiki>[[Донишгоҳи Ҳарвард]]</nowiki> <nowiki>[[Шри Бозе]]</nowiki> ширкат кард.<nowiki>{{cite web |url = http://www.cgiu.org/meetings/2014/agenda.asp?day=1 |title = CGI U 2014 Meeting Agenda |publisher = Clinton Global Initiative |date = March 21, 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140323194545/http://www.cgiu.org/meetings/2014/agenda.asp?day=1 |archive-date = March 23, 2014 |access-date = March 23, 2014 |url-status = dead }}</nowiki> Мавзӯи муҳокима "давраи иштирок" буд — давре ки мардум ҳарчи бештар имкони баён кардани назар, таҳсили мустақил ва ташкили тарҳҳои соҳибкориро пайдо мекунанд. Уэлс ҷавононро ташвиқ кард, ки шабакаҳои иҷтимоиро барои тағйир додани ҷомеа истифода баранд ва маҳдудсозии интернет аз тарафи давлатҳоро ба нақзи ҳуқуқи инсон ташбеҳ дод.<nowiki>{{cite news |last = Mak |first = Tim |url = http://washingtonexaminer.com/bill-clinton-defends-american-control-of-internet-domain-name-system/article/2546105 |title = Bill Clinton defends American control of Internet domain name system |newspaper = [[Washington Examiner]] |date = March 22, 2014 |access-date = December 26, 2017 |archive-date = July 25, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180725184045/https://www.washingtonexaminer.com/bill-clinton-defends-american-control-of-internet-domain-name-system/article/2546105 |url-status = live }}</nowiki> Рӯзи 26 майи соли 2014, ширкати '''Google''' Уэлсро ба ҳайати як '''кумитаи ҳафтнафарӣ оид ба махфият''' таъин кард, ки дар посух ба қарори додгоҳии <nowiki>''</nowiki><nowiki>[[Google v. Gonzalez]]</nowiki><nowiki>''</nowiki> таъсис ёфта буд. Ин парванда боиси афзоиши дархостҳо ба Google барои ҳазфи маълумот аз натиҷаҳои ҷустуҷӯ гардид. Уэлс гуфт, ки мехоҳад ин кумита "як ҳайати бонуфуз (blue-ribbon panel)" барои қонунгузорон бошад ва на танҳо ба Google, балки ба онҳо низ маслиҳат диҳад.<nowiki>{{cite news |last = Fleischer |first = Lisa |url = https://blogs.wsj.com/digits/2014/05/30/google-taps-wikipedias-wales-to-help-weigh-right-to-be-forgotten/ |title = Google Taps Wikipedia's Wales to Help Weigh "Right to Be Forgotten" |newspaper = [[The Wall Street Journal]] |date = May 30, 2014 |access-date = December 26, 2017 |archive-date = July 9, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170709234808/https://blogs.wsj.com/digits/2014/05/30/google-taps-wikipedias-wales-to-help-weigh-right-to-be-forgotten/ |url-status = live }}</nowiki> <nowiki>=== Иқдомҳои ахир ва фаъолиятҳои ҳуқуқи инсон ===</nowiki> Соли 2017, Ҷимми Уэлс эълон кард, ки ӯ як нашрияи рақамии нав бо номи '''WikiTribune''' роҳандозӣ мекунад, ки ҳадафаш мубориза бо '''ахбори бардурӯғ (fake news)''' тавассути ҳамкорӣ байни рӯзноманигорони касбӣ ва ихтиёриён мебошад. Уэлс онро ҳамчун "ахбор барои мардум ва бо иштироки мардум" тавсиф кард ва гуфт, ки ин бори аввал хоҳад буд, ки рӯзноманигорони касбӣ ва рӯзноманигорони шаҳрвандӣ баробарона, ҳамроҳ, мақолаҳоро навишта, таҳрир мекунанд ва ҷамъияте, ки ҳамеша далелҳоро тафтиш ва бозтафтиш мекунад, пуштибони онҳо хоҳад буд.<nowiki>{{cite news |url = https://www.theguardian.com/technology/2017/apr/25/wikipedia-founder-jimmy-wales-to-fight-fake-news-with-new-wikitribune-site |last = Hern |first = Alex |title = Wikipedia co-founder launches Wikitribune to eradicate fake news |newspaper = The Guardian |date = April 25, 2017 |access-date = December 26, 2017 |archive-date = May 20, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170520003528/https://www.theguardian.com/technology/2017/apr/25/wikipedia-founder-jimmy-wales-to-fight-fake-news-with-new-wikitribune-site |url-status = live }}</nowiki> Дар моҳи октябри соли 2019, Уэлс шабакаи иҷтимоии нав бо номи '''WT Social'''-ро роҳандозӣ кард, ки бе таблиғот буда, ҳамчун алтернатива ба Facebook ва Twitter пешниҳод шуд.<nowiki>{{cite news |title = Wikipedia co-founder Jimmy Wales launches Twitter and Facebook rival |url = https://www.ft.com/content/9956ff9c-0622-11ea-a984-fbbacad9e7dd |access-date = November 16, 2019 |newspaper = [[Financial Times]] |archive-date = November 17, 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191117081307/https://www.ft.com/content/9956ff9c-0622-11ea-a984-fbbacad9e7dd |url-status = live }}</nowiki><nowiki>{{cite magazine |title = Want an Ad-Free Social Network? Wikipedia's Co-Founder Made One |url = https://uk.pcmag.com/mastodon/123604/want-an-ad-free-social-network-wikipedias-co-founder-made-one |access-date = November 16, 2019 |magazine = [[PCMag]] |date = November 15, 2019 |archive-date = November 16, 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191116010503/https://uk.pcmag.com/mastodon/123604/want-an-ad-free-social-network-wikipedias-co-founder-made-one |url-status = live }}</nowiki> Ҷимми Уэлс инчунин муассисаи хайрияе бо номи '''The Jimmy Wales Foundation for Freedom of Expression''' дар Британия таъсис дод, ки вазифааш мубориза бо '''хилофкориҳои ҳуқуқи инсон дар заминаи озодии баён''' мебошад.<nowiki>{{cite news |last1 = Smith |first1 = Charlie |date = September 4, 2015 |title = Jimmy Wales on Censorship in China |website = HuffPost |url = http://www.huffingtonpost.com/charlie-smith/jimmy-wales-on-censorship_b_8087400.html |access-date = March 8, 2017 |archive-date = March 22, 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190322084555/https://www.huffingtonpost.com/charlie-smith/jimmy-wales-on-censorship_b_8087400.html |url-status = live }}</nowiki><nowiki>{{cite news |title = Jimmy Wales wants Wikipedia to change the world, again |work = The Jerusalem Post |url = http://www.jpost.com/Business-and-Innovation/Tech/Jimmy-Wales-wants-Wikipedia-to-change-the-world-again-403592 |access-date = March 8, 2017 |archive-date = October 12, 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191012102843/https://www.jpost.com/Business-and-Innovation/Tech/Jimmy-Wales-wants-Wikipedia-to-change-the-world-again-403592 |url-status = live }}</nowiki> Уэлс ин фондро баъди гирифтани ҷоизае аз роҳбари <nowiki>[[Дубай]]</nowiki> таъсис дод, ки ба гуфтаи ӯ, ба сабаби қонунҳои шадиди сензура дар он кишвар, ӯ наметавонист онро қабул кунад, вале низ имкон надошт онро баргардонад. Ба ҳолати соли 2016, директори иҷроияи ин фонд <nowiki>[[Орит Копел]]</nowiki> мебошад.<nowiki>{{Cite news |last1 = Wales |first1 = Jimmy |last2 = Kopel |first2 = Orit |date = March 16, 2016 |title = Jimmy Wales: 'The world needs to ask: #whereisBassel?' |newspaper = The Guardian |url = https://www.theguardian.com/world/shortcuts/2016/mar/16/jimmy-wales-the-world-needs-to-ask-whereisbassel |access-date = August 11, 2017 |issn = 0261-3077 |archive-date = September 18, 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190918020326/https://www.theguardian.com/world/shortcuts/2016/mar/16/jimmy-wales-the-world-needs-to-ask-whereisbassel |url-status = live }}</nowiki> == Назари сиёсӣ == === Фалсафаи шахсӣ === <nowiki>[[File:JimmyWalesJI5.jpg|thumb|left|Уэлс дар ҷаласаи Шӯрои Creative Commons, июни соли 2008]]</nowiki> Ҷимми Уэлс қаблан худро як <nowiki>[[Объективизм|объективист]]</nowiki> номидааст, ки ин ба фалсафаи нависандаи асри 20 <nowiki>[[Айн Ранд]]</nowiki> марбут аст — фалсафае, ки бар ақлгароӣ, <nowiki>[[шахсиятгароӣ]]</nowiki> ва <nowiki>[[капитализм]]</nowiki> таъкид мекунад. Уэлс бори аввал бо ин фалсафа ҳангоми хондани романи Ранд <nowiki>''</nowiki><nowiki>[[The Fountainhead]]</nowiki><nowiki>''</nowiki> дар давраи донишҷӯӣ шинос шудааст. Соли 1992, ӯ рӯйхати паёмҳои электронӣ бо номи "Музокираҳои мураттаби фалсафаи объективистӣ" таъсис дод. Гарчанде гуфтааст, ки ин фалсафа "ба ҳама кору андешаҳояш таъсир дорад", ӯ илова кардааст, ки "ман назар ба бисёре аз онҳое ки худро объективист меноманд, беҳтар тавонистам назари шахсии худро ба дигарон таҳмил накунам". <nowiki>[[File:2014-03-14 CeBIT Global Conferences, Jimmy Wales, Founder Wikipedia, (26) On stage showing the world for Wikipedia Zero (500 millions), while Brent Goff is still listening.jpg|thumb|Ҷимми Уэлс дар конфронси CeBIT Global, соли 2014]]</nowiki> Дар як барномаи <nowiki>''</nowiki><nowiki>[[Q&A (U.S. talk show)|Q&A]]</nowiki><nowiki>''</nowiki> дар шабакаи <nowiki>[[C-SPAN]]</nowiki> моҳи сентябри 2005, вақте <nowiki>[[Брайан Лэмб]]</nowiki> аз ӯ дар бораи таъсири Ранд пурсид, Уэлс <nowiki>[[ростқавлӣ]]</nowiki> ва "аҳамияти мустақилият"-ро арзишҳои шахсии худ номид. Ҳангоми суол дар бораи фалсафаи сиёсии шахсӣ, ӯ худро <nowiki>[[либертарианизм|либертариан]]</nowiki> тавсиф кард, гарчанде ҳизби либертариҳоро "девонаҳо" номид, ва арзишҳои роҳнамоии худро чунин шарҳ дод: "озодӣ, ҳуқуқи шахсӣ, муносибат бо дигарон бе истифодаи зӯрӣ". Дар як твитти соли 2014, Уэлс пуштибонии худро аз <nowiki>[[сарҳадҳои боз]]</nowiki> изҳор дошта, гуфт:<blockquote>"Ман ба барҳам додани сарҳадҳо ва тиҷорати озод ҳамчун роҳи расидан ба сулҳ бовар дорам. Монеаҳо ҳатман боиси зӯроварӣ мешаванд."<nowiki>{{cite tweet|user=jimmy_wales|number=429505544265560064|access-date=December 29, 2023|date=February 1, 2014|title=I believe in the elimination of borders and free commerce as a route to peace. Barriers necessarily imply violence.}}</nowiki></blockquote>Соли 2007, як мусоҳиба бо Уэлс мавзуи асосии шумораи июни маҷаллаи либертари <nowiki>''</nowiki><nowiki>[[Reason (magazine)|Reason]]</nowiki><nowiki>''</nowiki> буд, ки дар он Уэлс назарҳои сиёсии худро "марказгароёна ва ростгароёна" (center-right) тавсиф кард. Аммо дар мусоҳибае бо <nowiki>''</nowiki><nowiki>[[The Independent]]</nowiki><nowiki>''</nowiki> соли 2011, ӯ аз эътирозгарони <nowiki>[[Occupy Wall Street]]</nowiki> ва <nowiki>[[Occupy London]]</nowiki> изҳори ҳамдардӣ кард ва гуфт:<blockquote>"Шумо ҳатто лозим нест сотсиалист бошед, то бигӯед, ки гирифтани пул аз ҳама ва додани он ба чанде сарватманд дуруст нест. Ин тиҷорати озод нест."<nowiki>{{cite news |last = Dugan |first = Emily |url = https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/jimmy-wales-the-internets-shy-evangelist-2374679.html |archive-url = https://ghostarchive.org/archive/20220609/https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/jimmy-wales-the-internets-shy-evangelist-2374679.html |archive-date = June 9, 2022 |url-access = subscription |url-status = live |date = October 23, 2011 |title = Jimmy Wales: The internet's shy evangelist |newspaper = The Independent |access-date = December 26, 2017 }}</nowiki></blockquote><nowiki>[[Дэн Ҳоджес]]</nowiki> аз рӯзномаи <nowiki>''</nowiki><nowiki>[[The Daily Telegraph]]</nowiki><nowiki>''</nowiki> ӯро як шахсияти ҳамдард ба <nowiki>[[Ҳизби коргарии Бритониё]]</nowiki> (Labour Party) тавсиф кард. Соли 2015, Уэлс пешниҳод кард, ки ба <nowiki>[[Эд Милибанд]]</nowiki> дар таҳияи стратегияи шабакаҳои иҷтимоии Ҳизби коргарӣ кӯмак кунад, вале Милибанд ин пешниҳодро рад кард. Ҳамон сол, Уэлс ҳамчун раиси кумитаи интихоботии номзади демократ <nowiki>[[Лоуренс Лессиг]]</nowiki> дар интихоботи президентии соли 2016 ширкат варзид.<nowiki>{{cite web |url = https://www.theregister.co.uk/2015/08/17/jimbo_wikipedia_wales_leads_lawrence_lessigs_presidential_push/ |title = Jimbo 'Wikipedia' Wales leads Lawrence Lessig's presidential push |website = The Register |date = August 17, 2015 |access-date = December 26, 2017 |author = Sharwood, Simon |archive-date = October 23, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171023133138/http://www.theregister.co.uk/2015/08/17/jimbo_wikipedia_wales_leads_lawrence_lessigs_presidential_push/ |url-status = live }}</nowiki> Соли 2016, Уэлс бо 11 соҳибкори дигари амрикоӣ як номаи кушод ба мардум нашр кард ва аз онҳо даъват кард, ки ба <nowiki>[[Доналд Трамп]]</nowiki> овоз надиҳанд.<nowiki>{{cite news |url = http://www.bizjournals.com/austin/news/2016/10/07/why-joseph-kopser-11-other-national-business.html |title = Why Joseph Kopser, 11 other national business leaders oppose Donald Trump |work = Austin Business Journal |date = October 7, 2016 |access-date = December 26, 2017 |author = Barr, Greg |archive-date = May 6, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170506100527/http://www.bizjournals.com/austin/news/2016/10/07/why-joseph-kopser-11-other-national-business.html |url-status = live }}</nowiki> Дар моҳи майи 2017, Уэлс дар шабакаи Quora гуфт, ки ӯ худро '''марказгаро''' ва '''ислоҳталаб (градӯалист)''' мешуморад ва ба тағйироти сусту пайдарпай, ки имкони озмоиш ва кам кардани бесуботии иҷтимоиро медиҳанд, бартарӣ медиҳад.<nowiki>{{Cite web |url = https://www.quora.com/Where-is-Jimmy-Wales-on-the-political-compass |title = Where is Jimmy Wales on the political compass? |publisher = Quora | access-date = September 2, 2018 |archive-date = August 10, 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220810210625/https://www.quora.com/Where-is-Jimmy-Wales-on-the-political-compass |url-status = live }}</nowiki> Дар майи 2022, Уэлс гуфт, ки дигар худро бо ҳеҷ як тамғаи сиёсӣ шиносоӣ намекунад.<nowiki>{{Cite magazine |last = Mangu-Ward |first = Katherine |date = April 28, 2022 |title = Wikipedia's Jimmy Wales Has Already Solved the Internet's Problems |url = https://reason.com/video/2022/04/28/wikipedias-jimmy-wales-has-already-solved-the-internets-problems/ |access-date = May 7, 2022 |magazine = [[Reason (magazine)|Reason]] |archive-date = May 6, 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220506225342/https://reason.com/video/2022/04/28/wikipedias-jimmy-wales-has-already-solved-the-internets-problems/ |url-status = live }}</nowiki> Дар майи 2024, дар арафаи <nowiki>[[интихоботи умумии Бритониё (2024)]]</nowiki>, Уэлс ҳамчун як имзокунандаи номаи кушоди дастгирии Ҳизби коргарии Бритониё ширкат кард.<nowiki>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2024/05/28/uk-election-wikipedias-jimmy-wales-and-business-leaders-back-labour.html|title=More than 100 business leaders including Wikipedia's Jimmy Wales sign open letter backing Britain's center-left opposition|first=Jenni|last=Reid|date=May 28, 2024|website=CNBC}}</nowiki><nowiki>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/ckvv8qwl4y4o|title=General election: 121 business chiefs sign letter backing Labour|date=May 27, 2024|website=BBC News}}</nowiki> === Рушд ва идораи Википедия === [[Акс:Jimbo_at_Bengali_Wikipedia_10th_anniversary_celebration_gala_event,_Dhaka_(03).JPG|чап|мини|Уэлс дар ҷашни 10-солагии [[Википедияи бенгалӣ]]]] Ҷимми Уэлс мақолаи иқтисоддони мактаби Австрия [[Фридрих Ҳайек]] — "[[Истифодаи дониш дар ҷомеа]]"-ро, ки ҳангоми таҳсил дар донишгоҳ хонда буд, ҳамчун нуқтаи марказии андешаҳои худ дар бораи “чи гуна идора кардани лоиҳаи Википедия” медонад. Ҳайек бар он буд, ки [[дониш пароканда аст]] — ҳар шахс танҳо қисми хурде аз дониши умумиро медонад — ва бинобар ин, қарори беҳтар он аст, ки аз ҷониби нафароне гирифта шавад, ки дониши маҳаллӣ доранд, на як мақомоти марказӣ. Уэлс ин мақолаи Ҳайекро дар солҳои 1990 дубора баррасӣ кард, вақте ки дар бораи [[ҳаракат барои коди кушода]] (open source) мутолиа мекард — ҳаракате, ки аз рушди дастаҷамъона ва паҳн кардани ройгони [[барномаи компютерӣ]] пуштибонӣ мекард. Ӯ махсусан аз мақолаи "[[Калисо ва бозор]]" (''The Cathedral and the Bazaar'') — ки баъдтар ба китобе бо ҳамин ном табдил ёфт — таҳияшуда аз ҷониби яке аз муассисони ин ҳаракат, [[Эрик С. Реймонд]], илҳом гирифт, зеро он "чашмонашро ба имкониятҳои [[ҳамкории оммавӣ]] боз кард". Бо таҷрибае, ки Уэлс дар соҳаи молия ва савдо бо фьючерсҳо ва опсионҳо дошт, ӯ ба [[назарияи бозӣ]] ва таъсири ҳавасмандкунӣ ба фаъолияти муштараки инсонӣ шавқ пайдо кард. Ӯ ин шавқро ҳамчун як пояи муҳими корҳои рушдии худ дар Википедия медонад. Уэлс ақидаро, ки гӯё нақши ӯ дар пешбурди Википедия [[бехудписандӣ]] (алтруизм) аст, рад мекунад. Ӯ бехудписандиро чунин таъриф медиҳад: "фидо кардани арзишҳои шахсии худ барои дигарон", ва мегӯяд: "Фикре ки гӯё иштирок дар як иқдоми хайрхоҳона барои паҳн кардани дониш ба маънои нобуд кардани арзишҳои шахсӣ бошад, барои ман ҳеҷ маъно надорад".{{clear left}} === Додгоҳи адолати Аврупо === '''14 майи соли 2014''', Ҷимми Уэлс ба қарори Суди Аврупо оид ба '''ҳуқуқи шахс барои дархости ҳазфи маълумот аз натиҷаҳои ҷустуҷӯи Google''' шадидан вокуниш нишон дод. Ӯ ба '''BBC''' изҳор дошт, ки ин қарор "яке аз васеътарину сахттарин қарорҳои сензураи интернетиест, ки ман ягон бор дидаам".<nowiki>{{cite news |last = Lee |first = Dave |url = https://www.bbc.com/news/technology-27407017 |title = Google ruling 'astonishing', says Wikipedia founder Wales |agency = BBC News |date = May 14, 2014 |access-date = December 26, 2017 |archive-date = September 13, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913132334/http://www.bbc.com/news/technology-27407017 |url-status = live }}</nowiki> Дар аввали моҳи июни 2014, сомонаи '''TechCrunch''' бо Уэлс мусоҳиба анҷом дод, зеро Google ӯро ба ҳайати як кумитаи машваратие даъват карда буд, ки барои баррасии чунин дархостҳо ва машварат ба қонунгузорон ва ҷомеа ташкил шудааст.<nowiki>{{cite news |last = Lomas |first = Natasha |title = Jimmy Wales Blasts Europe's "Right To Be Forgotten" Ruling As A "Terrible Danger" |url = https://techcrunch.com/2014/06/07/wales-on-right-to-be-forgotten/?ncid=tcdaily |newspaper = TechCrunch |publisher = AOL Inc |access-date = June 9, 2014 |date = June 8, 2014 |archive-date = June 12, 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612002627/http://techcrunch.com/2014/06/07/wales-on-right-to-be-forgotten/?ncid=tcdaily |url-status = live }}</nowiki> Қарори Суди Аврупо Google-ро вазифадор кард, ки равандеро роҳандозӣ кунад, ки ба мардум имкон диҳад то бо ширкат дар мавриди ҳазфи маълумоти кӯҳнашуда ё номувофиқ муроҷиат кунанд. Ба гуфтаи '''Ларри Пейҷ''', 30 фоизи дархостҳо пас аз он қарори додгоҳ дар гурӯҳи "дигар" ҷой гирифтаанд. Уэлс дар шарҳи худ гуфт:<blockquote>"Ман бовар надорам, ки ин қарор ягон таъсири воқеӣ ба '''ҳуқуқи шахсӣ''' дошта бошад, зеро маълумоти ростине, ки аз ҷониби додгоҳ нашр шудааст, иттилои хусусӣ ҳисоб намешавад. Агар ҳам таъсире дошта бошад, он танҳо масъалаҳои фалсафии марбут ба махфиятро дарҳам мезанад ва пешрафтро душвор мекунад. Дар мавриди маълумоти рост, бе тӯҳмат ва ба таври қонунӣ дастрасшуда, ман ягон асоси қобили қабул барои сензура кардани гуфтаҳои дигарон намебинам. Мо набояд инро "маълумот" (data) унвон кунем — мо дар бораи '''фурӯ нишондани дониш''' сухан меронем."</blockquote>Уэлс инчунин Википедияро мисол овард:<blockquote>"Шумо ҳуқуқ надоред, ки бо истифода аз қонун, аз нависандагони Википедия талаб кунед, ки маълумоти ростро нанависанд, ва наметавонед Google-ро маҷбур созед, ки маълумоти ростро нашр накунад."</blockquote>Ӯ хулоса кард:<blockquote>"Яке аз натиҷаҳои ин баҳс бояд '''таҳкими ҳуқуқи озодии сухан''' дар Аврупо бошад — дар асл, бо забони '''Ислоҳи аввал''' (First Amendment) Конститутсияи ИМА."</blockquote> == Масоили дигар == <nowiki>[[File:Fake News versus Real Politics (39196356574).jpg|left|thumb|Уэлс дар Форуми иқтисодии ҷаҳонӣ, 2018, [[Давос]]]]</nowiki> Дар шумораи январ/феврали соли 2006 маҷаллаи <nowiki>''</nowiki><nowiki>[[Maximum PC]]</nowiki><nowiki>''</nowiki> гузориш дод, ки Ҷимми Уэлс аз иҷрои дархости <nowiki>[[Ҷумҳурии Мардумии Чин]]</nowiki> барои <nowiki>[[сензура]]</nowiki> кардани мақолаҳои Википедия, ки "сиёсатан ҳассос" дониста мешуданд, сарпечӣ кард. Дар ҳоле ки ширкатҳои дигари интернетӣ, монанди Google, <nowiki>[[Yahoo!]]</nowiki> ва <nowiki>[[Microsoft]]</nowiki>, зери фишори ҳукумати Чин таслим шуда буданд, Уэлс изҳор дошт, ки беҳтар аст чунин ширкатҳо ба сиёсати '''озодии иттилоотии Википедия''' пайравӣ кунанд.Maximum PC, 2006 holiday issue, p. 9, <nowiki>[[Future US, Inc.]]</nowiki>, <nowiki>{{ISSN|1522-4279}}</nowiki> Дар соли 2010, Уэлс сомонаи фошкунандаи <nowiki>[[WikiLeaks]]</nowiki> ва муҳаррири он <nowiki>[[Ҷулиан Ассанж]]</nowiki>-ро интиқод кард ва гуфт, ки нашри <nowiki>[[сенагузори ҷангии Афғонистон дар соли 2010]]</nowiki> метавонад боиси марги касе гардад. Ӯ ҳамчунин аз истифодаи калимаи "wiki" аз ҷониби WikiLeaks норозигӣ кард:<nowiki>{{cite news |last = Reynolds |first = Lindor |url = https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5h88Z4oCWBfdZ_KGxXLSowK3RYUNw?docId=CNG.bf57684dba4b5bc4d7503b36b06a8e30.941 |title = Wikipedia co-founder slams Wikileaks |agency = Agence France-Presse |access-date = September 28, 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20101001172837/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5h88Z4oCWBfdZ_KGxXLSowK3RYUNw?docId=CNG.bf57684dba4b5bc4d7503b36b06a8e30.941 |archive-date = October 1, 2010 |url-status = dead }}</nowiki><blockquote>"Онҳо дар асл wiki нестанд. Моҳияти wiki ин '''раванди таҳрири ҳамкорона''' аст."<nowiki>{{cite news |last = Burrell |first = Ian |title = Jimmy Wales: 'It's not about how many pages. It's about how good they are' |url = https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/jimmy-wales-its-not-about-how-many-pages-its-about-how-good-they-are-2164840.html |archive-url = https://ghostarchive.org/archive/20220609/https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/jimmy-wales-its-not-about-how-many-pages-its-about-how-good-they-are-2164840.html |archive-date = June 9, 2022 |url-access = subscription |url-status = live |access-date = April 13, 2019 |newspaper = The Independent |date = December 20, 2010 }}</nowiki></blockquote>'''11 декабри соли 2007''', Уэлс дар назди Кумитаи Сенати ИМА оид ба <nowiki>[[Амнияти ватанӣ ва корҳои давлатӣ]]</nowiki> шаҳодат дод.<nowiki>{{cite web |date=December 11, 2007 |title=S. Hrg. 110-894 - E-Government 2.0: Improving Innovation, Collaboration, and Access |url=https://www.govinfo.gov/app/details/CHRG-110shrg40507/CHRG-110shrg40507 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628215646/https://www.govinfo.gov/app/details/CHRG-110shrg40507/CHRG-110shrg40507 |archive-date=June 28, 2023 |access-date=June 28, 2023 |website=GovInfo.gov |publisher=U.S. Government Printing Office}}</nowiki> Ӯ инчунин шаҳодати хаттии худро бо унвони '''"Ҳукумати электронӣ 2.0: Беҳтарсозии навоварӣ, ҳамкорӣ ва дастрасӣ"''' ба кумита пешниҳод кард.<nowiki>{{r|govinfo|pp=85-90}}</nowiki> Дар соли 2012, Уэлс ба <nowiki>[[Вазири корҳои дохилии Бритониё]]</nowiki> муроҷиат кард ва мухолифати худро бо истирдоди <nowiki>[[Ричард О'Дуайер]]</nowiki> ба ИМА баён намуд.<nowiki>{{cite news |last = Ball |first = James |title = Wikipedia's founder calls for Richard O'Dwyer extradition to be stopped |url = https://www.theguardian.com/uk/2012/jun/24/wikipedia-founder-richard-odwyer-extradition-stopped |newspaper = The Guardian |access-date = December 26, 2017 |archive-date = July 10, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170710053531/https://www.theguardian.com/uk/2012/jun/24/wikipedia-founder-richard-odwyer-extradition-stopped |url-status = live }}</nowiki> Пас аз расидан ба созишномаи ба истирдод роҳ надодан, Уэлс изҳор дошт:<blockquote>"Ин як хабари хеле хурсандиовар аст, ва ман аз шунидани он хушҳолам... Қадами оянда бояд '''аз нав баррасии созишномаи истирдоди Бритониё''' бошад, ки аслан имкон медиҳад чунин ҳолатҳои бемаънӣ ба вуҷуд оянд."<nowiki>{{cite news |last1 = Davies |first1 = Lizzy |last2 = Ball |first2 = James |last3 = Bowcott |first3 = Owen |title = Wikipedia founder hails extradition deal with US and calls for law reform |url = https://www.theguardian.com/uk/2012/nov/28/wikipedia-extradiction-law-review-odwyer |newspaper = The Guardian |date = November 28, 2012 |access-date = December 26, 2017 |archive-date = December 26, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171226235422/https://www.theguardian.com/uk/2012/nov/28/wikipedia-extradiction-law-review-odwyer |url-status = live }}</nowiki></blockquote>Дар моҳи августи соли 2013, Уэлс нақшаи Сарвазири Британияи Кабир [[David Cameron]] оид ба ҷорӣ кардани филтри порнографияи интернетиро "абсурд" номид.{{cite news|url=http://www.xbiz.com/news/169017/wikipedia-gives-porn-a-break|publisher=XBIZ|date=September 17, 2013|first=Lila|last=Gray|title=Wikipedia Gives Porn a Break|access-date=December 26, 2017|archive-date=December 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227121852/http://www.xbiz.com/news/169017/wikipedia-gives-porn-a-break|url-status=live}} Дар ноябри ҳамон сол, Уэлс ба [[Global surveillance disclosures (2013–present)|моҷарои Сноуден]] низ изҳори назар карда, [[Edward Snowden|Эдвард Сноуден]]-ро "қаҳрамон" номид ва гуфт, ки таърих ӯро "ба таври мусбат" баҳо хоҳад дод. Ӯ ҳамчунин иброз дошт, ки мардуми ИМА "агар маълум мешуд ва аз онҳо пурсида мешуд", ҳаргиз барномаи васеи назоратиро, ки Сноуден фош кард, ҷонибдорӣ намекарданд.{{cite news|last=Gabbatt|first=Adam|url=https://www.theguardian.com/world/2013/nov/25/edward-snowden-nsa-wikipedia-founder|title=Edward Snowden a 'hero' for NSA disclosures, Wikipedia founder says|date=November 25, 2013|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=December 26, 2017|archive-date=March 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329125030/http://www.theguardian.com/world/2013/nov/25/edward-snowden-nsa-wikipedia-founder|url-status=live}} Дар соли 2014, ҳангоми [[Gamergate controversy|моҷарои Gamergate]], дар посух ба паёми электронии як донишҷӯи риштаи [[илмҳои компютерӣ]], ки иддао дошт Википедия нисбати Gamergate "комилан бетараф нест", Уэлс гӯё навиштааст: "Бароям хеле душвор аст, ки бовар кунам Gamergate 'воқеан дар бораи ахлоқ дар рӯзноманигорист', вақте ки ҳар як таҷрибаи шахсии ман бо он бо одамони ҷонибдори GG марбут буд, ки таҳқир, таҳдид, [[Doxxing|фош кардани маълумоти шахсӣ]] ва амсоли он анҷом додаанд." Ӯ афзуд, ки ин ҳаракат "ҳамеша доғдор ва рабуда шудааст аз ҷониби якчанд нафаре, ки намунаи хуби намояндагӣ нестанд."{{Cite web|url=https://www.themarysue.com/jimmy-wales-not-taking-gamergate-crap/|title=Wikipedia's Jimmy Wales Not Taking Gamergate's Crap|first=Dan|last=Van Winkle|website=[[The Mary Sue]]|date=December 19, 2014|access-date=February 16, 2021|archive-date=March 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303042151/https://www.themarysue.com/jimmy-wales-not-taking-gamergate-crap/|url-status=live}} Пас аз интиқод аз ҷониби ҷонибдорони Gamergate, Уэлс аз гуфтаҳои худ ҳимоят кард ва навишт: "Масъала он нест, ки ман ба чӣ бовар дорам. GG бо озору азият машҳур аст. Биёед фикр кунед, ки чаро."{{Cite web|url=http://www.digitalspy.com/videogames/a617618/wikipedias-jimmy-wales-replies-to-gamergate-criticism/|title=Jimmy Wales replies to GamerGate criticism|first=Mayer|last=Nissim|date=December 20, 2014|publisher=Digital Spy|access-date=July 10, 2022|archive-date=July 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710195142/https://www.digitalspy.com/videogames/a617618/wikipedias-jimmy-wales-replies-to-gamergate-criticism/|url-status=live}} Дар ноябри соли 2019, Уэлс Twitter-ро ба додани имтиёз ба шахсони маъруф, ба мисли Трамп ва [[Elon Musk|Илон Маск]], айбдор кард, зеро он шахсиятҳо барои изҳороти баҳсбарангезашон баста ё масдуд нашудаанд.{{Cite news|last=Randerson|first=James|date=November 26, 2019|title=Jimmy Wales: Twitter should ban Trump|url=https://www.politico.eu/article/jimmy-wales-twitter-should-ban-trump/|access-date=April 19, 2021|newspaper=Politico|archive-date=April 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419203535/https://www.politico.eu/article/jimmy-wales-twitter-should-ban-trump/|url-status=live}} Дар моҳи майи соли 2020, Уэлс аз Трамп барои таҳдид ба танзими ширкатҳои шабакаҳои иҷтимоӣ интиқод кард ва ӯро "ҷунунӣ" хонд.{{Cite news|last=Srikanth|first=Chandra R.|date=May 28, 2020|title=Donald Trump is a lunatic: Wikipedia co-founder Jimmy Wales|newspaper=[[The Economic Times]]|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/donald-trump-is-a-lunatic-wikipedia-co-founder-jimmy-wales/articleshow/76073253.cms|access-date=August 6, 2021|archive-date=August 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806232834/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/donald-trump-is-a-lunatic-wikipedia-co-founder-jimmy-wales/articleshow/76073253.cms|url-status=live}} Дар моҳи сентябри соли 2021, Ҷимми Уэлс изҳор дошт, ки Facebook ва Twitter бояд бо истифода аз модераторони ихтиёрӣ алайҳи [[дурӯғпароканӣ]] ва [[таҳқиру озор]] дар платформаҳояшон мубориза баранд.{{Cite news|last=Milmo|first=Dan|date=September 23, 2021|title=Facebook and Twitter 'should use volunteer moderators' says Wikipedia founder|url=https://www.theguardian.com/society/2021/sep/23/facebook-and-twitter-should-use-volunteer-moderators-says-jimmy-wales|access-date=September 23, 2021|newspaper=The Guardian|archive-date=September 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923191046/https://www.theguardian.com/society/2021/sep/23/facebook-and-twitter-should-use-volunteer-moderators-says-jimmy-wales|url-status=live}} Дар моҳи октябри соли 2021, Уэлс таъкид кард, ки "ҳифзи [[рамзгузории мустаҳкам]] барои ҳимояи ҳуқуқи инсонӣ дар саросари ҷаҳон бисёр муҳим аст."{{Cite news|last=Butcher|first=Mike|date=October 21, 2021|title=Watch Edward Snowden launch Global Encryption Day, live today|url=https://techcrunch.com/2021/10/21/watch-edward-snowden-launch-global-encryption-day-live-today/|access-date=October 24, 2021|newspaper=TechCrunch|archive-date=August 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810210704/https://techcrunch.com/2021/10/21/watch-edward-snowden-launch-global-encryption-day-live-today/|url-status=live}} Дар моҳи майи соли 2022, дар робита ба [[Харидории пешниҳодшудаи Twitter аз ҷониби Илон Маск|пешниҳоди Илон Маск барои харидани Twitter]], Уэлс гуфт: "Ба назари ман, ӯ баъзе андешаҳои хуб ва баъзе фикрҳои номатлуб дорад, тибқи изҳоротҳои умумии ӯ". Вай афзуд: "Аз тарафи дигар, Twitter метавонад дар панҷ соли оянда ба таври назаррас беҳтар шавад, ё шояд комилан аз байн равад — ҳамааш аз қарорҳое вобаста аст, ки Маск қабул мекунад."{{Cite web|url=https://www.ladbible.com/news/wikipedia-founder-says-twitter-could-be-dead-in-five-years-20220516|title=Wikipedia Founder Jimmy Wales Says Twitter 'Could Be Dead In Five Years' Under Elon Musk's Leadership|first=Tom|last=Wood|date=May 17, 2022|publisher=[[LADbible Group]]|access-date=May 28, 2022|archive-date=May 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528103747/https://www.ladbible.com/news/wikipedia-founder-says-twitter-could-be-dead-in-five-years-20220516|url-status=live}} Ҳангоми [[пандемияи COVID-19]], Уэлс дар Википедия қайд кард, ки мавқеи расонаҳои расмӣ дар мавриди назарияи ихроҷи вирус аз лаборатория тағйир ёфтааст — аз "ин хеле ғайриимкон аст ва танҳо назарияҳои тавтиъа чунин чизеро мегуянд" ба "ин яке аз фарзияҳои мумкин аст".{{Cite web|url=https://www.cnet.com/features/inside-wikipedias-endless-war-over-the-coronavirus-lab-leak-theory/|title=Inside Wikipedia's endless war over the coronavirus lab leak theory|first=Jackson|last=Ryan|date=June 24, 2021|publisher=CNET|access-date=June 27, 2021|archive-date=June 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627021622/https://www.cnet.com/features/inside-wikipedias-endless-war-over-the-coronavirus-lab-leak-theory/|url-status=live}} Уэлс зиёда аз даҳ маротиба ба Исроил сафар кардааст ва гуфтааст, ки ӯ "ҷонибдори қавии Исроил" мебошад. Дар соли 2015, ба ӯ ҷоизаи байналмилалии [[Ҷоизаи Дан Давид]] супурда шуд, ки ҳар сол дар [[Донишгоҳи Тел-Авив]] тақдим мегардад ва арзиши он 1 миллион долларро ташкил медиҳад (10 фоизи он ба донишҷӯёни докторӣ меравад). Уэлс барои роҳбарии он чи ки кумитаи ҷоиза "инқилоби иттилоотӣ" номид, интихоб гардид.{{Cite news|last=Sales|first=Ben|title=Wikipedia founder Jimmy Wales likes Israel but stays neutral|url=http://www.timesofisrael.com/wikipedia-founder-jimmy-wales-likes-israel-but-stays-neutral/|access-date=November 21, 2021|newspaper=[[The Times of Israel]]|archive-date=November 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121032918/https://www.timesofisrael.com/wikipedia-founder-jimmy-wales-likes-israel-but-stays-neutral/|url-status=live}} == Ҳаёти шахсӣ == [[Акс:Christine_and_Jimmy_Wales.jpg|мини|Уэлс бо ҳамсари дуюмаш, Кристин Роҳан]] Уэлс се бор оиладор шудааст. Дар синни 20-солагӣ ӯ бо Памела Грин издивоҷ кард,{{cite news|last=Chozick|first=Amy|author-link=Amy Chozick|title=Jimmy Wales Is Not an Internet Billionaire|url=https://www.nytimes.com/2013/06/30/magazine/jimmy-wales-is-not-an-internet-billionaire.html|newspaper=[[The New York Times Magazine]]|date=June 30, 2013|access-date=October 31, 2018|archive-date=June 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630200950/http://www.nytimes.com/2013/06/30/magazine/jimmy-wales-is-not-an-internet-billionaire.html|url-status=live}} ки ҳамкораш дар як мағозаи хӯрокворӣ дар Алабама буд. Онҳо соли 1993 ҷудо шуданд. Ӯ бо ҳамсари дуюмаш, Кристин Роҳан, тавассути як дӯсташ дар Чикаго шинос шуд, дар он замон Роҳан ҳамчун тоҷири пӯлод барои [[Mitsubishi]] фаъолият мекард. Онҳо моҳи марти соли 1997 дар [[округи Монро, Флорида]] издивоҷ карданд,{{cite book|title=Jimmy Wales and Wikipedia|url=https://archive.org/details/jimmywaleswikipe0000meye|url-access=registration|publisher=[[Rosen Publishing]]|author=Meyer, Susan|year=2013|page=[https://archive.org/details/jimmywaleswikipe0000meye/page/27 27]|isbn=978-1-4488-6912-1}} ва соҳиби як духтар шуданд, аммо соли 2008 ҷудо шуданд. Уэлс соли 1998 ба [[Сан Диего]] кӯчид, аммо пас аз ноумед шудан аз бозори манзил дар он ҷо, соли 2002 ба [[Сент-Питерсберг, Флорида]] кӯч баст. Соли 2008 Уэлс бо рӯзноманигори муҳофизакори канадаӣ [[Рейчел Марсден]] муносибати кӯтоҳмуддат дошт, ки пас аз муроҷиати Марсден дар бораи саҳифаи Википедияи худ оғоз шуд. Пас аз он ки айбдоркуниҳо дар бораи мухолифати манфиатҳо садо доданд, Уэлс иқрор кард, ки чунин муносибат вуҷуд дошт, аммо хотима ёфтааст ва ба масъалаҳои Википедия таъсир нарасондааст, изҳороте, ки Марсден онро рад кард. Уэлс бо [[Кейт Гарви]] рӯзи 6 октябри соли 2012 дар [[капеллаи Уэсли]], Лондон издивоҷ кард.{{cite news|last=Donnelly|first=Laura|date=October 6, 2012|title=Wiki wedding: Wikipedia founder Jimmy Wales marries Tony Blair's former aide|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|url=https://www.telegraph.co.uk/news/9591824/Wiki-wedding-Wikipedia-founder-Jimmy-Wales-marries-Tony-Blairs-former-aide.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/9591824/Wiki-wedding-Wikipedia-founder-Jimmy-Wales-marries-Tony-Blairs-former-aide.html|archive-date=January 11, 2022|url-access=subscription|url-status=live|access-date=December 26, 2017}}{{cbignore}} Гарви котиби шахсии собиқи [[Тони Блэр]] мебошад; онҳо дар [[Давос]], Швейтсария шинос шуданд.{{cite news|title=Jimmy Wales: Mr Wikipedia on today's blackout|first=Danny|last=Smallman|url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-24028957-mr-wikipedia-on-todays-blackout-moving-to-london-and-marrying-a-blair-babe.do|newspaper=[[London Evening Standard]]|date=January 18, 2012|access-date=January 19, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120164932/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-24028957-mr-wikipedia-on-todays-blackout-moving-to-london-and-marrying-a-blair-babe.do|archive-date=January 20, 2012|url-status=dead|accessdate=2025-04-04|archivedate=2012-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120164932/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-24028957-mr-wikipedia-on-todays-blackout-moving-to-london-and-marrying-a-blair-babe.do}} Уэлс бо Гарви ду духтари дигар дорад, илова ба духтараш бо Роҳан.{{Cite news|url=https://www.thetimes.com/business-money/technology/article/a-life-in-the-day-jimmy-wales-d9nc39bbb|title=A life in the day: Jimmy Wales|last=Jaffé-Pearce|first=Michèle|date=March 12, 2017|newspaper=[[The Sunday Times]]|access-date=June 8, 2018|issn=0956-1382|quote=He lives in west London with his third wife, Kate Garvey, a former aide to Tony Blair, and daughters Ada, 5, and Jemima, 3. Kira, 16, his daughter with his second wife, lives in Florida.|archive-date=June 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141744/https://www.thetimes.co.uk/article/a-life-in-the-day-jimmy-wales-d9nc39bbb|url-status=live}} Уэлс як [[Атеизм|атеист]] аст. Дар як мусоҳиба бо [[Big Think]], ӯ гуфт, ки фалсафаи ӯ бар асоси [[ақл]] бунёд ёфтааст ва ӯ комилан ба дин бовар надорад.{{cite news|title=Jimmy Wales|url=http://bigthink.com/videos/what-do-you-believe-25|newspaper=Big Think|publisher=[[Big Think]] Media|access-date=December 26, 2017|date=August 10, 2007|quote=I'm a complete non-believer.|archive-date=November 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171111213839/http://bigthink.com/videos/what-do-you-believe-25|url-status=live}} Уэлс аз соли 2012 дар Лондон зиндагӣ мекунад,{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9137339/Jimmy-Wales-Wikipedia-chief-to-advise-Whitehall-on-policy.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/technology/wikipedia/9137339/Jimmy-Wales-Wikipedia-chief-to-advise-Whitehall-on-policy.html|archive-date=January 11, 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Jimmy Wales: Wikipedia chief to advise Whitehall on policy|last=Hough|first=Stephen|date=March 11, 2012|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|access-date=December 26, 2017}}{{cbignore}} ва соли 2019 шаҳрвандии [[Бритониё|Бритониёро]] ба даст овард.{{cite tweet|number=1173693309115686913|user=jimmy_wales|title=I just became a UK citizen, quite happy about that. It occurs to me that perhaps a few MPs should actually take the "Life in the UK" test and study the manual!|first=Jimmy|last=Wales|date=September 16, 2019}} Соли 2021, дар подкасти [[Тим Феррис|''The Tim Ferriss Show'']], ӯ ошкор кард, ки пас аз хондани китоби Феррис ''[[The 4-Hour Workweek]]'' ба таври махфӣ як моҳ дар [[Буэнос-Айрес]], [[Аргентина]] зиндагӣ кардааст.{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/jimmy-wales-secretly-lived-argentina-tim-ferriss-4-hour-workweek-2021-9|title=Wikipedia founder Jimmy Wales said he secretly lived in Argentina for a month after reading 'The 4-Hour Workweek' by Tim Ferriss|first=Stephen|last=Jones|website=[[Business Insider]]|date=September 6, 2021|access-date=September 16, 2021|archive-date=September 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916202318/https://www.businessinsider.com/jimmy-wales-secretly-lived-argentina-tim-ferriss-4-hour-workweek-2021-9|url-status=live}} == Ҳамчунин нигаред == [[Рӯйхати шахсони марбут ба Википедия]] [[User:Jimbo Wales]], саҳифаи корбарии Уэлс дар Википедия{{clear}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо:Таърихи Википедия]] [[Гурӯҳ:Викимедия]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] {{bio-stub}} 5q54wcx1uqfbcrssirqcy2zt2q5xies 0 9487 1483383 1320767 2026-08-14T03:39:37Z VASHGIRD 8035 1483383 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 20 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Эстония}} — Рӯзи истиқлол (барқароршавии истиқлол аз ИҶШС, 1991). === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 20 август]]'' * [[1991]] — Шӯрои Олии Эстония Эъломияи барқароршавии истиқлоли ин кишварро аз ИҶШС қабул кард. == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 20 август]]'' * [[1923]] — [[Мусаввада Азизӣ]], нависанда. * [[1938]] — [[Заррагул Искандарова]], ҳунарпешаи театр, раққоса, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон. * [[1943]] — [[Абдулаҳад Мирзоаҳмадов]], наттоқи телевизион. * [[1943]] — [[Офоқхон Катаев]], арбоби давлатӣ. * [[1948]] — [[Абдуқаюм Аслонов]], рӯзноманигор. * [[1948]] — [[Каримҷон Булбулов]], олими соҳаи тиб. * [[1948]] — [[Қодир Ғафуров]], мутарҷим, Корманди шоистаи Тоҷикистон. * [[1953]] — [[Мирзошорух Асрорӣ]], арбоби давлатию фарҳангӣ. * [[1953]] — [[Панҷшанбе Ҷорубов]], сароянда. * [[1968]] — [[Ҷамшед Ҳомидов]], олими соҳаи сиёсатшиносӣ.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 20 август]]'' == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-20/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/20_августа Наука, 20.08] [[Гурӯҳ:20 август| ]] s0zvrds8bf7ok4iov25myltveoni6ek 1483384 1483383 2026-08-14T03:39:52Z VASHGIRD 8035 /* Рӯйдодҳо */ 1483384 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 20 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Эстония}} — Рӯзи истиқлол (барқароршавии истиқлол аз ИҶШС, 1991). === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 20 август]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 20 август]]'' * [[1923]] — [[Мусаввада Азизӣ]], нависанда. * [[1938]] — [[Заррагул Искандарова]], ҳунарпешаи театр, раққоса, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон. * [[1943]] — [[Абдулаҳад Мирзоаҳмадов]], наттоқи телевизион. * [[1943]] — [[Офоқхон Катаев]], арбоби давлатӣ. * [[1948]] — [[Абдуқаюм Аслонов]], рӯзноманигор. * [[1948]] — [[Каримҷон Булбулов]], олими соҳаи тиб. * [[1948]] — [[Қодир Ғафуров]], мутарҷим, Корманди шоистаи Тоҷикистон. * [[1953]] — [[Мирзошорух Асрорӣ]], арбоби давлатию фарҳангӣ. * [[1953]] — [[Панҷшанбе Ҷорубов]], сароянда. * [[1968]] — [[Ҷамшед Ҳомидов]], олими соҳаи сиёсатшиносӣ.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 20 август]]'' == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-20/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/20_августа Наука, 20.08] [[Гурӯҳ:20 август| ]] qxc1myuhkbnib6ndkfgl9ax3c3sxj7w 1483385 1483384 2026-08-14T03:40:36Z VASHGIRD 8035 1483385 wikitext text/x-wiki {{кулоҳи таърихи тақвимӣ}} == Ҷашнҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Ҷашнҳои 20 август]]'' === Миллӣ === * {{Парчамбандӣ|Эстония}} — Рӯзи барқарории истиқлол. === Динӣ === == Рӯйдодҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Рӯйдодҳои 20 август]]'' == Зодрӯзҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Зодагони 20 август]]'' * [[1923]] — [[Мусаввада Азизӣ]], нависанда. * [[1938]] — [[Заррагул Искандарова]], ҳунарпешаи театр, раққоса, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон. * [[1943]] — [[Абдулаҳад Мирзоаҳмадов]], наттоқи телевизион. * [[1943]] — [[Офоқхон Катаев]], арбоби давлатӣ. * [[1948]] — [[Абдуқаюм Аслонов]], рӯзноманигор. * [[1948]] — [[Каримҷон Булбулов]], олими соҳаи тиб. * [[1948]] — [[Қодир Ғафуров]], мутарҷим, Корманди шоистаи Тоҷикистон. * [[1953]] — [[Мирзошорух Асрорӣ]], арбоби давлатию фарҳангӣ. * [[1953]] — [[Панҷшанбе Ҷорубов]], сароянда. * [[1968]] — [[Ҷамшед Ҳомидов]], олими соҳаи сиёсатшиносӣ.<ref>Тақвими санаҳои ҷашнии Ҷумҳурии Тоҷикистон (барои соли 2018) / Мураттиб Ё. Сучонӣ; Зери таҳрири умумии А. Мирализода; Муҳаррирон Г. Маҳмудов, Ф. Аминов. — Душанбе, 2017. — 393 с.</ref> == Даргузаштҳо == ''Бознигаред: [[:Гурӯҳ:Даргузаштагони 20 август]]'' == Нигаред низ == {{дарахти гурӯҳҳо}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * http://www.calend.ru/day/8-20/ * [http://ru.science.wikia.com/wiki/20_августа Наука, 20.08] [[Гурӯҳ:20 август| ]] 1lt30ft9821a8x1o7wpon6nlepqroep 0 11501 1483245 1458149 2026-08-13T18:37:08Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483245 wikitext text/x-wiki {{Ширкат |ном = Microsoft |номи аслӣ = Microsoft Corporation |логотип = Microsoft logo (2012).svg |навъ = [[Ширкати саҳомии кушода]] |листинг = [[Nasdaq]]: MSFT ([[S&P 500]], [[Dow Jones Industrial Average|DJIA]], [[Nasdaq-100]] компонент) |таъсисёбӣ = 4 апрели [[1975]] |асосгузорон = [[Билл Гейтс]], [[Пол Аллен]] |макон = [[Редмонд]], [[Вашингтон]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |афроди калидӣ = Сатья Наделла (директори иҷроия), Билл Гейтс (собиқ раис) |бахш = [[Нармафзор]], [[Хизматҳои абрӣ]], [[Зеҳни сунъӣ]], [[Таҷҳизоти компютерӣ]] |маҳсулот = Windows, Microsoft 365, Azure, Xbox, LinkedIn, GitHub |гардиш = 245,1 миллиард доллар ([[2024]]) |шумораи кормандон = 228,000 нафар (2024) |сайт = {{URL|microsoft.com}} }} '''Microsoft''' ({{lang-en|Microsoft Corporation}}) — ширкати амрикоии [[транснатсионалӣ|бисёрмиллатии]] технологӣ буда, дар [[Редмонд]], [[Вашингтон]] ҷойгир аст.<ref>{{cite web |url=https://www.microsoft.com/en-us/about |title=About Microsoft |publisher=Microsoft Corporation}}</ref> Ширкат 4 апрели [[1975]] аз ҷониби [[Билл Гейтс]] ва [[Пол Аллен]] таъсис ёфтааст ва ба яке аз бузургтарин ширкатҳои технологии ҷаҳон табдил ёфтааст.<ref>{{cite book |title=Hard Drive: Bill Gates and the Making of the Microsoft Empire |url=https://archive.org/details/harddrivebillgat00wall_0 |author=James Wallace |year=1992 |publisher=Wiley}}</ref> Microsoft бо нармафзори [[Windows]] ва [[Microsoft Office]] машҳур аст ва имрӯз дар соҳаҳои хизматҳои абрӣ ([[Azure]]), зеҳни сунъӣ ва бозиҳои видеоӣ ([[Xbox]]) пешсаф аст. == Таърих == === Таъсис ва Windows (1975–1990) === [[Билл Гейтс]] ва [[Пол Аллен]] Microsoft-ро дар [[Албукерке]], [[Ню-Мексико]] таъсис доданд. Аввалин маҳсул — таржумони забони BASIC барои компютери Altair 8800 буд. Дар соли [[1981]] Microsoft бо [[IBM]] шартнома баст ва системаи амалиётии '''MS-DOS'''-ро таҳия кард.<ref>{{cite news |url=https://www.computerhistory.org/revolution/personal-computers/17/302/1193 |title=Microsoft and IBM |publisher=Computer History Museum}}</ref> Дар соли [[1985]] аввалин версияи '''Windows''' нашр шуд. Дар соли [[1986]] Microsoft дар биржаи Nasdaq ширкати оммавӣ шуд. === Ҳукмронии бозор (1990–2000) === Дар солҳои 1990-ум Microsoft бо '''Windows 95''', '''Windows 98''' ва '''Microsoft Office''' ба монополисти бозори нармафзор табдил ёфт. Дар соли [[1998]] вазорати адлияи ИМА ба Microsoft даъво кард, ки ширкат мавқеи монополиро суиистифода кардааст.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2000/06/08/business/us-vs-microsoft-the-overview-us-judge-says-microsoft-violated-antitrust-laws.html |title=U.S. vs. Microsoft: Judge Says Microsoft Violated Antitrust Laws |work=The New York Times |date=8 июни 2000}}</ref> === Давраи Сатья Наделла (2014–ҳол) === Дар феврали [[2014]] '''Сатья Наделла''' директори иҷроия шуд ва Microsoft-ро ба самти хизматҳои абрии '''Azure''' нигаронид.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-26072900 |title=Satya Nadella named new Microsoft CEO |work=BBC News |date=4 феврали 2014 }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Microsoft [[LinkedIn]]-ро ба маблағи 26,2 миллиард доллар ([[2016]]) ва [[GitHub]]-ро ба маблағи 7,5 миллиард доллар ([[2018]]) харидорӣ кард. Дар соли [[2023]] Microsoft 10 миллиард доллар ба [[OpenAI]] сармоя гузошт ва зеҳни сунъиро ба ҳамаи маҳсулоти худ ворид кард. == Маҳсулот == * '''[[Windows]]''' — системаи амалиётии асосии ҷаҳон * '''Microsoft 365''' (собиқ Office) — Word, Excel, PowerPoint, Teams * '''[[Microsoft Azure]]''' — платформаи хизматҳои абрӣ (2-юм дар ҷаҳон) * '''[[Xbox]]''' — консоли бозиҳои видеоӣ ва хизмати Game Pass * '''[[LinkedIn]]''' — шабакаи иҷтимоии касбӣ * '''[[GitHub]]''' — платформаи коди барнома * '''Copilot''' — дастёри зеҳни сунъӣ дар ҳамаи маҳсулоти Microsoft == Молия == Дар соли молии [[2024]] даромади Microsoft ба 245,1 миллиард доллар расид. Microsoft дар [[Nasdaq]] зери тикери '''MSFT''' ба фурӯш мегузарад ва яке аз ду ширкатест, ки арзиши бозории он ба 3 триллион доллар расидааст.<ref>{{cite web |url=https://investor.microsoft.com/financial-information/annual-reports |title=Microsoft Annual Report 2024 |publisher=Microsoft }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Пайвандҳо == * [https://www.microsoft.com Сомонаи расмии Microsoft] <references/> [[Гурӯҳ:Ширкатҳо дар ИМА]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои технологӣ]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои нармафзорӣ]] [[Гурӯҳ:Таъсисёфта дар 1975]] 2i9whabogr6lawll297dorf7ur54kg0 0 14635 1483303 1477011 2026-08-13T19:37:10Z InternetArchiveBot 30618 Add 4 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483303 wikitext text/x-wiki [[Акс:Bukhara_Samanid_mausoleum_outside.JPG|чап|мини|[[Мақбараи Сомониён]] дар [[Бухоро]] (асри X), ки пурра аз хишт сохта шудааст, яке аз қадимтарин мақбараҳои бузурги ҷаҳони ислом аст. ]] '''Меъмории исломӣ''' — намудҳои васеъи санъати меъмории исломиро дар бар мегирад, ки тарроҳӣ ва сохти биноҳо ва сохтмонҳо ба давраи [[Ислом]] хос аст. === Пайдоиш === [[Акс:Al-Masjid_An-Nabawi_(Bird's_Eye_View).jpg|чап|мини|[[Масҷиди Набавӣ|Масҷиди Паёмбар]], ки дар макони аввалин масҷиди Муҳаммад дар [[Мадина]] ҷойгир аст. Бинои имрӯза натиҷаи таҷдид ва васеъкуниҳои зиёд то замони муосир мебошад. ]] Давраи исломӣ бо ташаккули [[Ислом|дини Ислом]] таҳти роҳбарии [[Муҳаммад]] дар аввали [[асри VII]] [[Арабистон (нимҷазира)|дар Арабистон]] оғоз ёфт. [[Масҷид|Масҷиди]] аввал сохторе буд, ки Муҳаммад дар [[Мадина]] [[соли 622]], фавран пас аз ''[[Ҳиҷрати Муҳаммад|ҳиҷрат]]'' (кӯчидан)-и ӯ аз [[Макка]] сохта буд, ки ба макони [[Масҷиди Набавӣ|Масҷиди Набавӣ (Паёмбар)]] ( ''ал-Масҷид ан-Набавӣ'' ) мувофиқат мекунад. Онро одатан ҳамчун хонаи ӯ тавсиф мекунанд, аммо шояд аз аввал ҳамчун маркази ҷамъиятӣ хизмат карда бошад. Бинои масҷид аз як сохтори оддии ҳавлӣ иборат буд, ки аз [[Хишт|хишти пухта]] сохта шуда буд ва нақшаи росткунҷа, қариб [[чоркунҷа]], тақрибан 53 ба 56 метрро ташкил медод. Айвони сояафкан, ки бо танаи [[хурмо]] дастгирӣ мешуд, дар тарафи шимолии ҳавлӣ ( ''ṣahn )'', дар самти намозгузорӣ ( ''[[қибла]]'' ), ки дар аввал ба сӯи [[Уршалим]] буд, қарор дошт. Вақте ки ''[[қибла]]'' дар [[соли 624]] ба сӯи [[Макка]] тағйир дода шуд, дар тарафи ҷанубӣ [[Айвон (меъморӣ)|айвони]] монанд илова карда шуд, ки ба сӯи он шаҳр нигаронида шуда буд. [[Муҳаммад]] ва оилааш дар утоқҳои алоҳидае, ки ба масҷид пайваст буданд, зиндагӣ мекарданд ва худи Муҳаммад пас аз маргаш дар [[соли 632]] дар яке аз ин утоқҳо [[дафн]] карда шуд. Дар тӯли боқимондаи [[асри VII]] ва дар давоми [[асри VIII]] бинои [[масҷид]] борҳо васеъ карда шуд, то як толори калони намоз бо боми ҳамвор ва бо [[Сутун|сутунҳо]] (толори гипостайл ) бо ҳавлии марказӣ дошта бошад. Он яке аз намунаҳои асосии масҷидҳои аввалине гардид, ки дар ҷойҳои дигар сохта шуда буданд. Олимон умуман розӣ ҳастанд, ки ба ғайр аз масҷид/[[Масҷиди Набавӣ]] [[Муҳаммад]], меъмории нимҷазираи Араб ба назар мерасад, ки танҳо дар ташаккули меъмории исломии баъдӣ нақши маҳдуд дошта бошад. Пеш аз оғози истилоҳои арабҳо ва мусалмонон дар [[асри VII]], ду қудрати бузург дар [[Ховари Миёна]] ва ҷаҳони шарқии [[баҳри Миёназамин]] [[Имперотурии Бизонс|Имперотурии Бизонс (Руми Шарқӣ)]] ва [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] буданд. Ин ду шоҳаншоҳӣ анъанаҳои асосии меъмории худро парвариш медоданд. Дар марзҳои байни ин ду шоҳаншоҳӣ- дар минтақаҳои биёбон ва даштҳои Сурия, [[Фаластин (вилояти таърихӣ)|Фаластин]], [[Байнаннаҳрайн]] ва шимоли Арабистон - ду давлати муштарии қабилаҳои арабӣ буданд: [[Давлати Лахмиён]], ки муштарии [[Сосониён]] буданд ва пойтахти онҳо дар ал-Ҳиро (дар Ироқи имрӯза) буд, ва [[Ғассониён]], ки муштарии [[Имперотурии Бизонс|Имперотурии Бизонс (Византия)]] буданд ва марзҳои шарқии онҳоро ҳимоя мекарданд. Ин ду сулолаи араб ҳомиёни муҳими [[меъморӣ]] дар минтақаҳои мувофиқи худ буданд. Меъмории онҳо имрӯз аз сабаби камёфтии боқимондаҳои муайяншаванда хуб маълум нест, аммо онҳо меъмории вазирони [[Имперотурии Бизонс|Византия]] ва [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] худро қарз гирифта, мутобиқ карданд. Баъзе аз биноҳои онҳо аз бостоншиносӣ ё матнҳои таърихӣ маълуманд, ба монанди қасрҳои Лахмиёни Хаварнак ва ас-Садир дар ал-Ҳира, калисои Ғассониён бо ороиши мозаикӣ дар Нитил (наздикии [[Мадаба]] ) ва толори тамошобинони Ғассониён, ки дар қароргоҳи деҳоти Умавиён дар ар-Русафо ҷойгир карда шудааст. Фарҳанг ва меъмории Лахмиёни ва Ғассониён эҳтимолан нақши баъдӣ дар интиқол ва филтр кардани анъанаҳои меъмории ҷаҳони [[Имперотурии Бизонс|Византия]] ва [[Шоҳаншоҳии Сосонӣ]] ба сулолаҳои исломии арабҳои баъдӣ, ки марказҳои сиёсии худро дар ҳамон минтақаҳо таъсис дода буданд, бозидааст. Вақте ки истилоҳои аввали араб-[[Мусулмон|мусалмонӣ]] дар [[асри VII]] аз нимҷазираи Араб паҳн шуда, дар саросари [[Ховари Миёна]] ва [[Африқои Шимолӣ]] пеш рафтанд, дар қаламравҳои забтшуда шаҳрҳои нави гарнизонӣ, ба монанди Фустат дар Миср ва [[Кӯфа|Куфа]] дар Ироқи имрӯза, таъсис дода шуданд. Масҷидҳои марказии ҷамоатии ин шаҳрҳо ба шакли гипостайл сохта шуда буданд. Дар шаҳрҳои дигар, бахусус дар Сурия, масҷидҳои нав бо роҳи табдил додан ё ишғол кардани қисмҳои калисоҳои мавҷуда дар шаҳрҳои мавҷуда, масалан, дар [[Димашқ|Димишқ]] ва [[Ҳамо]], таъсис дода шуданд. Ин масҷидҳои аввалия [[манора]] надоштанд, гарчанде ки шояд паноҳгоҳҳои хурд дар бомҳо барои муҳофизати [[муаззин]] ҳангоми [[Азон|даъват ба намоз]] сохта шуда бошанд. [[Акс:Desert_Place_of_Mshatta_Facade_-_Pergamon_Museum_-_Joy_of_Museums.jpg|мини|Намои Мшаттаи давраи [[Хилофати Уммавиён|Уммавиён]]]] Қасри ки наздикии [[Аммон]] сохта шудааст ва ҳоло дар Осорхонаи Пергамони Берлин нигоҳ дошта мешавад. Ин ороиш таъсири Византия ва [[Меъмории Сосонӣ|Сосониёнро]] нишон медиҳад. <ref>{{Cite book|last=Walmsley|first=Alan|title=Encyclopaedia of Islam, Three|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofi0000unse_u8d8|publisher=Brill|year=2020|isbn=978-90-04-16165-8|editor-last=Fleet|editor-first=Kate|location=|pages=|language=en|chapter=al-Mushattā|editor-last2=Krämer|editor-first2=Gudrun|editor-last3=Matringe|editor-first3=Denis|editor-last4=Nawas|editor-first4=John|editor-last5=Rowson|editor-first5=Everett}}</ref> === Давраи [[Умавиён]] === {{Фарҳанги исломӣ}}{{Асосӣ|Меъмории Уммавиён}} [[Хилофати Уммавиён|Хилофати Умавӣ]] (661–750) унсурҳои меъмории Византия ва [[Меъмории Сосонӣ|меъмории Сосониёнро]] муттаҳид мекард, аммо меъмории Умавӣ омезиши нави ин сабкҳоро муаррифӣ кард. Истифодаи такрории унсурҳо аз санъати классикии Рум ва Византия ҳанӯз ҳам ба таври васеъ возеҳ буд, зеро қудрати сиёсӣ ва сарпарастӣ дар Сурия, як вилояти собиқи Рум/Византия, марказонида шуда буд. Чунин ба назар мерасад, ки баъзе сохторҳои собиқи Ғассонӣ низ дар ин давра дубора истифода ва тағйир дода шудаанд. Аммо, миқдори зиёди таҷрибаҳо ба амал омаданд, зеро сарпарастони Умавӣ ҳунармандонро аз саросари империя ҷалб карданд ва ба меъморон иҷозат дода шуд ё ҳатто ташвиқ карда шуд, ки унсурҳоро аз анъанаҳои гуногуни бадеӣ омехта кунанд ва анъанаҳо ва маҳдудиятҳои анъанавиро нодида гиранд. Қисман дар натиҷаи ин, меъмории Умавӣ бо паҳно ва гуногунии ороиш, аз ҷумла мозаика, расмкашии деворӣ, ҳайкалтарошӣ ва рельефҳои кандакорӣ фарқ мекунад. Дар ҳоле ки саҳнаҳои фигурӣ дар ёдгориҳо ба монанди Қусайр Амра ба таври назаррас мавҷуд буданд, ороиши ғайрифигурӣ ва саҳнаҳои абстрактӣ, махсусан дар меъмории динӣ, хеле маъмул гаштанд. Ҳамин тариқ, давраи Умавиён дар тағйир ва ғанӣ гардонидани анъанаҳои меъмории мавҷуда дар давраи ташаккули фарҳанги визуалии ҷомеаи аввали исломӣ нақши муҳим бозидааст. [[Акс:CSC_0190_(5300274180).jpg|чап|мини|Масҷиди бузурги Димишқ (аввали асри 8)]] Умавиҳо аввалин шуда ''[[Меҳроб|меҳробро]]'' ба тарҳи масҷид, ки нишебии [[коҷ]]<nowiki/>шакл дар девори ''[[қибла]]<nowiki/>и'' [[масҷид]] буд, илова карданд. Тибқи гузоришҳо, аввалин ''меҳроб'' дар масҷиди Муҳаммад дар [[Мадина]] вақте пайдо шудааст, ки онро ал-Валид I дар соли 707 аз нав сохтааст. Чунин ба назар мерасад, ки он ҷойеро ифода мекард, ки Муҳаммад ҳангоми намозгузорӣ истода буд. Ин қариб фавран ба як хусусияти стандартии ҳамаи масҷидҳо табдил ёфт. Якчанд ёдгориҳои бузурги аввали меъмории исломӣ, ки дар замони Умавиҳо сохта шудаанд, инҳоянд: [[Қуббат ас-Сахра|Қуббат ас-Сахра (Гунбази Санг)]] дар [[Уршалим]] (аз ҷониби халифа [[Абдулмалик ибни Марвон|Абдулмалик]] сохта шудааст) ва Масҷиди бузурги Димишқ (аз ҷониби ал-Валид I сохта шудааст). [[Масҷидулақсо|Масҷиди Ал-Ақсо]] дар маҷмааи Ал-Ақсо, ки низ дар Ерусалим аст, низ аз ҷониби ал-Валид I аз нав сохта шудааст ва ҷойгузини сохтори оддии қаблӣ, ки тақрибан соли 670 сохта шуда буд, шудааст. Як қатор қасрҳо аз ин давра низ қисман боқӣ мондаанд ё дар замони муосир кофта шудаанд. Тоқи наълшакл бори аввал дар меъмории Умавиён пайдо мешавад ва баъдтар дар [[Андалус|Ал-Андалус]] ( нимҷазираи Иберия ) ба шакли пешрафтатарини худ таҳаввул ёфтааст. [[Акс:Dome_of_Rock_(Jerusalem_2018)_02.jpg|мини|Қисми дохилии [[Қуббат ас-Сахра|Қуббат ас-Сахра (Гунбази Санг)Қуббат ас-Сахра (Гунбази Санг)]] дар [[Уршалим]] (охири асри 7, бо таъмири баъдӣ), аз ҷумла мозаикаҳои хуб нигоҳдошташуда аз давраи Умавиён (дар атрофи қисми поёнии гунбаз). <ref>{{Cite book|last=Milwright|first=Marcus|title=Encyclopaedia of Islam, Three|year=2007|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofi0000unse_u8d8|publisher=Brill|isbn=9789004161658|editor-last=Fleet|editor-first=Kate|location=|pages=|language=en|chapter=Dome of the Rock|editor-last2=Krämer|editor-first2=Gudrun|editor-last3=Matringe|editor-first3=Denis|editor-last4=Nawas|editor-first4=John|editor-last5=Rowson|editor-first5=Everett}}</ref>]] [[Қуббат ас-Сахра|Қуббат ас-Сахра (Гунбази Санг)Қуббат ас-Сахра]] нақшаи ошёнаи марказонидашуда бо тарҳбандии ҳашткунҷа дорад. Эҳтимол дорад, ки ин тарҳ аз шабидияҳои қаблии Византия дар минтақа, ки шакли монанд доштанд, ба монанди Калисои Катисма, сохта шуда бошад. <ref>{{Cite journal|author=Avner|first=Rina|date=2010|title=The Dome of the Rock in Light of the Development of Concentric Martyria in Jerusalem: Architecture and Architectural Iconography|journal=Muqarnas|volume=27|pages=31–49|doi=10.1163/22118993_02701003|issn=0732-2992}}</ref> <ref name=":05225">{{Cite book|last=Milwright|first=Marcus|title=Encyclopaedia of Islam, Three|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofi0000unse_u8d8|publisher=Brill|year=2014|isbn=978-90-04-16165-8|editor-last=Fleet|editor-first=Kate|location=|pages=|language=en|chapter=Dome of the Rock|editor-last2=Krämer|editor-first2=Gudrun|editor-last3=Matringe|editor-first3=Denis|editor-last4=Nawas|editor-first4=John|editor-last5=Rowson|editor-first5=Everett}}</ref> Бо вуҷуди аҳамияти динӣ ва таърихии Гунбази Сахра, тарҳбандии он аксар вақт ҳамчун намуна барои ёдгориҳои бузурги исломӣ пас аз он хизмат намекард. Дар масҷидҳои гипостайлӣ, Умавиён анъанаи васеътар кардани "нав" ё роҳрав дар пеши ''меҳробро'' нисбат ба дигарон ҷорӣ карданд, ки толори намозро дар меҳвари марказии он тақсим мекард. Ин навоварӣ эҳтимолан аз тарҳбандии [[Базилика|базиликаҳои]] масеҳии мавҷуда дар минтақа илҳом гирифта шудааст. Ҳам Масҷиди Ал-Ақсо ва ҳам Масҷиди Бузурги Димишқ бо ин тарз толори гипостайлӣ доранд, ки [[Гунбад|гунбаз]] дар болои фазо дар пеши ''[[меҳроб]]'' ҷойгир аст ва ҳарду дар тарҳрезии масҷидҳои баъдӣ дар ҷойҳои дигар таъсиргузор буданд. Гунбази Санг ва масҷиди Умавӣ низ бо барномаи васеи ороиши мозаика, ки аз нақшҳо ва ҳунарҳои антиқаи дер истифода мешуд, машҳуранд. Аммо, ороиши мозаика дар ниҳоят дар меъмории исломӣ аз мӯд берун шуд. === Давраи [[Аббосиён]] === [[Акс:حصن_الاخيضر_(3).jpg|мини|Дохили Қасри ал-Ухайдир ( c. 775 ) дар Ироқ, яке аз қадимтарин намунаҳои боқимондаи меъмории Аббосиён]] Меъмории Аббосиён дар [[Хилофати Аббосиён]] (750–1513) махсусан аз меъмории Сосониён таъсир гирифтааст, ки дар навбати худ унсурҳоеро дар бар мегирифт, ки аз замони Месопотамияи қадим вуҷуд доштанд. Таъсирҳои дигар, ба монанди меъмории қадимии [[Суғд]] дар [[Осиёи Марказӣ]], низ қайд карда шудаанд. Ин қисман натиҷаи он буд, ки маркази сиёсии хилофат ба самти шарқ ба пойтахти нави [[Бағдод]], дар Ироқи имрӯза, кӯчонида шуд. Аббосиён инчунин дар асри 9 пойтахтҳои дигарро, ба монанди Самарраро сохтанд, ки ҳоло як макони бузурги бостоншиносӣ аст, ки дар ин давра фаҳмишҳои зиёдеро дар бораи таҳаввулоти [[Санъати исломӣ|санъат ва меъмории исломӣ]] фароҳам овардааст. Дар солҳои тиллоии Хилофати Аббосиён дар асрҳои 8 ва 9, қудрати бузург ва ягонагии он имкон дод, ки мӯдҳо ва навовариҳои меъморӣ зуд ба дигар минтақаҳои ҷаҳони ислом таҳти таъсири он паҳн шаванд. [[Акс:Fragment_of_Samarra_stucco_wall_decoration_8361.jpg|чап|мини|Лавҳаҳои ороишии гилӣ аз Аббосиён Самарра (асри 9), Ироқ, ки услуби "буридашуда"-ро, ки нақшҳои абстрактӣ бештар истифода мебурданд, нишон медиҳад. ]] Хусусиятҳои давраи охири Умавиён, ба монанди гунбазбандӣ, [[Гачбурӣ|кандакорӣ]] ва ороиши деворҳои рангкардашуда, дар давраи Аббосиён идома ва такмил дода шуданд. Арки чормарказӣ, ки шакли мураккабтари арки нӯгтез аст, бори аввал дар давраи Аббосиён дар ёдгориҳои Самарра, ба монанди қасри Қаср-ул-Ошиқ,тасдиқ шудааст ва дар давраҳои баъдӣ дар баъзе минтақаҳо васеъ истифода мешуд. Самарра инчунин пайдоиши сабкҳои нави ороишӣ, бахусус дар гаҷкорӣ ва гилкорӣ, ки нақшҳои растании қадимии анъанаҳои антиқаро ба шаклҳои абстрактӣ ва услубӣ табдил доданд, ки инро сабки ба истилоҳ "бурида" нишон медиҳад. Ин усулҳои ороишӣ зуд ба дигар минтақаҳое паҳн шуданд, ки дар онҳо ороиши гаҷкорӣ нақши муҳим дошт. [[Акс:Samrraa_05.jpg|мини|Деворҳо ва манораи Масҷиди бузурги Самарра, ки аз ҷониби Аббосиён дар асри 9 сохта шудааст]] Ҳамаи масҷидҳои Аббосӣ аз рӯи нақшаи ҳавлӣ бо толорҳои гипостайл сохта шуда буданд. Аввалин масҷиди бузурги Мансур буд, ки халифа ал-Мансур дар [[Бағдод]] сохта буд (аз он вақт инҷониб хароб шудааст). Масҷиди бузурги Самарра, ки аз ҷониби ал-Мутаваккил сохта шудааст, андозаи дошт., боми чӯбини ҳамвор дошт, ки бо сутунҳо такя мекард ва бо панелҳои мармарӣ ва мозаикаҳои шишагӣ оро дода шуда буд. Толори намози масҷиди Абу Дулаф дар Самарра аркадаҳоеро дар сутунҳои росткунҷаи хиштии росткунҷа дошт, ки ба девори ''[[қибла]]'' рост меоянд. Ҳарду масҷиди Самарра манораҳои спиралӣ доранд, ки ягона намунаҳо дар Ироқ мебошанд. Масҷиде дар [[Балх]], ки ҳоло Афғонистон аст, тақрибан буд. мураббаъ, бо се қатори се банди мураббаъ, ки нӯҳ гунбази гунбаздорро дастгирӣ мекунанд. Гарчанде ки пайдоиши [[манора]] номуайян аст, бовар меравад, ки аввалин манораҳои ҳақиқӣ дар ин давра пайдо шудаанд. Якчанд масҷидҳои Аббосиён, ки дар аввали асри нӯҳум сохта шудаанд, бурҷҳои [[манора]] доштанд, ки дар канори шимолии бино, рӯ ба рӯи ''[[меҳроб]]<nowiki/>и'' марказӣ қарор доштанд. Аз ҷумлаи машҳуртаринҳои инҳо манораи Малвия аст, ки бурҷи мустақил бо шакли "спиралӣ" барои Масҷиди бузурги Самарра сохта шудааст. === Услубҳои аввали минтақавӣ === {{Бештар|Меъмории Абдулҳабибия|Меъмории Фотимиён}} {{Фарҳанги исломӣ}} Пас аз сарнагун кардани хилофати Умавиён дар соли 750 аз ҷониби Аббосиён, шохаи нави [[Умавиён|сулолаи Умавиён]] дар соли 756 тавонист Ал-Андалусро таҳти назорат гирад ва [[Иморати Қуртуба|Аморати Кордобаро]] таъсис диҳад ва дар асри 10 ҳамчун халифаҳои худхонда ба авҷи қудрати худ бирасад. Масҷиди бузурги Кордоба, ки дар солҳои 785–786 сохта шудааст, аввалин ёдгории бузурги меъмории мавр дар нимҷазираи Иберия мебошад. Ин услуби меъмории таъсисёфта дар Ал-Андалус инчунин асосан бо меъмории Африқои Шимолӣ ( [[Мағриб]] ) муштарак буд, ки аз он империяҳои баъдӣ дар минтақа низ пайдо шуданд ва ба таҳаввулоти бадеии он саҳм гузоштанд. <ref name=":022">{{Cite book|last=Marçais|first=Georges|title=L'architecture musulmane d'Occident|publisher=Arts et métiers graphiques|year=1954|location=Paris}}</ref> Масҷиди бузурги аслии Кордоба бо толори беназири гипостайлии худ бо қаторҳои аркҳои дуқабата ва дуранга, ки дар васеъкуниҳои баъдии бино такрор ва нигоҳ дошта мешуданд, машҳур буд. Масҷид чандин маротиба васеъ карда шуд ва дар доираи васеъшавии он аз ҷониби ал-Ҳакам II (солҳои ҳукмронии 961–976) навовариҳои муҳими эстетикӣ, аз қабили аркҳои ба ҳам пайваст ва гунбазҳои қабурғадор, ки дар ёдгориҳои баъдии минтақа тақлид ва такмил дода шуданд, муаррифӣ карда шуданд. <ref name=":022" /> Сохтмони Мадинат аз-Заҳра, пойтахти нав ва шаҳри қасри бузург дар асри X, инчунин як маҷмааи муҳими меъмории шоҳона ва сарпарастиро ба вуҷуд овард. Ёдгориҳои хурдтар, ба монанди масҷиди Боб-ул-Мардум дар Толедо ва манораҳои иловашуда ба масҷидҳои Қаравӣ ва Андалусия дар Фес (Марокаши имрӯза), паҳншавии ҳамон унсурҳои услубиро дар саросари минтақа нишон медиҳанд. Пас аз авҷи қудрати худ, Хилофати Аббосиён дар асри 9 қисман ба давлатҳои минтақавӣ тақсим шуд, ки расман ба халифаҳои Бағдод итоат мекарданд, аммо дар асл мустақил буданд. <ref>{{Cite book|last=Kennedy|first=Hugh|title=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century|url=https://archive.org/details/prophetageofcali0000kenn_n8u3|publisher=Routledge|year=2004|isbn=978-0-582-40525-7|edition=2nd}}</ref> Ағлабиён дар Ифрикия (тақрибан Туниси муосир) худ ҳомиёни барҷастаи меъморӣ буданд, ки масъули аз нав сохтани ҳам Масҷиди бузурги Қайруон (ки дар ибтидо аз ҷониби Уқба ибни Нофӣ дар соли 670 таъсис ёфтааст) ва ҳам Масҷиди Зайтунаи [[Тунис]] дар аксари шаклҳои кунунии онҳо, инчунин барои сохтани бисёр сохторҳои дигар дар минтақа буданд. <ref>{{Cite book|last=Binous|first=Jamila|title=Ifriqiya: Thirteen Centuries of Art and Architecture in Tunisia|last2=Baklouti|first2=Naceur|last3=Ben Tanfous|first3=Aziza|last4=Bouteraa|first4=Kadri|last5=Rammah|first5=Mourad|last6=Zouari|first6=Ali|publisher=Museum With No Frontiers & Ministry of Culture, the National Institute of Heritage, Tunis|year=2010|series=Islamic Art in the Mediterranean|location=}}</ref> Дар Миср, Аҳмад ибни Тулун як сулолаи кӯтоҳмуддат, Тулуниёнро таъсис дод ва барои худ пойтахти нав ( ал-Қатоӣ )-ро бо масҷиди нави ҷамоатӣ, ки бо номи Масҷиди Ибни Тулун маъруф аст, ки соли 879 ба итмом расид, сохт. Он аз меъмории Аббосиён дар Самарра таъсири сахт гирифт ва яке аз намунаҳои барҷастатарин ва беҳтарин ҳифзшудаи меъмории асри 9 аз [[Хилофати Аббосиён]] боқӣ мемонад. Дар [[Эрон]] ва [[Осиёи Марказӣ]], як қатор сулолаҳои дигари маҳаллӣ ва минтақавӣ пеш аз омадани [[Салҷуқиён]] дар асри XI ҳукмронӣ мекарданд. То асри X, Эрони марказӣ ва маркази Ироқи Аббосиён таҳти ҳукмронии ''де-факто'' сулолаи Буйид қарор доштанд, шимоли Эронро [[Бовандиён|Бавандиён]] ва [[Зиёриён]] ва минтақаҳои шимолу шарқии [[Хуросони Бузург|Хуросонӣ]] ва [[Фарорӯд|Мовароуннаҳрро]] [[Давлати Сомониён|Сомониён]] идора мекарданд. Дар ҳамин давра бисёре аз хусусиятҳои хоси меъмории минбаъдаи Эрон ва Осиёи Марказӣ, аз ҷумла истифодаи хишти пухта ҳам барои сохтмон ва ҳам барои ороиш, истифодаи сафолҳои сирдор барои ороиши рӯизаминӣ ва таҳияи ''[[муқарнас]]'' аз сангҳои қирмизӣ, пайдо шуданд. Масҷидҳои гипостайлӣ сохта мешуданд ва инчунин далелҳои масҷидҳои бисёргунбаз мавҷуданд, гарчанде ки аксари онҳо дар давраҳои баъдӣ тағйир ё аз нав сохта шудаанд. Масҷиди Ҷомеи Ноин, яке аз қадимтарин масҷидҳои ҷамъомадӣ дар Эрон, дорои баъзе аз хусусиятҳои беҳтарини ин давра мебошад, аз ҷумла хиштҳои ороишӣ, навиштаҷоти куфӣ ва ороиши ғании гилӣ бо дастнависҳои ток ва баргҳои акантус, ки аз сабкҳои қаблии Самарра гирифта шудаанд. Як тамоюли муҳими дигари меъморӣ, ки дар асрҳои X то XI ба вуҷуд омадааст, рушди мазор аст, ки бори аввал шаклҳои бузургро ба даст овард. Як намуди мазор бурҷи мазор буд, ба монанди [[Гунбади Ковӯс|Гунбади Қобус]] (тақрибан солҳои 1006–7), дар ҳоле ки навъи асосии дигар чоркунҷаи гунбаздор буд, ба монанди [[Мақбараи Сомониён]] дар [[Бухоро]] (пеш аз соли 943). Дар асри 10, хилофати Фотимиён дар Ифрикия ба қудрат расид ва дар он ҷо пойтахти нави мустаҳкамро дар [[Маҳдия]] сохт. Соли 970, Фотимиён маркази қудрати худро ба Миср кӯчониданд ва пойтахти дигар, [[Қоҳира|Қоҳираро]] таъсис доданд. Меъмории Фотимиён дар Миср усулҳои Тулуниро пайравӣ карда, аз масолеҳи монанд истифода мебурд, аммо хусусиятҳои худро низ инкишоф дод. Аввалин масҷиди ҷамоатии Фотимиён дар Қоҳира масҷиди ал-Азҳар буд, ки ҳамзамон бо шаҳр (970) таъсис ёфтааст ва маркази маънавии шохаи [[Исмоилия|шиъаи исмоилии]] ислом гардид. Дигар ёдгориҳои назаррас инҳоянд: Масҷиди бузурги ал-Ҳаким (соли 990 таҳти роҳбарии ал-Азиз таъсис ёфтааст, аммо тақрибан соли 1013 таҳти роҳбарии ал-Ҳаким ба итмом расидааст), масҷиди хурди Ақмар (1125) бо намои кӯчаи зебои ороишёфта ва Машҳади гунбази Сайида Руқайя (1133), ки бо меҳроби кандакории боҳашаматаш машҳур аст. <ref name=":9">{{Cite book|last=Behrens-Abouseif|first=Doris|url=https://books.google.com/books?id=INsmT6zjAl8C&q=aqmar+mosque+1125&pg=PA72|title=Islamic Architecture in Cairo: An Introduction|date=1992|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-09626-4|pages=58–75}}</ref> Дар давраи вазири пурқудрат Бадр ал-Ҷамолӣ (ҳукмронӣ 1073–1094), деворҳои шаҳр аз санг ва якчанд дарвозаҳои бузург аз нав сохта шуданд, ки сетои онҳо то имрӯз боқӣ мондаанд: Боб ал-Футуҳ, Боб ал-Наср ва Боб Зувайла ). <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XshAEMLqzmAC&dq=false&pg=PA12|title=David Nicolle (2009), ''Saracen Strongholds 1100–1500: The Central and Eastern Islamic Lands''. Osprey Publishing, p. 12|isbn=978-1-84603-375-9|last=Nicolle|first=David|date=22 September 2009|publisher=Bloomsbury USA|access-date=27 October 2022|archive-date=2 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160502072213/https://books.google.com/books?id=XshAEMLqzmAC&pg=PA12&dq=false}}</ref> <center> <gallery widths="180" heights="180"> Акс:Mihrab_de_la_mezquita_de_Córdoba_(17060237467).jpg|мини|800px|Минтақаи ''меҳроб'' ва мақсура дар Масҷиди бузурги Кордоба, ки аз ҷониби ал-Ҳакам II (охири асри X) дар давраи [[Иморати Қуртуба|хилофати Кордоба]] ба масҷид илова карда шудааст. Акс:Medina_of_Sousse-130323.jpg|мини|800px|Рибатҳои Сус дар [[Сус (шаҳр)|Сус]], ки аз ҷониби Ағлабиён сохта шудаанд (охири асри VII ё аввали асри IX) Акс:Cairo,_porte_settentrionali,_01.JPG|мини|800px|Боб-ул-Футуҳ дар Қоҳира, яке аз дарвозаҳое, ки вазири Фотимиён Бадр ал-Ҷамолӣ (асри XI) сохтааст. </gallery> </center> {{ПБ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Услубҳои санъати тасвирӣ]] [[Гурӯҳ:Сабкҳои меъморӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории исломӣ]] [[Гурӯҳ:Биноҳои исломӣ]] j6gsnt5utl1mwutuew900h99qcg092q 0 16427 1483286 1349259 2026-08-13T19:19:10Z InternetArchiveBot 30618 Add 2 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483286 wikitext text/x-wiki '''Гернсӣ''' ({{Lang-en|Guernsey}}) — ҷазираест дар соҳили Нормандия дар [[Ла манш|канали Ла Манш]], яке аз ҷазираҳои канал. Он як қисми вобастагии тоҷи [[Гернси]] мебошад. Бузургтарин шаҳри ҷазира Порти Сент-Питер мебошад. Ҷазира қисми [[Бритониё|Британияи Кабир]] нест, гарчанде ки салтанат мудофиа ва баъзе ҷанбаҳои муносибатҳои байналмилалии соҳиби тоҷ (Bailiwick)-ро назорат мекунад. Дар айни замон, Гернси ба монархи Британияи Кабир тааллуқ дорад. Фарҳанг дар ҷазира омехтаи фарҳангҳои бритониёӣ ва нормандӣ аст, аммо таъсири Бритониё бартарӣ дорад. Забони асосӣ англисӣ аст, гарчанде ки фаронсавӣ низ ба таври васеъ ҳарф мезанад. Илова бар ин, дар ҷазира бо лаҳҷаи гернсии забони нормандӣ гуфтугӯ мекунанд. == Ном == . Дар гузашта ҷазира Ленур <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A590302|title=Guernsey, Channel Islands, UK|website=BBC|accessdate=10 October 2007}}</ref> ном дошт ва номи лотиниаш "Сарния" буд. == Таърих == === Таърихи барвақт === Гернси, ба монанди дигар ҷазираҳои канал, тақрибан дар соли 6000 пеш аз милод таъсис ёфтааст, вақте ки канали Ла-Манш пас аз баланд шудани сатҳи баҳр ба вучуд омад. Дар [[Неолит|давраи неолит]] дар ҷазира одамон пайдо шуда, дар соҳил маскан гирифтанд ва долменҳо ва менхирҳо сохтанд, ки ҳоло ҳам вуҷуд доранд. Тадқиқотчиён сохтмони онҳоро тақрибан 5000 пеш аз милод муайян мекунанд.<ref>{{Cite web|url=http://www.islandlife.org/ancient_monuments_gsy.htm|title=Guernsey Attractions – Ancient Monuments|website=Island Life|accessdate=24 November 2017}}</ref> Дар Гернси боқимондаҳои шаҳракҳои [[Руми Бостон|румӣ]] ва бозёфтҳои амфораҳо дар [[Геркуланум]] ва [[Испания]] аз рушди савдои минтақавӣ ва байналмилалӣ шаҳодат медиҳанд. Дар минтақаи Ла Плейдери ва Порти Сент-Питер биноҳое пайдо шудаанд, ки ба солҳои 100-400 милод тааллуқ доранд, ки шояд анборҳо буданд. Дар гавани бандари Петри Муқаддас боқимондаҳои киштии бо номи "Астерикс" кашф карда шуданд. Гумон меравад, ки ин як киштии тиҷории румӣ буд, ки ҳангоми сар задани сӯхтор ба соҳил афтодааст <ref>{{Cite web|url=http://museums.gov.gg/romanship|title=Gallo-Roman Ship|website=Guernsey Museums & Galleries|date=2012-07-19|accessdate=22 November 2017}}</ref>. Маълум аст, ки Сент Самсон Долский аз салтанати Гвент ба ҷазира рафт ва баъд аз он дини насронӣ ба Гернси паҳн шуд <ref name="HoG">{{Cite book|last=Marr|first=James|title=The History of Guernsey – The Bailiwick's Story|date=2001|publisher=The Guernsey Press|isbn=978-0953916610}}</ref>. === Асрҳои миёна === Дар соли 933 Ҷазираҳои Канал як қисми герсогии Нормандия шуданд. Соли 1066 герсоги Нормандия шоҳи [[Подшоҳии Ингилистон|Англия]] Вилям I шуд <ref name="HoG"/>. Дар соли 1204 шоҳ Ҷон Безамин қисми зиёди Герсогии Нормандияро аз даст дод, аммо Гернси ва дигар Ҷазираҳои Канал дар зери ҳукмронии Англия монданд. Тибқи шартҳои Шартномаи Париж дар соли 1259, Фаронса ҷазираҳои Каналро моликияти шоҳони Англия эътироф кард <ref name="Ogier">{{Cite book|last=Ogier|first=Daryl Mark|title=The Government and Law of Guernsey|publisher=The States of Guernsey|year=2005|isbn=978-0954977504}}</ref>. Дар ин муддат, ҷазира системаи ҳукумат ва институтҳои [[Парлумон|парламентаризми]] худро таҳия кард ва имрӯз он як қаламрави худидоракунанда мебошад. Дар асрҳои миёна ҷазира ҳамчун паноҳгоҳи роҳзанҳо хидмат мекард. Дар давоми Ҷанги Садсола Гернси якчанд маротиба аз ҷониби Фаронса забт карда шуд <ref name="HoG"/>. Дар соли 1331 бори аввал дар бораи милисаи Гернси зикр мешавад, ки дар давоми 600 соли оянда вуҷуд дошт <ref>{{Cite web|url=http://museums.gov.gg/rgm|title=Royal Guernsey Militia Regimental Museum|website=Guernsey Museums & Galleries|date=2012-07-19|accessdate=24 September 2017}}</ref>. Соли 1372 зархаридони Арагон ба ҷазира ҳамла карданд, ки ба он Овайн Лаугоч ап Томас фармондеҳӣ мекард, ки ба подшоҳи Фаронса хидмат мекард. Баъдтар, у ҳамроҳи зархаридони тирамуй ба афсонаҳои Гернси ҳамчун парихое, ки аз он тарафи баҳр ҳуҷум карда буданд, дохил шуд <ref>{{Cite book|last=de Garis|first=Marie|title=Folklore of Guernsey|url=https://archive.org/details/folkloreofguerns0000mari|year=1986|oclc=19840362}}</ref>. == Ҷуғрофиё == [[Акс:GuernseySarkAndOthers2021OSM.png|мини|Харитаи муфассали Гернси ва ҷазираҳои наздик]] Гернси ва ҷазираҳои ҳамсоя масоҳати умумии 71 ^км2 доранд. Дарозии хатти соҳили ҷазира 46 километр аст. Баландӣ аз сатҳи баҳр аз то 110 м мебошад. Дар обҳои соҳилии Гернси бисёр ҷазираҳо, рифҳо ва сангҳо мавҷуданд. Дар якҷоягӣ бо масофаи то 10 метр ва ҷараёни босуръати 12 гиреҳ, шино кардан дар ин ҷо хатарнок аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{Cite book|last=Cooper|first=Glynis|title=Foul deeds & suspicious deaths in Guernsey|publisher=Wharncliffe Books|year=2006|isbn=978-1845630089}} * {{Cite book|last=Crossan|first=Rose-Marie|title=Poverty and Welfare in Guernsey, 1560–2015|publisher=Boydell & Brewer|year=2015|isbn=978-1783270408}} * {{Cite book|last=Jamieson|first=A.G.|title=A people of the sea|publisher=Methuen|year=1986|isbn=978-0416405408}} * {{Cite book|last=Sebire|first=Heather|title=The Archaeology and Early history of the Channel Islands|url=https://archive.org/details/archaeologyearly0000sebi|publisher=The History Press|year=2005|isbn=978-0752434490}} [[Гурӯҳ:Гернсӣ]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] gvjf0u3j5klutp0ha2fkptr67bip79z 0 17463 1483271 1458145 2026-08-13T19:01:31Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483271 wikitext text/x-wiki {{Ширкат |ном = IBM |номи аслӣ = International Business Machines Corporation |логотип = IBM logo.svg |навъ = [[Ширкати саҳомии кушода]] |листинг = [[NYSE]]: IBM ([[S&P 500]], [[Dow Jones Industrial Average|DJIA]] компонент) |таъсисёбӣ = 16 июни [[1911]] |асосгузорон = Чарлз Флинт |макон = [[Армонк]], [[Ню-Йорк]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |афроди калидӣ = Арвинд Кришна (директори иҷроия) |бахш = [[Хизматҳои IT]], [[Нармафзори корхонавӣ]], [[Хизматҳои абрӣ]], [[Зеҳни сунъӣ]] |маҳсулот = IBM Cloud, Watson AI, серверҳои мейнфрейм |гардиш = 61,9 миллиард доллар ([[2023]]) |шумораи кормандон = 288,000 нафар (2024) |сайт = {{URL|ibm.com}} }} '''IBM''' ({{lang-en|International Business Machines Corporation}}) — ширкати амрикоии [[транснатсионалӣ|бисёрмиллатии]] технологӣ буда, дар [[Армонк]], [[Ню-Йорк]] ҷойгир аст.<ref>{{cite web |url=https://www.ibm.com/about |title=About IBM |publisher=IBM}}</ref> Ширкат 16 июни [[1911]] таъсис ёфтааст ва яке аз қадимтарин ширкатҳои технологии ҷаҳон мебошад.<ref>{{cite book |title=Making the World Work Better: The Ideas That Shaped a Century and a Company |author=Kevin Maney, Steve Hamm |year=2011 |publisher=IBM Press}}</ref> IBM дар соҳаҳои хизматҳои IT, нармафзори корхонавӣ, серверҳои мейнфрейм ва зеҳни сунъӣ ([[Watson]]) фаъолият мекунад ва бо лақаби '''Big Blue''' (Обии бузург) машҳур аст. == Таърих == === Таъсис ва солҳои аввал (1911–1950) === IBM 16 июни [[1911]] бо номи '''Computing-Tabulating-Recording Company''' (CTR) таъсис ёфт ва дар соли [[1924]] ба IBM номгузорӣ шуд. Томас Уотсон Аввал, ки дар соли [[1914]] раҳбар таъин шуд, ширкатро ба раҳбари бозори мошинолоти тиҷоратӣ табдил дод.<ref>{{cite book |title=The Maverick and His Machine: Thomas Watson, Sr. and the Making of IBM |url=https://archive.org/details/maverickhismachi00mane |author=Kevin Maney |year=2003 |publisher=Wiley}}</ref> === Компютерҳои мейнфрейм (1950–1980) === Дар соли [[1952]] IBM аввалин компютери тиҷоратии худро — IBM 701 — нашр кард. Дар соли [[1964]] IBM System/360 — оилаи мейнфреймҳое, ки бо ҳам мувофиқ буданд — муаррифӣ шуд ва инқилоб дар саноати компютер эҷод кард.<ref>{{cite journal |title=IBM System/360 |journal=IEEE Annals of the History of Computing |year=1986}}</ref> === IBM PC ва тағйирот (1981–2000) === Дар соли [[1981]] IBM '''IBM PC'''-ро нашр кард, ки стандарти компютерҳои шахсии ҷаҳон гардид. Дар охири солҳои 1990-ум IBM тавсеаи стратегии худро ба самти хизматҳои IT нигаронид. Дар соли [[1997]] суперкомпютери IBM '''Deep Blue''' чемпиони ҷаҳонии шоҳмот [[Гарри Каспаров]]-ро мағлуб кард.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1997/05/12/nyregion/swift-and-slashing-computer-topples-kasparov.html |title=Swift and Slashing, Computer Topples Kasparov |work=The New York Times |date=12 майи 1997}}</ref> === Давраи муосир (2000–ҳол) === Дар соли [[2005]] IBM бахши компютерҳои шахсии худро ба [[Lenovo]] фурӯхт. Дар соли [[2011]] '''Watson''' дар бозии телевизионии Jeopardy! ду чемпиони инсонро мағлуб кард.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-12468320 |title=IBM Watson computer wins Jeopardy! |work=BBC News |date=17 феврали 2011 }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> IBM акнун тамаркузи асосии худро ба хизматҳои абрии '''IBM Cloud''' ва зеҳни сунъии '''Watson''' нигаронидааст. == Маҳсулот == * '''IBM Cloud''' — платформаи хизматҳои абрии корхонавӣ * '''Watson AI''' — платформаи зеҳни сунъӣ барои тиҷорат ва тандурустӣ * '''IBM Z''' — серверҳои мейнфрейми пешрафта * '''IBM Consulting''' — хизматҳои мушовирати IT == Молия == Дар соли [[2023]] даромади IBM ба 61,9 миллиард доллар расид. IBM дар [[NYSE]] зери тикери '''IBM''' ба фурӯш мегузарад ва ҷузъи [[S&P 500]] ва [[Dow Jones Industrial Average]] мебошад.<ref>{{cite web |url=https://investor.ibm.com/financial-information/annual-reports |title=IBM Annual Report |publisher=IBM }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Пайвандҳо == * [https://www.ibm.com Сомонаи расмии IBM] <references/> [[Гурӯҳ:Ширкатҳо дар ИМА]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои технологӣ]] [[Гурӯҳ:Таъсисёфта дар 1911]] tthbp2w2gcdnzok56e8qow94a2rty2s 0 18726 1483386 1443598 2026-08-14T05:11:47Z Шухрат Саъдиев 5132 азнавсозии вироиши мақола 1483386 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2012}} {{Оғози сол|2012}} == Рӯйдодҳо == == [[Апрел]]== * '''[[17 апрел]]''' – дар шаҳри [[Душанбе]] филиали Донишгоҳи миллии тадқиқотӣ-технологии МИСиС (Донишкадаи пӯлод ва хӯлаҳои Москва) бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон расман ифтитоҳ ёфт. Филиал барои густариши ҳамкориҳои Тоҷикистону Русия дар соҳаи маориф ва омода намудани мутахассисони баландихтисос таъсис дода шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2012/04/iftito-1203-i-filiali-misis-dar-dushanbe/ |title=Ифтитоҳи филиали МИСиС дар Душанбе |website=АМИТ «Ховар» |date=17 апрели 2012 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2012/04/17/ |title=17/04/2012 — Ифтитоҳи филиали МИСиС дар Душанбе |website=АМИТ «Ховар» |date=17 апрели 2012 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref> * '''[[20 апрел]]''' – Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон [[Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Паёми навбатии худро ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод намуд. Дар Паём самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷӣ, рушди иқтисодию иҷтимоӣ, таҳкими давлатдорӣ, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон, рушди маориф, фарҳанг ва дигар масъалаҳои муҳими ҳаёти ҷомеа баррасӣ гардида, вазифаҳои минбаъдаи мақомоти давлатӣ муайян карда шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2012/04/payomi-prezidenti-1206-um-1203-urii-to-1207-ikiston-emomal-1251-ra-1203-mon-ba-ma-1207-lisi-olii-1206-um-1203-urii-to-1207-ikiston/ |title=Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=АМИТ «Ховар» |date=20 апрели 2012 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://peshina.jumhuriyat.tj/index.php?id=3&start=104 |title=Паёми Эмомалӣ Раҳмон, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, 20 апрели соли 2012 |website=Ҷумҳурият |publisher=Нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=23 апрели 2012 |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=116755 |title=Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28 апрели соли 2012, №177 «Дар бораи Нақшаи чорабиниҳо оид ба иҷрои вазифаҳое, ки дар Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 20 апрели соли 2012 зикр гардидаанд» |website=ADLIA |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |date=28 апрели 2012 |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref> == [[Июн]]== * '''[[12 июн]]''' – дар [[Минтақаи озоди иқтисодии «Суғд»]] фаъолияти корхонаи ҶДММ «Равзана Пластик» оғоз гардид. Корхона аввалин истеҳсолкунандаи профилҳои пластикӣ дар Тоҷикистон ба ҳисоб мерафт ва иқтидори солонаи он 3000 тонна маҳсулотро ташкил медод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/rus/2012/06/itogi-pervogo-dnya-rabochej-poezdki-e-rahmona-v-sogdijskuyu-oblast/ |title=Итоги первого дня рабочей поездки Э. Рахмона в Согдийскую область |website=НИАТ «Ховар» |date=12 июня 2012 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=ru |access-date=14 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2012/02/iste-1203-soli-daru-tirez-1203-oi-plastik-1251-dar-su-1171-d/ |title=Истеҳсоли дару тирезҳои пластикӣ дар Суғд |website=АМИТ «Ховар» |date=2 феврали 2012 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref> == [[Сентябр]]== * '''[[17 сентябр]]''' – Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳрири нави [[Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон]]ро ба имзо расонид. Дар таҳрири нав шумораи умумии андозҳо аз 21 намуд то 10 намуд, аз ҷумла 8 андози умумидавлатӣ ва 2 андози маҳаллӣ, кам карда шуда, расмиёти андозбандӣ ва ҳисоботдиҳӣ содда гардонида шуданд. Кодекс аз [[1 январ|1 январи]] [[соли 2013]] мавриди амалқарор гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2012/09/kodeksi-navi-andoz-ba-imzo-rasid/ |title=Кодекси нави андоз ба имзо расид |website=АМИТ «Ховар» |date=17 сентябри 2012 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=118242&compareid=165149 |title=Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref> == [[Октябр]]== * [[5 октябр]] – Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Президенти Федератсияи Русия [[Владимир Путин]] ба '''Пойгоҳи низомии 201-уми Русия дар Тоҷикистон''' ташриф оварданд. Дар ҳамин рӯз созишномаи байниҳукуматӣ оид ба мақом ва шартҳои будубоши пойгоҳи низомии Русия дар қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон ба имзо расид.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2012/10/tashrifi-emomal-1251-ra-1203-mon-va-vladimir-putin-ba-pojgo-1203-i-nizomii-201-rusiya/ |title=Ташрифи Эмомалӣ Раҳмон ва Владимир Путин ба Пойгоҳи низомии 201 Русия |website=АМИТ «Ховар» |date=5 октябри 2012 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref> * '''[[27 октябр]]''' – нақби автомобилгарди [[Шаҳристон (нақб)|«Шаҳристон»]] расман ба истифода дода шуд. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] дар маросими ифтитоҳи он иштирок намуд. Дарозии нақб 5253 метр ва дарозии нақби ҳаводиҳанда 5289 метр буда, барои бунёд ва таҷҳизонидани он тақрибан 430 миллион сомонӣ равона гардид. Ифтитоҳи нақб вақти ҳаракат байни [[Душанбе]] ва [[Хуҷанд]]ро ба таври назаррас коҳиш дод.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2012/10/iftito-1203-i-rasmii-na-1179-bi-moshingardi-sha-1203-riston/ |title=Ифтитоҳи расмии нақби мошингарди Шаҳристон |website=АМИТ «Ховар» |date=27 октябри 2012 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2012/10/na-1179-bi-sha-1203-riston-iftito-1203-yoft/ |title=Нақби «Шаҳристон» ифтитоҳ ёфт |website=АМИТ «Ховар» |date=27 октябри 2012 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref> == [[Декабр]]и соли [[2012]]== * [[1 декабр]] – Донистани [[забони русӣ]] барои муҳоҷирон дар Русия ҳатмӣ шуд<ref>{{Cite web |url=http://www.ozodi.org/archive/news/20121201/538/538.html?id=24786503 |title=Донистани русӣ барои муҳоҷирон дар Русия ҳатмӣ шуд. |accessdate=2012-12-27 |archivedate=2014-09-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140922020331/http://www.ozodi.org/archive/news/20121201/538/538.html?id=24786503 }}</ref>. * [[7 декабр]] – Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон '''Стратегияи баланд бардоштани сатҳи некӯаҳволии мардуми Тоҷикистон барои солҳои 2013–2015'''-ро бо қарори №718 тасдиқ намуд. Стратегия ба баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ, рушди иҷтимоӣ ва коҳиш додани сатҳи камбизоатӣ равона шуда буд.<ref>{{Cite web |url=https://mmih.adlia.tj/SEARCH/DocumentView?DocumentId=120822 |title=Барномаи давлатии мусоидат ба шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2014–2015 |website=ADLIA — Махзани мутамаркази иттилооти ҳуқуқӣ |publisher=Вазорати адлияи Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://president.tj/node/4318 |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref> * [[10 декабр]] – Шӯрои генералии [[Созмони Умумиҷаҳонии Савдо]] бастаи узвияти Ҷумҳурии Тоҷикистонро тасдиқ намуд. Тоҷикистон баъди тасвиби протоколи узвият 2 марти соли 2013 расман узви 159-уми Созмони Умумиҷаҳонии Савдо гардид.<ref>{{Cite web |url=https://www.wto.org/english/news_e/news13_e/acc_tjk_31jan13_e.htm |title=Tajikistan to become 159th WTO member |website=World Trade Organization |date=31 January 2013 |publisher=WTO |language=en |access-date=14 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.wto.org/english/res_e/booksp_e/anrep_e/anrep13_chap1_e.pdf |title=Annual Report 2013 — Joining the WTO |website=World Trade Organization |publisher=WTO |language=en |access-date=14 августи 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2012/12/10/ |title=10/12/2012 — Тоҷикистон ва Созмони Умумиҷаҳонии Савдо |website=АМИТ «Ховар» |date=10 декабри 2012 |publisher=АМИТ «Ховар» |language=tg |access-date=14 августи 2026 }}</ref> == [[Соли 2012]]== * Иттиҳодияи дӯстии «Фаронса-Тоҷикистон» таъсис шуд.<ref>{{Cite web |url=http://www.ozodi.org/archive/news/20121203/538/538.html?id=24787371 |title=Иттиҳодияи дӯстии «Фаронса-Тоҷикистон» таъсис шуд |accessdate=2012-12-27 |archivedate=2015-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150426121012/http://www.ozodi.org/archive/news/20121203/538/538.html?id=24787371 }}</ref>. * Тарҳи созишнома миёни Тоҷикистон ва НАТО ба тасвиб нарасид.<ref>{{Cite web |url=http://www.ozodi.org/archive/news/20121226/538/538.html?id=24808991 |title=МН тарҳи созишнома миёни Тоҷикистон ва НАТО-ро тасвиб накард |accessdate=2012-12-27 |archivedate=2014-09-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140922021042/http://www.ozodi.org/archive/news/20121226/538/538.html?id=24808991 }}</ref> * Намоишгоҳи саноатии Эрон дар [[Тоҷикистон]] шаҳри Душанбе баргузор гардид.<ref>{{Cite web |url=http://www.ozodi.org/archive/news/20121226/538/538.html?id=24808830 |title=Намоишгоҳи саноатии Эрон дар Тоҷикистон |accessdate=2012-12-27 |archivedate=2015-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150426120519/http://www.ozodi.org/archive/news/20121226/538/538.html?id=24808830 }}</ref> == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2012}} == Эзоҳ == {{эзоҳ|3}} [[Гурӯҳ:Соли 2012|*]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] dvahawk9g0g8lq766srl8jba22s4ss5 0 18859 1483399 1318972 2026-08-14T08:20:38Z CommonsDelinker 163 Removing [[:c:File:Logo_sdpr.jpg|Logo_sdpr.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: not PD-textlogo - https://web.archive.org/web/20031017021333/http://www.sdprus.ru/. 1483399 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ |ном = Михаил Сергеевич Горбачёв | тасвир = RIAN archive 850809 General Secretary of the CPSU CC M. Gorbachev (crop).jpg |тавсифи тасвир = |ширина = 250px |вазифа= [[Президенти ИҶШС]] |парчам = Flag of the Soviet Union.svg |аввалдавр = [[15 март]]и [[соли 1990]] |охирдавр = [[25 декабр]]и [[соли 1991]]а<ref name="Gkchp">С [[19 августа]] по [[21 августа]] 1991 года Горбачёв был фактически отстранён [[ГКЧП]] от исполнения обязанностей Генерального секретаря и Президента СССР; {{Нет АИ2|и. о. Генсека ЦК КПСС был объявлен заместитель Генсека [[Ивашко, Владимир Антонович|В.А. Ивашко]]|15|3|2016}}, и. о. Президента СССР — [[Вице-президент]] [[Янаев, Геннадий Иванович|Г.И. Янаев]].</ref> |ноиби президент = [[Янаев, Геннадий Иванович|Геннадий Иванович Янаев]]<br><small>(то 4 сентябр соли 1991)</small> |пешгузашта = вазифа барҳам хурд |ҷонишин = вазифа вазифа барҳам хурд |нахуст = [[Рыжков, Николай Иванович|Николай Иванович Рыжков]]<br>[[Павлов, Валентин Сергеевич|Валентин Сергеевич Павлов]] | вазифа_2 = Раиси [[Шӯрои Олии ИҶШС]] |парчам_2 = Flag of the Soviet Union.svg |аввалдавр_2 = [[25 май]]и [[соли 1989]] |охирдавр_2 = [[15 март]]и [[соли 1990]] |пешгузашта_2 = вазифа таъсис ёфт; ӯ худ ҳамчун [[Раиси Президиуми Шӯрои Олии ИҶШС]] |ҷонишин_2 = [[Лукьянов, Анатолий Иванович]] | вазифа_3 = [[Раиси Президиуми Шӯрои Олии ИҶШС]] |парчам_3 = Flag of the Soviet Union.svg |аввалдавр_3 = [[1 октябр]]и [[соли 1988]] |охирдавр_3 = [[25 май]]и [[соли 1989]] |пешгузашта_3 = [[Громыко, Андрей Андреевич|Андрей Андреевич Громыко]] |ҷонишин_3 = вазифа упразднена; ӯ худ ҳамчун раиси [[Шӯрои Олии ИҶШС]] | вазифа_4 = [[Котиби генералии КМ ҲКИШ]] |парчам_4 = Symbol-hammer-and-sickle.svg |аввалдавр_4 = [[11 март]]и [[соли 1985]] |охирдавр_4 = [[24 август]]и [[соли 1991]] |пешгузашта_4 = [[Черненко, Константин Устинович|Константин Устинович Черненко]] |ҷонишин_4 = [[Ивашко, Владимир Антонович|Владимир Антонович Ивашко]] (и.в.) | вазифа_5 = Котиби якуми Кумитаи ҳизбии кишвари Ставропол |парчам_5 = Symbol-hammer-and-sickle.svg |аввалдавр_5 = [[10 апрел]]и [[соли 1970]] |охирдавр_5 = [[4 декабр]]и [[соли 1978]] |пешгузашта_5 = [[Ефремов, Леонид Николаевич|Леонид Николаевич Ефремов]] |ҷонишин_5 = [[Мураховский, Всеволод Серафимович|Всеволод Серафимович Мураховский]] | вазифа_6 = Пешвои [[Ҳизби Сотсиал-демократии Русия (нав)|ҲСДР]] |парчам_6 = |парчам6_2 = Flag_of_Russia.svg |аввалдавр_6 = [[24 ноябр]]и [[соли 2001]] |охирдавр_6 = [[соли 2004]] |пешгузашта_6 = вазифа барҳам хурд |ҷонишин_6 = [[Кишенин, Владимир Николаевич|Владимир Николаевич Кишенин]] ҳамчун раис |ҳизб = 1) [[ҲКИШ]] (1952—1991)<br>2) [[Ҳизби сотсиал-демократи муттаҳидаи Русия|ҲСДМР]] (2000—2001)<br>3) [[Ҳизби сотсиал-демократии Русия (нав)|ҲСДР]] (2001—2007)<br>4) ССД (аз 2007) |маълумот = |касб = |шаҳрвандӣ = |дин = [[атеизм]]<ref>[http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=23487 Горбачев остается атеистом, хотя и крещен в православии при рождении] // [[Интерфакс]]-Религия</ref> |таърихи таваллуд = |зодгоҳ = |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |ҷинс = |падар = Горбачёв Сергей Андреевич (1909-1976) |модар = Гопкало Мария Пантелеевна (1911-1993) |ҳамсар = [[Горбачёва, Раиса Максимовна|Раиса Максимовна Горбачёва (Титаренко)]] (аз 1953 то 1999) |фарзандон = Ирина Горбачёва (Вирганская) |соядаст = Gorbachev Signature.svg |ҷоизаҳо = |сайт = [http://www.gorby.ru gorby.ru] }} '''Михаил Сергеевич Горбачёв''' ({{ВД-Дебоча}}) — ходими ҷамъиятӣ, ҳизбӣ ва давлатии [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] ва [[Русия]]. Охирин Котиби генералии КМ [[ҲКИШ]] (1985—1991). == Зиндагинома == Аз оилаи деҳқон. Хатмкардаи факултаи ҳуқуқшиносии Университети давлатии Маскав (1955) ва Институти хоҷагии қишлоқи Ставропол (1967, ғоибона). == Фаъолияти ҳизбӣ == Солҳои 1956—1962 котиби якуми Кумитаи комсомоли шаҳри Ставропол, котиби дуввум ва котиби якуми Кумитаи комсомоли кишвари Ставропол. Солҳои 1966—1970 котиби якуми Кумитаи партиявии шаҳри Ставропол, котиби дуввуми Кумитаи партиявии кишвари Ставропол. Солҳои 1970-78 котиби якуми Кумитаи партиявии кишвари Ставропол. Аз ноябри 1978 котиби КМ ҲКИШ ва аз соли 1980 узви Бюрои сиёсии КМ ҲКИШ. Солҳои 1985—1991 Котиби генералии КМ [[ҲКИШ]]. Михаил Горбачёв дар ин вазифаи масъулиятнок барои пешгирии буҳрони иқтисодии мамлакат барномаи афзоиши маҳсулнокии меҳнат, таҷдиди технологияи соҳаҳои муҳимми истеҳсолот ва афзунсозии даромади миллиро пешниҳод кард. Аммо коҳишёбии нархи ҷаҳонии нафт ва филиззот тайи солҳои 1985—1986 иҷроиши ин барномаро номумкин сохт. == Бозсозӣ == Бо ташаббуси Михаил Горбачёв дар Анҷумани 27 [[ҲКИШ]](феврал-марти 1986) барномаи мукаммали ислоҳот, бозсозии идоракунии иқтисодиёт ва роҳ кушодан ба фаъолияти хусусӣ баррасӣ гардид. Дар замони бозсозӣ аз соли 1986 озодии сухан ва матбуот вусъат ёфта, шумораи ҷамъияту иттиҳодияҳои ғайридавлатӣ афзуданд, робита бо кишварҳои хориҷӣ тавсеа пайдо кард. Аз ибтидои соли 1987 Михаил Горбачёв барои нав кардани кадрҳои ҳизбӣ шурӯъ намуд, ки беш аз 70 дарсади ҳайати аъзоёни Бюрои сиёсӣ, 70 дарсади котибони ҳизбии кумитаҳои шаҳрию ноҳиявӣ ва 60 дарсади котибони кумитаҳои вилоятии ИҶШС иваз шуданд. Ислоҳоти иқтисодӣ ба таҳкими бахши хусусӣ мусоидат карда, соли 1990 шумораи кооперативҳо ба 245 ҳазор ва бонкҳои тиҷоратӣ ба 224 адад расид. Вале беқурбшавии пул, камчинии маҳсулоти хӯрокворӣ ва болоравии нархи маҳсулоти ниёзи аввал боиси буҳрони шадид дар мамлакат гардид. Дар натиҷа пояҳои ҳукумати марказӣ коҳида, вокунишҳои миллӣ ва кӯшишҳои истиқлолхоҳӣ афзуданд ва то ҳадди ошӯбу хунрезиҳо рафта расиданд (ҳодисаҳои Қарабоғ, Сумгаит, Боку, Тбилиси, Вилнюс), ки мисоли он дар Тоҷикистон воқеаҳои февралии 1990 шуда метавонад. Зимни ислоҳоти сохтори сиёсӣ дар ҷаласаи ғайринавбатии Шӯрои Олии ИҶШС Михаил Горбачёв 1 октябри соли 1988 раиси Президиуми Шӯрои Олии ИҶШС ва 25 майи 1989 бо гирифтани овози зиёд Раиси Шӯрои Олии ИҶШС интихоб гардид. Гурӯҳи мухолифони Михаил Горбачёв дар атрофи Б. Н. Елсин муттаҳид шуда, 12 июни соли 1990 дар анҷумани депутатҳои халқи РСФСР Декларатсияи истиқлоли давлатии Руссияро қабул карданд. Бо ташаббуси Михаил Горбачёв барои нигоҳ доштани ИҶШС референдум (17 марти 1991) гузаронида шуд, ки 76 дарсади аҳолии мамлакат онро ҷонибдорӣ карданд. Имзои Шартномаи Иттифоқи ҷумҳуриҳои мустақил [[20 сентябр]]и [[соли 1991]] мавқуф гузошта шуд, вале бинобар балвои августии соли 1991 ин санад баррасӣ нагардид. [[Борис Елтсин]] аз [[23 август]]и [[соли 1991]] фаъолияти [[ҲКИШ]]-ро дар ҳудуди РСФСР манъ кард. [[24 август]]и [[соли 1991]] Михаил Горбачёв аз гирифторӣ дар Фароси Қрим раҳида, ба [[Маскав]] баргашт ва аз вазифаи Котиби генералии КМ [[ҲКИШ]] истеъфо дод. Кӯшишҳои минбаъдаи Михаил Горбачёв барои дубора баррасӣ намудани имзои Шартномаи Иттифоқи ҷумҳуриҳои мустақил бенатиҷа монд. [[18 декабр]]и [[соли 1991]] сарони давлатҳои [[РСФСР]], [[Украина]] ва [[Белорус]]сия шартномаи Беловежскро дар бораи пароканда кардани [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] ва таъсис додани [[Иттиҳоди давлатҳои мустақил]] имзо карданд. == Истеъфо == Баъди аз мақоми Президенти ИҶШС [[24 декабр]]и [[соли 1991]] истеъфо доданаш аз соли 1992 президенти Фонди байналхалқии таҳқиқоти иҷтимоию иқтисодӣ ва сиёсӣ (Фонди Горбачёв) мебошад. Дар давраи Михаил Горбачёв ҷанги Афғонистон ([[1989]]) боздошта шуд ва Ҷумҳурии Олмон ([[1990]]) муттаҳид гардид. Робитаҳои хориҷӣ бо Британияи Кабир, Хитой, ИМА беҳтар шуд. == Ҷоизаҳо ва медалҳо == Барандаи [[Ҷоизаи Нобел]] барои сулҳ (1990). Бо 2 [[ордени Ленин]], 2 ордени Револютсияи Октябр, чандин ордену медалҳои дигар сарфароз шудааст. == Адабиёт == * Пияшев Н. Ф. М. С. Горбачёв… кто он? М., 1995. == Сарчашма == * {{ЭМТ|Горбачёв Михаил Сергеевич |4}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Барандагони Ҷоизаи сулҳи Нобел 1976-2000}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Котибони генералии КМ ҲКИШ]] [[Гурӯҳ:Раисони Президиуми Шӯрои Олии ИҶШС]] [[Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи сулҳи Нобел]] [[Гурӯҳ:Президентҳои ИҶШС]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XX]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Сарварони асри XX]] 3kqzipgifd96zj4szj6af703s2v23mw 0 21483 1483240 1479831 2026-08-13T18:23:46Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483240 wikitext text/x-wiki {{Давлати таърихӣ |ном = Имперотурии Салҷуқиён |номи қавмӣ = {{lang-fa|دولت سلجوقیان}} <br>''Dawlat-i Salcūqiān'' |вазъ = империя, салтанат |гимн = |дирафш = |тавсифи_дирафш = |нишон = |тавсифи_нишон = Рамзи давлатии "Уқоби Салҷуқӣ"<ref>Diana Darke "Eastern Turkey". стр.97</ref><ref>Jonathan Osmond, ‎Ausma Cimdin̦a "Power and Culture: Identity, Ideology, Representation" стр.62-63</ref> |харита = Seljuk Empire correct locator map.png |андоза = |тавсиф = |p1 = Давлати Ғазнавиён |flag_p1 = no flag.svg |image_p1 = |p2 = Буиды |flag_p2 = Buyids 970.png |image_p2 = |p3 = Салариды |flag_p3 = SallaridMapHistoryofIran.png |image_p3 = |p4 = Империяи Византия |flag_p4 =JustinianusI.jpg |image_p4 = |ташкилшуда = 1037 |барҳамхӯрда = 1194 |s1 = Давлати Ғуриён |flag_s1 = Ghurids1200.png |image_s1 = |s2 = Давлати Хоразмшоҳиён |flag_s2 = Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |image_s2 = |s3 = Конийский султанат |flag_s3 = Anatolia1300.png |image_s3= |s4 = Айюбиды |flag_s4 = Flag of Ayyubid Dynasty.svg |image_s4 = |s5 = Государство Ильдегизидов |flag_s5 = |image_s5 = |s6 = Буриды |flag_s6 = Map Crusader states 1135-en.svg |image_s6= |s7 = Зангиды |flag_s7 = Zengid Dynasty 1127 - 1250 (AD).PNG |image_s7= |s8 = Данишмендиды |flag_s8 = Малая Азия 1097 г..svg |image_s8= |s9 = Артукиды |flag_s9 = |image_s9= |шиор = |пойтахт = [[Нишопур]] (1037-1043)<br> [[Рай]] (1043-1051)<br> [[Исфаҳон]] (1051-1118)<br> [[Ҳамадон]] (ғарб) (1118-1194)<br> [[Марв]] (шарқ) (1118-1153) |шаҳрҳо = |забон = *[[Забони порсӣ|Порсӣ]] <small>(забони расмӣ & дарбор; [[лингва франка]];)<ref>"Persian Prose Literature." World Eras. 2002. HighBeam Research. (3 September 2012);<blockquote>"Princes, although they were often tutored in Arabic and religious subjects, frequently did not feel as comfortable with the Arabic language and preferred literature in Persian, which was either their mother tongue—as in the case of dynasties such as the Saffarids (861–1003), Samanids (873–1005), and Buyids (945–1055)—'''or was a preferred lingua franca for them—as with the later Turkish dynasties such as the Ghaznawids (977–1187) and Saljuks (1037–1194)''' ". [http://www.highbeam.com/doc/1G2-3034700041.html] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130502180821/http://www.highbeam.com/doc/1G2-3034700041.html |date=2013-05-02 }}</blockquote></ref><ref name="Bosworth">C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in ''UNESCO History of Humanity'', Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: <blockquote>"While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, '''the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language''' (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time).</blockquote>"</ref><ref name="ReferenceA">{{cite book |editor-last=Savory |editor-first=R. M. |title=Introduction to Islamic Civilisation |url=https://archive.org/details/introductiontois00savo_0 |location= |publisher=Cambridge University Press |year=1976 |page=[https://archive.org/details/introductiontois00savo_0/page/83 82] |isbn=0-521-20777-0 }}</ref></small> * [[Забони оғузӣ|Оғузӣ]] <small>(сулола){{sfn|Stokes|2008|p=615}}<ref name="Bosworth" /><ref>''Concise Encyclopedia of Languages of the World'', Ed. Keith Brown, Sarah Ogilvie, (Elsevier Ltd., 2009), 1110; "Oghuz Turkic is first represented by Old Anatolian Turkish which was a subordinate written medium until the end of the Seljuk rule."</ref> * [[Забони арабӣ|Арабӣ]] (ҳуқуқ, дин ва илм)<ref name="ReferenceA"/><ref name="Bosworth" />)</small> |валюта = |дополнительный_параметр = |содержимое_параметра = |майдон = 12.000.000 км² |население = |форма_правления = монархия |сулола = [[Салҷуқиён]] |унвони_ҳокимон = Султон |дин = ислом |дополнительный_параметр2 = Страны сегодня |содержимое_параметра2={{Collapsible list| {{парчамбандӣ|Афганистан}} {{парчамбандӣ|Армения}} {{парчамбандӣ|Азербайджан}} {{парчамбандӣ|Китай}} {{парчамбандӣ|Египет}} {{парчамбандӣ|Грузия}} {{парчамбандӣ|Иран}} {{парчамбандӣ|Ирак}} {{парчамбандӣ|Израиль}} {{парчамбандӣ|Иордания}} {{парчамбандӣ|Казахстан}} {{парчамбандӣ|Кувейт}} {{парчамбандӣ|Киргизия}} {{парчамбандӣ|Ливан}} {{парчамбандӣ|Оман}} {{парчамбандӣ|Государство Палестина}} {{парчамбандӣ|Саудовская Аравия}} {{парчамбандӣ|Сирия}} {{парчамбандӣ|Таджикистан}} {{парчамбандӣ|Турция}} {{парчамбандӣ|Туркменистан}} {{парчамбандӣ|ОАЭ}} {{парчамбандӣ|Узбекистан}} {{парчамбандӣ|Йемен}} }} }} '''Имперотурии Салҷуқиён''' ё '''Салтанати Салҷуқиён''' — давлати турку форсизабони асримиёнагӣ. Аз сулолаи туркзабони қабилаҳои оғузи туркманҳо баромада, [[соли 1040]] баъд аз торумори [[Ғазнавиён]] дар [[Хуросон]] ҳукмрон шудаанд. == Таърих == Муҳорибаи Дандонақон, ки дар [[соли 1040]] сурат гирифта, тақдири [[Давлати Ғазнавиён|давлати Ғазнавиёнро]] ҳал карда буд, боиси тамоман ба [[Хуросон]] соҳиб шудани [[Салҷуқиён]] гардид<ref>Бартольд В.В., 1963 в, с. 569–583; Заходер Б.Н., 1945. Таърихи минбаъдаи Салҷуrиён дар ин асар муфассалан тавзеҳ ёфтааст; Воsworth С.Е., 1968 а.</ref>. [[Туғралбеки Салҷуқӣ]] (1040–1063) пас аз ин ғалаба фавран худашро «[[султон]]» эълон кард ва бародари худро дар [[Хуросон]] гузошта, ба тарафи Гургон лашкар кашид. Ӯ дар як муддати кӯтоҳ нафақат Гургон, Табаристон, Хоразм ва Озарбойҷонро ба таҳти тасарруфи худ гирифт, балки як қисми вилоятҳои ғарбии Эрони кунуниро низ ишғол намуда, дар соли 1055 пойтахти хилофати Аббосӣ шаҳри Бағдодро ба дасти худ даровард ва салтанати давлати салҷуқиро расман эълон кард. Султон Туғрал Кирмон ва Форсро низ забт намуда, дар Кавказ ба қӯшуни давлати Румия шикасти сахт ворид овард. Пас аз вафоти Султон [[Туғралбеки Салҷуқӣ]] бародарзодаи ӯ [[Алпарслон]] (1063– 1072) ба тахт нишаста, хоки Салтанати салҷуқиро хеле вусъат дод. Алпарслон баъзе мавзеъҳои [[Мовароуннаҳр|Мовароуннаҳрро]] ба [[салтанат]] тобеъ кард. Вай инчунин императори Рум — Романи IV Диогенро мағлуб намуд. Дар вақти ҳукмронии Султон [[Ҷалолиддини Маликшоҳ]] (1072–1092) ҳудуди давлати салҷуқӣ ба дараҷае тавсеа ёфт, ки аз соҳилҳои [[баҳри Миёназамин]] сар карда, то сарҳади давлати [[Имперотурии Чин]] қариб тамоми кишварҳои исломии [[Осиё]] дар таҳти тасарруфи салтанат қарор гирифтанд. Аммо пас аз фавти [[Ҷалолиддини Маликшоҳ]] салтанати паҳновари салҷуқӣ пош хӯрда, ба якчанд [[мулк|мулку]] [[давлат|давлатҳо]] тақсим шуда рафт. Дар [[асри ХII]] пойтахти салтанти салҷуқии аҳди Санҷар (1118– 1157) шаҳри [[Марв]] буд. Ин шаҳр хеле тараққӣ карда, масоҳати бузургеро ишғол менамуд, каналҳои зиёди обёрӣ ва маҳаллаҳои калони пешаварӣ дошт. [[Марв]] ҳамчунин яке аз марказҳои фарҳангии [[Осиё]] ба шумор мерафт. Ёқут чунин менависад: {{аввали иқтибос}}«Вақте ки ман онро (яъне Марвро.– [[Бобоҷон Ғафуров|Б. Ғ.]]) тарк кардам, дар он ҷо даҳ китобхонаи вақф мавҷуд буд, ки дар бобати фаровонӣ ва бартарии китобҳои маҳфузгардида назири чунин як ганҷинаи китобро дар олам надидаам»{{охири иқтибос|сарчашма=}}<ref>Ёқут, IV, с. 509</ref>. Дараҷаи фарҳанги Салҷуқиёни бодиянишин нисбат ба савияи фарҳангии [[Мардумони эронитабор |мардумони эронитабори]] гардидаи [[Мовароуннаҳр]] ва [[Хуросон]] хеле паст буд. Кормандони дараҷаи дувум ва севуми давлати салҷуқиро як сӯ гузорем, худи «Салҷуқиёни бузург» низ аз дониш дур буданд. Масалан, Туғрал ва [[Алпарслон]], ҳатто савод ҳам надоштаанд. Ин вазъият сабаб шуд, ки дар умури идораи ҳукумати Салҷуқиён мардони сиёсии ӣофрҳангтарин халқҳои ин сарзамин — [[Мардуми тоҷик|тоҷикҳо]], [[форсҳо]] ва [[Туркҳо|туркони муқимии Осиёи Марказӣ]] нақши муҳиме бозанд. Ҳамеша дар чунин мавридҳо фотеҳон дар таҳти таъсири халқҳои мутеъ, вале хеле соҳиби [[дониш|донишҳои]] [[фарҳанг|бофарҳанг]] буданд. == Нақши вазир [[Низомулмулки Тусӣ]] == Дар таърихи Салтанати Салҷуқиён нақши вазир [[Низомулмулк]] (1063—1092) ([[Низомулмулки Тусӣ]]) баҳри шукуфоиву тараққии давлатдории Салҷуқиён ниҳоят бузург аст. Ӯ ба таҷрибаи хонадони [[Сомониён]] ва [[Ғазнавиён]] такя карда, императории боазамати Салҷуқиёнро ба низоми муайян даровард. Худсариву саркашии сипоҳиёни туркман ва ашрофу рӯҳониёни тоҷикро низ то андозае пешгирӣ кард. Маҳз дар даврони вазорати ин вазири донишманд давлатдории Имперотурии Салҷуқиён ба дараҷаи баландтарини худ расид. Мероси фарҳангии ин донишманди [[Мардуми тоҷик|тоҷик]] дар асарибезаволи хеш гузоштааст — [[«Сиёсатнома»]] (ё «Сияру-л-мулук» ва ё «Панҷоҳ фасли Хоҷа Низомулмулк») аст, ки то ба имрӯз расидааст. Низомулмулк бо ташкили мактабҳои диние, ки бо номи ӯ ба [[Низомия (мадраса)|Низомия (мадраса)«Низомия»]] маъруф буданд, табақаи рӯҳониёни расмии ба давлат тобеъ бо эътиқоди аҳли суннатро тарбият намуда, бар муқобили ҳамагуна зуҳуроти иҷтимоӣ мубориза мебурд. Низомулмулк бо мазҳаби исмоилия — мухолифини сарсахти cалҷуқиён мубориза бурд ва аз ҷониби фидоиёни исмоилӣ ба қатл расонида шуд.<ref>Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). — Душанбе,2011, — с.126.</ref>''' == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{таърих-нопурра}} [[Гурӯҳ:Таърихи Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Салҷуқиён]] i0903ib1r4q5hbn1gbibxbp1hazvbvw 0 30584 1483325 1445513 2026-08-13T21:00:25Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483325 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | ном =Фурудгоҳи Гэтвик | номи маҳаллӣ = | номи маҳаллӣ-1 = | номи маҳаллӣ-2 = | акс = | акс-арз = | унвон = | акс2 =Gatwick_South_Terminal.jpg | акс2-арз = | унвон2 = | IATA =LGW | ICAO =EGKK | FAA = | TC = | LID = | GPS = | WMO = <center>{{Location map|Solomon Islands|width=200|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=LGW |position=bottom |lat_deg=51|lat_min=08|lat_sec=53|lat_dir=N |lon_deg=000|lon_min=11|lon_sec=25|lon_dir=W }}<small>муқеъият фурудгоҳи готуик дар кишвар [[Англия]]</small></center> | навъ =ҳамагона (умумӣ) | молик-муроқиб = | молик =Ivy Bidco Limited | гардонанда = | шаҳр =[[Лондон]] | муқеъият =[[Англия]] | марказ =[[بریتیش ایرویز]] | ҷузъ = <!-- фурудгоҳ низомӣ --> | бакор рафта дар = | фармондеҳ/мудир = | сокин = | metric-elev = | аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси фут =203 | аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси метр =62 | Мухтасот = | вебгоҳ =[http://www.gatwickairport.com/ www.gatwickairport.com] | metric-rwy =балӣ | R1-шумора =08L/26R | R1-тул-фут =8415 | R1-тул-метр =2565 | R1-сатҳ = [[асфалт]] ва [[бутун]] | H1-шумора = | H1-тул-фут = | H1-тул-метр = | H1-сатҳ = | тавзеҳ-Сол =2011 | тавзеҳ1-титр=Мусофирбарӣ | тавзеҳ1-Иттилоот = 33674264 | понавис = }} '''Фурудгоҳи Гэтвик''' ({{lang-en|Gatwick Airport}}) ({{IPAc-en|ˈ|ɡ|æ|t|w|ᵻ|k}};<ref>[https://web.archive.org/web/20191022160850/https://www.lexico.com/en/definition/gatwick Oxford Dictionaries] (дастрас 5 сентябри 2012) {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203015846/http://oxforddictionaries.com/pronounce/english/Gatwick|date=3 феврали 2014}}</ref> {{airport codes|LGW|EGKK|p=n}}) — ҳамчунин бо номи '''Фурудгоҳи Лондон Гэтвик''' маъруф аст, яке аз фурудгоҳҳои байналмилалӣ мебошад, ки ба [[Лондони Бузург|Лондони бузург]] ва ҷануби [[Англия]] хидмат мерасонад. Ин фурудгоҳ дар шаҳри [[Лондон]] кишвари [[Англия]] қарор дорад, ва дар баландии 62 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст. Он дар наздикии Кроули дар Уст-Сассекс ҷойгир буда, {{convert|30|mi}} ҷанубтар аз Маркази Лондон воқеъ аст. Дар соли 2024, Гэтвик дувумин фурудгоҳи сермусофиртарин аз рӯи ҷамъияти умумии мусофирон дар Британияи Кабир пас аз Фурудгоҳи Ҳитроу ва даҳумин сермусофиртарин дар Аврупо ба шумор мерафт.<ref name="Vinci2024">{{cite press release|title=Vinci Airports – Traffic 2024|url=https://www.globenewswire.com/news-release/2025/01/16/3010996/0/en/VINCI-Airports-Traffic-as-of-December-31-2024.html|date=16 January 2025|access-date=4 February 2025}}</ref> Масоҳати умумии он {{convert|674|ha}}-ро ташкил медиҳад.<ref>{{cite web|url=http://www.aerohabitat.eu/uploads/media/BAA_-_Gatwick_Interim_Master_Plana_2015.pdf|title=Gatwick Airport Interim Master Plan|access-date=15 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915225519/http://www.aerohabitat.eu/uploads/media/BAA_-_Gatwick_Interim_Master_Plana_2015.pdf|archive-date=15 September 2018|url-status=live}}</ref> Гэтвик дар охири солҳои 1920 ҳамчун аэродром кушода шуд; аз соли 1933 барои парвозҳои тиҷоратӣ истифода мешавад. Фурудгоҳ ду терминал дорад — Терминали Шимолӣ ва Терминали Ҷанубӣ, ки масоҳатҳои {{convert|98000|m2|sqft sqyd|abbr=on}} ва {{convert|160000|m2|sqft sqyd|abbr=on}}-ро фаро мегиранд.<ref>{{cite web|url=http://www.gatwickairport.com/business-community/about-gatwick/at-a-glance/facts-stats/|title=Facts and Stats|website=Gatwick Airport|year=2014|access-date=11 February 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130829080203/http://www.gatwickairport.com/business-community/about-gatwick/at-a-glance/facts-stats/|archive-date=29 August 2013|accessdate=2025-10-26|archivedate=2016-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160217201013/http://www.gatwickairport.com/business-community/about-gatwick/at-a-glance/facts-stats}}</ref> Он ҳамчун фурудгоҳи якмасир амал мекунад ва масири асосии он {{convert|3316|m|ft|abbr=out}} дарозӣ дорад. Масири дуюм низ мавҷуд аст, аммо бинобар наздикиаш ба масири асосӣ, танҳо дар ҳолате истифода мешавад, ки масири асосӣ фаъол набошад. Дар соли 2018, 46,1{{nbsp}}миллион мусофир тавассути фурудгоҳ сафар карданд, ки нисбат ба соли 2017 1,1% зиёдтар буд.<ref name="LGW_2018_GAL_Stats">{{cite web|url=http://mediacentre.gatwickairport.com/press-releases/2018/2019-01-16-gatwick-long-haul-traffic-grows-in-december.aspx|title=Gatwick long-haul traffic grows in December as 46.1m passengers travel through in 2018|date=16 January 2019|access-date=19 January 2019}} {{Dead link|date=August 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Гэтвик маркази дуюми British Airways дар Лондон буда, бузургтарин пойгоҳи амалиётии ширкати ҳавопаймоии арзонтарини [[easyJet]] ба ҳисоб меравад. == Таърих == === Солҳои аввал === [[Акс:Douglas_DC-6_EC-AUC_TASSA_LGW_29.08.64_edited-2.jpg|мини|[[Douglas DC-6]] дар назди терминали нав дар фурудгоҳи Гатвик, соли 1964]] [[Акс:BAC_111-201AC_One-Eleven,_British_Caledonian_Airways_AN1809004.jpg|мини|[[BAC 1-11]] бо бинои асосии терминали фурудгоҳи Гатвик, соли 1973]] Заминҳое, ки фурудгоҳи Гатвик дар онҳо ҷойгир аст, бори аввал дар охири солҳои 1920 ҳамчун [[аэродром]] рушд ёфтанд. Вазорати ҳавопаймоӣ дар соли 1933 парвозҳои тиҷоратиро аз ин маҳал иҷозат дод ва аввалин терминал, "The Beehive", соли 1935 бунёд гардид. Парвозҳои мунтазам аз терминали нав соли баъдӣ оғоз шуданд. Дар ҷанги дуюми ҷаҳонӣ, фурудгоҳ зери назорати низомӣ гузашт ва бо номи '''RAF Gatwick''' маъруф шуд. Баъди ҷанг, фурудгоҳ ба истифодаи шаҳрвандӣ баргашт. Фурудгоҳи муосир дар миёнаи солҳои 1950 сохта шуда, соли 1956 кушода шуд. Биноҳои фурудгоҳ аз ҷониби ширкати меъмории [[Yorke Rosenberg Mardall]] миёни солҳои 1955 то 1988 тарҳрезӣ шудаанд.<ref>{{cite book|first=Alan|last=Powers|title=In the Line of Development: FRS Yorke, E Rosenberg and CS Mardall to YRM, 1930–1992|year=1992|publisher=RIBA Heinz Gallery|isbn=1-872911-20-X}}</ref> Дар солҳои 1960, ширкатҳои British United Airways (BUA) ва Dan-Air ду ширкати мустақили бузурги ҳавопаймоии Британия дар Гэтвик буданд. BUA ҳамчун оператори асосии парвозҳои мунтазам дар фурудгоҳ муаррифӣ шуд ва инчунин шумораи зиёди парвозҳои ғайримунтазамро анҷом медод, дар ҳоле ки Dan-Air ба провайдери пешбари парвозҳои чартерии сафарҳои гурӯҳӣ табдил ёфт.<ref>Cooper, B., ''Got your number'', ''Golden Gatwick'', ''Skyport'', нашри Гатвик, Хаунслоу, 6 июни 2008, саҳ. 12</ref> Афзоиши босуръати парвозҳои чартерӣ дар Гатвик аз ҷониби [[Ministry of Aviation|Вазорати авиатсия]] ташвиқ мешуд, ки ба ширкатҳо супориш дод парвозҳои мунтазами чартериро аз Ҳитроу ба Гатвик интиқол диҳанд. Пас аз хариди BUA аз ҷониби [[Caledonian Airways]] дар оғози даҳаи 1970, ширкати нав, [[British Caledonian]] (BCal), дар солҳои 1970 ба оператори асосии парвозҳои мунтазам дар Гатвик табдил ёфт. BCal то охири солҳои 1970 (ҳамроҳ бо Dan-Air, [[Laker Airways]] ва [[British Airtours]]) яке аз ширкатҳои бузурги чартерии фурудгоҳ боқӣ монд.<ref name="... Bloomers">Iyengar, K., ''Bermuda Bloomers'', ''Golden Gatwick'', ''Skyport'', нашри Гатвик, Хаунслоу, 8 феврали 2008, саҳ. 18</ref> Дар натиҷаи шартҳое, ки Комиссияи Монополияҳо ва Муттаҳидшавиҳои Британия ҳангоми хариди BCal аз ҷониби [[British Airways]] (BA) дар охири солҳои 1980 муқаррар намуд, ширкатҳои Dan-Air ва [[Air Europe]] нақши BCal-ро ҳамчун оператори асосии парвозҳои кӯтоҳмасофаи мунтазам дар Гатвик ба уҳда гирифтанд, дар ҳоле ки BA дар нақши оператори асосии парвозҳои дурмасофа боқӣ монд. Пас аз муфлисшавии Air Europe ва Dan-Air дар аввали солҳои 1990, BA (пас аз хариди Dan-Air) оғоз ба густариши Гатвик ҳамчун [[Airline hub|маркази дуюми ҳавопаймоӣ]] намуд, ки маркази асосии он Ҳитроу боқӣ мондааст. Ин тағйирот боис шуд, ки BA то оғози асри XXI ба ширкати асосии Гатвик табдил ёбад.<ref name="... up">Iyengar, K., ''The only way is up'', ''Golden Gatwick'', ''Skyport'', нашри Гатвик, Хаунслоу, 11 апрели 2008, саҳ. 16</ref><ref>Iyengar, K., ''Heading North'', ''Golden Gatwick'', ''Skyport'', нашри Гатвик, Хаунслоу, 9 майи 2008, саҳ. 16</ref> Қарори баъдии BA барои коҳиши нақши марказии худ дар Гатвик имконият дод, ки [[easyJet]] пойгоҳи бузургтарини худро дар фурудгоҳ таъсис дода, ба ширкати ҳукмрон табдил ёбад.<ref>{{cite web|url=http://www.anna.aero/2012/08/02/easyjets-biggest-base-at-london-gatwick-reaches-50-aircraft-and-almost-100-routes/|title=Пойгоҳи бузургтарини easyJet дар Лондон Гатвик – 50 ҳавопаймо ва тақрибан 100 хатсайр; Испания бозори №1 дар тобистон|date=12 August 2012|publisher=Anna.Aero|access-date=4 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205013444/http://www.anna.aero/2012/08/02/easyjets-biggest-base-at-london-gatwick-reaches-50-aircraft-and-almost-100-routes/|archive-date=5 February 2017|url-status=live}}</ref> === Парвозҳои трансатлантикӣ ба Иёлоти Муттаҳида === Аз соли 1978 то 2008, бисёре аз парвозҳо байни Британия ва ИМА тавассути Гатвик анҷом мешуданд, зеро истифодаи Ҳитроу бо Созишномаи Бермуда II маҳдуд гардида буд.<ref>{{cite web|url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1977/1977%20-%201999.html|title=Созишномаи Бермуда II|work=Flight International|date=2 July 1977|page=5|access-date=15 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208084614/http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1977/1977%20-%201999.html|archive-date=8 February 2012|url-status=live}}</ref> Пас аз татбиқи Созишномаи "Осмони кушод" байни ИА ва ИМА 30 марти 2008, якчанд ширкатҳо парвозҳои трансатлантикии худро аз Гатвик ба Ҳитроу кӯчонданд. Continental Airlines дувумин ширкати трансатлантикӣ (пас аз American Airlines) буд,<ref>{{cite web|url=http://news.icm.ac.uk/leisure/aa-ends-gatwick-operations/365/|title=AA амалиётҳои худро дар Гатвик қатъ мекунад|website=[[Institute of Commercial Management]]|date=17 March 2008|access-date=15 August 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006033750/http://news.icm.ac.uk/leisure/aa-ends-gatwick-operations/365/|archive-date=6 October 2011|accessdate=2025-10-26|archivedate=2011-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006033750/http://news.icm.ac.uk/leisure/aa-ends-gatwick-operations/365/}}</ref> ки баъди интиқоли хатсайри мавсимии Кливленд ба Ҳитроу 3 майи 2009, Гатвикро тарк кард.<ref>{{cite journal|journal=[[Aviation Week & Space Technology]]|volume=169|number=10|date=15 September 2008|title=Хайрухуш бо Гатвик|page=16}}</ref><ref>{{cite news|last=Done|first=Kevin|date=9 September 2008|title=Continental фаъолияти худро дар Гатвик қатъ мекунад|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/89075f0a-7e99-11dd-b1af-000077b07658|access-date=6 October 2023|archive-date=15 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015224128/https://www.ft.com/content/89075f0a-7e99-11dd-b1af-000077b07658|url-status=live}}</ref> [[US Airways]], охирин ширкати ҳавопаймоии амрикоӣ, ки дар Гэтвик фаъолият дошт, хатсайри байни Гатвик ва [[Charlotte Douglas International Airport|Шарлотт]]-ро 30 марти 2013 қатъ кард.<ref name="US_LGWFinal">{{cite press release|url=http://www.usairways.com/en-US/aboutus/pressroom/pressreleases.html|title=US Airways ҷадвали парвозҳо байни Шарлотт ва Лондон Ҳитроуро эълон мекунад|publisher=US Airways|date=17 December 2012|access-date=18 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130126223852/http://www.usairways.com/en-US/aboutus/pressroom/pressreleases.html|archive-date=26 January 2013|url-status=live}}</ref> Ин бори аввал буд, ки пас аз 35 сол Гатвик бе ширкати амрикоии мунтазам монд.<ref>{{cite web|url=http://www.clippedb.org/hive/documents/braniff_history.html|title=Таърихи Braniff – Хронологияи соли 1978|publisher=clippedb.org (The Association of Former Braniff Flight Attendants)|access-date=18 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130602165143/http://www.clippedb.org/hive/documents/braniff_history.html|archive-date=2 June 2013|accessdate=2025-10-26|archivedate=2015-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150513205820/http://www.clippedb.org/hive/documents/braniff_history.html}}</ref> Пеш аз пандемияи COVID-19, [[Delta Air Lines]] ният дошт парвозҳо байни Гэтвик ва [[Boston Logan International Airport|Бостон]]-ро дар тобистони 2020 оғоз намояд, ки ин аввалин хидмати ширкати амрикоӣ пас аз қатъи US Airways дар соли 2013 мешуд, аммо буҳрони ҷаҳонии сафарҳо ин нақшаро номаҳдуд боздошт.<ref name="DeltaVirgin">{{cite press release|url=https://news.delta.com/delta-virgin-atlantic-boost-summer-flying-between-us-and-uk-2020|title=Delta ва Virgin Atlantic парвозҳоро миёни ИМА ва Британия зиёд мекунанд|publisher=Delta Airlines|date=15 August 2019|access-date=15 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190815144837/https://news.delta.com/delta-virgin-atlantic-boost-summer-flying-between-us-and-uk-2020|archive-date=15 August 2019|url-status=live}}</ref> Дар соли 2021, [[JetBlue]] аввалин ширкати амрикоӣ шуд, ки пас аз соли 2013 дар Гатвик фаъолият оғоз кард ва парвозҳо ба [[New York–JFK|Ню-Йорк (JFK)]] ва Бостонро анҷом дод. === Терминали Ҷанубӣ === Терминали Ҷанубӣ дорои 32 дарвоза бо [[Jetbridges|пулҳои боркунии ҳавопаймоҳо]] ва 7 дарвозаи дурдаст мебошад. Пиери 1 дорои дарвозаҳои 1–5 аст, ки ҳама бо [[jetbridges]] муҷаҳҳазанд; Пиери 2 дорои дарвозаҳои 10A ва 10–28 мебошад, ки ҳамаи онҳо (ба истиснои 10A) бо [[jetbridges]] таъмин шудаанд. Пиери 3 дорои дарвозаҳои 31–39 (бо [[jetbridges]]) ва 90–95 (дарвозаҳои автобусӣ) мебошад. Маросими расмии ифтитоҳи қисми марказии пиери ҳозираи Терминали Ҷанубӣ, ки 11 ҷойи ҳавопаймо дошт, 9 июни соли 1958 баргузор гардид. Гэтвик яке аз аввалин фурудгоҳҳои ҷаҳон буд, ки дорои терминали [[Pier (architecture)|пиерӣ]] бо пӯшида буд, ки мусофиронро имкон медод дар зери бом то минтақаҳои интизорӣ наздики ҳавопаймо роҳ раванд (бо масофаи кӯтоҳи берунӣ).<ref name="Gatwick_History" /> Як хусусияти дигари муҳими терминали нави ҳавоии Гэтвик [[Modular design|тарҳи модулӣ]] буд, ки имкони васеъкунии марҳилавиро фароҳам меовард.<ref name="GoldenGatwick_8">''Golden Gatwick—50 Years of Aviation'', Боби 8</ref> Бо зиёд шудани шумораи мусофирон, як пиери даврашакл ба бинои терминал илова карда шуд. Он тавассути аввалин низоми автоматии [[People mover|нақлиёти дохилитерминалӣ]] дар Британия ба бинои асосӣ пайваст гардид.<ref name="Gatwick_History" /> Ин система Пиери Шимолии ибтидоиро, ки аз соли 1962 вуҷуд дошт, иваз намуд; баъдан системаи people mover бо гузаргоҳ ва [[Moving walkway|поягоҳҳои ҳаракаткунанда]] иваз карда шуд. Терминали Ҷанубӣ аз моҳи июни 2020 муваққатан баста шуд ва ҳамаи ширкатҳои ҳавопаймоие, ки одатан аз ин терминал фаъолият мекарданд, бинобар коҳиши шадиди трафики мусофирон дар натиҷаи таъсири пандемияи COVID-19 ба Терминали Шимолӣ кӯчонида шуданд.<ref>{{cite web|url=http://www.mediacentre.gatwickairport.com/press-releases/2019/gatwick-introduces-covid19-protective-measures.aspx|title=Гатвик чораҳои муҳофизатии COVID-19-ро ҷорӣ мекунад ва барои кушодани дубораи Терминали Шимолӣ омодагӣ мебинад|website=www.mediacentre.gatwickairport.com|access-date=13 September 2020|archive-date=19 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619041224/http://www.mediacentre.gatwickairport.com/press-releases/2019/gatwick-introduces-covid19-protective-measures.aspx|url-status=live|accessdate=2025-10-26|archivedate=2020-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200619041224/http://www.mediacentre.gatwickairport.com/press-releases/2019/gatwick-introduces-covid19-protective-measures.aspx}}</ref> Он пурра дар моҳи марти соли 2022 боз шуд.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-sussex-60888282|title=Терминали Ҷанубии фурудгоҳи Гатвик баъди басташавӣ аз пандемия дубора боз шуд|work=BBC News|location=Tunbridge Wells|publisher=BBC English Regions|date=27 March 2022|access-date=29 March 2022|archive-date=29 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329211612/https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-sussex-60888282|url-status=live}}</ref> Дар давраи баста буданаш, он ҳамчун макони сабти дурдасти силсилаи чордаҳуми барномаи телевизионии [[Taskmaster (TV series)|''Taskmaster'']] истифода шуд.<ref>{{Cite web|url=https://beyondthejoke.co.uk/content/12606/taskmaster-review-fern|title=Баррасии ТВ: Taskmaster, силсилаи 14, C4|first=Bruce|last=Dessau|work=Beyond the Joke|date=30 September 2022}}</ref> === Терминали Шимолӣ === Терминали Шимолӣ дар моҳи марти соли 1988 аз ҷониби [[Елизаветаи II|Малика Елизавета II]] ифтитоҳ шуд.<ref>Gatwick Second Terminal Opens ''[[Australian Aviation]]'' issue 44 May 1988 page 16</ref> Он дорои 31 дарвоза бо jetbridges мебошад, аз ҷумла се дарвоза, ки метавонанд [[Airbus A380]]-ро дастгирӣ кунанд. Пиери 4 дорои дарвозаи автобусии 45 ва дарвозаҳои 46{{ndash}}55 (бо [[jetbridges]]) мебошад. Пиери 5 дорои дарвозаҳои 557–574 аст, ки ҳама бо [[jetbridges]] муҷаҳҳазанд. Пиери 6 дорои дарвозаҳои 101–113 мебошад, ки ҳамаи онҳо бо jetbridge таҷҳизонида шудаанд. Сохтмони Терминали Шимолӣ дар замине оғоз ёфт, ки дар нақшаи соли 1970 барои масири дуюми эҳтимолӣ пешбинӣ шуда буд. Ин бузургтарин лоиҳаи сохтмонӣ дар ҷануби Лондон дар солҳои 1980 буд ва £200{{nbsp}}миллион арзиш дошт.<ref name="runway_moratorium" /><ref name="1979_expansion_plans" /><ref>{{cite book|title=Above Us The Skies: The Story of BAA|year=1991|first=Michael|last=Donne|publisher=BAA plc|page=15}}</ref>{{r|Woodley 2014|p=101}} Дар соли 1991 пиери дуюми ҳавопаймоӣ ба Терминали Шимолӣ илова карда шуд. 16 майи соли 2005 Пиери нави 6 бо арзиши £110{{nbsp}}миллион кушода шуд, ки 11 ҷойи иловагии ҳавопаймо илова намуд. Пиер тавассути дуюмин [[Air passenger bridge|пули мусофирии ҳавоӣ]] дар ҷаҳон ба бинои асосии терминали шимолӣ пайваст аст,{{efn|Бузургтаринаш [[Seattle-Tacoma International Airport|Сиэтл–Такома]] аст, ки соли 2022 кушода шуд.<ref>{{cite web |title=Five Fast Facts about the IAF Pedestrian Walkway |url=https://www.portseattle.org/blog/five-fast-facts-about-iaf-pedestrian-walkway |website=Port of Seattle |access-date=12 July 2022 |archive-date=12 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712133201/https://www.portseattle.org/blog/five-fast-facts-about-iaf-pedestrian-walkway |url-status=live }}</ref>}} ки аз болои роҳрав мегузарад ва ба мусофирон имкон медиҳад, ки манзараи ҳавопаймоҳо ва фурудгоҳро бинанд.<ref name="Woodley 2014">{{cite book|title=Gatwick Airport: The first 50 years|url=https://archive.org/details/gatwickairportfi0000char|last=Woodley|first=C.|publisher=[[The History Press]]|location=Stroud|year=2014}}</ref>{{rp|p=129}} Як васеъкунии бузурги терминал дар моҳи ноябри соли 2011 аз ҷониби нахуствазири собиқ [[John Major|Ҷон Мейҷор]] ифтитоҳ шуд.<ref>{{cite web|url=https://airportsinternational.keypublishing.com/4gatw1/|title=4)GATW~1|date=November 2011|publisher=Airports International|access-date=20 April 2020|archive-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801001331/https://airportsinternational.keypublishing.com/4gatw1/|url-status=live|accessdate=2025-10-26|archivedate=2020-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200801001331/https://airportsinternational.keypublishing.com/4gatw1/}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-15769869|title=Ҷон Мейҷор васеъкунии Терминали Шимолии Гатвикро ифтитоҳ мекунад|date=17 November 2011|publisher=BBC News|access-date=20 April 2020|archive-date=17 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417194920/https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-15769869|url-status=live}}</ref> ==Ҷусторҳои вобаста== *[[Коди ИОТО]] *[[Коди ИКАО]] *[[Феҳристи фурудгоҳҳои Англия]] ==Манобеъ== <references/> {{Reflist}} * [http://worldaerodata.com World Aeronautical Database. Retrieved 29 July 2013] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120525203926/http://worldaerodata.com/ |date=2012-05-25 }} {{ref-en}} * [http://www.airport-data.com Airport and Aircraft information. Retrieved 29 July 2013] {{ref-en}} {{Фурудгоҳҳои Англия}} {{Фурудгоҳ-нопурра}} [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎]] 1qw6l4emyymjg02psqluvk506wamw9f 0 62690 1483282 1481083 2026-08-13T19:15:49Z InternetArchiveBot 30618 Add 2 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483282 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image = Invertebrate montage (2022).jpg | regnum = Ҷонварон | latin = Invertebrata | rang = Бе ранга | parent = Animalia }} '''Бемӯҳраҳо''' ({{lang-la|Invertebrata}}) — як гурӯҳи калони [[Ҷонварон|ҷонварон]]е ҳастанд, ки мӯҳра надоранд. Ба ин гурӯҳ [[соддатаринҳо]], [[исфанҷҳо]], [[рӯдаковокҳо]], [[нармбаданҳо]], [[бандпойҳо]], [[сӯзанпӯстон]] ва ғайра дохил мешаванд. == Гуногунӣ == Бемӯҳраҳо ҳамагӣ 16 типро дар бар гиранд ҳам, аксари ҳайвонони олам қисми ин гурӯҳ мебошанд, ки дар баъзе сарчашмаҳо ин шумора ба 97% мерасад.<ref>{{cite journal|first=Robert M.|last=May|date=16 September 1988|title=How Many Species Are There on Earth?|journal=Science|volume=241|issue=4872|pages=1441–9|url=http://www.ciesin.org/docs/002-253/002-253.html|jstor=1702670|pmid=17790039|doi=10.1126/science.241.4872.1441|bibcode=1988Sci...241.1441M|s2cid=34992724|access-date=17 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115011411/http://www.ciesin.org/docs/002-253/002-253.html|archive-date=15 November 2016|url-status=dead|url-access=subscription}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20161115011411/http://www.ciesin.org/docs/002-253/002-253.html |date=2016-11-15 }}</ref> Бемӯҳраҳо дар тамоми рӯйи замин паҳн шудаанд. Тақрибан 1 млн 260 ҳазор намуди бемӯҳраҳо маълум буда, зиёда аз 1 миллиони онҳо (дар асл на кам аз 2 млн) [[Ҳашара|ҳашарот]], 25 ҳазорашон содатаринҳо, исфанҷҳо 5, рӯдаковокҳо 9 ҳазор, кирмҳо 20, нармба­данҳо 107, бандпойҳо (бе ҳашарот) тақрибан 79 ҳазор намудро ташкил медиҳанд. Бемуҳраҳо дар [[обҳои ширин]], баҳру уқёнус, [[хушкӣ]], қабати хок паҳн шудаанд; бисёрии онҳо паразити ҳайвоноту наботот мебошанд. Аҳаммияти бемуҳраҳо дар табиат хеле калон аст. Боқимондаи бемуҳраҳои қадимӣ ба таркиби ҷинсҳои таҳшинӣ дохил мешаванд. Баъзан онҳо қисми асосии ҷинси таҳшинро ташкил медиҳанд (масалан, оҳаксанг қариб пурра аз скелети бемуҳраҳои мунқариз иборат аст). Қисме аз бемуҳраҳо ё маҳсуле, ки онҳо ҳосил мекунанд, чун озуқаи инсон (масалан, асал, харчангшаклҳо, нармбаданҳо ва ғайра), хӯроки [[ҳайвон]]от, [[Парранда|паран­даҳо]] ва [[моҳиҳо]], ашёи техникӣ (пиллаи кирмаки абрешим, марворид, скелети марҷонҳо ва ғайра) муҳим аст. Барои мубориза бар зидди ҷонварони зараррасон аз бемуҳраҳои паразит ва даранда истифода мекунанд. Дар байни бемуҳраҳо паразити одаму ҳайвонот низ бисёранд. Баъзе бемуҳраҳо ангезандаҳои [[бемориҳои сироятӣ]] ва паразитиро паҳн мекунанд. Олами ҳайвонотро ба бемӯҳраҳо ва [[Муҳрадорон|мӯҳрадорон]] бори аввал соли 1801 биологи фаронсавӣ Ж. Б. Ламарк ҷудо карда буд, вале он дар таснифот истифода нагашт. Бо вуҷуди ин истилоҳи «бемӯҳраҳо» дар адабиёти илмӣ ва таълимӣ мавриди корбаст қарор дорад. == Гурӯҳбандӣ == Бемӯҳараҳоро ба чанд Invertebrates can be classified into several main categories, some of which are [[Biological classification|taxonomically]] obsolescent or debatable, but still used as terms of convenience. Each however appears in its own article at the following links.<ref>{{cite web| url=https://www.reference.com/science/main-groups-invertebrates-30b0365b4702b5f8| title=What Are the Main Groups of Invertebrates?| date=4 August 2015| access-date=17 January 2019| archive-date=17 January 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190117070101/https://www.reference.com/science/main-groups-invertebrates-30b0365b4702b5f8| url-status=live}}</ref> * [[Sponges]] (Porifera) * [[Comb jellies]] (Ctenophora) * [[Cnidaria|Medusozoans and corals]] (Cnidaria) * [[Xenacoelomorpha|Acoels]] (Xenacoelomorpha) * [[Flatworm]]s (Platyhelminthes) * [[Annelid|Bristleworms, earthworms and leeches]] (Annelida) * [[Arthropod|Insects, springtails, crustaceans, myriapods, chelicerates]] (Arthropoda) * [[Mollusca|Chitons, snails, slugs, bivalves, tusk shells, cephalopods]] (Mollusca) * [[Nematodes|Roundworms or threadworms]] (Nematoda) * [[Rotifers]] (Rotifera) * [[Tardigrades]] (Tardigrada) * [[Scalidophora|Scalidophores]] (Scalidophora) * [[Lophophorata|Lophophorates]] (Lophophorata) * [[Velvet worms]] (Onychophora) * [[Arrow worms]] (Chaetognatha) * [[Nematomorph|Gordian worms or horsehair worms]] (Nematomorpha) * [[Nemertea|Ribbon worms]] (Nemertea) * [[Placozoa]] * [[Loricifera]] * [[Echinoderm|Starfishes, sea urchins, sea cucumbers, sea lilies and brittle stars]] (Echinodermata) * [[Hemichordata|Acorn worms, cephalodiscids and graptolites]] (Hemichordata) * [[Amphioxiformes|Lancelets]] (Amphioxiformes) * [[Tunicates|Salps, pyrosomes, doliolids, larvaceans and sea squirts]] (Tunicata) * [[Symbion|Cycliophora]] An informal classification of invertabrates between macroinvertebrates, which can be seen withe the naked eye, and microinvertebrates which cannot be seen by the unaided eye is used for convenience. The line is arbitrarily drawn at a length of about 1mm.<ref>Michaluk, Sonja. "macroinvertebrate". Encyclopedia Britannica, 27 Nov. 2025, https://www.britannica.com/animal/macroinvertebrate. Accessed 4 December 2025.</ref><ref> microinvertebrate. Oxford Reference. Retrieved 4 Dec. 2025, from https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110810105410141. </ref> == Таърих == Қадимтарин сангшудаҳои ҳайвонот ба гурӯҳи бемӯҳраҳо тааллуқ доранд. Сангшудаҳои 665 миллионсола дар формацияи Трезона, воқеъ дар Флиндерс, Австралияи Ҷанубӣ, ҳамчун исфанҷҳои барвақтӣ шарҳ дода шудаанд.<ref name="roseMaloof">{{cite journal | author1= Maloof, Adam C. |author2= Rose, Catherine V. |author3= Beach, Robert |author4= Samuels, Bradley M. |author5= Calmet, Claire C. |author6= Erwin, Douglas H. |author7= Poirier, Gerald R. |author8= Yao, Nan |author9= Simons, Frederik J.|title= Possible animal-body fossils in pre-Marinoan limestones from South Australia |journal= Nature Geoscience | volume= 3 | page= 653 |date= 17 August 2010 |doi=10.1038/ngeo934 | issue= 9 | bibcode=2010NatGe...3..653M }}</ref> Some paleontologists suggest that animals appeared much earlier, possibly as early as 1&nbsp;billion years ago<ref>{{cite book|title=Biology|url=https://archive.org/details/isbn_9780536970923|year=2005|publisher=Pearson, Benjamin Cummings|isbn=978-0-8053-7171-0|author=Campbell. Neil A.|edition=7|author2=Jane B. Reece|page=[https://archive.org/details/isbn_9780536970923/page/526 526]}}</ref> though they probably became multicellular in the [[Tonian]]. [[Trace fossil]]s such as tracks and burrows found in the late [[Neoproterozoic]] Era indicate the presence of [[triploblastic]] worms, roughly as large (about 5&nbsp;mm wide) and complex as [[earthworm]]s.<ref name="Seilacher1998">{{cite journal | title=Animals More Than 1 Billion Years Ago: Trace Fossil Evidence from India | journal=Science | volume=282 | pages=80–83 | date=October 1998 | last1=Seilacher|first1=A. | last2=Bose |first2=P.K. | last3=Pflüger |first3=F. | doi=10.1126/science.282.5386.80 | pmid=9756480 | issue=5386 |bibcode = 1998Sci...282...80S }}</ref> Around 453 MYA, animals began diversifying, and many of the important groups of invertebrates diverged from one another. Fossils of invertebrates are found in various types of sediment from the [[Phanerozoic]].<ref name=clarkson>{{cite book |last=Clarkson |first=Euan Neilson Kerr |title=Invertebrate palaeontology and evolution |url=https://archive.org/details/invertebratepala0000clar_d2d6 |publisher=Wiley-Blackwell |isbn=978-0-632-05238-7 |year=1998}}</ref> Fossils of invertebrates are commonly used in stratigraphy.<ref name=Kummel>{{cite book |last=Kummel |first=Bernhard |title=Status of invertebrate paleontology, 1953 |page=93 |isbn=978-0-405-12715-1 |year=1954 |publisher=Ayer Publishing}}</ref> === Classification === [[Carl Linnaeus]] divided these animals into only two groups, the Insecta and the now-obsolete [[Vermes]] ([[worm]]s). [[Jean-Baptiste Lamarck]], who was appointed to the position of "Curator of Insecta and Vermes" at the [[Muséum National d'Histoire Naturelle]] in 1793, both coined the term "invertebrate" to describe such animals and divided the original two groups into ten, by splitting Arachnida and Crustacea from the Linnean Insecta, and Mollusca, Annelida, [[Barnacle|Cirripedia]], [[Radiata]], [[Coelenterata]] and [[Infusoria]] from the Linnean Vermes. They are now classified into over 30 [[phylum|phyla]], from simple organisms such as [[sea sponge]]s and [[flatworm]]s to complex animals such as arthropods and molluscs. == Адабиёт == * {{ЭМТ|Бемӯҳраҳо |2|муаллиф=}} * Горностаев Г. Н. Насекомые. Москва, 1998; * Рупперт Э. Э. Зоологиябеспозвоночных: функциональные и эволюционные аспекты. Москва, 2008. [[Гурӯҳ:Бемӯҳраҳо| ]] 5oded8tgv6gqmm6icyrf8l2sv203kor 0 63210 1483329 1481255 2026-08-13T21:02:59Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483329 wikitext text/x-wiki {{Дигар мазмунҳо|Аҳл (мазмунҳо)|Аҳл}} {{Ислом}} '''Шиъа,''' шиа ({{lang-ar|الشيعة}}; <nowiki>[шӣ‘а]</nowiki> — ''пайрав, тарафдор'') ё '''[[Аҳли ташайюъ]]''' — дуввумин [[мазҳаб]]и пайравони дини [[ислом]]. Вожаи шиъа шакли мухтасари «шиъаи Алӣ» яъне пайрав ё ҳизби [[Алӣ ибни Абутолиб]], нахустин [[Имомат|имоми]] шиъаён мебошад. Шиъаён байни 5 % то 10 % аз кулли ҷамоати [[мусалмон]]они ҷаҳон ва 38%-и ҷамъияти мусалмонони [[Осиёи Марказӣ|Ховари Миёна]]ро ташкил медаҳанд<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/nationalgeograph0000nati_y7q6|title=Atlas of the Middle East|last=|first=|last2=|first2=|publisher=[[National Geographic]]|year=2008|isbn=978-1-4262-0221-6|edition=Second|series=|volume=|publication-place=Washington D.C|publication-date=2008-04-15|pages=80–81|doi=|oclc=|id=|postscript=<!--None-->|author-link=|author2-link=|place=U.S.A|accessdate=}}</ref>. == Густариш == [[File:Islam_russkaya_versiya.png|thumb|500px|Минтақаҳои бо ҷамъияти шиъа дар харитаи ҷаҳони ислом: <span style="color:#ff0000;">'''сурх'''</span>: манотиқи шиъанишин, <span style="color:#006400;">'''сабз'''</span>: сунниҳо, <span style="color:#483D8B;">'''бунафш'''</span>: [[ибозия]] ]] Бино ба арзёбиҳои мухталиф, шиаён аз 10 % то 20%-и шумораи умумии [[Мусулмон|мусалмононро]] ташкил медиҳанд<ref name=BritannicaShiite1>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/540503/Shiite|title=Shīʿite|work=|publisher=Encyclopædia Britannica Online|year=2010|accessdate=2010-08-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/67yuULGhB?url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/540503/Shiite|archivedate=2012-05-27}}</ref><ref name="PRC">{{cite web|url=http://pewforum.org/Muslim/Mapping-the-Global-Muslim-Population%286%29.aspx|title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population|accessdate=2010-08-25|work=|publisher=Pew Research Center|date=October 7, 2009|archiveurl=https://www.webcitation.org/67yuV3Nla?url=http://www.pewforum.org/Muslim/Mapping-the-Global-Muslim-Population(6).aspx|archivedate=2012-05-27}}</ref><ref name="mgmpPRC">{{Cite book | editor-last = Miller | editor-first = Tracy | month = 10 | year = 2009 | publisher = Pew Research Center | title = Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population | format = PDF | url = http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf | accessdate = 2009-10-08 | archive-date = 2013-07-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130725120239/http://www.pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf | dead-url = yes }}</ref><ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html |title=Religions |accessdate=2010-08-25 |work=[[CIA]] |publisher=[[The World Factbook]] |year=2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211645/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html%20 |archivedate=2018-12-24 }}</ref>. Дар замони муосир ҷамоатҳои шиъа дар қитъаҳои Аврупову Амрико ва аксарияти мамолики мусалмон мавҷуд аст. Мусулмонони шиъа аксари аҳолиро дар [[Эрон]], [[Озарбойҷон]], [[Ироқ]] ва [[Баҳрайн]]<ref>{{cite news | title=Quick guide: Sunnis and Shias|publisher=BBC| url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16047709|date=6 December 2011|lang=en}}</ref> ташкил медиҳанд. Ба мазҳаби шиъа тахминан аз 27 %<ref>{{cite news | title=International Religious Freedom Report 2010: Lebanon|publisher= U.S Department of state| url=http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148830.htm|date=November 17, 2010|lang=en}}{{oq|en|However, the most recent demographic study conducted by Statistics Lebanon, a Beirut-based research firm, indicate 27 percent of the population is Sunni Muslim, 27 percent Shi'a Muslim, 21 percent Maronite Christian, eight percent Greek Orthodox, five percent Druze, and five percent Greek Catholic, with the remaining seven percent belonging to smaller Christian denominations. }}</ref> то 35 %<ref>{{cite news | title=Major Attacks in Lebanon, Israel and the Gaza Strip|publisher= The New York Times| url=http://www.nytimes.com/packages/khtml/2006/07/19/world/middleeast/20060719_MIDEAST_GRAPHIC.html|lang=en}}</ref> аҳолии [[Лубнон]]; то 30 % в [[Кувайт]] эътиқод доранд<ref name="CIAAFG"/>. Дар [[Афғонистон]] шиъаён 15 % то 19 % аҳолии кишварро<ref>{{cite news | title=Country Profile: Afghanistan, August 2008|publisher=Library of Congress – Federal Research Division| url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf|lang=en}}{{oq|en|Virtually the entire population is Muslim. Between 80 and 85 percent of Muslims are Sunni and 15 to 19 percent, Shia. The minority Shia are economically disadvantaged and frequently subjected to discrimination.}}</ref><ref name="CIAAFG">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af |work=[[Central Intelligence Agency]] (CIA) |publisher=[[The World Factbook]] on Afghanistan |title=FIELD LISTING:: RELIGIONSA |accessdate=2017-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528122742/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html?countryName=Afghanistan&countryCode=af&regionCode=sas&#af |archivedate=2010-05-28 }}{{oq|en| Afghanistan: Sunni Muslim 80%, Shia Muslim 19%, other 1% <br> Kuwait: Muslim (official) 85% (Sunni 70%, Shia 30%), other (includes Christian, Hindu, Parsi) 15%)}}</ref> ташкил медиҳанд. Дар [[Арабистони Саудӣ]] бошад 15%-и ин мамлакат пайрави аҳли шиъа мебошанд<ref>{{cite news | title=Saudi Arabia's Shia press for rights|publisher=BBC| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7959531.stm|author=Anees al-Qudaihi |date=24 March 2009| lang=en}}</ref>. Дар [[Покистон]] ҳам каме (тахминан 3 %) аз мардуми ин ин кишвар пайрави шиъа мебошанд. Дар [[Тоҷикистон]] аксари мардуми [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] — помириҳо (ба ҷуз язгуломиҳо) аз равияи исмоилии шиъа пайравӣ мекунанд. Таҳлилгарони шиъашинос тахмин мезананд, ки дар ҷаҳон андар 200 миллион тан [[мусалмон]]они шиъа аст. == Таъриф дар луғат ва истилоҳ == Шиа дар луғат ба маънои пайрав ва тарафдор ва дар истилоҳи фирқашиносии динӣ ҷараёни сиёсӣ-диние аст, ки дар авохири давраи хилофа­ти рошидаи ислом ва ба таври дақиқ пас аз шаҳодати халифаи чаҳорум Алӣ ибни Абутолиб бо шиори тарафдори аз Алӣ ва фарзандонаш — аҳли байт ва дар эътироз ба хатти машйи динӣ ва сиёсати исломии оммаи мусулмонон ба вуҷуд омад. Пас аз вафоти [[расули Худо (с)]] мусулмонон тайи як нишасти машваратие дар Сақифаи Банӣ Соъида Абу­бакри Сиддиқро ба роҳбарии уммати ислом ва ҷой­нишинии расули акрам (с) баргузиданд, ки Алӣ, Аббос, Зубайр ва чанд тани дигар аз саҳобагон дар он ҳу­зур надоштанд. == Таърих == Пас аз байъати умумии мардум Абубакр байъати худро ба [[Алӣ ибни Абутолиб|Алӣ]] ва ҳамро­ҳонаш пешниҳод кард. [[Алӣ ибни Абутолиб|Алӣ]] ба Абубакр — хали­фаи тозаинтихоб ҳамин қадар эътироз овард, ки: Ман худро бинобар қаробате, ки ба расули Худо (с) доштам, барои ин кор авло медонистам. Вале афзалияти мутла­қи Абубакр бар ҳамаи саҳобагон воқеияти бебаҳс буд ва Алӣ низ ба ин воқеият эътироф дошт. Аз сӯи ди­гар, ин дидгоҳи шахсии Алӣ буд, ки танҳо бо дошта­ни қаробати расули Худо (с) бояд кори хилофат ба вай вогузор мегашт ва он ҳам ба тариқи шӯро ва интихоби аксарияти мутлақи саҳобагон. Дар ҳеч санади таърихӣ ва ривояти муътамади диние наёмадааст, ки Алӣ ғайр аз назари фавқ эътирози дигаре бо бақияи саҳобагон дошта ё худро ягона васӣ ва сарвари мусулмонон ва хилофатро ҳаққи илоҳии худ ва фарзанонаш дониста ва ё худро таъйиншуда аз ҷониби Худо ва ба василаи паёмбари акрам (с) гуфта бошад, балки асноди саҳеҳи таърихӣ собит месозанд, ки вай ҳукми шӯро ва раъйи аксарияти саҳобагонро ягона роҳи интихоби халифа медонист, аз ҷумла дар номае ба Муъовия мефар­мояд: ''«Шӯро ва интихоби халифа ҳаққи муҳоҷирон ва ансор аст. Вақте онҳо дар атрофи марде гирд омаданд ва ӯро имоми худ номиданд, бешак, ризои Худо низ дар он (ин­тихоби онҳо) мебошад. Дигар одами шоҳид ва ҳозир ҳаққи ихтиёр ва ғоиб ҳаққи рад карданро надорад»''<ref>Наҳҷу-л-балоға, бахши номаҳо, номаи шашум. — С. 274</ref>. Бинобар ин, ҳамон гуна ки дар ривоятҳои саҳеҳ ома­дааст, вақте хабари байъати Абубакрро шунид, ҳук­ми шӯро ва раъйи аксарияти саҳобагонро шаръан мав­риди эътибор донист ва дар ҳамон рӯзҳои аввал ба бай­ъати ӯ шитофт ва дар нахустин задухӯрди лашкари Ис­лом бо баргаштагон, ки дар мавзеъе бо номи Зилқисса сурат гирифт, дар рикоби Абубакр — халифаи тоза­интихоби мусулмонон қарор дошт. Ин воқеа дар замо­не ба вуқӯъ пайваст, ки ҳанӯз як-ду ҳафтае аз хилофа­ти Абубакр нагузашта буд<ref>Фатҳулборӣ. — Ҷ. 9. — С. 272</ref>. Дигар то замони ба шаҳодат расидани Алӣ дар миёни уммати ислом ҳеч ихтилофи эътиқодӣ ва дудаста­гие дида намешуд ва онҳо чунин мафҳумҳо ва тақсимотеро бо номи тарафдорон ва шиаёни Алӣ, ки аз дигар мусулмонон бо андешаҳо ва эътиқодоти хоссе тафовут дошта бошанд, намедонистанд, балки мусулмо­нон дар ваҳдати умумӣ ба сар мебурданд ва хулафо кафи­ли ҳифзи ваҳдат ва таъмини якпорчагии ҷомеа буданд. Худи ҳазрат [[Алӣ ибни Абутолиб|Алӣ]] ва фарзандонаш ба чунин фирқага­роии эътиқодӣ ва парокандагии фикрӣ ва иҷтимоӣ дар байни му­сулмонон комилан мухо­лиф буданд ва бар зидди чунин андешаҳои ифротӣ ва гароишоти хароби­овар ба шиддат мубориза мебурданд. Аз сӯйи дигар, оммаи мардуми мусулмон Алӣ ва фарзандонашро ба мисли дигар саҳобагони расули Худо (р) ва ҳатто бештар аз онҳо дӯст медоштанд ва пас аз кушта шудани халифаи сеюм Усмон ибни Аффон Алӣ ва фарзандаш Ҳасанро ба хилофат баргузиданд. Дар ривоятҳои саҳеҳи таърихӣ омадааст, ки ҳатто дар замоне ки байни [[Алӣ ибни Абутолиб|Алӣ]] ва [[Муовия писари Абусуфиён|Муъовия]] ҷангҳо идома доштанд, тамоми мардуми мусулмон бо шумули мардуми Шом, ки тарафдорон ва ҳомиёни [[Муовия писари Абусуфиён|Муъовия]]ро ташкил медоданд, ӯро амир [[Муовия писари Абусуфиён|Муъовия]] мегуфтанд ва танҳо Алиро халифа медонистанд ва танҳо пас аз кушта шудани Алӣ ва танозули имом Ҳасан аз хилофат ба Муъовия халифа гуфта шуд. Дар замони хило­фати Алӣ вазъи сиёсии ҷаҳони ислом хеле ошуфта, тамоюлоти носолими фикрӣ ва андешаҳои ифротии эътиқодӣ ба хусус дар байни мардуми Ироқ шиддат гирифт ва Алӣ ночор маркази хилофат­ро аз Мадина ба Куфа интиқол дод. Дар чунин вазъи ошуфтаи фикрӣ ва сиёсӣ пас аз ша­ҳодати Алӣ дар сарзамини Ироқ фирқаи диние бо номи шиа бо андешаҳо, низоми эътиқодӣ ва бардошт­ҳои хоссе аз сарчашмаҳои шаръ зуҳур кард ва то имрӯз идома дорад. == Пайдоиш ва ташаккули андешаҳои динӣ ва сиё­сии шиа == Дар пайдоиш ва ташаккули андешаҳои динӣ ва сиё­сии шиа аз ҳама бештар ҳамон одамоне нақш доштанд, ки Алӣ то охир натавонист онҳо­ро ба роҳи рост ҳи­доят намояд. Илова бар ин, се чизи дигар низ аз ҷум­лаи муҳимтарин омилҳо дар пайдоиш ва ташаккули фирқаи шиа ба шу­мор мераванд. Иноятуллоҳ Иблоғ онҳоро дар китоби «Имоми Аъзам Абуҳанифа ва афкори ӯ» зикр кардааст. # Андешаҳои ифротӣ ва фаъолиятҳои харобиовари Абдуллоҳ ибни Сабаи яҳудӣ ва дигар унсурҳои носоли­ме, ки дар дохили ҷомеа бар асоси барномаҳои қаблан тарроҳишуда бар зидди арзишҳои волои исломӣ ва ваҳ­дати мусулмонон машғули фаъолият буданд. # Бозтоби тамаддуни бостонии форсҳо низ дар та­шаккули андешаи мазҳабии шиа таъсири зиёде дорад. Ҳамон андешаи ранги эзадӣ дошта­ни подшоҳ ва эъти­қоди мансубияти хонадони подшоҳон ба сулолаи ху­до­ён дар ақидаи имомат, маъсумият ва сифоти хоси имо­мон дар назди шиа бозтоби равшане ёфтааст. # Хушунатҳои сиёсие, ки баъзе фармонравоёни умавӣ ва пас аз он аббосӣ ба намояндагони хонадони Алӣ дар мақтаъҳои гуногуни таъ­рихӣ раво доштанд, боиси нороҳатӣ ва ба эҳсосот рафтани мусулмонон гар­дид. Ҳамин ранҷҳои хонадони паёмбар (р), ки ба нуқ­таҳои дардманде дар пайкари уммати ислом табдил ёф­та буданд ва ҳама аз онҳо менолид, аз сӯи баъзе афроди бадбин суиистифода гардиданд ва дар роҳи эҷоди паро­кандагӣ дар сафи мусулмонон ба кор бурда шуданд. == Тафовути ҷавҳарии бардоштҳои динии шиа бо аҳли суннат == Тафовути ҷавҳарие, ки дар бардоштҳои динии шиа бо [[Аҳли суннат ва ҷамоат|аҳли суннат]] вуҷуд до­рад, дар асли ба гумона­шон динии ''[[имомат]]'' аст. Ба ақидаи онҳо дине, ки барои ба танзим даровардани зиндагонии мардум фиристода шудааст, намешавад ҳифзи арзиш­ҳои олӣ ва татбиқи аҳкоми он ба шахсе вогузор гардад, ки ба иродаи мардум интихоб мегардад ва паёмбаре, ки барои иршоди ҷомеаи башарӣ фиристода шудааст, зи­моми онро пас аз худ ба дасти одамоне супорад, ки ба василаи мардум интихоб мегарданд. Ин кор ба ҳастӣ ва бақои дин тааллуқ дорад ва бояд имом, ки ҷойнишин ва идомадиҳандаи кори паёмбар (с) аст, аз ҷониби Худо ва ба василаи паёмбар (с) таъйин гардад. Пас имомати Алӣ ва ёздаҳ нафари дигар аз хона­дони ӯ аз ҷониби Худо бо ҳукми Қуръон ва ба василаи паёмбар (с) муайян гардидааст ва хулафои пеш аз Алӣ ин ҳаққи илоҳии имом Алӣ ва фарзандонашро ғасб намуда, онҳоро ба ноҳақ аз хилофат канор гузоштанд. === Ақидаи баъзе шиаёни тундрав === Бинобар ин, баъзе шиаёни тундрав саҳобагон ва му­салмононеро, ки се халифаи қаблиро интихоб намуда­анд, гумроҳ ва золим медонанд, зеро онҳо ба ақидаи шиаён асли шаръии имомат ва васияти паёмбар (с)-ро дар бораи онҳо инкор намуд ва имомонро аз ҳаққашон маҳрум сох­танд. Баъзе аз онҳо аз ин ҳам фаротар рафта, се хали­фаи пеш аз Алӣ ва мусал­мононеро, ки онҳоро ба хилофат инти­хоб кардаанд, нафрин менамоянд ва муртад ва аз дин баргашта медонанд. Вале аз он ҷо ки чунин асле дар таълимоти ислом ву­ҷуд надошт ва дар Қуръони карим барои имомати Алӣ ва ҳар каси дигаре пас аз паём­бар (с) чизе наомадааст, онҳо ба таъвили баъзе оятҳо маҷбур шуданд ва аз Қуръон усул ва аҳкоме берун оварданд, ки ба ҳадафҳо ва усули собити ислом ҳеч гуна созгорие надоранд. Дар фароянди ин андеша шиаён вақте ба ҷуз Алӣ ва чанд на­фар тараф­дори ӯ саҳобагони дигарро ғосиб ва золим донистанд, суннати расули Худо (с)-ро низ, ки аз тари­қии ҳамин саҳобагони киром ҳифз, ривоят ва ба наслҳои баъдии уммат таҳвил дода шуда­аст, инкор намуданд. Онҳо танҳо ҳамон ислом ва ривоятҳои диниеро қабул доранд, ки аз тари­қи имомони маъсумашон ба онҳо расидаанд. === Баъзе ғулот — пайравони ифротии шиа === Баъзе ғулот — пайравони ифротии шиа Қуръонро низ таҳ­рифшуда медонанд, зеро он низ аз тариқи ҳамин саҳо­багон ва пас аз онҳо қориён ва силсиласанадҳое ривоят шудааст, ки ҳама аз аҳли суннат мебошанд. Аммо акса­ри онҳо ин Қуръонро қабул доранд ва онро каломи барҳаққи Худо мешуморанд. === Фарқи шиа дар баъзе аҳкоми амалии шариат бо аҳли суннат === Шиа дар баъзе аҳкоми амалии шариат низ, ба монанди ''[[никоҳи мутъа]]'' ва муваққат, ки ба забони имрӯзаи онҳо ''[[сиға]]'' номида мешавад ва ''[[хумс]]'' — навъи молиёте, ки аз назари онҳо ба даромадҳои молии мардум тааллуқ мегирад, бо аҳли суннат фарқ мекунанд. Никоҳи мутъа — сиға назди шиа дуруст ва то рӯзи қиёмат ҳалол медо­нанд, дар ҳоле ки аз дидгоҳи аҳли суннат ин гуна лаз­затҷӯиҳои гузаро бо ҳадафҳои олии ислом дар бунёди хонавода мухолиф дониста шуда, шаръан мамнӯъ ба ҳисоб меояд. Хумси молиёт, ки назди шиа маъмул аст, аз дидгоҳи аҳли суннат умуман, ба файъ, ғаниматҳои ҷангӣ ва ҳар чизе, ки ҳукми ғаниматро дар худ дошта бошад, мутааллиқ мебошад. == Равияҳои шиа == Шиа дар дохили худ равияҳои гуногуне дорад, ки баъзеҳо дар эътиқо­доти худ муътадил ва баъзеҳо бисёр тунду ифротӣ мебошанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} == Адабиёт == * [[Абдушариф Боқизода|А. Боқизода]], Имоми Аъзам бузургмарде дар таърихи башарият. Душанбе, 2009; * Аҳмад ибни Алӣ ибни Ҳаҷари Ас­қа­лонӣ, Фатҳу-л-борӣ шарҳи Саҳеҳи Бухорӣ, ҷ. 9. Риёз, 1993; * {{книга |автор=Браницкий А. Г., Корнилов А. А. |заглавие=Религии региона |оригинал= |ссылка=http://www.fmo.unn.ru/files/2013/01/Religii-regiona.pdf |викитека= |ответственный= |издание= |место=Н. Новгород |издательство=ННГУ имени Н. И. Лобачевского |год=2013 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=305 |серия= |isbn= |тираж= |ref=Браницкий, Корнилов }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140728061633/http://www.fmo.unn.ru/files/2013/01/Religii-regiona.pdf |date=2014-07-28 }} * Наҳҷу-л-балоға; Аҳмад ибни Алӣ ибни Ҳаҷари Асқалонӣ, Ал-исоба фӣ тамйизи-с-саҳоба, ҷ. 1. — Бейрут, 2010; * Хайруддини Зириклӣ, Ал-аълом, ҷ. 3. — Бейрут, 2005; * Иноятуллоҳи Иблоғ, Имоми Аъзам Абӯҳанифа ва аф­кори ӯ, тарҷимаи Фазлуллоҳи Фазлӣ. — Кобул, 1398 ш; * Доиратулмаорифи Форсӣ, ҷ. 2. — Теҳрон, 1398. == Пайвандҳо == * [http://shiizm.ru Шиитская энциклопедия] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180413132406/https://shiizm.ru/ |date=2018-04-13 }} * [http://www.shiatoday.ru/ Шиитский информационно-аналитический сайт] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150926120038/http://shiatoday.ru/ |date=2015-09-26 }} * [http://imamat-books.ru Шиитская библиотека] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210304195019/http://imamat-books.ru/ |date=2021-03-04 }} * [http://islamology.ru Центр исламских исследований] * [http://makarem.ir/ Сайт великого аятоллы Макарема Ширази] * [http://shia.spb.ru Сайт общины шиитов-джафаритов Санкт-Петербурга] {{хурд}} [[Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ]] [[Гурӯҳ:Мазоҳиби исломӣ]] [[Гурӯҳ:Шиъаён]] [[Гурӯҳ:Ташайюъ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги исломӣ]] tc0k695icbeev9eqgi1hy4ucl18tabo 0 94927 1483328 1469764 2026-08-13T21:02:07Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483328 wikitext text/x-wiki {{Шахс |ном = Вилям Ҳенри Гейтс III |тасвир = Bill Gates at the European Commission - 2025 - P067383-987995 (cropped).jpg |зернависи тасвир = Билл Гейтс, 2025 |таърихи таваллуд = [[28 октябр]]и [[1955]] |зодгоҳ = [[Сиэтл]], [[Вашингтон (иёлат)|Вашингтон]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |шаҳрвандӣ = [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |пеша = [[Соҳибкор]], [[барномасоз]], [[хайрхоҳ]], нависанда |завҷа = [[Мелинда Гейтс]] ([[1994]]–[[2021]], ҷудоӣ) |фарзанд = 3 (Ҷеннифер, Рори, Фиби) |ҷоизаҳо = Медали Озодии Президентӣ ([[2016]])<br>Рыцари Империяи Бритониёи Кабир ([[2005]])<br>Padma Bhushan ([[2015]]) |вебгоҳ = [https://www.gatesnotes.com gatesnotes.com] |дигар = Ҳамасосгузори [[Microsoft]] ва [[Бунёди Гейтс]]<br>Таҳсил: [[Донишгоҳи Ҳарвард]] (нотамом, [[1973]]–[[1975]]) }} '''Билл Гейтс''' ({{lang-en|Bill Gates}}; номи пурра: '''Вилям Ҳенри Гейтс III'''; зодаи [[28 октябр]]и [[1955]], [[Сиэтл]]) — соҳибкор ва хайрхоҳи амрикоӣ, яке аз асосгузорони ширкати [[Microsoft]] ва пешсафи [[инқилоби компютери шахсӣ]] мебошад<ref>{{cite encyclopedia |title=Bill Gates |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Bill-Gates |access-date=2025}}</ref>. Дар соли [[1975]] ӯ якҷо бо дӯсти давраи мактабаш [[Пол Аллен]] ширкати [[Microsoft]]-ро таъсис дод. Пас аз IPO-и Microsoft дар соли [[1986]] Гейтс дар синни 31-солагӣ ҷавонтарин миллиардери ҷаҳон гардид<ref>{{cite news |title=Bill Gates profile |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/technology-30562165 |access-date=2025 }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Маҷаллаи ''[[Forbes]]'' ӯро давоми 18 сол дар байни солҳои 1995–2017 сарватмандтарин инсони ҷаҳон эълон кард. Дар соли [[1999]] Гейтс аввалин «сентимиллиардер» шуд — яъне арзиши молу мулкаш аз 100 миллиард доллар гузашт. Тибқи маълумоти Forbes феврали [[2026]], сарвати Гейтс 107,7 миллиард долларро ташкил медиҳад. == Зиндагинома == === Кӯдакӣ ва таҳсил === Билл Гейтс [[28 октябр]]и [[1955]] дар [[Сиэтл]], [[Вашингтон]] таваллуд шуд. Падараш Вилям Гейтси II адвокат ва модараш Мэри Максвелл Гейтс узви ҳайати директорони якчанд ширкат буд. Гейтс дар мактаби хусусии Lakeside School таҳсил кард, ки маҳз дар он ҷо дар синни 13-солагӣ бо компютер ва барномасозӣ шинос гардид ва бо Пол Аллен дӯст шуд<ref>{{cite book |title=Hard Drive: Bill Gates and the Making of the Microsoft Empire |url=https://archive.org/details/harddrivebillgat00wall_0 |author=James Wallace |year=1992 |publisher=Wiley}}</ref>. Дар соли [[1972]] Гейтс ва Аллен ширкати аввалини худ — «Traf-O-Data»-ро таъсис доданд, ки маълумоти ҳаракати нақлиётро коркард мекард. Дар соли [[1973]] Гейтс ба [[Донишгоҳи Ҳарвард]] дохил шуд, аммо онро дар соли [[1975]] нотамом тарк карда, комилан ба кори Microsoft машғул шуд. === Таъсиси Microsoft === Дар аввали соли [[1975]] Гейтс ва Аллен барои компютери шахсии Altair 8800-и ширкати MITS тарҷумони забони барномасозии BASIC-ро таҳия карданд. Он сол ширкати '''Microsoft''' расман таъсис ёфт — 60% саҳмия ба Гейтс ва 40% ба Аллен тааллуқ дошт. Дар соли [[1976]] Гейтс фурӯши литсензияи нармафзорро ҷорӣ кард — ин қадам чеҳраи саноати нармафзорро барои ҳамеша тағйир дод. Дар соли [[1979]] Microsoft қароргоҳашро ба Белвю, [[Вашингтон]] кӯчонд. Дар соли [[1980]] ширкати [[IBM]] ба Microsoft муроҷиат кард ва онҳо системаи амалиётии '''MS-DOS'''-ро таҳия карданд — ки асоси бозори компютери шахсии ҷаҳон гардид<ref>{{cite web |url=https://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/bill-gates/ |title=Bill Gates — Computer History Museum |publisher=Computer History Museum |access-date=2024 }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Замони Microsoft (1986–2000) === Дар соли [[1986]] Microsoft IPO (аввалин фурӯши ошкорои саҳм) гузаронд ва Гейтс дар синни 31-солагӣ ҷавонтарин миллиардери ҷаҳон гардид. Дар солҳои [[1990]]-ум Microsoft бо '''Windows 95''', '''Windows 98''' ва '''Microsoft Office''' ба монополисти бозори нармафзори ҷаҳон табдил ёфт. Дар соли [[1998]] вазорати адлияи ИМА ба Microsoft даъво кард — иттиҳоми суиистифода аз мавқеи монополист<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2000/06/08/business/us-vs-microsoft-the-overview-us-judge-says-microsoft-violated-antitrust-laws.html |title=U.S. Judge Says Microsoft Violated Antitrust Laws |work=The New York Times |date=8 июни 2000}}</ref>. Дар соли [[1999]] арзиши молу мулки Гейтс аз 100 миллиард доллар гузашт ва ӯ аввалин «сентимиллиандер» дар таърих гардид. Дар соли [[2000]] Гейтс вазифаи директори иҷроияро ба [[Стив Балмер]] вогузор кард. === Хайрхоҳӣ (2000–ҳол) === Дар соли [[2000]] Гейтс ва ҳамсараш [[Мелинда Гейтс|Мелинда]] '''Бунёди Билл ва Мелинда Гейтс''' бузургтарин ташкилоти хайрхоҳонаи хусусии ҷаҳонро таъсис доданд<ref>{{cite web |url=https://www.gatesfoundation.org/about |title=About the Gates Foundation |publisher=Bill & Melinda Gates Foundation |access-date=2024}}</ref>. Бунёд дар соҳаҳои тандурустӣ, маориф ва мубориза бо фақр дар саросари ҷаҳон фаъолият мекунад. Аз ҷумла, ташкилот барои решакан кардани [[фалаҷ (полиомиелит)|фалаҷи кӯдакон]], [[бемории сил]] ва [[вараҷа]] маблағҳои ҳангуфт сармоягузорӣ кардааст. Дар соли [[2021]] Гейтс ва Мелинда пас аз 27 соли зиндагии муштарак ҷудо шуданд. Бунёд баъдтар ба «Бунёди Гейтс» номгузорӣ шуд ва Гейтс роҳбари ягонаи он боқӣ монд. == Дигар лоиҳаҳо == Ғайр аз Microsoft, Гейтс асосгузор ё раиси якчанд ширкат ва лоиҳаи дигар мебошад: * '''[[Cascade Investment]]''' — ширкати сармоягузории шахсии Гейтс * '''[[TerraPower]]''' — ширкати реактори ядроии навъи нав барои энергияи тоза * '''Breakthrough Energy''' — иттиҳоди сармоягузорон барои мубориза бо тағйири иқлим * '''Gates Ventures''' — дафтари шахсии Гейтс барои идоракунии лоиҳаҳо == Ҷоизаҳо ва эътироф == * Ритсари фармондеҳи Имперотурии Бритониёи Кабир — [[2005]]<ref>{{cite web |url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/57728/supplement/1 |title=The London Gazette |date=2005 }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Padma Bhushan — аз ҷониби ҳукумати [[Ҳиндустон]], [[2015]] * Медали Озодии Президентӣ — аз ҷониби Президенти [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]], [[2016]]<ref>{{cite web |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/11/16/presidential-medal-freedom-recipients |title=Presidential Medal of Freedom Recipients |publisher=The White House |date=2016 }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Grand Cordon of the Order of the Rising Sun — аз ҷониби ҳукумати [[Ҷопон]], [[2020]] == Адабиёт == * Gates, Bill. ''The Road Ahead''. — New York: Viking Press, 1995. — ISBN 978-0-670-77289-2 * Gates, Bill. ''Business @ the Speed of Thought''. — New York: Warner Books, 1999. * Gates, Bill. ''How to Avoid a Climate Disaster''. — New York: Knopf, 2021. — ISBN 978-0-385-54613-6 == Пайвандҳо == * [https://www.gatesnotes.com Блоги шахсии Билл Гейтс] * [https://www.gatesfoundation.org Бунёди Гейтс] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Microsoft]] [[Гурӯҳ:Миллиардерҳои ҷаҳон]] [[Гурӯҳ:Соҳибкорони амрикоӣ]] [[Гурӯҳ:Хайрхоҳон]] [[Гурӯҳ:Таваллудёфтагони 1955]] [[Гурӯҳ:Барномасозон]] t50derhi46ojj7xh5g6mkv888zb39xg 10 97751 1483392 1180330 2026-08-14T06:06:21Z VASHGIRD 8035 1483392 wikitext text/x-wiki <includeonly><div class="center vertical-navbox floatright" style="max-width: 35em; width: max-content"> <div>{{Ҳазорсола|{{#expr:({{{1}}} + 4.5) / 10 round 0}}}}</div> {{Flatlist|1= * {{Аср|{{#expr: {{{1}}} - 2}} }} * {{Аср|{{#expr: {{{1}}} - 1}}}} * '''{{Аср|{{{1}}} }}''' * {{Аср|{{#expr: {{{1}}} + 1}} }} * {{Аср|{{#expr: {{{1}}} + 2}} }} }} {{Даҳсолаҳо ва солҳои аср | {{{1}}} }} <div style="text-align:right">[[Ҷадвали солнома]]</div> </div>{{рӯйхати солнома}}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> mmoadl75c9gjw8kw5efq641sjj2gfm8 10 97753 1483393 751224 2026-08-14T06:16:08Z VASHGIRD 8035 1483393 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[{{#ifexpr:{{{1}}} > 0<!-- -->|{{{1|}}}{{#switch:{{{1}}}|2=-юм|3=-юм|-ум}}&nbsp;ҳазорсола<!-- -->|{{#expr:abs({{{1}}}) + 1}}{{#switch:{{#expr:abs({{{1}}}) + 1}}|2=-юм|3=-юм|-ум}}&nbsp;ҳазорсолаи&nbsp;п.&nbsp;м.}}<!-- -->{{#if:{{{2|}}}|{{!}}{{{2}}}}}]]</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 35usj03hf2jtk1plqyde8gy28sdmv2k 1483394 1483393 2026-08-14T06:17:02Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Шаблон:Ҳазорсола]] to [[Шаблон:Ҳазора]] 1483393 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[{{#ifexpr:{{{1}}} > 0<!-- -->|{{{1|}}}{{#switch:{{{1}}}|2=-юм|3=-юм|-ум}}&nbsp;ҳазорсола<!-- -->|{{#expr:abs({{{1}}}) + 1}}{{#switch:{{#expr:abs({{{1}}}) + 1}}|2=-юм|3=-юм|-ум}}&nbsp;ҳазорсолаи&nbsp;п.&nbsp;м.}}<!-- -->{{#if:{{{2|}}}|{{!}}{{{2}}}}}]]</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 35usj03hf2jtk1plqyde8gy28sdmv2k 1483398 1483394 2026-08-14T06:19:03Z VASHGIRD 8035 1483398 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[{{#ifexpr:{{{1}}} > 0<!-- -->|Ҳазораи&nbsp;{{{1|}}}{{#switch:{{{1}}}|2=-юм|3=-юм|-ум}}<!-- -->|Ҳазораи&nbsp;{{#expr:abs({{{1}}}) + 1}}{{#switch:{{#expr:abs({{{1}}}) + 1}}|2=-юм|3=-юм|-ум}}и&nbsp;п.&nbsp;м.}}<!-- -->{{#if:{{{2|}}}|{{!}}{{{2}}}}}]]</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> a75rwni8sr378cpsw77lsl91d0a3mi6 10 97754 1483396 751221 2026-08-14T06:17:02Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Шаблон:Ҳазорсола/doc]] to [[Шаблон:Ҳазора/doc]] 751221 wikitext text/x-wiki {{docpage}} Данный шаблон создаёт ссылку на статью о соответствующем тысячелетии. Номер тысячелетия передаётся первым неименованным параметром, при этом тысячелетия до н. э. задаются неположительными (т. е. отрицательными и нулевым) значениями. Нумерация сделана таким образом, чтобы она была последовательной и позволяла простые арифметические действия над собой. Поскольку 0-го тысячелетия ни нашей эры, ни до нашей эры нет, то 1-е тысячелетие до н. э. имеет номер 0, 2-е — номер 1 и т. д. Второй (необязательный) параметр позволяет задать текст, который будет отображаться для ссылки. == Мисолҳо == {| class="standard" ! Код || Натиҷа |- | <code><nowiki>{{ҳазорсола|3}}</nowiki></code> || {{ҳазорсола|3}} |- | <code><nowiki>{{ҳазорсола|2}}</nowiki></code> || {{ҳазорсола|2}} |- | <code><nowiki>{{ҳазорсола|1}}</nowiki></code> || {{ҳазорсола|1}} |- | <code><nowiki>{{ҳазорсола|0}}</nowiki></code> || {{ҳазорсола|0}} |- | <code><nowiki>{{ҳазорсола|-1}}</nowiki></code> || {{ҳазорсола|-1}} |- | <code><nowiki>{{ҳазорсола|-2}}</nowiki></code> || {{ҳазорсола|-2}} |} {{Шаблонҳои сана}} <includeonly>[[Гурӯҳ:Шаблонҳои:Сана ва вақт]] [[az:Şablon:Minillik]] [[ba:Ҡалып:Тысячелетие]] [[be:Шаблон:Тысячагоддзе]] [[ce:Куцкеп:Эзар шо/doc]] [[hy:Կաղապար:Հազարամյակ]] [[kk:Үлгі:Мыңжылдық]] [[koi:Шаблон:Сюрсво]] [[kv:Шаблон:Сюрсво]] [[ky:Калып:Миңжылдык]] [[lez:Шаблон:Агъзур йис]] [[sah:Халыып:Тыһыынча сыл]] [[udm:Шаблон:Тысячелетие]] [[uk:Шаблон:Тисячоліття]] </includeonly> dih8kp5aljo18aggifll1i8dbem3b3v 0 115138 1483343 1439497 2026-08-13T21:16:10Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483343 wikitext text/x-wiki {{Масҷид |Номи тоҷикӣ = Масҷидулҳаром |Номи аслӣ = {{lang-ar|المسجد الحرام}} |Тасвир = Kaaba mirror edit jj.jpg |Имзои тасвир = масҷиди ал-Ҳарам ва Каъба |Бари тасвир = |Давлат = Арабистони Саудӣ |Шакли минтақа = |Минтақа = |Номи мавқеъ = шаҳр |Мавқеъ = Макка |Суроға = |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 25|lat_sec = 19 |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 49|lon_sec = 34 |region = |CoordScale = |Унвон = Муҳимтарин муқаддасоти ислом |Равиш, мактаб = |Қозиёт = |Соҳибҳуқуқ = |Шакли масҷид = Ҷумъагӣ |Услуби меъморӣ = Меъмории исломӣ |Муаллифи лоиҳа = |Меъмор = |Бинокор = Пайёмбар Иброҳим ва писари ӯ Исмоил |Ташаббускори сохтумон = |Хайркардагон = |Санаҳои асосӣ = |Ибтидои сохтумон = VII |Анҷоми сохтумон = XXI |Муқаддасот = [[Каъба]] |Имом = |Ҳолат = амалкунанда |Масоҳати умумӣ = |Андоза = |Масоҳати биноҳо = <!-- м²--> |Ғунҷойиш = 900 000, дар вақти ҳаҷ то 4 миллион |Шумораи гумбаз = |Баландӣ = |Баландии гумбаз = |Бари гумбаз = |Шумораи манораҳо = 11 |Баландии манора = 89 м |Масолеҳ = |Таровеҳ = |Ифтор ва суҳур = |Китобхона = |Мадраса = |Сайт = http://www.gph.gov.sa/ |Иттилооти иловагӣ = <!-- recherche automatique par Module:Carte --> }} '''Масҷидулҳаром''' ({{lang-ar|المسجد الحرام}} — ''ал-масҷид ал-ҳарам'') — аз ҳама бузургтарин [[масҷид]] дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Муҳимтарин ва муқаддастарин азизи дини ислом [[Каъба]] дар ҳамин масҷид қарор дорад. Масҷид дар шаҳри [[Макка]], [[Арабистони Саудӣ]] мавқеъ гирифтааст. == Сохтумон == [[Акс:Fischer von Erlach Architektur 010.jpg|left|thumb|250px|Масҷидулҳаром ва Макка дар асри XVIII]] Сохтумони масҷиди нахустинро дар назди [[Каъба]], таърихдонон ба [[соли 638]] қоил донистанд. Ҳамчун масҷиди амалкунанда дар [[соли 1570]] маълум буд. Дар муддати фаъолияти худ масҷид якчанд маротиба навсозиҳоро аз сар гузаронд ва аз ҳамин сабаб, аз симою меъмории биноҳои нахуст кам асаре боқӣ мондааст. Дар аввал масҷид ал Ҳарам соҳиби шаш манора буд, аммо дар вақте, ки дар шаҳри [[Истанбул]] [[Масҷиди Кабуд]] дорои шаш манора шуд, [[имом]]и [[Макка]] инро ҳамчун таҳқир кардани муқаддасот эълон кард: {{аввали иқтибос}} Ягон масҷид дар ҷаҳон набояд ба [[Каъба]] баробар шавад. {{охири иқтибос|сарчашма=}} Онгоҳ султон [[Аҳмади I]] фармон дод, ки дар ҳамин масҷид манораи ҳафтумро бунёд кунанд. === Таъмири масҷид дар охири солҳои 1980-ум === [[Акс:Hubert Sattler Mekka 1897.jpg|thumb|250px|Масҷидулҳаром ва Макка дар асри XIX]] Дар охири солҳои 1980-ум таъмири масҷид ба вуқӯъ омад, дар вақте, ки ба он аз тарафи ҷанубу-ғарбӣ бинои бузург бо ду манораи иловагӣ замима карданд. Маҳз дар ҳамин бино даромадгоҳи асосӣ қарор дорад — Дарвозаи подшоҳ Фаҳд. Айни замон Масҷидулҳаром — ин иншооти бузургест, ки 357 ҳазор метри квадратиро ташкил мекунад. Масҷид соҳиби 9 манора аст, ки баландиашон то 95 метр аст. Ба ғайр аз 4 дарвоза, 44 даромадгоҳи дигар низ дорад. Дар бино зиёда аз 500 сутун аз санги [[мармар]] сохта шудааст ва дорои 7 [[эскалатор]]и амалкунанда мебошад. Ҳаво дар ҳуҷраҳои асосӣ ба воситаи [[ғуборкаш]] тароват мешавад. Ҳуҷраҳои махсус барои намоз ва таҳорат пешбинӣ шудааст, ки ба қисмҳои мардона ва занона ҷудо мешаванд. Ал-Масҷид ал Ҳарам якбора 800 ҳазор одамро ҷой мекард ва ҳатто дар боми бино, имондорон ҷой мегирифтанд. === Таъмир дар аввали асри XXI === Аз соли 2007 то 2012 аз рӯйи қарори подшоҳи Арабистони Саудӣ [[Абдулло ибни Абдул Азиз Ал Сауд]] таъмири нави бузурги масҷид гузаронда шуд. Дар вақти васеъ кардани масҷид, корҳо асосан дар самти шимолӣ баргузор гардида, масоҳати масҷид то 400 ҳазор метри квадратӣ расид ва дар он 1,12 миллион одам меғунҷад. Боз ду манораи дигар сохтанд, инчунин ''«Дарвозаи подшоҳ Абдулло»''. Ҳама биноҳои нав ва куҳанро бо ғуборкаш муҳайё карданд. Бо таъмири замини гирду атроф, акнун дар маросимҳо метавон то 2,5 миллион одам якбора ширкат варзад. Арзиши таъмир ҳамагӣ 10,6 миллиард [[доллари ИМА|доллари амрикоиро]] ташкил кард. Ҳамон замон (соли 2011), назди кунҷи масҷид, бузургтарин дар ҷаҳон маҷмӯи биноҳои баланди зист [[Абраҷ ал Байт]] сохта шуд. == Амали террористӣ дар соли 1979 == [[Акс:Time of Adhan, Great Mosque of Mecca - Jan 6, 2018.webm|thumb|Вақти азон, Масҷидулҳароми Макка - 6 январи 2018]] [[Акс:Al-Haram mosque - Flickr - Al Jazeera English.jpg|left|thumb|250px|Масҷидулҳаром ва Макка дар асри XX]] Саҳари рӯзи [[20 ноябр]]и [[соли 1979]] (рӯзи якуми соли нави 1400-ум аз рӯйи солшумории исломӣ) дар Масҷидулҳаром ҳазорон имондорон барои намоз ҷам омаданд. Ногаҳон дар дохили масҷид овози тир баромад. Посбонон, ки танҳо бо калтак таъмин буданд, ягон муқобилат карда натавонистанд. Дар муддати кӯтоҳ, тамоми гирду атроф ва дохили биноҳои масҷид, зери тасарруфи сипоҳиёни номаълум гашт. Онҳо ҳама даромадгоҳҳоро банд карда дар манораҳо нуқтаҳои оташфишонӣ гузоштанд. Илҳомбахши баландғоя ва ташкилотчии забт [[Ҷуҳайман ал-Утайбӣ]] буд, ки пеш вақт дар гурди миллии Арабистони Саудӣ хидмат мекард. Якум ҳамсаф аз ҷиҳати муҳимӣ [[Муҳаммадд ал Кахтанӣ]], ки дар гузашта ҳамчун рамзи рӯҳӣ ва рӯҳонии шӯриш буд. Шӯришгарон эътиқод доштанд, ки ҳамин инсон маҳз ҳамон [[Маҳдӣ]] ки дар каромоти қадим ёдовар шудааст ва дар ислом пеш аз [[Рӯзи қиёмат]] навоварӣ меорад. Барои озод кардани масҷид аз террористон, қувваҳои амнияти Арабистони Саудӣ ду ҳафта вақт сарф карданд. Дар натиҷаи ҷанг 255 нафар одам аз ҳарду тараф ҳалок гашт. Пас аз тафтиш кардани ин воқеа, Ҷуҳайман ва даҳҳо ҳамсафони ӯро дар майдонҳои шаҳрҳои бузурги Арабистони Саудӣ дар байни омма ба қатл расонданд (ба воситаи сарбӯрӣ)<ref name=siedge1>{{cite book|title=The Siege of Mecca: The Forgotten Uprising in Islam's Holiest Shrine and the Birth of al-Qaeda|url=https://archive.org/details/siegeofmeccaforg0000trof| author=Yaroslav Trofimov.| year=2007 |publisher=[[Doubleday]] |isbn=978-0385519250}}</ref>. == Инчунин нигаред == * [[Каъба]] * [[Мақоми Иброҳим]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * [http://pallap.com/tv.php?i=Makkah Транслятсияи мустақим — Масҷидулҳаром] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20150405005916/http://pallap.com/tv.php?i=Makkah |date=2015-04-05 }} * [http://www.1001nightbook.com/рассекреченные-документы-1/ Рассекреченные документы о захвате Запретной Мечети] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170214163036/http://www.1001nightbook.com/%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B-1 |date=2017-02-14 }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Масҷидҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Арабистони Саудӣ]] [[Гурӯҳ:Ҳаҷ]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои Макка]] [[Гурӯҳ:Масҷидҳои дунёи ислом]] 6r46t5ygj0r9d8r7riq1rfe2trf40k9 0 116825 1483252 1480712 2026-08-13T18:45:39Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483252 wikitext text/x-wiki '''Шариат''' ({{Lang-ar|شريعة|sharīʿa}}) — маҷмӯи [[Аҳкоми дин|қонунҳои динӣ аст]], ки бахше аз анъанаҳои [[Ислом|исломиро]] ташкил медиҳад.<ref name="Bassiouni">{{Cite book|last=Bassiouni|first=M. Cherif|author-link=M. Cherif Bassiouni|year=2014|orig-year=2013|chapter=The ''Sharīa'', Islamic Law (''Fiqh''), and Legal Methods (''Ilm Uṣūl al-Fiqh'')|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Tbj1AAAAQBAJ&pg=PA18|editor-last=Bassiouni|editor-first=M. Cherif|title=The Shari'a and Islamic Criminal Justice in Time of War and Peace|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|pages=18–87|doi=10.1017/CBO9781139629249.003|isbn=9781139629249|lccn=2013019592|access-date=17 October 2021|archive-date=17 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017234851/https://books.google.com/books?id=Tbj1AAAAQBAJ&pg=PA18}}</ref> <ref name="oxforddic">{{Cite web|url=https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia|title=British & World English: sharia|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|accessdate=4 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208120345/https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia|archivedate=8 December 2015}}</ref> Он аз [[Аркони Ислом|аҳкоми динии ислом]] гирифта шуда, бар китобҳои муқаддаси ислом, бахусус [[Қуръон]] ва [[ҳадис]] асос ёфтааст.<ref name="Bassiouni" /> Дар [[забони арабӣ]] истилоҳи шариат ба қонуни илоҳии ''тағйирнопазири'' Худо ишора мекунад ва бо ''[[фиқҳ]]'', ки ба тафсири илмии инсонии он ишора мекунад, муқоиса карда мешавад.<ref name="ODI">{{Cite encyclopedia|title=Islamic Law|encyclopedia=The Oxford Dictionary of Islam|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2014|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t125/e1107|accessdate=29 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190331154513/http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t125/e1107|archivedate=31 March 2019}}</ref> Дар рафти таърих фирқаҳои фиқҳӣ ба вуҷуд омадаанд, ки аз номи афроде, ки ба омӯзиши назариявӣ (усули) ва амалӣ (Аҳком/ фатво) таваҷҷӯҳ доранд, афзалиятҳои баъзе ҷомеаҳо ва идораҳои давлатиро инъикос мекунанд. аммо шариат ҳеҷ гоҳ ба таври худкор як низоми ҳуқуқии дуруст набуд. Назарияи суннатии фиқҳи исломӣ чаҳор сарчашмаи шариатро эътироф мекунад: ''[[Қуръон]]'', ''[[суннат]]'' (ҳадиси саҳеҳ), ''қиёс'' (далелҳои аналогӣ),{{Refn|[[Twelver]] Shia jurisprudence does not recognize the use of qiyas, but relies on reason (''ʿaql'') in their place. {{sfn|Dahlén|loc=chpt. 4c|2003}} {{sfn|Schneider|2014}}}} ва ''иҷмо'' (иҷмоъи ҳуқуқӣ). Мактабҳои гуногуни ҳуқуқӣ, ки барҷастатаринашон [[Ҳанафӣ]], [[Моликӣ]], [[Шофеъӣ|Шофиъӣ]], Ҳанбалӣ ва Ҷаъфарӣ мебошанд, методологияи гирифтани ҳукмҳои шариатро аз сарчашмаҳои Навиштаҷот бо истифода аз раванде, ки бо номи ''иҷтиҳод'' маъруф аст, таҳия кардаанд.<ref name="ODI"/> Ҳуқуқшиносии суннатӣ ( ''фиқҳ'' ) ду шохаи асосии ҳуқуқро ҷудо мекунад, 'ибодат ( ''маросим) ва муъамолат'' ''('' муносибатҳои иҷтимоӣ), ки дар якҷоягӣ доираи васеи мавзӯъҳоро дар бар мегиранд.<ref name="ODI" /> Қарорҳои он ба меъёрҳои ахлоқӣ ҳам ба меъёрҳои ҳуқуқӣ дахл доранд,{{Sfn|Coulson|El Shamsy|2019}} амалҳоро ба яке аз панҷ категория : [[Фарз|ҳатмӣ]], [[Мандуб|тавсияшаванда]], бетараф, нафратовар ва [[Ҳаром|мамнӯъ]].<ref name="ODI" />{{Sfn|Vikør|2014}}Ин тасниф низ бо шиори амр ба маъруф ва наҳй аз мункар, ки ҳамчун як навъи [[ҷиҳод]] пазируфта мешавад ва дар Қуръон ҷойгоҳи тақрибан 30 такрор дорад, ҳамгиро шудааст.<ref>{{Cite journal|url=https://acikerisim.cumhuriyet.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12418/12268/10282445.pdf?sequence=1&isAllowed=y|title=ĠSLAM MEZHEPLERĠNDE EMR-Ġ BĠ'L MA'RÛF VE NEHY-Ġ AN'ĠL MÜNKER YÖNTEMĠ}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220930084321/https://acikerisim.cumhuriyet.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12418/12268/10282445.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=2022-09-30 }}</ref> Фиқҳ дар тӯли садсолаҳо бо ақидаҳои ҳуқуқӣ ( фатвоҳо ) аз ҷониби фақеҳони варзида ( [[Муфтӣ|муфтиҳо]] ) таҳия шуда, таърихан дар судҳои шариат аз ҷониби қозиҳои аз ҷониби ҳоким таъиншуда татбиқ карда мешуд<ref name="ODI" /> бо қонунҳои гуногуни иқтисодӣ, ҷиноятӣ ва маъмурӣ, ки аз ҷониби ҳокимони [[мусулмон]] бароварда шудаанд, пурра карда шудааст.{{Sfn|Stewart|2013|p=500}} Дар асри 21 нақши шариат дар саросари ҷаҳон ба мавзӯи баҳсбарангез табдил ёфтааст{{Sfn|Vikør|2014}} махсусан дар заминаи сиёсӣ . Афроди пешрафтае ҳастанд, ки талош мекунанд баҳс кунанд, ки шариат бо [[Демократия|демократия]], [[Ҳуқуқҳои инсон|ҳуқуқи инсон]], озодии фикр, ҳуқуқи занон, ҳуқуқи ЛГБТ ва [[Бонк|бонкдорӣ]] мувофиқат мекунад.<ref name="naim96">{{Cite book|first=Abdullahi A|last=An-Na'im|chapter=Islamic Foundations of Religious Human Rights|chapter-url={{Google books|aqyWwF5YA1gC |page=337 |plainurl=yes}}|title=Religious Human Rights in Global Perspective: Religious Perspectives|pages=337–59|editor-last=Witte|editor-first2=Johan D.|editor-last2=van der Vyver|year=1996|isbn=978-9041101792}}</ref><ref name="hajjar2004">{{Cite journal|author=Hajjar|first=Lisa|title=Religion, State Power, and Domestic Violence in Muslim Societies: A Framework for Comparative Analysis|journal=Law & Social Inquiry|volume=29|issue=1|year=2004|pages=1–38|doi=10.1111/j.1747-4469.2004.tb00329.x}}</ref> Додгоҳи аврупоии ҳуқуқи башар дар Страсбург дар чанд парванда ҳукм кард, ки шариат "бо принсипҳои бунёдии демократия созгор нест". <ref>Siehe auch sueddeutsche.de, 14. Sept. 2017: [http://www.sueddeutsche.de/1.3666617 ''Gegen Scheidungen nach Scharia-Recht'']</ref> [[Ҷиҳод]], ки яке аз амалҳои бар пояи фаҳмиши классикии шариат аст, аз мавзӯъҳое аст, ки дар чаҳорчӯби ҷиноятҳои ҷангӣ ва [[Ҷиноятҳои зидди инсоният|ҷиноятҳои зидди башарӣ]] аз рӯи арзишҳои ғарбӣ алоҳида баррасӣ мешавад. Тарзи татбиқи он дар замони муосир мавриди баҳси миёни мусалмонон ва пешрафтҳо қарор гирифтааст.<ref name="oxforddic"/>{{Sfn|Amanat|2009}} Дар замони муосир қонунҳои анъанавӣ дар ҷаҳони мусулмонӣ ба таври васеъ бо қонунҳое иваз карда шуданд, ки аз моделҳои аврупоӣ илҳом гирифта шудаанд.{{Sfn|Vikør|2014}}Тартиботи судӣ ва таълими ҳуқуқӣ низ ба таҷрибаи аврупоӣ мутобиқ карда шуданд.{{Sfn|Vikør|2014}} Дар ҳоле ки дар конститутсияҳои аксари давлатҳои мусулмоннишин ишора ба шариат мавҷуд аст, қоидаҳои он асосан танҳо дар қонуни оилавӣ нигоҳ дошта мешаванд.{{Sfn|Vikør|2014}} Эҳёи исломии охири асри 20 бо даъватҳои ҷунбиши исломӣ барои татбиқи пурраи шариат, аз ҷумла ҷазоҳои ҷисмонии ''худуд'', аз қабили сангсоркунӣ, овард.{{Sfn|Vikør|2014}} Имрӯзҳо фундаменталистҳо ва исломгароёни модернист аз татбиқи тафсирҳои гуногуни шариат тавассути созмонҳои динӣ-сиёсӣ ҷонибдорӣ мекунанд.{{Sfn|Rabb|2009d}} == Сарчашмаҳои таърихӣ == Консепсияи ҳуқуқии шабеҳи ''чашм барои чашм'' бори аввал дар Кодекси Ҳаммурапи сабт шудааст. [[Қисас|қасосpo]] амалияе буд, ки дар ҷомеаи араби пеш аз ислом ҳамчун василаи ҳалли низоъҳои байни қабилаҳо истифода мешуд. Асоси ин қарор аз он иборат буд, ки як узви қабилае, ки қотил ба он мансуб аст, барои қатл ба хонаводаи ҷабрдида дода мешавад, ки ба мақоми иҷтимоии шахси кушташуда баробар аст.<ref>{{Cite web|url=https://zh.booksc.eu/book/52479161/c42c5a|title=Conflict and Conflict Resolution in the pre-Islamic Arab Society &#124; SADIK KIRAZLI &#124; download|date=3 March 2016|publisher=Zh.booksc.eu|accessdate=15 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220129180325/https://zh.booksc.eu/book/52479161/c42c5a|archivedate=29 January 2022}}</ref> '''Шарти баробарии иҷтимоӣ;''' Масалан, танҳо як ғуломро барои ғулом ва занро барои зан куштан мумкин буд. Дар ҳолатҳои дигар, ''пардохти ҷуброн ( Диё )'' метавонад ба оилаи шахси кушташуда пардохт карда шавад. Бар замми ин фаҳмиши пеш аз ислом баҳсеро илова кард, ки оё дар давраи исломӣ як мусалмонро барои ғайри мусалмон эъдом кардан мумкин аст. Ояти асосие, ки дар Ислом татбиқ мешавад, ояти Бақара, ояти 178: «Эй мӯъминон! Дар бораи кушташудагон қасос бар шумо муқаррар шуд. Озод бар зидди озод, асир бо асир, зан бар зидди зан......... ». [[Акс:Blue_koran_sanaa.jpg|мини| Дастнависҳо дар Санъо ёфт шудаанд . Дастнависҳо дар Санъо ёфт шуданд. "Зерҳоти пинҳонӣ"-и бо истифода аз нури ултрабунафш ошкоршуда аз Қуръони имрӯза хеле фарқ мекунанд. Герд Р.Пойн боварӣ дошт, ки ин матни таҳаввулшавандаро дорад.<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1999/01/what-is-the-koran/304024/|title=What Is the Koran?|author=Lester|first=Toby|website=The Atlantic|date=1 January 1999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825233826/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1999/01/what-is-the-koran/304024/|archivedate=25 August 2012}}</ref> Ибораи шабеҳро Лоуренс Конрад барои тарҷумаи ҳоли Муҳаммад истифода кардааст. Зеро, бино ба пажӯҳишҳои ӯ, назари илмии исломӣ дар бораи санаи таваллуди Паёмбар то қарни дувуми ҳиҷрӣ дар тӯли 85 сол гуногунранг нишон додааст.<ref>{{Cite journal|title=Abraha and Muhammad: Some Observations Apropos of Chronology and Literary topoi in the Early Arabic Historical Tradition|accessdate=29 January 2020|author=Conrad|first=Lawrence I.|date=June 1987|issue=2|page=239|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies|url=https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-the-school-of-oriental-and-african-studies/article/abs/abraha-and-muhammad-some-observations-apropos-of-chronology-and-literary-topoi-in-the-early-arabic-historical-tradition1/3C7779B2986050C4381A72D79D2B8F3F|volume=50|doi=10.1017/S0041977X00049016}}</ref>]] == Таълимот ва ташаккули фиқҳи анъанавӣ (''фиқҳ'') == Тибқи ақидаи суннатпарасти мусулмонӣ (Атарӣ), аҳкоми асосии шариат мустақиман аз паёмбари ислом [[Муҳаммад]] бидуни “инкишофи таърихӣ” <ref name="Forte-1978-8">{{Cite journal|author=Forte|first=David F.|title=Islamic Law; the impact of Joseph Schacht|journal=Loyola Los Angeles International and Comparative Law Review|date=1978|volume=1|page=8|url=http://www.soerenkern.com/pdfs/islam/IslamicLawTheImpactofJosephSchacht.pdf|accessdate=19 April 2018}}</ref> интиқол ёфтаанд ва пайдоиши фиқҳи исломӣ ( ''фиқҳ'' ) низ ба замони зиндагии Муҳаммад.{{Sfn|Vikør|2014}} Ба ин назар, саҳобагон ва [[Асҳоб|пайравонаш]] он чиро, ки ӯ кардааст ва писандида буд, намуна ( [[суннат]] ) гирифта, ин маълумотро ба наслҳои баъдӣ дар шакли [[ҳадис]] интиқол додаанд.{{Sfn|Calder|2009}} Ин гузоришҳо нахуст ба баҳси ғайрирасмӣ ва сипас тафаккури муназзами ҳуқуқӣ, ки дар қарнҳои ҳаштум ва нӯҳум аз ҷониби фақиҳҳои устод [[Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит|Абу Ҳанифа]], [[Молик ибни Анас]], [[Муҳаммад ибни Идриси Шофеъӣ|Шофеӣ]] ва [[Аҳмад ибни Ҳанбал]] бо муваффақият баён шуда буданд, оварда расонид.{{Sfn|Calder|2009}} Ҳуқуқшиносони классикӣ бар ин назаранд, ки ақли инсон атои Худост, ки бояд то ҳадди имкон истифода шавад.{{Sfn|Hallaq|2009|p=15}} Бо вуҷуди ин, онҳо боварӣ доштанд, ки истифодаи ақл танҳо барои фарқ кардани дуруст аз ботил (<nowiki><a href="./Husn_and_Kubh" rel="mw:WikiLink" data-linkid="167" class="new cx-link" data-mw-i18n="{&amp;quot;title&amp;quot;:{&amp;quot;lang&amp;quot;:&amp;quot;x-page&amp;quot;,&amp;quot;key&amp;quot;:&amp;quot;red-link-title&amp;quot;,&amp;quot;params&amp;quot;:[&amp;quot;Husn and Kubh&amp;quot;]}}" id="mwAaQ" title="Husn and Kubh" typeof="mw:LocalizedAttrs">Ҳусн ва Кубҳ</a></nowiki>) нокифоя аст ва далелҳои оқилона бояд мундариҷаи худро аз маҷмӯи донишҳои транссенденталии дар Қуръон ва суннати Муҳаммад нозилшуда гиранд.{{Sfn|Dahlén|2003|loc=chpt. 4c}} Иборахое, ки дар Куръон ва хадисхои сахех ба кор рафтаанд, забон, маъно, максад, мазмун, микьёс, махдудият ва гайра мебошанд. мавриди баррасї ќарор гирифта, муќоисањои нав анљом дода, доираи онњо васеъ карда мешавад ё истисно (иљтињод) мешавад. Назарияи классикии хукук пешгуй мекунад, ки хамаи проблемахои хукуки башариро бо хамин рох хал кардан мумкин аст. ==== Сарчашмаҳои ҳуқуқии шариат/Легализатсияи Аҳком ==== Донишманди ислом Сайид Рашид Ридо (1865 — 1935 мелодӣ) чаҳор сарчашмаи асосии шариати исломро номбар мекунад, ки аз ҷониби тамоми [[Суннӣ|мусулмонони суннимазҳаб]] ба мувофиқа расидаанд:<blockquote>«“Дар ислом чаҳор сарчашмаи қонунгузорӣ вуҷуд доранд: ''[[Қуръон]]'', суннат, иҷмоъи уммат ва иҷтиҳод, ки ҳуқуқшиносони салоҳиятдор амал мекунанд.”<ref>{{Cite book|last=Rashīd Riḍā|first=Muhammad|title=The Muhammadan Revelation|publisher=Al-Saadawi Publications|year=1996|isbn=1-881963-55-1|location=Alexandria, VA|page=127}}</ref></blockquote> * ''[[Қуръон]]'' : Дар Ислом Қуръон муқаддастарин сарчашмаи шариат маҳсуб мешавад.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=16–18}} Ҳуқуқшиносони классикӣ якпорчагии матни онро бешубҳа бешубҳа медонистанд, зеро он аз ҷониби афроди зиёде дар ҳар насл ба насл расидааст, ки онро "такрор" ё "интиқоли ҳамзамон" ( ''тавотур'' ) меноманд.{{Sfn|Ziadeh|2009}} Танҳо чандсад оятҳои Қуръон робитаи мустақими ҳуқуқӣ доранд ва онҳо дар чанд бахшҳои мушаххас, ба монанди мерос мутамарказ шудаанд, гарчанде ки порчаҳои дигар ҳамчун сарчашма барои принсипҳои умумие истифода шудаанд, ки паёмадҳои ҳуқуқии онҳо буданд.{{Sfn|Vikør|2014}} Мувофиқи ақидаи фақеҳони асосии классикӣ, оёти баъдии Қуръон шояд чизҳои қаблиро маҳдуд ё бекор карда бошад.<ref name="JBSILITA1990:43-44,56-59,122-124">[[Sharia#JBSILITA1990|Burton, ''Islamic Theories of Abrogation'', 1990]]: pp. 43-44, 56-59, 122-124</ref> Ба ѓайр аз Зайдиё ва Мўътазила, исломгароёни муосир<ref name="MiaMITMC">{{Cite book|last=Steenbrink|first=Karel|editor-last=Wijsen|editor-last2=Nissen|editor-first2=Peter|title='Mission is a Must': Intercultural Theology and the Mission of the Church|date=2002|publisher=Rodopi.|page=218|chapter-url=https://books.google.com/books?id=EfmuC6lO3RsC&q=Naskh+mohamed+taha&pg=PA218|access-date=16 December 2015|chapter=Muslims and the Christian Other|isbn=9042010819}}</ref> ва Ќуръонї назарияи насхро рад карданд. Оё суннат метавонад Қуръонро маҳдуд кунад ё не, баҳсбарангез боқӣ монд. * ''[[Ҳадис]]'' : Маҷмӯаи ҳадис дастурҳои муфассалтар ва амалии ҳуқуқӣ медиҳад, аммо дар аввал эътироф карда шуд, ки на ҳамаашон саҳеҳанд.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=16–18}} Олимони аввали ислом методологияи баҳодиҳии дурустии онҳоро тавассути арзёбии эътимоднокии афроде, ки дар занҷирҳои интиқоли онҳо номбар шудаанд, таҳия кардаанд.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=16–18}} Ҳадисҳое, ки ҳамзамон интиқол ёфтаанд, бешак саҳеҳ дониста мешуданд; Аммо аксари кулли ҳадисҳо танҳо аз ҷониби як ё чанд ривоҷ ирсол шудаанд ва аз ин рӯ дида мешуд, ки танҳо дониши эҳтимолӣ медиҳад.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=16-18}} Мушаххас будани забоне, ки дар баъзе ҳадисҳо ва порчаҳои Қуръон омадааст, ин номуайянӣ боз ҳам бештар шуд.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=16–18}} Ихтилофот дар мавриди бартарияти нисбї ва тафсири манобеъи матнї ба донишмандони њуќуќ имкон дод, ки дар тањияи њукмњои алтернативаї иќтидори назаррасе дошта бошанд.{{Sfn|Vikør|2014}} * ''Иҷмо'' : Ин иттифоқест, ки аслан метавонад ҳукмеро бар асоси далелҳои эҳтимолӣ ба итминони мутлақ боло барад.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=21–22}} {{Sfn|Vikør|2014}} Ин таълимоти классикӣ эътибори худро аз як силсила ҳадисҳо гирифтааст, ки мегӯянд, ки ҷомеаи исломӣ ҳеҷ гоҳ дар иштибоҳ ба тавофуқ намеояд.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=21–22}} Бо вуҷуди ин, мушкилии амалии ба даст овардан ва муайян кардани чунин созишнома маънои онро дошт, ки он ба рушди ҳуқуқ таъсири кам дошт.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=21–22}} {{Sfn|Vikør|2014}} Як шакли бештар прагматикии ризоият, ки онро метавон бо машварати осори фақеҳи маъруф муайян кард, барои тасдиқи ҳукм истифода мешуд, то он барои муҳокимаи минбаъда боз нашавад.{{Sfn|Vikør|2014}} Ҳолатҳое, ки дар мавриди онҳо ҳисоби консенсус мавҷуд буд, камтар аз 1 фоизи маҷмӯаи ҳуқуқшиносии классикиро ташкил медиҳанд.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=21–22}} * ''Қиёс'': Ин тафаккури аналогӣ аст, ки барои ба даст овардани ҳукм дар бораи вазъияте, ки дар Навиштаҳо зикр нашудааст, бо қиёс бо як қоидаи бар Навиштаҷот асосёфта истифода мешавад.{{Sfn|Ziadeh|2009}} Дар мисоли классикӣ, манъи нӯшидани шароб дар Қуръон ба тамоми моддаҳои масткунанда, бар асоси "сабаб" ( ''<nowiki/>'illa'' ) дар ин ҳолатҳо муштарак аст, ки дар ин маврид мастӣ дониста мешавад.{{Sfn|Ziadeh|2009}} Азбаски сабаби пайдоиши қоида маълум нест, интихоби он одатан боиси баҳсу мунозираҳои васеъ гардид.{{Sfn|Hallaq|2009|pp=23–24}} Аксарияти [[Суннӣ|мусулмонони суннӣ]] ''Қиёсро'' як рукни марказии ''иҷтиҳод медонанд''.<ref name="overview">{{Cite book|last=Irshad Abdel Haqq|url=https://books.google.com/books?id=5ZS7EaHTQX8C&q=Islamic+law%3A+An+Overview+of+Its+Origins+and+Elements&pg=PA1|title=Understanding Islamic Law: From Classical to Contemporary|publisher=Rowman Altamira|year=2006|isbn=9780759109919|editor-last=Ramadan|author-link=Islamic law: An Overview of Its Origins and Elements|access-date=17 August 2016|archive-date=20 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920215257/https://books.google.com/books?id=5ZS7EaHTQX8C&q=Islamic+law:+An+Overview+of+Its+Origins+and+Elements&pg=PA1}}</ref> Аз тарафи дигар; Зоҳириён, [[Аҳмад ибни Ҳанбал]], [[Имом Бухорӣ|Ал-Бухорӣ]], Ҳанбалии аввал ва ғайра ''қиёсро'' дар миёни сунниҳо рад карданд.<ref>{{Cite book|last=B. Hallaq|first=Wael|title=The Origins and Evolution of Islamic Law|url=https://archive.org/details/originsevolution0000hall|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2005|isbn=978-0-521-80332-8|location=Cambridge, UK|pages=[https://archive.org/details/originsevolution0000hall/page/124 124], 127}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Lucas|first=Scott C.|date=2006|title=The Legal Principles of Muhammad B. Ismāʿīl Al-Bukhārī and Their Relationship to Classical Salafi Islam|journal=Islamic Law and Society|volume=13|issue=3|page=292|doi=10.1163/156851906778946341}}</ref><ref>Mansoor Moaddel, ''Islamic Modernism, Nationalism, and Fundamentalism: Episode and Discourse'', pg. 32. [[Chicago]]: [[University of Chicago Press]], 2005.</ref> Фиқҳи дувоздаҳ шиа низ корбурди ''қиёсро'' эътироф намекунад, балки дар ҷои он ба ақл (''<nowiki/>'Aql'') такя мекунад.{{Sfn|Schneider|2014}} Куръоншиносӣ (ал-Қуръония ё Исломи танҳо Қуръон) Куръоншиносӣ (ал-Қуръон ё танҳо Исломи Қуръонӣ) муътақид аст, ки рӯҳониёни суннатӣ динро фасод мекунанд ва ҳидояти исломӣ бояд ба таври қатъӣ танҳо бар [[Қуръон]] асос ёбад.<ref name="The Quranists">{{Cite journal|author=Musa|first=Aisha Y.|date=2010|title=The Qur'anists|journal=Religion Compass|publisher=John Wiley & Sons|volume=4|issue=1|pages=12–21|doi=10.1111/j.1749-8171.2009.00189.x}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Mansour|first=Ahmed Subhy|url=https://www.amazon.com/Understand-Quran-works-Ahmed-Mansour-ebook/dp/B07B6FRQVM/ref=sr_1_1?dchild=1&qid=1630000849&refinements=p_27:Dr.+Ahmed+Subhy+MansourBook+21&s=digital-text&sr=1-1&text=Dr.+Ahmed+Subhy+MansourBook+21|title=How to Understand the Holy Quran|date=2018-03-02|publisher=Amin Refaat|editor-last=Refaat|editor-first=Amin}}</ref> Қуръоншиносон бар ин боваранд, ки қонунҳои динӣ, ки аллакай дар Қуръон омадааст, равшан ва комил аст.<ref>{{Cite book|last=Yuksel|first=Edip|title=Running Like Zebras|date=2012-02-20|isbn=978-0982586730}}</ref> Куръоншиносон иддаъо мекунанд, ки аксари кулли адабиёти хадис метавонад бофта бошад ва худи Куръон хадисро чи аз чихати техникй ва хам ба маънои умумй интиқод мекунад.<ref name="62-rida">''al-Manar'' 12(1911): 693–99; cited in Juynboll, ''Authenticity'', 30; cited in [[Sharia#DWBRTMIT1996|D.W. Brown, ''Rethinking tradition in modern Islamic thought'', 1996]]: p.120</ref><ref name="The Quranists" /> <ref name="Voss">Richard Stephen Voss, [http://www.masjidtucson.org/publications/books/sp/1996/apr/page1.html Identifying Assumptions in the Hadith/Sunnah Debate], 19.org, Accessed December 5, 2013</ref> <ref name=":6">{{Cite web|url=https://19.org/|title=19.org|author=admin|website=19.org|lang=en-US|accessdate=2021-02-06}}</ref> <ref name=":7">{{Cite web|url=http://www.canertaslaman.com/2019/09/12/kurani-bilimsel-teoloji-bilimsel-kurani-teoloji-ve-kurani-ahenksel-teoloji/|title=KUR'ANİ-BİLİMSEL-TEOLOJİ, BİLİMSEL-KUR'ANİ-TEOLOJİ VE KUR'ANİ-AHENKSEL-TEOLOJİ – Caner Taslaman|lang=tr-TR|accessdate=2021-02-06}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.teslimolanlar.org/ekler.php?ekid=19|title=Hadis & Sünnet: Şeytani Bidatler|website=Teslimolanlar|accessdate=2021-05-25|archivedate=2021-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210525090921/http://www.teslimolanlar.org/ekler.php?ekid=19}}</ref> ===== Нишон додани рафторҳо (фиқҳ, ''ахком'' ё ''одоб'') ===== [[Акс:Islamic_coin,_Time_of_the_Rashidun._Khosrau_type._AH_31-41_AD_651-661.jpg|мини|180x180пкс| Фиқҳ динамикӣ ва тағйирёбанда аст; Тангахои исломии Хилофати [[Хилофати Рошидин|Рошидун]] (656). (Нипайкараи тақлид ба ҳокими Сосонӣ Хусрави II, Ситораи-Ҳилоф, оташи [[Маздаясно|зардуштии]], Басмала) Чуноне, ки дар мисолхои зиёд мушохида мешавад, релефхо, расмхо ва хатто рамзхои динхои дигар, ки дар аввал мушкил набуданд, бо шархи уламо мункар дониста шуда, аз хаёти ичтимои хорич карда шудаанд.]] Фиқҳ ҳам ба меъёрҳои ахлоқӣ, ҳамзамон бо меъёрҳои ҳуқуқӣ алоқаманд аст ва мекӯшад на танҳо он чиро, ки шаръӣ аст ва ғайриқонунӣ аст, балки он чи аз ҷиҳати ахлоқӣ дуруст ва нодуруст аст, муайян кунад.{{Sfn|Hallaq|2010|p=145}} Ҳукмҳои шаръӣ ба яке аз панҷ гурӯҳ, ки бо номи "панҷ қарор" ( ''ал-аҳкам ал-ҳамса'' '')'' маъруфанд, дохил мешаванд: [[Фарз|ҳатмӣ]] ( ''фарҳ'' ё воҷиб), [[Мандуб|тавсия]] ( ''мандуб'' ё ''мустаҳаб'' ), бетараф ( ''мубоҳ'' ), маҳкумшаванда ( ''макруҳ'' ) ва [[ҳаром]] ( ''ҳаром'' ).{{Sfn|Schneider|2014}} Вожаҳои дигаре, ки дар жаргонҳои мазҳабӣ истифода мешаванд, ибораҳое мисли "ҷоиз аст ", "махзур" (мушкилот), "ҳаша" ё "sümme hasha" ( бидъат, ҳатто дар бораи он фикр накунед) дохил мешаванд. Иҷрои амали ҳаром ё анҷом надодани амали ҳатмӣ гуноҳ ё ҷиноят аст.{{Sfn|Vikør|2014}} Аз амалҳои мазамматӣ худдорӣ бояд кард, аммо дар додгоҳ онҳо гунаҳкор ва муҷозот дониста намешаванд.{{Sfn|Hallaq|2009|p=20}} ''[[Ҳалол|Фаќењ дар мавриди он ки истилоњи халол]]'' се тоифаи аввалро фаро мегирад ё чор тоифаи аввалро дарбар мегирад, ихтилофи назар доранд.{{Sfn|Vikør|2014}} Ҳукми ҳуқуқӣ ва ахлоқӣ аз он вобаста аст, ки оё амал аз рӯи зарурат ( ''харура'' ) содир шудааст ва аз нияти аслӣ ( ''ниё'' ), ки дар максими ҳуқуқӣ ифода шудааст, «амалҳо аз рӯи ният [баҳо дода мешаванд]».{{Sfn|Vikør|2014}} Тавре ки дар бисёр мисолҳо дида мешавад, гурӯҳбандӣ нисбӣ аст. Масалан, эътиқод ба ҳастӣ ва мӯъҷизаҳои Авлиё аз ҷониби бисёре аз нависандагони барҷастаи ақидаҳои суннимазҳаб, аз қабили Ат-Таҳовӣ ва Насафӣ<ref name="Jonathan A.C. Brown 2012 p. 123">Jonathan A. C. Brown, "Faithful Dissenters: Sunni Skepticism about the Miracles of Saints", ''Journal of Sufi Studies'' 1 (2012), p. 123</ref><ref name="Christopher Taylor 1999 pp. 5-6">Christopher Taylor, ''In the Vicinity of the Righteous'' (Leiden: Brill, 1999), pp. 5–6</ref> ҳамчун “шарт”-и исломи ортодоксӣ муаррифӣ шудааст ва дар сунниҳо ва шиъаҳои суннатӣ пазируфта шудааст. Аммо ин фаҳмиш дар баробари изҳори эҳтиром ва зиёрати қабрҳои авлиё аз ҷониби ҷараёнҳои покизаву наҳзати исломӣ, аз қабили [[Салафӣ|салафия]], [[ваҳҳобия]] ва [[модернизми исломӣ]], бидъати ғайри қобили қабул дониста мешавад.<ref name="ReferenceA">{{Cite encyclopedia|title=Encyclopedia of Islam|year=2012|encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]]|isbn=978-90-04-16121-4}}</ref> == Барномаҳои муосир == === Дар қонунҳои давлатӣ === [[Акс:Use of Sharia law by country XML map.svg|мини|Истифодаи шариат аз рӯи кишвар<br /><br /><br /><br />]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ҳуқуқи динӣ]] [[Гурӯҳ:Кодекс]] [[Гурӯҳ:Истилоҳоти исломӣ]] [[Гурӯҳ:Ҳуқуқи исломӣ]] akyumfgwwisugisjgzzic26ydbknorr 0 118067 1483263 1275044 2026-08-13T18:53:41Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483263 wikitext text/x-wiki {{Олим}} '''Баррӣ Шварс''' ({{забон-код|en|Barry Schwartz}}, [[15 август]] [[1946]]) — [[Равоншиносӣ|равоншиноси]] [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Амрикоӣ]] ва устоди калиҷи Суортмор аст. Ӯ беш аз чиҳил сол дар калиҷи Суортмор равоншиносӣ тадрис карда аст. Шварц нависандаи чандини китоб аз ҷумла, ''Таноқузи Интихоб'' ва ''Чиро Кор Меканем'' мебошад. Ба гуфта Ted, Шварц бо мутолиаи пайванди миёни иқтисод ва равоншиносӣ, дидии шигифтангез аз зиндагии имрӯзии ироа майкунад. Шварц ҳамчунин дар калиҷи Суортмор ба тадриси назарияи иҷтимоӣ ва куниш иҷтимоӣ мепардозад. Аз ӯ батаври мураттаби мақолаҳоӣ дар [[Ню Йорк Таймз]] чоп мешавад. == Таҳсилот == * Каршиносӣ дар донишгоҳи Ню Йорк, 1968 * Пи-эйч-ди дар донишгоҳи Пенсилвания, 1971 == Осор == === Мақолаҳо === * [http://works.swarthmore.edu/do/search/?q=author_lname%3A%22Schwartz%22%20author_fname%3A%22Barry%22&start=0&context=4384390 шуморӣ аз мақолаҳои пажӯҳишӣ] дар вебгоҳи калиҷи Суортмор * [http://www.slate.com/authors.barry_schwartz.html феҳристи мақолаҳои] дар маҷаллаии ''Slate'' * [http://www.huffingtonpost.com/barry-schwartz/ феҳристи мақолаҳои] дар ''[[Хаффингтон пост]]'' === Китобҳо === ;''Чиро Кор Меканем'', 2015, ISBN 978-1-4767-8486-1 Ӣн китоб тавассути интишороти Simon & Schuster ва TED мунташир шуда аст. Шварц дар ӣн китоб нишон медиҳад ки посух ба пурсиши содаи чиро кор меканем?, метавонад печида ва таъаҷҷубовар бошад. Ӯ нишон медиҳад ки дар назар гирифтани кор ба унвони сирфан манбаӣ барои касби даромад мӯҷиби нохушнӯдӣ ва сардаргумӣ дар ҷомеъа шуда аст. Шварц дар ӣн китоб, роҳи ҳалҳоиро барои тавонмандсозии хонанда дар ёфтани шуғлии муносиб ироа мекунад.<ref name="Schwartz 2015 p. ">{{cite book | last=Schwartz | first=Barry | title=Why we work | url=https://archive.org/details/whywework0000schw | publisher=TED Books, Simon & Schuster | location=New York | year=2015 | isbn=978-1-4767-8486-1 | page=}}</ref> ;''Хиради амалӣ'', бо Кеннет Шарп, 2010, ISBN 978-1-59448-783-5 Шварц ва Шарп дар ӣн китоб, қавонӣн ва муқаррароти бисёрро мӯҷиби аз миён рафтани тафаккури озод ва тасмимгӣриҳоии хирадмандона дар муҳӣти кор медонанд. Онҳо ташвиқҳоии молиро омили фасоди афрод медонанд. Як мисоли онҳо дар ӣн замина, пизишкӣ аст, ки барои шумори беморонӣ ки мулоқот мекунад подош мегирад, наи кайфияти хадамоташ. Шварц ва Шарп як роҳи ҳали ӣн вазъиятро коҳиши қавонӣни даст ва по гӣр ва додани басӣрат ба афрод медонанд.<ref name="Burrough 2011">{{cite web | last=Burrough | first=Bryan | title=In ‘Practical Wisdom,’ Ways to Be a Mensch - Review | website=The New York Times | date=2011-01-15 | url=http://www.nytimes.com/2011/01/16/business/16shelf.html | accessdate=2016-07-04}}</ref> ;''Таноқузи интихоб: чирои бештар камтар аст'', 2004, ISBN 0-06-000568-8, ISBN 0-06-000569-6 Шварц дар ӣн китоб ба вазъияти зиндагӣ дар ҷавомеъӣ мепардозад ки шаҳрвандоншон аз озодии амал ва қудрати интихоби болоӣ бархӯрдоранд ва дар айни ҳол [[Афсурдарӯҳӣ|афсурдагӣ]] дар онҳо тақрибан ҳамагир шуда аст.<ref name="Schwartz 2015">{{cite web | last=Schwartz | first=Barry | title=Barry Schwartz | website=TED | date=2015-09-08 | url=https://www.ted.com/speakers/barry_schwartz | accessdate=2016-07-04}}</ref> Шварц ӣн вазъиятро фаварони интихоб меномад ки дар он афрод бо интизороти боло худашонро бо дигарон муқоиса карда ва эҳсос нохушнӯдӣ мекунанд. Роҳҳалли Шварц басанда кардан ба як чизи қобили қабӯл аст дар айни ҳол ки медонем чизии беҳтар аз он ҳам вуҷӯд дорад.<ref name="Khazan 2015">{{cite web | last=Khazan | first=Olga | title=Two Words That Will Make You Happier With Your Life Choices | website=The Atlantic | date=2015-03-10 | url=http://www.theatlantic.com/health/archive/2015/03/the-power-of-good-enough/387388/ | accessdate=2016-07-04}}</ref> ;''Ҳазинаи зиндагӣ: чигуна озодии касб ва кор беҳтарин чизҳоии зиндагиро хароб майкунад'', 2001, ISBN 0-7388-5251-1 ;''Равоншиносии ёдгирӣ ва рафтор'', бо Эдуард Вассерман ва Степан Робинс ;''Ёдгирӣ ва ҳофиза'', бо Даниил Ройзбирг ;''Ҷанги табиати инсон: ахлоқ, ва зиндагии модерн'' ;''Рафторгароии дониш, ва табиати инсон'', бо Хью Лэйси, 1983, ISBN 0-393-01585-8 == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «بری شوارتس (روان‌شناس)»، ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد، http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=‎بری_شوارتس_(روان‌شناس)&oldid=17531633 (بازیابی‌شده در ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۶). {{Authority control}} 2p1xkywp49bh2b50gfbidxx353aydan 0 144061 1483269 1393346 2026-08-13T18:59:59Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483269 wikitext text/x-wiki {{Адиб |ном = |номи аслӣ = {{Lang-fa|پروین اعتصامی}} |тасвир = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = Рахшанда Эътисомӣ |номи пурра = |тахаллусҳо = |таърихи таваллуд = |зодгоҳ = |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = |навъи фаъолият = |солҳои фаъолият = |самт = |жанр = |забони осор = |дебют = |ҷоизаҳои адабӣ = |ҷоизаҳо = |Lib = |сайт = |викигуфтовард = |имзо = }} '''Парвин Эътисомӣ''' ({{Lang-fa|پروین اعتصامی}}; [[16 март]]и [[соли 1907]], [[Табрез]] — [[5 апрел]]и [[соли 1941]], [[Теҳрон]]) — шоири эронӣ.<ref name="iranica">{{Cite book|publisher = Encyclopædia Iranica|title = Parvin Etesami|author = Heshmat Moayyad|accessdate = April 4, 2010|url = http://www.iranicaonline.org/articles/etesami-parvin}}</ref><ref>{{Cite book|author = C. Kramarae and D. Splender|title = Routledge International Encyclopedia of Women: Global Women's Issues|url = https://archive.org/details/routledgeinterna0002unse_i9z8|publisher = Routledge|year = 2000|ISBN = 0-415-92091-4|page = 1273}}</ref> == Зиндагинома == Парвин Эътисомӣ соли 1907 дар шаҳри [[Табрез]] ба дунё омадааст. Падараш Мирзо Юсуф Эътисомӣ писари Мирзо Иброҳимхон буд. Парвин чор бародар дошт. Модараш соли 1973 аз олам чашм пӯшидааст. Дар хурдии Парвин оилаи Эътисомӣ ба Теҳрон мекӯчанд, дар онҷо Парвин мактаб мехонад ва забони арабиро меомӯзад. Ӯ соли 1924 мактаб, баъдан коллеҷи духтаронаи амрикоии Теҳрон, баъдан мактаби занонаи олии амрикоиро хатм кард. Ахиран ӯ чанд муддат дар мактаб дарс гуфтааст, бисёр саёҳат кардааст. == Эҷодиёт == [[Акс:Parvin_Grave.jpg|thumb|Қабри Парвин дар шаҳри Қум]] Ба қавли профессор Ҳешмат Муайяд, шеъри ''Сафари гашки'' ӯ яке аз беҳтарин ашъори порсӣ ба шумор меравад. == Осор == Девони қасоид, маснавиёт, тамсилот ва муқаттаъоти хонум Парвин Эътсомӣ, нашри 3., Теҳрон, 1944. == Нигаред низ == * [[Фурӯғи Фаррухзод]] == Адабиёт == * Михалевич Г. П., Парвин Этесами и её творчество, в сборнике: Иран, М., 1963; * Короглы Х., Современная персидская литература, М., 1965. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke5/ke5-5954.htm Краткая литературная энциклопедия (КЛЭ)] * [http://enc-dic.com/enc_sovet/Parvin-jetesami-46103.html Большая Советская энциклопедия] * [http://rira.ir/rira/php/?page=view&mod=classicpoems&obj=poet&id=6 Поэзия Парвин Этесами на персидском языке] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170302203346/http://www.rira.ir/rira/php/?page=view&mod=classicpoems&obj=poet&id=6 |date=2017-03-02 }} * [http://www.iranchamber.com/literature/petesami/parvin_etesami.php Биография Парвин Этесами] * [http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Poets/Parvin.html#Parvin Парвин Этесами], краткая биография профессора [[Ираҷ Баширӣ|Iraj Bashiri]], Университет Миннесоты. * [http://www.iranicaonline.org/articles/etesami-parvin Энциклопедия Ирана, "Парвин Этесами"] * [http://www.iranicaonline.org/articles/etesami-mirza-yusof-khan-astiani-etesam-al-molk Энциклопедия Ирана.] [http://www.iranicaonline.org/articles/etesami-mirza-yusof-khan-astiani-etesam-al-molk Этесами, Мирза Юсуф-Хан Ашитиани, Heshmat Moayyad] == Сарчашма == {{зиндагинома-нопурра}} mz1i9n1dls7k4dilbjdu37vh0mjpqfy 0 147505 1483264 1450719 2026-08-13T18:56:41Z InternetArchiveBot 30618 Add 9 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483264 wikitext text/x-wiki {{Шахс/Ислом|илоҳиётшинос |арабӣ = يوسف القرضاوي | навъи фаъолият = раиси [[Иттиҳоди ҷаҳонии уламои мусалмон]] |аввалдавр = 2004 |охирдавр = |пешгузашта = вазифа таъсис ёфт |ҷонишин = |лақаб = }} '''Юсуф Абдуллоҳ Қарзовӣ''' ({{lang-ar|يوسف عبد الله القرضاوي}}; {{ВД-Дебоча}}) — олими муосири дини ислом аз [[Миср]], раиси [[Иттиҳоди ҷаҳонии уламои мусалмон]]. Яке аз чеҳраҳои маъруфи [[Аҳли суннат ва ҷамоат|аҳли суннати]] олами [[Ислом]]<ref>Шейх Аль-Кардави: «Россия — враг номер один для мусульман и арабов» http://modus-agendi.org/articles/891 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141129145522/http://modus-agendi.org/articles/891 |date=2014-11-29 }} [[Modus Agendi]]</ref>. == Зиндагинома == [[Акс:Yusuf al-Qaradawi.jpg|left|thumb|Юсуф Қарзовӣ дар ҷавонӣ]] Юсуф Қарзови дар деҳаи хурде дар вилояти ғарбии [[Миср]] ба дунё омадааст. Дар дусолагӣ аз падар маҳрум гашт, ва дар муҳити мазҳабии хонаводаи амакаш ба воя расид. Оилаашон мехост, ки ӯ касби наҷҷорро аз худ кунад, аммо ӯ тасмим гирифт, ки [[имом]] шавад. Дар синни чаҳорсолагӣ, ӯ ба мактаб қуръон шурӯъ кард ва дар синни даҳсолоагӣ ӯ Қуръонро азёд медонист. Пас аз гирифтани маълумоти ҳатмии мактабӣ, Қарзовӣ ба таҳсилашро муддати нуҳ сол дар Донишкадаи дин дар [[Танто]] идома дод. Дар ҳаждаҳсолагӣ ба факултаи усули дини [[Донишгоҳи Ал-Азҳар]] дохил гардид, ва соли [[Соли 1953|1953]] аз миёни яксаду ҳаштод ҳамсинфаш дар таҳсилоти олӣ, рутбаи аввалро ба даст дошт. Сипас ба гувоҳиномаи байналмилалӣ даст ёфт ва ҳамзамон дар соли 1954 дар донишкадаи забони арабӣ иҷозати тадрис ёфт ва боз дар миёни панҷсад нафар ан ҳамсинфонаш, ки фориғутаҳсили факултаҳои сегонаи Алазҳар буданд, рутбаи нахустро ба даст овард. Дар соли 1958 дар риштаи забон ва адабиёт, дар муассисаи олии мутолиоти арабӣ, мадраки диплом гирифт ва дар соли 1960, ба мадраки мутолиоти олии муодили фавқулисонс дар шуъбаи улуми Қуръон ва Суннати факулаи усули дин ноил гашт. Дар соли 1973 дар ҳамон факулта, бо рутбаи бартар пиромӯни мақолаи ''«Закот ва нақши он дар ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ»'' ба мадраки дуктуро даст ёфт<ref name="sunni-news">{{Cite web|url=http://www.sunni-news.com/tj/articles.aspx?article_no=26797|title=Зиндагиномаи дуктур Юсуф Қарзовӣ|publisher=www.sunni-news.com|accessdate=2017-06-09}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Афкори сиёсӣ == Ҳанӯз овони донишгоҳӣ ҷонибдори ақоиди исломи сиёсӣ буд ва бо ҳаракати «Ихвонулмуслимин» («Бародарони мусулмон») алоқамандӣ дошт. Барои ҳамин, як дафъа дар давраи салтанати шоҳ Форуқ ва се дафъа дар замони президентии Камол Абдулносир ба ҳабс гирифта шудааст. Соли 1961 Мисрро тарк намуда, ба Қатар меравад ва ин кишварро ҷойи зисти доимӣ ихтиёр карда, шаҳрванди ин давлат мегардад. Дар ҷомеаи ҷаҳонӣ ба шахсияти ӯ ҳамчун ходими сиёсии исломӣ ва пешвои маънавии ҳизби «Ихвонулмуслимин» таваҷҷуҳ зоҳир мегардад. Худи Қарзовӣ бар он аст, ки «Ислом бидуни сиёсат ислом нест: агар исломро аз сиёсат ҷудо созем, аллакай ин ислом не, дигар дин аст». Ҳамин пойбандӣ бар сиёсат аст, ки Қарзовиро пешвои маънавии «Ихвонулмуслимин» ва ё «муфтии Ихвонулмуслимин» меноманд. Ӯро ду дафъа ба симмати сарвари ҳаракат пешниҳод карданд, вале ҷавоби рад дод ва пинҳон низ надоштааст, ки мартабаи пешвои диниро авлотар мешуморад<ref>{{Cite web|url=http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=12267|title=Муфтии НАТО|author=Валиҷони Камол|website=Нашрияи расмии Тоҷикистон|date=21 декабри 2013|publisher=}}</ref>. == Фаъолиятҳои расмӣ == Дуктур Юсуф Қарзовӣ давроне машғули суханронӣ ва тадрис дар масҷид буд, сипас сарпарастии Муассисаи Айммаи вобаста ба вазорати Авқофи Мисрро бар уҳда гирифт. Пас аз он ба манзури назорат бар матбуоти Алазҳар ва кор дар дафтари фаннии идораи Даъват ва Иршод ба идораи куллии фарҳанги исломии Алазҳар пайваст. Дар соли 1961 вориди Қатар шуд ва ба унвони раиси Муассисаи Динии Мутавассита машғули фаъолият шуд ва ба тавсеа ва тасбити он камар баст, ба тавре, ки тавонист қадими нофеъ ва ҷадиди муфидро дар он ҷамъ кунад. Дар соли 1973, донишкадаи тарбиятии писаронамва духтарона дар донишгоҳи Қатар, таъсис шуд ва Шайх Қарзовӣ барои роҳандозии бахши мутолиоти исломӣ, вориди он ҷо шуд. Дар соли 1977, донишкадаи Шариат ва Мутолиоти исломии донишгоҳи Қатар таъсис шуд ва Шайх Қарзовӣ раёсати онро ба уҳда гирифт ва то поёни соли таҳсилии соли 1989—1990 дар ин симат боқӣ монд. Вай ҳамчунин ба унвони мудири муассисаи маркази мутолиоти Суннат ва Сирати Набавиии донишгоҳи Қатар интихоб шуд, ки то имрӯз ҳам ин симатро дорост. Дар соли таҳсилии 1990—1991, аз Қатар ба Алҷазоир рафт ва раёсати Шуроҳои Имлии донишгоҳ ва муассисоти олии исломиро бар уҳда гирифт, сипас ба Қатар бозгашт ва ба кори худ дар мудирияти маркази мутолиоти Суннат ва Сират идома дод. Дар соли 1411 ҳиҷрӣ ҷоизаи Бонки Тавсеаи Исломӣ дар иқтисоди исломиро дарёфт кард. Ҳамчунин дар соли 1413 ба ҷоизаи байналмилалии Малик Файсал барои мушорикат дар мутолиоти исломӣ ноил шуд. Дар соли 1994 ҷоизаи хоси илмиро аз раиси Донишгоҳи байналмилалии исломии Малейзия дарёфт кард. Дар соли 1997 ҷоизаи Султон Ҳасан Балқия, (султони Брунай)ро дар фиқҳи исломӣ дарёфт кард<ref name="sunni-news" />. == Талошҳо ва хидмат ба ислом == Фаъолиятҳои Юсуф Қарзовӣ дар заминаи хидмат ба Ислом дар як тараф, ё заминаи хосе хулоса намешавад, балки ҳамвора дар заминаҳои гуногӯн ва дар ҷонибҳои мутанаввеъ фаъолият кардааст ва осори мухталифе аз худ барҷой гузоштааст, ки ба сароҳат аз шахсияти илмии ӯ ҳикоят дорад. Муҳимтарин заминаҳои илмӣ ва фаъолиятҳои Юсуф Қарзовӣ аз таълифоти илмӣ, даъват ва иршод, фиқҳу фатво, конфронсҳо ва семинарҳо, мусофиратҳо ва суханрониҳо, узвият дар шуроҳо ва муассисаҳо, иқтисоди исломӣ, фаъолиятҳои иҷтимоӣ, тавҷеҳи бедории исломӣ, фаъолиятҳои ҳаракӣ ва ҷиҳодӣ иборатанд<ref name="sunni-news" />. === Таълифоти илмӣ === Навиштан ва таълиф, аз муҳимтарин вижагиҳои дуктур Қарзовӣ аст ва ҳамон гуна, ки Аллома Абӯлҳасан Надавӣ дар китоби «Расоили эълом» вайро сутуда аст, китобҳои ӯ ба унвони олимӣ муҳақиқ ва муаллиф, вазн ва таъсири вижае дар ҷаҳони ислом дорад. Шайх Ибни Боз низ аз ӯ ба хубӣ ситоиш кардааст. Касе ки китобҳо ва муаллифоти устодро мавриди баҳс ва баррасӣ қарор медиҳад, ба яқин медонад, ки ӯ нависанда ва мутафаккирест, ки худро беайб намедонад ва аз касе ҳам тақлид намекунад ва танҳо замоне вориди баҳс мешавад, ки муътақидаст мавзӯъи мавриди баҳс метавонад матлаби тозае аз қабили тасҳеҳи мафҳум ё эҷоди як фикр ё шарҳи масъалаи мубҳам, посӯх ба шубҳа, ё баёни ҳикмати чизеро бо худ дошта бошад. Юсуф Қарзовӣ дар заминаҳои мухталифи фарҳанги исломӣ китобҳое таълиф кардааст, ки болиғ ба панҷоҳ ҷилд мешавад. Ин китобҳо дар ҷои худ бисёр муҳим ва боарзишанд ва аҳли илм дар ҷаҳони ислом онро бо диди қабул ва тақдиру ситоиш пазируфтаанд; ба ҳамин хотир борҳо ба забони арабӣ чоп шудаанд ва бештарашон низ ба забонҳои кишварҳои исломӣ ва байналмилалӣ тарҷума шудааст ва камтар кишвари исломӣ вуҷуд дорад, ки осоре аз Қарзовӣ бо забони дохилии он кишвар мавҷуд набошад. Китобҳои Шайх аз имтиёзоти вижае бархурдоранд, ки бархе аз онҳо иборатанд<ref name="sunni-news" />: * Ин китобҳо умдатан дар мероси илмии исломӣ ва бар пояи Китобу Суннат ва шеваи салафи солеҳ таълиф шудааст ва муаллиф замонеро, ки дар он ба сар мебарад, фаромӯш накардааст; вай асолат ва муқтазаёти замонро бо ҳам ҷамъ кардааст. * Шайх дар ин китобҳо таҳқиқи илмӣ, таъаммуқи фикрӣ ва рӯйкарди ислоҳиро бо ҳам ҷамъ кардааст. * Муаллиф аз қайди тақлиду таъассуби мазҳабӣ озод аст ва низ дунболарӯи фикрии мазоҳиби воридотӣ аз ғарбу шарқро барнаметобад. * Муаллиф ба миёнаравӣ дар байни ифротиҳо ва афроди мунфаил маъруф аст ва миёнравии дур аз ифроту тафритро баргузидадаст. Мудири маҷалаи «Ал-уммаҳ» дар оғози китоб «الصحوة الاسلامیة بین الجمود و التطرف», гуфтааст, ки Қарзовӣ аз маъдуди касонест, ки ба эътидол ва миёнаравӣ мавсум аст ва байни муҳкамоти шаръӣ ва муқтазаёти замон, таъодул эҷод мекунад. * Шеваи муаллиф дар навиштан ба шеваи «саҳли мумтанеъ» маъруф аст ва ин шеваи як олими адиби тавоност. * Шайх бо қудрати тамом дар муқобили нерӯҳои тахрибкор ва мутаҳоҷими хориҷӣ ва афроди фосиду мунҳарифи дохилӣ истодааст ва танҳо ба Исломи ноб пойбанд аст ва онро аз таҳрифи ифротиён ва дастбурди ботилгароён ва тафсири ҷоҳилон пос доштааст. Хонданда дар китобҳои ӯ навъи ихлосу караме эҳсос мекунад, ҳамон тавре, ки шунавандаи суханрониҳо, хубтаҳо ва дуруси ӯ чунин ҳиссе ба ӯ даст медиҳад. Тамоми касоне, ки дар бораи ӯ матлаб навиштаанд, иттифоқи назар доранд, ки навиштаҳо ва таълифоти ӯ таркибест аз диққат ва мушкофии фиқҳӣ, дурахшиши адибона, ҳарорати даъавӣ ва нигоҳи таҷдидгароёна. Вай дар канори китобҳои илмӣ, китобҳое низ бо рангу буйи адабӣ таълиф кардааст, монанди намоишномаи «олим ва тоғӯт», ки дар он муқовимати «Саъид бин Ҷубайр» дар муқобили Ҳаҷҷоҷро ба намоиш мегузорад. Вай девоне бо номи «Нафаҳот ва лаҳафот» дорад, ки теъдоде аз қасидаҳои қадимӣ дар канори бархе аз қасидаҳои ҷадид ва сурудаҳои оҳгинро дарбар дорад. Сурудҳо ва қасоиди ӯ дар ҷаҳони Ислом пахш шудааст ва ҷавонон ҳатто пеш аз чопи дивонаш онро дар муносибатҳо мехонданд. Илова ба ин китобҳои дигаре низ дорад, ки вазорати таълим ва омӯзиши Қатар, ба вижа муассисаи мазҳабӣ дар таълифи он мушорикат доштааст, ки ба беш аз бист китоб мерасад. Вазорати таълим ва омӯзиш ин китобҳоро дар зимни кутуби дарсии мадорис гунҷонидааст, ки шомили тафсир, ҳадис, тавҳид, фиқҳ, ҷомеаи исломӣ, буҳуси исломӣ, фалсафаи ахлоқ ва дигар мавзуот мешавад. Инҳо илова бар таҳқиқот ва мутолиоту мақолотест, ки дар солномаҳо, маҷалаҳои имлӣ, аъам аз фаслнома, моҳнома ва ҳафтаномаҳо мунташир мешвад ва дар идома ба бархе аз он ишора хоҳем кард. === Китобҳо === Китоби «Ҳалол ва ҳаром дар Ислом», ки онро ба хоҳиши теъдоде аз устодони Алазҳар дар даврони Шайх Муҳаммад Шалтут ва бо назорати идораи кулли фарҳанги исломӣ дар даврони дуктур Муҳаммад Баҳӣ, таълиф кардааст ва ба таъйиди кумитаи марбута расида ва мавриди тақдир қарор қарор гирифт. Ин китоб ба таври беназире дар ҷаҳони араб ва Ислом ба чоп расид ва бисёре аз уламои тарози аввал ин кори устодро сутудаанд, то ҷое, ки устоди бузургвор, Мустафо Зарқо дар бораи он мегӯяд: «лозим аст, ки китоб дар ҳар хонаводаи мусалмон вуҷуд дошта бошад». Устод Муҳаммад Муборак гуфтааст: «ин китоб дар навъи худ беҳтарин аст». Ва устод Алӣ Тантовӣ ин китобро дар донишкадаи тарбиятии Маккаи Мукаррама тадрис мекард ва муҳаддиси маъруф Носириддини Албонӣ ба тахриҷи аҳодиси он иқдом кардаааст. Дар Покистон низ ин китоб бо истиқболи вижае рӯ ба рӯ шуд ва бахшҳои мутолиоти исломии донишгоҳи Панҷоб ва Карочӣ, низ инояти хосе ба ин китоб доштаанд. Дар авоили даҳаи шаст, муҳаққиқ Ҷамила Шавкат (ки баъдан ба дуктур Ҷамила Шавкат лақаб гирифт) таҳқиқе аз китоби мазкурро ба донишгоҳи Панҷоб пешкаш кард ва онро улгӯи навине дар тадвини фиқҳи исломӣ баршумурд ва бо ин таҳқиқ ба мадраки фавқуллисонс даст ёфт ва Аллома Алоудддин Сиддиқӣ, раиси донишгоҳ, устоди роҳнамои ӯ буд. Донишҷӯи дигаре аз донишгоҳи Карочӣ низ таҳқиқе дар бораи ин китоб навиштааст. Ин китоб беш аз чиҳил бор ба забони арабӣ чоп шудааст ва беш аз ҳама дар чопхонаҳои Қоҳира, Байрут, Кувайт, Алҷазоир, Марокеш ва Амрико, ба чоп расидааст. Ин илова бар чопҳое ба сирқат рафтааст, ки пайгирӣ ва шумориши он душвор аст. Китоб ба забонҳои англисӣ, олмонӣ, урдӯ, форсӣ, туркӣ, молейзӣ, индунесӣ, молориёӣ, савоҳилӣ, испанӣ, чинӣ ва ғайр тарҷума шудааст. Китоби «Фиқҳи закот», ки дар ду ҷилди бузург таълиф шудааст ва як таҳқиқи ҷомеъ ва муқоисае аз аҳкоми закот ва асрору осори он дар ислоҳи ҷомеа дар сояи Қуръону Суннатро дарбар дорад ва аз барҷастатарин осори илмии даврони муосир ба шумор меравад. Коршиносон бар ин боваранд, ки дар мероси исломӣ то кунун ҳеч китобе монанди ин китоб бо мавзӯъи махсус таълиф нашудааст ва устод Халил ба нақл аз Аллома Абӯаъло Мавдӯдӣ, дар ин бора мефармояд: «ин китоб китоби қарн (қарни чаҳордаҳи ҳиҷрӣ) дар фиқҳи исломӣ аст». Устод Муҳаммад Муборак дар муқаддимаи китоби "иқтисод"и худ аз маҷмуаи китоҳои «низоми исломӣ» мегӯяд: «ин кор дар маҷомеи фиқҳӣ бисёр гаронсанг аст ва дар таълифоти фиқҳӣ як шоҳкор маҳсуб мешавад». Маркази мутолиоти иқтисоди исломӣ дар донишгоҳи Малик Абдулазиз дар Ҷидда онро ба забони англисӣ тарҷума кард. Ҳамчунин монанди бисёре аз китобҳои шайх, ки мояи хайру баракат барои Ислому муслимин аст, ба забонҳои Урдӯ, Туркӣ, Индунезӣ ва ғайра тарҷума шудааст. Китобҳои шайх бисёре аз масоилу мавзуотеро, ки мавриди ниёзи ақли салим дар ҷаҳони муосир аст, пӯшиш додааст. Дар айни ҳол Шайх вориди бисёре аз набардҳи фикрӣ бар зидди душманони Ислом дар дохил ва хориҷ шудааст. Ҳангоме, ки чиниҳо шиори мавсум ба "ҳатмӣ будани роҳи ҳалли социализм"ро сар доданд ва бадин васила "маншур"и мисрӣ, ки бархе аз он ба «қироати инқилоб» ном мебурданд, мунташир шуд, Шайх Қарзовӣ дар мухолифат бо ин нигариш, маҷмуаи "ҳатмӣ будани роҳи ҳалли исломӣ"ро мунташир кард, ки се бахш аз он интишор ёфт. Дар замоне, ки нукбати 5 июн дар соли 1967 мавсуб ба «النكسة» рӯх дод ва бархе пиндоштанд, ки дин омили ин шикаст будааст, Шайх Қарзовӣ китобе зери унвони «дарси накбати дуввум; чаро шикаст ва роҳи пирӯзӣ» мунташир кард. Дар набарди «Ислом ва секуларизм», ё маъракаи «иҷрои шариат», ки дар солҳои ахир ба баҳсҳои доғе табдил шудааст ва тӯдаҳои мардум хостори ҳукм бар асоси шариати исломӣ шудаанд, секуларҳо дар муқобили ҷараёни исломӣ ва мардуме, ки мағлуби расонаҳои мавҷуд шуда буданд, минбарҳое барои тарвиҷи хурофоти худ сохта ва шубуҳотро оростаанд, дар чунин шароите садои Шайх Қарзовӣ аз баландтарин садоҳое буд, аботили ононро комилан расво кард, ба вижа дар ҳамоиши таърихии машҳуре, ки «анҷумани пизишкони Миср» онро ташкил дода буд ва дар Дорул-ҳикмаи Қоҳира баргузор шуд ва аз исломгароҳо танҳо, Шайх Ғазолӣ ва Қарзовӣ дар он ширкат карда буданд. Ин ҳамоиш яке аз аслитарин рӯйдодҳои фикрӣ будааст, ки рӯзнома, ҳафтаномаҳо ва моҳномаҳои мисрӣ ва хориҷӣ дар бораи он матлаб навиштанд. Аз осори он китоби «рӯёрӯии Ислом ва секуларизм» буд, ки посӯхи илмӣ ва айнӣ ба Фуод Закариё ва гуруҳе аз секуларҳои Миср буд, ки дар ин китоб тамоми даъвоҳои ононро ботил ва шубҳаҳояшонро бо мантиқи мустаҳками илмӣ, посӯх дода буд. Дар набарди ахир дар хусуси таҳлилу баррасии фоидаҳои банкҳо ва шаҳодатҳое, ки ба он мулҳақ буд, боз садои Қарзовӣ болотарин ва нерумандтарин садоҳо дар муқовимат дар баробари он буд ва аз натоиҷи он китоби «рибои ҳароми фоидаҳои бонкҳо» аст. === Фиқҳ ва фатво === Яке аз боризтарин иқдомоти дуктур Қарзовӣ талоши вай дар заминаи фиқҳу фатво аст. Ишон дар ҳар суханронӣ ё ҳамоише, ки ширкат мекунад, бо селе аз суолоти ҳозирин дар мавзуҳои гуногун мувоҷеҳ мешавад. Бар хотири бархурдорӣ аз дидгоҳи илмӣ ва гароиш миёнаравона ва қудрати иқнои боло, посӯхҳои устод ғолибан мавриди писанд ва пазириши тӯдаи таҳсилкардаҳои мусалмон қарор мегирад. Вай тавонистааст, марҷеъе аз мароҷеи мавриди эътимод барои бисёре аз мусалмонон дар ҷаҳони Ислом ва хориҷ аз он бошад ва касоне, ки Шайхро наздик мешиносанд, аз вай шунидаанд, ки аз зиёдии номаҳо ва истифтоҳое, ки ба ӯ фиристода мешавад, гиламанд аст ва фурсати посӯхгӯӣ бар тамоми онҳоро надорад. Ин ҳама дархостҳо ниёз ба сервиси комиле дорад, ки воқеан аз уҳдаи талоши як фард аз ҳар қудрат ва тавоне, ки бархурдор бошад, барнамеояд. Ин дар мавриди посӯхҳоест, ки аз тариқи шафоҳӣ (даҳонӣ) ва дидори мустақим дода мешавад. Дар бисёре аз мавоқеъ аз тариқи тамосҳои телефонӣ ба суолҳои мардум посӯх медиҳад, ки аз ҷой ҷои ҷаҳони Ислом суолоташонро бо телефон матраҳ мекунанд. Илова бар ин Шайх баномаҳои собите низ дар садо ва симои Қатар барои посӯхгӯйи ба суолоти шунавандагон ва бинандагон дорад. Шеваи фатвои ӯ дар муқаддимаи аввали китоби «фатвоҳои муосир» шарҳ дода шудааст. Ҳамчунин дар рисолаи «фатво дар миёни назму беназмӣ», шеваи фатвои ӯ шарҳ дода шудааст, ки дар он ба мушкилоти аҳли фатво пардохта ва онро бо далел ва бурҳон ташреҳ кардааст. Ба таври хулоса, шеваи устод бар осонгирӣ, эътимод бар далел ва бурҳон ва озодӣ аз қайду бандаи таъассуб ва тақлид дар канори барҳрамандӣ аз сармояи фиқҳии мазоҳиби муътабар устувор аст. Шайх бо мардум бо забони аср сухан мегӯяд ва ба рафъи мушкилоти онон таваҷҷуҳ дорад ва дар он чӣ барояшон сӯдманд нест, рӯйгардон аст. Ишон дар байни ифроту тафриткунандагон роҳи миёнаро баргузидааст ва дар фатво то ҳадди имкон ба шарҳу тавзеҳ ва истидлол мепардозад. Ин воқеъият дар китоби «иҷтиҳод дар шариати исломӣ бо орои таҳлилӣ дар иҷтиҳоди муосир» ба хубӣ ошкор аст ва дар онҷо парда аз мушкилоти иҷтиҳоди муосир бар медорад ва вижагиҳо ва завобити иҷтиҳоди коромади муосирро шарҳ медиҳад. Устод талош мекунад, ки пойбандӣ ба ин завобитро бо навиштани китобҳое дар заминаи фиқҳӣ монанди «ҳалол ва ҳаром дар Ислом», «фиқҳи закот», «ғайри мусалмонон дар ҷомеаи исломӣ», фуруши иштирокӣ ва фиқҳи рӯза" татбиқ диҳад. Инҳо ҳалқае аз маҷмуаи осори вай дар заминаи осонсозии фиқҳист, ки солҳо пеш ваъдаашро дода буд. Пас таъаҷҷубе надорад, ки ба унвони узви маҷмаи фиқҳии анҷумани ҷаҳони Ислом ва коршиносони маҷмаъи фиқҳи исломии вобаста ба Созмони Конфронси исломӣ, интихоб шавад. === Даъват ва иршод === Дуктур Қарзовӣ, дар заминаи гуногӯн ҳамонанди фаъолиятҳои имлӣ, иҷроӣ ва фарҳангӣ фаъолият доштааст ва ба фиқҳу фатво, шеъру адаб ва ғайра низ пардохтааст. Аммо дар дараҷаи нахуст метавон ишонро фарди даъватгар номид. Шахсияти ишон бо даъват ба сӯи Худо сиришааст ва ӯро комилан ба ин амр машғул кардааст. Даъват меҳвари фикру андеша ва ҳиммату илм ва амали вай ба ҳисоб меояд. Ишон дар даврои ҷавонӣ, яъне дар даврони донишомӯзӣ ва давраи мактабхонӣ, ки 16 сол бештар надошт, вориди арсаи даъват шуд ва корашро дар рӯстои маҳали сукунат ва гирду атрофи он оғоз кард, то ин, ки тавонист шарқу ғарби ҷаҳони Исломро дарбар бигирад. ==== Васоил ва минбар дар даъват ==== Минбари масҷид, хитоба ва тадрис, абзори табиъи ва таърихии даъват: замоне, ки Шайх донишҷӯи факулатаи усули дин буд, дар масҷиди Оли Тоҳо, дар шаҳри Маҳалатул-кубро, машҳур ба шаҳри коргарон, ки баъдҳо ба «масҷиди Шайх Қарзовӣ» маъруф шуд, фаъолият дошт. Дар он замон барои ҳазорон нафар намози ҷумъа мехонд, то ҷое, ки бонии масҷид атрофи онро чанд табақа густариш дод, то гунҷоиши намозгузоронро дошта бошад. Дар соли 1956, пас аз озодӣ аз зиндон, вазорати авқофи Миср аз ӯ давъат кард, то дар масҷиди ҷомеи Замолики Қоҳира барои мардум суханронӣ кунад. Ҷамъияти зиёде дар ин масҷид ба ӯ иқтидо мекарданд ва то замони Абдулносир, ки аз минбар манъ шуд, масҷидро абзоре барои интишори даъвар қарор дод ва ба хитоба ва тардису ваъз ва ифто машғул шуд ва то имрӯз низ ба суханронӣ дар масҷиди Умар бин Хаттоб машғул аст. Хутбаҳои Шайх ба сурати мустақим дар телевизион Қатар ва дар саросари Ҷаҳоин Ислом пахш мешавад. Хутбаҳои идайни Шайх ба вижа хутбаҳои майдони Обидини Қоҳира ва хутбаи устод дар Искандария, низ аз ин даста хутбаҳо ҳастанд. Илова бар ин метавон ба дарсҳои ҳафтагӣ пас аз намози ҷумъа ва душанбешабҳои ҳар ҳафтаии Шайх ишора кард; дарсҳои рамазонии Шайх низ аз ҷумлаи дуруси собити ӯст, ки асрҳо дар масҷиди Шайх Халифа бини Ҳамд баргузор мешавад. Вай аз си сол пеш, яъне аз замоне, ки вилояти аҳдӣ ва ҷонишинии Амирро ба уҳда дорад, мураттаб дар ин ҷаласаҳо ширкат мекунад. Дарси шабона баъд аз намози таровеҳ низ аз дигар дарсҳои Шайх аст. Ишон дар расонаҳо низ минбаре барои даъват сохтааст. Дар радио ва телевизион ва дар барномаҳое монанди: «Мишкотун-нубуваҳ», дарсҳое дар заминаи тафсири Қуръон ва шарҳи Аҳодиси набавӣ дорад. Бархе аз ин дарсҳо тавҷеҳӣ ва бархе посӯх ба суолоти бинандагону шунавандагон дар хусуси масоили динӣ ва дунявӣ аст. Аз замони ифтитоҳи радиои Қатар барномае зери унвони «нур ва ҳидоят» иҷро мегардад, ки чандин сол идома дошт, аммо ахиран ба хотири касрати машғулиятҳо аз идомаи он маъзарат хост. Шабҳои ҷумъа барномаи телевизионии дигаре бо номи «ҳадюл- ислом» ба сурати ҳафтавор иҷро мегардад, ки онро бо ифтитоҳи телевизион Қатар оғоз кардааст ва то имрӯз низ идома дорад ва бинандагони кишварҳои ­Қатар, Баҳрайн, Имороти Араб ва минтақаи шарқии Арабисторо пӯшиш медиҳад. Мардум ин барномаро бо шавқ дунбол мекунад ва барои онон бо масобаи мадрасаи олӣ дар заминаи даъвату фатвои расонаии савтӣ ва тасвирӣ фаъолияти худро дар матбуот низ дунбол мекунад. Шайх мақолаҳо ва баҳсҳоер дар маҷалаҳои мухталифи исломӣ мунташир кардааст, аз ҷумлаи онҳо метавон ба маҷалаҳои зер ишора кард: маҷалаи «Нури Ислом», «Минбари Ислом», маҷалаи «Даъват дар Миср», «Ҳазорати исломӣ» дар Димишқ, «Ал-ваъй ал-исломӣ», «Алмуҷтама» ва «Ал-арабӣ» дар Кувайт, «Ал-шиҳоб» дар Байрут ва «Ал-баъс ал-исломӣ» дар Ҳинд, «Ал-даъваҳ» дар Риёз ва Давҳа, «Ал-уммаҳ» дар Қатар, «Манорул-ислом» дар Абӯзабӣ ва «Алмуслимул-муосир» дар Лубнон. Дар канори он рӯзномаҳо ва ҳафтаномаҳои мухталиф, мақолаҳо ва фатвоҳои Шайх мунташир мекунанд ва пурсишу посӯхҳое, ки дар заминаи ақида ва шариат ва тамаддуну уммати исломӣ дар ҷараёни дидори Шайх бо мардум мешавад, низ дар матбуот ба чоп мерасад. Мусаллам аст, ки Шайх ­Қарзовӣ аз даъватгарони тарози аввали ҷаҳони муосир аст. Ӯ шахсияти мустақил ва табиати асиле дорад ва аз қудрати таъсиргузории вижае бархурдор аст, тавре, ки дар маҷмӯъ дар даъват мадрасаи хоссеро дорост. Имтиёзи Шайх дар тавоноии тафҳими оммаи мардум ва иқнои хавос аст. Вай ҳамзамон ақлро мавриди хитоб қарор медиҳад, отифаро бармеангезад ва бо илҳом аз мероси илмӣ аз фарҳанги муосир баҳра мебарад. === Конфронсҳо ва ҳамоишҳои исломӣ === Камтар конфронс ва ё нишасти илмӣ дар хусуси андешаи исломӣ ё даъвати исломӣ баргузор мешавад, ки дуктур Қарзовӣ ба он даъват нашавад. Вай ба хотири ҷойгоҳи волое, ки дар байни даъватгарон ва мутафаккирони исломӣ дорад, маъмулан аз сӯи касоне, ки ба кори даъват машғуланд, мавриди истиқбол қарор гирад. Дуктур Қарзовӣ то онҷо, ки замон ба ӯ иҷозат диҳад, ва шароити корӣ ва иртибототи гуногӯн ба вай маҷол диҳад, дар ин ҷаласаҳо ҳузур меёбад ва бо баҳсҳои аз пешомода ва мабоҳиси мусбат ва самимона ба баҳраварии ҷаласаҳо кумак мекунад. Касоне, ки дар ин нишастҳои илмӣ ё даъватӣ ширкат доштаанд, таъкид мекунанд, ки ҳузури Шайх Қарзовӣ ба асари бахши ҳар чӣ бештари он кумак мекунад. Ба унвони мисол, чанд намуна аз ин конфронсҳо: * Нахустин конфронси ҷаҳонӣ дар заминаи иқтисоди ислмомӣ бо назорати донишгоҳи Малик Абдулазиз дар Маккаи Мукаррама. * Нахустин конфронси ҷаҳонии фиқҳи исломӣ дар Риёз ба нозарати донишгоҳи исломии Имом Муҳаммад бин Саъуд. * Дуввумин конфронси ҷаҳонӣ дар заминаи якпорчасозии даъват ва тарбияти даъватгарон бо назораи Ҷамъияти исломӣ дар Мадинаи Мунаввара. * Нахустин конфронси исломии мубориза бо машрубот ва маводи мухаддир бо назорати донишгоҳи исломии Мадинаи Мунаввара * Ҷашнвораи Надватул-уламо дар Лакнаҳви Ҳиндустон ва ҳамоиши ислом ва мусташриқин, ки тавассути Надватул-уламо ва ё ҳамкории Дорул-мусаннифин дар шаҳри Аъзамгари Ҳиндустон шуд, ва ба иҷмои ҳозирин ба унвони раиси конфронс интихоб шуд. * Ҳамоишҳои сирати набавӣ ва суннати шариф дар кишварҳои зиёде баргузор шуд ва дар ҳамоише, ки дар Қатар баргузор шуд, ба унвони ноиби раис интихоб шуд. Аз дигар фаолиятҳои ишон ширкат дар семинари «ташреъи исломӣ» дар Либиё, ҳамоишҳои Маҷмаъул-буҳуси исломӣ дар Қоҳира, ҳамоишҳои бонкҳои исломӣ дар Дубай, Кувайт, Истанбул ва соири шаҳрҳо ва низ ҳамоишҳои ҳайатҳои олиии назорати шаръӣ бар бонкҳои исломӣ, семинари иқтисоди исломӣ дар заминаи «амалгароӣ» дар Абӯзабӣ, семинарҳои созмони исломии улуми пизишкӣ дар Кувайт, ҳамоишҳои закот дар Кувайт, ҳамоишҳои анҷумани донишгоҳҳои Қоҳира, ҳамоишҳои анҷумани салтанатӣ дар заминаи тамаддуни исломӣ дар Урдун, анҷумани тафаккури исломӣ дар Алҷазоир, ва ҳамоши эъҷози илмии Қуръон ва Суннат дар Исломобод, семинари бедории исломӣ ва мушкилоти майҳани арабӣ дар Уммон, ҳамоишҳои Ислом ва пизишкӣ дар Қоҳира. Ишон дар аксари ин ҳамоишҳо баҳсҳои илмӣро пешкаш кардааст, ки бо тақдири ширкаткунандагон рӯ ба рӯ шудааст. === Суханронӣ ва дидор аз донишгоҳҳо === Бисёре аз донишгоҳҳои арабӣ ва исломӣ аз устод барои суханронӣ даъват шудааст ва ишон дар ин нишастҳо бештар барои донишҷӯён ва дар мавридҳое барои устодон ё дар нишастҳои умумӣ барои ҳарду гуруҳ, суханронӣ кардааст. Аз ҷумлаи онҳо метавон ба теъдоде аз донишгоҳҳои Миср монанди донишгоҳи Қоҳира, донишгоҳи Алазҳар, Айнушшамс, Искандария, Алмансура ва Асют, донишгоҳи Хуртум ва донишгоҳи исломии Умми Дармони Судон, донишгоҳи исломии Мадинаи Мунаввара ишора кард. Дар бархе аз давраҳо низ ба унвони узви шурои олии донишгоҳ интихоб шудааст. Донишгоҳи Малик Абдулазиз дар Ҷидда, донишгоҳи нафт ва мавориди маъдании Заҳрон, донишгоҳи Малик Файсали Даммом, донишгоҳи Малик Сауди Риёз, донишгоҳи Кувайт, донишгоҳи Имороти муттаҳидаи Араби Дуррул-айн, донишггоҳи Халиҷи Баҳрайн, донишгоҳи Санъои Яман, донишгоҳи Амир Абдулқодири Қанстантиния ва теъдоде аз донишгоҳҳои Алҷазоир , Қансатантиния, Ҳаррон низ мизбони устод буданд. Донишгоҳи Исломии Исломобод, донишгоҳи Панҷоб дар Лоҳури Покистон, донишгоҳи Малаю, донишгоҳи Исломии Малайзия, Долурулум ва маркази андешаи исломии Надватул-уламои Лакнаҳи Ҳиндустон, донишгоҳи Аҳмад Баллурии Найҷерия, донишгоҳи Ибни Халдун ва чанд донишгоҳи дигари Индунезия, Филиппин, маркази пажуҳиши исломии Малик Файсал, донишгоҳи Исломии Ҳаровӣ, теъдоде аз донишгоҳҳои Токиои Жопон, Сиюл дар Кореяи Ҷанӯбӣ, низ аз устод барои суханронӣ даъват кардааст. Илова бар ин бисёре аз марокизи маҷомеи илмӣ низ барои суханронӣ аз устод даъват кардаанд, ки муҳимтарини он иборатанд аз: * Маркази таҳқиқоти иқтисоди исломии Ҷидда * Анҷумани иқтисодии исломии Қоҳира * Маркази пажуҳишҳои исломии Малик Файсал дар Риёз * Маркази олии андешаҳои исломӣ дар Амрико * Бунёди фарҳанги Абӯзабӣ * Бошгоҳи адабии Маккаи Мукаррама * Бошгоҳи фарҳангии Уммон Илова бар инҳо, даъватномаҳои зиёде аз сӯи вазоратхонаҳои авқоф ва умури исломӣ, омӯзиш ва парвариш, иттилоърасонӣ, фарҳанг, беҳдошт, вазорати дохилӣ, мадориси мутавассита, анҷуманҳои динӣ ва бошгоҳҳои фарҳангӣ, иттиҳодияҳои коргарӣ ва марокизи даъвату иршоди бисёре аз кишварҳо барои устод ирсол шудааст ва аз ишон барои суханронӣ дар мавзуоти умумӣ ва хусусӣ ва муносибатҳои гуногӯни исломӣ, даъват ба амал омадааст. Дар канори он Шайх ба бисёре аз кишварҳои арабӣ ва исломӣ дар Осиё ва Африқо сафар кардааст ва дар бисёре аз гирдиҳамоиҳо ва ақалиятҳои исломӣ дар Аврупо ва Амрикои Шимолӣ ва Ҷанӯбӣ ва Австралия ширкат кардааст. Шайх дар тамоми ин нишастҳо ва дидорҳо суханронӣ кардааст, ки натоиҷи гавҳарборе ба вижа дар байни ҷавононе, ки дар Ғарб машғули таҳсил ҳастанд, ва дар маърази фитнаҳои мухталиф қарор доранд, бар ҷой гузоштааст. === Узвият дар маҷолису муассисаҳо === Бо таваҷҷуҳ ба эътимоди хосу оми мусалмонон нисбат ба Шайх вай тавонистааст, дар бисёре аз маҷолису марокиз ва муассисоти имлӣ, даъавӣ, тарбиятӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, увз шавад. Бо вуҷуди ин, ки бисёр вақтҳо Шайх ба хотири камбуди вақт ва мушкилоти зиёд аз пазириши узвият маъзарат мехоҳад, бо ин ҳол Шайх дар муассисоти зиёде узвият дорад, аз ҷумла: * Узви Шурои олиии омӯзишу парвариши Қатар * Увзи Ҳайати ифтои шаръии Қатар * Раиси Ҳайати назорти шаръии Миср * Увзи бонки исломӣ ва байналмилалии Қатар * Узви бонки исломии Файсал дар Баҳрайн ва Карочӣ * Узви бонки Тақво дар Свис * Узви Ҳайати дорулмоли исломӣ * Узви Ҳайати уманои созмони даъвати исломӣ дар Африқо ба марказияти Хуртум * Узви Анҷумани фиқҳи исломии вобаста ба Анҷумани Ҷаҳони Ислом дар Маккаи Мукаррама * Коршиноси фиқҳии вобаста ба Созмони Конфронси Исломӣ дар Ҷидда * Узви ҳайати уманои Донишгоҳи байналмилалии Исломобод * Узви ҳайата Уманои маркази Мутолиоти исломии Оксфорд * Узви Анҷумани адаби исломӣ дар Лакнаҳви Ҳиндӯстон * Узви муассисаи Анҷумани иқтисоди исломии Қоҳира * Узви шурои идории маркази пажуҳиши саҳми мусалмонон дар тамаддуни Қатар * Ноиби ҳайати ҷаҳонии закот дар Кувайт * Узви анҷумани салтанатии пажуҳишҳои тамаддуни исломӣ (муассисаи Оли байт дар Урдун) * Узви муассиси ҳайати хайрияи ҷаҳонии Кувайт ва увзи шурои идорӣ ва кумитаи иҷроии он === Масоили қтисоди исломӣ === Дуктур Қарзовӣ аз муддатҳо пеш ба масоили иқтисоди исломӣ аз нигоҳи назарӣ ва амалӣ, эҳтимом доштааст. Аз нигоҳи назарӣ, суханрониҳои зиёде дар заминаи иқтисоди ислом пешкаш ва маҷмуаи китобҳое таълиф кардааст, ки дар ҷаҳони араб ва Ислом шуҳрат дорад. Кофист, ки ба бархе аз ин китобҳо ишора кунем: * Фиқҳи закот * Мушкилоти фақр ва роҳи ҳалли Ислом * Фуруши [[муробаҳа]] барои харид ба шеваи бонкҳои исломӣ * Китоби сӯди бонки рибои ҳаром Аз нигоҳи амалӣ пеш аз роҳандозии бонкҳои исломӣ ва пас аз он бо ҳамкории Иттиҳодияи ҷаҳонии бонкдории исломӣ бо ин бонкҳо ҳамкорӣ доштааст ва то имрӯз ба унвони бозуи тавонманд амал кардааст ва масири онро мушаххас ва ба он истеҳком бахшидааст ва ҳамвора низ мудофеи он будааст. Вай солҳо мушовири шаръӣ ва довталаби нахустин бонки исломӣ буд, ки дар Дубай таъсис шуд. Сипас узви идории кулли назорати шаръӣ бар Байтулмоли исломӣ дар Жопон ва ширкати сармоягузории исломӣ дар Арабистоти Саудӣ буд. Ба ҳамин тартиб раёсати ҳайати назорати шаръӣ бар муассисоти зерро низ ба уҳда гирифтааст: * Раиси бонки исломии Давҳа * Бонки исломӣ ва байналмилалии Қатар * Бонки исломии Малик Файсал дар Баҳрайн ва Покистон * Бонки тақво дар Свис * Узви шурои идории бонки исломии Малик Файсали Миср * Увзи ҷамъияти иқтисоди исломии Қоҳира Вай дар муқаддимаи китоби «Фуруши муробаҳа» рози инояти худ ба иқтисоди исломӣ парда мебардорад ва менависад: руйкарди ман ба иқтисоди исломӣ, бахше аз рӯйкарди ман ба Шариати Исломӣ ва даъват ба таҷлил аз иқтисоди исломӣ дар тамоми заминаҳои зиндагӣ ва ҷойгузин кардани аҳкоми он ба ҷойи қавонини қарордодӣ ва муқаррароти воридотӣ аст. Анҷумани тавсеаи исломӣ ба поси қадрдонӣ аз заҳамоти эшон ҷоизаи соли 1411-и ин бонк дар иқтисоди исломиро ба вай ато кард ва аз нақши барҷаста ва асарбахши ӯ дар ин замина ситоиш кард. === Фаъолияти иҷтимоӣ ва даъавӣ === Дуктур Қарзовӣ таваҷҷуҳи шоёне ба фаъолиятҳои иҷтимоӣ ва хайрӣ аз худ нишон медиҳад. Ишон ғарқ шудани ҳаракатҳои исломӣ ва бедории исломӣ дар фаъолиятҳои сиёсиро, ки умдаи вақти онро мегирад, ва онро аз фаъолияти иҷтимоӣ боз медорад, ба боди интиқод мегирад. Ишон дар ин бовар аст, ки душманони даъвати исломӣ ин корро ба хубӣ анҷом медиҳанд ва аз ин роҳ тавонистаанд, дар байни мусалмонон нуфуз кунанд. Ононро ба гумроҳӣ бикашонанд ва бо шиори хидматҳои иҷтимоӣ ва аъмоли хайрия ононро аз ақида ва ҳувияташон дӯр кунанд. Онон бо эҷоди мадорису бемористонҳо ва ниҳодҳои мухталифи иҷтимоӣ, тавонистаанд, ба хубӣ аз уҳдаи ин муҳим бароянд. Гуруҳҳои табширӣ дар ин замина бештарин сӯистифодаро кардаанд ва бисёре аз манотиқи исломӣ дар Африқо ва Осиёро, ки аз мусалласи фақр, бесаводӣ ва беморӣ ранҷ мебаранд, фирефтаанд ва дар баландпарвозӣ ва ғурур то он ҷо пеш рафтаанд, ки барои масеҳӣ карданди мусалмонони ҷаҳон, барномарезӣ кардаанд. Ин тасмим дар ҳамоиши табширӣ, ки дар вилояти Каларадои Амрико ташкил шуд, гирифта шуд ва сад миллион доллар ба ин кор ихтисос дода шуд ва маркази «Звеймар» барои таҳсили мутахассисон дар амри табшир бар асоси кишвар ва забону мазоҳиб ва рӯйкардҳои мусалмонони ҳар минтақа, таъсис доданд. Ин амр эҳсосоти Шайхро таҳрик дод ва бо сафар ба бисёре аз кишварҳо ва ироди суханрониҳои мухталиф, хатари ин иқдом ва зарурати ҷилавгирӣ аз ин падидаро ба ҳамагон ёдовар ва хостори иқдоми мушобеҳ аз сӯи мусалмонон шуд. Пешниҳоди вай ихтисоси маблағи 100 миллион доллар тавассути мусалмонон барои дифоъ аз ақида ва шахсияти онон буд, ва ёдовар шуд, ки дар сурати ҷамоварии ин маблағ, бояд сӯди онро ба аъмоли хайрия ва фаъолиятҳои даъавӣ ихтисос диҳанд ва асли сармояд ба унвони садақаи ҷория барои соҳибони он боқӣ бимонад. Вай шарҳ дод, ки агар таъдоди мусалмонони ҷаҳон ба беш аз як миллиард нафар мерасад, ва агар ҳар мусалмон ба таври миёна як долллар пардохт кунад, ин маблағ ҷамъ хоҳад шуд. Ба ҳамин сабаб вай бо шиори «бо як доллар мусалмонеро наҷот бидеҳ», тамоми мусалмононро ба ин кор фаро хонд. Дар ростои ин фарохонӣ ва барои таҳқиқи аҳдофи он, ҳайати хайрияи ҷаҳонӣ роҳандозӣ шуд ва дафтари марказии он дар Кувайт мустақар шуд. Ин ҳайат бар таври ҷиддӣ ва ошкоро фаъолиятҳоашро оғоз кард, агар чӣ ҳанӯз дар оғози кор қарор дорад. Дуктур Қарвзовӣ соҳиби ин тафаккур ва увзи кумитаи муқаддимотии он аст. Устод бар асоси тасаввури худ аз аҳдоф ва абзори ин ҳайат, пешнависи асоснома, узвияти маҷлиси муассисон, шурои идорӣ ва кумитаи иҷроии онро танзим кард ва худ дар чанд кумитаи он узв шуд. Вай барои кумак ба ниёзмандону мустамандон дар Қатар ва хориҷ аз он сандуқи мардумиро дар ин кишвар таъсис дод ва онро сандӯқи закот ва садақоти Қатар номгузорӣ кард. Ин сандӯқ дар бонки исломии Қатар низ ҳисоб дорад ва бархе аз костиҳо ва ниёзмандиҳоро пӯшиш медиҳад. Устод ҳамчунин бо талошҳи пайгир ва буҷаҳои молӣ, теъдоде аз муассисаҳои динӣ ва хайрӣ, монанди марказ, масҷид ва бемористони Ал-саҳваро дар зодгоҳи худ, Сифати Туроб, дар Миср таъсис дод ва Масҷидур-раҳмаро низ дар шаҳри Наср бунёнгузорӣ кардааст. === Тавҷеҳ ва иршоди ҷавонони бедори исломӣ === Масъалаи ҷавонони бедории исломии муосир, аз боризтарин заминаҳои фаъолияти устод будааст, ки дар солҳоли ахир забон, фикр, имл ва ҳиммати худро ба он ихтисос додаст. Вай дар бисёре аз урдуҳо, ҳамоишҳо ва дидорҳое, ки тавассути ҷавонони бедории исломӣ дар дохил ва хориҷ аз сарзаминҳои исломӣ, баргузор шуд, ҳузур ёфт ва дар тамоми ин дидорҳо дар Амрико, Канада ва Аврупо ба пурсишҳои матраҳ ва шубуҳоти ворида пиромӯни Ислом, ақида, шариат ва таърихи Ислом, посӯх медод. Устод мавриди эътимоди ҷавонон ва мақбули ҳамагон буд, зеро онон ба ҷойгоҳи илмӣ ва густараи фиқҳӣ ва ихлоси ӯ дар даъват яқин доштанд. Онон бо шавқ ба созандагӣ ба ҷои вайронӣ, ҷамъ ба ҷои тафриқ ва пайгирии роҳи миёна ва эътидол, ки ба осонгирӣ ва рифқ ба ҷои хушунат ва сахтгирӣ, раҳнамун мешавад, воқиф буданд. Онон масоилеро, ки аз дигарон намепазируфтанд, ва гоҳо ба диёнат, ҷиҳатгирӣ ё иртиботи онон бо бархе ҷиҳатҳо таъна мезаданд, аз Устод ба дидаи мақбул менигаристанд. Илова бар ин мақолоту китобҳои Шайх ва хутбаҳову суханроние, ки аз ӯ бар ҷой монда ва мунташир шудааст, ҳама пиромӯни ҳимоят аз даъват ва тақвияти он аст ва раҳнамоии ҳақиқии уммати исломӣ ва роҳёбии он ба зиндагии комили исломӣ аст. Ин манобеъи иршодотии устод барои уммат ва таъйини масири ҳаракати он дур аз ғулӯ ва ифроту хушунатро дарбар дорад. Дар ҳамин замина устод дар моҳномаи қатарии «Ал-уммаҳ», мақолотеро бо унвони «бедории ҷавонони мусалмонон падидаи солимест, ки бояд тавҷеҳ шавад, на саркӯб», ба ришати таҳрир даровард ва даҳҳо ҳазор нусха аз он дар бисёре аз кишварҳои арабӣ ва исломӣ, интишор ёфтааст. Ҳамчунин маҷалаи «Ал-арабӣ» аз падидаи ифротигарӣ навиштааст. Моҳномаи «Ал-уммаҳ» китоби машҳури "бедории исломӣ дар миёни инкору ифрот"ро мунташир кард, ки садҳо ҳазор ҷилд азон ба арабӣ чоп ва ба забонҳои зиёде аз ҷумла; ангилисӣ, урдӯ, туркӣ, молейзӣ, индунейзӣ ва ғайра тарҷума шудааст. Дар ин замина ҳамчунин китобҳои «бедории исломӣ ва мушкилоти майҳани арабӣ ва исломӣ» ва «бедории бузурги исломӣ авомили таҷдиди динӣ ва пешрафтӣ дунявӣ» ва «бедории исломӣ дар миёни ихтилофи машрӯъ ва ихтилофи накӯҳида» аз устод ба чоп расидааст. Дар ин замина ҳамчунин метавон ба мавзеи устод дар муқобила бо мавҷи такфир ишора кард, ки замоне дар кишварҳои арабӣ ва исломӣ фарогир буд, ва бар асоси он ба куфри тамоми мардум ҳукм мекарданд. Устод дар ин замина рисолае зери унвони "падидаи ифрот дар такфир"ро ба риштаи таҳрир даровард, ки даҳҳо ҳазор нусха аз он ба чоп расида ва ба бисёре аз забонҳо тарҷума шудааст. Вай дар тамосу дидори мустақим бо бисёре аз ҷавонони бедории исломӣ ба онон ёдовар мешуд, ки ба ҷои баҳсу ҷадал ба кору базл ва бахшиш рӯй оваранд ва ба ҷои тамаркуз бар фуруъот ва ҷузиёт, пиромӯни усул ва куллиёт бичарханд. Ба боварҳои вай, ҷавонон бояд ба ҷойи пардохтан ба масоили ихтилофӣ, бар масоили мавриди иттифоқ тамаркуз кунанд ва аз сайр дар осмонпиндорӣ ва хаёл, ба заминии воқеъ фуруд оянд ва ба ҷойи тасаллут бар ҷомеа, ба ҳамзистӣ бо ҷомеа ва ҳалли мушкилоти он, ҳиммат гуморанд ва ба ҷойи бетаваҷҷуҳӣ нисбат ба суннатҳои илоҳӣ дар зиндагӣ, ба парастиши Худованд ҳамроҳ бо муроъоти суннатҳо дар сояи усули шариат гароиш дошта бошанд. Даъвати устод дар байни ҷавонон бо истиқболи чашмгире мувоҷеҳ шуд ва ҳамроҳ бо даъвати уламои растин дар раҳнамоии масири бедори исломӣ, таъсири шоёне бар ҷой гузошт. === Ҳаракат ва ҷиҳод === Дуктур Қарзовӣ дар даврони ҷавонӣ ба даъвати исломӣ ба унвони ақида ва низоми ҳаёт, машғул буд ва бо хутбаҳо ва пардохти суханрониҳо ва илқои дурус ба ин амр, ҳиммат гуморида буд. Иртиботи деринаи вай бо ҳаракати Ихвонулмуслимин ӯро дар ин замина ёрӣ кардааст. Устод бо Имом Ҳасанул-Банно ошноӣ дошт ва ба ҳамин сабаб тавонист ба аксари вилоятҳои Миср, аз Искандария то Сӯдон ва Сайно сафар кунад ва замоне, ки ҳанӯз донишҷӯи факултаи Усули дин буд, ба амри устод Ҳасан Ҳузайбӣ, муршиди дуввуми Ихвонулмуслимин ба бархе аз кишварҳои арабӣ, монанди; Сурия, Лубнон ва Урдун низ сафар кард. Устод дар роҳи даъват бисёре аз номулоимотро ба ҷон харид. Дар соли 1949 дар замоин Малик Форӯқ, яъне замоне, ки донишҷӯи соли дуввум буд, борҳо боздошт шуд ва пас аз он дар даврони инқилоб январи соли 1952 ва сипас дар ноябри ҳамон сол, ба муддати бист моҳро дар боздошт ба сар бурд ва дар соли 1963 як бори дигар боздошт шуд. Лозим ба зикр аст, ки Шайх Қарзовӣ бо вуҷуди иртибот бо ҷунбиши Ихвонулмуслимин ва узвияти зудҳангоми дар он, бо вуҷуди ранҷҳое, ки дар роҳи он мутаҳаммил шуд ва талошҳои илмӣ ва давъавию тарбиятӣ, ки барои он анҷом дод, ва бо вуҷуди иҷмои тарафдорони ӯ бар ҷойгоҳои волои ҳаракати Ихвон, аз ҳеч кӯшише дар роҳи интиқоди созанда аз ин ҳаракат барои ақлонӣ сохтани ин ҳаракат ва беҳбуди амалкард ва иртиқои шеваҳои кории он дареғ накард. Вай ҳамчунин ба ҳамкорӣ бо тамоми ҳаракатҳои исломӣ даъват мекард ва таъадуди ҷамоатҳои исломиро на танҳо ирод намедонист, балки ба он қоил буд ва бовар дошт, ки агар ин таъаддуд бар асоси танаввуъ ва тахассус бошад, на бар асоси таъоруз ва таноқуз, бисёр муфид хоҳад буд. Вай муътақид буд, агар ҳаракатҳои исломӣ бо ҳам тафоҳум ва ҳамоҳангӣ дошта бошанд ва дар пардохтан ба масоили асосии ислом, сафи ягонае ташкил диҳанд ва дар заминаҳои мавриди иттифоқ таъаммуқ ва дар масоили ихтилофӣ тасомуҳ ба харҷ диҳанд ва дар доираи усули асосии исломӣ бар мабнои муҳкамоти Китоб (Қуръон) ва Суннат ҳаракат кунанд, сӯдманд хоҳанд буд. Ин рӯйкарди интиқодӣ ва мунсифонаи устод дар теъдоди аз китобҳо, баҳсҳо, мақолот ва суханрониҳо ва дар дидорҳои расонаии вай комилан ошкор аст. Дар фасли ахири китоби «роҳи ҳалли Ислом, як фариза ва зарурат» ва мақолоти маҷалаи «Ал-уммаҳ» зери унвони «мушкил аз куҷост», ки дар як расонаи мустақил гирдиҳам омадааст, ва низ дар китоби «авлавиятҳои ҳаракати исломӣ», ин ҳақиқат ба сароҳат зикр шудааст. Маҷмуаи «китобул-уммаҳ» дар охирин китоби худ, «фиқҳи даъват; вижагиҳо ва чашмадозҳо» ба ин муҳим пардохтааст ва маҷмуае аз гуфтугӯҳои «Ал-уммаҳ» бо уламо ва андешмандони бузурги мусалмонро ҷамоварӣ кардааст. Ин гуфтугӯҳо пиромӯни «иҷтиҳод ва таҷдиди назар дар завобити шаръӣ ба унвони ниёзи замон», сурат гирифтааст. Дар муқаддимаи китоб дар муаррифии устод омадаст: як нигоҳи сатҳӣ ба китобҳое, ки ба китобхонаи исломӣ пешкаш кардааст, тасвири равшан аз рӯйкардҳои фарогири устод ва мизони саҳмеро, ки дар ташкили тафаккури исломи муосир доштааст, нишон медиҳад; ҳамчунин ишон дар фиқҳи зарурӣ барои таъомул бо зиндагӣ, ислоҳи масири фаъолиятҳои исломӣ ва иршоди бедории исломӣ барои пеш гирифтани шеваи дуруст ва ҳамвор кардани масирҳои ноҳамвор, пешкаш медиҳад. Устод бар ин бовар аст, ки ҳаракати исломӣ таъбири ростин аз шахсият, дардҳо, орзӯҳо, ақдоиду андешаҳо, арзишҳои мондагор ва ормонҳои таҷдидпазири уммат ба самти ваҳдат аст. Ба боварии вай аз рӯи адолат нест, ки вазъияти асафноки мусалмонони имрӯз аз резиш ва шикасту ақибмондагӣ, комилан ба пойи ҳараккти исломӣ хатм шавад; балки ин падидаҳо роҳоварди даврони рукуд ва истеъмори уммат аст ва агар масъулияте мутаваҷҷеҳи ҳаракати исломӣ бошад, бидуни шак дар мувозоти асбобу имконоти моддӣ ва маънавии онаст, ки Худованд барояш фароҳам кардааст, ба тавре, ки аз бархе истифода карда ва нисбат ба бархи дигаре сустӣ ба харҷ додааст ва аз бахши дигари он ҳам дар масири дуруст истифода накардааст. Вай арзёбӣ ва баррасии ҳаракатҳои исломӣ аз вазъияти мавҷудро як зарурат медонад ва муътақид аст, ки ҳаракат бояд аъзояшро ба насиҳатпазирӣ ва худинтиқодӣ, ташвиқ кунад, агар чӣ талх бошад ва ҷоиз нест, ки ҳаракатҳои исломиро бо асли ислом махлут кард; нақди як ҳаракат, илзоман нақди Ислом ва аҳкому шароеъ нест. Худованд ин умматро аз иҷтимоъ бар гумроҳӣ маҳфуз доштааст, аммо ҳеч ҷамоате аз хато ё афтодан дар гумроҳӣ, ба вижа дар масоили иҷтиҳодӣ, ки орои гуногунеро металабад, маъсум нест. Вай мегӯяд: бархе аз мухлисон бо ин тавҷеҳ, ки мумкин аст касоне ба нақд бипардозанд, ва гоҳ хубу гоҳе низ бад интиқод кунанд, қоил ба баста будани боби интиқод шудаанд ва ин ҳамон узре буд, ки уламоро ба самти садди боби иҷтиҳод тело дод, дар ҳоле, ки лозим аст дар ба рӯи аҳли он гушуда бошад, ва дар ниҳоят ин нақди нофеъ аст, ки мемонад ва роҳи рост аст, ки интихоб мешавад. Вай таъаддуди ҷамоатҳои исломӣ дар ҷаҳони Исломро нафй намекунад, ва замоне, ки ҳадаф аз таъаддуд танаввуъ ва тахассус бошад, монеъе дар он намебинад. Як ҷамоат ба поксозии ақида аз ширк ва хурофот эҳтимом меварзад, ва гуруҳи дигар дар ростои пироиши ибодот ва полоиши он аз бидъатҳо вориди амал мешаванд ва гуруҳи саввум ҳам ба мушкилоти хонавода иноят доранд, ва гуруҳи чаҳорум ба кори тарбиятӣ мепардозад. Мумкин аст бархе аз ҷамоатҳо бо тудаҳои мардум ҳамкорӣ кунанд ва бархе низ бо таҳсилкардаҳо; аммо ҳамагон бояд нисбат ба якдигар ҳусни ният дошта бошанд. Дар мавориди ихтилоф бо гузашт бархурд кунанд ва дар масоили асосӣ сафи ягонаро ташкил диҳанд. Вай муътақид аст ҳаракатҳои исломӣ бояд аз марҳалаи сухан ба марҳалаи амал ба Ислом гом ниҳода ва ба асоси муқтазаёти замон ҳаракат кунад ва ҳамвора муоахазаи таърихро низ мадди назар дошта бошад, ки мумкин аст, бигӯянд: ин ҳаракат қурбони нақшаҳое шуд, ки нерӯҳои шайтонӣ ва мутахосими Ислом онро дар хориҷ идора мекарданд. Бинобарин як ҷамоат бояд дар чаҳорчуби нухбагон ва тудаи мардум ба таври ҳамсон харакат кард. Ҳаракати исломӣ замоне муваффақ шуд, ки дар ростои тамоми мусалмонон ҳаракат кунад, на ба нафъи гуруҳи хосе. Вай бо интиқод аз бархе аз даъватгарони исломӣ дар кӯтоҳӣ дар пардохтан ба аъмоли хайрия ё кумак ба мардум то замони ҳукумати исломии матлуб, ёдовар мешавад, ки тамоми ҳиммати ин афрод дар интизор хулоса мешавад ва онон пайваста дар саффи мунтазирон ҳастанд, бидуни ин, ки то таҳаққуқи ҳукумати мавъудашон амале анҷом дода бошанд. Вай муътақид аст, ки барномарезӣ бояд бар асоси оморгирӣ ва баррасии воқеият бошад ва яке аз офатҳои ҳаракатҳои исломии муосир инаст, ки авотифу эҳсосоташон бар ҷониби ақлӣ ва амалӣ ғолиб мешавад, ҳамчунон, ки шитоб дар кор боис мешавад ҳаракати исломӣ пеш аз замон ва беш аз қудрати худ, вориди фаъолият шавад. Вай аз бархе аз омилон низ гиламанд аст, ки чаро аз андешаҳои озод ва гароишҳои таҷаддудхонае, ки мухолифи андешаҳои ошно ва пойдор нест, дӯрӣ меҷӯянд? чаро андешмандонро дар тангно қарор диҳанд ва талош мекунанд ононро дар ҳошия ва маҳрум нигаҳ доранд. Вай мегӯяд: хатари пайравӣ аз ҳавову ҳаваси авом, беш аз хатари пайравӣ аз хостаҳои ҳокимон аст, зеро касоне, ки аз хостаҳои ҳокимон пайравӣ мекунанд, корашон бар мардум ошкор ва дар ниҳоят расво мешаванд. Вай муътақид аст истибдоди сиёсӣ на танҳо сиёсатро ба фасод мекашонад, балки мудирият, иқтисод, ахлоқ ва динро ҳам фасод мекунад ва бедории исломӣ бояд гуруҳҳо ва ҷараёноти мухталиферо дар худ ҷой диҳад ва тамоми онҳо бояд дар дустияшон нисбат ба Ислом ва ифтихор бар рисолати Ислом ва имон ба зарурати муроҷаъа ба он ва даъват дар растои таҳкими шариат исломӣ ва озодсозии майҳани ислом ва якпорчасозии уммат бо ҳам муштарак ҳаракат дошта бошанд, чаро, ки бедории исломӣ, ҷараёни дурустест, ки қодир ба идомаи ҳаёт аст ва бар асоси суннати илоҳӣ, ғулӯ ҳамеша бедавом аст. Вай муҳимтарин заминаҳои ин ҷараён ва нишонаҳои боризи онро ин гуна муаррифӣ мекунад: * Ҷамъ байни салафият ва таҷаддуд * Таъодул ва баробарӣ дар миёни савобит ва мутағайирот * Парҳез аз ҷумуд ва таҷзия ва суст кардани Ислом * Фаҳми комили Ислом Вай ба Ҷунбишҳои исломӣ тавсия мекунад, ки дар ростои рушд ва пӯёии бедории исломӣ ҳаракат кунанд ва талош накунанд, онро дар зери чатри худ дароваранд; беҳтар инаст, бедории исломӣ озод бошад ва мансуб ба ҷамоат ё ҳайат ё ҳизбе набошад. Вай муътақид аст, ки набояд ҷавононро масъули корҳое, ки анҷом медиҳанд, бидонем, ё бахше аз ғулӯ ё ифротро танҳо мутаваҷҷеҳи онон кунем ва ин аз адолат ва амонат дур аст. Аҷиб аст, ки мо тундравии ҷавононро маҳкум мекунем, аммо аз беҳудагии худ, интиқод намекунем. Аз ҷавонон мехоҳем ҷониби миёнаравӣ ва ҳикматро риъоят кунанд, аммо аз шуюху бузургон намехоҳем, худро аз нифоқу дуруягӣ, пок кунанд. Ҷавонон аз нифоку дугонагии мо ба сутуҳ омадаанд. Бинобарин ба танҳоӣ ва бидуни ҳеч кумаке роҳи худро ба самти Ислом дар пеш гирифтаанд. Ба бовари ӯ ниҳодҳои расмии динӣ бо вуҷуди аҳамият ва собиқаи он, то замоне зери султаи мақомоти сиёсӣ бошанд, наметавонанд дар ростои тавҷеҳи бедории ҷавонон ва дармони падидаи ғулӯ ва ифрот, муваффақ амал кунанд ва касе, ки танҳо нозир ё ноқиди бедории исломӣ буда, ва аз ҳақиқати он дур аст, наметавонад дар истеҳком ва устувории он нақши мусбат адо кунад. Пас касе, ки ба насиҳати ҷавонон мепардозад, бояд бо онон ҳамзистӣ дошта бошад ва аз ҳақиқати ҳолашон бохабар бошад. Чунин шахсияте бояд бидонад, ки асбоби ихтилоф дар табиати башар ва моҳияти зиндагӣ ва табиати забон ва ҳамзистии онон, нуҳуфтааст ва касе, ки дар садади аз байн бурдани тамоми мазоҳири ихтилоф аст, мехоҳад моҳияти зиндагӣ ва забону ойинҳои ононро бар зидди фитраташон бишуронад. Ихтилофи амале агар бо тасомуҳ ва гузашт ва вусъати назар ҳамроҳ бошад, ва худро аз қайди таъассуб ва кӯтаҳбинӣ озод кунад, ҳеч мушкиле эҷод намекунад. Шайх бар ин бовараст, ки умати мусалмони имрӯза дар дин навоварӣ кардааст ва навоварӣ дар дин мояи гумроҳист. Уммат дар масолили дунявӣ рокит (бидуни ҳаракат) мондааст ва ин рукуд ношӣ аз ҷаҳли он аст. Мебоист вазъият маъкус мешуд, дар амри дин табаъият (пайравӣ аз Қуръону Суннат) ва дар амри дунё, ибдоъу навоварӣ сурат мегирфт. Бархе аз уламо дар масъулияти иблоғ кӯтоҳӣ кардаанд. Гуруҳе аз онон дар қофилаи ҳокимон хазидаанд ва гуруҳе низ худро ба абзори судури фатво ба асоси хости мардум, табдил кардаанд. Ҳокимон ғолиби авқот ба миллатҳояшон шабоҳат доранд ва бурундоди ҷомеашон ҳастанд. Бидуни шак дуктур Юсуф Қарзовӣ аз боризтарин фуқаҳои муъосирест, ки аз қудрати фавқулъода ва диққати назар бархурдор аст ва ин имтиёзи вижа, марҳуни иштиғоли амиқи ӯ ба улуми шаръӣ ва таҷрибаи кории ӯ дар заминаи фаъолиятҳои Ислом будааст. Вай ҳамчунин аз он даста аз андешамндонест, ки ба эътидолу миёнаравӣ шуҳрат дорад ва байни муҳкамоти шаръӣ ва муқтазаёни замонӣ иртибот барқарор мекунанд. Осору таълифоти ӯ диққати назари олимона, дурахшиши адибона ва завқу ҳарорати даъавиро бо ҳам ҷамъ кардааст. == Осор == Юсуф Қарзовӣ китобҳои зиёде навишатааст, ки миёни даҳҳо асарҳои ба забони арабӣ баъеи онҳоро номбар мекунем: * {{cite book |title=Ghayr al-Muslimīn fī al-mujtanaʻ al-Islāmi |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1977 |isbn=977-723-655-7}} * {{cite book |title=Ayna al-khalal |publisher=Dār al-Ṣaḥwah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1985 |isbn=977-14-3047-5}} * {{cite book |title=Awāmil al-saʻah wa-al-murūnah fī al-sharīʻah al-Islāmīyah |publisher=Dār al-Ṣaḥwah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1985 |isbn=977-14-3046-7}} * {{cite book |title=al-ʻIbādah fī al-Islām |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1985 |isbn=977-307-043-3}} * {{cite book |title=al-Nās wa-al-ḥaqq |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1986 |isbn=978-977-307-093-9}} * {{cite book |title=Bayʻ al-murābaḥah lil-āmir bi-al-shirāʼ ka-mā tujrīhi al-maṣārif al-Islāmīyah : dirāsah fī ḍawʼ al-nuṣūṣ wa-al-qawāʻid al-sharʻīyah |url=https://archive.org/details/AAlexandrina-129077 |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1987 |isbn=977-307-086-7}} * {{cite book |title=al-Īmān wa-al-ḥayāh |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1990 |isbn=977-307-210-X}} * {{cite book |title=Malāmiḥ al-mujtamaʻ al-Muslim alladhī nanshuduh |url=https://archive.org/details/AAlexandrina-094845 |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1993 |isbn=977-225-036-5}} * {{cite book |title=Dawr al-qiyam wa-al-akhlāq fī al-iqtiṣād al-Islāmi |url=https://archive.org/details/AAlexandrina-013821 |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1995 |isbn=977-225-060-8}} * {{cite book |title=Fī fiqh al-awlawīyāt : dirāsah jadīdah fī ḍawʼ al-Qurʼān wa-al-sunnah |url=https://archive.org/details/AAlexandrina-019439 |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1995 |isbn=978-977-225-068-4}} * {{cite book |title=al-Islām wa-al-fann |publisher=Maktabat Wahba |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1996 |isbn=977-225-084-5}} * {{cite book |title=al-Aqallīyāt ad-dīnīya wa-l-ḥall al-islāmi |publisher=Maktabat Wahba |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1996 |isbn=977-225-097-7}} * {{cite book |title=al-Mubashshirāt bi-intiṣār al-Islām |url=https://archive.org/details/AAlexandrina-117980 |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1996 |isbn=977-225-098-5}} * {{cite book |title=Min fiqh al-dawlah fī al-Islām : makānatuhā-- maʻālimuhā-- ṭabīʻatuhā, mawqifuhā min al-dīmuqrāṭīyah wa-al-taʻaddudīyah wa-al-marʼah wa-ghayr al-Muslimīn |publisher=Dār al-Shurūq |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1997 |isbn=978-977-09-0375-9}} * {{cite book |title=al-Ṣaḥwah al-Islāmīyah wa-humūm al-waṭan al-ʻArabi |publisher=Dār al-Shurūq |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1998 |isbn=977-09-0402-3}} * {{cite book |title=Thaqāfatunā bayna al-infitāḥ wa-al-inghilāq |publisher=Dār al-Shurūq |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2000 |isbn=977-09-0658-1}} * {{cite book |title=al-Īmān bi-al-qadar |publisher=Muʼassasah al-Risālah Nāshirūn |location=[[Beirut]] |year=2001 |isbn=9953-400-10-5}} * {{cite book |title=Fī fiqh al-aqallīyāt al-Muslimah : ḥayāt al-Muslimīn wasaṭ al-mujtamaʻāt al-ukhra |url=https://archive.org/details/fifiqhalaqalliya0000qara |publisher=Dār al-Shurūq |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2001 |isbn=977-09-0735-9}} * {{cite book |title=Riʻāyat al-bīʼah fī sharīʻat al-Islām |publisher=Dār al-Shurūq |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2001 |isbn=977-09-0691-3}} * {{cite book |title=al-Sunnah wa-al-bidʻah |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2003 |isbn=977-225-134-5}} * {{cite book |title=Fī wadāʻ al-aʻlām |publisher=Dār al-Fikr |location=[[Beirut]] |year=2003 |isbn=1-59239-141-9}} * {{cite book |title=al-Islām alladhī nadʻū ilayh |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2004 |isbn=977-225-182-5}} * {{cite book |title=al-Ṣaḥwah al-Islāmīyah : bayna al-āmāl wa-al-maḥādhīr |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2004 |isbn=977-225-179-5}} * {{cite book |title=Miʼat suʼāl ʻan al-ḥajj wa-al-ʻumrah wa-al-uḍḥiyah wa-al-ʻīdayn |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2004 |isbn=977-225-177-9}} * {{cite book |title=al-Islām wa-'l-ʻunf : naẓarāt taʼṣīlīya |publisher=Dār al-Shurūq |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2005 |isbn=977-09-1211-5}} * {{cite book |title=Naḥnu wa-al-Gharb : asʼilah shāʼikah wa-ajwibah ḥāsimah |publisher=Dār al-Tawzīʻ wa-al-Nashr al-Islāmīyah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2006 |isbn=977-265-696-5}} * {{cite book |title=al-Islām kamā nuʼminu bihī ḍawābiṭ wa-malāmih |publisher=Dār Nahḍat Miṣr li-ṭ-Ṭibāʻa wa'n-Nashr wa-'t-Tauzi |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2006 |isbn=977-14-3357-1}} * {{cite book |title=Dirāsah fī fiqh maqāṣid al-sharīʻah : bayna al-maqāṣid al-kullīyah wa-al-nuṣūṣ al-juzʼīyah |publisher=Dār al-Shurūq |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2006 |isbn=977-09-1481-9}} * {{cite book |title=Kayfa nataʻāmalu maʻa al-Qurʼān al-ʻAẓīm |publisher=Dār al-Shurūq |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2006 |isbn=977-09-0496-1}} * {{cite book|date=2007|title=al-Dīn wa-al-siyāsah : taʼṣīl wa-radd shubuhāt|location=[[Қоҳира|Cairo]]|publisher=Dār al-Shurūq|isbn=977-09-1971-3}} * {{cite book |title=Fiqh al-Jihād: Dirāsah Muqāranah li-Aḥkāmih wa Falsafatih fī Ḍaw’ al-Qur’ān wa al-Sunnah. |publisher=Maktabat Wahbah |year=2009 |location=[[Қоҳира|Cairo]]|isbn=977-225-246-5}} * {{cite book |title=al-Waraʻ wa-al-zuhd |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2010 |isbn=977-225-269-4}} * {{cite book |title=Fiqh al-wasaṭīyah al-Islāmīyah wa-al-tajdīd : maʻālim wa-manārāt |publisher=Dār al-Shurūq |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2010 |isbn=978-977-09-2902-5}} * {{cite book |title=Ḥayāt al-marʼah al-Muslimah : fī iṭār al-ḥudūd al-sharʻīyah |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2011}} * {{cite book |title=al-Sunnah wa-muwājahat ḥamalāt al-tashkīk |publisher=Maktabat Wahbah |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=2011 |isbn=977-225-313-5}} Ӯ ҳамчун гузидае аз шеърҳояшро дар китоби ''Нафаҳот ва Лафаҳот'' нашр намудааст. Қарзовӣ ҳамчунин мавзӯъи китоби ''The Global Mufti: The Phenomenon of Yusuf al-Qaradawi'' мунташиршуда чопи Донишгоҳи Колумбия гардидааст<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.com/dp/0231700709 |title=The Global Mufti: The Phenomenon of Yusuf al-Qaradawi (Columbia/Hurst) |publisher=Amazon.com |date=9 September 2009 |accessdate=11 April 2010}}</ref>. Ӯ ҳамчун яке аз пешравони садоҳои либералии исломи муосир дар китоби [[:En:Charles Kurzman|Чарлз Курзман]] ''Liberal Islam: A Sourcebook'', чопи [[:En:Oxford University Press|Интишороти Донишгоҳи Оксфорд]] унвон шудааст<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/dp/0195116224|title=Liberal Islam, 1998 Edition, Chapter 22 Yusuf Al-Qaradawi|publisher=Amazon|accessdate=11 April 2010}}</ref>. === Тарҷумаи англисӣ === * ''Islam: Modern Fatwas on Issues of Women and the Family'' (Fatawa Mu’asira fi Shu’un al-Mar’a wa al-Usrah) (Dar al-Shihab, Algeria, 1987) * [http://www.slideshare.net/IslamicBooks/auspices-of-the-ultimate-victory ''Auspices of the Ultimate Victory of Islam''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130411125840/http://www.slideshare.net/IslamicBooks/auspices-of-the-ultimate-victory |date=2013-04-11 }}, Doha (1996) * [http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/Q_awake/index.htm ''Towards a Sound Awakening''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170213133347/http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/Q_awake/index.htm |date=2017-02-13 }} * {{cite book |title=The lawful and the prohibited in Islam=al-Halal wal-haram fil Islam |url=https://archive.org/details/lawfulprohibited0000qara |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis, IN, USA |year=1999 |isbn=0-89259-016-5}} * {{cite book |title=The desired Muslim generation |publisher=International Islamic Publishing House |location=Riyadh |year=1999 |isbn=978-9960-850-24-5}} * [http://www.returntoislam.com/wiki/index.php/Diversion_and_Arts_In_Islam ''Diversion and Arts In Islam''] (in progress) * {{cite book |title=Non muslims in the Islamic society |url=https://archive.org/details/nonmuslimsinisla0000qara |publisher=American Trust Publications |location=Indianapolis, Ind., USA |year=1985 |isbn=0-89259-049-1}} * {{cite book |title=Priorities of the Islamic movement in the coming phase |publisher=al-Dār |location=[[Қоҳира|Cairo]] |year=1992 |isbn=977-00-4083-5}} * {{cite book |title=Fiqh az-zakat : a comparative study : the rules, regulations and philosophy of Zakat in the light of the Qurʼan and Sunna |publisher=Dar Al Taqwa |location=[[London]] |year=1999 |isbn=1-870582-12-8}} * {{cite book |title=Contemporary fatawa : current issues in Islamic fiqh |publisher=Islamic Book Service |location=Newark, NJ |year=1999 |isbn=1-892004-00-3}} * {{cite book |title=Time in the life of a Muslim |url=https://archive.org/details/timeinlifeofmusl0000qara |publisher=Ta-Ha |location=[[London]] |year=2000 |isbn=978-1-84200-007-6}} * {{cite book |title=Sincerity: The Essential Quality |date=2006 |publisher=MAS Publications}} * {{cite book |title=Approaching the Sunnah : comprehension & controversy |publisher=International Institute of Islamic Thought |location=London Washington D.C |year=2007 |isbn=1-56564-418-2}} * {{cite book |title=Islamic awakening between rejection and extremism |publisher=Islamic Book Trust The International Institute of Islamic Thought |location=Kuala Lumpur Herndon, Va |year=2010 |isbn=978-967-5062-53-7}} * {{cite book |title=Islam : an introduction |publisher=Islamic Book Trust |location=Kuala Lumpur, Malaysia |year=2010 |isbn=967-5062-35-5}} * {{cite book |title=Economic security in Islam |publisher=Dar Al Wahi Publication |location=Kuala Lumpur |year=2010 |isbn=978-983-43614-9-5}} === Тарҷумаи русӣ === * Время в жизни мусульманина ([[2012]])<ref>Аль-Кардави Ю. Время в жизни мусульманина. Перевод с англ. Т. Гончаровой. — Киев: «Ансар Фаундейшн», 2012. — 72с.</ref><ref>Time in the life of the Muslim ([[1999]]). http://www.newvision.tc/?zSystem=eShop&Lang=&sc=E083 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120222112902/http://www.newvision.tc/?zSystem=eShop&Lang=&sc=E083 |date=2012-02-22 }}</ref>. * Дозволенное и запретное в Исламе ([[1960]]). * Исламское возрождение в свете дозволенного расхождения и осуждаемого раскола ([[2011]])<ref>Аль-Кардави Ю. Исламское возрождение в свете дозволенного расхождения и осуждаемого раскола. Перевод с англ. Р. Кулиева. — Киев: «Ансар Фаундейшн», 2011. — 160с.</ref>. * Положение женщины в исламе<ref>The Status of Women in Islam. http://luciola-eberta-jovita.blogspot.fr/2012/06/status-of-woman-in-islam-by-dr-yousuf.html</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{Cite web|url=https://ksaadat.co/2017/06/09/%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bd-%d1%88%d0%b0%d0%b9%d1%85-%d1%8e%d1%81%d1%83%d1%84-%d2%9b%d0%b0%d1%80%d0%b7%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%80%d0%be-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%bb%d0%b8%d1%81/|title=Арабистон Шайх Юсуф Қарзовиро дар листи “теруристҳо” дохил ва таҳримаш кард|date=2017-06-09|publisher=Кимиёи саодат|accessdate=2017-06-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180217084559/https://ksaadat.co/2017/06/09/%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%b1%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bd-%d1%88%d0%b0%d0%b9%d1%85-%d1%8e%d1%81%d1%83%d1%84-%d2%9b%d0%b0%d1%80%d0%b7%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%80%d0%be-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%bb%d0%b8%d1%81/|archivedate=2018-02-17}} * {{Cite web|url=http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=12267|title=Муфтии НАТО|author=Валиҷони Камол|website=Нашрияи расмии Тоҷикистон|date=21 декабри 2013|publisher=}} * {{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/24721843.html|title=Муҳиддин Кабирӣ дар дидор бо Юсуф Қарзовӣ чӣ гуфт?|publisher=Радиои Озодӣ|accessdate=2017-06-09}} * {{Cite web|url=http://www.ozodagon.com/index.php?newsid=13720|title=Юсуф Қарзовӣ Шӯрои уламои “Ал-Азҳар”-ро тарк кардааст » Озодагон|publisher=www.ozodagon.com|lang=ru|accessdate=2017-06-09}} {{ПБ}} 799zbok8vkzsd8woayntt86xy2gy10l 10 147834 1483223 1464965 2026-08-13T12:31:17Z Yoonoos.tj 27005 1483223 wikitext text/x-wiki {{Ҳайати дастаи варзишӣ |ном = Бозигарони бошгоҳи футболии «Реал Мадрид» |ранги замина = white |ранги матн = darkblue |ранги чорчуба = darkblue |бошгоҳ = Бошгоҳи футболи «Реал Мадрид» |пайванди бошгоҳ = Реал Мадрид (бошгоҳи футбол) }} {{ҲДВ-бозигар|1|[[Тибо Куртуа|Куртуа]]&nbsp;<small>[[Дарвозабон (футбол)|(д)]]</small>}} {{ҲДВ-бозигар|2|[[Раул Асенсио|Асенсио]]}} {{ҲДВ-бозигар|3|[[Эдер Милитао|Милитао]]}} {{ҲДВ-бозигар|4|[[Дин Ҳайсен|Ҳайсен]]}} {{ҲДВ-бозигар|5|[[Ҷуд Беллингҳем|Беллингҳем]]}} {{ҲДВ-бозигар|6|[[Эдуардо Камавинга|Камавинга]]}} {{ҲДВ-бозигар|7|[[Винисиус Ҷуниор|Винисиус]]}} {{ҲДВ-бозигар|8|[[Федерико Валверде|Валверде]]}} {{ҲДВ-бозигар|9|[[Эндрик Фелипе|Эндрик]]}} {{ҲДВ-бозигар|10|[[Килиан Мбаппе|Мбаппе]]}} {{ҲДВ-бозигар|11|[[Родриго де Гоис|Родриго]]}} {{ҲДВ-бозигар|12|[[Трент Александер-Арнолд|Трент]]}} {{ҲДВ-бозигар|13|[[Андрей Лунин|Лунин]]&nbsp;<small>[[Дарвозабон (футбол)|(д)]]</small>}} {{ҲДВ-бозигар|14|[[Урелён Чуамени|Чуамени]]}} {{ҲДВ-бозигар|15|[[Арда Гӯлер|Гӯлер]]}} {{ҲДВ-бозигар|16|[[Иброҳима Конате|Конате]]}} {{ҲДВ-бозигар|17|[[Марк Кукурейя|Кукурейя]]}} {{ҲДВ-бозигар|18|[[Алваро Каррерас|Каррерас]]}} {{ҲДВ-бозигар|19|[[Карлос Эспи|Эспи]]}} {{ҲДВ-бозигар|20|[[Бернарду Силва|Силва]]}} {{ҲДВ-бозигар|21|[[Браҳим Диас|Браҳим]]}} {{ҲДВ-бозигар|22|[[Антонио Рӯдигер|Рӯдигер]]}} {{ҲДВ-бозигар|23|[[Ферлан Менди|Менди]]}} {{ҲДВ-бозигар|24|[[Дензел Думфрис|Думфрис]]}} {{ҲДВ-бозигар|25|[[Ян Диоманде|Диоманде]]}} {{ҲДВ-мураббӣ|[[Ҷозе Моуринё]]}}<noinclude> {{^|1ex}} {| align=center style="border: 0px; width: 250px" |- |style="border: 1px solid #000080" align=center|[https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players Сарчашмаи маълумот] {{ref-en}} |- |style="border: 1px solid #000080" align=center|[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)#Ҳайати феълӣ|Ҳайати бошгоҳ]] дар мақолаи асосӣ |} [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бозигарони бошгоҳҳои футболи Испания|Реал Мадрид]] [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бозигарони БФ «Реал Мадрид»]] </noinclude> pjjgyqvgp269b1nwcs8x3wnttrxizin 0 166155 1483320 1451302 2026-08-13T19:53:01Z Zafer 20028 Photo changed 1483320 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Марко Асенсио |ҷинс = м |номи пурра = Марко Асенсио Виллемсен<br>({{lang-es|''Marco Asensio Willemsen''}}) |лақаб = |тасвир = Marco Asensio 10 Fenerbahçe 20260805 (4) (cropped).JPG |бар = 300px |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 21.01.1996 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Калвиа}}, [[Майёрка]], [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испания|20px}} [[Испониё]] |қад = 182<ref name="fenerbahce.org">[https://www.fenerbahce.org/branslar/futbolatakimi/sporcular/orta-saha/marco-asensio Marco Asensio | Fenerbahçe SK]</ref> |вазн = 76<ref name="fenerbahce.org"/> |мавқеъ = [[Ҳамлагар (футбол)| Ҳамлагар]] |бошгоҳи кунунӣ = {{Парчами Туркия|20px}} «[[Фенербоғча (бошгоҳи футбол)|Фенербоғча]]» |шумора = 21 |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол |2003—2006|{{Парчами Испания|20px}} «Платгес-де-Калвиа»| |2006—2013|{{Парчами Испания|20px}} «Майёрка»|}} | бошгоҳҳо = {{маснад дар футбол |2013—2015|{{Парчами Испания|20px}} «[[Майёрка (бошгоҳи футбол)|Майёрка]]»|56 (7) |2013—2014|→ {{Парчами Испания|20px}} «Майёрка Б»|14 (3) |2015—2023|{{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]»|191 (37) |2015—2016|→ {{Парчами Испания|20px}} «[[Эспанёл (бошгоҳи футбол)|Эспанёл]]»|34 (4) |2023—2025|{{Парчами Фаронса|20px}} «[[Пари Сен-Жермен (бошгоҳи футбол)|Пари Сен-Жермен]]»|31 (6) |2025|→ {{Парчами Англия|20px}} «[[Астон Вилла (бошгоҳи футбол)|Астон Вилла]]»|13 (3) |2025—{{Т. ҳ.}}|{{Парчами Туркия|20px}} «[[Фенербоғча (бошгоҳи футбол)|Фенербоғча]]»|12 (8)}} | мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2012|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 16 сола)|2 (0) |2014–2015|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 19 сола)|12 (8) |2015–2017|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 21 сола)|18 (7) |2021|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (олимп)|7 (1) |2016—{{Т. ҳ.}}|{{Парчами Испания}} [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]]|38 (2)}} | бошгоҳҳои мураббигарӣ = | медалҳо = {{турнир|[[Бозиҳои олимпии тобистона|Бозиҳои олимпӣ]]}} {{медал|Нуқра|[[Бозиҳои олимпии тобистона 2020|Токио 2020]]}} {{турнир|[[Лигаи миллатҳои Урупо]]}} {{медал|Тилло|[[Лигаи миллатҳои Урупо|Нидерланд 2023]]}} | ҷоиза = | викианбор = Marco Asensio }} '''Ма́рко Асе́нсио Виллемсен''' ({{lang-es|''Marco Asensio Willemsen''}}; [[21 январ]]и [[1996]], [[Калвиа]], [[Испониё]]) — футболбози [[Испониё|испониёӣ]], ҳамлагари бошгоҳи «[[Фенербоғча (бошгоҳи футбол)|Фенербоғча]]» ва тими миллии Испониё. == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == __FORCETOC__ [[Гурӯҳ:Зодагони 21 январ]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1996]] [[Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Испания]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Испания]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Майёрка Б»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Майёрка»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Мадрид»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Эспанёл»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Пари Сен-Жермен»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Астон Вилла»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Фенербоғча»]] {{Spain-footy-bio-stub}} 99xm4t6lw9000d1hms4xtduzvr89wqm 0 171514 1483235 1160676 2026-08-13T14:35:14Z Zafer 20028 Photo changed 1483235 wikitext text/x-wiki {{Варақаи футболбоз |embed = no |ном = Фредерико Родригес Сантос |акс = Fred (footballer, born 1993) 7 Fenerbahçe 20260805 (3) (cropped).JPG |андозаи_акс = 200 |alt = |шарҳи_акс = Fred playing for [[Фенербоғча (бошгоҳи футбол)|Фенербоғча] in 2026 |номи_пурра = Фредерико Родригес Сантос<br>(Frederico Rodrigues Santos) |ном_ҳангоми_таваллуд = |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1993|3|5}} |макони_таваллуд = [[Бело Оризонте]], [[Бразилия]]<ref group=қайд>[[:en:Brazil|Brazil]], [[:en:Belo Horizonte|Belo Horizonte]]</ref> |санаи_вафот = |макони_вафот = |қад = {{қад|m=1.69}} |мавқеъ = {{afp|MF}} |бошгоҳи_кунунӣ = {{расми парчам|Украина}} [[Шахтар Донетск (бошгоҳи футбол)|Шахтар Донетск]][[:en:FC Shakhtar Donetsk|^en]] |рақам = 8 |солҳои_ҷавонӣ1 = 2003–2009 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ1 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Клубе Атлетико Нинейро|Атлетико Нинейро]][[:en:Clube Atlético Mineiro|^en]] |солҳои_ҷавонӣ2 = 2009 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ2 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Порто Алегре Футебол Клубе|Порто Алегре]][[:en:Porto Alegre Futebol Clube|^en]] |солҳои_ҷавонӣ3 = 2010–2012 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ3 = SC Internacional[[:en:SC Internacional|^en]] |солҳо1 = 2011–2013 |бошгоҳҳо1 = SC Internacional[[:en:SC Internacional|^en]] |баромадҳо1 = 33 |голҳо1 = 7 |солҳо2 = 2013– |бошгоҳҳо2 = {{расми парчам|Украина}} [[Шахтар Донетск (бошгоҳи футбол)|Шахтар Донетск]][[:en:FC Shakhtar Donetsk|^en]] |баромадҳо2 = 75 |голҳо2 = 7 |солҳои_умумӣ = |баромадҳои_умумӣ = |голҳои_умумӣ = |солҳои_миллӣ1 = 2013 |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол то|20|Brazil}}[[:en:Brazil national under-20 football team|^en]] |баромадҳои_миллӣ1 = 3 |голҳои_миллӣ1 = 0 |солҳои_миллӣ2 = 2014– |дастаи_миллӣ2 = {{Футбол|Brazil}}[[:en:Brazil national football team|^en]] |баромадҳои_миллӣ2 = 6 |голҳои_миллӣ2 = 0 |шаблонҳои_медал-title = |шаблонҳои_медал = |шаблонҳои_медал-expand = |module = |азнавсозии_бошгоҳ = |азнавсозии_дастаи_миллӣ = }} '''Фредерико Родригес Сантос''' ({{lang-pt|''Frederico Rodrigues Santos''}}; [[5 март]]и [[1993]], [[Бело Оризонте]], [[Бразилия]]) — футболбози [[Бразилия|бразилӣ]], {{afp|mf}}.<ref>[[:en:Frederico Rodrigues Santos|Frederico Rodrigues Santos]]</ref> == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == {{эзоҳ}} __FORCETOC__ [[Гурӯҳ:Зодагони 5 март]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1993]] [[Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ enSC Internacional]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Шахтар Донетск]] {{Brazil-footy-bio-stub}} ijum93877e7lqnwv9kn97v0q72luphs 1483236 1483235 2026-08-13T14:39:18Z Zafer 20028 Fixed 1483236 wikitext text/x-wiki {{Варақаи футболбоз |embed = no |ном = Фредерико Родригес Сантос |акс = Fred (footballer, born 1993) 7 Fenerbahçe 20260805 (3) (cropped).JPG |андозаи_акс = 200 |alt = |шарҳи_акс = Fred playing for [[Фенербоғча (бошгоҳи футбол)|Фенербоғча]] in 2026 |номи_пурра = Фредерико Родригес Сантос<br>(Frederico Rodrigues Santos) |ном_ҳангоми_таваллуд = |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1993|3|5}} |макони_таваллуд = [[Бело Оризонте]], [[Бразилия]]<ref group=қайд>[[:en:Brazil|Brazil]], [[:en:Belo Horizonte|Belo Horizonte]]</ref> |санаи_вафот = |макони_вафот = |қад = {{қад|m=1.69}} |мавқеъ = {{afp|MF}} |бошгоҳи_кунунӣ = {{расми парчам|Украина}} [[Шахтар Донетск (бошгоҳи футбол)|Шахтар Донетск]][[:en:FC Shakhtar Donetsk|^en]] |рақам = 8 |солҳои_ҷавонӣ1 = 2003–2009 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ1 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Клубе Атлетико Нинейро|Атлетико Нинейро]][[:en:Clube Atlético Mineiro|^en]] |солҳои_ҷавонӣ2 = 2009 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ2 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Порто Алегре Футебол Клубе|Порто Алегре]][[:en:Porto Alegre Futebol Clube|^en]] |солҳои_ҷавонӣ3 = 2010–2012 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ3 = SC Internacional[[:en:SC Internacional|^en]] |солҳо1 = 2011–2013 |бошгоҳҳо1 = SC Internacional[[:en:SC Internacional|^en]] |баромадҳо1 = 33 |голҳо1 = 7 |солҳо2 = 2013– |бошгоҳҳо2 = {{расми парчам|Украина}} [[Шахтар Донетск (бошгоҳи футбол)|Шахтар Донетск]][[:en:FC Shakhtar Donetsk|^en]] |баромадҳо2 = 75 |голҳо2 = 7 |солҳои_умумӣ = |баромадҳои_умумӣ = |голҳои_умумӣ = |солҳои_миллӣ1 = 2013 |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол то|20|Brazil}}[[:en:Brazil national under-20 football team|^en]] |баромадҳои_миллӣ1 = 3 |голҳои_миллӣ1 = 0 |солҳои_миллӣ2 = 2014– |дастаи_миллӣ2 = {{Футбол|Brazil}}[[:en:Brazil national football team|^en]] |баромадҳои_миллӣ2 = 6 |голҳои_миллӣ2 = 0 |шаблонҳои_медал-title = |шаблонҳои_медал = |шаблонҳои_медал-expand = |module = |азнавсозии_бошгоҳ = |азнавсозии_дастаи_миллӣ = }} '''Фредерико Родригес Сантос''' ({{lang-pt|''Frederico Rodrigues Santos''}}; [[5 март]]и [[1993]], [[Бело Оризонте]], [[Бразилия]]) — футболбози [[Бразилия|бразилӣ]], {{afp|mf}}.<ref>[[:en:Frederico Rodrigues Santos|Frederico Rodrigues Santos]]</ref> == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == {{эзоҳ}} __FORCETOC__ [[Гурӯҳ:Зодагони 5 март]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1993]] [[Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ enSC Internacional]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Шахтар Донетск]] {{Brazil-footy-bio-stub}} 8tridr9uvymdgof6sxjkq0drm9vl0yq 0 171665 1483233 1163300 2026-08-13T14:03:04Z Zafer 20028 Photo changed 1483233 wikitext text/x-wiki {{Варақаи футболбоз |embed = no |ном = Эдерcон Мораэс |акс = Ederson Moraes 31 Fenerbahçe 20260805 (7) (cropped).JPG |андозаи_акс = 200 |alt = |шарҳи_акс = Ederson playing for [[Фенербоғча (бошгоҳи футбол)|Фенербоғча]] in 2026 |номи_пурра = Эдерcон Cантана де Мораэс<br>(Ederson Santana de Moraes) |ном_ҳангоми_таваллуд = |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|df=yes|1993|08|17}} |макони_таваллуд = [[Уаско]], [[Бразилия]]<ref group=қайд>[[:en:Brazil|Brazil]], [[:en:Osasco|Osasco]]</ref> |санаи_вафот = |макони_вафот = |қад = {{қад|m=1.88}} |мавқеъ = {{afp|GK}} |бошгоҳи_кунунӣ = {{расми парчам|Англия}} [[Манчестер Сити (бошгоҳи футбол)|Манчестер Сити]][[:en:Manchester City F.C.|^en]] |рақам = 31 |солҳои_ҷавонӣ1 = 2008–2009 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ1 = {{расми парчам|Бразилия}} [[Cан Пауло]][[:en:São Paulo FC|^en]] |солҳои_ҷавонӣ2 = 2009–2011 |бошгоҳҳои_ҷавонӣ2 = {{расми парчам|Португалия}} [[C.Л. Бенфика|Бенфика]][[:en:S.L. Benfica|^en]] |солҳо1 = 2011–2012 |бошгоҳҳо1 = {{расми парчам|Португалия}} [[Г.Д. Рибейран|Рибейран]][[:en:G.D. Ribeirão|^en]] |баромадҳо1 = 29 |голҳо1 = 0 |солҳо2 = 2012–2015 |бошгоҳҳо2 = {{расми парчам|Португалия}} [[Рио Аве (бошгоҳи футбол)|Рио Аве]][[:en:Rio Ave F.C.|^en]] |баромадҳо2 = 37 |голҳо2 = 0 |солҳо3 = 2015 |бошгоҳҳо3 = {{расми парчам|Португалия}} [[C.Л. Бенфика Б|Бенфика Б]][[:en:S.L. Benfica B|^en]] |баромадҳо3 = 4 |голҳо3 = 0 |солҳо4 = 2015–2017 |бошгоҳҳо4 = {{расми парчам|Португалия}} [[C.Л. Бенфика|Бенфика]][[:en:S.L. Benfica|^en]] |баромадҳо4 = 37 |голҳо4 = 0 |солҳо5 = 2017– |бошгоҳҳо5 = {{расми парчам|Англия}} [[Манчестер Сити (бошгоҳи футбол)|Манчестер Сити]][[:en:Manchester City F.C.|^en]] |баромадҳо5 = 0 |голҳо5 = 0 |солҳои_умумӣ = |баромадҳои_умумӣ = |голҳои_умумӣ = |солҳои_миллӣ1 = 2014 |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол то|23|Brazil}}[[:en:Brazil national under-23 football team|^en]] |баромадҳои_миллӣ1 = 5 |голҳои_миллӣ1 = 0 |шаблонҳои_медал-title = |шаблонҳои_медал = |шаблонҳои_медал-expand = |module = |азнавсозии_бошгоҳ = 25 May 2017 |азнавсозии_дастаи_миллӣ = 30 March 2016 }} '''Эдерcон Cантана де Мораэс''' ({{lang-pt|''Ederson Santana de Moraes''}}; [[17 август]]и [[1993]], [[Уаско]], [[Бразилия]]) — футболбози [[Бразилия|бразилӣ]], {{afp|gk}}.<ref>[[:en:Ederson Moraes|Ederson Moraes]]</ref> == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == {{эзоҳ}} __FORCETOC__ [[Гурӯҳ:Зодагони 17 август]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1993]] [[Гурӯҳ:Дарвозабонони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Бразилия]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Г.Д. Рибейран]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Рио Аве]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ C.Л. Бенфика Б]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ C.Л. Бенфика]] [[Гурӯҳ:Бозингарони БФ Манчестер Сити]] {{Brazil-footy-bio-stub}} fh28lib3dvrnjwbermyypxud2nxq06k 0 200440 1483224 1483219 2026-08-13T12:47:22Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Адабиёт */ 1483224 wikitext text/x-wiki [[Акс:Modern Center of Dushanbe, Tajikistan (43804970971).jpg|thumb|left]] [[File:Festive_decoration_5.jpg|thumb|left]] [[File: Novruz in Dushsanbe 07.jpg|thumb|left]] '''Муҷассамаи Исмоили Сомонӣ''' — дар қисми марказии шаҳри [[Душанбе]], [[хиёбони Рӯдакӣ]] ҷойгир шудааст.<ref>[http://www.dushanbe.tj/ru/capital/passport/ Паспорт міста Душанбе] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100827203023/http://www.dushanbe.tj/ru/capital/passport/ |date=2010-08-27 }} {{ref-ru}}[http://www.dushanbe.tj Офіційний сайт м.&nbsp;Душанбе]</ref> == Таърих == Яке аз аввалин иқдомҳо эълони бузургдошти 1100-солагии [[Давлати Сомониён|давлатдории Сомониён]] буд. Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 9 — уми апрели соли 1997 таҳти №693 «Дар бораи таҷлили 1100-солагии давлати Сомониён» баромад. Дар заминаи он, [[9 июн|9 июни]] [[соли 1997|соли 1997]] таҳти № 275 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи ҷашни давлати Сомониён»''' ба тасвиб расид. Қарори мазкур тартиби ташкили Кумитаи тадорукот оид ба гузаронидани ҷашни давлати Сомониёнро муайян намуд. 19 сентябри соли 1997 Кумитаи тадорукот оид ба омода кардани шаҳри Душанбе ба баргузории ҷашн қарор қабул кард. [[20 ноябр|20 ноябри]] [[соли 1997|соли 1997]] таҳти №231 Қарори раиси шаҳри Душанбе «Дар бораи омодагӣ ва гузаронидани ҷашни 1100-солагии давлати Сомониён» ба тасвиб расид. Мувофиқи банди 11 қарори мазкур, бахшида ба 1100 — солагии давлати Сомониён барои офаридани беҳтарин лоиҳаи намунавии монумент бо муҷассамаи Исмоили Сомонӣ аз 20 ноябри соли 1997 то 30 январи соли 1998 озмун эълон гардид. Банди 12 қарори мазкур макони ҷойгиркунии муҷассамаи Исмоили Сомониро майдони марказии [[Душанбе|шаҳри Душанбе]], рӯ ба рӯи бинои Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян кард. Барои асари ғолиб 5 ҳазор доллари ИМА мукофотпулӣ муайян гардид. Бо назардошти он ки дар озмун иштироки мутахассиони хориҷӣ низ маҳдуд набуд, онро байналмилалӣ арзёбӣ кардаанд. Ба ҳайати ҳакамони озмун дар баробари 20 сиёсатмадору меъмор, рассому олим, шоир ва намояндагони дигар қишрҳои ҷомеаи кишвар, ҳамчунин намояндаҳо аз Федератсияи Россия, Қазоқистон, Ӯзбекистон, Эрон, Афғонистон ва Қирғизистон шомил буданд. Баъд аз пешниҳод шудани лоиҳаҳо онҳоро дар [[Осорхонаи миллии Тоҷикистон|Осорхонаи миллии Тоҷикистон ба номи Камолиддини Беҳзод]] ба намоиш гузоштанд, то дар баробари мутахассисон, шаҳрвандон низ интихоб карда тавонанд. Пас анҷоми намоиш дар ҷаласае, ки аз 25 аъзои ҳайати ҳакамон 18 нафар ширкат доштанд, 14 нафар ба ҷонибдории лоиҳаи эскизӣ таҳти рамзи «55555» овоз медиҳанд. Маълум гардид, ки муаллифи асари ғолиб меъмори шинохта [[Баҳовадин Зуҳурдинов]] будааст. Пас аз ин, пуррагардонии лоиҳа ва муайян намудани симои Исмоили Сомонӣ шурӯъ мегардад. Дар натиҷаи баҳсу мунозира симои Исмоили Сомонӣ, ки аз ҷониби [[Баҳовадин Зуҳурдинов]] тасвир гардидааст, маъқул шуд. Ҳангоми офаридани симои Исмоили Сомонӣ муаллиф аз маълумоти таърихӣ, китоби вазири дарбори Сомониён [[Абӯабдуллоҳ Ҷайҳонӣ|Абӯабдуллоҳ Ҷайҳонӣ]] «Ашкол — ул — олам», ки аввали асри X, дар замони ҳукмронии [[Насри II ибни Аҳмад]] навишта шудааст, истифода кардааст.<ref>{{Cite web |url=https://sadoimardum.tj/i-tisod/ramzi-avvalini-so-ibisti-lol/ |title=www.sadoimardum.tj Рамзи аввалини соҳибистиқлолӣ |accessdate=2023-08-12 |archivedate=2023-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230812072253/https://sadoimardum.tj/i-tisod/ramzi-avvalini-so-ibisti-lol/ }}</ref> Дар [[соли 1999]] дар [[Майдони "Дӯстӣ"|майдони Дӯстӣ]] дар (собиқ майдони ба номи Ленин ва "Озодӣ"), дар қисми марказии  ноҳияи маъмурии Исмоили Сомонии шаҳри [[Душанбе]], ба муносибати таҷлили 1100 - солагии ҷашни [[давлати Сомониён]] — аввалин давлати тоҷикон, "Муҷтамаи ёдгории оштии миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон" ва муҷассамаи амири аввалини давлати тоҷикон ([[Давлати Сомониён]]) — [[Исмоили Сомонӣ]] сохта шуд. Майдон соҳиби номи нав - майдони"Дӯстӣ" гардид.   Муҷассамаи Исмоили Сомонӣ бо баландии 12 метр аз фулузоти биринҷӣ ва арки бузург, ки бо ҳафт қабати сталактитҳо мустаҳкам гардидааст, сохта шудааст. Дар болои арк, дар зери нурҳои дурахшони офтоб тоҷ ҳамчун рамзи давлатдории тоҷикон дар пояи куракшакл медурахшад. Диаметри тоҷ 4,5 метр мебошад. Муаллиф ҳангоми таҳияи лоиҳа ба хотири мувофиқат кардани андозаи арк ба майдон баландии онро аз сатҳи майдон 35 метр муайян намуд. Дар он минбари рамзии Президенти кишвар мавҷуд аст, ки ҳангоми таҷлили ҷашнҳо, роҳпаймоиҳои ботантана, намоишҳо ва парадҳо иштирок мекунад. Дар ҳар ду тарафи минбари зикршуда барои аъзои Ҳукумат ва меҳмонони баландмақоми хориҷӣ ҷой муайян шудааст. Яке аз унсурҳои дигар симои ду шери хобида дар минбари пасти ду тарафи тахти суфа мебошад. Онҳо рамзи сулҳу суботу осоиш, рамзи ҳокимият мебошанд. Дар зери муҷассама осорхона эъмор шуда, нусхаи мақбараи Исмоили Сомонӣ сохта шудааст. Дар қисмати қафои муҷассама харитаи давлати Сомониён акс ёфтааст. <ref>{{Cite web |url=https://sadoimardum.tj/i-tisod/ramzi-avvalini-so-ibisti-lol/ |title=www.sadoimardum.tj Рамзи аввалини соҳибистиқлолӣ |accessdate=2023-08-12 |archivedate=2023-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230812072253/https://sadoimardum.tj/i-tisod/ramzi-avvalini-so-ibisti-lol/ }}</ref> [[Ёдгории меъморӣ|Муҷтамаи ёдгории]] дар [[Майдони «Дӯстӣ»|майдони «Дӯстӣ»]] ба муносибати таҷлили 1100 солагии [[Давлати Сомониён]] бунёдгардида, номи '''"Муҷтамаи ёдгории оштии миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон"'''-ро гирифтааст. == Нигаред низ == * [[Муҷассамаи Исмоили Сомонӣ дар Хуҷанд]] == Адабиёт == * Салия Мамаджанова, Рустам Муқимов. Меъморӣ ва шаҳрсозӣ Душанбе (таърих, назария ва амалия). — Душанбе, 2008, с. 286-287. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Пайкараҳои Душанбе]] [[Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] 28hpgnsabmtay04vb5tpthxd7b54y3v 1483230 1483224 2026-08-13T13:13:45Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаҳо 1483230 wikitext text/x-wiki [[Акс:Modern Center of Dushanbe, Tajikistan (43804970971).jpg|thumb|left]] [[File:Festive_decoration_5.jpg|thumb|left]] [[File: Novruz in Dushsanbe 07.jpg|thumb|left]] '''Муҷассамаи Исмоили Сомонӣ''' — дар қисми марказии шаҳри [[Душанбе]], [[хиёбони Рӯдакӣ]] ҷойгир шудааст.<ref>[http://www.dushanbe.tj/ru/capital/passport/ Паспорт міста Душанбе] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100827203023/http://www.dushanbe.tj/ru/capital/passport/ |date=2010-08-27 }} {{ref-ru}}[http://www.dushanbe.tj Офіційний сайт м.&nbsp;Душанбе]</ref> == Таърих == Яке аз аввалин иқдомҳо эълони бузургдошти 1100-солагии [[Давлати Сомониён|давлатдории Сомониён]] буд. Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз [[9 апрел|9 апрели]] [[соли 1997]] таҳти №693 «Дар бораи таҷлили 1100-солагии давлати Сомониён» баромад. Дар заминаи он, [[9 июн|9 июни]] [[соли 1997|соли 1997]] таҳти № 275 Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон '''«Дар бораи ҷашни давлати Сомониён»''' ба тасвиб расид. Қарори мазкур тартиби ташкили Кумитаи тадорукот оид ба гузаронидани ҷашни давлати Сомониёнро муайян намуд. == Фаъолияти Кумитаи тадорукот == [[19 сентябр|19 сентябри]] [[соли 1997]] Кумитаи тадорукот оид ба омода кардани шаҳри [[Душанбе]] ба баргузории ҷашн қарор қабул кард. [[20 ноябр|20 ноябри]] [[соли 1997|соли 1997]] таҳти №231 Қарори раиси шаҳри Душанбе '''«Дар бораи омодагӣ ва гузаронидани ҷашни 1100-солагии давлати Сомониён»''' ба тасвиб расид. Мувофиқи банди 11 қарори мазкур, бахшида ба 1100 — солагии давлати Сомониён барои офаридани беҳтарин лоиҳаи намунавии монумент бо муҷассамаи Исмоили Сомонӣ аз [[20 ноябр|20 ноябри]] [[соли 1997|соли 1997]] то [[30 январ|30 январи]] [[соли 1998]] озмун эълон гардид. Банди 12 қарори мазкур макони ҷойгиркунии муҷассамаи Исмоили Сомониро майдони марказии [[Душанбе|шаҳри Душанбе]], рӯ ба рӯи бинои [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] муайян кард. Барои асари ғолиб 5 ҳазор доллари ИМА мукофотпулӣ муайян гардид. Бо назардошти он ки дар озмун иштироки мутахассиони хориҷӣ низ маҳдуд набуд, онро байналмилалӣ арзёбӣ кардаанд. Ба ҳайати ҳакамони озмун дар баробари 20 сиёсатмадору меъмор, рассому олим, шоир ва намояндагони дигар қишрҳои ҷомеаи кишвар, ҳамчунин намояндаҳо аз [[Федератсияи Русия]], [[Қазоқистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Эрон]], [[Афғонистон]] ва [[Қирғизистон]] шомил буданд. == Пешниҳод шудани лоиҳаҳо == Баъд аз пешниҳод шудани лоиҳаҳо онҳоро дар [[Осорхонаи миллии Тоҷикистон|Осорхонаи миллии Тоҷикистон ба номи Камолиддини Беҳзод]] ба намоиш гузоштанд, то дар баробари мутахассисон, шаҳрвандон низ интихоб карда тавонанд. Пас анҷоми намоиш дар ҷаласае, ки аз 25 аъзои ҳайати ҳакамон 18 нафар ширкат доштанд, 14 нафар ба ҷонибдории лоиҳаи эскизӣ таҳти рамзи «55555» овоз медиҳанд. Маълум гардид, ки муаллифи асари ғолиб меъмори шинохта [[Баҳовадин Зуҳурдинов]] будааст. Пас аз ин, пуррагардонии лоиҳа ва муайян намудани симои Исмоили Сомонӣ шурӯъ мегардад. Дар натиҷаи баҳсу мунозира симои Исмоили Сомонӣ, ки аз ҷониби [[Баҳовадин Зуҳурдинов]] тасвир гардидааст, маъқул шуд. Ҳангоми офаридани симои Исмоили Сомонӣ муаллиф аз маълумоти таърихӣ, китоби вазири дарбори Сомониён [[Абӯабдуллоҳ Ҷайҳонӣ|Абӯабдуллоҳ Ҷайҳонӣ]] «Ашкол — ул — олам», ки аввали асри X, дар замони ҳукмронии [[Насри II ибни Аҳмад]] навишта шудааст, истифода кардааст.<ref>{{Cite web |url=https://sadoimardum.tj/i-tisod/ramzi-avvalini-so-ibisti-lol/ |title=www.sadoimardum.tj Рамзи аввалини соҳибистиқлолӣ |accessdate=2023-08-12 |archivedate=2023-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230812072253/https://sadoimardum.tj/i-tisod/ramzi-avvalini-so-ibisti-lol/ }}</ref> == Муҷтамаи ёдгории Оштии миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон == '''[[8 сентябр|8 сентябри]] [[соли 1999]]''' дар (собиқ майдонҳои ба номи [[В.И. Ленин]] ва "Озодӣ"), дар қисми марказии  [[ноҳияи Исмоили Сомонӣ |ноҳияи маъмурии Исмоили Сомонии]] шаҳри [[Душанбе]], ба муносибати таҷлили 1100 - солагии ҷашни [[Давлати Сомониён]] — аввалин давлати тоҷикон, "Муҷтамаи ёдгории Оштии миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон" ва муҷассамаи амири аввалини давлати тоҷикон ([[Давлати Сомониён]]) — [[Исмоили Сомонӣ]] ба истифода дода шуд. [[Майдон]] соҳиби номи нав - [[Майдони «Дӯстӣ»|майдони «Дӯстӣ»]] гардид.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/president/films/chronicles/14|title=Солнома 1999. Соли бузургдошти Сомониён|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-04}}</ref><ref>[https://tg.wikipedia.org/wiki/Муҷассамаи_Исмоили_Сомонӣ Википедияи тоҷикӣ Муҷассамаи Исмоили_Сомонӣ].</ref>  == Меъмории муҷассама ва муҷтамаи ёдгорӣ== Муҷассамаи Исмоили Сомонӣ бо баландии 12 метр аз фулузоти биринҷӣ ва арки бузург, ки бо ҳафт қабати сталактитҳо мустаҳкам гардидааст, сохта шудааст. Дар болои арк, дар зери нурҳои дурахшони офтоб тоҷ ҳамчун рамзи давлатдории тоҷикон дар пояи куракшакл медурахшад. Диаметри тоҷ 4,5 метр мебошад. Муаллиф ҳангоми таҳияи лоиҳа ба хотири мувофиқат кардани андозаи арк ба майдон баландии онро аз сатҳи майдон 35 метр муайян намуд. Дар он минбари рамзии Президенти кишвар мавҷуд аст, ки ҳангоми таҷлили ҷашнҳо, роҳпаймоиҳои ботантана, намоишҳо ва парадҳо иштирок мекунад. Дар ҳар ду тарафи минбари зикршуда барои аъзои Ҳукумат ва меҳмонони баландмақоми хориҷӣ ҷой муайян шудааст. Яке аз унсурҳои дигар симои ду шери хобида дар минбари пасти ду тарафи тахти суфа мебошад. Онҳо рамзи сулҳу суботу осоиш, рамзи ҳокимият мебошанд. Дар зери муҷассама [[осорхона]] эъмор шуда, нусхаи [[мақбараи Исмоили Сомонӣ]] сохта шудааст. Дар қисмати қафои муҷассама [[харита|харитаи]] [[давлати Сомониён]] акс ёфтааст. <ref>{{Cite web |url=https://sadoimardum.tj/i-tisod/ramzi-avvalini-so-ibisti-lol/ |title=www.sadoimardum.tj Рамзи аввалини соҳибистиқлолӣ |accessdate=2023-08-12 |archivedate=2023-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230812072253/https://sadoimardum.tj/i-tisod/ramzi-avvalini-so-ibisti-lol/ }}</ref> [[Ёдгории меъморӣ|Муҷтамаи ёдгории]] дар [[Майдони «Дӯстӣ»|майдони «Дӯстӣ»]] ба муносибати таҷлили 1100 солагии [[Давлати Сомониён]] бунёдгардида, номи '''"Муҷтамаи ёдгории оштии миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон"'''-ро гирифтааст. == Нигаред низ == * [[Муҷассамаи Исмоили Сомонӣ дар Хуҷанд]] == Адабиёт == * Салия Мамаджанова, Рустам Муқимов. Меъморӣ ва шаҳрсозӣ Душанбе (таърих, назария ва амалия). — Душанбе, 2008, с. 286-287. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Пайкараҳои Душанбе]] [[Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] lypp5ttxl3vjg7h0jvvs5drrx4795jz 0 205705 1483355 1447083 2026-08-13T21:30:43Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483355 wikitext text/x-wiki [[Акс:Communicating vessels.png|thumb|Зарфҳои марбут]] '''Зарфҳо́и марбу́т''' — [[Зарф|зарфҳое]], ки қисми поёнашон ба ҳам пайваст аст ва [[моеъ]] аз як зарф ба зарфи дигар ҷорӣ шуда метавонад. == Қонун == [[Акс:ANIMvasicomunicanti.gif|thumb|Пӯёнамоии қонуни зарфҳои марбут]] Зарфҳои марбут ба қисми [[Симон Стевин|қонуни Стевин]]<ref name="handbook">{{cite book |last= Spellman |first= Frank R. |author2=Whiting, Nancy E. |title= Environmental engineer's mathematics handbook |url= https://archive.org/details/environmentaleng0000spel |year= 2005 |publisher= CRC Press |isbn= 978-1-56670-681-0 }}</ref> итоат карда, қувваи вазнинӣ ва фишор (фишори ҳидростатикӣ) дар ҳар зарф доимӣ мемонад. Агар қутри зарфҳои марбути пури моеи якҷинса то андозае калон ва ҳодисаи капилляриро ба эътибор нагирифтан мумкин бошад, савияи моеъ дар ҳар ду зарф баробар хоҳад буд: ''<big>h₁=h₂</big>''. Дар ҳолати ба яке аз зарфҳо илова кардани моеъ, боз ҳам сатҳи онҳо яксон (баробар) мешавад. Дар сурати бо моеъҳои гуногун пур будани зарфҳои марбут баландии сутунҳои моеъ (<big>''h₁''</big> ва <big>''h₂''</big>) ба зичии моеъҳо (''<big>ρ₁ ва ρ₂</big>'') мутаносиби чаппа мебошад: ''<big>ρ₁ h₁=ρ₂ h₂</big>''. Аз рӯи ин таносуб зичии моеъҳоро муайян кардан мумкин аст. Вале агар даҳони яке аз зонуҳои зарфҳои марбут маҳкам бошад, он гоҳ фарқи савияҳои моеъ ба фишори болоии ҳамин зону вобаста мешавад. Кори манометрҳои пӯшида ба ҳамин ҳодиса асос ёфтааст. == Татбиқ == Усули зарфҳои марбут аз давраи [[Рими Қадим|Руми Қадим]] (барои обгузаронӣ) истифода мегардид. Кори шишаҳои обсанҷи дегҳои буғ, шлюзҳои дарёву наҳрҳо, манораҳои обфишорӣ, лӯлаҳои обдиҳӣ, фаввораҳо, чойник ва ғайра ба ҳамин хусусияти моеъҳо асос ёфтааст. == Нигаред низ == * [[Қонуни зарфҳои марбут]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Зарфҳои марбут|7|муаллиф=Ш. Тӯйчиев}} [[Гурӯҳ:Обшиносӣ]] [[Гурӯҳ:Қонунҳои физика]] nsgj1984ufh77qfriqlr7ho15p98x1p 0 206587 1483241 1207633 2026-08-13T18:24:17Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483241 wikitext text/x-wiki [[File:HollywoodSignLosAngeles.jpg|right|thumb|300x300px|Намуди нишон дар теппаҳои Ҳолливуд]] '''Нишони Ҳолливуд''' ({{Lang-en|Hollywood Sign}}) — нишони машҳури хотиравӣ дар теппаи Ҳолливуди [[Лос Анҷелес|Лос-Анҷелес]], [[Калифорния]]. Калимаи '''«HOLLYWOOD»''' (номи маҳал) бо ҳуруфи калони рангашон сафед дар теппа насб шудааст. Нишон соли 1923 ҳамчун таблиғот (реклама) сохта шуд. аммо тадриҷан ин нишон шуҳрати зиёд касб кард ва нишони фирмавии санъати [[синамои ИМА]] гардид. Нишон дар нишебии ҷанубии теппаи Маунт Ли, дар баландии 491 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. Ҳар як ҳарфи ин нишон 9 м паҳно, 15 м баландӣ ва дорои 4 ҳазор чароғча (лампочка) мебошад. == Сарпарастон == Нӯҳ сарпараст 27 777 долларро барои барқарор кардани аломат дар соли [[1978]] ҳадя карданд: * '''H''' — Ҳю Хефнер — (муассиси Playboy) * '''O''' — Ҷованни Мацца — кинопродюсери итилиёӣ * '''L''' — Лес Келли — соҳибкор, муассиси Kelley Blue Book) * '''L''' — Ҷин Отри — овозхон, ҳунарпеша, тоҷир * '''Y''' — Терренс Доннелли — ношири ''Hollywood Independent Newspaper'' * '''W''' — Энди Вилямс — овозхон * '''O''' — Warner Bros.Records * '''O''' — Элис Купер— овозхон, эҳдо ба хотири дӯсти наздикаш Граучо Маркс * '''D''' — Деннис Лидтке — тоҷир, ба хотири Мэттю Вилямс эҳдо кардааст<ref name="Braudy">{{cite book |last=Braudy |first=Leo |title=The Hollywood Sign: Fantasy and Reality of an American Icon (Icons of America) |url=https://archive.org/details/hollywoodsignfan0000brau_i4u3 |year=2012 |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-18145-0}}</ref>. == Тағйири нишон == Беиҷозат тағйир додани нишон манъ аст. Бо вуҷуди ин, якчанд маротиба тағйир ёфт, то ки ҳамеша таваҷҷуҳи бештари ҷамъиятро ҷалб кунад. Дар зер баъзе аз чунин тағйирот: * Моҳи январи [[соли 1976]] ба ифтихори қонуни нави иёлати Колифорния дар бораи марихуана Ҳолливуд ба '''«HOLLYWeeD»''' (weed — алаф, сабза) табдил шуд. * Моҳи майи [[соли 1987]] дар таҷлили ҷашни садсолагии Ҳолливуд донишҷӯёни Донишгоҳи технологии Колифорния ба ҷои Ҳолливуд '''«CALTECH»''' («California Institute of Technology»)-ро гузоштанд. <br>Пеш аз бозии [[футболи амрикоӣ]] дар [[соли 1993]] байни Донишгоҳи Калифорния дар Лос Анҷелес ва Донишгоҳи Калифорнияи Ҷанубӣ, нишон ба '''«GO UCLA»''' («Ба пеш, UCLA») тағйир дода шуд. * Дар моҳи январи [[соли 2017]] нишон бори дуюм ба '''«HOLLYWeeD»''' тағйир дода шуд.<ref>{{Статья|год=2017-01-01|ссылка=http://www.kommersant.ru/doc/3186015|заглавие=В Лос-Анджелесе вандалы изменили памятный знак HOLLYWOOD|издание=Коммерсантъ}}</ref> Тақрибан дар соли 2000 Департаменти пулиси Лос-Анҷелес барои амнияти нишони Ҳолливуд низоми бехатарӣ ҷорӣ карда, дар атрофи нишон камераҳои назоратӣ насб намуд. Дар ҳолате, агар ягон кас дар масофаи камтар аз 50 ярд (45,72 метр) ба нишон наздик шавад, занги ҳушдор ба кор даромада пулис даъват карда мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Навигатсия}} * {{Сайти расмӣ|http://www.hollywoodsign.org}} * [http://www.wikimapia.org/#lat=34.134062&lon=-118.321627&z=19&l=0&m=s&v=2 Мушоҳида аз моҳвора дар харитаи Wikimapia.org] {{хурд}} [[Гурӯҳ:Диданиҳои Лос-Анҷелес]] [[Гурӯҳ:Ҳолливуд]] 7z132v2b6xfazjgdn4sudbnfrg9gsz0 0 208547 1483248 1394355 2026-08-13T18:43:30Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483248 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Хоҷа Насируддини Тусӣ |номи аслӣ = {{lang-fa|محمد بن محمد بن الحسن الطوسی}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = |зодгоҳ = |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = {{МаҳаллиМарг|}} |шаҳрвандӣ = |фазои илмӣ = |ҷойҳои кор = |дараҷаи илмӣ = |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |мукофоту ҷоизаҳо = |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Ҳасани Тӯсӣ''' машҳур ба '''Хоҷа Насируддин''' ({{lang-fa|محمد بن محمد بن الحسن الطوسی}}; {{ВД-Дебоча}}) — {{шоир}}, ҳамадон, [[файласуф]], мутакаллим, [[фақеҳ]], {{ситорашинос}}, андешаманд, {{риёзидон}}, [[мунаҷҷим]], [[пизишк]] ва [[меъмор]]и форс-тоҷик<ref>{{cite book|last1=Bennison|first1=Amira K.|title=The great caliphs : the golden age of the 'Abbasid Empire |url=https://archive.org/details/greatcaliphsgold0000benn|date=2009 |publisher=Yale University Press |location=New Haven |isbn=978-0-300-15227-2 |page=204 |quote=Hulegu killed the last ‘Abbasid caliph but also patronized the foundation of a new observatory at Maragha in Azerbayjan at the instigation of the Persian Shi‘i polymath Nasir al-Din Tusi.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Goldschmidt|first1=Arthur |last2=Boum|first2=Aomar |title=A Concise History of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=hSOdBAAAQBAJ |year=2015 |publisher=Avalon Publishing |isbn=978-0-8133-4963-3 |quote=Hulegu, contrite at the damage he had wrought, patronized the great Persian scholar, Nasiruddin Tusi (died 1274), who saved the lives of many other scientists and artists, accumulated a library of 400000 volumes, and built an astronomical...}}</ref><ref>{{cite book|author1=Bar Hebraeus |authorlink1=Bar Hebraeus|last2=Joosse|first2=Nanne Pieter George|title=A Syriac Encyclopaedia of Aristotelian Philosophy: Barhebraeus (13th C.), Butyrum Sapientiae, Books of Ethics, Economy, and Politics : a Critical Edition, with Introduction, Translation, Commentary, and Glossaries|url=https://books.google.com/books?id=eYV3AAAAMAAJ|year=2004 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-14133-9|page=11|quote=the Persian scholar Naṣīr al-Dīn al-Ṭūsī}}</ref><ref>{{cite book |author=Seyyed Hossein Nasr|title=Islamic Philosophy from Its Origin to the Present: Philosophy in the Land of Prophecy |url=https://books.google.com/books?id=0k5iy4RvAwcC |year=2006 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-7914-6800-5 |page=167 |quote=In fact it was common among Persian Islamic philosophers to write few quatrains on the side often in the spirit of some of the poems of Khayyam singing about the impermanence of the world and its transience and similar themes. One needs to only recall the names of Ibn Sina, Suhrawardi, Nasir al-Din Tusi and Mulla Sadra, who wrote poems alongs with extensive prose works.}}</ref><ref>Rodney Collomb, «The rise and fall of the Arab Empire and the founding of Western pre-eminence», Published by Spellmount, 2006. pg 127: «Khawaja Nasr ed-Din Tusi, the Persian, Khorasani, former chief scholar and scientist of»</ref><ref>Seyyed Hossein Nasr, Islamic Philosophy from Its Origin to the Present: Philosophy in the Land of Prophecy, SUNY Press, 2006, {{ISBN|0-7914-6799-6}}. page 199</ref><ref>Seyyed H. Badakhchani. Contemplation and Action: The Spiritual Autobiography of a Muslim Scholar: Nasir al-Din Tusi (In Association With the Institute of Ismaili Studies. I. B. Tauris (December 3, 1999). {{ISBN|1-86064-523-2}}. page.1: "«Nasir al-Din Abu Ja`far Muhammad b. Muhammad b. Hasan Tusi:, the renowned Persian astronomer, philosopher and theologian»</ref><ref>{{cite book|last1=Glick|first1=Thomas F.|authorlink1=Thomas F. Glick|last2=Livesey|first2=Steven John|last3=Wallis|first3=Faith|authorlink3=Faith Wallis|title=Medieval Science, Technology, and Medicine: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=SaJlbWK_-FcC|year=2005|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-96930-7|quote=drawn by the Persian cosmographer al-Tusi.}}</ref><ref>{{cite book|last=Laet|first=Sigfried J. de |title=History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century|url=https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC|year=1994|publisher=UNESCO |isbn=978-92-3-102813-7|page=908|quote=the Persian astronomer and philosopher Nasir al-Din Tusi.}}</ref><ref>{{cite book|last=Mirchandani|first=Vinnie|title=The New Polymath: Profiles in Compound-Technology Innovations|url=https://books.google.com/books?id=v7bP_KlooLwC&pg=PA300|year=2010|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-76845-7|page=300|quote=Nasir. al-Din. al-Tusi: Stay. Humble. Nasir al-Din al-Tusi, the Persian polymath, talked about humility: “Anyone who does not know and does not know that he does not know is stuck forever in double...}}</ref>. == Зиндагинома == Хоҷа Насриддини Тӯcӣ яке аз саршиностарин шахсиятҳои таърихи ҷараёнҳои фикрии исломист. Улуми динӣ ва ақлиро зери назари падараш ва мантиқу ҳикмати табииро назди тағояш омӯхтааст. Таҳсилотшро дар [[Нишопур]] ба итмом расонда, дар онҷо ба унвони донишманде барҷаста овоза ёфт. Ӯ дар замони [[ҳамлаи Муғул]] ба Эрон дар пеш Носируддин, муҳташами [[Қӯҳистон]], ба корҳои илми хеш машғул шуд. Дар ҳамин замон ''[[Ахлоқи Носирӣ|Ахлоқи Носириро]]'' навишт. Пас аз муддате ба назди [[Исмоилён]] дар [[Дижи Аламут]] нақли макон кард, аммо пас аз юриши [[Ҳалоку|Ҳулокуи]] муғул ва поён ёфтани фармонравоии Исмоилён Ҳулоку Насируддинро мушовир ва вазири худ сохт, то ҷое, ки Ҳулокуро ба тозиш ба Бағдод ва сарнагунии [[Аббосиён]] ёрӣ намуд<ref>Сайидҳусайн Наср ва Алиур Лимон дар китоби ''History of Islamic Philosophy''. Ҷ.1. — 1993. С. 531—532. — <nowiki>ISBN 0-415-25934-7</nowiki>.</ref>. == Саҳми илмӣ == Хоҷа Насируддини Тусӣ аз лиҳози азамати шахсият дар шумори симоҳои мумтози илму адаби форсу тоҷик, ислом ва тамоми башарият ба шумор меравад. Хоҷа Носир аз ҷумлаи навобиғ ва донишмандони ҷаҳон аст, ки ҷамеи улуми асри хеш фаро гирифта ва осори вай аз лиҳози дақиқназарӣ ва азамати илмӣ ҳамвора маҳалли руҷӯъ ва мавриди истиноди аҳли қалам ва асҳоби илму таҳқиқ қарор гирифтааст. Саҳми Насируддини Тусӣ дар сохтани расадхонаи Мароға бузург аст. «Расадхонаи мазкур дорои бузургтарин китобхона ва лавозимоти гаронбаҳо буда ва дар он донишмандони бузурги Эрон ва аз дигар мамолики Машриқзамин, минҷумла Чин кор мекарданд» (В. В. Бартольд). Олимони шарқшиноси рус А. П. Юшкевич ва В. Ф. Коган оид ба масоили риёзӣ, ба таърихи пажӯҳиши масоили риёзиёт дар Осиёи Миёна ва оид ба асосҳои геометрия натиҷаҳои ҷолиб ба даст овардаи Тусиро қайд намуда дар манбаъҳои илмии Аврупо ҳамчун олими соҳаи улуми дақиқ муаррифӣ намудаанд. Осор ва афкори фалсафии Насируддини Тусӣ мавриди таҳқиқи олимони Эрон ва Тоҷикистон қарор гирифта, муҳаққиқин асосан Тусиро ба сифати олими соҳаи ҳикмат ва мантиқ муаррифӣ кардаанд. Насируддини Тусӣ дар илми забоншиносӣ аз аввалинҳое мебошад, ки ба масъалаҳои тадқиқи калима ҳамчун аломати ифодаи моҳияти ашё, ҳодисаҳои лексики сермаъноии калимоти муттародифа ва муттабоина, ҳодисаи сермаъноии калима, роҳҳои сермаъношавии калимаҳо, роҳҳои фарқи калимоти ҳаммаъно ва гуногунмаъно ва ғайра ақидаҳои ҷолиб баён намудааст. Яке аз махсусиятҳои осори илмӣ ва адабии Насируддини Тусӣ назари хоси ӯ ба шеър ва хусусиятҳои он низ мебошад<ref>{{Cite web|url=http://www.izvestiya.ifppanrt.tj/Akhbor/2013/akhbar_2013_%E2%84%961-2..pdf|title=Аз таърихи омӯзиш ва пажӯҳиши аҳвол ва осори Хоҷа Насируддини Тусӣ|author=Одинаев Н.|website=www.izvestiya.ifppanrt.tj|date=|publisher=АХБОРИ ИНСТИТУТИ ФАЛСАФА, СИЁСАТШИНОСӢ ВА ҲУҚУҚИ ба номи А.Баҳоваддинови АИТ, 2013, № 1-2, С.14-21|lang=tg|accessdate=2018-05-10}}{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Осор == Осори ӯ дар ҳавзаҳои ахлоқ, мантиқ, фалсафа, риёзиёт ва нуҷум бештар ба забони арабӣ ҳастанд. «Ахлоқи Носирӣ», «Асосу-л-иқтибос» (дар мантиқ), «Таҳрири Уқлидус» (дар ҳандаса), «Зиҷи элхонӣ» ва «Тазкира фӣ илми-л-ҳайъат» (дар нуҷум), «Тансуқнома» (конишиноси), «Ҷавомеъу-л-ҳисоб би-т-тхату-т-туроб», рисолаи «аш-Шофеъия», «Шаклу-л-қитоъ» (ҳандаса) ва «Кашфу-л-қиноъ ан асрори шаклу-л-қитоъ» (мусалласот) бархе аз муҳимтарин китобҳои ӯ ҳастанд. Ӯ нахустин касе буд, ки мусалласотро бидуни корбурди қазияи Манлоус ё нуҷум тавсеа бахшид. Ҳам ӯ буд, ки қазия синусҳоро, ки рӯйдоди барҷаста дар таърихи риёзиёт аст, ба равшанӣ баён кард. Мактаби ҷуфти куравии Тӯcӣ дар нуҷуми давраи исломӣ машҳур аст. Ӯро мазҳари нахустин марҳалаи таркиби тадриҷии мактабҳои машоӣ ва ишроқӣ медонанд. «Ахлоқи Носирӣ»-и Хоҷа қарнҳо роиҷтарин китоби ахлоқӣ байни мусулмонони Эрону Ҳинд будааст. Аз дигар осори ӯ метавон ба «Таҳрири Муҷастӣ», «Бист боб дар маърифати устурлоб», «Сӣ фасл дар тақвим» ва «Авсофу-л-ашроф» ишора кард. Хоҷа пас аз 75 сол зиндагӣ дар Козимин дар гузашт ва дар ҷавори имом Мӯсои Козим (а) ба хок сипурда шуд. Ӯ беш аз ҳар фарди дигаре мояи эҳёи улуми исломӣ ва мазҳаби шиа будааст. == Адабиёт == * Диноршоев М. Философияи Насируддини Тусӣ.- Душанбе: Дониш, 1968. * Мамадбейлӣ Г. Д. Основатель Марагинской обсерватории Насируддини Тусӣ — Баку, 1961. * Резенфельд Б. А. О математических работах Насируддина Туси.- В кн.: "Историно-математических исследования, вып, 4. М.-Л.,1951. * Юшкевич А. П. История математики в средние Азия.-М, 1961; Математики народов Средней Азии в Х-ХV в. В кн.: Историко-математические исследования, вып. 4, М.-Л., 1951. * Коган В. Ф. Основания геометрии.- М.- Л., 1949. * Мухаммад Тақии Мударриси Разавӣ. Аҳвол ва осори Хоҷа Насируддини Тусӣ.- Теҳрон, 1386. * Саид Нафисӣ. Ашъори форсии Хоҷа. — Дар маҷ. Ёдномаи Хоҷа Насируддини Тусӣ.- Теҳрон, 1335. * Ёдномаи Хоҷа Насируддини Тусӣ.- Теҳрон, 1335. * «Офтоби Шарқ». Маҷмӯаи мақолоти илмии авввалин Кeнгураи байналмилалии Хоҷа Насируддини Тусӣ.- Теҳрон, 1386. * Али Синои Рахшанда. Хоҷа Насируддини Тусӣ ва фатҳи Бағдод дар маҷ. «Офтоби Шарқ». Теҳрон, 1386. * Зинҷони М. Саргузашт ва ақоиди фалсафаи Насируддини Тусӣ. Теҳрон, 1335 * Иванова М. Н. «Мутоилаи даврон ва осори Насридини Тусӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ дар маҷ. Ёдномаи Насируддини Тусӣ» Теҳрон, т 1335. * Бартольд В. В. Сочинение. том I, Москва, 1963. * Мусулмонқулов Р. Насируддини Тусӣ ва назарияи шеър // Садои Шарқ, 1982, № 7. Сатторзода А. Куҳна ва нав.- Душанбе: Адиб 2004.; Таърихчаи назариёти адабии форси тоҷикӣ.- Душанбе: Адиб, 2001. * Аристотель и таджикско-персидская литературная мысль (IX—XV вв) — Душанбе: Адиб, 2002. * Куҳна ва нав.- Душанбе: Адиб, 2004. * Хоҷа Насируддини Тусӣ. Асос-ул- иқтибос. Ба тасҳеҳи Мударриси Разавӣ.- Теҳрон, 1326. * Нусхаи дастнавис ва чопии «Меъёр-ул- ашъор», ки дар китоби «Шеъру шоирӣ аз назари Хоҷа Насируддини Тусӣ», Теҳрон 1370 ҳиҷрӣ дар назар дошта шудааст. * Мухаммад Тақии Мударриси Разавӣ. Аҳвол ва осори Хоҷа Насируддини Тусӣ.- Теҳрон, 1386. * Саид Нафисӣ. Ашъори форсии Хоҷа. — Дар маҷ. «Ёдномаи Хоҷа Насируддини Тусӣ». — Теҳрон, 1335. * Давлатбеки Хоҷа «Ташаккул ва таҳаввули илми забоншиносии форсу тоҷик дар асрҳои миёна». Душанбе, — 1998. * Шоихтиёров Х. Социальная философия Насируддина Туси. Душанбе, 2010. == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} == Пайвандҳо == * {{cite web |author = Saliba G. |url = http://www.iranica.com/articles/tusi-nasir-al-din |title = Ţusi, Nașir-al-Din |datepublished = 2009-07-20 |work = Encyclopædia Iranica |accessdate = 2011-04-05 |archiveurl = https://www.webcitation.org/66LBVFnzr?url=http://www.iranicaonline.org/articles/tusi-nasir-al-din |archivedate = 2012-03-21 }} {{пайвандҳои беруна}} {{хурд}} 6dq83q0bxbi909ca96urc6bwxk2o867 0 208695 1483267 1339427 2026-08-13T18:58:07Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483267 wikitext text/x-wiki {{Намуди варзиш |Ном = Регби |Тасвир = Jonny Wilkinson 2009 08 england training 2.jpg |Бар = |Имзо = |Гурӯҳ = бозии даставӣ |Машғулони_сабтиномшуда_дар_ҷаҳон = 3,5 млн.<ref name="number">{{cite web|url=http://www.irb.com/mm/document/aboutirb/irborganisation/02/04/18/08/2041808_pdf.pdf|title=IRB Strategic Plan|page=2|work=[[International Rugby Board|IRB]]|format=PDF|accessdate=22 February 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Ei9wdTE2?url=http://www.irb.com/mm/document/aboutirb/irborganisation/02/04/18/08/2041808_pdf.pdf|archivedate=2013-02-26}}</ref> — 5 млн. |Шумораи_варзишгарон_дар_даста = 15 |Абзор = туб барои регби |Тартибот = |Аввалин_мусобиқот = 1823 |Бозиҳои_олимпӣ = 1900, 1908,<br/>1920—1924, 2016 |Чемпионати_ҷаҳон = 1987 |Чемпионати_Аврупо = |Дигар_мусобиқот = |Федератсияи_байналмилалӣ = |Соли_таъсис = 1886 |Раиси_федератсия = {{Парчами Англия}} Билл Бюмонт |Сайт = www.worldrugby.org/ |Федератсияи_миллӣ = |Раиси_федератсияи_миллӣ = |Гурӯҳи_мақолаҳо = Регби |Портал = |Лоиҳаҳои_марбут = }} '''Ре́гби-15''', '''регби-ю́нион''' ({{lang-en|rugby union}}, <small>МФА:</small> {{IPA|[ˈrʌɡ.bi ˈjuː.ni.ən]}}) ё '''регби'''<ref>{{cite book |title=British language & culture |url=https://archive.org/details/britishlanguagec0000unse |publisher=[[Lonely Planet]] |first=David |last=Else |year=2007 |edition=2nd |page=[https://archive.org/details/britishlanguagec0000unse/page/97 97] |isbn=1-86450-286-X}}</ref> — навъи бозии варзишии даставӣ, ки дар асри XIX, дар [[Англия]] пайдо шудааст. Яке аз шаклҳои регби-футбол. Баъзан элементҳои регби дар футболи америкоӣ ва [[австралия]]гӣ қабул шудаанд. Бозии регби аз муҳорибаи ду [[даста]], понздаҳ бозингарони майодӣ иборат мебошад. Дар хати болои майдон Н-шакл [[дарвоза]], ва дар хати рӯи майдон минтақаи санҷишии [[даста]]ҳо ҷойгирифтааст. Ҳадафи [[бозӣ]]: бештар бар дарвозаи ҳариф зарба задан. Бо даст [[тӯб]]ро расидан мумкин аст, ки бо ҳамин аз [[футбол]] фарқ мекунад. Вале бо даст тӯбро ба бозингаре, ки дар минтақаи санҷишии ҳариф воқеъ аст, додан мумкин нест. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{варзиш-нопурра}} [[Гурӯҳ:Бозиҳо бо тӯб]] [[Гурӯҳ:Бозиҳои варзишӣ]] [[Гурӯҳ:Регби]] onhlmnvh8751ruub16uk9jdm73lgwhz 0 211797 1483280 1430205 2026-08-13T19:09:59Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483280 wikitext text/x-wiki {{Ҳолати тиббӣ |ном = |синонимҳо = <!-- ё |синоним= --> |тасвир = |андозаи тасвир = |матани алт = |тасвир_thumbtime = |зернависи_тасвир = |бар = |тасвир2 = |андозаи тасвир2 = |матани алт2 = |тасвир_thumbtime2 = |зернависи_тасвир2 = |бар2 = |талаффуз = |талаффуз2 = |ихтисос = <!-- аз Wikidata; аз нав навиштан мумкин аст --> |нишонаҳо = |вазниншавӣ = |оғози беморӣ = |давомнокӣ = |навъҳо = |сабабҳо = <!-- ё |сабаб= --> |хавфҳо = <!-- ё |хавф= --> |ташхис = |дифференсиалӣ = |пешгирӣ = |табобат = <!-- ё |муолиҷа= --> |доруворӣ = |пешгӯиҳо = |паҳншавӣ = <!-- инчунин |адади беморон= ё |Frequency= --> |маргҳо = }} {{ТаснифиБеморӣ | Name = Анкилоз | Image = | Caption = | DiseasesDB = 29910 | ICD10 = {{ICD10|M|24|6}} | ICD9 = {{ICD9|718.5}} | DSM4 = | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D000844 }} '''Анкилоз''' (аз {{lang-grc|ἀγκύλος}} — хамида, пушти хамида) — сахтшавии [[буғум]] аст, ки бо сабаби часпиши ғайримуқаррарӣ ва беҳаракатии [[Устухон|устухонҳои]] буғум ба амал меояд. Ин ҳолат метавонад натиҷаи [[осеб]] ё [[беморӣ]] бошад. Сахтшавӣ метавонад пурра ё қисман бошад ва метавонад аз сабаби [[илтиҳоб]] дар [[Пахтабанди пайвандӣ|бофтаҳои пайвандӣ]] ё [[мушакӣ]] берун аз буғум ё худ дар бофтаҳои худи буғум ба вуҷуд ояд.<ref name="EB1911">{{EB1911|inline=y|wstitle=Ankylosis|volume=2|page=58|name-list-style=vanc}}</ref> Вақте ки сохторҳои берун аз буғум зарар мебинанд, истилоҳи «анкилози бардурӯғ» истифода мешавад барои фарқ гузоштан аз «анкилози ҳақиқӣ», ки беморӣ дар дохили буғум аст. Агар илтиҳоб боиси якҷо шудани нӯгҳои устухонҳо дар буғум шавад, ин гуна анкилозро ''устухонӣ'' ё пурра меноманд ва он мисоли [[синостоз]] мебошад. Ҳатто баъди бартарафсозии буғуми пурра анкилозшудаи шона ё оринҷ, ҳаракат ва қобилияти истифодаи узв метавонад барқарор гардад. «Анкилоз» инчунин ҳамчун истилоҳи анатомӣ истифода мешавад, яъне устухонҳо вақте ки қаблан ҷудо буданд, ба ҳам мепайванданд ва дигар ҳаракат байни онҳо имкон надорад.<ref name="EB1911" /> == Сабабҳо == {{Тасвири чандгона|direction=horizontal|width=200|footer=Рентгени [[дасти даст]]и зан бо [[артрити ревматоидӣ]], ки дар он [[устухонҳои карпалӣ]] дар тасвири чап бе таъсир ва пайвастшавии анкилозии устухонҳои карпалӣ пас аз 8 сол дар тасвири рост дида мешавад.| image2 = Rheumatoid arthritis with carpal ankylosis 2017.jpg|alt1=|caption1=| file:image1 = Rheumatoid arthritis with unaffected carpal bones 2009.jpg|alt2=|caption2=}}[[Анкилоз кардани спондилит]] як навъи [[артрит]] аст, ки дар он [[буғумҳои]] [[Меҳвари сутунмӯҳра|сутунмӯҳра]] дарозмуддат [[илтиҳоб]] мешаванд.<ref name="NIH2016">{{cite web|url=http://www.niams.nih.gov/health_info/ankylosing_spondylitis/|title=Questions and Answers about Ankylosing Spondylitis|website=NIAMS|date=June 2016|access-date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160928175058/http://www.niams.nih.gov/health_info/ankylosing_spondylitis/|archive-date=28 September 2016|url-status=dead}}</ref> *Навъҳои дигари артрит, ба монанди [[артрити ревматоидӣ]] ва [[артрити реактивӣ]], низ метавонанд боиси анкилоз шаванд. *[[Остеоартрит]] одатан [[остеофит]] месозад, ки метавонад дар ниҳоят боиси пайвастшавии буғумҳо гардад. Сабаби остеоартрит фишори механикӣ ба буғум ва равандҳои илтиҳобии суст дониста мешавад.<ref name="Berenbaum2013">{{cite journal|vauthors=Berenbaum F|title=Osteoarthritis as an inflammatory disease (osteoarthritis is not osteoarthrosis!)|journal=Osteoarthritis and Cartilage|volume=21|issue=1|pages=16–21|date=January 2013|pmid=23194896|doi=10.1016/j.joca.2012.11.012|doi-access=free}}</ref> *[[Артродез]] — ин ба таври сунъӣ ба вуҷуд овардани анкилоз дар буғум аст. *[[Нома (беморӣ)|Нома]] — як бемории [[Гангрен|гангренозӣ]] мебошад, ки ҳанӯз ҳам дар байни кӯдакони [[гӯсна]] дар канори [[биёбони Саҳро]] паҳн аст. Он метавонад боиси анкилози [[максилла]] ва [[Мандибулаи инсон|мандибула]] гардад ва қобилияти сухан гуфтан ва хӯрданро маҳдуд созад.<ref>{{cite journal|vauthors=Deeb GR, Yih WY, Merrill RG, Lundeen RC|title=Noma: report of a case resulting in bony ankylosis of the maxilla and mandible|journal=Dento Maxillo Facial Radiology|volume=28|issue=6|pages=378–382|date=November 1999|pmid=10578195|doi=10.1038/sj.dmfr.4600475|name-list-style=amp}}.</ref> *[[Фибродисплазияи оссификанс прогрессива]] як бемории нодири устухон аст, ки дар он мушакҳо, пайҳо ва лигаментҳо ба устухон табдил меёбанд. Ин боиси анкилози пешрави қариб тамоми буғумҳо мешавад.<ref>{{cite journal|vauthors=Pignolo RJ, Shore EM, Kaplan FS|title=Fibrodysplasia ossificans progressiva: clinical and genetic aspects|journal=Orphanet Journal of Rare Diseases|volume=6|issue=1|pages=80|date=December 2011|pmid=22133093|pmc=3253727|doi=10.1186/1750-1172-6-80|doi-access=free}}</ref> == Ҷомеа ва фарҳанг == Далелҳои анкилоз, ки дар ҳафриёт пайдо шудаанд, аз ҷониби [[палеопатологҳо]] — мутахассисони бемориҳо ва осебҳои қадимӣ омӯхта мешаванд. Анкилоз дар боқимондаҳои динозаврҳо аз якчанд намуд, аз ҷумла ''[[Allosaurus fragilis]]'', ''[[Becklespinax altispinax]]'', ''[[Poekilopleuron bucklandii]]'', ва ''[[Tyrannosaurus rex]]'' (аз ҷумла намунаи [[Stan the T. rex|Стэн]]) гузориш шудааст.<ref name="molnar-pathology">{{cite book|vauthors=Molnar RD|date=2001|chapter=Theropod paleopathology: a literature survey|title=Mesozoic Vertebrate Life|url=https://archive.org/details/mesozoicvertebra0000unse|veditors=Tanke DH, Carpenter K|publisher=Indiana University Press|pages=[https://archive.org/details/mesozoicvertebra0000unse/page/337 337]–363|isbn=978-0-253-33907-2}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Бемориҳои банду буғум]] sf3oqlp24gf9idrg52b4kl5bwanu7rl 0 212570 1483353 1016574 2026-08-13T21:28:43Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483353 wikitext text/x-wiki {{Қуттии универсалӣ|Q188760}} '''Ҳалк''' ({{lang-en|Hulk}}; номи ҳақиқӣ '''доктор Роберт Брюс Бэннер''') — шахсияти хаёлӣ, [[абарқаҳрамон]] дар китобҳои комики мунташиршуда тавассути [[Marvel Comics]]. Ҳалк тавассути [[Стэн Ли]] ва [[Ҷек Кёрби]] аввалин бор дар ''Ҳалки Шигифтангез'' #1 (майи соли 1962) эҷод шуд. Вай ҳаюлои ҷаҳишёфтаи [[инсоннамо]], азимҷусса ва сабзранг аст, ки зӯри зиёде доштаву наметавонд [[хашм]]ашро контрол кунад. Ҳалк гоҳе вақтҳо таҳоҷумӣ ва ваҳшӣ ва гоҳе боҳуш ва барномарез намоиш дода шудааст. Ӯ аксаран ба унвони шахсияти муқобилқаҳрамон дида мешавад. Ҳалк ҳамон ''доктор Роберт Брюс Бэннери'' [[физикдон]] мебошад. Бэннер аввалин бор вақте, ки ба сурати иттифоқӣ дар маърази партави [[Ҷангафзори ҳастаӣ|бомбаи]] [[партави гама|гамаи]] ихтироъи худаш қарор гирифт, ба Ҳалк табдил шуд. Ҳоло ҳар вақт Бэннер хашмгин шуда ё зиндагиаш дар хатар бошад, ба Ҳалк табдил мешавад<ref name="HulkTIG">{{Cite book| last=DeFalco | first=Tom | title=The Hulk: The Incredible Guide | url=https://archive.org/details/hulkincrediblegu0000defa | publisher=[[DK Publishing]] | date=May 5, 2003 | location=[[Лондон]] | page=200 | isbn=978-0-7894-9260-9}}</ref>. Аз Ҳалк дар расонаҳои зиёде истифода шудааст. Аз маъруфтарини онҳо метавон ба [[Маҷмӯа телевизиони|сериёле]] бо бозигарии [[Билл Биксби]] дар нақши доктор Беннер ва Лу Феррино, дар нақши Ҳалк ва панҷ филми синамоӣ бо бозигарии Эрик Бана, Эдвард Нортон ва Марк Руффало дар нақши доктор Брюс Бэннери ишора кард. Ӯ ҳамчунин дар чандин [[Пӯёнамоӣ|филмҳои тавири]] телевизионӣ ҳузур дошт. Барои эҷод Ҳалк дар филмҳои ''[[Ҳалк]]'' (2003), ''[[Ҳалки шигифтангез]]'' (2008) ва ''[[Интиқомҷуён (филм 2012)|Интиқомҷуён]]'' (2012) ва чандин бозиҳои компютерӣ истифода шудааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Comics-stub}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҳалк| ]] [[Гурӯҳ:Википедия:Пайванд ба унсури Викидода|Q188760]] kh3i2fsg6tdz1n3bd05n8kv3pvlyi3i 0 213880 1483346 1303352 2026-08-13T21:22:02Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483346 wikitext text/x-wiki {{Рассом}} '''Ҷованни Лоренсо Бернини''' (''Ҷон Лоренсо Бернини''; {{lang-it|Giovanni Lorenzo Bernini}}; [[7 декабр]]и [[1598]], [[Неапол]] — [[28 ноябр]]и [[1680]], [[Рум]]) — [[меъмор]] ва [[пайкарасоз]]и итолиёӣ<ref>{{cite encyclopedia |title =Gian Lorenzo Bernini |encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/62547/Gian-Lorenzo-Bernini |publisher=Encyclopædia Britannica | accessdate=2012-12-06}}</ref>, яке аз барҷастатарин намояндагони ҳунари [[барокко]] дар Рум ва тамоми Итолиё<ref>{{cite book | last=Boucher | first=Bruce | title=Italian Baroque Sculpture | url=https://archive.org/details/italianbaroquesc0000bouc | year=1998 | publisher=Thames & Hudson (World of Art) | isbn=0500203075 | pages=[https://archive.org/details/italianbaroquesc0000bouc/page/134 134]–42.}}</ref>. == Зиндагинома == Аз соли 1605 дар шаҳри Рум зиндагӣ ихтиёр кард. Писар ва шогирди пайкарасози маъруф Петро Бернини. Бернини дар ҷавонӣ ҳаккокии рӯйи мармар ва рассомиро аз падар омӯхт. Шуҳрати ҳунари ӯ то ба дарбори папаи Рум расид. Кардинал Ссипион Боргезе (ҷияни папа) ба ӯ таваҷҷуҳ зоҳир кард ва ӯро зери ҳимоят гирифт. Бернини пайкараҳои ғайримуқаррарии «Эней ва Анхиз», «Рабудани Прозерпина» (1621–1622), «Довуд» (1623–1624), «Апполон ва Дафна» (1624)-ро офарида, ҳамаро дар ҳайрат гузошт. Ӯ дар асари машҳураш – «Ҷунуни Терезаи Муқаддас» (дар калисои Санта-Мария; 1645–1652) пайванди рӯҳонӣ бо эҳсоси ҷисмониро ба авҷи аъло расондааст. Дар замони папа Урбани VIII Бернини дар меъморӣ ба дастовардҳои бузург ноил гашт. Ӯ дар воқеъ бо осори дар услуби барокко офаридааш ба шаҳри Рум симои зебо бахшид. Дар ин замина машҳуртарин ва бузургтарин шоҳкориҳои меъмории ӯ маҷмааи муҳташами Сан-Петро (1657–1663) мебошад. Бернини дар ансамбли меъмории майдони Пётри Муқаддас (1657–1663), меъмории калисои Сант-Андреал Квиринале (1653–1658), ороиши даромадгоҳи Сахраи Раҷа дар Ватикан (1663–1666) барои офаридани фазои бузург қаторсутунҳо, шаклҳои барҷаста ва фурӯхамидаро моҳирона истифода бурда, зимни ин дар ҳама қисматҳои бино мувозанати ҷиддии таъсирбахшро ба вуҷуд овардааст. Бернини илова ба иҷрои тарҳҳои бузурги меъморӣ ва пайкарасозӣ, нимпайкараҳои шахсиятҳои мазҳабӣ ва дарбориро сохтааст (аз ҷумла «Тасвири Ссипион Боргезе», «Нимпайкараи папа Урбани VIII»). Дар ин қабил асарҳо жарфнигарӣ дар шахсиятҳо ва чирадастии фаннии ӯро метавон мушоҳида кард. Бернини католики муъмин ва ҳунарманди воло дар даврони ҷунбиши зидди ислоҳи динӣ буд. Ҳамчун меъмор ва пайкарасоз рақибоне чун Алгуродиро пушти сар гузошт ва бар ҳунари садаи XVII таровати тоза бахшид. Вале салиқаи [[неокласситсизм]] дар садаи 18 бо осори ӯ созгар наомад. Аз ин рӯ арзиши ҳунари ӯ ҳатто то садаи 20 ба дурустӣ шинохта нашуд. Сабки пайкарасозии Бернини аз осори [[Микеланҷело]]'','' [[Караваҷо]], Каротичи сарчашма гирифтааст. Ӯ бар ваҳдати муҷассама ва муҳити он таъкид кард, ки ин нуктаро дар оромгоҳҳои сохтааш ба хубӣ метавон дид. Назокату таровати иҷрои кор ва низ ҳолатҳои ноороми пайкараҳо бинандаро водор месозанд, ки ба муҷассама аз зовияҳои мухталиф нигоҳ кунад. Вале ин тазод ғолибан дар нерӯ ва ҳаракати сареҳи пайкараҳо зоҳир мешавад. Бернини ба наққошӣ ва тарроҳӣ низ мепардохт, ки дар ин ҷода низ осоре дорад. Илова бар ин карикатура мекашид ва намоишномаи ҳаҷвӣ менавишт. Осори меъморию пайкарасозии вай ба ҳунари Аврупои асрҳои 17–18 таъсири бузург гузошт. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Бернини, Ҷованни Лоренсо|2|муаллиф= }} * Большая советская энциклопедия. Т. 3. М., 1970; * Новая российская энциклопедия. Т. III (1). М., 2007; * دائرةالمعارف هنر. تهران، ۱۳۹۰ هـ {{ПБ}} fy8qn82skjr72i2gnnpp35bzk8i6pad 0 216978 1483256 1324306 2026-08-13T18:48:02Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483256 wikitext text/x-wiki {{Олим}} '''Го́тфрид Ви́лҳелм Ле́йбнитс'''{{sfn |Большой Энциклопедический словарь|2000|с= }}{{sfn |Энциклопедия Кольера|2000|с= }}{{sfn |В. Лейбниц // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия|2004|с= }} ({{lang-de2|Gottfried Wilhelm Leibniz}} ё {{lang-de|Gottfried Wilhelm von Leibniz}}, <small>МФА:</small> {{IPA|[ˈɡɔtfʁiːt ˈvɪlhɛlm fɔn ˈlaɪbnɪts]}}<ref>{{cite book |editor=Max Mangold (ed.)|title=Duden-Aussprachewörterbuch (Duden Pronunciation Dictionary) |url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_s9z1|edition=7th |year=2005 |publisher=Bibliographisches Institut GmbH |location=Mannheim |language=German |isbn=978-3-411-04066-7 }}</ref> <small>ё</small> {{IPA|[ˈlaɪpnɪts]}}<ref>{{cite book |editor=Eva-Maria Krech et al. (ed.)|title=Deutsches Aussprachewörterbuch (German Pronunciation Dictionary) |edition=1st |year=2010 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co. KG |location=Berlin |language=German |isbn=978-3-11-018203-3 }}</ref>; {{СТ|1|7|1646|21|6}} — {{СМ|14|11|1716}}) — [[файласуф]], [[мантиқдон]], {{риёзидон|Олмон|асри XVII|асри XVIII}}, {{механик|Олмон|асри XVII|асри XVIII}}, {{физик|Олмон|асри XVII|асри XVIII}}, [[ҳуқуқшинос]], [[муаррих]], [[дипломат]], [[ихтироъкор]] ва [[забоншинос]]и [[Олмон|олмонӣ]]{{sfn |Большой Энциклопедический словарь|2000|с= }}{{sfn |В. Лейбниц // Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия|2004|с= }}. Бунёнгузор ва нахустин президенти [[Фарҳангистони улуми Берлин]]{{sfn |Большой Энциклопедический словарь|2000|с= }}<ref name="Кондаков">{{книга |автор=И. М. Кондаков. |заглавие=Психологический словарь|год=2000|страниц=}}</ref>{{sfn|Новая философская энциклопедия|2001}}, узви хориҷии [[Фарҳангистони улуми Фаронса]]. == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} {{олим-нопурра}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Файласуфон]] [[Гурӯҳ:Файласуфон аз рӯи алифбо]] qnyzrpuiia1psr8ahwr8wpgcbu1x7az 0 218818 1483360 1445969 2026-08-13T21:37:59Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483360 wikitext text/x-wiki == Феҳристи давлатҳои таърихии форсизабон == Аз асри XII сар карда, [[Забони порсӣ|забони форсӣ]] на танҳо миқёси истифодабарии хешро зиёд кардааст, балки инчунин ҷойивазкунии забони адабии [[Забони арабӣ|арабӣ]] ва ҷуғрофиёи паҳншавиро ба таври назаррас тавсеа медиҳад. Он забони маъмулии аҳолии Эрони Бузург ва дар тамоми шарқи ҷаҳони ислом, аз [[Осиёи Хурд|Анатолия]] то [[Ҳиндустони Шимолӣ|шимоли Ҳиндустон]] мегардад. Ҳамчун забони расмии сулолаи [[Хуросон]]ии [[Давлати Сомониён|Сомониён]] арзи ҳастӣ намуда маҳз дар замони Сомониён [[Забони порсӣ|забони форсӣ]] аз [[Амирон ва вазирони Сомонӣ|амирони Сомониён]] пуштибонии васеъ дарёфт, ки ин ба азбайнравии забонҳои шарқии эронӣ кумак кард. Форсӣ на танҳо забони идоракунии маъмуриро аз даст надодааст, балки дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти бадеӣ]] ва адабиёти илмӣ дар асрҳои оянда, вақте ки ҳукуматдорони [[Туркҳо|аслашон турктабор]] (сулолаҳои [[Ғазнавиён]], [[Давлати Салҷуқиён|Салҷуқиён]], [[Имперотурии Усмонӣ|Усмониён]], [[Давлати Хоразмшоҳиён|Хоразмшоҳиён]], [[Темуриён]], [[Бобуриён]], [[Сафавиён]], Коҷориён ва дигарон) сари қудрат буданд, боқӣ монда нашъу намо кардааст. Маҳз дар давоми асрҳои Х - XIV эҷодкории дар ҷаҳон машҳур, [[Адабиёти форс-тоҷик|шоирони форсизабон]] аз қитъаҳои гуногуни мамолики шарқ ва [[Мусулмон|ҷаҳони мусалмонон]], мероси оламшумулеро офаридаанд, ки ба мероси классикии адабиёти ҷаҳон ворид гардидааст: [[Рӯдакӣ]], [[Фирдавсӣ]], [[Умари Хайём|Хайём]], [[Носири Хусрав]], [[Низомии Ганҷавӣ|Низомӣ]], [[Саъдӣ]], [[Ҷалолуддини Балхӣ|Ҷалолуддини Румӣ]], [[Аттор]], [[Ҳофиз]], [[Абдурраҳмони Ҷомӣ|Ҷомӣ]], [[Хусрави Деҳлавӣ|Деҳлавӣ]] ва бисёр дигарон. Забони форсӣ ҳамчун забони муоширати байналмилалӣ ва ҳамчун забони адабӣ ба таври васеъ истифода мешуд, аз ҷумла дар минтақаҳое, ки гӯяндагони он ҳеч гоҳ аксарияти аҳолиро ташкил намедоданд. Дар [[Осиёи Миёна]] лаҳҷаҳои гуфтугӯии тоҷикӣ, ки аз ҷониби [[забонҳои туркӣ]] танг карда мешуданд, сарчашмае ба зеризаминаи [[забонҳои туркӣ]] [[Забони ӯзбекӣ|ӯзбекӣ]] ва [[Забони туркманӣ|туркманӣ]] гардиданд ва адабиёти форсӣ ба ташаккули забони адабии чағатойӣ таъсири мустақим дошт. Дар канори дигари ҷаҳони шарқӣ [[Салҷуқиён]] ва ҳокимони [[имперотурии Усмонӣ]], ки баъзеашон шоирони маъруфи форсизабон буданд, дар тӯли асрҳо форсии адабиро сарпарастӣ мекарданд ва таъсири форсӣ ба забони туркии усмонӣ хеле бузург буд. Дар [[Ҳиндустон]], забони форсӣ аз ҷониби султонҳои мусулмон сарпарастӣ карда шуда, аз [[Давлати Ғазнавиён|Ғазнавиён]] (асри X) сар карда, ҳамчинчунин наслҳои [[Темуриён]] — [[Бобуриён]] буданд. [[Забони урду]]и Ҳиндустон зери таъсири назарраси [[Забони порсӣ|забони форсӣ]] рушд кардааст, то кунун ин таъсир дар забони гуфтугӯии аҳолӣ дар саросари Ҳиндустони Шимолӣ намоён аст. Марказҳои аслии забони форсии [[Хуросон]] (асрҳои IX - XII) баъди забтшавии он аз ҷониби [[туркҳо]] ва муғулҳо тадриҷан хароб шуданд. Марказҳои ҳаёти адабӣ ба ғарб, ба Форс, ба "Ироқи форсӣ" (Эрони муосир), [[Озарбойҷон]] ва минбаъд ба [[Осиёи Хурд]] (асрҳои XIII - XVI), ки дар он ҷо лаҳҷаҳҳои хуроснии дарӣ ҳанӯз талаффуз нашуда буданд (лаҳҷаҳои сершумори форсии эронӣ нигоҳ дошта мешаванд ва ҳанӯз ҳам вуҷуд доранд). Забони адабӣ ба тағйирот дучор шуда, "хусусиятҳои ғарбиро" бештар мегирад. Боз як шохаи "шарқии" анъанаҳои ҳаёти адабӣ дар байни мусалмонони Ҳиндустон қавӣ шудааст. Ин феҳристи давлатҳо ва сулолаҳои таърихиро, сарфи назар аз пайдоиш, ки онҷо забони форсӣ мақоми расмӣ дошт ё ин забон васеъ истифода мешуд, дарбар мегирад. == Эрони Бузург == === Сулолаҳои форсӣ-тоҷикӣ === {| class="wikitable sortable" ! Номгузорӣ ! Пойтахт ! Давраи мавҷудият ! Забонҳо ! ! Харитаи таърихӣ |- | [[Мулки Истравшан (Усрушана)|Мулки Уструшан]] | Бунҷикат | Асри IV - [[Соли 893|893]] | [[Забони суғдӣ|Суғдӣ]]<br /> [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Transoxiana_8th_century.svg|150x150пкс]] |- | [[Тоҳириён|Давлати Тоҳириён]]<nowiki/> | [[Марв]] <br /> [[Нишопур]] | [[Соли 821|821]] — [[Соли 873|873]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Tahirid_Dynasty_821_-_873_(AD).png|150x150пкс]] |- | [[Давлати Саффориён]] | [[Заранҷ]]<br /> [[Нишопур]] | [[Соли 873|873]] — [[Соли 900|900]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <ref>{{Cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G2-3034700041.html|title=Persian Prose Literature|author=World Eras|website=|date=2002|publisher=HighBeam Research (September 3, 2012)|lang=en|deadlink=yes|accessdate=2017-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502180821/http://www.highbeam.com/doc/1G2-3034700041.html|archivedate=2013-05-02}}</ref> <br /> [[Забони арабӣ|Арабӣ]] | |[[Акс:Saffarid_dynasty_861-1003.png|150x150пкс]] |- | [[Давлати Сомониён]] | [[Самарқанд]] дар солҳои [[Соли 819|819]] — [[Соли 892|892]], <br /> [[Бухоро]] дар солҳои [[Соли 892|892]] — [[Соли 999|999]] | [[Соли 819|819]] — [[Соли 999|999]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] ( <small>ҳукми расмӣ ва динӣ / забони модарӣ</small> ),<ref>Elton L. Daniel, ''History of Iran'', (Greenwood Press, 2001), 74.</ref><ref name="Paul Bergne 6">{{Cite book|last=Paul Bergne|title=The Birth of Tajikistan: National Identity and the Origins of the Republic|url=https://books.google.com/books?id=3coojMwTKU8C&pg=PA6#v=onepage&q&f=false|date=15 June 2007|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-283-7|pages=6–}}</ref> <br /> [[Забони арабӣ|Арабӣ]] ( <small>қарори динӣ</small> ) {{Sfn|Frye|1975|p=145}} | |[[Акс:Samanid dynasty (819–999).GIF|150x150пкс]] |- | Давлати Саҷидҳо | [[Ардабил]] | [[Соли 889|889]] — [[Соли 929|929]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:SajidDynastyMapHistoryofIran.png|150x150пкс]] |- | Давлат Зиёридҳо | [[Исфаҳон]] <br /> <small>([[Соли 931|931]] – [[Соли 935|935]])</small> <br /> Рей <br /> <small>(935–943)</small> <br /><br /> [[Гургон]] <br /> <small>(943-1035)</small> <br /> [[Омул]] <br /> <small>(1035-1090)</small> | [[Соли 930|930]] — [[Соли 1090|1090]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /><br />[[Забони Гилонӣ|Гилонӣ]] <br /><br /> [[Забони Мозандаронӣ|Мозандаронӣ]] | |[[Акс:Ziyardi_Dynasty_928_-_1043_(AD).PNG|150x150пкс]] |- |- | Давлати Бӯйиҳо | [[Шероз]] <br /> [[Теҳрон]] | [[Соли 934|934]] — [[Соли 1062|1062]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Buyids_970.png|150x150пкс]] |- | [[Давлати Ғуриён]] | Фирузкӯҳ <br /> [[Ҳирот]] <br /> [[Ғазнӣ]] (1170 -121215) <br /> [[Лоҳур]] (1186-1215) | [[Соли 879|879]] — [[Соли 1215|1215]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <ref>''The Development of Persian Culture under the Early Ghaznavids'', C.E. Bosworth, '''Iran''', Vol. 6, (1968), 35;;"''Like the Ghaznavids whom they supplanted, the Ghurids had their court poets, and these wrote in '''Persian'''''</ref> | |[[Акс:Ghurids1200.png|150x150пкс]] |- | [[Оли Курт|Давлати Куртҳои Ҳирот]] | [[Ҳирот]] | [[Соли 1244|1244]] — [[Соли 1381|1381]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Kartid-Kurtdynasty1244-1389.png|150x150пкс]] |- | [[Сарбадорон|Давлати Сарбадорон]] | [[Сабзавор]] | [[Соли 1337|1337]] — [[Соли 1381|1381]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Sarbadar_map_1345.png|150x150пкс]] |- | Давлати Салгуриён | [[Шероз]] | [[Соли 1148|1148]] — [[Соли 1282|1282]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> [[Забонҳои туркӣ|Туркӣ]] | |[[Акс:East-Hem_1025ad.jpg|150x150пкс]] |- | [[Бовандиён|Давлати Бовандиён]]<nowiki/> | [[Ардабил]]<br /> <small>(651-1074)</small> <br /> [[Сорӣ]] <br /> <small>(1074-1210)</small> <br /> [[Омул]] <br /> <small>(1238–1349)</small> | [[Соли 651|651]] — [[Соли 1349|1349]] | [[Забони Мозандаронӣ|Мозандаронӣ]] <br />[[Забони порсии миёна|Форсии миёна]] <br /> [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> | |[[Акс:BavandDynastyIranian.png|150x150пкс]] |- | [[Бовандиён|Давлати Бовандиён]] | [[Шероз]] | [[Соли 1148|1148]] — [[Соли 1282|1282]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> [[Забони туркӣ|Туркӣ]] | |[[Акс:East-Hem_1025ad.jpg|150x150пкс]] |- | Давлати Хотаки | [[Қандаҳор]] <br /> [[Исфаҳон]] | [[Соли 1709|1709]] — [[Соли 1738|1738]] | [[Забони пушту|Пушту]] <br /> [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Map_of_The_Hotakids.png|150x150пкс]] |- | Давлати Падуспанидҳо | Номаълум | [[Соли 655|655]] — [[Соли 1598|1598]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br />Забонҳои Каспий | |[[Акс:PaduspanidsMapHistoryofIran.png|150x150пкс]] |- | Сулолаи Афросиёб | [[Омул]] <br />Фирузкӯҳ | [[Соли 1349|1349]] — [[Соли 1504|1504]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> [[Забони Мозандаронӣ|Мозандаронӣ]] | |[[Акс:Chalav_Government.png|150x150пкс]] |- | Давлати Зенд | [[Шероз]] | [[Соли 1751|1751]] — [[Соли 1794|1794]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:ZanddynastyTrial.png|150x150пкс]] |- |} === Сулолаҳои туркӣ-форсӣ === {| class="wikitable sortable" ! Номҳо ! Пойтахт ! Давраи мавҷудият ! Забонҳо ! ! Харита |- | [[Давлати Ғазнавиён|Ғазнавиён]] | [[Ғазнӣ|Ғазн]]<nowiki/>ӣ <br /> <small>([[Соли 963|963]] — [[Соли 1151|1151]])</small> <br /> [[Лоҳур]]<br /> <small>([[Соли 1151|1151]] — [[Соли 1187|1187]])</small> | [[Соли 977|977]] — [[Соли 1186|1186]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Ghaznavid_Empire_975_-_1187_(AD).PNG|150x150пкс]] |- | [[Давлати Қарохониён|Қарохониён]] | [[Балосоғун]] <br /> [[Самарқанд]] <br /> Узгенд <br />[[Шаҳристони Қошғар|Қошғар]] <br /> <small>( [[Соли 1151|1151]] — [[Соли 1187|1187]] )</small> | [[Соли 940|940]] — [[Соли 1212|1212]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] [[Забони туркӣ|Туркӣ]] | |[[Акс:Kingdom_of_Kara-Khanids-_999-1212.png|150x150пкс]] |- | Хонигарии [[Давлати Қарохониён|Қарохониёни Ғарбӣ]] | [[Самарқанд]] | [[Соли 1040|1040]] — [[Соли 1212|1212]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> [[Забони туркӣ|Туркӣ]] | |[[Акс:Караханидское_государство.png|150x150пкс]] |- | [[Давлати Салҷуқиён|Салҷуқиён]] | [[Нишопур]] (1037-1043) <br /> [[Рай|Рей]] (1043-1051) [[Исфаҳон]] (1051–1118) [[Ҳамадон]] дар (Ғарб) (1118–1194) [[Марв]] дар (Шарқ) (1118-1153) | [[Соли 1037|1037]] — [[Соли 1194|1194]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Seljuk Empire correct locator map.png|150x150пкс]] |- | [[Давлати Хоразмшоҳиён|Хоразмшоҳиён]] | Гурганҷ 1097-1220 <br /> 1212-1220 [[Самарқанд]] <br /> 1220-1221 [[Ғазнӣ|Ғазн]]<nowiki/>ӣ<br /> 1221-1224 [[Деҳлӣ]] <br /> 1224-1231 [[Табрез|Табриз]] | [[Соли 1097|1097]] — [[Соли 1231|1231]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Khwarezmian_Empire_1190_-_1220_(AD).PNG|150x150пкс]] |- | Кара-Коюнлу | [[Табрез]] | [[Соли 1375|1375]] — [[Соли 1468|1468]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]], Оғузӣ, [[Забони арабӣ|Арабӣ]], [[Забони курдӣ|Курдӣ]], [[Забони арманӣ|Арманӣ]] <ref name="КемриджИран">Кембриджская история Ирана (The Cambridge History of Iran), том VI, стр. 154:</ref> | |[[Акс:Qaraqoyunlu Dynasty AZƏRBAYCAN.png|150x150пкс]] |- | Ак-Коюнлу | Диярбакир (1453-1471) <br /> [[Табрез]] (1468-1478) <br /> [[Бағдод]] | [[Соли 1468|1468]] — [[Соли 1501|1501]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Map_Aq_Qoyunlu_1478-en.png|150x150пкс]] |- | [[Темуриён]] | [[Самарқанд]] (1370-1405), <br />[[Ҳирот]] (1405-1507) | [[Соли 1370|1370]] — [[Соли 1507|1507]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Timurid_Dynasty_821_-_873_(AH).png|150x150пкс]] |- | Давлати Афшориҳо | [[Машҳад]] | [[Соли 1736|1736]] — [[Соли 1796|1796]] | [[Забони порсӣ]] <small>(расмӣ; забони мурофиаи судӣ; маъмурияти шаҳрвандӣ ва молиявӣ)</small> <ref name="Katouzian128">{{Cite book|first=Homa|last=Katouzian|title=Iranian History and Politics|location=|publisher=Routledge|year=2003|isbn=0-415-29754-0|page=128|url={{Google books |plainurl=yes |id=MYT2mo92KowC |page=128 }}|quote=Indeed, since the formation of the Ghaznavids state in the tenth century until the fall of Qajars at the beginning of the twentieth century, most parts of the Iranian cultural regions were ruled by Turkic-speaking dynasties most of the time. At the same time, the official language was Persian, the court literature was in Persian, and most of the chancellors, ministers, and mandarins were Persian speakers of the highest learning and ability.}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/historiography-vii|title=HISTORIOGRAPHY vii. AFSHARID AND ZAND PERIODS – Encyclopaedia Iranica|quote=Afsharid and Zand court histories largely followed Safavid models in their structure and language, but departed from long-established historiographical conventions in small but meaningful ways.}}</ref> <br /> [[Забони туркӣ|Туркӣ]] <small>(маъмурияти ҳарбӣ)</small> <ref>{{Cite book|first=Michael|last=Axworthy|author-link=Michael Axworthy|title=The Sword of Persia|url=https://archive.org/details/swordofpersianad0000axwo|location=|publisher=I.B. Tauris|year=2006|isbn=1-84511-982-7|pages=[https://archive.org/details/swordofpersianad0000axwo/page/5 5], 45, 70, 80, 157, 279}}</ref> | |[[Акс:Afsharid_(1736-1802)-ru.svg|150x150пкс]] |- |- | [[Давлати Сафавиён|Сафавиён]] | [[Табрез]] (1501-1555) <br />[[Қазвин]] (1555-1598) <br /> [[Исфаҳон]] (1598-1736) | [[Соли 1501]] — [[Соли 1722|1722]] / [[Соли 1736|1736]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br />[[Забони туркии озарбойҷонӣ|Озарбойҷонӣ]] | |[[Акс:Safavid_Empire_1501_1722_AD.png|150x150пкс]] |- | Давлати Коҷориён | [[Теҳрон]] | [[Соли 1789|1789]] — [[Соли 1925|1925]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br />[[Забони туркии озарбойҷонӣ|Озарбойҷонӣ]] | |[[Акс:Map_Iran_1900-en.png|150x150пкс]] |- |} === Сулолаҳои туркӣ-муғулӣ === {| class="wikitable sortable" ! Номҳо ! Пойтахт ! Давраи мавҷудият ! Забонҳо ! ! Харитаи |- | Давлати Хулагуиён | Мегара<br /> [[Табрез]] <br /> Султониё | [[Соли 1256|1256]] — [[Соли 1335|1335]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> [[Забони муғулӣ|Муғулӣ]] | |[[Акс:Ilkhanate in 1256–1353.PNG|150x150пкс]] |- | [[Хонигарии Бухоро]] | [[Бухоро]] | [[Соли 1500|1500]] — [[Соли 1785|1785]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> [[Забони ӯзбекӣ|Узбек]]<nowiki/>ӣ | |[[Акс:Bukhara1600.png|150x150пкс]] |- | [[Аморати Бухоро]] | [[Бухоро]] | [[Соли 1785|1785]] — [[Соли 1920|1920]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> [[Забони ӯзбекӣ|Узбек]]<nowiki/>ӣ | |[[Акс:Bukhara1850.png|150x150пкс]] |- | Хонигарии Қӯқанд | [[Қӯқанд (Ӯзбекистон)|Қӯқанд]] | [[Соли 1709|1709]] — [[Соли 1876|1876]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> [[Забони ӯзбекӣ|Узбекӣ]] | |[[Акс:Kokand1850.png|150x150пкс]] |- | [[Хонии Хева|Хонии Хива]] | Хива | [[Соли 1512|1512]] — [[Соли 1920|1920]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> [[Забони ӯзбекӣ|Узбек]]<nowiki/>ӣ | |[[Акс:Хивинское_ханство.png|150x150пкс]] |- |} == Осиёи Хурд == {| class="wikitable sortable" ! Номҳо ! Пойтахт ! Давраи мавҷудият ! Забонҳо ! ! Харитаи |- | [[Cултоният]]и Қуниё | Никеё ([[Соли 1077|1077]] — [[Соли 1096|1096]]) <br /> Қуниё ([[Соли 1096|1096]] — [[Соли 1307|1307]]) | [[Соли 1077|1077]] — [[Соли 1307|1307]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Anatolia1300.png|150x150пкс]] |- |} == Қитъаи нимҷазираи Ҳиндустон == {| class="wikitable sortable" ! Номҳо ! Пойтахт ! Давраи мавҷудият ! Забонҳо ! ! Харита |- | [[Cултоният]]и Деҳлӣ | [[Лоҳур]] <small>(1206-1210)</small> <br /> Бадайун <small>(1210-1214)</small> <br /> [[Деҳлӣ]] <small>(1214-1327)</small> <br /> Давлатобод <small>(1327–1334)</small> <br /> [[Деҳлӣ]] <small>(1334-1506)</small> <br /> [[Агра]] <small>(1506-1526)</small> | [[Соли 1206|1206]] — [[Соли 1555|1555]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Delhi_History_Map.png|150x150пкс]] |- | [[Cултонияти Баҳманӣ]] | Гулбарга (1347-1425) <br /> Бидар (1425-1527) | [[Соли 1347|1347]] — [[Соли 1527|1527]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Bahamani-sultanate-map.svg|174x174пкс]] |- | [[Cултоният]]и Бангола | Гаур <br /> Сонаргаон <br /> Панду | [[Соли 1352|1352]] — [[Соли 1576|1576]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] ( <small>суд ва дипломатия</small> ) <br /> [[Забони банголӣ|Бенгалӣ]] ( <small>гуфтугӯй</small> ) <br /> [[Забони арабӣ|Арабӣ]] ( <small>динӣ</small> ) | |[[Акс:Bengal_Sultanate.png|150x150пкс]] |- | [[Cултоният]]и Аҳмаднагар | Аҳмаднагар, Харки, Давлатобод | [[Соли 1490|1490]] — [[Соли 1636|1636]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] ( <small>расмӣ</small> ) <ref name="автоссылка1">Brian Spooner and William L. Hanaway, ''Literacy in the Persianate World: Writing and the Social Order'', (University of Pennsylvania Press, 2012), 317.</ref> <br /> Дакинӣ <br /> Маратҳӣ | |[[Акс:Deccan_sultanates_1490_-_1687_ad.png|210x210пкс]] |- | [[Cултоният]]и Гуҷарот | Анахилвар, [[Аҳмадобод]], Муҳаммадобод | [[Соли 1407|1407]] — [[Соли 1573|1573]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /><br /><br /><br /> Гуҷароти қадимӣ | |[[Акс:India_in_1525_Joppen.jpg|219x219пкс]] |- | [[Cултоният]]и Бидар | Бидар | [[Соли 1527|1527]] — [[Соли 1619|1619 н]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] ( <small>расмӣ</small> ) <br /> [[Забони урду|Урду]] | |[[Акс:Deccan_sultanates_1490_-_1687_ad.png|210x210пкс]] |- | [[Cултоният]]и Биҷапур | Биҷапур | [[Соли 1490|1490]] — [[Соли 1686|1686]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] ( <small>расмӣ</small> ) <ref>{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/bijapur-capital-city-and-domain-of-the-adelsahi-dynasty|title=BĪJĀPŪR – Encyclopaedia Iranica|website=www.iranicaonline.org|quote=The official language of the court at Bījāpūr during the ʿĀdelšāhī period and until the end of Mughal rule in 1274/1858 was '''Persian'''. Indeed, Yūsof ʿĀdelšāh (895-916/1489-1510) and his son Esmāʿīl themselves wrote poetry in Persian, Esmāʿīl under the pen name Wafāʾī. The ʿĀdelšāhīs established Shiʿism in Bījāpūr and actively encouraged the immigration of Persian writers and religious figures.|publisher=Encyclopedia Iranica|lang=en|accessdate=8 February 2017}}</ref> <br /> [[Забони урду|Декан Урду]] <ref>''Satish Chandra.'' Medieval India: From Sultanat to the Mughals, Part II, (Har-Anand, 2009), 210.</ref> | |[[Акс:Bijapur-sultanate-map.svg|159x159пкс]] |- | [[Cултоният]]и Голканд | Голканд <br /> [[Ҳайдаробод (Покистон)|Ҳайдаробод]] | [[Соли 1512|1512]] — [[Соли 1687|1687 н]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <small>(расмӣ)</small> <br /> Телугу <br /> [[Забони урду|Урду]] <br /> Декан | |[[Акс:Deccan_sultanates_1490_-_1687_ad.png|210x210пкс]] |- | [[Бобуриён|Муғулони Бузург]] | [[Агра]] (1526-1571) <br /> Фатҳпур Сикри (1571-1585) <br /> [[Лоҳур]] (1585-1598) <br /> [[Деҳлӣ]] (1598-1857) | [[21 апрел]]и соли [[Соли 1526|1526]] — [[21 сентябр]]и [[Соли 1858|1858]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <small>(расмӣ ва судӣ; забони судӣ)</small> <ref>{{Книга|автор=Elizabeth A. Bohls|заглавие=Romantic Literature and Postcolonial Studies|ответственный=|ссылка=https://books.google.com.ru/books?id=ybhvAAAAQBAJ&pg=PA128&dq=persian+official+language+of+mughal+empire&hl=ru&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=persian%20official%20language%20of%20mughal%20empire&f=false|место=Edinburgh|издательство=Edinburgh University Press|год=2013|том=|страниц=206|страницы=128|isbn=0748641998}}</ref><ref>{{Книга|автор=Candice Goucher, Linda Walton|заглавие=World History: Journeys from Past to Present|ответственный=|ссылка=https://books.google.com.ru/books?id=O_3fCgAAQBAJ&pg=PA401&dq=persian+official+language+of+mughal+empire&hl=ru&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=persian%20official%20language%20of%20mughal%20empire&f=false|место=Edinburgh|издательство=Routledge|год=2013|том=|страниц=768|страницы=401|isbn=1135088284}}</ref> <br />[[Забони Чағатойӣ|Чағатойӣ]] <br /> [[Забони урду|Урду]] <small>(гуфтугӯ)</small> | |[[Акс:Mughal1700.png|150x150пкс]] |- | [[Давлати Дуронӣ|Имперотурии Дуронӣ]] | [[Қандаҳор]] (1747-1773 / 1774) <br /> [[Кобул]] (1773 / 1774-1823) | [[Соли 1747|1747]] — [[Соли 1823|1823]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> [[Забони пушту|Пушту]] | |[[Акс:Durrani_Empire_1747_1862_AD.png|150x150пкс]] |- | Вилояти Ҳайдаробод | [[Аурангобод]] (1724-1763) <br /> [[Ҳайдаробод (Покистон)|Ҳайдаробод]] (1763-1948) | [[Соли 1724|1724]] — [[Соли 1948|1948]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> [[Забони урду|Урду]], телугу, маратҳӣ, каннада | |[[Акс:Map of the Hyderabad princely state (1909).svg|150x150пкс]] |- | Калат (Хонигарӣ) | Калат | [[Соли 1638|1638]] — [[Соли 1952|1952]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] <br /> Брауӣи | |[[Акс:Kalat_Map.gif|150x150пкс]] |} == Кишварҳои дигар == {| class="wikitable sortable" ! Номҳо ! Пойтахт ! Давраи мавҷудият ! Забонҳо ! ! Харита |- | Хонигарии Талиш | [[Ланкарон]] | [[Соли 1747|1747]] — [[Соли 1841|1841]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] (расмӣ) <br /> Талишӣ | |[[Акс:Khanate_of_Talysh_in_the_Map_of_Caucasus_with_the_borders_1801-1813.png|172x172пкс]] |- | [[Давлати Шервоншоҳон]] | Шемаха 861 - 1192[[Боку]] (1192-1538) | [[Соли 861|861]] — [[Соли 1538|1538]] | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] (расмӣ) <br /> [[Забони арабӣ|Арабӣ]] | |[[Акс:Shaddadid.gif|150x150пкс]] |- |} == Инчунин нигаред == {| class="wikitable sortable" ! Номҳо ! Пойтахт ! Давраи мавҷудият ! Забонҳо ! ! Харита |- | [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро|Ҷумҳурии Халқии Советии Бухоро]] | [[Бухоро]] | [[Соли 1920|1920]] — [[Соли 1924|1924]] | Узбекӣ, форсӣ | |[[Акс:Бухарская_НСР.png|150x150пкс]] |- | [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон]] | [[Бухоро]] (1925); [[Самарқанд]] (1925-1930); | Солҳои 1924-1929 | Узбекӣ, форсӣ | | |- |} === Давраи навтарин === {| class="wikitable sortable" ! Номҳо ! Пойтахт ! Давраи мавҷудият ! Забонҳо ! ! Харита |- | [[Афғонистон]] | [[Кобул]] | | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] (Дарӣ) <br /><br /><br /><br /> [[Забони пушту|Пушту]] | |[[Акс:Afghanistan_(orthographic_projection).svg|150x150пкс]] |- | [[Эрон]] | [[Теҳрон]] | | [[Забони порсӣ|Форсӣ]] | |[[Акс:Iran_(orthographic_projection).svg|150x150пкс]] |- | [[Тоҷикистон]] | [[Душанбе]] | | [[Забони тоҷикӣ|Тоҷикӣ]] | |[[Акс:Tajikistan_(orthographic_projection).svg|150x150пкс]] |- |} == Нигаред == * [[Давлатҳои бостонии мардуми тоҷик]] * [[Давлатҳои сулолаҳои форисзабон (тоҷикон)]] * [[Халқи тоҷик дар ҳайати давлатҳои сулолаҳои турку муғулнажод]] * Феҳристи пойтахтҳои таърихии Эрон == Эзоҳ == {{Эзоҳ|35em}} == Адабиёт == * {{Cite book|title=The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs|year=1975|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|editor-last=Frye|editor-first=R. N.|last=Frye|first=R. N.|author-link=Richard N. Frye|chapter=The Sāmānids|pages=136–161|isbn=978-0-521-20093-6|chapter-url=https://books.google.com/books?id=hvx9jq_2L3EC&lpg=PP1&pg=PA136#v=onepage&q&f=false|ref=Frye}} [[Гурӯҳ:Кишварҳои форсизабон]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] p66guc94a7xski5jzxee54zhc7oiblk 0 218843 1483258 1446782 2026-08-13T18:50:40Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483258 wikitext text/x-wiki {{Синамогар |ном = Мадҳурӣ Дикшит |номи аслӣ = Madhuri Dixit |ном ҳангоми таваллуд = Madhuri Dixit |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 15.05.1967 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Мумбай}}, [[Маҳороштра]], [[Ҳиндустон]] |шаҳрвандӣ = {{IND|}} |фаъолият = [[1984]]-то ҳол |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |падар = |модар = |ҳамсар = [[Шрирам Мадҳав Нене]] (аз с.[[1999]]) |завҷа = |фарзандон = 2 |навъи фаъолият = |ҷоизаҳо = [[Filmfare Awards]], [[Падма Шрӣ]] |соядаст = |сайт = www.madhuridixit-nene.com |викианбор = }} '''Мадҳурӣ Дикшит''' ({{lang-en|Madhuri Dixit Nene}},[[15 май]] [[1967]]) - инчунин ӯро баъди ба шавҳар баромадан Мадҳурӣ Дикшит Нене мешиносанд<ref>{{cite web |title=Traditional Way Or Modern Route, Here's What These B-Town Divas Did To Their Surname After Marriage |url=http://www.bollywoodshaadis.com/articles/bollywood-actresses-and-their-surnames-after-wedding-3138 |website=BollywoodShaadis}}</ref>, ҳунарпеша ва продюсери синамои ҳинд мебошад. Ӯ яке аз машҳуртарин ва баландпардохттарин ҳунарпешаи [[Болливуд]] ба шумор рафта,<ref name="HT">{{cite news |url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/happy-birthday-madhuri-dixit-the-unrelenting-charm-of-the-dhak-dhak-girl/story-J0QLySuW9U2gOeuSJBzK3I.html |title=Happy Birthday Madhuri Dixit: The unrelenting charm of the dhak dhak girl |accessdate=15 May 2018 |author=Mishra, Nivedita |date=15 May 2018 |work=[[Hindustan Times]] |archivedate=2020-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201012045100/https://www.hindustantimes.com/bollywood/happy-birthday-madhuri-dixit-the-unrelenting-charm-of-the-dhak-dhak-girl/story-J0QLySuW9U2gOeuSJBzK3I.html }}</ref><ref name="Madhuri turns 45 today">{{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/madhuri-turns-45-today-4167.html |title=Madhuri turns 45 today |publisher=India TV|accessdate=15 May 2012 }}</ref>, дар соли 2001 ба Китоби рекордҳои Гиннес дохил шудааст. Мадҳурӣ бо ҳунари актёрӣ ва рақсаш дар ҷаҳон шинохта шудааст. Рассом М. Ф. Ҳусейн ӯро олиҳаи худ номид. Ғолиби шумораи зиёди ҷоизаи [[Filmfare Awards|Filmfare]] дар номзадии "Ҳунарпешаи беҳтарин" мебошад, ки ӯ чор маротиба ғолиб омадааст. Соли 2008 ӯ бо ҷоизаи [[Падма Шрӣ]] чаҳорум ҷоизаи олии шаҳрвандӣ дар Ҳиндустон барои саҳмгузорӣ дар синамо қадрдонӣ шудааст. == Зиндагинома == Мадҳурӣ Дикшит 15 майи соли 1967 дар [[Бомбай]] дар оилаи ҳиндуҳои кастаҳои баланддараҷа, ки бо [[забони маратҳӣ]] гап мезананд, таваллуд шудааст<ref>{{cite web|url = http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/lets-get-to-know-madhuri-dixit-better_1595676.html|title = Let's get to know Madhuri Dixit better!|date = 15 May 2015 |accessdate = 24 April 2016|website = Zee News|publisher = |last = Handoo|first = Ritika}}</ref>. Номи модари ӯ Снеҳлата ва падараш Шанкар мебошад, илова бар ин Мадҳурӣ соҳиби ду хоҳар Рупа ва Бҳаратӣ ва як бародар Аҷит мебошад<ref>[http://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/happy-birthday-madhuri-dixit-dhak-dhak-girl-turns-47/#2madhuri_dixit_parents "PHOTOS: Happy Birthday Madhuri Dixit: 'Dhak Dhak' girl turns 47"]. ''The Indian Express''.</ref><ref>[http://indiatoday.intoday.in/gallery/madhuris-life-in-pics/3/3182.html "Madhuri Dixit, the queen of dance and expressions turns 47 today"]. ''India Today''.</ref><ref>{{cite web |title=Shah Rukh is not a good dancer but has charisma: Madhuri - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shah-Rukh-is-not-a-good-dancer-but-has-charisma-Madhuri/articleshow/20330177.cms |website=The Times of India }}</ref><ref>{{cite news|title=Madhuri Dixit celebrates 46th birthday today|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-madhuri-dixit-celebrates-46th-birthday-today-1835000|accessdate=10 February 2014|newspaper=Daily News and Analysis|date=15 May 2013}}</ref>. Дар кӯдакӣ, Мадҳурӣ орзуи ҳунарпеша ё раққосиро надошт<ref>{{cite news|title=Dance me no nonsense|url=http://www.thehindu.com/arts/article145715.ece|work=The Hindu|accessdate=6 January 2011|location=Chennai, India|first=Anjana|last=Rajan|date=4 March 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=Madhuri's Ardent Admiration for Kathak|url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=175494|work=The Daily Star|accessdate= 4 October 2011|location=New Delhi|first=Pallab|last=Bhattacharya|date=26 February 2011}}</ref>. Ӯ мактаб мерафт ва пас аз хатми таҳсил ба Коллеҷи Парле дар соҳаи микробиология дохил шудааст<ref>{{cite book |title= Bollywood: A Guidebook to Popular Hindi Cinema |last= Ganti |first= Tejaswini |authorlink= |year= 2004 |publisher= [[Routledge]] |location= |isbn= 0-415-28854-1 |page= [https://archive.org/details/bollywoodguidebo0000gant/page/134 134] |url=https://archive.org/details/bollywoodguidebo0000gant}}</ref>. Ва танҳо баъд аз гирифтани дараҷаи бакалавр, Мадҳурӣ ниҳоят фикри ҳунарпеша шуданро кардааст<ref>{{cite web |title=AIB Podcast with Madhiri Dixit Nene (26 May 2018) |url=https://in-vid.net/video/aib-podcast-feat-madhuri-dixit-oG-9BZiocYg.html |website=AIB podcasts |publisher=AIB |accessdate=31 May 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191113043049/https://in-vid.net/video/aib-podcast-feat-madhuri-dixit-oG-9BZiocYg.html |archivedate=2019-11-13 }}</ref>. == Фаъолият == [[File:Madhuri Dixit graces Lux Golden Rose Awards 2018 (08) (cropped).jpg]] Соли 1986, ӯро студияи Rajshri Productions барои нақшофарӣ дар филми Abodh даъват намуданд ва ӯ дар нақшҳои хурд иштирок намудааст, ин ҳам дар саҳнаҳои рақсӣ. Мадҳурӣ дар ин нақшҳо ноаён буд. Яке аз чунин нақшҳоро ба ӯ коргардон Субҳаш Гҳаӣ дар филми Karma (1986) додааст. Ғайр аз он, ӯ таблиғоти Мадҳуриро дар як қатор маҷаллаҳо ҷой дод ва гуфт, ки [[Бонӣ Капур]], [[Яш Чопра]] ва боз даҳҳо коргардонҳои дигар бо ӯ шартнома бастаанд, аммо чунин набуд. Мадҳурӣ дар филми дигари ин режиссёр Рам ва Лагҳан (1988) нақш бастааст ва ваъда медиҳад, ки аввалин филми муваффақи ӯ хоҳад шуд. Аммо ҳунарпеша тавонист каме пеш аз он дар филми " Tezaab" -и Н. Чандрас нақш баста ҳаводорони зиёдеро ба даст овард. "Tezaab", ҳунари актрисаро якбора иваз кард. Ва акнун диққати коргардонҳои [[Болливуд]]ро воқеан истеъдоди Маҳима ҷалб кард. Солҳои 90-ум давраи муваффақтарин дар касби Мадҳурӣ буд. Соли 1990 филми “Дил” рӯи навор баромад ва ба ӯ ҷоизаи аввалини Filmfare барои беҳтарин актрисаро бурд намуд. Дуэт бо коргардон Индра Кумар дар филми "Писар" (1991) низ барояш бо муваффақият рӯи навор омад. Соли 1996 муваффақияти Мадҳурӣ аз байн рафт. Филмҳои «Yaraana", "Rajkumar», «PremGranth», «Mahaanta:The film», — яке пас аз дигаре номуваффақ монданд, вале иҷрои ӯро хуб пазируфтанд. Пас аз шикастҳо ӯ бо [[Шоҳруххон]] дар филми « Муҳаббати безабон»-и коргардон [[Ракеш Рошан]] ҳунарнамоӣ намудааст, ки филм яке аз филмҳои бузургтарин дар таърихи [[Болливуд|синамои Ҳиндустон]] ворид гардид. Соли 1997 якбора ду филм бароварда шуд, ки Мадҳуриро ба шуҳрати пешини худ ба пуррагӣ баргардонданд. Mrittyudand Пракаш Ҷа, эҳтимолан, хити олӣ нашуд, аммо ба таври возеҳ истеъдоди актрисаро нишон додааст. Сипас филми "Дили девона" -и [[Яш Чопра]] рӯи навор омад. Ин баландтарин филми даромаднок дар соли 1997 буд ва Мадҳурӣ боз ҷоизаи Filmfare гирифт. Ва дар маросими ҷоизасупорӣ ба ҳунарпеша муҷассама тақдим карда шуд, ки онро Мадҳурӣ ба ҳама мунаққидонаш бахшидааст. Филмое, ки солҳои 1998-1999 рӯи навор омадаанд - "Мавҷудият", "Асрори занон", "Даъват", "Муҳандис" - аз ҷониби мардум пазироӣ карда шуданд ва дар ниҳоят ӯро ҳамчун ситора Мадҳурӣ эътироф намуданд. Яке аз пешниҳодҳое, ки вай дар он вақт қабул карда буд, даъвати коргардон Санҷай Лила Бҳсалӣ барои нақши Чандрамукҳӣ дар филми Девдас буд. Филм дар озмуни ғайриконкусӣ дар Канн ба намоиш гузошта шудааст. Дар соли 2007, аз тарафи продюсери Yash Raj Films, [[Адитя Чопра]] ба ҳунарпеша пешниҳоди нақш дар драмаи рақсии «Бигзор рақс кунем» карда шуд. Филм онқадар муваффақ нашуд, аммо ҳамаи мунаққидони синамо бо як овоз эълом карданд, ки пас аз танаффуси 5 сола, Дикшит маҳорат ва истеъдоди худро гум накардааст. [[File:Dixit at Food Food media meet.jpg]] Соли 2010, Мадҳурӣ ба ҳайси узви ҳакамон дар мавсими чоруми намоиши рақсии Jhalak Dikhhla Jaa ба телевизион даъват карда шуд. Ва бо пайдоиши ҳунарпешаи афсонавӣ, вай муваффақиятҳои бебаҳо ва рейтингҳои баландтаринро дар телевизиони Ҳиндустон сарфи назар аз барномаҳои [[Шоҳруххон]] ва [[Амитабҳ Баччан]] ба даст овард. Мадҳурӣ 4 сол узви доимии доварон буд. Дар моҳи феврали соли 2013, Мадҳурӣ бо ҳамроҳии шавҳараш Шрирам Нене студияи истеҳсолии худашонро кушоданд, RnM Moving Pictures, ки аввалин лоиҳаи онҳо барномаи рақсии "Dance with Madhuri" буд. Соли 2014 Мадҳурӣ якбора дар ду филм рӯи навор баромад Gulaab Gang-и Соумик Сен ва Ҳафт зинаи муҳаббат (Dedh Ishqiya) -и Абҳишек Чаубей. "Gulaab gang"-и коргардон Соумик Сен даромади хуб ба даст наовард ва Ҳафт зинаи муҳаббат аз мунаққидони филм дар бораи ҳам Мадҳурӣ ва ҳам дар бораи филм ҷавобҳои таҳқиромез гирифт. Ҷасорати ҳунарпеша дар иҷрои нақш дар филми мавриди ҳомосексуалӣ асоснок карда шуд. Мунаққидони асоси хоҳиши Мадҳуриро барои сохтани филмҳои хуб ва нақшҳои далерона қадрдонӣ карданд, зеро вай барои бозгашт ба ҷаҳони синамо коргардонҳои ҷавон ва филмҳои каммасрафро интихоб кард. Чор сол пас аз танаффус дар сабти филм, Мадҳурӣ аввалин бор дар филм бо забони модариаш маратҳӣ Bucket List ҳунарнамоӣ намуда, муваффақияти тиҷоратӣ ва таърифҳои мусбиро аз мунаққидон ба даст овард. Ин кӯшиши дуввуми ӯ дар синамои минтақавӣ мебошад, ки қабл аз он дар филми тамилӣ "Муҳандис" нақш офаридааст, ки 80%-и филм ба навор гирифта шудааст ва бинобар мушкилоти молиявӣ ба итмом нарасидааст. Дар 2019 ду филм бо иштироки ӯ Total Dhaamal ва Kalank, рӯи навор омадааст, ки дар Kalank Шридевиро бо сабаби марги ногаҳонияш иваз намудааст. Дар ин филм [[Варун Дҳаван]] ва [[Алия Бҳатт]] низ нақшҳои марказиро бозидаанд. Kalank баҳои манфӣ гирифт ва ноком шуд, дар ҳоле ки Total Dhaamal муваффақияти тиҷоратӣ ба даст овард. == Ҳаёти шахсӣ == Моҳи июни соли 1999, Мадҳурӣ бо Шрирам Нене, ҷарроҳи кардиологии ҳинду аз Маҳараштра, ки тамоми умри худро дар Иёлоти Муттаҳида гузарондааст шинос шудааст. Пас аз чанд моҳ, 17 октябр, пинҳонӣ аз хабарнигорон Мадҳурӣ ва Шрирам дар Лагуна Бич издивоҷ карданд. Ситораи калони синамои Ҳинд ба хонум Нене табдил ёфт ва дар шаҳри [[Денвер]]и [[Амрико]] қарор гирифт. Дар моҳи марти соли 2003, ҳунарпеша нахустин фарзандашро (Арин) таваллуд намуд. Мадҳурӣ ба матбуот гуфт, ки фарзандаш барои ӯ ҳоло чизи муҳимтарин дар зиндагияш буда ҳамчун зани хонашини одӣ зиндагӣ намуда истодааст. Дар моҳи марти соли 2005 ӯ писари дуюм - Райанро ба дунё овард. Моҳи октябри соли 2011, ӯ ва оилааш аз нав ба [[Ҳиндустон]] кӯчиданд. == Филмнома == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Сол !! Филм !! Нақш !! Бо забони тоҷикӣ !! Ҳамроҳон !! Шарҳҳо |- | 1984 || ''[[Abodh]]'' || Гаурӣ || Содаяк || [[Тапас Пал]] || |- | 1985 || ''[[Awara Baap]]'' || Барҳа || || [[Раҷеш Кҳанна]] || |- | 1986 || ''[[Swati (film, 1986)|Swati]]'' || Анандӣ ||Сватӣ || [[Шашӣ Капур]]|| |- | 1986 || ''[[Maanav Hatya]]'' || || || [[Акшай Ананд]] || |- | 1987 || ''[[Mohre]]'' || Мая |||| [[Нана Патекар]], [[Анупам Кҳер]]|| |- | 1987 || ''[[Hifazat (film, 1987)|Hifazat]]'' || Ҷанкӣ ||Дом|| [[Ашок Кумар]], [[Нутан]], [[Шактӣ Капур]],[[Анил Капур]]|| |- | 1987 || ''[[Uttar Dakshin]]'' ||Чанда ||Шимол ва ҷануб|| [[Раҷникант]], [[Ҷекӣ Шрофф]] || |- | 1988 || ''[[Khatron Ke Khiladi (film)|Khatron Ke Khiladi]]'' || Кавита ||Пардохти ҳатмӣ|| [[Дҳармендра]], [[Санҷай Датт]]|| |- | 1988 || ''[[Dayavan]]'' || Нила Велҳу ||Ғамхор|| [[Винод Кҳанна]], [[Фероз Хон]], [[Амриш Пурӣ]]|| |- | 1988 || ''[[Tezaab]]'' || Моҳинӣ || Шавқи сӯзон || [[Анил Капур]] || |- | 1989 || ''[[Vardi (film)|Vardi]]'' || Ҷая || Либоси ягона || [[Дҳармендра]], [[Саннӣ Деол]], [[Ҷекӣ Шрофф]]|| |- | 1989 || ''[[Ram Lakhan]]'' || Радҳа ||Рам ва Лакҳан || [[Анил Капур]], [[Ҷекӣ Шрофф]], [[Димпл Кападия]], [[Ракҳӣ Гулзор]], [[Пареш Равал]]|| |- | 1989 || ''[[Prem Pratigyaa]]'' || Лакшмӣ || Савганди ишқ || [[Митҳун Чакрабортӣ]] || |- | 1989 || ''[[Ilaaka]]'' || Видя || Маҳалла || [[Дҳармендра]], [[Митҳун Чакрабортӣ]] || |- | 1989 || ''[[Mujrim]]'' || Сония || Гуноҳкор || [[Митҳун Чакрабортӣ]], [[Нутан]], [[Амриш Пурӣ]]|| |- | 1989 || ''[[Tridev]]'' || Дивя Матҳур || Сегона || [[Насруддин Шоҳ]], [[Саннӣ Деол]], [[Ҷекӣ Шрофф]]|| |- | 1989 || ''[[Kanoon Apna Apna]]'' || Бҳаратҳӣ ||Қасос барои қонун|| [[Дилип Кумар]], [[Санҷай Кумар]]|| |- | 1989 || ''[[Parinda]]'' || Паро ||Парандаҳо || [[Анил Капур]], [[Ҷекӣ Шрофф]], [[Нана Патекар]]|| |- | 1989 || ''[[Paap Ka Ant]]'' || Ҷиотӣ || || [[Говинда]]|| |- | 1990 || ''[[Maha-Sangram]]'' ||Ҷумру ||Муҳорибаи бузург|| [[Говинда]] , [[Винод Кҳанна]]|| |- | 1990 || ''[[Kishen Kanhaiya]]'' || Анҷу || Кишен ва Канҳайя|| [[Анил Капур]]|| |- | 1990 || ''[[Izzatdaar]]'' || Моҳинӣ || Гиромиқадр || [[Дилип Кумар]], [[Дҳармендра]]|| |- | 1990 || ''[[Dil]]'' || Мадҳу Меҳра || Қалб || [[Амирхон]]|| |- | 1990 || ''[[Deewana Mujh Sa Nahin]]'' || Анита ||Ба мисли ман ошиқ касе нест|| [[Амирхон]]|| |- | 1990 || ''[[Jeevan Ek Sangharsh]]'' || Мадҳу Сен || Мушаввашӣ || [[Анил Капур]], [[Ракҳӣ Гулзор]]|| |- | 1990 || ''[[Sailaab (film, 1990)|Sailaab]]'' || Сушма Малҳотра||Гардиш|| [[Адитя Панчолӣ]]|| |- | 1990 || ''[[Jamai Raja]]'' || Рекҳа ||Домоди дӯстдошта|| [[Ҳема Малинӣ]], [[Анил Капур]], [[Анупам Кҳер]]|| |- | 1990 || ''[[Thanedaar]]'' || Чанда ||Маъмури полис || [[Санҷай Датт]], [[Ҷитендра]], [[Ҷая Прада]]|| |- | 1991 || ''[[Pyar Ka Devta]]'' || Девӣ || Худои ишқ|| [[Митҳун Чакрабортӣ]]|| |- | 1991 || ''[[Khilaaf]]'' || Света || || [[Чанкӣ Пандей]]|| |- | 1991 || ''[[100 Days]]'' || Девӣ ||100 рӯз || [[Ҷекӣ Шрофф]] || |- | 1991 || ''[[Pratikar]]'' || Мадҳу || Гунаҳкорӣ|| [[Анил Капур]]|| |- | 1991 || ''[[Saajan]]'' || Пуҷа || || [[Салмонҳон]], [[Санҷай Датт]] || |- | 1991 || ''[[Prahaar: The Final Attack|Prahaar]]'' || Ширлӣ || ||[[Нана Патекар]], [[Димпл Кападия]]|| |- | 1992 || ''[[Beta (film, 1992)|Beta]]'' || Сарасватӣ || || [[Анил Капур]]|| |- | 1992 ||''[[Zindagi Ek Jua]]'' || Ҷуҳӣ |||| [[Анил Капур]], [[Шактӣ Капур]], [[Анупам Кҳер]]|| |- | 1992 ||''[[Prem Deewane]]'' || Шивангӣ Меҳра|||| [[Ҷекӣ Шрофф]], [[Пуҷа Бҳатт]], [[Вивек Мишран]]|| |- | 1992 ||''[[Khel]]'' || Сима/Ҷадӣ Бутӣ ||Бозӣ || [[Анил Капур]], [[Мала Синҳа]], [[Виҷаендра Гҳатге]]|| |- | 1992 || ''[[Sangeet]]'' || Нирмала & Сангита || Сангита || [[Ҷекӣ Шрофф]] || |- | 1993 || ''[[Dharavi (film)|Dharavi]]'' || ||Дҳаравӣ || [[Шабана Азмӣ]], [[Ом Пурӣ]], [[Анил Капур]]|| |- | 1993 || ''[[Sahibaan]]'' || Саҳибан || Саҳибан|| [[Санҷай Датт]], [[Ришӣ Капур]]|| |- | 1993 || ''[[Khal Nayak]]'' || Ганга (Ганготрӣ Девӣ) || Бадхоҳ || [[Санҷай Датт]], [[Ҷекӣ Шрофф]] || |- | 1993 || ''[[Phool]]'' || Гуддӣ|| Гул|| [[Сунил Датт]], [[Раҷендра Кумар]]|| |- | 1993 || ''[[Dil Tera Aashiq]]'' || Сония Ханна/Савитрӣ Девӣ ||Дили ошиқ|| [[Салмонҳон]]|| |- | 1993 || ''[[Aasoo Bane Angaarey]]'' || Уша|||| [[Бинду]], [[Прем Чопра]], [[Ҷитендра]]|| |- | 1994 || ''[[Anjaam]]'' || Шиванӣ Чопра || Натиҷа|| [[Шоҳруххон]] || |- | 1994 ||''[[Hum Aapke Hain Koun..!]]'' || Ниша Чаудҳарӣ||Ман барои ту кистам || [[Салмонҳон]]|| |- | 1995 || ''[[Raja (film, 1995)|Raja]]'' || Мадҳу Гаревал || Раҷа || [[Санҷай Капур]], [[Пареш Равал]] || |- | 1995 ||''[[Yaraana]]'' || Лалита/Шикҳа || || [[Ришӣ Капур]], [[Раҷ Баббар]]|| |- | 1995 ||''[[Paappi Devataa]]'' || Решма ||Гунаҳкори муқаддас|| [[Ҷитендра]], [[Дҳармендра]], [[Ҷая Прада]], [[Амриш Пурӣ]]|| |- | 1995 || ''[[Zameen]]'' || || Замин|| || Ба намоиш гузошта нашудааст |- | 1996 || ''[[Prem Granth]]'' || Каҷрӣ ||Китоби ишқ|| [[Шаммӣ Капур]], [[Ришӣ Капур]], [[Анупам Кҳер]], [[Ом Пурӣ]]|| |- | 1996 ||''[[Raj Kumar]]'' || Раҷкумарӣ Вишака ||Раҷ Кумар|| [[Анил Капур]]|| |- | 1997 || ''[[Koyla]]'' || Гаурӣ || Муҳаббати безабон|| [[Шоҳруххон]], [[Амриш Пурӣ]]|| |- | 1997 || ''[[Mahaanta]]'' || Бузургӣ || || [[Санҷай Датт]]|| |- | 1997 || ''[[Mrityudand]]'' || Кеткӣ || || [[Шабана Азмӣ]], [[Аюб Хон]], [[Ом Пурӣ]]|| |- | 1997 || ''[[Mohabbat (film, 1997)|Mohabbat]]'' || Швета Шарма ||Муҳаббат|| [[Акшае Кҳанна]], [[Санҷай Капур]]|| |- | 1997 || ''[[Dil To Pagal Hai]]'' || Пуҷа || Дили девона || [[Шоҳруххон]], [[Каришма Капур]] || |- | 1998 || ''[[Bade Miyan Chhote Miyan]]'' || || || [[Амитабҳ Баччан]], [[Говинда]], [[Равина Тандон]]|| |- | 1998 ||''[[Wajood]]'' || Апурва Чаудҳарӣ || Мавҷудият|| [[Нана Патекар]]|| |- | 1999 || ''[[Aarzoo]]'' || Пуҷа ||Хоҳиш|| [[Акшай Кумар]], [[Сайф Алихон]], [[Пареш Равал]], [[Амриш Пурӣ]]|| |- | 2000 || ''[[Pukar (film, 2000)|Pukar]]'' || Анҷалӣ ||||[[Анил Капур]]|| |- | 2000 || ''[[Gaja Gamini]]'' || Гаҷа Гаминӣ/Сангита/Шакунтала/Моника/Мона Лиза||Асрори занон|| [[Шоҳруххон]], [[Насруддин Шоҳ]], [[Шабана Азмӣ]], [[Фарида Ҷалол]] || |- | 2001 || ''[[Yeh Raaste Hain Pyaar Ke]]'' || Неҳа || || [[Аҷай Девган]], [[Притӣ Зинта]] || |- | 2001 || ''[[Lajja]]'' || Ҷанкӣ || Гурезадухтар|| [[Маниша Коирала]], [[Анил Капур]], [[Ҷекӣ Шрофф]], [[Самир Сонӣ]]|| |- | 2002 || ''Ягона'' || Радҳа || || [[Шоҳруххон]], [[Салмонҳон]] || |- | 2002 || ''[[Devdas (film, 2002)|Devdas]]'' || Чандрамукҳӣ || Девдас|| [[Шоҳруххон]], [[Айшвария Рай]], [[Ҷекӣ Шрофф]]|| |- | 2007 || ''[[Aaja Nachle]]'' || Дия || || [[Конкона Сен Шарма]], [[Акшае Кҳанна]], [[Кунал Капур]], [[Ирфон Хон]], [[Ранвир Шорӣ]]|| |- |2013 || ''[[Bombay Talkies]]''|||| || || Иштироки махсус дар суруд |- |2013 || ''[[Yeh Jawaani Hai Deewani]]'' || Моҳинӣ || || ||Иштироки махсус дар суруди "Ghagra" |- |2014 || ''[[Dedh Ishqiya]]'' || Шоҳӣ Бегум ||Ҳафт зинаи муҳаббат|| [[Насруддин Шоҳ]], [[Аршад Варсӣ]], [[Ҳума Қурейшӣ]]|| |- |2014 || ''[[Gulab Gang|Gulaab Gang]]'' || Раҷҷо || || [[Ҷуҳӣ Чавла]], [[Маҳӣ Гил]], [[Таништҳа Чаттерҷӣ]] || |- | 2018 | Bucket List | Мадҳура | | [[Сумедҳ Мудгалкар]] | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title= Madhuri Dixit-Nene gears up for her Marathi film debut 'Bucket List', movie scheduled for summer release |url= https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/madhuri-dixit-nene-gears-up-for-her-marathi-film-debut-bucket-list-movie-scheduled-for-summer-release/articleshow/63463300.cms |publisher= The Economic Times |accessdate= 10 April 2018 |date= 26 March 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180410140313/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/madhuri-dixit-nene-gears-up-for-her-marathi-film-debut-bucket-list-movie-scheduled-for-summer-release/articleshow/63463300.cms# |archive-date= 2018-04-10 |url-status= dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20180410140313/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/madhuri-dixit-nene-gears-up-for-her-marathi-film-debut-bucket-list-movie-scheduled-for-summer-release/articleshow/63463300.cms |archivedate= 2018-04-10 }}</ref> |- | 2018 | Mowgli: Legend of the Jungle | Ниша (овоз) || || ||style="text-align:center;" |<ref>[https://scroll.in/reel/902814/abhishek-bachchan-kareena-kapoor-and-anil-kapoor-join-hindi-voice-cast-of-andy-serkiss-mowgli]</ref> |- | 2019 | Total Dhamaal | Бинду Пател | | [[Аҷай Девган]], [[Аршад Варсӣ]], [[Анил Капур]], [[Ҷоннӣ Левер]], [[Ритеш Дешмукҳ]], [[Боман Иранӣ]] | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/dhak-dhak-again-anil-kapoor-and-madhuri-dixit-reignite-90s-charm-during-total-dhamaal-shoot/1262212|title=Dhak Dhak Again! Anil Kapoor and Madhuri Dixit reignite 90s charm during ‘Total Dhamaal’ shoot|work=The Free Press Journal|date=21 April 2018|accessdate=18 May 2018}}</ref> |- | 2019 | 15 August | | 15-уми август | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/madhuri-dixit-produced-netflix-marathi-film-15th-august-set-for-march-29-release-119031800236_1.html|title=Madhuri Dixit-produced Netflix Marathi film '15th August' set for March 29 release|work=Business Standard|date=18 March 2019|accessdate=19 March 2019}}</ref> |- | 2019 | Kalank | Баҳор Бегум | | [[Сонакшӣ Синҳа]], [[Варун Дҳаван]], [[Санҷай Датт]], [[Алия Бҳатт]], [[Адитя Рой Капур]] | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/its-a-wrap-alia-bhatt-announces-last-day-of-kalank-shoot-with-director-abhishek-varman-and-aditya-roy-kapur/350617|title=It's a wrap! Alia Bhatt announces last day of Kalank shoot with director Abhishek Varman and Aditya Roy Kapur {{!}} Bollywood News|website=Times Now|accessdate=2019-02-14}}</ref> |} == Ҷоизаҳо == ;Filmfare Awards * 1990: [[Filmfare Award барои беҳтарин нақши занона]] — «Қалб (филм, 1989)». * 1992: [[Filmfare Award барои беҳтарин нақши занона]] — «Писар (филм, 1992)» * 1994: [[Filmfare Award барои беҳтарин нақши занона]] — «Ман барои ту кистам?» * 1997: [[Filmfare Award барои беҳтарин нақши занона]] — «Дили девона (филм, 1997)» * 2002: [[Filmfare Award барои беҳтарин нақши занонаи дуввумдараҷа]] — «Девдас (филм, 2002)» ;Star Screen Awards * 1994: Star Screen Award барои беҳтарин нақши занона — «Ман барои ту кистам?'» * 1995: Star Screen Award барои беҳтарин нақши занона — «Раҷа» * 1997: Star Screen Award барои беҳтарин нақши занона — ''Mrityudand'' * 2002: Star Screen Award барои беҳтарин нақши занона — «Девдас» ;Zee Cine Awards * 1998: Zee Cine Award барои беҳтарин нақши занона — «Дили девона» * 2002: Zee Cine Award барои беҳтарин нақши занонаи дуввумдараҷа — «Гурезадухтар» == Нигаред низ == [[Феҳристи ҳунарпешаҳои (актрисаҳо) Ҳиндустон ]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХI]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанони асри ХХ]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешазанҳои синамои ҳиндӣ]] [[Гурӯҳ:Ғолибони Filmfare Awards]] 6humanw15gfoicqxb6u61ypew4nqwhv 0 218975 1483279 1044777 2026-08-13T19:09:34Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483279 wikitext text/x-wiki {{ВМ | ISO = | FIPS = }} [[Акс:Lingaraj temple Bhubaneswar 11007.jpg|thumb|left|Маъбадгоҳи Лингараҷа]] '''Бхубанешвар''' (Bhubaneshwar) — [[шаҳр]]ест дар [[Ҳиндустон]]. Маркази маъмурии [[иёлат]]и [[Орисса]]. Номи шаҳр аз вожаи ''Трибхубанешвар'', маънои худои (Ишвар) се ҷаҳон (Трибхубан), ҳамаъно ба худо ''[[Шива]]'' аст<ref>{{cite book|last=Kalia|first=Ravi|title=Bhubaneswar: From a Temple Town to a Capital City|url=https://archive.org/details/bhubaneswarfromt0000kali|year=1994|publisher=SIU Press|isbn=9780809318766|pages=[https://archive.org/details/bhubaneswarfromt0000kali/page/3 3]}}</ref>. Шаҳри бузурги [[иёлат]]и [[Орисса]] бо аҳолии 837 737 нафар тан (2011)<ref name="население">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above|publisher=Provisional Population Totals, Census of India 2011|lang=en|accessdate=2012-09-03}}</ref> ва маркази иқтисодӣ ва динии Ҳиндустони Шарқӣ мебошад. Шумораи зиёди ибодатгоҳҳо ки ба асрҳои [[VIII]]—[[XIII]] нисбат медиҳанд, Бхубанешварро инчунин "Шаҳри Ибодатгоҳ" (тахминан 500 ибодатгоҳ). Дар замони қадим ки шуморааш аз 7 ҳаз. ибодатгоҳ (маъбатгоҳ) мерасид, танҳо , 500 ибодатгоҳ боқӣ мондааст. Бузургтарин аз онҳо — Маъбадгоҳи Лингараҷа ба худо [[Шива]] (1014) бахшида, сохта шудааст. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{Ҳиндустон-ҷуғ-нопурра}} {{Пойтахтҳои иёлатҳо ва қаламравҳои иттифоқӣ}} [[Гурӯҳ:Пойтахтҳои иёлатҳо ва ва қаламравҳои иттифоқӣ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Ҳиндустон]] ok3x6hbdzvs2y6pqjew3100bjs7za6o 0 219851 1483332 1471004 2026-08-13T21:05:33Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483332 wikitext text/x-wiki {{Синамогар |ном = Дҳармендра |номи аслӣ = {{lang-en|Dharmendra}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |нишон = |тавсифи нишон = |бари нишон = |вазифа = Узви Парламент, [[Лок Сабҳа]] |бо номи = |парчам = |парчам2 = |шиор = |аввалдавр = 2004 |охирдавр = 2009 |давраи ҳокимият = |пешгузашта = Рамешвар Лал Дудӣ |ҷонишин = Арҷун Рам Мегҳвал |вазифа_2 = |парчам_2 = |парчам2_2 = |аввалдавр_2 = |охирдавр_2 = |пешгузашта_2 = |ҷонишин_2 = |шарҳ = |таърихи таваллуд = 08.12.1935 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Панҷоб (Ҳиндустони Бритониё)}} |таърихи даргузашт = 24.11.2025 |маҳалли марг = {{МаҳаллиМарг|Мумбай}}, [[Ҳиндустон]] |дафн = |ҷинс = мард |ном ҳангоми таваллуд= Dharam Singh Deol |падар = |модар = |ҳамсар = Паркаш Каур (аз 1954 то 1985)<br>[[Ҳема Малинӣ]] (аз 1980) |фарзандон = 6 |ҳизб = [[Ҳизби Бҳаратия Ҷаната]] |маълумот = |дараҷаи илмӣ = |унвонҳои илмӣ = |касб = [[сиёсатмадор]] , [[ҳунарпеша]], [[продюсер]] |фаъолият = 1960—2025 |эътиқод = |ҷоизаҳо = |соядаст = |монограмма = |бари монограммаҳо= |сайт = |викианбор = }} '''Дҳармендра''' (номи аслӣ '''Дҳарам Сингҳ Деол''', {{lang-en|Dharam Singh Deol}}; [[8 декабр]]и [[1935]], [[Панҷоб (Ҳиндустон)|Панҷоб]] - [[24 ноябр]]и [[2025]], [[Мумбай]], [[Ҳиндустон]]) — [[сиёсатмадор]], [[ҳунарпеша]] ва [[продюсер]]и [[Ҳиндустон|ҳинд]]. Дорандаи мукофоти сеюмдараҷаи давлатии [[Падма Бҳушан]] ва инчунин якчанд ҷоизаҳои синамо барои саҳм дар синамои [[Ҳиндустон]] мебошад. == Зиндагинома == Дҳармендра ҳамчун Дҳармендра Кевал Кришан Деол<ref name="Affidavit">{{cite web |title=Affidavit - Dharmendra Kewal Krishan Deol |url=https://ceorajasthan.nic.in/Affidavits_pc/2/DEOL%20DHARMENDRA%20KEWAL%20KRISHAN/DEOL%20DHARMENDRA%20KEWAL%20KRISHAN_SC1.html |website=ceorajasthan.nic.in |access-date=15 August 2023 |language=hi}}</ref> дар [[Насралӣ]], деҳаи ноҳияи [[Лудҳиана]]и [[Панҷоб (Ҳиндустони Бритониё)|Панҷоб]]и [[Ҳиндустони Бритониё]] [[8 декабр]]и [[соли 1935]], дар оилаи консервативии [[сикҳо]] (ба гуфтаи писараш Саннӣ Деол, оилаи онҳо сикҳ нестанд, балки ба ҷунбиши [[Ориё самаҷ]] тааллуқ доранд<ref>[http://www.bbc.co.uk/programmes/p010z34s Watch In Conversation with The Deols] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20121119233753/http://www.bbc.co.uk/programmes/p010z34s |date=2012-11-19 }}. (12 November 2012)</ref>) таваллуд шудааст<ref>{{cite news|title=Dharmendra talks about his mother Satwant Kaur: She wanted me to learn how to manage money|url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/dharmendra-talks-about-his-mother-satwant-kaur-she-wanted-me-to-learn-how-to-manage-money-28517|date=21 January 2020|newspaper=The Tribune}}</ref>. Ӯ дар оилаи [[Панҷобиҳо|панҷобӣ]] Ҷат таваллуд шудааст<ref name="farm">{{cite news |last1=Kashyap |first1=Archita |title=I am a farmer's son: Dharmendra |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/i-am-a-farmers-son-dharmendra/article7361469.ece |access-date=3 November 2019 |work=The Hindu |date=27 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103093244/https://www.thehindu.com/features/cinema/i-am-a-farmers-son-dharmendra/article7361469.ece|quote=I am a Jat. Jats love their land and their farms. I spend most of my time in my farmhouse at Lonavla these days.|archive-date=3 November 2019 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|title=Dharmendra pained to see Punjabi girls hitting the bottle |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/dharmendra-pained-to-see-punjabi-girls-hitting-the-bottle/articleshow/25572225.cms|newspaper=Times of India|date=11 November 2013|quote=Bollywood superstar Dharmendra said as a Punjabi he was pained to hear that even girls in the state are now hitting the bottle.}}</ref>. Деҳаи аҷдодии ӯ Дангон, дар наздикии Паҳовал Теҳсил [[Райкот]], Лудҳиана аст<ref>{{cite web|title=Dharmendra nostalgic on visiting Dangon|url=http://www.tribuneindia.com/2013/20131106/ldh1.htm#8|date=6 November 2013|work=Ludhiana Tribune|access-date=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110402/http://www.tribuneindia.com/2013/20131106/ldh1.htm#8|archive-date=4 March 2016|url-status=live}}</ref><ref name="farm"/>. Ӯ овони ҷавонии худро дар деҳаи Саҳневал гузаронида, дар Мактаби миёнаи давлатӣ дар Лалтон Калан, Лудҳиана таҳсил кардааст, ки падараш дар он ҷо мудири мактаби деҳа буд. Вай дар соли 1952 Фагвараро хатм кардааст<ref>{{cite web|last=Sumbly|first=Vimal|title=From Ludhiana to Bikaner in support of Dharmendra|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040503/ldh1.htm#2|date=2 May 2004|work=Ludhiana Tribune|access-date=16 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303181855/http://www.tribuneindia.com/2004/20040503/ldh1.htm#2|archive-date=3 March 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Affidavit|url=http://ceorajasthan.nic.in/Affidavits_pc/2/DEOL%20DHARMENDRA%20KEWAL%20KRISHAN/DEOL%20DHARMENDRA%20KEWAL%20KRISHAN_SC5.html|work=Chief Electoral Officer, Rajasthan|access-date=16 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304123615/http://ceorajasthan.nic.in/Affidavits_pc/2/DEOL%20DHARMENDRA%20KEWAL%20KRISHAN/DEOL%20DHARMENDRA%20KEWAL%20KRISHAN_SC5.html|archive-date=4 March 2016|url-status=live}}</ref>. Дар он рӯзҳо мактабҳои Панҷоб ба [[Донишгоҳи Панҷоб]], [[Чандигарҳ]] дохил мешуданд. == Фаъолият == Дҳармендра метавонист танҳо орзу кунад, ки дар филмҳо бозӣ кунад аммо ӯ аз хурдӣ ба синамо мафтун шуда буд. Дар синни 19-солагӣ бо интихоби волидонаш издивоҷ карда, дар як ширкати пармакунии амрикоӣ ба кор даромад. Баъдтар ӯ дар озмуни маҷаллаи Filmfare, ки чеҳраҳои навро барои филмҳо ҷустуҷӯ мекард иштирок намуд. Продюсер Арҷун Ҳингоронӣ ба ӯ бовар карда, бо ӯ барои филми “Dil Bhi Tera Hum Bhi Tere”<ref>{{cite web|title=My First Break: Dharmendra |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/My-First-Break-Dharmendra/article15675581.ece |date=2010-11-04 |work=The Hindu |lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101211094655/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article868667.ece |archivedate=2010-12-11}}</ref> ба маблағи 51 рупия, наҳории ҳаррӯза бо чой ва тост дар як қаҳвахонаи маҳаллӣ шартнома баст. Филм муваффақ набуд, аммо он ба ӯ оғози заруриро дод. Дар аввали солҳои 60-ум ӯ нақшҳои хурд дошт: ӯ барои филмҳои қаҳрамонона нигаронидашуда, аз қабили "Bandini" (1963, бо [[Нутан]]), "Anpadh" (1962, бо [[Мала Синҳа]]) ва "Main Bhi Ladki Hoon" (1964, бо [[Мино Кумарӣ]]) шартнома баст. Дар ҳамин марҳила, Дҳармендра инчунин розӣ шуд, ки қаҳрамони дуюмдараҷаро дар филми "Асри ишқ" (1964), ки дар он суперситора [[Раҷендра Кумар]] ва маликаи зебоӣ [[Сайра Бону]] нақш бозидааст, бозӣ кунад. Сипас дар филмҳои «Ҳақиқат» (1964), «Сояҳо» (1965) ва «Муҳаббати модар» (1967) нақшҳо офаридааст. Дҳармендра аллакай хеле машҳур шуда буд ва бо ҳунарпешаи машҳур Мино Кумарӣ як ҷуфти муваффақ дар экран ташкил карда, якҷоя дар 7 филм нақш бозиданд. Филми онҳо «Гул ва санг» (1966) хити тиллоӣ буд. Дар нақши ҷинояткор кӯшиш кард, Дҳармендра мардонагӣ ва нармиро муттаҳид кард ва мухлисони зиёдеро ба даст овард. Ҳамон сол дар филми Анупама Дҳармендра нақши як нависандаи камбағал, вале худшиносро бозид, ки Анупамаи афсурдаро ([[Шармила Тагор]]) барои ҳимояи ҳуқуқҳояш илҳом мебахшад. Дар ин филм ӯ хеле ором ва табиӣ буд. Дар авҷи муваффақияти худ, Дҳармендра тасмим гирифт, ки филми ҳассосии "Satyakam"-ро бо Ришикешем Мукерҷӣ ҳамчун коргардон таҳия кунад. Ӯ як марди ростқавлро бозид, ки барои ҳақиқат ҳам зиндагӣ мекунад ва фидо мешавад. Сарфи назар аз он, ки ин яке аз беҳтарин нақшҳо бозидаи Дҳармендра буд, филм нокомии тиҷоратӣ шуд. Эҳтимол, ба шарофати ин нокомӣ ва пайдоиши падидаи нав бо номи [[Раҷеш Кҳанна]], Дҳармендра худро дар филмҳои комилан шавқовар ба монанди драмаи интиқомии «Ҳаёти харобшуда» (1970) ва достони «Ватани ман» (1971) ғарқ кард. Бартарии бузурги ӯ дар он буд, ки ӯ яке аз чанд ҳунарпешае буд, ки сарфи назар аз мавҷҳое, ки Раҷеш Кҳанна барангехт, тавонист сари худро болотар аз об нигоҳ дорад. Гузашта аз ин, барои касби Дҳарам [[Ҳема Малинӣ]] пайдо шуд. Ҷуфти ошиқон Дҳармендра-Мино Кумарӣ хеле пештар, пас аз он ки филмҳои "Chandan Ka Palna" (1967) ва "Мавсими баҳор"<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Meena-Kumari-Queen-of-broken-hearts/articleshow/21839971.cms|title=Men who loved and left Meena Kumari|date=2013-08-15|author=Chandrima Pal|work=Mumbai Mirror|lang=en|accessdate=2017-01-18|archive-date=2016-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140014/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Meena-Kumari-Queen-of-broken-hearts/articleshow/21839971.cms|deadlink=no}}</ref> (1968) мардумро ноумед карданд, аз ҳам ҷудо шуданд. Дар соли 2007, Дҳармедра пас аз як танаффуси чорсола ба сифати актёри ёрирасон дар филмҳои "Life in a… Metro" ва "Apne", ки ҳарду комёб шуданд, ба филмҳо баргашт. Дар соли 2011 ӯ дар филми "Yamala Pagla Deewana" бо писаронаш [[Саннӣ Деол|Саннӣ]] ва [[Боббӣ Деол|Боббӣ]] нақш бозид ва баъдан дар филми идомаи он, ки дар хазина ноком шуд. Аз миёнаҳои солҳои 2010, актёр бештар дар филмҳои панҷобӣ зоҳир мешавад. Дар соли 2014 ӯ дар филми "Double Di Trouble" дар муқобили [[Гиппӣ Гревал]] ва инчунин дар филми "Jora 10 Numbaria" дар соли 2017 нақши дукарата бозидааст. Ҳарду филмҳо муваффақияти тиҷоратӣ буданд. == Ҳаёти шахсӣ == Издивоҷи аввалини Дҳармендра бо Пракаш Каур дар синни 19-солагӣ дар соли 1954, қабл аз ворид шудан ба синамо буд<ref>{{cite news |title=Bobby Deol Reportedly Attacked Hema Malini with a Knife After Dharmendra's 2nd Marriage; Here's What Prakash Kaur Said on the Matter! |url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-BOW-dharmendra-hema-controversy-5440408-PHO.html |access-date=13 February 2020 |work=dailybhaskar |date=16 October 2016 |language=en |accessdate=2024-11-06 |archivedate=2020-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200213180023/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-BOW-dharmendra-hema-controversy-5440408-PHO.html }}</ref>. Ӯ аз ин издивоҷ ду писар дорад, [[Саннӣ Деол]] ва [[Боббӣ Деол]], ҳарду ҳунарпешаи муваффақи синамоянд; ва ду духтар, Виҷита ва Аҷита. Ҷиянаш [[Абҳай Деол]] низ актёр аст. Пас аз кӯчидан ба [[Бомбей]] ва ворид шудан ба синамо, Дҳармендра бо [[Ҳема Малинӣ]] издивоҷ кард, ки дар он вақт ихтилофҳо ба вуҷуд омаданд, зеро ӯ аллакай оиладор буд. Овозаҳо дар бораи Дҳармендра ва Ҳема Малинӣ барои қабули ислом ва ин издивоҷ оғоз ёфтанд<ref>{{cite news|title=Dharmendra or "Dilawar Khan?"|url=http://www.milligazette.com/Archives/2004/16-30Jun04-Print-Edition/163006200433.htm|access-date=18 June 2016|publisher=[[Milli Gazette]]|date=30 June 2004|quote=When his political rivals brought the issue to the notice of election authorities and the general public, he denied his conversion to Islam and change of name.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624093107/http://www.milligazette.com/Archives/2004/16-30Jun04-Print-Edition/163006200433.htm|archive-date=24 June 2016|url-status=live}}</ref><ref name="converted">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/celebrities-who-converted-to-islam/photostory/30985640.cms|title=Celebrities who converted to Islam|work=[[The Times of India]]|access-date=23 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170227231411/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Celebrities-who-converted-to-Islam/photostory/30985640.cms|archive-date=27 February 2017|url-status=live}}</ref>. Ӯ ва Малинӣ дар аввали солҳои 1970-ум дар як қатор филмҳо, аз ҷумла "Sholay" нақш бозиданд<ref>{{cite news|title=Hema Malini on 35th wedding anniversary|url=http://www.mid-day.com/articles/love-is-togetherness-hema-malini-on-35th-wedding-anniversary/16181170|access-date=2 May 2015|work=[[Mid-Day]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170921114842/http://www.mid-day.com/articles/love-is-togetherness-hema-malini-on-35th-wedding-anniversary/16181170|archive-date=21 September 2017|url-status=live|accessdate=2024-11-06|archivedate=2018-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225121010/https://www.mid-day.com/articles/love-is-togetherness-hema-malini-on-35th-wedding-anniversary/16181170}}</ref><ref>{{cite web|title=Dharmendra – Action King: Personal life|url=http://www.indianexpress.com/pictureStory.php?galId=1101&pg=4&view=4|archive-url=https://archive.today/20130126142727/http://www.indianexpress.com/pictureStory.php?galId=1101&pg=4&view=4|url-status=dead|archive-date=26 January 2013|work=The Indian Express|access-date=2 July 2011}}</ref>. Ин ҳамсарон ду духтар доранд: [[Эша Деол]] (ҳунарпеша, тав. 1981) ва Аҳана Деол (ассистенти коргардон, тав. 1985). Набераи ӯ, писари Боббӣ Деол низ ба номи ӯ "Дҳарам" ном гузошта шудааст. Дар соли 2019 набераи Дҳармендра, писари калонии Саннӣ Деол, [[Каран Деол]] ҳамчун ҳунарпеша бо "Pal Pal Dil Ke Paas", ки коргардон Саннӣ Деол буд, аввалин бозиашро анҷом дод. Дар соли 2023, писари хурдии Саннӣ Деол, Раҷвир Деол ҳамчун актёри "Dono"-и коргардон Авниш Р. Барҷатя нақш бозид. === Даргузашт === Дҳармендра [[24 ноябр]]и [[соли 2025]] дар манзили худ дар [[Мумбай]], дар синни 89-солагӣ пас аз бемории вобаста ба синну сол вафот кард. Маросими охирини ӯ дар крематорияи Паван Ҳанс дар минтақаи Виле Парлеи Мумбай бо иштироки аъзои оила ва ҳамкорони сершумори соҳаи синамо баргузор шуд. == Филмнома == {|class="wikitable sortable |+ Рӯйхати филмҳо ! Сол ! Номгӯй ! Нақш ! Шарҳҳо ! scope="col" class="unsortable"|Иқт. |- | 1960 | ''[[Dil Bhi Tera Hum Bhi Tere]]'' | Ashok | | |- | rowspan="2" | 1961 | ''[[Shola Aur Shabnam (1961 film)|Shola Aur Shabnam]]'' | Ravi (Bunnu) | |<ref>{{cite web|author=AVIJIT GHOSH & UTTHARA KUMARI B.|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-24/news-and-interviews/28317215_1_rafi-shammi-singer|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811145815/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-24/news-and-interviews/28317215_1_rafi-shammi-singer|date=24 July 2010|archive-date=11 August 2011|title=The unforgettable Rafi|access-date=11 August 2011|accessdate=2024-11-08|archivedate=2011-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811145815/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-24/news-and-interviews/28317215_1_rafi-shammi-singer}}</ref> |- |''[[Boy Friend (1961 film)|Boy Friend]]'' | Inspector Sunil Singh | | |- | rowspan="3" | 1962 |''[[Soorat Aur Seerat]]'' | | | |- |''[[Anpadh]]'' | Deepak M. Nath | |<ref>{{Cite news|last=Lokapally|first=Vijay|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Anpadh-1962/article15715735.ece|title=Anpadh (1962)|work=[[The Hindu]]|date=25 November 2010|access-date=3 November 2023|archive-date=3 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231103070630/https://www.thehindu.com/features/cinema/Anpadh-1962/article15715735.ece|url-status=live}}</ref> |- |''[[Shaadi (1962 film)|Shaadi]]'' | Ramesh R. Malhotra | |<ref>{{Cite news |url=https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19620727&printsec=frontpage&hl=en |title=Shaadi |date=27 July 1962 |work=[[The Indian Express]] |page=3 |access-date=7 September 2021 |archive-date=7 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907071709/https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19620727&printsec=frontpage&hl=en |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="2" | 1963 |''[[Bandini (film)|Bandini]]'' | Dr. Devendra | |<ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/2008/nov/26sd4-landmark-films-of-the-60s.htm |title=Landmark films of the 60s: Bandini |date=26 November 2008 |website=[[Rediff.com]] |publisher=Rediff |access-date=4 October 2023 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308220849/https://www.rediff.com/movies/2008/nov/26sd4-landmark-films-of-the-60s.htm |url-status=live }}</ref> |- |''[[Begaana (1963 film)|Begaana]]'' | Prakash | | |- | rowspan="7" | 1964 |''[[Ayee Milan Ki Bela]]'' | Ranjit | |<ref>{{Cite news|url=https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-dharmendra-played-negative-role-in-rajendra-kumar-saira-banu-starrer-ayee-milan-ki-bela-released-in-1964-after-haqeeqat-23249445.html|title=Dharmendra: पर्दे पर विलेन की धुनाई कर तालियां बटोरने वाले धर्मेंद्र ने इस फिल्म में निभाया था नेगेटिव रोल|trans-title=Dharmendra: Dharmendra, who got applause by beating up villains on screen, played a negative role in this film|language= |work=[[Dainik Jagran]] |date=8 December 2022|access-date=2 November 2023|archive-date=2 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102183203/https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-dharmendra-played-negative-role-in-rajendra-kumar-saira-banu-starrer-ayee-milan-ki-bela-released-in-1964-after-haqeeqat-23249445.html|url-status=live}}</ref> |- |''[[Pooja Ke Phool]]'' | Balraj | |<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=WnxABAAAQBAJ&q=%E0%AE%95%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%81%E0%AE%A4%E0%AE%AE%E0%AF%8D+%22%E0%AE%AA%E0%AF%82%E0%AE%9C%E0%AE%BE+%E0%AE%95%E0%AF%87%22 |title=A Journey Down Melody Lane |last=Bharatan |first=Raju |publisher=Hay House |year=2010 |isbn=978-93-81398-05-0 |access-date=7 September 2021 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308210852/https://books.google.com/books?id=WnxABAAAQBAJ&q=%E0%AE%95%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%81%E0%AE%A4%E0%AE%AE%E0%AF%8D+%22%E0%AE%AA%E0%AF%82%E0%AE%9C%E0%AE%BE+%E0%AE%95%E0%AF%87%22#v=onepage&q=%E0%AE%95%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%81%E0%AE%A4%E0%AE%AE%E0%AF%8D%20%22%E0%AE%AA%E0%AF%82%E0%AE%9C%E0%AE%BE%20%E0%AE%95%E0%AF%87%22&f=false |url-status=live }}</ref> |- |''[[Mera Qasoor Kya Hai]]'' | | | |- |''[[Haqeeqat (1964 film)|Haqeeqat]]'' |Captain Bahadur Singh | | |- |''[[Ganga Ki Lahren]]'' |Ashok | | |- |''[[Aap Ki Parchhaiyan]]'' | Chandramohan Chopra (Channi) | | |- |''[[Main Bhi Ladki Hoon]]'' | Ram | |<ref name="auto1"/> |- | rowspan="5" | 1965 |''[[Purnima (film)|Purnima]]'' |Prakash | | |- |''[[Neela Aakash]]'' | Aakash | | |- |''[[Kaajal]]'' | Rajesh | |<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/mp/2010/11/19/stories/2010111951391100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216045542/http://www.hindu.com/mp/2010/11/19/stories/2010111951391100.htm |archive-date=16 December 2013 |title=Kaajal (1965) |date=19 Nov 2012 |access-date=9 Jan 2012 |work=[[The Hindu]] |author=Deepak Mahaan |url-access=subscription |accessdate=2024-11-08 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216045542/http://www.hindu.com/mp/2010/11/19/stories/2010111951391100.htm }}</ref> |- |''[[Chand Aur Suraj]]'' | Surajprakash A. Malik | | |- |''[[Akashdeep]]'' | Tarun | |<ref>{{cite news |last=Gupta |first=Ranjan Das |date=4 November 2010 |title=My First Break: Dharmendra |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/My-First-Break-Dharmendra/article15675581.ece |work=The Hindu |access-date=30 July 2024 |url-access=subscription |archive-date=14 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014095647/https://www.thehindu.com/features/cinema/My-First-Break-Dharmendra/article15675581.ece |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="9" | 1966 |''[[Phool Aur Patthar]]'' |Shakti Singh / Shaaka | |<ref>{{Cite news|title=Rewind - Sixty Years Of Dharmendra|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=6104|work=Box Office India|language=|date=24 November 2020|access-date=2 November 2023|archive-date=12 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712182139/https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=6104|url-status=live}}</ref> |- |''[[Mohabbat Zindagi Hai (1966 film)|Mohabbat Zindagi Hai]]'' |Amar | | |- |''[[Mamta (1966 film)|Mamta]]'' |Barrister Indraneel | |<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=27 September 2023 |title=When Dharmendra's unscripted KISS left Suchitra Sen embarrassed and furious during the shooting of 'Mamta' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/when-dharmendras-unscripted-kiss-left-suchitra-sen-embarrassed-and-furious-during-the-shooting-of-mamta/articleshow/103981072.cms |work=[[Times of India]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=5 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005214409/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/when-dharmendras-unscripted-kiss-left-suchitra-sen-embarrassed-and-furious-during-the-shooting-of-mamta/articleshow/103981072.cms |url-status=live }}</ref> |- |''[[Dil Ne Phir Yaad Kiya (1966 film)|Dil Ne Phir Yaad Kiya]]'' |Ashok | |<ref>{{Cite news |date=2023-12-08 |title=Happy Birthday Dharmendra: An icon's journey through Bollywood's peaks and valleys |url=https://www.ptcnews.tv/entertainment/88-year-old-dharmendras-legacy-an-icons-journey-through-bollywoods-peaks-and-valleys-735606 |access-date=2024-07-31 |work=[[PTC News]] |language= |archive-date=1 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801235618/https://www.ptcnews.tv/entertainment/88-year-old-dharmendras-legacy-an-icons-journey-through-bollywoods-peaks-and-valleys-735606 |url-status=live }}</ref> |- |''[[Devar]]'' | Shankar J. Rai / Bhola | | |- |''[[Baharen Phir Bhi Aayengi]]'' | Jitendra Gupta (Jiten) | |<ref>{{cite news |last=Bali |first=Karan |date=27 March 2016 |title=Films that are 50: When Dharmendra completed Guru Dutt's dream in 'Baharen Phir Bhi Aayengi' |url=https://scroll.in/reel/805698/films-that-are-50-when-dharmendra-completed-guru-dutts-dream-in-baharen-phir-bhi-aayengi |work=[[Scroll.in]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=13 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181213134510/https://scroll.in/reel/805698/films-that-are-50-when-dharmendra-completed-guru-dutts-dream-in-baharen-phir-bhi-aayengi |url-status=live }}</ref> |- |''[[Anupama (1966 film)|Anupama]]'' | Ashok | |<ref>{{cite web |url=https://rediff.com/movies/2002/apr/11dinesh.htm |title=Classic Revisited: Anupama |last=Raheja |first=Dinesh |date=11 April 2002 |website=Rediff.com |access-date=28 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421230634/https://m.rediff.com/movies/2002/apr/11dinesh.htm |archive-date=21 April 2023 |url-status=live}}</ref> |- |''[[Aaye Din Bahar Ke]]'' | Ravi | |<ref>{{cite news |last=Nagar |first=Abhishek |date=27 February 2023 |title=धर्मेंद्र के साथ आशा पारेख को देना था रोमांटिक सीन, मगर टेंशन में थे ओम प्रकाश, एक्ट्रेस बोलीं- लोग डरते थे... |trans-title=Asha Parekh had to give a romantic scene with Dharmendra, but Om Prakash was tensed, the actress said- people were scared... |url=https://hindi.news18.com/news/entertainment/bollywood-dharmendra-and-asha-parekh-strange-relation-on-film-aaye-din-bahar-ke-set-tensed-om-prakash-before-romantic-scene-shot-actress-says-log-darte-the-mere-se-5450943.html |work=[[News18]] |language= |access-date=31 July 2024 |archive-date=31 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731223153/https://hindi.news18.com/news/entertainment/bollywood-dharmendra-and-asha-parekh-strange-relation-on-film-aaye-din-bahar-ke-set-tensed-om-prakash-before-romantic-scene-shot-actress-says-log-darte-the-mere-se-5450943.html |url-status=live |accessdate=2024-11-08 |archivedate=2024-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240731223153/https://hindi.news18.com/news/entertainment/bollywood-dharmendra-and-asha-parekh-strange-relation-on-film-aaye-din-bahar-ke-set-tensed-om-prakash-before-romantic-scene-shot-actress-says-log-darte-the-mere-se-5450943.html }}</ref> |- |''[[Paari (1966 film)|Paari]]'' |Ghanashyam Dhali | [[Забони банголӣ|Филми банголӣ]] |<ref name="dilip_kumar_autobiography">{{cite book |last=Udaytara Nayar |first=Dilip Kumar |title=Dilip Kumar: The Substance and the Shadow |publisher=Hay House India, New Delhi |chapter=Filmography and Awards |year=2014 |isbn=978-93-81398-86-9}}</ref> |- | rowspan="5" | 1967 |''[[Majhli Didi]]'' | Bipinchandra (Bipin) | |<ref>{{cite news |title=Remembering The Master|work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/Top-Article-Remembering-The-Master/articleshow/4763656.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926001443/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-11/edit-page/28175092_1_shyam-benegal-bimal-roy-parakh |archive-date=26 September 2012 |url-status=live|date=11 July 2009 }}</ref> |- |''[[Jab Yaad Kisi Ki Aati Hai]]'' | | | |- |''[[Ghar Ka Chirag (1967 film)|Ghar Ka Chirag]]'' | | |<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=28 April 2023 |title=When Waheeda Rehman Revealed That Dharmendra Felt Uncomfortable Around Her |url=https://www.news18.com/entertainment/bollywood/when-waheeda-rehman-revealed-that-dharmendra-felt-uncomfortable-around-her-7669363.html |work=News18 |location=New Delhi |access-date=1 August 2024 |archive-date=1 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801235621/https://www.news18.com/entertainment/bollywood/when-waheeda-rehman-revealed-that-dharmendra-felt-uncomfortable-around-her-7669363.html |url-status=live }}</ref> |- |''[[Dulhan Ek Raat Ki]]'' | Ashok | |<ref>{{Cite tweet |user=NFAIOfficial |author=[[National Film Archive of India]] |number=1666770332609576960 |title=#Nutan and #Dharmendra appear in an intense close-up from the film Dulhan Ek Raat Ki (1966), directed by #DDKashyap. Inspired by Thomas Hardy's Tess of the d'Urbervilles, the film is centred around the tragic lead (Nutan) in the aftermath of a horrific event. |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/74sWu |archive-date=1 August 2024}}</ref> |- |''[[Chandan Ka Palna]]'' | Ajit | | |- | rowspan="6" | 1968 |''[[Shikar (1968 film)|Shikar]]'' | Ajay Singh | |<ref>{{cite news |last=Sharma |first=Sampada |date=28 January 2023 |title=Decades before Shah Rukh Khan's Pathaan vowed to save Bharat Mata, Dharmendra played the fan-favourite spy in Ankhen |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/decades-before-shah-rukh-khan-pathaan-bharat-mata-dharmendra-filmy-spy-ankhen-8407660/ |work=[[The Indian Express ]] |location=New Delhi |access-date=17 July 2024 |url-access=subscription |archive-date=19 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819184508/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/decades-before-shah-rukh-khan-pathaan-bharat-mata-dharmendra-filmy-spy-ankhen-8407660/ |url-status=live }}</ref> |- |''[[Mere Hamdam Mere Dost]]'' | Sunil | |<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/entertai/2002/jun/24dinesh.htm|title=All muscle, all heart: Dharmendra|last=Raheja|first=Dinesh|website=[[Rediff.com]]|date=24 June 2002|access-date=28 July 2024|archive-date=4 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304131225/https://www.rediff.com/entertai/2002/jun/24dinesh.htm|url-status=live}}</ref> |- |''[[Izzat (1968 film)|Izzat]]'' | Shekhar / Dilip P. Singh | |<ref>{{cite news |last=Rao |first=Subha J |date=6 December 2016 |title='We lived like a family' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/%E2%80%98We-lived-like-a-family%E2%80%99/article16767726.ece |work=The Hindu |access-date=29 July 2024 |archive-date=12 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212030831/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/%E2%80%98We-lived-like-a-family%E2%80%99/article16767726.ece |url-status=live }}</ref> |- |''[[Baharon Ki Manzil (1968 film)|Baharon Ki Manzil]]'' | Dr. Rajesh Khanna | |<ref>{{Cite news |last=Vijaykar |first=Rajiv M. |date=7 December 2018 |title=Book Excerpt: Dharmendra's Life - The Meena Kumari Phase |url=https://www.ndtv.com/book-excerpts/book-excerpt-dharmendras-life-the-meena-kumari-phase-1959312 |access-date=1 August 2024 |work=NDTV |archive-date=20 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230520082045/https://www.ndtv.com/book-excerpts/book-excerpt-dharmendras-life-the-meena-kumari-phase-1959312 |url-status=live }}</ref> |- |''[[Aankhen (1968 film)|Ankhen]]'' | Sunil | |<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/city/lucknow-times/Sunny-Deol-is-a-spy-with-a-heart/articleshow/40616531.cms|title=Sunny Deol is a spy with a heart|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=2 November 2023|archive-date=2 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102201150/https://timesofindia.indiatimes.com/news/city/lucknow-times/Sunny-Deol-is-a-spy-with-a-heart/articleshow/40616531.cms|url-status=live}}</ref> |- |''[[Baazi (1968 film)|Baazi]]'' |D. S. P. Ajay | | |- | rowspan="8" | 1969 |''[[Yakeen (1969 film)|Yakeen]]'' | Rajesh / Jackoss | | |- |''[[Satyakam]]'' | Satyapriya Acharya (Sath) | |<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2003/mar/15dinesh.htm|title=Satyakam: Dharmendra's career best role|last=Raheja|first=Dinesh|date=15 March 2003|website=Rediff.com|access-date=4 March 2023|archive-date=4 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304051029/https://www.rediff.com/movies/2003/mar/15dinesh.htm|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Khamoshi (1970 film)|Khamoshi]]'' | Dev Kumar (Patient #24) | Камео |<ref>{{cite news |last=Sarangi |first=Y.B. |date=16 August 2008 |title=Khamoshi 1969 |url=http://www.hindu.com/mp/2008/08/16/stories/2008081653140600.htm |work=The Hindu |access-date=30 November 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804050555/http://www.hindu.com/mp/2008/08/16/stories/2008081653140600.htm |archive-date=4 August 2009 |accessdate=2024-11-08 |archivedate=2009-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804050555/http://www.hindu.com/mp/2008/08/16/stories/2008081653140600.htm }}</ref> |- |''[[Aadmi Aur Insaan]]'' | Munish Mehra | |<ref>{{cite web |url=https://www.yashrajfilms.com/movies/aadmi-aur-insaan |title=Aadmi Aur Insaan |author=<!--Not stated--> |date=8 March 2017 |website=.yashrajfilms.com |publisher=[[Yash Raj Films]] |access-date=2 August 2024 |archive-date=4 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804102243/https://www.yashrajfilms.com/movies/aadmi-aur-insaan |url-status=live }}</ref> |- |''[[Pyar Hi Pyar]]'' | Vijay Pratap Gupta | | |- |''[[Aya Sawan Jhoom Ke]]'' | Jaishankar (Jai) | |<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=6 April 2024 |title=These Three Dharmendra Hits Have One Thing In Common, Can You Guess? |url=https://www.news18.com/movies/these-three-dharmendra-hits-have-one-thing-in-common-can-you-guess-8841876.html |work=News18 |location=New Delhi |access-date=3 August 2024 |archive-date=2 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240802172046/https://www.news18.com/movies/these-three-dharmendra-hits-have-one-thing-in-common-can-you-guess-8841876.html |url-status=live}}</ref> |- |''[[Dharti Kahe Pukar Ke (1969 film)|Dharti Kahe Pukar Ke]]'' |Narrator | | |- |''[[Soldier Thakur Daler Singh]]'' |Deepak's Lawyer | |<ref>{{cite AV media |date=22 February 2017 |title=Soldier Thakur Daler Singh |language= |url=https://www.youtube.com/watch?v=S0-1W1d4sFM |access-date= |time=15:32 |publisher=[[Shemaroo Entertainment]] |via=[[YouTube]]}}</ref> |- | rowspan="7" | 1970 |''[[Jeevan Mrityu]]'' | Ashok Tandon / Bikram Sher Singh | |<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/jeevan-mrityu-1970/article6400941.ece|title=Jeevan Mrityu (1970)|work=[[The Hindu]]|author=Vijay Lokpally|date=11 September 2014|access-date=28 April 2024|archive-date=10 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410215127/https://www.thehindu.com/features/friday-review/jeevan-mrityu-1970/article6400941.ece|url-status=live}}</ref> |- |''[[Tum Haseen Main Jawaan]]'' | Sunil | |<ref name=DharamHema>{{Cite web |last=Sharma |first=Devesh |date=16 October 2020 |title=Best Hema Malini-Dharmendra Movies |url=https://www.filmfare.com/features/best-hema-malini-dharmendra-movies-44285.html |access-date=4 August 2024 |website=[[Filmfare]] |archive-date=16 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616175638/https://www.filmfare.com/features/best-hema-malini-dharmendra-movies-44285.html |url-status=live }}</ref> |- |''[[Sharafat]]'' | Rajesh | |<ref>{{cite book |title=Bollywood's Top 20: Superstars of Indian Cinema|url=https://archive.org/details/bollywoodstop20s0000unse|editor=Bhaichand Patel |publisher=Penguin Books India |year=2012|isbn=978-0-670-08572-9 |page=[https://archive.org/details/bollywoodstop20s0000unse/page/165 165] }}</ref> |- |''[[Mera Naam Joker]]'' | Mahendra Singh | |<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/silsila-to-kagaz-ke-phool-films-that-didnt-work-on-releasing-but-became-classics-later-2934152.html|title=Silsila to Kagaz Ke Phool: Films that didn't work on releasing, but became classics later|date=4 August 2016|website=Firstpost|access-date=2 November 2023|archive-date=2 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102133907/https://www.firstpost.com/entertainment/silsila-to-kagaz-ke-phool-films-that-didnt-work-on-releasing-but-became-classics-later-2934152.html|url-status=live}}</ref> |- |''[[Man Ki Aankhen]]'' |Rajesh Agarwal | | |- |''[[Kab? Kyoon? Aur Kahan?]]'' |C. I. D. Inspector Anand | | |- |''[[Ishq Par Zor Nahin]]'' | Ram Kumar | | |- | rowspan="6" | 1971 |''[[Kankan De Ole]]'' | Banta Singh | [[Забони панҷобӣ|Филми панҷобӣ]] | |- |''[[Rakhwala (1971 film)|Rakhwala]]'' | Deepak Kumar | |<ref>{{cite news |last1=Lokapally |first1=Vijay |title=Rakhwala (1971) |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/rakhwala-1971/article18261786.ece |website=The Hindu |date=28 April 2017 |access-date=3 July 2021 |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184721/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/rakhwala-1971/article18261786.ece |url-status=live }}</ref> |- |''[[Naya Zamana]]'' | Anoop | |<ref name="auto1"/> |- |''[[Mera Gaon Mera Desh]]'' | Ajit | |<ref name="auto1"/> |- |''[[Guddi (1971 film)|Guddi]]'' | Худ | Намоиши меҳмонӣ |<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2002/may/02dinesh.htm|title=rediff.com, Movies: Classics Revisited: Guddi|website=Rediff.com|last=Raheja|first=Dinesh|date=2 May 2002|access-date=4 March 2023|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030233905/https://www.rediff.com/movies/2002/may/02dinesh.htm|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Badnam Farishte]]'' |Narrator | | |- | rowspan="6" | 1972 |''[[Seeta Aur Geeta]]'' | Raka | |<ref name="mid-day">{{cite news|title=Seeta Aur Geeta was inspired: Salim Khan|url=http://www.mid-day.com/articles/seeta-aur-geeta-was-inspired-salim-khan/206163|work=[[Mid-Day]]|date=28 March 2013|access-date=1 June 2024|archive-date=25 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425140952/https://www.mid-day.com/articles/seeta-aur-geeta-was-inspired-salim-khan/206163|url-status=live|accessdate=2024-11-08|archivedate=2019-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190425140952/https://www.mid-day.com/articles/seeta-aur-geeta-was-inspired-salim-khan/206163}}</ref> |- |''[[Samadhi (1972 film)|Samadhi]]'' | Daku Lakhan Singh / Jaswant Singh / Ajay | | |- |''[[Raja Jani]]'' | Rajkumar Singh (Raja) | |<ref name=DharamHema/> |- |''[[Lalkar]]'' | Major Ram Kapoor | |<ref>{{cite news |last=Malhotara|first=APS |date=26 December 2013 |title=Lalkar (1972) |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/lalkar-1972/article5504107.ece |work=The Hindu |access-date=4 August 2024 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302224602/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/lalkar-1972/article5504107.ece |archive-date=2 March 2014 |url-status=live}}</ref> |- |''[[Do Chor]]'' | Tony | |<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=20 October 2016 |title=Do Chor (1972) |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/Do-Chor-1972/article16076798.ece |work=The Hindu |access-date=30 July 2024 |url-access=subscription |archive-date=30 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730143224/https://www.thehindu.com/features/friday-review/Do-Chor-1972/article16076798.ece |url-status=live }}</ref> |- |''[[Anokha Milan]]'' | Ghanshyam (Ghana) | | |- | rowspan="9" | 1973 |''[[Loafer (1973 film)|Loafer]]'' | Ranjit | |<ref>{{cite news |last=Sing |first=Bobby |date=16 January 2022 |title=CinemaScope: From Akshay Kumar's Singh Is Kinng to Dharmendra's Loafer, and more... Here's how Bollywood filmmakers ripped off Frank Capra's 1933 classic Lady For A Day for decades |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/cinemascope-from-akshay-kumars-singh-is-kinng-to-dharmendras-loafer-and-more-heres-how-bollywood-filmmakers-ripped-off-frank-capras-1933-classic-lady-for-a-day-for-decades |work=[[The Free Press Journal]] |access-date=4 August 2024 |archive-date=22 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522170048/https://www.freepressjournal.in/entertainment/cinemascope-from-akshay-kumars-singh-is-kinng-to-dharmendras-loafer-and-more-heres-how-bollywood-filmmakers-ripped-off-frank-capras-1933-classic-lady-for-a-day-for-decades |url-status=live }}</ref> |- |''[[Phagun (1973 film)|Phagun]]'' | Gopal | Камео |<ref>{{cite news |last=Vajpayee |first=Ruchi |date=8 June 2023 |title=50 Years Of Phagun: 50 साल पहले, इस फिल्म में धर्मेंद्र की बेटी के किरदार में नजर आईं थीं जया बच्चन |trans-title=50 Years Of Phagun: 50 years ago, Jaya Bachchan was seen in the role of Dharmendra's daughter in this film |language=en |url=https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-phagun-50-years-jaya-bachchan-appeared-dharmendra-s-daughter-in-film-phagun-23435682.html |work=Dainik Jagran |access-date=4 August 2024 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609173625/https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-phagun-50-years-jaya-bachchan-appeared-dharmendra-s-daughter-in-film-phagun-23435682.html |url-status=live }}</ref> |- |''[[Keemat (1973 film)|Keemat]]'' | Gopal | |<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=27 September 2016 |title=Keemat (1973) |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/Keemat-1973/article14993419.ece |work=The Hindu |access-date=4 August 2024 |url-access=subscription |archive-date=28 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228034808/https://www.thehindu.com/features/friday-review/Keemat-1973/article14993419.ece |url-status=live }}</ref> |- |''[[Kahani Kismat Ki]]'' | Ajit Sharma | |<ref name="auto1"/> |- |''[[Jugnu (1973 film)|Jugnu]]'' | Ashok Roy (Jugnu) | |<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=21 November 2013 |title=Jugnu (1973) |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/jugnu-1973/article5376237.ece |work=The Hindu |access-date=30 July 2024 |url-access=subscription |archive-date=2 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202083827/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/jugnu-1973/article5376237.ece |url-status=live }}</ref> |- |''[[Jheel Ke Us Paar]]'' | Sameer Rai | | |- |''[[Jwar Bhata (1973 film)|Jwar Bhata]]'' | Balraj Prasad (Billoo) | |<ref>{{cite news |last1=Nadadhur |first1=Srivathsan |title=Daagudu Moothalu: The 'hidden' treasures unveiled |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/daagudu-moothalu-the-hidden-treasures-unveiled/article7561719.ece |access-date=4 August 2024 |work=The Hindu |date=20 August 2015 |url-access=subscription |quote=Daagudu Moothalu was later remade into Tamil as Avan Pithana with S. S Rajendran and in Hindi with Dharmendra titled Jwar Bhata, which however couldn’t replicate the success of the original. |archive-date=6 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206140748/http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/daagudu-moothalu-the-hidden-treasures-unveiled/article7561719.ece |url-status=live }}</ref> |- |''[[Yaadon Ki Baaraat]]'' | Shankar | | |- |''[[Blackmail (1973 film)|Black Mail]]'' | Kailash Gupta | |<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Black-Mail-1973/article15006250.ece|title=Black Mail (1973)|first=Anuj|last=Kumar|date=30 September 2016|access-date=17 November 2021|website=Thehindu.com|archive-date=17 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117130920/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Black-Mail-1973/article15006250.ece|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="8" | 1974 |''[[Dost (1974 film)|Dost]]'' | Manav | |<ref>{{cite news |last=Kohli |first=Suresh |date=31 October 2013 |title=Dost (1974) |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dost-1974/article5301026.ece |work=[[The Hindu]] |location=New Delhi |access-date=29 July 2024 |url-access=subscription |archive-date=29 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729154923/https://www.thehindu.com/features/friday-review/dost-1974/article5301026.ece |url-status=live }}</ref> |- |''[[Resham Ki Dori]]'' | Ajit Singh | | |- |''[[Patthar Aur Payal]]'' | Ranjeet Singh (Chhote Thakur) | |<ref>{{cite web |url=https://www.rediff.com/movies/special/vinod-khannas-3-finest-performances/20210427.htm |title=3 amazing Vinod Khanna performances you must watch! |last=Jha |first=Subhash K. |author-link=Subhash K. Jha |date=27 April 2021 |website=Rediff.con |access-date=4 August 2024 |quote=Interestingly VK’s first spell of stardom came his way as a villain. Even in 1974, when he had huge success as a leading man, he scored big as a villain in Patthar Aur Payal where Dharmendra played the hero. |archive-date=4 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804105225/https://www.rediff.com/movies/special/vinod-khannas-3-finest-performances/20210427.htm |url-status=live }}</ref> |- |''[[Pocket Maar (1974 film)|Pocketmaar]]'' | Shankar | |<ref>{{cite news |last=Malhotra |first=A.P.S. |date=5 January 2017 |title=Pocket Maar (1974) |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/pocket-maar-1974/article16993993.ece1 |work=The Hindu |access-date=30 July 2024 |url-access=subscription |archive-date=8 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708041209/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/pocket-maar-1974/article16993993.ece1 |url-status=live }}</ref> |- |''[[Dukh Bhanjan Tera Naam]]'' | |Филми панҷобӣ | |- |''[[Do Sher]]'' | | | |- |''[[International Crook]]'' |Shekhar | | |- |''[[Kunwara Baap (1974 film)|Kunwara Baap]]'' | Худ | Намоиши меҳмонӣ |<ref>{{cite news |last=Lokapally |first=Vijay |date=24 March 2016 |title=Kunwara Baap (1974) |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/kunwara-baap-1974/article7971884.ece |work=The Hindu |location= |access-date=4 August 2024 |url-access=subscription |quote=Mehmood though packed the film with special appearances. From Sanjeev Kumar, Vinod Khanna, Dharmendra, Hema Malini, Amitabh Bachchan, Yogita Bali, Dara Singh, Lalita Pawar and Mukri |archive-date=4 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240804130506/https://www.thehindu.com/features/friday-review/kunwara-baap-1974/article7971884.ece |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="8" | 1975 |''[[Saazish (1975 film)|Saazish]]'' | Jaideep (Jai) | |<ref>{{cite news |last=Malhotra |first=A.P.S. |date=17 March 2017 |title=Saazish (1975) |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/saazish-1975/article17482575.ece |work=The Hindu |access-date=29 July 2024 |archive-date=30 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730111058/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/saazish-1975/article17482575.ece |url-status=live }}</ref> |- |''[[Kahte Hain Mujhko Raja]]'' | Balram | | |- |''[[Ek Mahal Ho Sapno Ka]]'' |Vishal | | |- |''[[Dhoti Lota Aur Chowpatty]]'' | | | |- |''[[Chupke Chupke (film)|Chupke Chupke]]'' |Dr. Parimal Tripathi (Pyare Mohan) | |<ref>{{cite web |last1=Chopra |first1=Anupama |title=Why You Should Watch Hrishikesh Mukherjee's 1975 Classic Chupke Chupke |url=https://www.filmcompanion.in/features/why-you-should-watch-hrishikesh-mukherjees-1975-classic-chupke-chupke |access-date=12 August 2023 |magazine=Film Companion |date=11 April 2023 |language= |archive-date=11 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811213710/https://www.filmcompanion.in/features/why-you-should-watch-hrishikesh-mukherjees-1975-classic-chupke-chupke |url-status=live }}</ref> |- |''[[Sholay]]'' | Veeru | |<ref>{{Cite web |date=17 April 2013 |title=100 Years of Indian Cinema: The 100 greatest Indian films of all time |url=http://ibnlive.in.com/photogallery/13200-19.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425234438/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200-19.html |archive-date=25 April 2013 |access-date=12 February 2014 |website=[[IBN Live]] |accessdate=2024-11-08 |archivedate=2013-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130425234438/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200-19.html }}</ref> |- |''[[Pratigya (1975 film)|Pratiggya]]'' | Inspector Devendra Singh / Ajit D. Singh | |<ref name="GHOSH2013">{{cite book|author=AVIJIT GHOSH|title=40 RETAKES|url=https://books.google.com/books?id=iStBAQAAQBAJ&pg=PT75|date=25 September 2013|publisher=Westland|isbn=978-93-83260-31-7|pages=75–}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |''[[Chaitali (film)|Chaitali]]'' | Manish | | |- | rowspan="7" | 1976 |''[[Santo Banto]]'' | |Филми панҷобӣ | |- |''[[Chhoti Si Baat]]'' | Худ | Намоиши меҳмонӣ дар суруди "Jaaneman Jaaneman Tere Do Nayan" |<ref>{{cite news |last=Salam |first=Ziya Us |date=11 October 2012 |title=Chhoti Si Baat (1975) |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Chhoti-Si-Baat-1975/article12553590.ece |work=The Hindu |quote=The song, "Jaaneman jaanme tere do nayan…" which has Yesudas at his breezy best, is filmed inside a hall on Dharmendra and Hema Malini on the big screen. |access-date=30 July 2024 |url-access=subscription}}</ref> |- |''[[Apne Dushman]]'' | Brijesh | | |- |''[[Kahtey Hain Mujhko Raja]]'' |Balram | | |- |''[[Barood (1976 film)|Barood]]'' | Anup's Landlord | Камео | |- |''[[Charas (1976 film)|Charas]]'' |Suraj Kumar | |<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=29 January 2015 |title=Charas (1976) |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/blast-from-the-past-charas-1976/article6833752.ece |work=The Hindu |access-date=30 July 2024 |url-access=subscription |archive-date=30 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730143239/https://www.thehindu.com/features/cinema/blast-from-the-past-charas-1976/article6833752.ece |url-status=live }}</ref> |- |''[[Maa (1976 film)|Maa]]'' | Vijay | | |- | rowspan="9" | 1977 |''[[Chacha Bhatija]]'' | Shankar Teja | |<ref>{{cite news |last=Kohli |first=Suresh |date=10 November 2021 |title=Chacha Bhatija (1977) |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/chacha-bhatija-1977/article4977871.ece |work=The Hindu |access-date=5 August 2024 |archive-date=14 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714151131/https://www.thehindu.com/features/friday-review/chacha-bhatija-1977/article4977871.ece |url-status=live }}</ref> |- |''[[Dream Girl (1977 film)|Dream Girl]]'' | Anupam Verma | |<ref>{{cite web |url=http://in.rediff.com/movies/2003/oct/16sd1.htm |title=A dream called Hema Malini |work=Rediff.com |date=2003-10-16 |access-date=2009-09-24 |archive-date=25 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525070002/http://in.rediff.com/movies/2003/oct/16sd1.htm |url-status=live }}</ref> |- |''[[Swami (1977 film)|Swami]]'' | Nautanki Dancer | Намоиши меҳмонӣ |<ref name="Swami (1977)">{{cite news |last1=Lokpally |first1=Vijay |title=Swami (1977) |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/swami-1977/article6267925.ece |accessdate=5 August 2024 |work=[[The Hindu]] |date=31 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614150144/http://www.thehindu.com/features/friday-review/swami-1977/article6267925.ece |archivedate=14 June 2018 |url-status=live |quote=Hema Malini and Dharmendra make a cameo appearance in the film as Nautanki dancers. |url-access=subscription }}</ref> |- |''[[Aaina (1977 film)|Aaina]]'' | | | |- |''[[Kinara (film)|Kinara]]'' | Chandan Arya | Камео |<ref>{{cite news |last=Salam |first=Ziya Us |date=27 June 2013 |title=Kinara (1977) |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/kinara-1977/article4857078.ece |work=The Hindu |location=New Delhi |access-date=5 August 2024 |url-access=subscription |quote=After all this is the story of a classical dancer who loses her boyfriend – Dharmendra, her then real life beau in a special appearance |archive-date=9 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240509074657/https://www.thehindu.com/features/cinema/kinara-1977/article4857078.ece |url-status=live }}</ref> |- |''[[Khel Khilari Ka|Khel Khiladi Ka]]'' | Shaki Lutera / Raja Saab / Ajit | | |- |''[[Dharam Veer (film)|Dharam Veer]]'' |Dharam Singh | |<ref name="auto1"/> |- |''[[Charandas]]'' |Qawwali Singer | Намоиши меҳмонӣ | |- |''[[Chala Murari Hero Banne]]'' |Худ |Намоиши меҳмонӣ | |- | rowspan="6" | 1978 |''[[Phandebaaz]]'' | Rajkumar Kakkar / Rana Shantidas | | |- |''[[Dillagi (1978 film)|Dillagi]]'' |Swarn Kamal | |<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.filmcompanion.in/features/indepth-stories/dharmendra-bollywoods-dreamboat|title=Dharmendra, Bollywood's Dreamboat|first=Saaya|last=Vaidya|date=8 December 2022|website=[[Film Companion]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126143630/https://www.filmcompanion.in/features/indepth-stories/dharmendra-bollywoods-dreamboat |archive-date=26 January 2023 |url-status=live}}</ref> |- |''[[Azaad (1978 film)|Azaad]]'' |Ashok (Azaad) | | |- | ''[[Giddha (film)|Giddha]]'' || || Филми панҷобӣ | |- |''[[Shalimar (1978 film)|Shalimar]]'' | S.S. Kumar | |<ref>{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/entertainment/slideshow/outstanding-performances-dharmendra_335.html|title=The outstanding performances by Dharmendra!|date=8 December 2013|work=Zee News|access-date=23 November 2020|archive-date=30 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030054725/https://zeenews.india.com/entertainment/slideshow/outstanding-performances-dharmendra_335.html|url-status=dead}}</ref> |- |''[[Do Chehere]]'' | Kanwar Pran (Drunkard) / C.I.D. S.P. Shukla | | |- | rowspan="2" | 1979 |''[[Dil Kaa Heera]]'' | Custom Officer Rajat Sharma | | |- |''[[Kartavya (1979 film)|Kartavya]]'' | Vijay Kumar | |<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=15 December 2016 |title=Kartavya (1979) |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/Kartavya-1979/article16833496.ece |work=The Hindu |access-date=30 July 2024 |url-access=subscription |archive-date=15 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161215112017/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/Kartavya-1979/article16833496.ece |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="5" | 1980 |''[[Chunaoti]]'' |Shakti Singh | Камео | |- |''[[The Burning Train]]'' | Ashok Singh | |<ref name="auto"/> |- |''[[Alibaba Aur 40 Chor (1980 film)|Alibaba Aur 40 Chor]]'' |[[Ali Baba (character)|Alibaba]] | |<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/alibaba-aur-40-chor-1979/article17407847.ece |title=Alibaba Aur 40 Chor (1979) |last=Malhotra |first=A. P. S. |date=4 March 2017 |work=[[The Hindu]] |access-date=6 August 2024 |url-access=subscription |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009093033/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/alibaba-aur-40-chor-1979/article17407847.ece |url-status=live }}</ref> |- |''[[Insaaf Ka Tarazu]]'' | Soldier Anil Dev Maini | Камео | |- |''[[Ram Balram]]'' |Ram | | |- | rowspan="6" | 1981 |''[[Aas Paas]]'' |Arun Choudhury | | |- |''[[Krodhi]]'' | Vikramjit Singh (Vicky) / Acharya Shradhanand | | |- |''[[Naseeb (1981 film)|Naseeb]]'' |Худ | Намоиши меҳмонӣ дар суруди "John Jani Janardhan" | |- |''[[Professor Pyarelal]]'' |Ram / Professor Pyarelal | | |- |''[[Khuda Kasam (1981 film)|Khuda Kasam]]'' |Maharaja Bhunam | Камео | |- |''[[Katilon Ke Kaatil]]'' | Ajit / Badshah | | |- | rowspan="8" | 1982 |''[[Rajput (film)|Rajput]]'' | Manupratap Singh (Manu) | | |- |''[[Teesri Aankh (1982 film)|Teesri Aankh]]'' | Ashok | | |- |''[[Samraat (film)|Samraat]]'' | Ram | | |- |''[[Main Intequam Loonga]]'' |Kumar Agnihotri (Bitto) | | |- |''[[Ghazab]]'' | Ajay Singh (Munna) / Vijay Singh | | |- |''[[Do Dishayen]]'' | Ajitesh | | |- |''[[Baghavat]]'' | Amar Singh | | |- |''[[Badle Ki Aag]]'' | Sher Singh (Shera) / Jaggu | | |- | rowspan="7" | 1983 |''Ambri'' |Dharam Singh | | |- |''[[Putt Jattan De]]'' |Chaudhary Dharam Singh | Филми панҷобӣ | |- |''[[Andhaa Kaanoon]]'' | Truck Driver | Камео | |- |''[[Naukar Biwi Ka]]'' | Deepak Kumar / Raja | | |- |''[[Jaani Dost]]'' |Raju | | |- |''[[Raziya Sultan (film)|Razia Sultan]]'' |Yakut Jamaluddin | | |- |''[[Qayamat (1983 film)|Qayamat]]'' | Shyam / Rajeshwar | | |- | rowspan="9" | 1984 |''[[Baazi (1984 film)|Baazi]]'' | Inspector Ajay Sharma | | |- |''[[Ranjhan Mera Yaar]]'' | |Филми панҷобӣ | |- |''[[Dharam Aur Kanoon|Dharam Aur Qanoon]]'' |Rahim Khan | | |- |''[[Raaj Tilak]]'' |Zoravar Singh | | |- |''[[Sunny (1984 film)|Sunny]]'' |Indrajeet | | |- |''[[Jeene Nahi Doonga]]'' | Roshan / Raka | | |- |''[[Jagir (film)|Jagir]]'' | Shankar | | |- |''[[Jhutha Sach (film)|Jhutha Sach]]'' | Vijay / Tiger | | |- |''[[The Gold Medal (film)|The Gold Medal]]'' |Labor Leader Acharya |Камео | |- | rowspan="3" | 1985 |''[[Ghulami]]'' | Ranjit Singh | |<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/ghulami|title=Ghulami &#124; Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=25 May 2024|archive-date=25 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525185248/https://www.rottentomatoes.com/m/ghulami|url-status=live}}</ref> |- |''[[Sitamgar]]'' | Sonu / Shankar | | |- |''[[Karishma Kudrat Kaa]]'' |Vijay / Karan | | |- | rowspan="5" | 1986 |''[[Saveray Wali Gaadi]]'' |Sher Singh | Камео | |- |''[[Mohabbat Ki Kasam]]'' | Shop Owner | Камео | |- | ''[[Begaana (1986 film)|Begaana]]'' | Kailashnath Rana | | |- |''[[Main Balwan]]'' |D. C. P. Chaudhary | | |- |''[[Sultanat]]'' | General Khalid | | |- | rowspan="12" | 1987 |''[[Insaniyat Ke Dushman]]'' | Inspector Shekhar Kapoor | |<ref>{{cite news |last1=Basu |first1=Anjana |title=Book Review: 'When Ardh Satya Met Himmatwala' Chronicles The Turbulent 1980s Of Bollywood |url=https://www.outlookindia.com/culture-society/book-review-when-ardh-satya-met-himmatwala-chronicles-the-turbulent-1980s-of-bollywood-weekender_story-277038 |access-date=27 April 2023 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |date=9 April 2023 |archive-date=30 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730111123/https://www.outlookindia.com/culture-society/book-review-when-ardh-satya-met-himmatwala-chronicles-the-turbulent-1980s-of-bollywood-weekender_story-277038 |url-status=live }}</ref> |- |''[[Loha (1987 film)|Loha]]'' | Inspector Amar | | |- |''[[Dadagiri (film)|Dadagiri]]'' | Dharma Dada | | |- |''[[Hukumat]]'' |Inspector Arjun Singh | |<ref>{{Cite news |author=Kanwar, Rachna |title=25 Must See Bollywood Movies |date=3 October 2005 |url=http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-10.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015033756/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837%2Ccurpg-10.cms |archive-date=15 October 2007 |publisher=Indiatimes movies |access-date=2010-11-08 |accessdate=2024-11-08 |archivedate=2018-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224230303/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-10.cms%20 }}</ref> |- |''[[Aag Hi Aag]]'' |Bahadur Singh / Sher Singh | | |- |''[[Mera Karam Mera Dharam]]'' |Ajay Shankar Sharma | | |- |''[[Watan Ke Rakhwale]]'' |Mahavir | | |- |''[[Insaaf Kaun Karega]]'' |Veerendra (Veeru) | | |- |''[[Mard Ki Zabaan]]'' | Laxman Chauhan | | |- |''[[Insaaf Ki Pukar]]'' | Vijay Singh | | |- |''[[Superman (1987 film)|Superman]]'' | [[Jor-El]] |Камео | |- |''[[Jaan Hatheli Pe]]'' | Soni Kapoor | | |- | rowspan="8" | 1988 |''[[Zalzala (1988 film)|Zalzala]]'' | Inspector Shiv Kumar | | |- |''[[Soorma Bhopali]]'' | Mahendra Singh / Худ | Камео | |- |''[[Sone Pe Suhaaga]]'' | C. B. I. Officer Ashwini Kumar / Vikram Dada | | |- |''[[Khatron Ke Khiladi (1988 film)|Khatron Ke Khiladi]]'' |Balwant / Karamveer / Teesri Adalat | | |- |''[[Mardon Wali Baat]]'' | Yadvinder Singh | | |- |''[[Mahaveera (film)|Mahaveera]]'' | Ajay Verma | | |- |''[[Paap Ko Jalaa Kar Raakh Kar Doonga]]'' | Shankar | | |- |''[[Ganga Tere Desh Mein]]'' | Vijay Nath | | |- | rowspan="10" | 1989 |''[[Sachai Ki Taqat]]'' | Constable Ram Singh | | |- |''[[Vardi (film)|Vardi]]'' | Havaldar Bhagwan Singh | Камео | |- |''[[Nafrat Ki Aandhi]]'' | Sonu | | |- |''[[Hathyar (1989 film)|Hathyar]]'' | Khushal Khan | | |- |''[[Kasam Suhaag Ki]]'' | | | |- |''[[Ilaaka]]'' | Inspector Dharam Verma | Камео | |- |''[[Batwara]]'' | Sumer Singh | | |- |''[[Elaan-E-Jung]]'' | Arjun Singh | | |- |''Sikka'' | Vijay | | |- |''[[Shehzaade]]'' | Subedhar Zorawar Singh / Inspector Shankar Shrivastav | | |- | rowspan="5" | 1990 |''[[Veeru Dada]]'' | Veeru Dada | | |- |''[[Qurbani Jatt Di]]'' | Sarpanch Sucha Singh | Камео | |- |''[[Pyar Ka Karz]]'' |Shekhar (Shaka) | | |- |''[[Sridevi|Naakabandi]]'' | Veer Singh (Veera) | | |- |''[[Humse Na Takrana]]'' |Amar | | |- | rowspan="6" | 1991 |''[[Trinetra]]'' | Raja | Камео | |- |''[[Mast Kalandar]]'' |Shankar | | |- |''[[Kohraam]]'' | Arjun | | |- |''[[Farishtay]]'' | Virendra Kumar (Veeru) | | |- |''Paap Ki Aandhi'' | Dharma / Mangal | | |- |''[[Dushman Devta]]'' | Shiva | | |- | rowspan="7" | 1992 |''[[Khule-Aam]]'' | Shiva | |- |''[[Zulm Ki Hukumat]]'' | Pitamber Kohli | | |- |''[[Waqt Ka Badshah]]'' | N/A | | |- |''[[Tahalka]]'' |Ex-Major Dharam Singh | | |- |''[[Virodhi (1992 film)|Virodhi]]'' | Inspector Shekhar | | |- |''[[Humlaa]]'' | Bhawani | | |- |''[[Kal Ki Awaz]]'' | Police Commissioner Ali Haider Jaffrey | | |- | rowspan="3" | 1993 |''Aag Ka Toofan'' | Dharam Singh / Inspector Arjun Singh | | |- |''Kundan'' | N/A | | |- |''[[Kshatriya (film)|Kshatriya]]'' | Maharaj Prithvi Singh | | |- | rowspan="3" | 1994 |''[[Maha Shaktishaali]]'' | Jaswant Singh (Jassi) | | |- |''[[Juaari]]'' |Police Inspector Dharam Singh | | |- |''[[Rakhwale]]'' |Ashok | | |- | rowspan="7" | 1995 |''[[Policewala Gunda]]'' | A.C.P. Ajit Singh | | |- |''[[Maidan-E-Jung]]'' | Shankar | | |- |''[[Aazmayish]]'' | Shankar Singh Rathod | | |- |''[[Taaqat (1995 film)|Taaqat]]'' | Shakti Singh | | |- |''[[Ham Sab Chor Hain (1995 film)|Hum Sab Chor Hain]]'' | Vijay Kumar | | |- |''[[Fauji (1995 film)|Fauji]]'' | Fauji Shamsher Singh (Sheroo) | | |- |''[[Veer (1995 film)|Veer]]'' | Veer (Veeru Bhaiya) | | |- | rowspan="5" | 1996 |''[[Smuggler (1996 film)|Smuggler]]'' |Ajit Singh | | |- |''[[Return of Jewel Thief]]'' |Police Commissioner Surya Dev Singh | | |- |''[[Himmatvar]]'' | Sultan | | |- |''[[Aatank]]'' | Jesu | | |- |''[[Mafia (1996 film)|Mafia]]'' | Fauji Ajit Singh | | |- | rowspan="4" | 1997 |''[[Loha (1997 film)|Loha]]'' | Shankar | | |- |''[[Jeeo Shaan Se]]'' | Brahma / Vishnu / Mahesh | | |- |''[[Gundagardi]]'' |Police Commissioner Karan Singh | | |- |''[[Agnee Morcha]]'' | Kishan Singh Bhatti | | |- | rowspan="2" | 1998 |''[[Pyaar Kiya To Darna Kya (1998 film)|Pyaar Kiya To Darna Kya]]'' |Thakur Ajay Singh (Chacha) | | |- |''[[Zulm O Situm]]'' | S.P. Arun | | |- | rowspan="3" | 1999 |''[[Nyaydaata]]'' | DCP Ram | | |- |''[[Munnibai]]'' | | | |- |''[[Lohpurush]]'' | Ajit Singh | | |- | rowspan="6"|2000 ||''[[Sultaan]]'' || Sultan Singh || Камео||<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/dharmendra/filmography/|title=Dharmendra Movies List |website=[[Bollywoo Hungama]]|date=31 July 2024}}</ref> |- | ''The Revenge: Geeta Mera Naam'' || Baba Thakur |||| |- |''Meri Jung Ka Elaan'' || Ajit Singh |||| |- |''Kaali Ki Saugandh'' || Sultan Singh |||| |- | ''Jallad No. 1'' || Shankar |||| |- | ''Bhai Thakur '' |||||| |- | rowspan="4"|2001 || ''Jagira'' |||||| |- | ''Saugandh Geeta Ki'' |||||| |- | ''Zakhmi Sherni'' |||||| |- | ''Bhooka Sher'' || Ranbir Singh |||| |- | rowspan="2"| 2002 || ''Reshma Aur Sultan'' |||||| |- | ''Border Kashmir Ka'' |||||| |- | rowspan="2"|2003 |''[[Kaise Kahoon Ke... Pyaar Hai]]'' || Dharam ||||<ref>{{cite web |url=https://www.rediff.com/movies/2003/may/09kaise.htm |title=What a Yawn! |last=Deepa |first=Gumaste |date=9 May 2003 |website=Rediff.com |access-date=17 August 2024 |archive-date=8 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108015023/https://www.rediff.com/movies/2003/may/09kaise.htm |url-status=live }}</ref> |- |''Tada'' || Balraj Singh Rana |||| |- |rowspan="3"|2004 || ''Sabse Badi Ganga Ki Saugandh'' || || || |- |''[[Hum Kaun Hai?]]'' || Virendra 'Viru' || Камео ||<ref>{{cite news|work=[[BBC.co.uk]]|last=Gajjar|first=Manish|date=2004-09-03|accessdate=2024-08-16|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/09/hum_kaun_hai_review.shtml|title=Hum Kaun Hai|archive-date=18 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218022608/http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/09/hum_kaun_hai_review.shtml|url-status=live}}</ref> |- |''[[Kis Kis Ki Kismat]]'' || Hasmukh Mehta || ||<ref>{{cite news |last=Gajjar |first=Manish |url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/08/kis_kiski_kismat_preview.shtml |title=BBC - Shropshire - Bollywood - Kis Kiski Kismat |date=11 August 2004 |work=BBC.co.uk |location=Shropshire |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040811165952/http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2004/08/kis_kiski_kismat_preview.shtml |archive-date=2004-08-11}}</ref> |- | rowspan="4"|2007 || ''[[Life in a... Metro]]'' || Amol |||| <ref name="Metro">{{cite web|title=Metro follows the six individual lives|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/27950.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20061228150953/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/27950.html|archive-date=28 December 2006|access-date=17 January 2007|website=IndiaGlitz|accessdate=2024-11-08|archivedate=2006-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061228150953/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/27950.html}}</ref> |- |''[[Apne]]'' || Baldev Singh Chaudhary |||| <ref>{{cite web |last=Adarsh |first=Taran |title=Apne: Movie Review |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/review/12711/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306085243/http://www.bollywoodhungama.com/movies/review/12711/index.html |archive-date=6 March 2008 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=2011-04-07 |author-link=Taran Adarsh}}</ref> |- |''[[Johnny Gaddaar]]'' || Sheshadri |||| <ref>{{cite web|title=Review: Johnny Gaddaar is a delicious thriller|url=http://ibnlive.in.com/news/review-johnny-gaddaar-is-a-delicious-thriller/49544-8.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415162514/http://ibnlive.in.com/news/review-johnny-gaddaar-is-a-delicious-thriller/49544-8.html|archive-date=15 April 2009|date=29 September 2007|publisher=[[CNN-IBN]]|accessdate=2024-11-08|archivedate=2009-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415162514/http://ibnlive.in.com/news/review-johnny-gaddaar-is-a-delicious-thriller/49544-8.html}}</ref> |- |''[[Om Shanti Om]]'' || Худ || Нақши меҳмонӣ дар суруди "Deewangi Deewangi" ||<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/when-salman-khan-waited-for-4-hours-to-watch-dharmendra-dance-om-shanti-om-2543447-2024-05-24 |title=When Salman Khan waited for 4 hours to watch Dharmendra's dance in Om Shanti Om song |author=<!--Not stated--> |date=24 May 2024 |website=India Today |access-date=16 August 2024}}</ref> |- |2009 |''[[Har Pal]]'' || Baba |||| |- | rowspan="2"| 2011 || ''[[Yamla Pagla Deewana]]'' || Dharam Singh Dhillon ||||<ref name=YPD>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=7 June 2013 |title=Critics' review: Yamla Pagla Deewana 2 is double the pain |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/critics-review-yamla-pagla-deewana-2-is-double-the-pain/story-KOMlv13dmBdUpFhd3RUm3H.html |work=Hindustan Times |location=New Delhi |access-date=15 August 2024 |archive-date=16 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240816001953/https://www.hindustantimes.com/bollywood/critics-review-yamla-pagla-deewana-2-is-double-the-pain/story-KOMlv13dmBdUpFhd3RUm3H.html |url-status=live }}</ref> |- |''[[Tell Me O Kkhuda]]'' || Tony Costello ||||<ref>{{cite web |url=https://www.rediff.com/movies/review/review-tell-me-o-kuhuda/20111027.htm |title=Tell Me O Khuda: Oh for God's sake... |last=Arora |first=Preeti |date=27 October 2011 |website=Rediff.com |access-date=15 August 2024 |archive-date=10 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210195940/https://www.rediff.com/movies/review/review-tell-me-o-kuhuda/20111027.htm |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="2"|2013 || ''[[Yamla Pagla Deewana 2]]'' || Dharam Singh Dhillon ||||<ref name=YPD/> |- |''[[Singh Saab the Great]]'' ||Худ || Нақши меҳмонӣ дар суруди "Daru Band Kal Se" ||<ref>{{cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/singh-saab-the-great/critic-review/singh-saab-the-great-movie-review/ |title=Singh Saab The Great Movie Review |last=Adarsh |first=Taran |author-link=Taran Adarsh |date=22 November 2013 |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=15 August 2024 |quote='Daaru Bandh Kal Se' [which has surprise cameos by Dharmendra and Bobby Deol] is hummable and gels well in the context of things. |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022053948/https://www.bollywoodhungama.com/movie/singh-saab-the-great/critic-review/singh-saab-the-great-movie-review/ |url-status=live }}</ref> |- | 2014 |''[[Double Di Trouble]]'' | Ajit / Manjit | Филми панҷобӣ |<ref>{{cite news |last=Vats |first=Rohit |date=30 August 2014 |title=Movie review: Dharmendra-starrer Double Di Trouble is a laugh riot |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/movie-review-dharmendra-starrer-double-di-trouble-is-a-laugh-riot/story-mOtTaOQNqbxFRdRs4dWPmJ.html |work=Hindustan Times |location=New Delhi |access-date=10 August 2024 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920083401/https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/movie-review-dharmendra-starrer-double-di-trouble-is-a-laugh-riot/story-mOtTaOQNqbxFRdRs4dWPmJ.html |url-status=live }}</ref> |- | 2015 || ''[[Second Hand Husband]]'' || Ajit Singh || ||<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/interview/dharmendra-action-has-become-artificial-today/20150702.htm|title=Dharmendra: Action has become artificial today|first=Sonil|last=Dedhia|website=Rediff|access-date=4 March 2023|archive-date=4 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304051349/https://www.rediff.com/movies/interview/dharmendra-action-has-become-artificial-today/20150702.htm|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''[[Jora 10 Numbaria]]'' | Jagga Baba | Филми панҷобӣ |<ref>{{cite news |last=Arshi |first=Arshdeep |date=20 July 2017 |title='Jora 10 Numbaria' shows reality of a gangster's life, says Deep Sidhu |url=https://www.hindustantimes.com/punjab/jora-10-numbaria-shows-reality-of-a-gangster-s-life-says-deep-sidhu/story-3IBTgsNOb6pV4yVu942NQN.html |work=Hindustan Times |location=Chandigarh |access-date=10 August 2024 |quote=Actor Dharmendra plays the role of a mentor and a godfather to Jora. In his days, a hit, Dharmendra has been given a look that is similar to Robert de Niro in ‘The Godfather II.’ Meeting him becomes the turning point for Jora in the film. |archive-date=16 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240816001949/https://www.hindustantimes.com/punjab/jora-10-numbaria-shows-reality-of-a-gangster-s-life-says-deep-sidhu/story-3IBTgsNOb6pV4yVu942NQN.html |url-status=live }}</ref> |- | 2018 || ''[[Yamla Pagla Deewana: Phir Se]]'' | Jaywant Parmar | |<ref>{{cite news |last=Jha |first=Subhash K. |author-link=Subhash K. Jha |date=12 August 2018 |title=Dharmendra and Rekha recreate Rafta Rafta |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/120818/dharmendra-and-rekha-recreate-rafta-rafta.html |work=[[Deccan Chronicle]] |access-date=10 August 2024 |archive-date=16 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240816001943/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/120818/dharmendra-and-rekha-recreate-rafta-rafta.html |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="2"|2020 | ''[[Shimla Mirchi]]'' | Foreign Minister | Камео |<ref>{{Cite web|url=https://mirchi.in/stories/celebrity/dharmendra-presents-an-unseen-photo-from-an-old-talent-contest-that-pushed-him-to-acting/97050637|last=Shukla|first=Girish|title=Dharmendra presents an unseen photo from an old talent contest that pushed him to acting|date=18 January 2023|website=[[Radio Mirchi]]|access-date=10 August 2024|archive-date=10 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810100601/https://mirchi.in/stories/celebrity/dharmendra-presents-an-unseen-photo-from-an-old-talent-contest-that-pushed-him-to-acting/97050637|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Jora: The Second Chapter]]'' | Jagga Baba | Филми панҷобӣ |<ref>{{cite news |last=Kaur |first=Gurnaaz |date=6 March 2020 |title=Movie Review - Jora: The Second Chapter - An intriguing tale |url=https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/movie-review-jora-the-second-chapter-an-intriguing-tale-51935 |work=[[Tribune India]] |location=Chandigarh |access-date=10 August 2024 |archive-date=14 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014093720/https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/movie-review-jora-the-second-chapter-an-intriguing-tale-51935 |url-status=live }}</ref> |- | 2021 | ''Dream Catcher'' | | Филми хурд | <ref>{{cite web|url= https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/dharmendra-promotes-his-first-international-project-dream-catcher-says-he-is-just-a-boy-from-punjab-a-sweet-boy-see-photos-4687335/|title= Dharmendra promotes his first international project Dream Catcher says he is just a boy from Punjab a sweet boy|website= Indian Express|author= Entertainment Gallery|date= 3 June 2017|access-date= 7 September 2021|archive-date= 27 October 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20211027175453/https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/dharmendra-promotes-his-first-international-project-dream-catcher-says-he-is-just-a-boy-from-punjab-a-sweet-boy-see-photos-4687335/|url-status= live}}</ref> |- | 2023 | ''[[Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani]]'' | Kanwal Randhawa | |<ref>{{Cite news|url=https://www.wionews.com/entertainment/bollywood/news-there-is-no-age-for-romance-dharmendra-on-kissing-scene-with-shabana-azmi-in-rocky-aur-rani-620782|title=No age for romance: Dharmendra on kissing Shabana Azmi in Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani|date=30 July 2023|access-date=2 November 2023|archive-date=2 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102195001/https://www.wionews.com/entertainment/bollywood/news-there-is-no-age-for-romance-dharmendra-on-kissing-scene-with-shabana-azmi-in-rocky-aur-rani-620782|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2"| 2024 | ''[[Teri Baaton Mein Aisa Uljha Jiya]]'' | Jai Singh Agnihotri | |<ref>{{Cite news|title=Dharmendra posts happy pics with Shahid Kapoor, Kriti Sanon as they wrap up their next untitled film|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dharmendra-posts-happy-pics-with-shahid-kapoor-kriti-sanon-as-they-wrap-up-their-next-untitled-film-8547726/|work=[[The Indian Express]]|date=10 April 2023|access-date=11 April 2023|archive-date=10 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410234224/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dharmendra-posts-happy-pics-with-shahid-kapoor-kriti-sanon-as-they-wrap-up-their-next-untitled-film-8547726/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mukherjee|first=Anindita|title=Kriti Sanon, Shahid Kapoor's film titled 'Teri Baaton Mein Aisa Uljha Jiya'|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/kriti-sanon-shahid-kapoor-film-titled-teri-baaton-mein-aisa-uljha-jiya-2486795-2024-01-10|work=India Today|date=10 January 2024|access-date=10 January 2024|archive-date=31 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131173230/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/kriti-sanon-shahid-kapoor-film-titled-teri-baaton-mein-aisa-uljha-jiya-2486795-2024-01-10|url-status=live}}</ref> |- | ''Desh Ke Gaddar'' | | |<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/desh-ke-gaddar/cast/|title=Desh Ke Gaddar Cast|website=Bollywood Hungama|date=3 May 2024|access-date=2 June 2024|archive-date=14 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240514211638/https://www.bollywoodhungama.com/movie/desh-ke-gaddar/cast/|url-status=live}}</ref> |- |2025 | scope="row" style="text-align:left; backg |''Ikkis'' | | |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/etimes/bollywood/watch-dharmendra-meets-up-cm-yogi-adityanath-in-lucknow/videoshow/105148351.cms|title=Watch viral video: Veteran actor Dharmendra meets UP CM Yogi|date=13 November 2023|access-date=8 December 2023|archive-date=8 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208194544/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/etimes/bollywood/watch-dharmendra-meets-up-cm-yogi-adityanath-in-lucknow/videoshow/105148351.cms|url-status=live}}</ref> |} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои ҳиндӣ]] [[Гурӯҳ:Ғолибони Filmfare Awards]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XX]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI]] [[Гурӯҳ:Кинопродюсерҳои Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]] 6x4tw5zzydhzqwutgnvi9826sg4o71g 3 225135 1483237 1241743 2026-08-13T17:59:56Z Deepfriedokra 30420 Deepfriedokra moved page [[Баҳси корбар:Kostović]] to [[Баҳси корбар:Renamed user 527f84928e00431386ce8f402a6bf084]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Kostović|Kostović]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 527f84928e00431386ce8f402a6bf084|Renamed user 527f84928e00431386ce8f402a6bf084]]" 1057367 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед/чаҳорчӯба |welcomeHeader=Хуш омадед ба Википедиаи Тоҷикӣ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}! |firstStepsTitle=Роҳнамои қадамҳои аввалин |firstStepsText=[[Image:Heckert GNU white.svg|left|60px|thumb|]] Акнун Шумо метавонед на фақат мақолаҳоро дар Википедиа хонед, боз Шумо метавонед мақолаҳоро вироиш кунед ва ё мақолаи худро ба Википедиа ирсол кунед. Барои дар Википедиа чӣ тавр мақола навиштан аз [[Википедиа:Барои_навкорон|ин ҷо]] бинед. Муҳтавои Википедиа таҳти иҷозаномаи [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ Creative Commons Attribution-ShareAlike] (CC-BY-SA) ва иҷозаномаи [http://69.246.228.115/tajikngo/www/CBT/TAJIKTEXTBOOKS/license.html GFDL] дастрас аст. Шумо метавонед бо литсензияи GFDL дар [http://69.246.228.115/tajikngo/www/CBT/TAJIKTEXTBOOKS/license.html инҷо] ва [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/ Creative Commons Attribution-ShareAlike] (CC-BY-SA) шинос шавед. * [[Википедиа:Роҳнамои намуд]] * [[Википедиа:Ҳуқуқи муаллиф]] |helpTitle=Ёрӣ |helpText=Иттилооти бештарро метавонед дар [[Википедиа:Вуруди корбарон|вуруди корбарон]] пайдо намоед. Шумо боз метавонед саволҳои худро дар ин ҷо нависед '''[[Роҳнамо:Мундариҷа|Роҳнамо]]''' ё дар канали [[w:Wikipedia:IRC tutorial|IRC]] [[irc:wikipedia-tg|#wikipedia-tg]] ([http://java.freenode.net//index.php?channel=wikipedia-tg бевосита аз дигарон бипурсед]). Инчунин шумо метавонед бо яке аз [[Википедиа:Мудирон|мудирон]] дар тамос бошед ё дар саҳифаи баҳси яке аз онҳо саволи худро нависед. |tipsTitle=Чизҳои хуб ва роҳнамоиҳо |tipsText=<div></div><!--empty div is to make sure bullets work--> * Ба саҳифаи корбарии худ қуттиҳо забонҳоро гузоред ва сатҳи дониши забондонии худро ба дигарон муайян кунед. * Дар вақти дар саҳифаи баҳси корбарон саволеро навишта бо илова кардани &#126;&#126;&#126;&#126; дар охири савол имзои худро гузоред. * Бисёр мақолаҳои Википедиа нопурра мебошад, агар мақолаи нопурраеро дарёфт кардед, пайванди вироишро дар болои он мақола пахш кунед, баъд як аз ин рамзҳои зеринро <nowiki>{{stub}}</nowiki> ё <nowiki>{{ҷавона}}</nowiki> ба матн илова карда, саҳифаро захира кунед. |mistakeTitle=Ба хатогие роҳ додед ё дучор шудед? |mistakeText=<div></div><!--empty div is to make sure bullets work--> * Агар ягон хатогиеро дар мақолае пайдо кардед, метавонед дар боло пайванди Вироишро пахш карда хатогиро бартараф кунед ва саҳифаро захира кунед. * Агар ба ягон хатогие роҳ додед ва ё унвони ягон мақоларо хато навиштед. Бо яке аз мудирон дар тамос шавед. * Агар ду мақолаи монандеро пайдо кардед, лутфан яке аз онҳоро холи карда масири онро ба дигар тағйир диҳед. * Агар мақолае бо забони ғайри тоҷикиро дарёфт кардед, лутфан вироишро пахш карда дар боло <nowiki>{{тарҷума}}</nowiki> нависед ва саҳифаро захира кунед. * Агар мақолаи бемазмунро дарёфт кардед, лутфан вироишро дар боло пахш карда дар болои саҳифа <nowiki>{{delete}}</nowiki> нависед ва саҳифаро захира кунед. Баъд яке аз мудирон он мақоларо баррасӣ карда дар ҳолати зарури онро ҳазв ё вироиш хоҳанд кард. |feedbackText=(P.S. Барои ин паём мехоҳед [[Википедиа баҳс:Гузориши Хуш омадед|пешниҳоди]] худро нависед?) |lang=en }} --[[File:Robot icon.svg|26px]] [[User:SamakBot|'''<span style="color:#ff5722">Samak</span><span style="color:#666565">Bot</span>''']] ^{[[Баҳси_корбар:SamakBot|'''Talk''']]} 20:51, 21 Декабри 2019 (UTC) qli5wfp5atxz9qs5f4iuatja5jyhufz 0 238890 1483284 1473874 2026-08-13T19:17:35Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483284 wikitext text/x-wiki {{МА |мақом = Шаҳр |тасвир = City of Diyarbakır.jpg |кишвар = Туркия }} '''Диёрбакр''' ({{Lang-tr|Diyarbakır}} аз {{lang-ar|ديار بكر}}) — [[шаҳр]] ва ноҳияи воқеъ дар ҷанубу шарқи [[Туркия]], дар рӯди [[Даҷла|Даҷла]]. Маркази маъмурии [[вилояти Диёрбакр]]. Пойтахти ғайрирасмии Курдистони Туркия. == Ном == Пас аз футӯҳоти мусулмонон дар қарни ҳафтум, ин шаҳр ба номи Диёрбакр (маҳалли зиндагии [қабилаи] Бакр), бо ишора ба қаламрави [[Бану Бакр]] маъруф шуд<ref>{{Cite book|last=Suwaed|first=Muhammad|url=https://books.google.com/books?id=P8yhCgAAQBAJ&dq=diyarbakir+banu+bakr&pg=PA45|title=Historical Dictionary of the Bedouins|publisher=Rowman & Littlefield|year=2015|isbn=978-1-4422-5451-0|pages=45|language=en}}</ref><ref name=":24">{{Cite book|last=|first=|title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780195309911|editor-last=M. Bloom|editor-first=Jonathan|volume=2|location=|pages=|language=en|chapter=Diyarbakır|editor-last2=S. Blair|editor-first2=Sheila}}</ref>. Қабилаи Бакр қаблан дар даврони ҷоҳилият дар шимоли Байнаннаҳрайн сокин шуда буданд. Дар қарни ҳафтум, дар замони хилофати Усмон ва таҳти ҳокимияти минтақаии Муъовия, ба бахше аз қабила дастур дода шуд то дар шимолтар дар сарзаминҳои наздики шаҳр сокин шаванд. Ин шаҳр баъдҳо ба далели деворҳои бозолти сиёҳаш ба номи туркии Kara-Amid ("Омиди сиёҳ") низ шинохта шуд<ref>{{Cite book|last=Lipiński|first=Edward|url=https://books.google.com/books?id=rrMKKtiBBI4C&dq=kara+amid+black+amid+diyarbakir&pg=PA136|title=The Aramaeans: Their Ancient History, Culture, Religion|date=2000|publisher=Peeters Publishers|isbn=978-90-429-0859-8|pages=136|language=en}}</ref>. Дар ноябри 1937, Отатурк, раисиҷумҳури Туркия аз ин шаҳр боздид кард ва пас аз изҳори ибҳом дар решашиносии дақиқи номи Диёрбакр, дар декабри ҳамон сол дастур дод, ки номи онро ба Диёрбакир, ки ба маънои «сарзамини мис» аст тағйир диҳанд<ref>See [[Uğur Ümit Üngör|Üngör, Uğur]] (2011), ''The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913–1950''. Oxford: Oxford University Press, p. 244. {{ISBN|0-19-960360-X}}.</ref>. Ва ин яке аз намунаҳои аввалияи раванди туркисозии ҷойномҳои ғайритуркӣ буд, ки дар он номҳои ҷуғрофиёи ғайритуркӣ (курдӣ, арманӣ, арабӣ, форсӣ ва ғайра) ба ҷойгузинҳои туркӣ тағйир ёфтанд<ref>{{cite book|last=Nişanyan|first=Sevan|url=https://www.worldcat.org/oclc/670108399|title=Adını unutan ülke : Türkiye'de adı değiştirilen yerler sözlüğü|date=2010|publisher=Everest Yayınları|isbn=978-975-289-730-4|edition=1. basım|location=İstanbul|oclc=670108399}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/808419956|title=Social relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915|date=2012|others=Joost Jongerden, Jelle Verheij|isbn=978-90-04-23227-3|location=Leiden|oclc=808419956}}</ref>. Номи армании имрӯзии шаҳр {{Lang|hy|Տիգրանակերտ}} (Тигранакерт) аст<ref name="Armenian Tigranakert">[[Western Armenian]] pronunciation: ''Dikranagerd''; {{cite book|last=Hovannisian|first=Richard G.|title=Armenian Tigranakert/Diarbekir and Edessa/Urfa|url=https://archive.org/details/armeniantigranak0000unse|publisher=Mazda Publishers|year=2006|isbn=978-1-56859-153-7|location=Costa Mesa, California|page=[https://archive.org/details/armeniantigranak0000unse/page/2 2]|quote=The city that later generations of Armenians would call Dikranagerd was actually ancient Amid or Amida (now Diyarbekir or Diyarbakır), a great walled city with seventy-two towers...|author-link=Richard G. Hovannisian}}</ref>. Дар забони курдӣ ба Омид<ref>{{cite book|author1=Adem Avcıkıran|url=|title=Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî|date=2009|page=55|language=tr, ku|access-date=}}</ref> ва дар суриёнӣ ба ܐܡܝܕ (Омед) маъруф аст<ref>{{Cite web|url=https://sedra.bethmardutho.org/lexeme/get/16400|title=ܐܡܝܕ|first=J. Payne Smith (Mrs|last=Margoliouth)|publisher=Oxford: The Clarendon Press, 1903}}</ref>. == Аҳолӣ == Аҳолии феълии шаҳр тахминан 920,366 нафар, асосан [[курдҳо]] (2013) мебошанд. Ба ғайр аз курдҳо, туркҳо, [[арабҳо]], арманиҳо, ассуриён дар ин шаҳр зиндагӣ мекунанд. Аҳолии шаҳр хеле афзудааст ва ҳоло {{Шумора|1,732,396}} нафар (2018) аст. == Иқлим == Диёрбакрдорои иқлими гарми баҳри Миёназамин аст ва дар тобистон ҳароратҳои хеле гарм ва хушк ва зимистонҳои сард ва нам дорад. Сардии моҳи январ 1,7&nbsp;°C, гармтарин июл 31,1&nbsp;°C мебошад. Ба ҳисоби миёна ҳар сол ба ҳисоби миёна 406 миллиметр бориш мешавад, ки танҳо 2 % он дар тобистон рост меояд. Бояд қайд кард, ки бо сабаби ҳавои хушктар, гармии тобистон назар ба минтақаҳои дорои ҳавои намноктар ба осонӣ таҳаммул карда мешавад. Ёдгориҳои маъмултарини таърихӣ дар ДиёрбакрУлу Ҷомӣ (Масҷиди Бузург): дар асри VII. онро арабҳои ҳукумрон аз калисои куҳна барқарор карданд. Пас, дар асоси он, ки равияи [[суннӣ]] дини [[ислом]] аз 4 мазҳаби бузург иборат аст — [[Ҳанафӣ]], Ҳанбалӣ, Моликӣ ва Шофеъи, барои гузориши [[намоз]] (с) ба ҳар як мазҳаб як ҳуҷраи махсус ҷудо карда шуд, ки боиси ташаккули сохтори омехтаи бино, синтези гуногуни услубҳои меъморӣ мебошад. Илова ба ин иншоот дар асри XII Мадрасаи Зинҷирлӣ дар ин ҷобиноафрохтааст; дар он ҷо инчунин масҷидҳои садаи XV, Пайғамбар Ҷомӣ (Масҷиди Паёмбар), инчунин масҷидҳои Пошо-Хона ва Баҳром-Пошо мавҷуданд. == Дин == Аксарияти аҳолии шаҳр пайравони мазҳаби [[суннӣ]] мебошанд. Мусалмонони алавиёӣ (Курдҳои-Заза), курдҳои язидӣ ва масеҳиён низ зиндагӣ мекунанд. Пеш аз куштори арманиҳо дар водии Тигранакерт, 11 калисои фаъоли арманӣ вуҷуд дошт, ки имрӯз танҳо як бинои маъбад боқӣ мондааст: Калисои Сурб Киракос<ref>{{Cite web |url=http://www.fotex.biz/news/479/ |title=В Диярбакыре восстановлена армянская церковь |accessdate=2019-12-22 |archivedate=2015-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150614185953/http://www.fotex.biz/news/479/ }}</ref>. Дар ҷаласаи тантанавӣ 30 ноябри соли 2012 Католикоси Хонаи Бузург Киликии Арам I ҳузур доштанд. Католикҳо мӯъминонро ба сулҳу таҳаммулоти байни динҳо даъват мекарданд. == Пайвандҳо == * [http://za7gorami.ru/f/diyarbakyr Дар бораи пайдоиш ва зиндагии Диёрбакир] * [https://web.archive.org/web/20100410195459/http://www.diyarbakirspor.org/ Диёрбакир] * [http://www.fotex.biz/countries/turkey/diyarbakir/ Хабарҳо ва суратҳо дар бораи] Диёрбакр{{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191222075948/https://www.fotex.biz/countries/turkey/diyarbakir/ |date=2019-12-22 }} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Authority control}} {{Шаҳрҳои Туркия}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои миллионери Туркия]] [[Гурӯҳ:Вилояти Диёрбакр]] 17hr39121nzu01lpftzy9s6vfnxaow2 0 276380 1483362 1320686 2026-08-13T21:38:41Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483362 wikitext text/x-wiki '''Забони эронии бостон''' ё '''забони ниёэронӣ''' ({{lang-fa|'''زبان نیاایرانی'''}}; {{lang-en|proto-iranian ё proto-iranic}}) – ниёзабони бозсозишудаи фарзии шохаи забонҳои эронии хонаводаи забонҳои ҳиндуурупоӣ ва ниёи забонҳои эронии [[Забони форсӣ|форсӣ]], [[Забони суғдӣ|суғдӣ]], зозокӣ, мозандаронӣ, [[Забони курдӣ|курдӣ]], осӣ, пашту, [[забонҳои помирӣ]] ва чанде дигар аст. Ниёэронӣ забоне аз гурӯҳи забонҳои сатем (аз {{lang-ae|satəm}} ‘''сад''’) ва бархоста аз забони фарзии ниёҳиндуэронӣ буда, ки он худ аз забони фарзии ниёҳиндуурупоӣ рӯида будааст. Ин забон, бар пояи бархе баровардҳо, зоҳиран камтар аз як ҳазора аз забони авестоӣ ва камтар аз ду ҳазора аз забони ниёҳиндуурупоӣ фосилаи насл доштааст. == Гӯишҳо == Профессор Шерво гумон мекунад, ки забони ниёэронӣ дастикам чаҳор гӯиш дошта, ки аз дуто аз онҳо то осоре ба даст омадааст: # Забони эронии шимоли ғарбии бостон (ниёи забонҳои сакоӣ, сарматӣ, алонӣ ва осӣ)<ref>Fortson, Benjamin (2004). Indo-European language and Culture: An Introduction. Wiley-Blackwell. p. 238. ISBN 978-1-4051-0316-9.</ref> # Забони эронии шимоли шарқии бостон (ниёи забонҳои эронии миёнае чун хоразмӣ, суғдӣ, балхӣ (кушонӣ), сакои тумшуқӣ, сакои хутанӣ ва забонҳои имрӯзии пашту, яғнобӣ ва помирӣ). # Забони эронии марказии бостон (ниёи забонҳои авестоӣ ва модӣ). # Забони эронии ғарбии бостон (ниёи забони порсии нав). Бар пояи ''фарзия гӯргон'' [{{lang-en|Kurgan hypothesis}}] гумон мешавад, ки ниёэронёни фарзӣ дар оғози ҳазораи дувуми пеш аз мелод зиндагӣ мекардаанд ва ба ҳавзаҳои бостонии ниёҳиндуэрониён ва Андроново ё бархе тамаддунҳои пуштакӯҳи Эрон муртабит мешаванд. ==Баробарҳои воҷшинохтӣ== {| class="wikitable IPA" border="1" ! colspan=2 | [[Proto-Indo-European language|PIE]]<ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Indo-European culture|url=https://archive.org/details/isbn_1884964982|date=1997|publisher=Fitzroy Dearborn|others=Mallory, J. P., Adams, Douglas Q.|isbn=1884964982|location=London|oclc=37931209}}</ref> || [[Забони авестоӣ|Av]] || PIE || Av |- | *p || → || p || *'''''p'''h₂tḗr'' "падар" || '''''pi'''tar-'' "падар" |- | *bʰ || → || b || *'''''bʰ'''réh₂tēr'' "бародар" || '''''b'''ratar-'' ''бародар'' |- | *t || → || t || *'''''t'''úh₂'' "ту" || '''''t'''ū-'' "ту" |- | *d || → || d || *'''''d'''óru'' "дор" || '''''d'''āuru'' "дор" |- | *dʰ || → || d || *'''''dʰ'''oHneh₂-'' "дона" || '''''d'''ana-'' "дона" |- | *ḱ || → || s || *''dé'''ḱ'''m̥t'' "даҳ" || ''da'''s'''a'' "даҳ" |- | *ǵ || → || z || *'''''ǵ'''ónu'' "зону" || '''''z'''ānu'' "зону" |- | *ǵʰ || → || z || *'''''ǵʰ'''imós'' "сармо" || '''''z'''iiā̊'' "сармо" |- | *k || → || x ~ c || *'''''kr'''uh₂rós'' "хунин" || '''''x'''rūda'' "хунин" |- | *g || → || g ~ z || *''h₂éu'''g'''es-'' "нерӯ, тавоноӣ, зӯрӣ" || ''ao'''j'''ah'' "нерӯ, тавоноӣ, зӯрӣ" |- | *gʰ || → || g ~ z || *''dl̥h₁'''gʰ'''ós'' "дароз" || ''darə'''g'''a-'' "дароз" |- | *kʷ || → || k ~ c || *'''''kʷ'''ós'' "кӣ" || '''''k'''ō'' "кӣ" |- | *gʷ || → || g ~ j || *'''''gʷ'''ou-'' "гов" || '''''g'''ao-'' "гов" |} {| class="wikitable" ! Proto-Indo-Iranian || [[Забони авестоӣ|Авестоӣ]]<ref name="Skjaervo">{{cite book |title=An Introduction to Young Avestan |year=2003 |last=Skjærvø |first=Prods Oktor |chapter=Glossary |chapter-url=http://www.fas.harvard.edu/~iranian/Avesta/index.html}}</ref> || [[Забони порсии бостон|Порсии бостон]] || [[Забони форсӣ|Форсӣ]] ||[[Забони курдӣ|Курдӣ]] ||[[Санскрити ведоӣ]] |- | *Háĉwas 'horse' || ''aspa'' || ''asa'' (native word)<ref name="Fortson">{{cite book |title=Indo-European language and Culture: An Introduction |year=2004 |last=Fortson |first=Benjamin |publisher=Wiley-Blackwell |pages=238 |isbn=978-1-4051-0316-9}}</ref> || اسب asb (< Median) || hesp ||''[[Ashva|áśva]]'' |- | *bʰagás 'бахш' || ''baγa'' || ''baga'' (бағ) || باج bâj (боҷ) || parçe ||''[[Bhaga|bhága]]'' |- | *bʰráHtā 'бародар' || ''brātar'' || ''brātā'' || برادر бародар|| bira(der) || ''bhrā́tr̥'' |- | *bʰúHmiš 'замин, бум' || ''būmi'' || ''būmiš'' || بوم бум|| ||''[[Bhūmi|bhū́mi]]'' |- | *mártyas 'миро, мард' || ''maṣ̌iia'' || ''martiya'' || مرد mard (мард) || mêr(d) (мард) || ''mártya'' |- | *mā́Has 'моҳ' || ''mā̊'' || ''māha'' || ماه mâh (моҳ) || mang (моҳ), meh (моҳ) || ''mā́sa'' |- | *wasr̥ 'баҳор' || ''vaŋri'' || ''vahara'' || بهار баҳор|| bihar||''vāsara'' 'бомдод' |- | *Hr̥tás 'ростӣ' || ''[[aša]]'' || ''arta'' || راست рост (дуруст) || rast || ''[[Rta|r̥tá]]'' |- | *dʰrawgʰ- 'дурӯғ' || ''[[druj]]'' || ''drauga'' || دروغ дурӯғ || diro, derew (дурӯғ) ||''druh-'' |- | *sáwmas 'афшурда' || ''[[haoma]]'' || ''*hauma'' || ''هوم ҳум'' || || ''[[soma (нӯшоба)|sóma]]'' |} == Пайвандҳо == tssnt1ir2o0kl20q6kgnt20qhuemy3a 0 279485 1483270 1348397 2026-08-13T19:00:40Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483270 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Шаҳристони Румишкон <br /> شهرستان رومشکان | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[Шаҳристон]] |image_skyline =Lorestan.svg |image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = IranLorestan-SVG.svg | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = |latm = |lats = |latNS = | longd = |longm = |longs = |longEW = | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = |subdivision_type = [[Номгӯи давлатҳо|Кишвар]] |subdivision_name = {{Flag|IRN}} | subdivision_type1 = [[Устонҳои Эрон|Устон]] | subdivision_name1 = [[Устони Луристон]] | subdivision_type2 = Пойтахт | subdivision_name2 = [[Чақобал]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 38701 нафар | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = | website = | footnotes = }} {{Image label begin|image=LorestanProvince.png|width=350px|float=centre}} {{Image label|x=-225|y=-81.0|scale=-1|text=[[Dorud County|Dorud]]}} {{Image label|x=-270|y=-95.0|scale=-1|text=[[Azna County|<span style="color:white;">Azna</span>]]}} {{Image label|x=-143|y=-111.0|scale=-1|text=[[Khorramabad County|Khorramabad]]}} {{Image label|x=-40.0|y=-105.0|scale=-1|text=[[Kuhdasht County|Kuhdasht]]}} {{Image label|x=-130.0|y=-60.0|scale=-1|text=[[Selseleh County|Selseleh]]}} {{Image label|x=-110.0|y=-154.0|scale=-1|text=[[Poldokhtar County|Poldokhtar]]}} {{Image label|x=-255.0|y=-140.0|scale=-1|text=[[Aligudarz County|Aligudarz]]}} {{Image label|x=-107.0|y=-90.0|scale=-1|text=[[Dowreh County|Dowreh]]}} {{Image label|x=-90.0|y=-35.0|scale=-1|text=[[Delfan County|<span style="color:white;">Delfan</span>]]}} {{Image label|x=-187.0|y=-45.0|scale=-1|text=[[Borujerd County|Borujerd]]}} {{Image label end}} '''‎Шаҳристони Румишкон''' ( {{Lang-fa|شهرستان رومشکان}} ) — шаҳристон дар ҷанубу ғарбии [[Устони Луристон]]<nowiki/>и, [[Эрон|Эрон аст]]. Дар барӯйхатгирии соли 2011 аҳолии он 38701 нафар дар 7423 оила буд. Шаҳристон як шаҳр дорад, [[Чақобал]]. Шаҳристон ба ду бахши асосӣ тақсим мешавад: бахши Марказӣ ва Сурӣ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ostan-lr.ir/Index.aspx?page_=form&lang=1&sub=11&tempname=RomoshkanMain&PageID=233|title=Rumeshkan: Divisions|publisher=Lorestan province|lang=fa|archiveurl=http://www.freezepage.com/1443283261OTVXQDZSNM?url=http://www.ostan-lr.ir/Index.aspx?page_%3Dform%26lang%3D1%26sub%3D11%26tempname%3DRomoshkanMain%26PageID%3D233|archivedate=26 September 2015}}</ref> == Ҷуғрофия ва иқлим == Шаҳристони кӯҳӣ бо силсилакӯҳҳои асосии шимолу ғарбӣ ва ҷанубу шарқӣ иҳота мебошад. Даштҳои поёнӣ одатан даштҳои биёбонанд.<ref>{{Cite web|url=http://www.ostan-lr.ir/Index.aspx?page_=form&lang=1&sub=11&tempname=RomoshkanMain&PageID=1398|title=Rumeshkan: Geographical location|publisher=Lorestan province|lang=fa|archiveurl=http://www.freezepage.com/1443283458WHSMHFANIL?url=http://www.ostan-lr.ir/Index.aspx?page_%3Dform%26lang%3D1%26sub%3D11%26tempname%3DRomoshkanMain%26PageID%3D1398|archivedate=26 September 2015}}</ref> Румишкон иқлими хушк ва нимхушкро бо ҳарорати баландтарин дар тобистон тақрибан {{Convert|40|C}} аст. Ҳарорати ҳадди аққал дар зимистон ба ҳисоби миёна тақрибан {{Convert|-7|C}}. Боришоти миёнаи солона 450 аст&nbsp;мм.<ref name="Rumeshkan">{{Cite web|url=http://www.tishineh.com/tourstate/305/%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%B4%DA|title=Rumeshkan|publisher=Tishineh|lang=fa|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150322081016/http://www.tishineh.com/tourstate/305/%D8%B1%D9%88%D9%85%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%86|archivedate=22 March 2015}}</ref> == Таърих == Далелҳои бостоншиносӣ таъсири меъмории сабки Римро нишон медиҳанд,<ref>{{Cite web|url=http://www.aflakonline.com/view/3054/%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%B2%D8%A7%D8%AE%D9%87-%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%DA%A9-%D9%BE%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA!|title=قلعه زاخه هنوز در زیر خاک پنهان است!|publisher=Aflak Online|lang=fa|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926201608/http://www.aflakonline.com/view/3054/%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%87-%D8%B2%D8%A7%D8%AE%D9%87-%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%DA%A9-%D9%BE%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA!|archivedate=26 September 2015}}</ref> ва номи ин минтақа таркиби калимаҳои ''Рум'' (Румиён) ва ''ешкан'' (шикастан) аст ва чунин мешуморанд, ки дар ин минтақа [[Византия|империяи]] [[Византия]] - Руми Шарқӣ мағлуб шудааст.<ref name="Rumeshkan"/> Шаҳристон расман моҳи апрели соли 2013 аз қисмати [[Шаҳристони Кӯҳдашт]], ҷудо шудааст<ref>{{Cite web|url=http://law.dotic.ir/AIPLaw/imageandtextview.do?reqCode=imageAndTextView&lawId=205866&isLaw=0|title=وزارت کشور شماره ۱۰۶۲۲۸/ت۴۹۲۴۳هـ|publisher=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|lang=fa|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928152449/http://law.dotic.ir/AIPLaw/imageandtextview.do?reqCode=imageAndTextView&lawId=205866&isLaw=0|archivedate=28 September 2015}}</ref> ва аввалин ҳокими он моҳи феврали соли дигар таъйин карда шуд. == Иқтисод == Машғулияти асосии аҳолии Румишкон чорводорӣ ва деҳқонӣ дар водиҳои дарё мебошад. Қисми зиёди зироатҳо ғалладона, хусусан ҷав ва гандум мебошанд. Дар бисёр деҳаҳо ва атрофи Чақобал чоҳҳои чуқур заминҳои обёришавандаро таъмин мекунанд ва сабзавоту полезӣ парвариш карда мешаванд. Инҳо ба зироати нақдӣ дар наздикии Чақобал табдил меёбанд ва дар он ҷое, ки нақлиёт барои шаҳрҳои дигар дастрас аст воқеъ мебошанд. Дар баъзе майдонҳо боғҳо бунёд карда шуданд. Дар соли 2015 ҳукумат дар ҳамкорӣ бо бахши хусусӣ як корхонаи пӯлод кушод. == Минтақаҳои зебоманзар == * Ғори Дарваншер (غار درونشر), ғори оҳаксанг бо шаклҳои гуногуни ғор. * Ғори Калмакарра (Ғори Калмакаре) аз замони пеш аз мелод аз ҷониби одамон ҳамчун маскани зист кашф карда шудааст ва фарҳанги чанд тамаддунро дарбар гирифтааст. * Қалъаи Зоҳеҳ (قلعه زاخه), ки дар ду километрии шарқи Чақабол ҷойгир аст, харобаи як қалъаи Румӣ бо иловаҳои баъдии [[Шоҳаншоҳии Сосониён|Сосониён аст]]. * Кӯҳи Визнҳар (Взнияр) баландтарин кӯҳ дар шаҳристон аст. Дар нишебиҳои он харобаҳои қалъаи Кӯҳзод ҷойгир шудааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёти иловагӣ == * {{Cite book|last=Schmidt, Erich Friedrich|last2=van Loon, Maurits Nanning|last3=Curvers, Hans H.|last-author-amp=yes|year=1989|title=The Holmes Expeditions to Luristan|url=https://archive.org/details/holmesexpedition0000schm|series=University of Chicago Oriental Institute publications, volume 108|location=Chicago|publisher=Oriental Institute of the University of Chicago|isbn=978-0-918986-53-5}} {{Шаҳристонҳо ва шаҳрҳои устони Луристон}} [[Гурӯҳ:Шаҳристони Румишкон]] [[Гурӯҳ:Шаҳристонҳои Устони Луристон]] i1l5rdobge4jnlf2q22wa9neo5qujzl 10 279886 1483387 1347546 2026-08-14T05:55:16Z VASHGIRD 8035 1483387 wikitext text/x-wiki '''Соли {{{1|1}}} ({{Навишти сол|{{{1|1}}}}})''' — соли {{#ifexpr: {{#time:L|{{#expr:2000+{{{1|1}}}}}}} = 1|кабиса|одӣ}} аст, ки аз рӯзи {{#switch:{{#expr:({{{1|1}}}+((({{{1|1}}}-1) div 400) mod 400)-((({{{1|1}}}-1) div 100) mod 100)+((({{{1|1}}}-1) div 4) mod {{{1|1}}})) mod 7 }}|0=якшанбе|1=душанбе|2=сешанбе|3=чоршанбе|4=панҷшанбе|5=ҷумъа|6=шанбе}} оғоз мешавад. Ин соли {{{1|1}}}-уми мелодӣ, соли {{#expr:({{{1|1}}}-1) mod 10 + 1}}-уми даҳаи {{#switch:{{#expr:({{{1|1}}}-1) div 10 mod 10}}|0=аввали|1=юми|2=бистуми|3=сеюми|4=چҳоруми|5=панҷуми|6=шашуми|7=ҳафтуми|8=ҳаштуми|9=нуҳуми}} асри {{Roman|{{#expr:({{{1|1}}}-1) div 100 + 1}}}}-уми ҳазораи {{#switch:{{#expr:({{{1|1}}}-1) div 1000 + 1}}|1=якум|2=дуюм|3=сеюм|4=چҳорум}} аст, ки ба солҳои {{#expr:({{{1|1}}}-1) div 10 * 10}}-ум мувофиқат мекунад. {{#switch:{{#expr:{{{1|1}}}-2026}} |0=Ин соли ҷорӣ аст. |-1=Ин соли гузашта буд. |1=Ин соли оянда хоҳад буд. |#default= }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> 7c81eeytgdkssiiydyrziohaujyqdxy 1483388 1483387 2026-08-14T06:00:19Z VASHGIRD 8035 1483388 wikitext text/x-wiki '''Соли {{{1|1}}} ({{Навишти сол|{{{1|1}}}}})-и тақвими григорӣ''' — соли {{#ifexpr: {{#time:L|{{#expr:2000+{{{1|1}}}}}}} = 1|кабиса|маъмулӣ}} аст, ки аз рӯзи {{#switch:{{#expr:({{{1|1}}}+((({{{1|1}}}-1) div 400) mod 400)-((({{{1|1}}}-1) div 100) mod 100)+((({{{1|1}}}-1) div 4) mod {{{1|1}}})) mod 7 }}|0=якшанбе|1=душанбе|2=сешанбе|3=чоршанбе|4=панҷшанбе|5=ҷумъа|6=шанбе}} оғоз мешавад. Ин соли {{{1|1}}}-и мелодӣ, соли {{#expr:{{{1|1}}} mod 10 + 1}}-уми даҳаи {{#switch:{{#expr:({{{1|1}}} div 10) mod 10}}|0=аввали|1=юми|2=сеюми|3=сеюми|4=چҳоруми|5=панҷуми|6=шашуми|7=ҳафтуми|8=ҳаштуми|9=нуҳуми}} асри {{#expr:({{{1|1}}} - 1) div 100 + 1}}-и ҳазораи {{#expr:({{{1|1}}} - 1) div 1000 + 1}}, соли {{#switch:{{{1|1}}} mod 10|0=даҳуми|1=якуми|2=дуюми|3=сеюми|4=چҳоруми|5=панҷуми|6=ҳафтуми|7=ҳафтуми|8=ҳаштуми|9=нуҳуми}} солҳои {{#expr:({{{1|1}}} div 10) * 10}}-ум аст. {{#switch:{{#expr:{{{1|1}}}-2026}} |0=Ин соли ҷорӣ аст. |-1=Ин соли гузашта буд. |1=Ин соли оянда хоҳад буд. |#default= }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> pw0t5aly7m417hxvy8siycrqi8ycn9k 1483389 1483388 2026-08-14T06:01:23Z VASHGIRD 8035 1483389 wikitext text/x-wiki '''Соли {{{1|1}}} ({{Навишти сол|{{{1|1}}}}})-и тақвими григорӣ''' — соли {{#ifexpr: {{#time:L|{{#expr:2000+{{{1|1}}}}}}} = 1|кабиса|маъмулӣ}} аст, ки аз рӯзи {{#switch:{{#expr:({{{1|1}}}+((({{{1|1}}}-1) div 400) mod 400)-((({{{1|1}}}-1) div 100) mod 100)+((({{{1|1}}}-1) div 4) mod {{{1|1}}})) mod 7 }}|0=якшанбе|1=душанбе|2=сешанбе|3=чоршанбе|4=панҷшанбе|5=ҷумъа|6=шанбе}} оғоз мешавад. Ин соли {{{1|1}}}-и мелодӣ, соли {{#expr:({{{1|1}}}-1) mod 10 + 1}}-уми даҳаи сеюми асри {{#expr:({{{1|1}}}-1) div 100 + 1}}-и ҳазораи {{#expr:({{{1|1}}}-1) div 1000 + 1}}, соли {{#switch:{{#expr:({{{1|1}}}-1) mod 10 + 1}}|1=якуми|2=дуюми|3=сеюми|4=چҳоруми|5=панҷуми|6=шашуми|7=ҳафтуми|8=ҳаштуми|9=нуҳуми|10=даҳуми}} солҳои {{#expr:({{{1|1}}}-1) div 10 * 10}}-ум аст. {{#switch:{{#expr:{{{1|1}}}-2026}} |0=Ин соли ҷорӣ аст. |-1=Ин соли гузашта буд. |1=Ин соли оянда хоҳад буд. |#default= }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> 5bajgavj749annambt1sxke6h6o2g5j 1483390 1483389 2026-08-14T06:02:25Z VASHGIRD 8035 1483390 wikitext text/x-wiki '''Соли {{{1|1}}} ({{Навишти сол|{{{1|1}}}}})-и тақвими григорӣ''' — соли {{#ifexpr: {{#time:L|{{#expr:2000+{{{1|1}}}}}}} = 1|кабиса|маъмулӣ}} аст, ки аз рӯзи {{#switch:{{#expr:({{{1|1}}}+((({{{1|1}}}-1) div 400) mod 400)-((({{{1|1}}}-1) div 100) mod 100)+((({{{1|1}}}-1) div 4) mod {{{1|1}}})) mod 7 }}|0=якшанбе|1=душанбе|2=сешанбе|3=чоршанбе|4=панҷшанбе|5=ҷумъа|6=шанбе}} оғоз мешавад. Ин соли {{{1|1}}}-и мелодӣ, соли {{#expr:({{{1|1}}}-1) mod 10 + 1}}-уми даҳаи сеюми асри {{#expr:({{{1|1}}}-1) div 100 + 1}}-и ҳазораи {{#expr:({{{1|1}}}-1) div 1000 + 1}}, соли {{#switch:{{#expr:{{{1|1}}} mod 10}}|1=якуми|2=дуюми|3=сеюми|4=چҳоруми|5=панҷуми|6=шашуми|7=ҳафтуми|8=ҳаштуми|9=нуҳуми|0=даҳуми}} солҳои {{#expr:({{{1|1}}} div 10) * 10}}-ум аст. {{#switch:{{#expr:{{{1|1}}}-2026}} |0=Ин соли ҷорӣ аст. |-1=Ин соли гузашта буд. |1=Ин соли оянда хоҳад буд. |#default= }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> d81rkp7r4ay74mi79xulc3x65xze6dk 1483391 1483390 2026-08-14T06:03:42Z VASHGIRD 8035 1483391 wikitext text/x-wiki '''Соли {{{1|1}}} ({{Навишти сол|{{{1|1}}}}})-и тақвими григорӣ''' — соли {{#ifexpr: {{#time:L|{{#expr:2000+{{{1|1}}}}}}} = 1|кабиса|маъмулӣ}} аст, ки аз рӯзи {{#switch:{{#expr:({{{1|1}}}+((({{{1|1}}}-1) div 400) mod 400)-((({{{1|1}}}-1) div 100) mod 100)+((({{{1|1}}}-1) div 4) mod {{{1|1}}})) mod 7 }}|0=якшанбе|1=душанбе|2=сешанбе|3=чоршанбе|4=панҷшанбе|5=ҷумъа|6=шанбе}} оғоз мешавад. Ин соли {{{1|1}}}-и мелодӣ, соли {{#expr:({{{1|1}}}-1) mod 10 + 1}}-уми даҳаи {{#switch:{{#expr:(({{{1|1}}}-1) div 10) mod 10}}|0=аввали|1=юми|2=дуюми|3=сеюми|4=چҳоруми|5=панҷуми|6=шашуми|7=ҳафтуми|8=ҳаштуми|9=нуҳуми}} асри {{#expr:({{{1|1}}}-1) div 100 + 1}}-и ҳазораи {{#expr:({{{1|1}}}-1) div 1000 + 1}}, соли {{#switch:{{#expr:({{{1|1}}}-1) mod 10 + 1}}|1=якуми|2=дуюми|3=сеюми|4=چҳоруми|5=панҷуми|6=шашуми|7=ҳафтуми|8=ҳаштуми|9=нуҳуми|10=даҳуми}} солҳои {{#expr:({{{1|1}}} div 10) * 10}}-ум аст. {{#switch:{{#expr:{{{1|1}}}-2026}} |0=Ин соли ҷорӣ аст. |-1=Ин соли гузашта буд. |1=Ин соли оянда хоҳад буд. |#default= }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> ehoeiwj699ppuh42vcuvefyx5o77gye 0 281642 1483266 1409805 2026-08-13T18:57:33Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483266 wikitext text/x-wiki '''Дунёи Ғарб''', '''Ҷаҳони Ғарб''', '''Олами Ғарб''' ({{Lang-ru|Западный мир}}; {{Lang-fa|جهان غرب، کشورهای غربی}}; {{Lang-en|Western world}}), ки онро '''Ғарб ('''{{Lang-ru|Запад}}) низ меноманд, як мафҳумест, ки вобаста ба контекст, минтақаҳо, [[миллат]]ҳо ва [[давлат]]ҳои мухталифро ифода мекунад, ки аксар вақт аз давлатҳои [[Аврупо]], {{Efn|Включая самые отдаленные регионы Европейского Союза, такие как [[Мадейра]] и [[Канарские острова]], которые являются частью стран Западной Европы, несмотря на то, что географически не расположены в Европе.<ref>{{cite web|title=Western Countries 2020|date=4 June 2020|url=https://worldpopulationreview.com/countries/western-countries/|accessdate=2020-11-04|archivedate=2020-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200620100639/https://worldpopulationreview.com/countries/western-countries/}}</ref>}} [[Австралия (ҷуғрофия)|Австралия]] ва [[Амрико]] иборатанд.<ref>{{Cite web|url=http://ww38.mmisi.org/ir/39_01_2/kurth.pdf?subid1=20201028-1053-37c3-9a52-1fc523e484d5|title=Western Civilization, Our Tradition|author=Kurth, James|website=ww38.mmisi.org|date=|format=PDF|publisher=|lang=en|deadlink=yes|accessdate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170811111356/http://www.mmisi.org/ir/39_01_2/kurth.pdf|archivedate=2017-08-11}}</ref> {{Efn|Некоторые исследователи оспаривают статус Латинской Америки как Западной.<ref>{{cite web|last=Espinosa|first=Emilio Lamo de|publisher=[[Elcano Royal Institute]]|title=Is Latin America part of the West?|date=4 December 2017|url=http://www.realinstitutoelcano.org/wps/wcm/connect/82c0209e-08a3-455e-827b-4ef4a2586044/WP-14-2017-LamoDeEspinosa-Is-Latin-America-part-of-the-West.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=82c0209e-08a3-455e-827b-4ef4a2586044}}</ref>}} == Маълумоти асосӣ == Дар айни замон кишварҳои ба ном Ғарб кишварҳои [[Аврупои Ғарбӣ]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]], [[Канада]], [[Австралия]], [[Зеландияи Нав]], [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ]], [[Исроил]], [[Ҷопон]], [[Кореяи Ҷанубӣ]] ва ғ. мебошанд. Таърихан, дар аввал танҳо кишварҳои Аврупои Ғарбӣ ба кишварҳои Ғарб тааллуқ доштанд, аммо пас аз истилои мустамликавии онҳо дар Амрикои Шимолӣ ва Австралия, ИМА, Канада ва Австралия дар байни кишварҳои Ғарб ҷой гирифтанд, пас аз 1945 [[Ҷопон]] ва [[Кореяи Ҷанубӣ]], ки низомиёни амрикоӣ онҳоро ишғол кардаанд, ба кишварҳои Ғарб илова карда шуданд. Дар давраи [[Ҷанги Сард]] бо [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] ва дигар кишварҳои сотсиалистӣ, одатан кишварҳои ''Ғарб'' ҳамчун [[НАТО|кишварҳои НАТО]] ва иттифоқчиёни онҳо ифода мешуданд <ref>''[[Ильенков, Эвальд Васильевич|Ильенков Э. В.]]'' [http://caute.tk/ilyenkov/texts/phc/marxww.html «Маркс и западный мир»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120127111344/http://caute.tk/ilyenkov/texts/phc/marxww.html |date=2012-01-27 }}</ref>.<center>Ҷаҳони Ғарб, ки онро муайян мекунад:</center><gallery> Western world according Jonathan Daly.png|Ҷонатан Дейли ( <small>Афзоиши қудрати Ғарбӣ, 2014</small> ) Western world according Pradyumna Prasad Karan.png|P. Prasad Karan ( <small>Ҷаҳони Ғарбӣ, 2003</small> ) Western world Samuel P Huntington.svg|[[Самюэль Хантингтон|Сэмюэл Ҳантингтон]] ( <small>[[Столкновение цивилизаций|Бархӯрди тамаддунҳо]], 1993</small> ) </gallery> == Тамаддуни ғарбӣ == [[Акс:Clash_of_Civilizations_mapn2.png|рост|мини|320x320пкс|Тамаддуни ғарбӣ дар байни дигар тамаддунҳои ҷаҳон (ба гуфтаи Ҳантингтон) <ref>https://web.archive.org/web/20110720000107im_/http://s02.middlebury.edu/FS056A/Herb_war/images/clash3.jpg</ref>]] [[Акс:Da_Vinci_Vitruve_Luc_Viatour.jpg|мини|''" Марди Витрувиан "-и [[Леонардо да Винчи]]'', дар давраи Эҳё, барои бисёриҳо ба рамзи фарҳанги Ғарб табдил ёфт.]] Тамаддуни Ғарб як навъи махсуси тамаддун ([[фарҳанг]]) мебошад, ки таърихан дар [[Аврупои Ғарбӣ]] ба вуҷуд омада, дар асрҳои охир раванди навсозии (модернизатсияи) иҷтимоиро аз сар гузаронидааст. Тамаддуни Ғарб, ки вориси тамаддуни юнониву-румӣ аст, яке аз бисёре аз силсилаи даҳҳо тамаддуни қадимист. Вай ягонаест, ки пас аз танаффуси дардноки ҳазорсолаи илми табиат тавлид ва рушд кардааст <ref>{{Статья|автор=Ефремов Ю. Н.|заглавие=Еще раз о пределах знания|ссылка=http://klnran.ru/wp-content/uploads/2016/04/BVZN_17.pdf|автор издания=Комиссия РАН по борьбе с лженаукой и фальсификацией научных исследований|издание=В защиту науки|год=2016|номер=17}}</ref>. ; Тафовути равонӣ Профессори Ҳарвард Ҷозеф Ҳенрих чунин мешуморад, ки ғарбиён аз ҷиҳати равонӣ аз тамоми инсоният фарқ мекунанд. Ин тафовут, ба гуфтаи профессор Генрих, бо хусусиятҳои таҳаввулоти фарҳангии ин кишварҳо, аз асрҳои аввали миёна сар карда шарҳ дода мешавад <ref>{{Cite book|last=Henrich|first=Joseph|title=The Secret of Our Success: How Culture is Driving Human Evolution, Domesticating our Species, and Making us Smarter|url=https://archive.org/details/secretofoursucce0000henr|publisher=Princeton University Press|year=2016|isbn=9780691166858}}</ref>. == Ҳамчунин нигаред == * [[Фарҳанги Ғарб]] * [[Ҷаҳони аввал]] * [[Таърихи тамаддуни Ғарб]] * [[Евросентризм]] * [[Евроатлантизм]] * [[Евразияпарастӣ]] * [[Ҷаҳони сеюм]] * [[Рейхи сеюм]] * [[Ҷаҳони дуюм]] * [[Ҷаҳони чорум]] * [[Империализм]] * [[Консепсияи рушд]] * [[Оппозитсияи шимол ва ҷануб]] == Эзоҳ == === Шарҳҳо === {{Notelist}} === Манбаъҳо === {{Эзоҳ}} == Адабиёт == * {{Книга|автор=[[Бьюкенен, Патрик Джозеф|Патрик Дж. Бьюкенен]].|издательство=АСТ|isbn=5-17-017537-X|серия=|allpages=448|pages=|volume=|год=2007|место=Москва|часть=|издание=|ответственный=|викитека=|ссылка=|оригинал=|заглавие=Смерть Запада|ссылка часть=|тираж=}} * ''Васильев Л. С.'' Восток и Запад в истории (основные параметры проблематики). М.: Логос, 2000. * ''Никонов В. А.'' [http://www.spa.msu.ru/uploads/files/publikazii/publikacia_nikonov_v_strategiia_rossii_universaljnaja_civilizacia_chastj_pervaja.pdf Универсальная цивилизация] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160304105714/http://www.spa.msu.ru/uploads/files/publikazii/publikacia_nikonov_v_strategiia_rossii_universaljnaja_civilizacia_chastj_pervaja.pdf |date=2016-03-04 }} // Стратегия России. — 2012. — № 6. * ''Хабермас Ю.'' Расколотый Запад / Пер. с нем. О. И. Величко и Е. Л. Петренко. — М.: Изд-во Весь мир, 2008. — 192 с. — ISBN 978-5-7777-0400-9 * ''Черная Л.'' [http://ec-dejavu.ru/w/West.html Образ «Запада» в русской культуре XI—XVII вв.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200528061345/http://ec-dejavu.ru/w/West.html |date=2020-05-28 }} / Россия и Запад: Диалог или столкновение культур: Сб. ст. — М., 2000. — С. 31-46. == Пайвандҳои берунӣ == * [http://abuss.narod.ru/Biblio/AlterCiv/alterciv.htm Роҳҳои алтернативӣ ба тамаддун] * [https://web.archive.org/web/20090604155123/http://askimam.ru/news/2009-03-11-11 Таҳлили муқоисавии фарҳангҳои исломӣ ва ғарбӣ] * [http://www.bbc.com/russian/vert-fut-40345298 Анҷоми тамаддуни Ғарб: чӣ гуна ва чаро он метавонад рӯй диҳад] [[Гурӯҳ:Тамаддунҳо]] [[Гурӯҳ:Фарҳангомузӣ]] [[Гурӯҳ:Таърихи Баҳримиёназаминӣ]] [[Гурӯҳ:Сиёсати ҷуғрофиёӣ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги Ғарб]] a914a29vht4pew4ogbl4emndv1hysx0 0 282004 1483311 1443145 2026-08-13T19:42:44Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483311 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Бҳимрао Рамҷи Амбедкар''' (14 апрели 1891 — 6 декабри 1956), (инчунин бо номи '''Доктор. Бобосоҳиб Амбедкар''' машҳур аст) – ҳуқуқшинос, иқтисоддон, сиёсатмадор ва ислоҳотгари иҷтимоӣ буд. Вай ба ҳаракати буддоии Далит илҳом бахшид ва бар зидди табъизи иҷтимоӣ нисбати шахсони дастнорас (Далитс) маърака кард. Вай инчунин ҳуқуқҳои занон ва меҳнатро дастгирӣ кард. Вай аввалин вазири қонун ва адлияи Ҳиндустони мустақил, меъмори Конститутсияи Ҳиндустон ва падари бунёдгузори Ҷумҳурии Ҳиндустон буд.<ref>[https://c250.columbia.edu/c250_celebrates/remarkable_columbians/bhimrao_ambedkar.html Bhimrao Ambedkar]</ref><ref>[https://indianexpress.com/article/parenting/learning/ambedkar-jayanti-2019-facts-babasaheb-for-kids-5672744/ Ambedkar Jayanti 2019: Facts on Babasaheb to share with kids | Parenting News,The Indian Express]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bloombergquint.com/opinion/in-india-dalits-show-power-of-building-statues |title=How India’s Most Downtrodden Embraced the Power of Statues |accessdate=2020-11-12 |archivedate=2020-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026043029/https://www.bloombergquint.com/opinion/in-india-dalits-show-power-of-building-statues }}</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Bhimrao-Ramji-Ambedkar Bhimrao Ramji Ambedkar | Biography, Books, & Facts | Britannica]</ref><ref>[https://www.ndtv.com/india-news/all-you-need-to-know-about-br-ambedkar-on-his-129th-birth-anniversary-2211747 All You Need To Know About BR Ambedkar On His 129th Birth Anniversary]</ref><ref>{{Cite book |title=Princeton Dictionary of Buddhism |url=https://archive.org/details/isbn_9780691157863 |date=2013 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691157863 |editor-last=Buswell |editor-first=Robert Jr |editor=Robert Buswell Jr. |location=Princeton, NJ |page=[https://archive.org/details/isbn_9780691157863/page/34 34] |ref=harv |editor-last2=Lopez |editor-first2=Donald S. Jr. |editor=Donald S. Lopez, Jr.}}</ref> Дар соли 1956, ӯ ташаббуси табдили оммавии Далитсро ба амал овард ва бо 600 000 тарафдораш ба дини буддоӣ табдил ёфт. Вай буддизмро дар Ҳиндустон эҳё кард. Амбедкар дар байни буддоиёни Наваяна ҳамчун бодисаттва ва Майдерия ҳисобида мешавад.<ref>https://theprint.in/opinion/why-ambedkar-chose-buddhism-over-hinduism-islam-christianity/237599/</ref><ref>https://indianexpress.com/article/explained/buddha-purnima-special-why-ambedkar-coverted-to-buddhism-6397742/</ref><ref>https://www.thequint.com/news/india/br-ambedkar-conversion-to-buddhism</ref><ref>{{cite book|author=Christopher Queen|editor=Steven M. Emmanuel|title=A Companion to Buddhist Philosophy|url=https://books.google.com/books?id=P_lmCgAAQBAJ |year=2015|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-119-14466-3|pages=529–531}}</ref> Дар соли 1990, Бҳарат Ратна, баландтарин ҷоизаи шаҳрвандии Ҳиндустон, пас аз марг ба Амбедкар тақдим карда шуд. Мероси Амбедкар ёдгориҳо ва тасвирҳои сершумор дар фарҳанги маъмулро дар бар мегирад. Мероси Амбедкар ҳамчун ислоҳотчии иҷтимоию сиёсӣ ба Ҳиндустони муосир таъсири амиқ гузоштааст.<ref>{{Cite book |last=Joshi |first=Barbara R. |url=https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13 |title=Untouchable!: Voices of the Dalit Liberation Movement |publisher=Zed Books |year=1986 |isbn=9780862324605 |pages=11–14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729072018/https://books.google.com/books?id=y9CUItMT1zQC&pg=PA13 |archive-date=29 July 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite book |last=Keer |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61 |title=Dr. Ambedkar: Life and Mission |publisher=Popular Prakashan |year=1990 |isbn=9788171542376 |page=61 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730015400/https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA61 |archive-date=30 July 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Амбедкар соли 2012 дар як пурсише, ки History TV18 ва CNN IBN ташкил карда буданд, "Бузургтарин ҳиндустонӣ" (The greatest Indian) интихоб шуд.<ref>https://www.outlookindia.com/magazine/story/a-measure-of-the-man/281949</ref> Амбедкар Ҷаянти (зодрӯзи Амбедкар) фестивали ҳамасолаест, ки 14 апрел таҷлил карда мешавад, ки на танҳо дар Ҳиндустон, балки дар тамоми ҷаҳон таҷлил карда мешавад. Амбедкар Ҷаянти ҳамчун иди расмии давлатӣ дар саросари Ҳиндустон ҷашн гирифта мешавад.<ref>http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02est/12_6_2015_JCA-2-19032015.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405042913/http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02est/12_6_2015_JCA-2-19032015.pdf |date=5 April 2015 }} Ambedkar Jayanti from ccis.nic.in on 19 March 2015</ref><ref>http://persmin.gov.in/ Webpage of Ministry of Personnel and Public Grievance & Pension</ref><ref>[http://mea.gov.in/ambedkar-final/mcelebration.htm 125th Dr. Ambedkar Birthday Celebrations Around the World.] mea.gov.in</ref> Созмони Милали Муттаҳид Амбедкар Ҷаянтиро солҳои 2016, 2017 ва 2018 ҷашн гирифт.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/world/ambedkar-jayanti-celebrated-for-the-first-time-outside-india-as-un-organises-special-event-2730772.html|title=Ambedkar Jayanti celebrated for the first time outside India as UN organises special event - Firstpost|website=firstpost.com|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/world/2018/apr/14/un-celebrates-ambedkars-legacy-fighting-inequality-inspiring-inclusion-1801468.html|title=UN celebrates Ambedkar's legacy 'fighting inequality, inspiring inclusion'|work=The New Indian Express|access-date=2018-11-09}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html|title=संयुक्त राष्ट्र में मनाई गई डॉ. बाबासाहेब भीमराव आंबेडकर जयंती - News State|work=newsstate.com|access-date=2018-11-09|language=en|accessdate=2020-11-12|archivedate=2019-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190419065326/https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо| ]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо: Ҳиндустон]] ieyt7mwyl7lvsk0lcvonng4jp9loq26 0 285118 1483313 1422197 2026-08-13T19:45:08Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483313 wikitext text/x-wiki {{Шахс | ном = Ибни Баттута }} '''Абӯабдуллоҳ Муҳаммад ибни Абдуллоҳ ат-Танҷӣ''', маъруф ба '''Ибни Баттута''' (барбарӣ: ⵎⵉⵙ ⵏ ⵡⵓⴱⵟⵟⵓⵟ; {{Lang-ar|ابن بطوطة}}; {{ВД-Дебоча}}) — [[гардишгар]], бозаргон ва [[Ҷуғрофиёдон|ҷуғрофиёдони]] араб, ки тамоми кишварҳои ҷаҳони [[ислом]] ва ғайриисломӣ — аз Булғор то Момбаса, аз Тимбукту то [[Ҷумҳурии Халқии Чин|Чинро]] тай кардааст. Дар тӯли нуҳ моҳи будубош дар [[Молдив]], ӯ бо духтари султони пир издивоҷ кард. == Кӯдакӣ ва ҷавонӣ == Номи пурраи ӯ: Абӯабдуллоҳ Муҳаммад ибни Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Иброҳим ибни Юсуф ал-Лавотӣ ат-Танҷӣ ибни Баттута ибни Ҳамид ал-Ғозӣ ал-Қурайш ал-Алӣ {{Lang-ar2|أَبُو عَبْدُ ٱللّٰهِ مُحَمَّدٌ اِبْنُ عَبْدِ ٱللّٰهِ بْنُ مُحَمَّدٍ اِبْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنُ يُوسُفَ ٱللَّوَاتِي ٱلطَّنْجِي بْنُ بَطُّوطَةُ بْنُ حَمِيدٍ اَلْغَازِي بْنُ ٱلقُرَيْشٍ اَلْعَلِي‎}} محمد ابن إبراهيم بن يوسف ٱللواتي аст. Ибни Баттута {{Comment|25 феврали соли 1304|17 раҷаби 703 ҳ. қ.}} дар Танҷа ([[Марокаш]]) дар хонаводаи шайхи муҳтарам Абдаллоҳ ал-Лавотӣ ба дунё омадааст. Соли 1324 ба сӯи Макка раҳсипор шуду Миср, Шом, Фаластин, Ҳиҷоз, Ироқ, Эрон, Яман, Баҳрайн, Туркистон, Байнаннаҳрайн ва бахше аз Ҳиндучин, Ҷова, ховари аврупо ва ховари Африқоро паймуду саранҷом ба [[Марокаш|Мағриб]] (Марокаш) назди шоҳ Абӣ Ъаннон аз шоҳони Банӣ Марин баргашт. Сафари ӯ 27 сол ба дарозо кашид (1325—1352) ва дар Марокаш соли 1377 даргузашт. Ибни Баттута камобеш ҳамаср бо Морку Пулу буд, аммо беш аз се баробари Морку Пулу роҳ паймуд. Ибни Баттутаро метавон яке аз бузургтарин ҷаҳонгардони торихи башарӣ ба шумор овард<ref>{{Cite book|last=Nehru|year=1989|authorlink=Jawaharlal Nehru|first=Jawaharlal|title=[[Glimpses of World History]]|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/glimpsesofworldh0000nehr_e2c1/page/752 752]|isbn=0-19-561323-6}} After outlining the extensive route of Ibn Battuta’s Journey, Nehru notes: «This is a record of travel which is rare enough today with our many conveniences…. In any event, Ibn Battuta must be amongst the great travellers of all time.»</ref> == Сафарнома == Ин сафарнома, ки «Туҳфату-н-назор фӣ ғароибу-л-амсор ва ъаҷоибу-л-асфор<ref>تحفة النظار في غرائب الأمصار وعجائب الأسفار, ''Tuḥfat'n-Nuẓẓār fī Gharāʾib al-Amṣār wa ʿAjāʾib al-Asfā''</ref>» ном дорад, дар қарни ҳаштуми ҳиҷрӣ ва ба дастури яке аз умарои Мағриб нигошта шудааст. Дарунмояҳои он баромада аз дидаҳо ва озмӯдаҳҳои худи Ибни Баттута аст. Беш аз 20%-и ин китоб ба шарҳу васфи сафари Ибни Баттута ба Ҳиндустону ҷазоири Молдов ихтисос ёфтааст. Ӯ дар бораи хулқу хӯи мардуми он диёру роҳҳои бозаргонии он бо Чин иттилооти муҳимме ироа мекунад. Ибни Баттута танҳо нависандае дар садаҳои миёна аст, ки иттилооти муҳимме дар бораи ҷазоири Молдов, ҷануби Русия ва Африқо медиҳад. беҳтарини пажӯҳиш дар мавриди Ибни Баттутаро профессур Абдулҳодӣ Алтозӣ анҷом додаву китоби дуҷилдии ӯ ба забони арабиро ҳанӯз ба форсии барнагардондаанд. Сафарномаи Ибни Баттутаро дуктур Муҳаммадалии Муваҳҳид ба форсӣ тарҷума кардааст. == Маконҳое, ки Ибни Баттута аз онҳо боздид кардааст == Ибни Баттута дар гузари зиндагонии хеш беш аз 117 500 килуметр роҳи паймуду тибқи марзбандии имрӯз метавон гуфт ӯ ба 44 кишвар сафар кардааст. Ибни Ҷузай нақл мекунад, ки ӯ дар поёни сафари худ гуфтааст: «Ман дар воқеъ биҳамдуллаҳ ба орзуи худ дар ин гетӣ, ки ҳамон сафар бар рӯйи замин аст даст ёфтам, ифтихоре, ки афроди одии дигар ба он даст наёзиданд.» == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} aqisf5cz6wpfzwvn7q6us7kurho321g 0 286730 1483359 1472984 2026-08-13T21:37:15Z InternetArchiveBot 30618 Add 8 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483359 wikitext text/x-wiki {{Шахс}} '''Воррен Баффет Эдвард''' ({{lang-en|Warren Buffett}} /б ʌ д ɪ т / ; {{Respell|BUFF|itt}}, [[30 август|30 августи]] [[соли 1930]] зода шудаст)<ref name="biography.com">{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/warren-buffett-9230729|title=Warren Buffett Biography|website=Biography.com ([[FYI (TV network)|FYI]]/[[A&E Networks]])|accessdate=January 28, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160128091059/http://www.biography.com/people/warren-buffett-9230729|archivedate=January 28, 2016}}</ref> — сармоягузори Амрикоӣ, сармоядори бузург, накӯкор, муассиис ва мудир омили «Berkshire Hathaway» ба ҳисоб меравд. Ӯ аз ҷумлаи сармоягузорони муваффақи ҷаҳон ба маҳсуб мешавад<ref>{{Cite web|url=http://www.incademy.com/courses/ten-great-investors/-warren-buffett/1/1040/10002|title=Ten great investors|website=Incademy Investor Education|publisher=Harriman House Ltd.|accessdate=November 20, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151120201106/http://www.incademy.com/courses/ten-great-investors/-warren-buffett/1/1040/10002|archivedate=November 20, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://thecollegeinvestor.com/972/the-top-10-investors-of-all-time|title=The top 10 investors of all time|author=Farrington|first=Robert|website=The College Investor|date=April 22, 2011|publisher=The College Investor, LLC|accessdate=November 20, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151120150833/http://thecollegeinvestor.com/972/the-top-10-investors-of-all-time/|archivedate=November 20, 2015}}</ref> ва дороиҳои беш аз 85,6 [[Доллари ИМА|доллари ИМА ]] мебошад. Мувофиқи ҳисоботи омории моҳи декабри соли 2020,<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/warren-buffett/?sh=7a8d52ee4639|title=Warren Buffet|website=[[Forbes]]}}</ref> ӯ чорумин шахси сарватмандтарини ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Баффет дар шаҳри Омаҳаи [[Небраска|иёлоти Небраска]] ба дунё омадааст. Ӯ ба тиҷорат ва сармоягузорӣ дар ҷавонӣ мароқ зоҳир кард ва дар ниҳоят ба Мактаби Уартони [[Донишгоҳи Пенсилвания]] пеш аз он, ки ба донишгоҳи Донишгоҳи Небраска дар синни 19-солагяш интиқол ёбад, дар соли 1947 дохил шуда буд. Ӯ баъдан дар Мактаби тиҷорати Колумбия таҳсилашро идома дод ва дар он ҷо фалсафаи сармоягузории худро дар доираи мафҳуми сармоягузории арзишманд, ки аз ҷониби Бенҷамин Граҳам ба вуҷуд оварда шуда буд, ташаккул дод. Вай ба Донишкадаи молиявии Ню Йорк барои тақвияти заминаи иқтисодии худ ворид шуда ва дере нагузашта шарикии мухталифи тиҷорӣ, аз ҷумла бо Граҳамро оғоз кард. Баффет дар соли 1956 «Buffett Partnership, Ltd»-ро таъсис дод ва дар ниҳоят ширкати ӯ як ширкати тавлидотии нассоҷӣ бо номи «Berkshire Hathaway»-ро ба даст овард ва номи худро барои эҷоди як ширкати ҳолдингии гуногунсоҳа ба вориди таърих сохт. Дар соли 1978, Чарли Мунгер ва Баффет муттаҳид шуданд ки Мунгер пас аз он ҳамчун муовини раис муаррифӣ шуд.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2014/06/11/us/charlie-munger-fast-facts/index.html|title=Charlie Munger|website=Cnn.com|accessdate=March 11, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190202042637/https://www.cnn.com/2014/06/11/us/charlie-munger-fast-facts/index.html|archivedate=February 2, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/02/26/berkshire-hathaways-warren-buffett-remembers-meeting-charlie-munger.html|title=Berkshire Hathaway's Warren Buffett remembers meeting Charlie Munger|author=Clifford|first=Catherine|website=Cnbc.com|date=February 26, 2018|accessdate=March 11, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190626220023/https://www.cnbc.com/2018/02/26/berkshire-hathaways-warren-buffett-remembers-meeting-charlie-munger.html|archivedate=June 26, 2019}}</ref> Баффет аз соли 1970 инҷониб раис ва бузургтарин саҳмдори ширкати «Berkshire Hathaway» мебошад.<ref name="investopedia">{{Cite web|url=http://www.investopedia.com/university/greatest/warrenbuffett.asp|title=The Greatest Investors: Warren Buffett|publisher=[[Investopedia.com]]|accessdate=March 6, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226115415/https://www.investopedia.com/university/greatest/warrenbuffett.asp%20|archivedate=December 26, 2018}}</ref> Васоити ахбори оммаи ҷаҳонӣ ӯро ҳамчун «Oracle» ё «Sage» -и Омаха ном мебаранд.<ref>{{Cite journal|first=Alex|author=Markels|title=How to Make Money the Buffett Way|journal=[[U.S. News & World Report]]|date=July 29, 2007|url=https://www.usnews.com/usnews/biztech/articles/070729/6intro.htm}}</ref><ref>{{Cite journal|first=Aline|author=Sullivan|title=Buffett, the Sage of Omaha, Makes Value Strategy Seem Simple: Secrets of a High Plains Investor|journal=[[International Herald Tribune]]|date=December 20, 1997|url=https://www.nytimes.com/1997/12/20/your-money/20iht-mbuff.t.html|accessdate=February 20, 2017}}</ref> Новобаста ба он ки ӯ сарвати зиёд дорад ҳамчуни шахси сарфаҷӯ ва пойбанд ба арзишҳои [[сармогузорӣ]] маъруфият дорад.<ref>{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/id/18555690|publisher=[[NBC News]]|title=What Warren Buffett might buy|author=Gogoi, Pallavi|date=May 8, 2007|accessdate=May 9, 2007|archivedate=March 20, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130320220447/http://www.nbcnews.com/id/18555690/}}</ref> Тадқиқотҳое, ки дар [[Донишгоҳи Оксфорд|Донишгоҳи Оксфорд нашр]] шудаанд, методологияи сармоягузории Баффетро ҳамчун «асосгузори марказгароӣ (сентризм)» тавсиф кардаанд, ки бо эҳтиром нисбати менеҷерон бо тафаккури муассис, муносибати ахлоқӣ нисбат ба коллективи саҳмдорон ва диққати ҷиддӣ ба эҷоди арзиши экспоненсиалӣ муайян карда мешавад баҳогузорӣ мешавад. Аслан, сармоягузориҳои мутамаркази Баффет мудиронро аз фишорҳои кӯтоҳмуддати бозор паноҳ медиҳанд.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.law.ox.ac.uk/business-law-blog/blog/2017/06/eclipse-public-corporation-revisited-concentrated-equity-ownership|title=Eclipse of the Public Corporation Revisited: Concentrated Equity Ownership Theory|author=Rojas|first=Claudio|publisher=The University of Oxford|accessdate=June 27, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190805115243/https://www.law.ox.ac.uk/business-law-blog/blog/2017/06/eclipse-public-corporation-revisited-concentrated-equity-ownership|archivedate=August 5, 2019}} («From the perspective of founder centrism, 3G Capital’s private equity control position in publicly traded companies is conceptually akin to Berkshire Hathaway’s management-friendly disposition. Both acquire concentrated positions with a focus on long-term business fundamentals, a disinclination towards discriminatory costs, and an ethical disposition towards fellow shareholders».)</ref> Баффет як хайрхоҳи маъруф аст ва ваъда додааст, ки 99 фоизи<ref>{{Cite news|url=https://money.cnn.com/2010/06/15/news/newsmakers/Warren_Buffett_Pledge_Letter.fortune/index.htm|publisher=CNN|title=My philanthropic pledge|first=Warren|author=Buffett|date=June 16, 2010|accessdate=August 3, 2020|archivedate=September 20, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920004620/https://money.cnn.com/2010/06/15/news/newsmakers/Warren_Buffett_Pledge_Letter.fortune/index.htm}}</ref> -и сарвати худро ба хайрия, пеш аз ҳама тавассути Бунёди Билл ва Мелинда Гейтс, хоҳад бахшид. Вай дар соли 2009 бо [[Билл Гейтс]] «Giving Pledge»-ро таъсис дод, ки дар он миллиардерҳо қавл доданд, ки ҳадди ақалл нисфи сарвати худро ба дигарон медиҳанд.<ref name="bbc">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-10870361|title=US billionaires pledge 50% of their wealth to charity|date=August 4, 2010|publisher=BBC|accessdate=September 6, 2010|archivedate=August 30, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830170602/http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-10870361}}</ref> == Зиндагӣ ва таҳсилот == Баффет соли 1930 дар Омахаи Небраска, дуввумин аз се фарзанд ва писари ягонаи Лайло (н. Стал) ва конгрессмен Ҳовард Баффет таваллуд шудааст.<ref>{{Cite news|author=Blair|first=Elliot|url=https://www.usatoday.com/money/2004-01-29-nebraska_x.htm|title=Nebraska family clashes over love, money and death|work=USA Today|date=January 29, 2004|accessdate=May 23, 2010|archivedate=August 30, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830080000/http://www.usatoday.com/money/2004-01-29-nebraska_x.htm}}</ref> Вай таҳсилашро дар мактаби ибтидоии Роз Хилл оғоз кардааст. Дар 1942, падари ӯ ба чор даври якуми [[Конгресси ИМА|конгресси Иёлоти Муттаҳида ]] интихоб шуд ва пас аз кӯчидан бо оилааш ба Вашингтон, Баффет мактаби ибтидоиро хатм кард, дар мактаби миёнаи хурди Алиса Дил таҳсил кард ва соли 1947 мактаби миёнаи Вудроу Вилсонро хатм кард, ки дар он китоби хотироти солонаи ӯ чунин нигошта шудааст: «математикаро дӯст медорад; ва брокери оянда аст».<ref>{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/warren-buffetts-high-school-yearbook-foreshadowed-his-future-career-2012-6?IR=T|title=Warren Buffett's High School Yearbook Totally Nailed What He Would Be When He Grew Up|work=Business Insider|accessdate=May 15, 2017|language=en|archivedate=August 30, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830144927/http://www.businessinsider.com/warren-buffetts-high-school-yearbook-foreshadowed-his-future-career-2012-6?IR=T}}</ref> Пас аз хатми мактаби миёна ва дарёфт кардани муваффақият бо корхонаҳои соҳибкорӣ ва сармоягузорӣ, Баффет мехост коллеҷро тарк кунад, то мустақиман ба тиҷорат равад, аммо падараш бо ин хостаи ӯ мухолифат кард.<ref>{{Cite web|url={{google books |plainurl=y |id=xmgzFy71zUkC|page=29}}|title=The Warren Buffett Way|author=Robert G. Hagstrom|publisher=Wiley Publishers|accessdate=May 6, 2016}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Essential Buffett: Timeless Principles for the New Economy|publisher=Wiley|last=Hagstrom, Robert|year=2001|pages=24}}</ref> Баффет дар синни ҷавонӣ ба тиҷорат ва сармоягузорӣ мароқ зоҳир кард. ''Ҳазор роҳи ба даст овардани 1000 доллар'' китобест, ки ӯ дар синни ҳафтсолагӣ аз китобхонаи омавии Омаҳа гирифта буд ва он сарчашмаи илҳомаш дар самоягузорӣ гардид.<ref>{{Cite news|author=Levere|first=Jane|title=New HBO Documentary On Warren Buffett Uses Family Photos, Home Movies To Reveal His Life Story|url=https://www.forbes.com/sites/janelevere/2017/01/30/new-hbo-documentary-on-warren-buffett-uses-family-photos-home-movies-to-reveal-his-life-story/|accessdate=July 7, 2017|work=Forbes|date=January 30, 2017|quote=A voracious reader his entire life, at age seven he read a book he borrowed from the library, One Thousand Ways to Make $1000, and, inspired by its lessons, began selling Coca-Cola, gum and newspapers.|archivedate=September 8, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170908184330/https://www.forbes.com/sites/janelevere/2017/01/30/new-hbo-documentary-on-warren-buffett-uses-family-photos-home-movies-to-reveal-his-life-story/}}</ref> Бештари солҳои кӯдакии Баффет солҳои оғози соҳибкории ӯ меноманд. Дар яке аз аввалин корхонаҳои тиҷории худ, Баффет сақич, шишаҳои [[Кока-Кола|Кока-Кола]] ва маҷаллаҳои ҳафтаинаро хона ба хона гашта мефурӯхт. Вай дар мағозаи хӯроквории бобояш кор мекард. Ҳангоми дар мактаби миёна хонданаш ӯ , бо рӯзномаҳоро бурда фурӯхтан, тӯбҳо ва маркаҳои голфро ба савдо гузоштан ва дар қатори дигар воситаҳо аз ҳсиоби фурӯши қисмҳои эҳтиётии мошинҳо пул ба даст меовард. Дар аввалин эъломияи андоз аз даромад дар соли 1944, Баффет барои истифодаи дучарха ва соаташ дар масири коғазии худ 35 доллар коҳиш дод.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7280569.stm|title=Buffett 'becomes world's richest'|accessdate=May 20, 2008|publisher=BBC|date=March 6, 2008|archivedate=March 9, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080309202609/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7280569.stm}}</ref> Дар соли 1945, дар курси дуввуми мактаби миёна, Баффет ва як дӯсташ барои харидани як мошини истифодашудаи пинбол, ки онро дар [[сартарош|сартарошхонаи]] маҳаллӣ гузошта буданд, 25 доллар харҷ карданд. Дар тӯли моҳҳо, онҳо дар се сартарошхонаи гуногуни Омаҳа якчанд мошин доштанд. Онҳо тиҷораташонро дар охири сол бо арзиши 1200 доллар ба як собиқадори ҷанг фурӯхтанд.<ref name="Warren Buffett Timeline">{{Cite web|url=http://beginnersinvest.about.com/cs/warrenbuffett/a/aawarrentimeln.htm|title=Warren Buffett Timeline|publisher=About Money|accessdate=April 30, 2015}}{{Пайванди мурда|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Акс:Benjamin Graham (1894-1976) in 1950.jpg|мини|Сармоягузор Бенҷамин Грэм ба рӯи Баффети ҷавон таъсиргузор буд.]] Таваҷҷуҳи Баффет ба бозори саҳмияҳо ва сармоягузорӣ ба рӯзҳои мактабхонӣ, ки ӯ дар толори муштариёни [[Маклер|брокери саҳҳомии]] минтақавӣ дар назди дафтари брокерии падари худ бар мегардад. Ҳангоми сафар ба шаҳри Ню-Йорк дар синни даҳсолагӣ, ӯ хоҳиш кард то Биржаи [[Ню Йорк]] ро тамошо кунад. Дар 11-солагӣ, ӯ се саҳмияи Cities Service Preferred -ро барои худ ва се тои дигарашро барои хоҳараш Дорис Баффет (ки ӯ низ хайрхоҳ шуд) харидорӣ кард.<ref>{{Cite web|url=http://www.csmonitor.com/Business/Latest-News-Wires/2014/0527/Doris-Buffett-works-one-on-one-to-help-with-billionaire-brother-s-charity|title=Doris Buffett works one-on-one to help with billionaire brother's charity, May&nbsp;27, 2014|website=The Christian Science Monitor|accessdate=January 4, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150104192338/http://www.csmonitor.com/Business/Latest-News-Wires/2014/0527/Doris-Buffett-works-one-on-one-to-help-with-billionaire-brother-s-charity|archivedate=January 4, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.fool.com/specials/1999/sp990429Berkshire002.htm|title=Special Feature, April&nbsp;29, 1999: Berkshire and Buffett|website=Fool.com|accessdate=November 28, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100714005229/http://www.fool.com/specials/1999/sp990429Berkshire002.htm|archivedate=July 14, 2010}}</ref><ref>{{Cite book|url={{google books |plainurl=y |id=OOZWykmT-KUC|page=26}}|title=Warren Buffett wealth: principles and practical methods used by the world's greatest investor|last=Robert P. Miles|publisher=John Wiley and Sons|year=2004|isbn=978-0-471-46511-9|page=26}}</ref> Дар 15-солагӣ, Уоррен ҳар моҳ бо расонидани рӯзномаҳои ''Washington Post'' беш аз 175 доллар кор мекард. Дар мактаби миёна, ӯ ба тиҷорати аз ҷониби падараш сармоягузорӣ карда ва хоҷагии 40 садякиеро, ки як деҳқони иҷоранишин кор мекард, харидааст. Вай заминро дар синни 14-солагӣ аз ҳисоби 1200 доллари амонаташ харида буд. Вақте ки коллеҷро хатм кард, Баффет $ 9800 пасандоз ҷамъ оварда буд (ба ҳисоби имрӯз тақрибан $ 105,000).<ref name="Warren Buffett Timeline"/> [26] Дар соли 1947, Баффет ба мактаби Вартони Донишгоҳи Пенсилвания дохил шуд. Вай мехост диққати худро ба корхонаҳои тиҷоратии худ равона кунад, аммо падараш ӯро маҷбур кард, ки номнавис шавад.<ref name="Warren Buffett Timeline"/> Уоррен дар он ҷо ду сол таҳсил карда, ва ба ширкати бародарии Alpha Sigma Phi пайваст.<ref>{{Cite web|url=https://www.thedp.com/article/2012/09/alpha-sigma-phi-comes-back-to-penn|title=Alpha Sigma Phi comes back to Penn|author=Gheen|first=Kate|website=Thedp.com|accessdate=April 21, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421141737/https://www.thedp.com/article/2012/09/alpha-sigma-phi-comes-back-to-penn|archivedate=April 21, 2019}}</ref> Пас аз он ӯ ба Донишгоҳи Небраска гузашт ва дар он ҷо дар синни 19 солагӣ, зинаи бакалаврро дар соҳаи идоракунии тиҷорат хатм кард. Пас аз ҷавоби рад гирифтан аз Мактаби тиҷорати Ҳарвард, Баффет ба Мактаби тиҷорати Колумбияи Донишгоҳи Колумбия дохил шуд чунки фаҳмид, ки дар онҷо Бенҷамин Граҳам таълим медиҳад, ва Бенҷамин яке аз донишмандони замони худ дар соҳаи сармоягузорӣ буд. Вай дар соли 1951 аз Колумбия дараҷаи магистри илм дар [[Илми иқтисод|соҳаи иқтисодро]] ба даст овард. Пас аз хатм, Баффет ба Донишкадаи молияи Ню Йорк дохил шуд.<ref>{{Cite web|url=http://www.warrenbuffett.com/history/|title=History|website=Warrenbuffett.com|accessdate=December 13, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161221071042/http://www.warrenbuffett.com/history/|archivedate=December 21, 2016}}</ref> {{аввали иқтибос}}Ғояҳои асосии сармоягузорӣ аз саҳмияҳо ҳамчун тиҷорат, истифодаи тағирёбии бозор ба манфиати худ ва ҷустуҷӯи [[Ҳошияи бехатарӣ (молиявӣ)|маржаи бехатарӣ]] иборат мебошанд. Инро Бен Граҳам ба мо омӯхтааст. Сад сол пас онҳо ҳанӯз ҳам заминаҳои асосии сармоягузорӣ хоҳанд буд.{{охири иқтибос|сарчашма='''Воррен Баффет'''}} == Шуғли сармоягузорӣ == Баффет аз соли 1951 то 1954 дар «Баффет-Фолк ва Ко» ҳамчун фурӯшандаи сармоягузорӣ кор кардааст; аз соли 1954 то 1956 дар «Graham-Newman Corp» низ ҳамчун таҳлилгари коғазҳои қиматнок; аз соли 1956 то 1969 дар «Баффет Партнершип, Ltd.» ҳамчун шарики кулл; ва аз соли 1970 ҳамчун [[раис]] ва директори генералии «Berkshire Hathaway Inc.» фаъолият кардааст. Дар соли 1951<ref>{{Cite web|url=https://www.geico.com/about/corporate/history-the-full-story/|title=GEICO's Story From the Beginning {{!}} GEICO|website=www.geico.com|accessdate=November 16, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200215073831/https://www.geico.com/about/corporate/history-the-full-story/|archivedate=February 15, 2020}}</ref> Баффет фаҳмид, ки Граҳам дар ҳайтаи идории суғуртаи GEICO будааст. Рӯзи шанбе бо қатора ба Вашингтон, DC савор шуда, дари дафатри асосии GEICO-ро кӯфт, то он даме ки фаррош ӯро қабул кард. Дар он ҷо ӯ бо Лоример Дэвидсон, ноиби президенти GEICO мулоқот кард ва ҳарду соатҳо дар бораи суғурта гуфтугӯ карданд. Дэвидсон билохира дӯсти якумраи Баффет ва нуфузаш бардавом хоҳад шуд<ref>{{Cite book|last=Lowenstein, Roger|title=Buffett: The Making of an American Capitalist|year=1996|page=43|isbn=0-385-48491-7}}</ref> ва баъдтар ба ёд меовард, ки пас аз гузашти понздаҳ дақиқа Баффетро ӯ «инсони фавқулодда» дарёфтааст. Баффет мехост дар [[Уолл-стрит|Уолл Стрит кор кунад,]] аммо ҳам падараш ва ҳам Бен Граҳам аз ӯ даъват карданд, ки ин корро накунад. Вай пешниҳод кард, ки барои Граҳам ройгон кор кунад, аммо Граҳам инро рад кард.<ref>{{Cite web|url=http://www.intelligentinvestorclub.com/downloads/Warren-Buffett-Florida-Speech.pdf|title=Lecture at the University of Florida School of Business – Transcript (PDF document)|date=October 15, 1998|publisher=Intelligent Investor|accessdate=May 7, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101011074550/http://www.intelligentinvestorclub.com/downloads/Warren-Buffett-Florida-Speech.pdf|archivedate=October 11, 2010}}</ref> Баффет ба Омаҳа баргашт ва ҳангоми омӯхтани курси маҳорати суханварии [[Дейл Карнегӣ]] ҳамчун брокер кор кард.<ref>{{Cite news|url=https://www.cbsnews.com/8301-505383_162-57373393/person-to-person-warren-buffett/|publisher=CBS News|title="Person to Person": Warren Buffett|accessdate=April 17, 2020|archivedate=November 20, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131120093220/http://www.cbsnews.com/8301-505383_162-57373393/person-to-person-warren-buffett/}}</ref> Бо истифода аз чизҳои омӯхтааш, ӯ дар худ боварии кофиро ҳис кард, то дарси шабонаи «Принсипҳои сармоягузорӣ» -ро дар Донишгоҳи Небраска-Омаҳа ба дигарон тадрис диҳад. Синну соли миёнаи шогирдони ӯ аз ду баробар калонтар буд. Дар ин муддат ӯ инчунин як нуқтаи бензини Синклерро ба ҳайси сармоягузории иловагӣ харид, аммо ин маротиба муваффақ нашуд.<ref>{{Cite book|first=Alice|last=Schroeder|author-link=Alice Schroeder|title=The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life|url=https://archive.org/details/snowball0000alic|page=[https://archive.org/details/snowball0000alic/page/169 169]|publisher=Bantam Dell|date=2008|isbn=978-0-553-80509-3}}</ref> Дар соли 1952,<ref name="washingtonpost.com">{{Cite news|title=Susan T. Buffett, 72, Dies; Wife of Billionaire Investor|first=Matt|author=Schudel|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A26094-2004Jul29.html|work=The Washington Post|date=July 30, 2004|page=B06|accessdate=July 13, 2009|archivedate=November 7, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107044619/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A26094-2004Jul29.html}}</ref> Баффет бо Сюзан Томпсон дар калисои Данди Пресвитериан издивоҷ карданд. Соли дигар онҳо фарзанди нахустини худ Сюзан Алисро ба дунё оварданд. Дар соли 1954, Баффет дар шарикии Бенҷамин Граҳам ба кор қабул шуд. Маоши ибтидоии ӯ дар як сол $ 12,000 (имрӯз тақрибан $ 114,000) буд. [26] Дар он ҷо ӯ бо Уолтер Шлосс ҳамкории зич дошт. Граҳам як раҳбари сахтгир буд. Вай мутмаин буд, ки саҳмияҳо пас аз тарозуи байни нархҳо ва арзиши аслии онҳо марзи васеи амниятро таъмин мекунанд. Худи ҳамон сол оилаи Буффет фарзанди дуввуми худ Ҳовард Граҳамро ба дунё овард. Дар соли 1956, Бенҷамин Граҳам ба нафақа баромад ва шарикати худро баст. Дар ин вақт пасандозҳои шахсии Баффет беш аз 174 000 доллар (ба ҳисоби имрӯз тақрибан 1.64 млн доллар) [26] ва ӯ Баффет партнершипро Ltd. таъсис дод. [[Акс:Dundee_HD_Omaha_NE.JPG|мини|Хонаи Баффет дар Омаҳа, Небраска]] Дар соли 1957, Баффет се шарикӣ кор мекард. Вай як хонаи стукои панҷҳуҷрагӣ дар Омаҳаро, ки то ҳол дар он ҷо зиндагӣ мекунад, ба маблағи 31 500 доллар харид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/pictures/mmk45fgld/warren-buffett-house-omaha-nebraska/|title=Billionaire Houses|accessdate=October 20, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161017161110/http://www.forbes.com/pictures/mmk45fgld/warren-buffett-house-omaha-nebraska/|archivedate=October 17, 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://time.com/money/3843188/this-is-how-much-it-costs-to-live-next-to-warren-buffett/|title=This Is How Much It Costs to Live Next Door to Warren Buffett|author=Poppick|first=Susie|website=Time|date=May 1, 2016|accessdate=October 1, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160922064856/http://time.com/money/3843188/this-is-how-much-it-costs-to-live-next-to-warren-buffett/|archivedate=September 22, 2016}}</ref> Дар соли 1958 фарзанди сеюми Баффет Питер Эндрю таваллуд шуд. Баффет он сол дар панҷ ширкати шарикӣ кор мекард. Дар соли 1959, ширкаташ то шаш шарикӣ рушд кард ва Баффет бо шарики оянда Чарли Мунгер ошно шуд. То соли 1960, Баффет дар ҳафт шарикӣ кор мекард. Вай аз яке аз шариконаш, ки табибе буд, хоҳиш кард, ки даҳ табиби дигарро пайдо кунад, ки мехоҳанд ҳар яке дар ҳамкориаш 10 000 доллар сармоягузорӣ кунанд. Дар ниҳоят, ёздаҳ нафар розӣ шуданд ва Баффет пули худро танҳо бо сармоягузории 100 — долларияш ҷамъ овард. Дар соли 1961 Баффет ошкор кард, ки 35 % дороиҳои шарикӣ аз ҷониби ширкати Sanborn Map Map сармоягузорӣ шудаанд. Вай шарҳ дод, ки саҳмияҳои Санборн дар соли 1958 барои як саҳмия танҳо 45 доллар фурӯхта шуда буд, аммо портфели сармоягузории ширкат барои як саҳмия 65 долларро ташкил медод. Ин маънои онро дошт, ки харитаи тиҷорати Санборн бо «минуси 20 доллар» баҳогузорӣ шавад. Дар ниҳоят Баффет 23 % саҳмияҳои ширкати бузургро ҳамчун як сармоягузори фаъол харидорӣ намуда, барои худ дар Шӯрои директорон ҷой гирифт ва бо дигар саҳмдорони норозӣ ҳамроҳ шуд, то 44 % саҳмияҳоро назорат кунад. Барои роҳ надодан ба муборизаи прокси, Раёсат пешниҳод кард, ки саҳмияҳоро бо арзиши одилона харидорӣ намуда, бо як қисми портфели сармоягузории худ пардохт кунад. 77 % саҳмияҳои муомилотшуда ба истифода дода шуданд.<ref name="buffett1960">{{Cite journal|author=Buffett|first=Warren|title=Letter from Warren Buffett to Partners, 1960}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nasdaq.com/article/buffett-partnership-letter-series-1960-part-2-cm187712|title=Buffett Partnership Letter Series - 1960 (Part 2)|website=NASDAQ|date=November 6, 2012|lang=en-us|accessdate=November 5, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107002721/http://www.nasdaq.com/article/buffett-partnership-letter-series-1960-part-2-cm187712|archivedate=November 7, 2017}}</ref> Баффет танҳо дар давоми ду сол 50 % фоидаи сармоягузорӣ ба даст овард.<ref>{{Cite book|last=Lowenstein|first=Roger|title=Buffett: The Making of an American Capitalist|url=https://archive.org/details/buffettmakingofa0000lowe_l4b1|date=1995|publisher=Random House Trade Paperbacks|location=New York|isbn=9780804150606|pages=[https://archive.org/details/buffettmakingofa0000lowe_l4b1/page/65 65]–66|edition=2008 Trade Paperback}}</ref> === Кор дар Беркшир === Дар соли 1962, Баффет ба шарофати шарикии худ миллионер шуд, ки дар моҳи январи соли 1962 зиёда аз 7.178.500 доллар буд, ва ин маблағ зиёда аз 1.025.000 доллар ба Баффет тааллуқ дошт. Вай ин ҳамкориҳоро ба як ҳамкорӣ ҳамроҳ кард. Баффет ба як ширкати истеҳсолии нассоҷӣ, «Berkshire Hathaway», сармоягузорӣ кард ва дар ниҳоят онро ба ихтиёри худ гирифт. Вай бо харидани саҳмияҳои Berkshire аз соҳиби «Seabury Stanton», ки баъдтар ӯро аз кор ронд, оғоз кард. «Баффет Партнершип» ба хариди саҳмияҳо бо нархи 7.60 доллар барои як саҳмия шурӯъ кард. Дар соли 1965, вақте ки «Баффет Партнершип» ба хариди бо сураъати Беркшир шурӯъ кард, онҳо барои ҳар як саҳмия 14,86 доллар пардохт карданд, дар сурате ки ширкат барои ҳар як саҳмия 19 доллар сармояи муомилотӣ дошт. Ба ин арзиши фондҳои асосӣ (корхона ва таҷҳизот) дохил карда нашудааст. Баффет Беркшир Ҳэсвэйро дар як ҷаласаи шӯрои худ таҳти назорати худ гирифт ва президенти нав Кен Чейсро таъйин кард, ки ширкатро идора кунад. Дар соли 1966, Баффет шарикиро ба пули нав ба поён расонид. Баъдтар ӯ изҳор дошт, ки тиҷорати бофандагӣ бадтарин савдои ӯ будааст.<ref>{{Cite AV media|url=https://www.cnbc.com/id/39724884|title=Buffett's Worst Trade|date=October 18, 2010|publisher=CNBC}}</ref> Пас аз он ӯ тиҷоратро ба бахши суғурта гузаронд ва дар соли 1985, охирин осиёбҳое, ки тиҷорати аслии Berkshire Hathaway буданд, фурӯхта шуданд. Дар номаи дуввум, Баффет аввалин сармоягузории худро ба соҳаи тиҷорати хусусӣ эълон кард — «Ҳочшилд, Коҳн ва Ко», як универмаги хусусиро дар Балтимор тасоҳуб карда буданд. Дар соли 1967, Беркшир дивиденти аввалия ва ягонаашро 10 сент пардохт кард.<ref name="Kenny2009">{{Cite book|last=Graham Kenny|title=Diversification Strategy: How to Grow a Business by Diversifying Successfully|url={{google books |plainurl=y |id=PRrbeA_e0egC|page=160}}|date=August 3, 2009|publisher=Kogan Page Publishers|isbn=978-0-7494-5833-1|pages=160}}</ref> Дар 1969, Баффет шарикиро барҳам дод ва дороиҳои худро ба шарикони худ, аз ҷумла саҳмияҳои Berkshire Hathaway гузаронд. Дар соли 1970, Баффет ба навиштани номаҳои солонаи дар ҳоли ҳозир машҳури худ ба саҳмдорон оғоз кард. Вай танҳо аз ҳисоби маоши $ 50,000 дар як сол ва даромади сармоягузории берунии худ зиндагӣ мекард. Дар 1973, Беркшир ба хариди саҳмияҳо дар «Washington Post Company» шурӯъ кард. Баффет бо Катарин Граҳам, ки ширкат ва рӯзномаи машҳурро назорат мекард ва ба Шӯрои он пайваст, дӯсти наздик шуд. Дар 1974, SEC тафтишоти расмиро оид ба хариди Баффет ва Беркшир ба «Wesco Financial», бинобар бархӯрди манфиатҳо оғоз кард. Тафтишот ягон хатоиеро наёфт. Соли 1977 Беркшир ғайримустақим ''[[:en:Buffalo Evening News|Buffalo Evening News]]<nowiki/>о-'' ро ба маблағи 32,5 доллар харид кард. Иттиҳомоти зиддиинҳисорӣ бо ташаббуси рақиби худ ''Буффало Курер-Экспресс оғоз ёфт''. То он даме, ки «''Courier-Express''» дар соли 1982 аз фаъолият боз монд'','' ҳарду рузнома сармояи зиди худро аз даст доданд. Соли 1979 Беркшир ба хариди саҳмияҳои «[[American Broadcasting Company|ABC ]]» шурӯъ кард. Cities Capital 3.5 доллар эълом кард миллиард харидории «ABC» дар 18 марти соли 1985, ки соҳаи ВАО-ро ба ҳайрат овард, зеро «ABC» он замон аз «Cities» чор маротиба зиёдтар буд. Баффет ба маблағгузории созишнома дар ивази 25 % саҳмияҳои ширкати якҷоя кумак кард.<ref>Kleinfield, N.R. [https://www.nytimes.com/1985/03/19/business/abc-is-being-sold-for-3.5-billion-1st-network-sale.html «ABC is being sold for $3.5 billion; 1st network sale»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170822134344/http://www.nytimes.com/1985/03/19/business/abc-is-being-sold-for-3.5-billion-1st-network-sale.html|date=August 22, 2017}}. ''The New York Times'', March 19, 1985.</ref> Ширкати нав муттаҳидшуда, ки бо номи «Capital Cities / ABC» (ё «CapCities / ABC») маъруф аст, маҷбур шуд, ки бинобар қоидаҳои моликияти Комиссияи федералии алоқаи ИМА, баъзе истгоҳҳоро фурӯшад. Ин ду ширкат инчунин дар як бозор якчанд бозор доштанд.<ref>[https://www.worldradiohistory.com/Archive-BC/BC-1985/BC-1985-03-25.pdf#page=31 «Capcities + ABC»]. ''[[Broadcasting & Cable|Broadcasting]]'', March 25, 1985, pp. 31-35.</ref> Дар соли 1987, «Berkshire Hathaway» 12 % саҳмияҳои «Salomon Inc» -ро харид, ки он саҳмдори калонтарин ва Баффет директор буд. Соли 1990 моҷарои марбут ба Ҷон Гутфрунд (собиқ директори ширкати «Salomon Brothers») падидор шуд. Як савдогари фиребгар Пол Мозер дархостҳои тендериро зиёда аз оне, ки қоидаҳои хазинадорӣ иҷозат дода буданд, пешниҳод мекард. Вақте ки ин ба диққати Гутфреунд расонида шуд, вай фавран савдогари қаллобро боздоштанӣ нашуд. Гутфреунд ширкатро моҳи августи соли 1991 тарк кард.<ref>{{Cite web|url=http://mbaa.fuqua.duke.edu/ldi/press_johngutfreund.html|title=''Inaction Can be as Dangerous as Bad Action'', Aly Gonenne, Class of 2004, Duke Leadership Development Initiative|website=Mbaa.fuqua.duke.edu|accessdate=May 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100618163023/http://mbaa.fuqua.duke.edu/ldi/press_johngutfreund.html|archivedate=June 18, 2010}}</ref> Баффет то замони гузаштани бӯҳрон раиси Саломон шуд.<ref>{{Cite web|url=https://www.c-span.org/video/?21029-1/securities-trading-investigation|title=Securities Trading Investigation|website=[[C-SPAN]]|date=September 4, 1991|accessdate=June 23, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200623082539/https://www.c-span.org/video/?21029-1%2Fsecurities-trading-investigation|archivedate=June 23, 2020}}</ref> Дар соли 1988, Баффет ба хариди саҳмияҳои «Coca-Cola» шурӯъ кард ва дар ниҳоят то 7 % ширкатро бо нархи 1,02 миллиард доллар харид.<ref>{{Cite news|url=https://www.thebalance.com/warren-buffett-biography-356436|title=Learn About the Life and Business of Billionaire, Warren Buffett|work=The Balance|accessdate=March 3, 2017|archivedate=March 4, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170304114440/https://www.thebalance.com/warren-buffett-biography-356436}}</ref> Он яке аз сармоягузориҳои сердаромади Беркшир шуд ва он сармояест, ки ҳоло ҳам дар даст дорад.<ref>{{Cite web|url=https://www.fool.com/investing/2017/11/13/8-warren-buffett-deals-that-won-big.aspx|title=8 Warren Buffett Deals That Won Big|author=CFP|first=Matthew Frankel|website=The Motley Fool|date=November 13, 2017|lang=en|accessdate=September 5, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190905113500/https://www.fool.com/investing/2017/11/13/8-warren-buffett-deals-that-won-big.aspx|archivedate=September 5, 2019}}</ref> Вақте ки Беркшир Ҳэтэуэй 29 майи соли 1990 ба фурӯши саҳмияҳои класси А шурӯъ кард, Баффет миллиардер шуд ва бо бастани бозор барои як саҳмия 7.175 долларро ташкил дод.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/finance/historical?cid=4376&startdate=May+29%2C+1990&enddate=Jun+29%2C+1990|title=Berkshire Hathaway Inc. historical prices|publisher=Google Finance|accessdate=May 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830090334/http://www.google.com/finance/historical?cid=4376&startdate=May+29%2C+1990&enddate=Jun+29%2C+1990|archivedate=August 30, 2010}}</ref> Дар соли 1998 ӯ General Re (Gen Re) -ро ҳамчун як фаръӣ дар як созишномае ба даст овард, ки душвориҳоро пеш меорад — мувофиқи вебсайти сармоягузории «''Rational Walk''», «стандартҳои андеррайтинг нокофӣ буданд», дар ҳоле ки «китоби ҳосилаҳои мушкилот» пас аз солҳои зиёд ҳал шуд ва зарари назаррас.<ref name="Walk">{{Cite web|url=http://www.rationalwalk.com/?p=4444|title=General Re Settlement in AIG Case Closes Difficult Chapter|website=The Rational Walk|date=January 21, 2010|publisher=The Rational Walk|accessdate=August 16, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140723062100/http://www.rationalwalk.com/?p=4444|archivedate=July 23, 2014}}</ref> Баъдтар Ҷен Р баъд аз он ки Баффет бо Морис Р. Гринберг дар AIG дар соли 2002 ҳамроҳ шуд, дубора суғурта кард.<ref>{{Cite web|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters/2002pdf.pdf|title=Berkshire's Corporate Performance vs. the S&P 500|author=Warren E. Buffett|website=Berkshire Hathaway|date=February 21, 2003|publisher=Berkshire Hathaway|accessdate=August 16, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140928114052/http://www.berkshirehathaway.com/letters/2002pdf.pdf|archivedate=September 28, 2014}}</ref> [[Акс:P071811PS-0254_(5951720542).jpg|чап|мини|300x300пкс| Буффет дар моҳи июли соли 2011 дар Кохи Сафед бо президент [[Барак Обама|Барак Обама ]] мулоқот мекунад. Ҳангоми тафтиши парвандаи қаллобӣ дар баҳисобгирии «AIG» дар соли 2005, роҳбарони Gen Re айбдор карда шуданд. 15 марти соли 2005, Шӯрои «AIG» пас аз он ки танзимгарони давлатии Ню-Йорк изҳор доштанд, ки «AIG» ба амалиётҳои шубҳанок ва баҳисобгирии номатлуб даст задааст, Гринбергро маҷбур кардааст, ки аз вазифаи раис ва директори худ истеъфо диҳад.<ref>{{Cite web|url=http://www.businessweek.com/stories/2005-04-10/aig-what-went-wrong|title=AIG: What Went Wrong|author=Diane Brady, Marcia Vickers, Mike McNamee|website=Bloomberg Businessweek|date=April 10, 2005|publisher=Bloomberg LP|accessdate=August 16, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140916093151/http://www.businessweek.com/stories/2005-04-10/aig-what-went-wrong|archivedate=September 16, 2014}}</ref> 9 феврали 2006, AIG розӣ шуд, ки $ 1.6 пардохт кунад миллиард ҷарима.<ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/news/press/2006-19.htm|title=AIG to Pay $800&nbsp;Million to Settle Securities Fraud Charges by SEC; Over $1.6&nbsp;billion to be Paid to Resolve Federal and New York State Actions|date=February 9, 2006|publisher=[[Securities and Exchange Commission]]|accessdate=September 18, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170610024001/https://www.sec.gov/news/press/2006-19.htm|archivedate=June 10, 2017}}</ref> Дар соли 2010, ҳукумати ИМА ба $ 92 миллион розӣ шуд ҳисоббаробаркунӣ бо Gen Re, ба филиали Berkshire Hathaway имкон медиҳад, ки аз таъқибот дар парвандаи «AIG» пешгирӣ кунад. Ген Ре инчунин барои татбиқи «имтиёзҳои идоракунии корпоративӣ» уҳдадорӣ гирифт, ки дар он Директори молиявии «Berkshire Hathaway» барои иштирок дар ҷаласаҳои комиссияи тафтишотии генералии Ре ҳатмӣ ва таъйин кардани директори мустақилро амр кард.<ref name="Walk"/> Дар 2002, Баффет бо $11 миллиард доллар ворид шартномаҳои форвардӣ барои интиқоли доллари ИМА нисбат ба асъори дигар шуд. То апрели 2006, даромади умумии ӯ аз ин қарордодҳо беш аз 2 миллиард доллар буд. Дар соли 2006, Баффет моҳи июн эълом дошт, ки тадриҷан 85 % саҳмияҳои худро аз Беркшир ба панҷ бунёд бо туҳфаҳои солона тақдим хоҳад кард, ки аз моҳи июли соли 2006 сар карда, саҳми калонтарин ба фонди [[Билл Гейтс]] ва Мелинда Гейтс рост меояд.<ref>{{Cite journal|first=Carol J.|author=Loomis|title=Warren Buffett gives away his fortune|journal=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|date=June 25, 2006}}</ref> Дар соли 2007, дар як нома ба саҳмдорон Баффет эълом дошт, ки барои роҳандозии тиҷорати сармоягузории худ вориси ҷавонтар ва ё шояд ворисонро меҷӯяд.<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/Business/story?id=2916457&page=1|title=HELP WANTED: Warren Buffett Replacement|publisher=[[ABC News]]|accessdate=May 20, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080522123333/http://abcnews.go.com/Business/story?id=2916457&page=1|archivedate=May 22, 2008}}</ref> === Буҳрони молиявии солҳои 2007-08 === Баффет дар давраи бӯҳрони зеризаминии ипотека дар солҳои 2007 ва 2008, як қисми таназзули бузург аз соли 2007 сар карда, ба танқид дучор шуд, ки ӯ сармояро хеле барвақт ҷудо кардааст, ки дар натиҷа созишномаҳои ғайримуқаррарӣ ба даст овардаанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/id/27400058|title=WSJ to Warren Buffett: "Time to Get a New Crystal Ball"|author=Crippen, Alex|publisher=[[CNBC]]|accessdate=May 20, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610235351/http://www.cnbc.com/id/27400058|archivedate=June 10, 2011}}</ref> "Амрико харидорӣ кунед. Ман ҳастам. "Ӯ барои як андешаеро навиштааст, ки дар Ню Йорк Таймс дар соли 2008 чоп шудааст.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/10/17/opinion/17buffett.html|title=Buy American. I am.|author=Buffett|first=Warren E.|date=October 16, 2008|work=The New York Times|accessdate=December 25, 2012|archivedate=November 26, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121126194447/http://www.nytimes.com/2008/10/17/opinion/17buffett.html}}</ref> Баффет таназзули бахши молияро, ки аз соли 2007 оғоз шудааст, "адли шоирона" номид.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/businessNews/idUSN0631767220080207|title=Buffett: Bank woes are "poetic justice"|date=February 7, 2008|work=Reuters|accessdate=May 20, 2008|author=Dabrowski, Wojtek|archivedate=February 14, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080214214315/http://www.reuters.com/article/businessNews/idUSN0631767220080207}}</ref> Berkshire Hathaway -и Баффет дар давоми семоҳаи 2008 77 % коҳиши даромадро аз даст дод ва якчанд созишномаҳои баъдии ӯ зарарҳои зиёдеро аз бозор ба дунбол дошт.<ref>{{Cite web|url=http://www.insurancejournal.com/news/national/2008/11/10/95403.htm|title=Even Buffett Can't Escape Markets, Storms; Berkshire Profit Falls 77%|website=Insurance Journal|accessdate=November 14, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090224202007/http://www.insurancejournal.com/news/national/2008/11/10/95403.htm|archivedate=February 24, 2009}}</ref> Berkshire Hathaway 10 % саҳмияҳои афзалиятноки доимии Goldman Sachs -ро ба даст овард.<ref>{{Cite web|url=http://www2.goldmansachs.com/our-firm/press/press-releases/current/berkshire-hathaway-invest.html|title=Berkshire Hathaway to Invest $5&nbsp;billion in Goldman Sachs|author=Press Release|publisher=[[Goldman Sachs]]|accessdate=November 14, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081220053032/http://www2.goldmansachs.com/our-firm/press/press-releases/current/berkshire-hathaway-invest.html|archivedate=December 20, 2008}}</ref> Баъзе аз имконоти гузоштаи Баффет, ки ӯ навишта (фурӯхтааст) тақрибан 6,73 миллиард доллар кор мекард талафоти марбут ба бозор то охири соли 2008 ро ба думбол дошт.<ref name="reuters.com">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/ousiv/idUSTRE4AN8BQ20081124|title=Buffett to disclose more on derivatives|author=Stempel|first=Jonathan|date=November 24, 2008|work=Reuters|accessdate=November 27, 2008|archivedate=December 3, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081203091716/http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSTRE4AN8BQ20081124}}</ref> Миқёси талафоти эҳтимолӣ SEC-ро водор кард, ки аз Berkshire истеҳсол кунад, «ифшои қавитар» -и омилҳое, ки барои арзёбии шартномаҳо истифода мешаванд. Баффет инчунин ба «Dow Chemical» барои пардохти 18,8 миллиард доллар кумак кард, ки дар ниҳоят он ба тасарруфи Rohm &amp;amp; Haas анҷомид. Ҳамин тариқ, ӯ бо ширкати «Berkshire Hathaway», ки $ 3 миллиард пешниҳод кард, ягона саҳмдори калонтарин дар гурӯҳ гардид. Миллиардҳо нақши муҳими худро дар давраи бӯҳрон дар бозори қарз ва саҳмияҳо иҷро карданд.<ref>{{Cite web|url=http://ftalphaville.ft.com/blog/2008/07/11/14430/buffett-helps-dow-pay-19bn-for-rh/|title=ftalphaville.ft.com, Buffett helps Dow pay $19bn for R&H|author=Fontanella|first=James|website=Financial Times|date=July 11, 2008|accessdate=February 23, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090313160809/http://ftalphaville.ft.com/blog/2008/07/11/14430/buffett-helps-dow-pay-19bn-for-rh|archivedate=March 13, 2009}}</ref> Дар соли 2008, Баффет сарватмандтарин шахси ҷаҳон шуд, ки дороиаш $ 62 миллиард арзиш дошт.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Warren-Buffett_C0R3.html|title=#1 Warren Buffett|date=March 5, 2008|work=Forbes|accessdate=May 20, 2008|archivedate=February 11, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110211211110/http://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Warren-Buffett_C0R3.html}}</ref> Аз ҷониби Форбс ва $ 58 миллиард<ref>{{Cite news|url=https://tech.yahoo.com/news/nm/20081010/tc_nm/us_buffett_forbes|title=Buffett overtakes Gates to top new Forbes list|date=October 10, 2008|accessdate=October 10, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014182749/http://tech.yahoo.com/news/nm/20081010/tc_nm/us_buffett_forbes|archivedate=October 14, 2008}}</ref> аз ҷониби [[Yahoo!|Yahoo]], аз [[Билл Гейтс]], ки 13 сол пай дар пай дар рӯйхати Форбс буд, пеш гузашт.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html|title=The World's Billionaires|date=March 5, 2008|work=Forbes|accessdate=May 20, 2008|archivedate=November 9, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109212047/https://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html}}</ref> Дар соли 2009, Гейтс мақоми аввалро дар рӯйхати Форбс барқарор кард ва Баффет ба ҷои дуввум гузашт. Ҳарду арзишҳои мардона ба 40 миллиард доллар коҳиш ёфтанд ва 37 миллирд долларро ташкил медиҳад мутаносибан мувофиқи маълумоти Forbes, Баффет 25 миллиард долларро дар тӯли 12 моҳ дар давоми солҳои 2008/2009 аз даст дода аст.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Warren-Buffett_C0R3.html|title=#2 Warren Buffett – The World's Billionaires 2009|date=February 13, 2009|work=Forbes|accessdate=May 23, 2010|archivedate=June 2, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602135713/http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Warren-Buffett_C0R3.html}}</ref> Дар моҳи октябри соли 2008, [[ВАО]] хабар дод, ки Баффет барои харидани саҳмияҳои афзалиятноки «General Electric (GE)» розӣ шудааст.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/01/warrenbuffett.generalelectric|title=Warren Buffett to buy $3bn of General Electric preferred stock|author=Clark|first=Andrew|date=October 1, 2008|work=[[The Guardian]]|accessdate=December 13, 2016|archivedate=September 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160915193425/https://www.theguardian.com/business/2008/oct/01/warrenbuffett.generalelectric}}</ref> Амалиёт ҳавасмандкунии махсусро дар бар мегирифт: Вай имкони хариди 3 миллиард саҳмияро ба даст овард саҳмияҳои «GE», бо 22,25 миллиард доллар, дар тӯли панҷ соли пас аз созишнома ва Баффет инчунин 10 % дивиденд гирифт (дар тӯли се сол). Дар моҳи феврали 2009, Баффет аз портфели шахсии худ саҳмияҳои Procter & Gamble Co. ва Johnson & Johnson -ро фурӯхт.<ref>{{Cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/berkshire-sells-johnson-&-johnson-procter-&-gamble/425035/|title=Berkshire Hathaway unloads J&J and P&G|website=The Financial Express|date=February 17, 2009|accessdate=February 23, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091015073021/http://www.financialexpress.com/news/berkshire-sells-johnson-%26-johnson-procter-%26-gamble/425035|archivedate=October 15, 2009}}</ref> Илова бар пешниҳодҳои хато, оқилона нигоҳ доштани баъзе дороии асосии «Berkshire», аз ҷумла ширкати «Coca-Cola», ки соли 1998 ба 86 доллар расид, саволҳоеро ба миён овард. Баффет мушкилоти донистани фурӯшро дар ҳисоботи солонаи ширкат дар соли 2004 муҳокима кард:<blockquote>Вақте ки кас аз оинаи ҳамеша тоза ва аз пас намоён менигарад, ин кор ба назар осон менамояд. Аммо, мутаассифона, ин шишаест, ки тавассути он сармоягузорон бояд ба назар гиранд ва он шиша беист абрист. </blockquote>Моҳи марти соли 2009 Баффет дар як мусоҳибаи телевизиони гуфт, ки иқтисод «аз кӯҳ афтодааст»... На танҳо иқтисодиёт хеле суст шуд, балки одамон воқеан одатҳои худро тағир доданд, ки ман онро мушоҳида накрадаам ". Ғайр аз он, Баффет метарсид, ки сатҳи таваррум, ки дар солҳои 1970-ум ба амал омада буданд, ки боиси стагфлятсияи дардовар шуданд — метавонанд дубора эҳё шаванд.<ref>[https://www.nbcnews.com/id/29593426 «Buffett: The economy has 'fallen off a cliff'»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170902002358/http://www.nbcnews.com/id/29593426/|date=September 2, 2017}}, MSN, March 9, 2009. Retrieved April 3, 2009.</ref> === Капитализатсияи Беркшир === Рӯзи 14 августи соли 2014 нархи саҳмияҳои Berkshire Hathaway бори аввал ба як саҳмия $ 200,000 расид ва сармояи ширкатро 328 миллиард доллар кард. Дар ҳоле, ки Баффет қисми зиёди саҳмияҳояшро то ин вақт ба хайрияҳо дода буд, вай ҳанӯз ҳам 321,000 саҳмия дошт ки арзиши он 64,2 млрд доллар буд. 20 августи соли 2014, Беркшир Ҳэтэуэй барои ҳисобот надодан дар 9 декабри соли 2013 оид ба хариди саҳмияҳо дар USG Corporation тибқи талабот 896 000 доллар ҷарима баста шуд.<ref>Stempel, Jonathan (August 20, 2014) [https://www.reuters.com/article/berkshirehathaway-settlement-idUSL2N0QQ1LR20140820 UPDATE 3-U.S. fines Berkshire over stock deal, Buffett admits mistake] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20151017084318/http://www.reuters.com/article/2014/08/20/berkshirehathaway-settlement-idUSL2N0QQ1LR20140820|date=October 17, 2015}}. Reuters.com. Retrieved August 21, 2014.</ref> Дар 2009, Баффет $ 2.6 сармоягузорӣ кард миллиард ҳамчун як қисми маъракаи Швейтсария Re барои ҷалби сармояи саҳҳомӣ харид.<ref>{{Cite journal|url=https://www.forbes.com/2009/02/05/swiss-re-buffett-markets-equity-0205_insurance_08.html|title=Buffett Sinks Billions Into Swiss Re|journal=Forbes|author=Lionel Laurent|date=February 5, 2009|accessdate=September 18, 2017}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20181020141952/https://www.forbes.com/2009/02/05/swiss-re-buffett-markets-equity-0205_insurance_08.html |date=2018-10-20 }}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.nytimes.com/2009/02/06/business/worldbusiness/06swiss.html?ref=business|title=Swiss Re Gets $2.6&nbsp;billion From Berkshire Hathaway|first=David|author=Jolly|date=February 5, 2009|journal=The New York Times|accessdate=February 20, 2017}}</ref> Berkshire Hathaway аллакай 3 % саҳмия дошт ва ҳуқуқи беш аз 20 % доштани онро дошт.<ref>{{Cite journal|url=http://www.ft.com/cms/s/0/8099d660-f354-11dd-9c4b-0000779fd2ac.html|title=Swiss Re turns to Buffett for new funding|journal=Financial Times|date=February 5, 2009|author=Haig Simonian, Francesco Guerrera|accessdate=March 17, 2009}}</ref> Инчунин, дар соли 2009, Баффет Burlington Northern Santa Fe Corp.- ро ба ивази 34 млрд доллар харид. Алис Шредер, муаллифи ''Snowball'' гуфт, ки сабаби асосии харид аз диверсификатсияи Berkshire Hathaway аз соҳаи молия иборат аст.<ref>{{Cite web|url=http://www.gurufocus.com/news.php?id=76366|title=Alice Schroeder on Buffett and BNI; Which Company Will Berkshire Hathaway Acquire Next?|website=GuruFocus.com|accessdate=May 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122092117/http://www.gurufocus.com/news.php?id=76366|archivedate=November 22, 2009}}</ref> Berkshire Hathaway, ки бо капитализатсияи бозор дар Financial Times Global 500 ки ҳисоб карда шудааст, ҳаждаҳумин корпоратсия дар ҷаҳон то июни соли 2009 буд.<ref>FTGlobal500.pdf June 2009, ''Financial Times''</ref> Дар 2009, Баффет сармоягузории нокоми худро дар ConocoPhillips аз даст дод ва ба сармоягузорони Berkshire гуфт:<blockquote>Ман миқдори зиёди саҳмияҳои ConocoPhillips-ро харида будам, вақте ки нархи нафт ва газ ба авҷи худ мерасид. Ман ба ҳеч ваҷҳ афтиши шадиди нархи энержиро, ки дар нимаи охири сол ба амал омада буд, пешбинӣ намекардам. Ман то ҳол бовар дорам, ки эҳтимолияти он ки нафт дар оянда нисбат ба нархи ҳозираи $ 40-50 $ хеле баландтар аст, хуб аст. Аммо то ҳол ман хато кардаам. Ҳатто агар нархҳо баланд шаванд, гузашта аз ин, хариди ман ба Беркшир якчанд миллиард доллар зарар овард.<ref name="BuffettCOPBlunder">{{Cite web|url=http://www.gurufocus.com/news.php?id=50143|title=Warren Buffett's Multi-Billion Mistake with ConocoPhillips (COP)|website=Gurufocus.com|accessdate=May 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090304110626/http://www.gurufocus.com/news.php?id=50143|archivedate=March 4, 2009}}</ref></blockquote>Якҷояшавӣ бо роҳи оҳани Бурлингтон Шимолӣ Санта Фе (BNSF) пас аз тасдиқи саҳмдори BNSF дар давоми 1-уми 2010 баста шуд. Ин қарордод тақрибан 44 миллиард доллар арзёбӣ шуд (бо 10 миллиард доллар қарзи боқимондаи BNSF) ва афзоиши саҳмияи қаблан мавҷудбуда 22 % -ро ташкил медод.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-burlingtonnorthern-berkshire/buffett-buying-burlington-rail-in-his-biggest-deal-idUSTRE5A22A720091103|title=Buffett buying Burlington rail in his biggest deal|work=[[Reuters]]|accessdate=June 24, 2019|archivedate=June 23, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190623193147/https://www.reuters.com/article/us-burlingtonnorthern-berkshire/buffett-buying-burlington-rail-in-his-biggest-deal-idUSTRE5A22A720091103}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20091103005847/en/Berkshire-Hathaway-Acquire-Burlington-Northern-Santa-Fe|title=Berkshire Hathaway Inc. to Acquire Burlington Northern Santa Fe Corporation (BNSF) for $100 Per Share in Cash and Stock|publisher=Business Wire|accessdate=June 24, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190623193145/https://www.businesswire.com/news/home/20091103005847/en/Berkshire-Hathaway-Acquire-Burlington-Northern-Santa-Fe|archivedate=June 23, 2019}}</ref> Дар моҳи июни соли 2010, Баффет оҷонсиҳои рейтингиро барои нақшашон дар бӯҳрони молиявии ИМА ҳимоя карда ва изҳор дошт:<blockquote>Миқдори хеле, хеле ками одамон метавонад қадрдонӣ шаванд. Ин табиати ҳубобҳо аст — онҳо фиребҳои оммавӣ мебошанд.<ref>{{Cite web|url=http://www.insideireland.ie/index.cfm/section/news/ext/buffett001/category/1084|title=Credit rating agencies not to blame for crisis says Buffett|website=Insideireland.ie|date=June 3, 2010|accessdate=November 28, 2010|archiveurl=https://archive.today/20120802082928/http://www.insideireland.ie/index.cfm/section/news/ext/buffett001/category/1084|archivedate=August 2, 2012}}</ref></blockquote>Дар 18 марти соли 2011, Голдман Sachs ро ба федеролибонки миллии Амрико доданд ва тасдиқи харидани бозгашт саҳҳомӣ хостае Berkshire дар Голдман саксро ба таъйид карданд. Баффет даст кашидан аз саҳмияҳоро, ки ба ҳисоби миёна 1,4 долларро ташкил медод, намехост миллион дивидендҳо дар як рӯз, аз даст диҳад ва<ref>{{Cite news|title=Berkshire Will Not Exercise Goldman Sachs Warrants Immediately|url=https://www.cnbc.com/id/42176113/|first=Becky|author=Quick|date=March 20, 2011|publisher=CNBC|accessdate=May 4, 2011|archivedate=October 15, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121015102903/http://www.cnbc.com/id/42176113/}}</ref><ref>{{Cite news|title=Goldman Sachs to Pay $5.65&nbsp;billion to Redeem Buffett's Stake|url=http://www.businessweek.com/news/2011-03-18/goldman-sachs-to-pay-5-65-billion-to-redeem-buffett-s-stake.html|first=Christine|author=Harper|date=March 18, 2011|work=Business Week|accessdate=May 4, 2011|archivedate=April 24, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424081417/http://www.businessweek.com/news/2011-03-18/goldman-sachs-to-pay-5-65-billion-to-redeem-buffett-s-stake.html}}</ref> гуфт:<blockquote>Ман Усома Бин Лодини капитализм мешавам. Ман ба сӯи макони номаълуми Осиё меравам, ки дар он ҷо ғореро ҷустуҷӯ карданӣ ҳастам. Агар нерӯҳои мусаллаҳи ИМА дар тӯли 10 сол Усома бин Лодинро пайдо карда натавонанд, бигзор Goldman Sachs кӯшиш кунад, ки маро пайдо кунад.<ref>{{Cite news|title=Where Will Warren Buffett Hide From Goldman Sachs?|url=https://www.cnbc.com/id/42178304|first=Becky|author=Quick|date=March 20, 2011|publisher=CNBC|accessdate=May 4, 2011|archivedate=October 15, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121015102922/http://www.cnbc.com/id/42178304}}</ref></blockquote>Дар моҳи ноябри 2011, эълон карда шуд, ки дар тӯли ҳашт моҳи гузашта, Баффет 64 миллион саҳмия ширкати [[IBM|International Business Machine]] Corp (IBM)-ро харидааст тақрибан 11 млрд арзиш дошт. Ин сармоягузории ғайричашмдошт ҳиссаи ӯро дар ширкат тақрибан ба 5,5 фоиз расонид — ин бузургтарин саҳмия дар IBM дар баробари саҳми State Street Global Advisors буд. Баффет дар мавридҳои зиёде қабл гуфта буд, ки ба технология сармоягузорӣ нахоҳад кард, зеро онро пурра дарк накардааст, аз ин рӯ, ин иқдом барои бисёре аз сармоягузорон ва нозирон ногаҳонӣ буд. Ҳангоми мусоҳиба, ки дар он ӯ сармоягузориро ба мардум ошкор кард, Баффет изҳор дошт, ки аз қобилияти ширкат дар нигоҳ доштани муштариёни корпоративӣ ба ваҷд омадааст ва гуфт: "Ман ягон ширкати калонеро намедонам, ки воқеан дар бораи он чизе мушаххас бошанд. ният доранд ва чӣ гуна онҳо инро ҳамчун IBM иҷро кардан мехоҳанд. "<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/2011/11/14/us-buffett-ibm-idUSTRE7AD0V720111114|title=Buffett sheds tech aversion with big IBM investment|date=November 14, 2011|work=Reuters|accessdate=July 3, 2017|archivedate=October 17, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151017084318/http://www.reuters.com/article/2011/11/14/us-buffett-ibm-idUSTRE7AD0V720111114|=https://web.archive.org/web/20151017084318/http://www.reuters.com/article/2011/11/14/us-buffett-ibm-idUSTRE7AD0V720111114}}</ref> Дар моҳи майи соли 2012, аз ба даст овардани Баффет Media General, аз 63 рӯзнома дар ҷанубу шарқи ИМА, эълон карда шуд.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-18107508|title=Warren Buffett invests in Media General newspapers|date=May 17, 2012|work=BBC News|accessdate=May 25, 2012|archivedate=May 20, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120520044209/http://www.bbc.co.uk/news/business-18107508}}</ref> Ин Ширкат дуввумин хариди матбаи чопи Баффет дар тӯли як сол буд.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2012/may/17/warren-buffett-buys-media-general|title=Warren Buffett's Berkshire Hathaway buys Media General newspaper group|date=May 17, 2012|work=[[The Guardian]]|accessdate=May 25, 2012|location=London|first=Dominic|author=Rushe|archivedate=September 22, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130922035348/http://www.theguardian.com/media/2012/may/17/warren-buffett-buys-media-general}}</ref> Ношири муваққатӣ Ҷеймс В.Хопсон 18 июли соли 2013 эълом дошт, ки ''Press of Atlantic City'' ба ширкати BH Media Group аз ҷониби ширкати ABARTA, як ширкати холдингии хусусӣ, ки дар Питтсбург, ИМА ''воқеъ'' аст, фурӯхта хоҳад шуд. ки вай дар Беркшир бо хариди рӯзнома «сӯзанро ҳаракат кардан» -ро интизор набуд, аммо вай бозгашти солонаро 10 фоиз пешбинӣ мекунад. Пас ''аз'' харидҳои дигар, ба монанди Вирҷиния, ИМА ' ''Roanoke Times'' ' ва ''The Tulsa World'' дар Оклахома, ИМА<ref>{{Cite news|title=Warren Buffett's Berkshire Hathaway bets on Atlantic City|url=https://www.cnbc.com/id/100896864|accessdate=September 20, 2013|work=CNBC News|date=July 18, 2013|first=Alex|author=Crippen|archivedate=September 21, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921055845/http://www.cnbc.com/id/100896864}}</ref> ''Press of Atlantic City'' 30-юмин рӯзномаи ҳаррӯзаи Беркшир шуд. Зимни муаррифӣ ба донишҷӯёни Донишгоҳи Ҷорҷтаун дар [[Вашингтон (шаҳр)|Вашингтон, DC]] дар охири моҳи сентябри соли 2013, Баффет Захираи Федералии Амрикоро бо фонди чархуште муқоиса кард ва изҳор дошт, ки бонк «$ 80» ё 90 миллиард доллар ба даст меорад, ки солона эҳтимолан баробари "даромади ҳукумати ИМА. аст Баффет инчунин минбаъд дар масъалаи баробарии сарват дар ҷомеа ҳимоят кард:<blockquote>Мо молҳо ва хидамоти зиёдеро омӯхтем, аммо хуб намедонистем, ки чӣ гуна ҳама дар неъмат саҳм бигиранд. Уҳдадории ҷомеаи мисли мо пешрафта иборат аз он аст, ки чӣ гуна касе аз ҳад зиёд ақиб намонад.<ref>{{Cite news|title=Buffett Calls Federal Reserve History's Greatest Hedge Fund|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-09-20/buffett-says-federal-reserve-is-greatest-hedge-fund-in-history.html|accessdate=September 20, 2013|work=Bloomberg|date=September 20, 2013|first=Noah|author=Buhayar|archivedate=September 21, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921013250/http://www.bloomberg.com/news/2013-09-20/buffett-says-federal-reserve-is-greatest-hedge-fund-in-history.html}}</ref></blockquote>Пас аз мушкилоти бӯҳрони иқтисодӣ, Баффет тавонист ширкаташро ба стандартҳои пеш аз таназзули худ баргардонад: дар квартали 2-юми соли 2014, Berkshire Hathaway 6,4 млрд доллар фоидаи соф ба даст овард, ки он дар давоми се моҳи охир нишондиҳандаи аз ҳама зиёд буд.<ref>{{Cite news|url=http://qz.com/244132/warren-buffetts-firm-just-made-the-most-money-ever-in-a-single-quarter/|title=Warren Buffett's firm just made the most money ever in a single quarter|date=August 2, 2014|accessdate=August 21, 2014|archivedate=August 17, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140817221540/http://qz.com/244132/warren-buffetts-firm-just-made-the-most-money-ever-in-a-single-quarter/}}</ref> == Фалсафаи сармоягузорӣ == Навиштаҳои Уоррен Баффет аз гузоришҳои солона ва мақолаҳои гуногун иборатанд. Буффетро аз коммуникаторон эътироф мекунанд<ref>Lou Hoffman, [[The Hoffman Agency]]. «[http://webarchive.loc.gov/all/20100823075903/http://entrepreneur.venturebeat.com/2010/04/13/startup-lessons-learned-from-warren-buffett/ Startup lessons learned from Warren Buffett].» April 13, 2010. Retrieved, April 16, 2010.</ref> ҳамчун ҳикоятгари олиҷаноб, ки инро мактубҳои солонаи ӯ ба саҳмдорон гувоҳӣ медиҳанд. Вай дар бораи таъсири зараровари таваррум ҳушдор дод:<ref>''How Inflation Swindles the Equity Investor'', Warren Buffett, ''Fortune'', May 1977</ref> Арифметика нишон медиҳад, ки таваррум андози хеле харобиовартар аз ҳама чизест, ки қонунгузории мо қабул кардааст. Андоз аз таваррум қобилияти афсонавии оддӣ истеъмол кардани сармояро дорад. Барои як бевазан бо пасандозҳояш дар ҳисоби дафтарчаи 5-фоизӣ, ҳеч фарқе надорад, ки оё вай аз даромади фоизии худ дар давоми давраи сифрии инфлятсия 100 фоиз андоз месупорад ё дар давоми солҳои 5-фоизи таваррум ҳеч гуна андоз аз даромад пардохт намекунад. Баффет Фотун (1997) Баффет дар мақолаи худ " Суперинвесторҳои Грэм-ва-Доддсвилл " фарзияи академик -бозорро рад кард, ки шикасти S&amp;amp;P 500 «шонси холис» буд, бо нишон додани натиҷаҳои ба даст овардаи як қатор донишҷӯёни Грэм ва Додд арзиши мактаби сармоягузории арзишманд афзуд. Илова бар ин, Баффет Уолтер Ҷ.Шлосс, Том Кнапп, Эд Андерсон (Твиди, Браун ҶДММ), Уилям Ҷ. Руан (Фонди Секуа), Чарли Мунгер (шарики Баффет дар Беркшир), Рик Герин (Pacific Partners Ltd.), ва Стан Перлметр (Perlmeter Investments) ном бурд.<ref>{{Cite news|url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2008/08/12/official-buffett-biography-to-hit-shelves/|title=Official Buffett Biography to Hit Shelves|date=August 12, 2008|work=The New York Times|accessdate=August 15, 2008|archivedate=July 19, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090719160643/http://dealbook.blogs.nytimes.com/2008/08/12/official-buffett-biography-to-hit-shelves/}}</ref> Дар мақолаи ноябри соли 1999 ''Fortune'', ӯ аз интизориҳои ғайривоқеии сармоягузорон ҳушдор дод:<ref name="Mr. Buffett on the stock market">{{Cite journal|date=November 22, 1999|title=Mr. Buffett on the Stock Market|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1999/11/22/269071/index.htm|journal=Fortune|author=Warren Buffett|volume=140|issue=10|accessdate=September 12, 2019}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/19991127120937/http://www.pathfinder.com/fortune/1999/11/22/buf.html |date=1999-11-27 }}</ref> ''Биёед он чизеро, ки дар бораи бозори саҳмияҳо гуфта будам, хулоса кунам: Ман чунин мешуморам, ки далелҳои боэътимод овардан душвор аст, ки саҳмияҳо дар тӯли 17 соли оянда — ба ҳар навъе, ки доранд, дар тӯли 17 соли охир ҳамин тавр рафтор хоҳанд кард.. Агар ман маҷбур будам, ки эҳтимолан аз даромади умумӣ ва дивидендҳое, ки сармоягузорон дар якҷоягӣ — боз ҳам якҷоя — ҷамъ меоварданд, дар дунёи фоизҳои доимӣ, таваррум 2 % ва хароҷоти фриксионалии ҳамешагӣ зараровар ба даст меоварданд, ки ин 6 % -ро ташкил медод. !'' ''- Баффет, Fortune (1999)'' == Ҳаёти шахсӣ == [[Акс:Storm_Chasers_press_conference.jpg|мини|Баффет бо Гари Грин дар соли 2010]] Дар соли 1949, Баффет ба ҷавондухтаре ошиқ шуд, ки дӯстдоштааш укулеле дошт. Барои кӯшиши рақобат, ӯ яке аз асбобҳои каммасрафро харидааст ва аз он вақт инҷониб бозӣ мекунад. Гарчанде ки ин талош номуваффақ буд, таваҷҷуҳи мусиқии ӯ қисми асосии ҳаёти Сюзан Томпсон шуданаш буд, ки боиси издивоҷи онҳо гардид. Баффет аксар вақт дар маҷлисҳои саҳмдорон ва баъзе мавридҳо мусқӣ менавозад. Муҳаббати ӯ ба ин асбоб боиси ба истифода додани ду укулели фармоишии Маликаи Ширӣ аз ҷониби Дейв Талсма гардид, ки яке аз онҳо барои хайрия ба музояда гузошта шуда буд, шудааст.<ref>{{Cite web|url=http://hearnebraska.org/feature/the-billionaire-and-the-ukulele-warren-buffetts-lifetime-investment-feature-story/|title=The Billionaire and the Ukulele|author=Yates|first=Chelsea|website=Hear Nebraska|accessdate=November 28, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151130232304/http://hearnebraska.org/feature/the-billionaire-and-the-ukulele-warren-buffetts-lifetime-investment-feature-story/|archivedate=November 30, 2015}}</ref> Баффет дар соли 1952 бо Сюзан Баффет (Сюзан Томпсон) издивоҷ кард. Онҳо се фарзанд доштанд, Сюзӣ, Ҳовард ва Питер. Зану шавҳар ибтидо аз соли 1977 дар алоҳидагӣ зиндагӣ карданро сар карданд, гарчанде ки онҳо то марги Сюзан Баффет дар моҳи июли соли 2004 дар издивоҷи ҳам қарор доштанд. Духтари онҳо, Сюзи, дар Омаҳа зиндагӣ мекунад, узви раёсати миллии Girls, Inc аст ва тавассути Фонди Сюзан А.Баффет корҳои хайриявӣ анҷом медиҳад.<ref>{{Cite web|url=https://www.insidephilanthropy.com/home/2014/2/4/whos-who-at-the-secretive-susan-thompson-buffett-foundation.html|title=Who's Who At The Secretive Susan Thompson Buffett Foundation|author=Callahan|first=David|website=Inside Philanthropy|accessdate=December 15, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171216034629/https://www.insidephilanthropy.com/home/2014/2/4/whos-who-at-the-secretive-susan-thompson-buffett-foundation.html|archivedate=December 16, 2017}}</ref> Дар соли 2006, дар зодрӯзи 76-солаи худ, Баффет бо рафиқи деринаи худ Астрид Менкс издивоҷ кард, ки он вақт 60-сола буд — вай пас аз рафтани ҳамсараш ба Сан-Франсиско дар соли 1977 бо ӯ зиндагӣ мекард.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/09/01/business/01buffett.html|title=How Does Warren Buffett Get Married? Frugally, It Turns Out|date=September 1, 2006|work=The New York Times|accessdate=May 20, 2008|first=Jeff|author=Bailey|archivedate=April 25, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090425105846/http://www.nytimes.com/2006/09/01/business/01buffett.html}}</ref><ref>{{Cite news|author=Brian Goodman|title=Wedding Bells For Warren Buffett|url=https://www.cbsnews.com/news/wedding-bells-for-warren-buffett/|accessdate=September 9, 2014|publisher=CBS News|date=August 31, 2006|archivedate=October 13, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141013040907/http://www.cbsnews.com/news/wedding-bells-for-warren-buffett/}}</ref> Сюзан пеш аз рафтан аз Омаҳа барои пешбурди карераи овозхониаш ҳарду мулоқот карда буданд. Ҳар сеи онҳо ба ҳам дустони наздик буданд ки ба номи онҳо кортҳои солинавӣ ба дӯстон «Уоррен, Сюзи ва Астрид» имзо шуданд буд.<ref name="lowenstein">{{Cite book|last=Lowenstein|first=Roger|title=Buffett: The Making of an American Capitalist|url=https://archive.org/details/buffettmakingofa0000lowe_f7o9|isbn=978-0-8129-7927-5|publisher=Random House|year=2008}}</ref> Сюзан ин муносибатро дар мусоҳибае дар ''Чарли Роуз Шоу'' каме пеш аз маргаш мухтасар баррасӣ кард, дар назари нодир ба ҳаёти шахсии Баффет ба ҳисоб меравад. Баффет духтари фарзандхондшудаи Питер Николро дар соли 2006 пас аз он ки вай дар филми мустанади Ҷейми Ҷонсон ''«Як фоиз»'' дар бораи нобаробарии афзояндаи байни сарватмандон ва як шаҳрванди миёна дар Иёлоти Муттаҳида ширкат варзид, инкор кард. Гарчанде ки зани аввалаш Николро яке аз «набераҳои парастишшудаи» ӯ номидааст, Баффет ба ӯ мактуб навишта, менависад: "Ман шуморо аз ҷиҳати эмотсионалӣ ё қонунӣ ҳамчун набера қабул накардаам ва боқимондаи оилаам шуморо ҳамчун фарзандхонда қабул накардаанд ва ё хоҳарзода ё ҷиян низ. "<ref>{{Cite news|first=Leah McGrath|author=Goodman|title=The Billionaire's Black Sheep|date=December 2008|url=http://www.marieclaire.com/world-reports/news/latest/warren-buffett-granddaughter-nicole-buffett|work=[[Marie Claire]]|accessdate=March 19, 2010|archivedate=May 20, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100520013421/http://www.marieclaire.com/world-reports/news/latest/warren-buffett-granddaughter-nicole-buffett}}</ref><ref>{{Cite news|first=Michelle|author=Nichols|title=Documentary on wealth gap divides Buffett family|date=February 21, 2008|url=https://www.reuters.com/article/idUSN2040437020080221|work=Reuters|accessdate=March 19, 2010|archivedate=May 20, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100520055321/http://www.reuters.com/article/idUSN2040437020080221}}</ref><ref>{{Cite book|last=Schroeder, Alice.|url=https://www.worldcat.org/oclc/225852426|title=The snowball : Warren Buffett and the business of life|date=2008|publisher=Bantam Books|isbn=978-0-553-80509-3|location=New York|oclc=225852426}}</ref> Маоши солонаи ӯ дар соли 2006 тақрибан $ 100,000 буд, ки ин дар муқоиса бо музди меҳнати роҳбарони ширкатҳои муқоисашаванда ночиз аст.<ref name="fool1">{{Cite news|url=http://www.fool.com/investing/small-cap/2005/06/29/stupid-ceo-tricks.aspx|title=Stupid CEO Tricks|author=Smith, Rich|publisher=[[Motley Fool]]|date=June 29, 2005|accessdate=May 20, 2008|archivedate=June 13, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080613165904/http://www.fool.com/investing/small-cap/2005/06/29/stupid-ceo-tricks.aspx}}</ref> Дар соли 2008, ӯ 175 ҳазор доллар ҷубронпулӣ ба даст овард, ки музди меҳнати асосӣ танҳо 100,000 долларро дар бар мегирифт. Вай дар ҳамон хона дар маҳаллаи марказии Дандии Омаҳа, ки соли 1958 ба ивази 31 500 доллар харида буд, зиндагӣ мекард, ки як ҳиссаи арзиши имрӯза буд. Вай инчунин соҳиби як хонаи $ 4 миллионӣ дар Лагуна Бич, Калифорния мебошад.<ref>{{Cite news|accessdate=May 20, 2008|url=https://www.forbes.com/2005/03/10/cx_bill05_homeslide_2.html?thisSpeed=6000000000|title=Warren Buffett|work=Forbes|archivedate=May 28, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528173912/http://www.forbes.com/2005/03/10/cx_bill05_homeslide_2.html?thisSpeed=6000000000}}</ref> Соли 1989, пас аз харҷ кардани қариб 6,7 миллион доллар маблағи Беркшир тавассути ҳавопаймои хусусӣ, Баффет онро «Ноамн» номид. Ин амал як танаффус аз маҳкумияти қаблии ӯ дар бораи хариди исрофкорӣ аз ҷониби дигар роҳбарони ширкатҳо ва таърихи истифодаи бештари нақлиёти ҷамъиятӣ буд.<ref>{{Cite web|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters/1989.html|title=Chairman's Letter 1989|publisher=[[Berkshire Hathaway]]|accessdate=May 20, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080608010149/http://www.berkshirehathaway.com/letters/1989.html|archivedate=June 8, 2008}}</ref>{{quote box|quote=Bridge is such a sensational game that I wouldn't mind being in jail if I had three cellmates who were decent players and who were willing to keep the game going twenty-four hours a day.|author=—Buffett on bridge<ref name="owen20070917">{{cite news | url=https://www.newyorker.com/arts/critics/books/2007/09/17/070917crbo_books_owen?currentPage=all | title=Turning Tricks: The rise and fall of contract bridge. | work=The New Yorker | date=September 17, 2007 | access-date=November 25, 2011 | author=Owen, David | archive-date=March 6, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120306143320/http://www.newyorker.com/arts/critics/books/2007/09/17/070917crbo_books_owen?currentPage=all | url-status=live }}</ref>|width=30%|salign=right}}Вай як пайрави содиқ ва якумраи футболи Небраска аст ва ба ҳар шумораи бозиҳо, ки ҷадвали ӯ иҷозат медиҳад, иштирок мекунад. Вай пас аз мавсими 2007 кирояи Бо Пелиниро дастгирӣ карда, изҳор дошт: «Ин дар гирду атроф як навъ ноумед мешуд».<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=7ja-xKuB3YQ|title=The Varsity Zone Talks Football with Warren Buffett|publisher=[[YouTube]]|accessdate=May 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027155004/https://www.youtube.com/watch?v=7ja-xKuB3YQ|archivedate=October 27, 2020}}</ref> Вай бозии 2009-ро бо Оклахома аз канори Небраска тамошо кард, пас аз он ки ба ёрдамчии фахрии мураббӣ дода шуд.<ref>{{Cite news|title=From the sidelines: Can some of these guys suit up?|work=[[Omaha World-Herald]]|date=November 7, 2009|author=Sherman, Mitch}}</ref> Баффет бо Кристофер Веббер дар як серияи аниматсионӣ бо номи «Рози бунгоҳи Миллионерҳо» бо сарварии Энди Ҳейварди DiC Entertainment кор кардааст. Ин силсила Баффет ва Мунгерро дар бар мегирад, ки ба кӯдакон одатҳои солими молиявиро меомӯзонад.<ref>{{Cite book|url=http://www.businesswire.com/portal/site/home/permalink/?ndmViewId=news_view&newsId=20090724005103&newsLang=en|title=Warren Buffett, Martha Stewart, Gisele Bündchen, and Kosmos Featuring Carl Sagan Headline New Slate of Purpose-Driven Entertainment for Children|work=Business Wire|date=July 24, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005230616/http://www.businesswire.com/portal/site/home/permalink/?ndmViewId=news_view&newsId=20090724005103&newsLang=en|archive-date=October 5, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/id/32123530|title=CNBC TRANSCRIPT: Warren Buffett's 'Secret Millionaire's Club' Live Interview on Squawk Box|publisher=CNBC|accessdate=September 18, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170901203536/https://www.cnbc.com/id/32123530|archivedate=September 1, 2017}}</ref> 11 апрели соли 2012, Баффет ҳангоми ташхиси маъмулӣ ба бемории саратони простата ташхис карда шуд.<ref name="Buffett">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-17751171|title=Warren Buffett diagnosed with stage one prostate cancer|work=BBC News|accessdate=December 27, 2015|archivedate=January 5, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105042732/http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-17751171}}</ref> Вай эълом дошт, ки аз нимаи моҳи июл ду моҳи табобати ҳаррӯзаи радиатсионӣ оғоз мекунад. Баффет дар як нома ба саҳмдорон гуфтааст, ки худро «олӣ эҳсос мекунад — гӯё ман дар вазъи саломатии аълои худ будам — ва сатҳи энержии ман 100 дарсад аст.» 15 сентябри соли 2012 Баффет эълом дошт, ки давраи пурраи табобати радиатсионии 44-рӯзаро ба итмом расонида, гуфтааст, «ин барои ман рӯзи олиҷаноб аст» ва «хеле шодам, ки мегӯям ҳаммаш тамом шуд.»<ref>{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/warren-buffett-cancer-treatment-2012-9|title=Warren Buffett Completes Cancer Treatments|work=Business Insider|author=Sam Ro|date=September 15, 2012|accessdate=September 16, 2012|archivedate=September 16, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916215113/http://www.businessinsider.com/warren-buffett-cancer-treatment-2012-9}}</ref> == Сарват ва хайрхоҳӣ == [[Акс:Kathy_Ireland,_Warren_Buffett_and_Bill_Gates_at_the_2015_Berkshire_Hathaway_Shareholders_Meeting.jpg|мини| Баффет, Кэти Ирландия ва [[Билл Гейтс]] дар маҷлиси саҳмиядорони Berkshire Hathaway 2015]] Дар 2008, Баффет аз ҷониби ''Форбс'' ҳамчун сарватмандтарин одам дар ҷаҳон ҷой гирифт, ки дороиҳои тахминии он тақрибан 62 миллиард долларро ташкил медиҳад.<ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html|title=The World's Billionaires|date=March 5, 2008|work=Forbes|accessdate=May 23, 2010|archivedate=November 9, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109212047/https://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html}}</ref> Дар соли 2009, пас аз хайрияҳои миллиардҳо доллар ба садақа, вай ҳамчун сарвати дуввумин сарватманди Иёлоти Муттаҳида бо сарвати холиси 37 миллиард доллар қарор гирифт<ref>{{Cite news|url=http://www.nydailynews.com/money/work_career/2009/10/01/2009-10-01_bill_gates_warren_buffett_lawrence_ellison_top_2009s_forbes_400_richest_american.html|title=Bill Gates, Warren Buffett, Christy Walton top 2009's 'Forbes 400: Richest Americans' list|author=Boyle|first=Christina|date=October 1, 2009|work=Daily News|location=New York|accessdate=May 23, 2010|archivedate=October 4, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091004005306/http://www.nydailynews.com/money/work_career/2009/10/01/2009-10-01_bill_gates_warren_buffett_lawrence_ellison_top_2009s_forbes_400_richest_american.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/news/nation/2006-06-25-buffett-charity_x.htm|title=Warren Buffett signs over $30.7B to Bill and Melinda Gates Foundation|date=June 26, 2006|work=USA Today|accessdate=May 23, 2010|archivedate=November 16, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091116222403/http://www.usatoday.com/news/nation/2006-06-25-buffett-charity_x.htm}}</ref> ки танҳо [[Билл Гейтс]] аз Баффет баландтар буд. Сарвати ӯ то сентябри соли 2013 ба 58,5 миллиард доллар расид.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/forbes-400/list/|title=The Forbes 400: The Richest People In America|website=Forbes|accessdate=June 29, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111023040144/http://www.forbes.com/forbes-400/list/|archivedate=October 23, 2011}}</ref> Дар соли 1999, Баффет дар як пурсиш аз ҷониби Карсон Гурӯҳ пеш аз Питер Линч ва Ҷон Темплтон менеҷери беҳтарини асри ХХ номида шуд.<ref name="findarticles.com">{{Cite news|accessdate=May 20, 2008|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_Nov_22/ai_57747902|title=Warren Buffett and Peter Lynch Voted Top Money Managers of the Century|publisher=[[Business Wire]]|date=November 22, 1999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071209161910/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_Nov_22/ai_57747902|archivedate=December 9, 2007}}</ref> Дар соли 2007 ӯро, 100 шахсияти бонуфузтарини дунё аз нигоҳи <nowiki><i id="mwAoE">Time</i></nowiki> ' дар ҷаҳон эътироф карданд.<ref>{{Cite news|accessdate=May 20, 2008|url=http://www.time.com/time/subscriber/2004/time100/builders/100buffett.html|title=Warren Buffett|work=Time|author=Cramer, James J.|date=April 19, 2003|archivedate=May 17, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517062554/http://www.time.com/time/subscriber/2004/time100/builders/100buffett.html|=https://web.archive.org/web/20080517062554/http://www.time.com/time/subscriber/2004/time100/builders/100buffett.html}}</ref> Соли 2011 президент [[Барак Обама]] ӯро бо медали президентии розодӣ сарфароз кард.<ref>{{Cite news|title=Obama Honors Buffett, George H.W. Bush With Medal of Freedom|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-02-15/obama-honors-buffett-george-h-w-bush-with-medal-of-freedom.html|accessdate=February 15, 2011|date=February 15, 2011|author=Julianna Goldman|work=Bloomberg|archivedate=February 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110218174519/http://www.bloomberg.com/news/2011-02-15/obama-honors-buffett-george-h-w-bush-with-medal-of-freedom.html}}</ref> Баффет ҳамроҳ бо [[Билл Гейтс]]<nowiki/>мувофиқи гузориши ''Форейн Полисӣ)'' сиёсати хориҷӣ дар соли 2010 бонуфузтарин мутафаккири ҷаҳонӣ шинохта шудааст.<ref>{{Cite news|accessdate=November 28, 2010|url=https://foreignpolicy.com/articles/2010/11/29/the_fp_top_100_global_thinkers?page=0,0|title=The FP Top 100 Global Thinkers|work=[[Foreign Policy]]|date=November 29, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203160314/http://www.foreignpolicy.com/articles/2010/11/29/the_fp_top_100_global_thinkers?page=0,0|archivedate=December 3, 2010}}</ref> Баффет якчанд маротиба навишта буд, ки дар шароити иқтисоди бозорӣ сарватмандон барои истеъдоди худ мукофотҳои азим ба даст меоранд.<ref>«How Inflation Swindles the Equity Investor», Warren E. Buffett, ''Fortune'' May 1977 #</ref> Фарзандонаш қисми зиёди сарвати ӯро ба мерос нахоҳанд гирифт. Боре ӯ шарҳ дод: «Ман мехоҳам фарзандонамро ба қадри кофӣ диҳам, то онҳо ҳис кунанд, ки онҳо ҳама чизро карда метавонанд, аммо на он қадар зиёд, ки онҳо худ ҳеч кореро накунанд».<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=XkyEfqjbp8U|title=An Exclusive Hour with Warren Buffett and Bill and Melinda Gates|publisher=[[Charlie Rose (talk show)|Charlie Rose]]|access-date=May 20, 2008}}</ref> Баффет кайҳо ният дошт, ки сарвати худро ба садақа диҳад ва моҳи июни соли 2006 нақшаи нави ба Бунёди Билл &amp;amp; Мелинда Гейтс (BMGF) додани 83 % онро эълон кард.<ref>{{Cite news|url=http://archive.fortune.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity1.fortune/index.htm|title=Warren Buffett gives away his fortune|date=June 25, 2006|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|accessdate=December 22, 2015|author=Loomis, Carol J.|archivedate=January 3, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160103001620/http://archive.fortune.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity1.fortune/index.htm}}</ref> Вай дар бораи муодили 10миллион ваъда дод саҳмияҳои Berkshire Hathaway Class B ба Бунёди Билл ва Мелинда Гейтс (арзиши тақрибан 30,7 доллар) то 23 июни 2006),<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/id/13541144|title=Gates: Buffett gift may help cure worst diseases|date=June 26, 2006|publisher=[[NBC News]]|accessdate=May 20, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130913214835/http://www.nbcnews.com/id/13541144/|archivedate=September 13, 2013}}</ref> ки онро бузургтарин хайрияи таърихӣ донистааст ва Баффет яке аз пешвоёни хайрхоҳон тааллуқ дорад.<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=5517656|title=The birth of philanthrocapitalism|date=February 23, 2006|work=The Economist|accessdate=February 23, 2009|archivedate=October 4, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081004033525/http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=5517656}}</ref> Бунёд ҳар моҳи июл, аз соли 2006, 5 % аз маблағи умумиро мегирад. Гарав аз се талабот иборат аст: * Билл ё Мелинда Гейтс бояд дар BMGF зинда ва фаъол бошанд * BMGF бояд хайрияро идома диҳад * Ҳар сол BMGF бояд маблағеро, ки ба туҳфаи соли гузаштаи Беркшир баробар аст, илова бар 5 % дороиҳои соф тибқи талаби ҳамаи фондҳои ИМА тақдим кунад Баффет ба раёсати Бунёди Гейтс пайваст, аммо нақша надошт, ки дар сармоягузории бунёд фаъолона ширкат варзад.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/06/26/business/26buffett.html|title=Buffett to Give Bulk of His Fortune to Gates Charity|date=June 26, 2006|work=The New York Times|author=O'Brien|first=Timothy L.|authorlink=Timothy L. O'Brien|accessdate=February 20, 2017|archivedate=February 20, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170220161614/http://www.nytimes.com/2006/06/26/business/26buffett.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/25/AR2006062500801_2.html|title=Gates Foundation to Get Bulk of Buffett's Fortune|date=June 26, 2006|work=The Washington Post|page=A01|author=Yuki Noguchi|accessdate=September 18, 2017|archivedate=December 9, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161209010021/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/25/AR2006062500801_2.html}}</ref> Ин як тағироти назаррас аз изҳороти қаблии Баффет буд, ки аксари сарвати ӯ ба Бунёди Баффет мегузарад.<ref>{{Cite journal|date=June 25, 2006|title=A conversation with Warren Buffett|url=https://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity2.fortune/index.htm|author=Carol J. Loomis|journal=Fortune|accessdate=August 3, 2020}}</ref> Қисми асосии амволи занаш, ки 2,6 миллиард доллар арзиш дорад, вақте ки вай дар соли 2004 вафот кард, ба он ҷо рафт.<ref>{{Cite web|url=http://foundationcenter.org/pnd/news/story.jhtml?id=75900030|title=Most of Susan Buffett Estate to Go to Foundation|date=August 11, 2004|publisher=The Foundation Center|accessdate=May 20, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830082620/http://foundationcenter.org/pnd/news/story.jhtml?id=75900030|archivedate=August 30, 2010}}</ref> Вай инчунин 50 миллион доллар ваъда додааст, ки ба Ташаббуси таҳдидҳои ҳастаӣ, дар Вашингтон, ки ӯ соли 2002 ба ҳайси мушовир хидмат кардааст хоҳад дод.<ref>{{Cite web|url=http://philanthropy.com/stats/donors/detail.php?ID_Gift=1906|title=''America's Most-Generous Donors, Rank: 1 Warren E. Buffett'', Chronicle of Philanthropy|website=Philanthropy.com|date=February 22, 2007|accessdate=May 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100213192657/http://philanthropy.com/stats/donors/detail.php?ID_Gift=1906|archivedate=February 13, 2010}}</ref> Дар соли 2006, вай музоядаи худро бо номи Lincoln Town Car<ref>{{Cite web|url=http://www.forbesautos.com/advice/toptens/forbes400/vehicles/01-cadillac_dts.html|title=Warren Buffett|author=Chapnick, Nate|website=Forbes|accessdate=May 20, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080604052500/http://www.forbesautos.com/advice/toptens/forbes400/vehicles/01-cadillac_dts.html|archivedate=June 4, 2008}}</ref> дар eBay барои Girls, Inc. ба даст овард.<ref>{{Cite web|url=http://members.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewUserPage&userid=girls-inc|title=girls-inc|publisher=[[eBay]]|accessdate=May 20, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110611044635/http://members.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewUserPage&userid=girls-inc|archivedate=June 11, 2011}}</ref> Дар соли 2007, ӯ бо хӯроки нисфирӯзӣ бо худ музояда кард, ки барои Фонди Glide як пешниҳоди ниҳоиро ба маблағи 650 100 доллар ба даст овард.<ref>{{Cite news|url=https://www.cbsnews.com/stories/2007/07/01/business/main3002551.shtml|title=Lunch With Warren Buffett? $650,100, Charity Auction Winner Bids Big Money For Steak Lunch With Billionaire Buffett|date=July 1, 2007|publisher=CBS News|author=Lindsay Goldwert|accessdate=February 23, 2009|archivedate=June 27, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090627111254/http://www.cbsnews.com/stories/2007/07/01/business/main3002551.shtml}}</ref> Баъдтар музоядаҳо 2,1миллион доллар ҷамъ оварданд<ref>{{Cite news|url=http://uk.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUKN2646483420080628|title=uk.reuters.com, Warren Buffett lunch sells for record $2.11 mln|author=Zuill|first=Lilla|date=June 28, 2008|work=Reuters|accessdate=February 23, 2009|archivedate=January 12, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090112020143/http://uk.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUKN2646483420080628}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/id/25421046|title=cnbc.com, Warren Buffett Charity Lunch Auction Ends with High Bid of $2,110,100|publisher=CNBC|accessdate=February 23, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081205030958/http://www.cnbc.com/id/25421046|archivedate=December 5, 2008}}</ref> $ 1.7 миллион<ref>{{Cite news|url=https://news.yahoo.com/s/ap/20100606/ap_on_bi_ge/us_buffett_lunch|title=Buffett hopes lunch auction again draws big bids|date=June 6, 2010|accessdate=June 7, 2010|author=Funk, Josh|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100608082855/https://news.yahoo.com/s/ap/20100606/ap_on_bi_ge/us_buffett_lunch|archivedate=June 8, 2010}}</ref> ва 3,5миллион доллар. Ғолибон маъмулан бо Баффет дар хонаи стейкҳои Смит ва Волленскийи Ню Йорк хӯрок мехӯранд. Тарабхона ҳар сол барои Glide барои баргузории хӯрок ҳадди аққал $ 10,000 хайр мекунад.<ref>{{Cite news|url=https://news.yahoo.com/cost-lunch-warren-buffett-3-5-million-034012455--finance.html|title=Cost to lunch with Warren Buffett: $3.5 million|date=June 9, 2012|work=Yahoo! News|accessdate=January 15, 2017|archivedate=March 5, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305154935/https://news.yahoo.com/cost-lunch-warren-buffett-3-5-million-034012455--finance.html}}</ref> Дар соли 2009, Ралф Надер китоби « ''Танҳо супер сарватманд метавонад моро наҷот диҳад»'', роман дар бораи "ҳаракати миллиардерҳо бо сарварии Уоррен Баффет ва аз ҷумла Тед Тернер, Ҷорҷ Сорос ва Барри Диллер, ки дороиҳои худро барои тоза карданиАмрико истифода мебаранд нақл кард. " Дар C-SPAN BookTV, Надер гуфт, ки Баффет пас аз баромади китоб ӯро ба наҳорӣ даъват кард ва «ба китоб хеле таваҷҷуҳ кард.» Вай инчунин ба Надер нақшаи худро дар бораи ба даст овардани «миллиардерҳо дар саросари ҷаҳон гуфт, ки 50 % амволи худро ба садақа ё корҳои хайр тақдим кунанд.»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYNYYQTMGuI|title=Ralph Nader: Books, Quotes, Education, History, Accomplishments, Legacy - YouTube|website=www.youtube.com|accessdate=November 16, 2020}}</ref> 9 декабри соли 2010, Баффет, Билл Гейтс ва Директори [[Фейсбук]] [[Марк Зукерберг]] ваъдае ба имзо расониданд, ки "Гейтс-Баффет додани гарав " номиданд, ки дар он ваъда медиҳанд, ки ҳадди аққал нисфи сарвати худро хайрия мекунанд ва одамони сарватманди дигарро даъват мекунанд, ки аз он пайравӣ кунанд.<ref name="bbc">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-10870361|title=US billionaires pledge 50% of their wealth to charity|date=August 4, 2010|publisher=BBC|accessdate=September 6, 2010|archivedate=August 30, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830170602/http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-10870361}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-10870361 «US billionaires pledge 50 % of their wealth to charity»]. BBC. August 4, 2010. [https://web.archive.org/web/20100830170602/http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-10870361 Archived] from the original on August 30, 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 6,</span> 2010</span>.</cite></ref><ref>{{Cite news|url=http://www.businessweek.com/managing/content/dec2010/ca20101214_945792.htm|title=Four Strategic Generosity Lessons|author=Moss|first=Rosabeth|date=December 14, 2010|work=Business Week|accessdate=March 9, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110225154751/http://www.businessweek.com/managing/content/dec2010/ca20101214_945792.htm|archivedate=February 25, 2011}}</ref> Дар соли 2018, пас аз ба даст овардани қариб 3,4миллиард доллар хайрия,<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/money/markets/buffett-donates-dollar34-billion-to-gates-and-family-charities/ar-AAAaGAn|title=Buffett donates $3.4 billion to Gates' and family charities|website=Msn.com|lang=en-US|accessdate=July 17, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180717154113/https://www.msn.com/en-us/money/markets/buffett-donates-dollar34-billion-to-gates-and-family-charities/ar-AAAaGAn|archivedate=July 17, 2018}}</ref> Буфет дар феҳристи миллиардерҳои ''Forbes'' 'мақоми 3-юмро ишғол кард.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/billionaires/#52064443251c|title=The World's Billionaires 2018|website=Forbes.com|lang=en|accessdate=July 17, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129074957/http://www.forbes.com/billionaires/#52064443251c|archivedate=November 29, 2014}}</ref> Уоррен Баффет ба кӯшиш мекунадд ба кумак идома диҳад ва фонди идома ва дастгирии пояҳои инфиродӣ оилаи ӯ, ки аз ҷумла Сюзан Баффет.Ин ''Сюзан Томпсон Баффет Foundation'', Сюзан Алис Баффет ''"Бунёди Шервуд'' ҳо, Ховард Грэм Баффет ''<nowiki/>'Ховард Г. Бунёди Баффет'' ҳо, ва ба Петрус Баффет " ''Бунёди NoVo'' с.<ref>{{Cite web|url=http://fortune.com/2015/07/06/warren-buffett-donation/|title=Warren Buffett donates $2.8 billion... again|website=Fortune.com|accessdate=April 21, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190415065321/http://fortune.com/2015/07/06/warren-buffett-donation/|archivedate=April 15, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://philanthropynewsdigest.org/news/buffett-boosts-commitment-to-children-s-family-foundations|title=Buffett Boosts Commitment to Children's Family Foundations|author=Candid|website=Philanthropy News Digest (PND)|accessdate=April 21, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421141504/http://philanthropynewsdigest.org/news/buffett-boosts-commitment-to-children-s-family-foundations|archivedate=April 21, 2019}}</ref> Уоррен Баффет инчунин аз хоҳари худ Дорис Баффет ''Бунёди Мактубҳо'' ва ''Омӯзиш аз ҷониби Бунёди Бунёд-ро мунтазам дастгирӣ мекунад''.<ref>{{Cite web|url=https://www.davidson.edu/news/news-stories/170627-doris-buffetts-learning-by-giving-foundation/|title=Doris Buffett's Learning by Giving Foundation: 'It All Started at Davidson'|website=Davidson.edu|accessdate=April 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.org/newshour/show/warren-buffetts-fortune-going-directly-need|title=How Warren Buffett's fortune is going directly to those in need|website=PBS NewsHour|date=February 2, 2017|accessdate=April 21, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421141505/https://www.pbs.org/newshour/show/warren-buffetts-fortune-going-directly-need|archivedate=April 21, 2019}}</ref> == Назари сиёсӣ ва давлатӣ == [[Акс:President_Barack_Obama_and_Warren_Buffett_in_the_Oval_Office,_July_14,_2010.jpg|чап|мини| Баффет ва Президент Обама дар офиси байзавӣ, 14 июли соли 2010]] Илова ба саҳми сиёсӣ тӯли солҳо, Баффет тасдиқ ва саҳми ӯ дар корзори интихоботии , [[Барак Обама]] зиёд аст. Дар маъракаи президентӣ. 2 июли соли 2008, Баффет барои маъракаи пешазинтихоботии Обама дар Чикаго барои ҷамъоварии як табақ 28,500 доллар иштирок кард.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/07/03/us/politics/03donate.html?n=Top/Reference/Times%20Topics/Subjects/U/United%20States%20Politics%20and%20Government|title=Obama Picks Up Fund-Raising Pace|work=The Washington Post|author=Michael Luo and Christopher Drew|date=July 3, 2008|accessdate=September 24, 2008|archivedate=May 1, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130501054149/http://www.nytimes.com/2008/07/03/us/politics/03donate.html?n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FU%2FUnited%20States%20Politics%20and%20Government}}</ref> Баффет изҳори ташвиш кард, ки назари Ҷон Маккейн [[Адолати иҷтимоӣ|дар бораи адолати иҷтимоӣ]] аз назари ӯ то андозае дур аст, ки Маккейн ба " лоботомия " ниёз дорад, то Баффет тавофуқи худро иваз кунад.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/id/24469771|title="Squawk Box" Transcript: Becky Quick Sits Down with Billionaire Investor Warren Buffett|publisher=[[CNBC]]|accessdate=September 12, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513094457/http://www.cnbc.com/id/24469771|archivedate=May 13, 2008}}</ref> Дар ҷараёни мубоҳисаи дуюми президентии ИМА дар соли 2008, Маккейн ва Обама, пас аз пурсиши аввал аз ҷониби миёнарави мубоҳисаҳои президентӣ Том Брокав, ҳарду Баффетро ҳамчун эҳтимолан Котиби Хазинаи оянда номбар карданд.<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/10/07/presidential.debate.transcript/|title=Transcript of second McCain, Obama debate|publisher=CNN|date=October 10, 2008|accessdate=October 10, 2008|archivedate=October 9, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081009011043/http://www.cnn.com/2008/POLITICS/10/07/presidential.debate.transcript/}}</ref> Баъдтар, дар мубоҳисаи сеюм ва ниҳоии президент Обама Баффетро ҳамчун як мушовири эҳтимолии иқтисодӣ ёдовар шуд.<ref>{{Cite news|url=http://www.moneyweb.co.za/mw/view/mw/en/page95?oid=234774&sn=Detail|title=Obama appoints Buffett as economic adviser|date=November 7, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724100245/http://www.moneyweb.co.za/mw/view/mw/en/page95?oid=234774&sn=Detail|archivedate=July 24, 2013}}</ref> Баффет инчунин дар давоми интихоботи губернатории Калифорния 2003 мушовири молиявии номзади ҷумҳурихоҳон [[Арнолд Швартсенеггер|Арнолд Швартснеггер буд]]. 16 декабри соли 2015, Баффет номзади демократҳо [[Ҳиллари Клинтон]]ро ба мақоми президентӣ тасдиқ кард.<ref name="auto">[https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2015/12/16/warren-buffett-endorses-hillary-clinton-and-calls-for-higher-taxes-on-wealthy/?_r=0 Warren Buffett Endorses Hillary Clinton and Calls for Higher Taxes on Wealthy] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20170517132949/https://www.nytimes.com/politics/first-draft/2015/12/16/warren-buffett-endorses-hillary-clinton-and-calls-for-higher-taxes-on-wealthy/?_r=0|date=May 17, 2017}} December 16, 2015</ref> 1 августи соли 2016, Баффет [[Доналд Трамп]]ро даъват кард, ки эъломияҳои андозашро озод кунад.<ref>{{Cite news|author=Haskell|first=John|title=Warren Buffett Challenges Trump to Show Tax Returns, Says He's 'Afraid'|url=https://abcnews.go.com/Politics/warren-buffet-challenges-trump-show-tax-returns-afraid/story?id=41051768|accessdate=August 2, 2016|publisher=ABC News|date=August 1, 2016|archivedate=August 1, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160801235026/http://abcnews.go.com/Politics/warren-buffet-challenges-trump-show-tax-returns-afraid/story?id=41051768}}</ref><ref>{{Cite news|title=Donald Trump says general election may be 'rigged'|url=https://www.latimes.com/nation/politics/trailguide/la-na-trailguide-updates-warren-buffett-to-donald-trump-lets-1470088784-htmlstory.html|accessdate=August 2, 2016|work=Los Angeles Times|date=August 1, 2016|archivedate=August 2, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160802220607/http://www.latimes.com/nation/politics/trailguide/la-na-trailguide-updates-warren-buffett-to-donald-trump-lets-1470088784-htmlstory.html}}</ref> 10 октябри соли 2016, пас аз ишора ба ӯ дар мубоҳисаи дуюми президент, Баффет эъломияи андози худро нашр кард.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/10/10/us/politics/transcript-second-debate.html|title=Transcript of the Second Debate|date=October 10, 2016|work=The New York Times|accessdate=October 11, 2016|archivedate=October 11, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011054638/http://www.nytimes.com/2016/10/10/us/politics/transcript-second-debate.html}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://finance.yahoo.com/news/buffett-just-released-own-tax-160701279.html|title=Buffett Just Released His Own Tax Data to Hammer Trump|accessdate=October 11, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011061224/http://finance.yahoo.com/news/buffett-just-released-own-tax-160701279.html|archivedate=October 11, 2016}}</ref> Вай гуфт, ки 1,85 миллион доллар андоз пардохт кардааст ва аз даромади федералӣ дар соли 2015 аз даромади умумии тасҳеҳшудаи $ 11,6 миллион, ки маънои меъёри самараноки андоз аз фоидаи федералии тақрибан 16 фоизро мебошад. Баффет инчунин гуфт, ки ӯ бештар аз 2,8 миллиард доллар кор кардааст соли гузашта ба маблағи миллиардҳо хайрия карда аст. Дар посух ба Трамп гуфт, ки вай натавонистааст маълумоти андозашро бинобар сабаби тафтиши молиявӣ натавонистааст онро ифшо созад, Баффет гуфт: "Маро IRS чандин маротиба мавриди санҷиш қарор додааст ва ҳоло тафтиш карда мешавам. Ҳангоми таҳти санҷиш қарор гирифтан ман дар паҳн кардани маълумоти андозам ҳеч мушкиле надорам. Ҳамчунин ҷаноби Трамп намехост — ҳадди аққал вай ягон мушкили ҳуқуқӣ надошт. " Баффет гуфтааст, ки президент Доналд Трампро аз рӯи натиҷаҳои худ оид ба амнияти миллӣ, рушди иқтисодӣ ва иштироки иқтисодӣ ҳангоми тасмимгирӣ дар интихоботи президентии 2020 ба тарафдории ӯ доварӣ хоҳад кард.<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/money/2017/02/27/warren-buffett-donald-trump-investing-economy-taxes/98478510/|title=Warren Buffett: Will judge Trump by results but 'unlikely' he'll vote for him in 4 years|website=USA TODAY|lang=en|accessdate=March 11, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190409203733/https://www.usatoday.com/story/money/2017/02/27/warren-buffett-donald-trump-investing-economy-taxes/98478510/|archivedate=April 9, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2017/08/30/warren-buffett-heres-why-i-havent-been-criticizing-donald-trump.html|title=Warren Buffett: Here's why I haven't been criticizing Donald Trump|author=Belvedere|first=Matthew J.|website=Cnbc.com|date=August 30, 2017|accessdate=March 11, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190410114219/https://www.cnbc.com/2017/08/30/warren-buffett-heres-why-i-havent-been-criticizing-donald-trump.html|archivedate=April 10, 2019}}</ref> === Ҷилавгирӣ аз афзоиши аҳолӣ === Гуфта мешавад, ки Баффет аз афзоиши беназири аҳолӣ нигарон аст. Дар соли 2009, ӯ бо чанд миллиардери дигар мулоқот кард, то масъалаҳои тандурустӣ, маориф ва коҳиши афзоиши аҳолиро баррасӣ кунанд. Миллиардерҳо, ки онро як инсони дохилӣ «Клуби хуб» номид, 45 миллиард долларро ба корҳои хайрхоҳона дода, номҳои маъруф ба монанди Опра Уинфри, Майкл Блумберг ва Дэвид Рокфеллери хурдсолро шомил карданд.<ref>{{Cite web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/billionaire-club-in-bid-to-curb-overpopulation-d2fl22qhl02|title=Billionaire club in bid to curb overpopulation|accessdate=August 14, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200922070406/https://www.thetimes.co.uk/article/billionaire-club-in-bid-to-curb-overpopulation-d2fl22qhl02|archivedate=September 22, 2020}}</ref> Мулоқот боиси интиқоди баъзе ҳушдоргароёни ростгаро гардид, ки баъзе унсурҳои ҳошия гурӯҳро як узви ҷамъияти махфии безараргардонӣ меҳисобиданд.<ref>{{Cite web|url=https://blogs.wsj.com/wealth/2009/05/26/billionaires-try-to-shrink-worlds-population-report-says/|title=Billionaires Try to Shrink World's Population, Report Says|author=Frank|first=Robert|date=May 26, 2009|accessdate=August 14, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200817005637/https://blogs.wsj.com/wealth/2009/05/26/billionaires-try-to-shrink-worlds-population-report-says/|archivedate=August 17, 2020}}</ref> Баффет тарафдори деринаи банақшагирии оила мебошад. Бунёди Баффет барои таҳқиқи исқоти ҳамл зиёда аз 1,5 миллиард доллар ҷудо кардааст, ки 427 миллион долларро ба Волидайнии Нақшавӣ дохил мекунад.<ref>{{Cite web|url=https://www.motherjones.com/politics/2016/07/abortion-research-buffett/|title=How One Abortion Research Megadonor Forced the Supreme Court's Hand|author=Martin|first=Nina|date=July 14, 2016|accessdate=August 14, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200807233842/https://www.motherjones.com/politics/2016/07/abortion-research-buffett/|archivedate=August 7, 2020}}</ref> === Доллар ва тило === Касри савдо Баффетро маҷбур сохт, ки бори аввал дар соли 2002 ба бозори асъор ворид шавад. Вай ҳиссаи худро дар соли 2005 ба таври назаррас коҳиш дод, зеро тағирёбии фоизҳо хароҷоти нигоҳ доштани шартномаҳои асъориро зиёд кард. Баффет монд bearish оид ба доллари ИМА, изҳор намуд, ки ӯ дар ҷустуҷӯи ба даст овардани ширкатҳои бо даромади хориҷӣ назаррас аст. Баффет тилоро ҳамчун сармоягузорӣ интиқод мекунад ва танқиди ӯ пеш аз ҳама ба табиати ғайриистеҳсолии он асос ёфтааст. Дар суроғаи соли 1998 дар Ҳарвард Баффет гуфт:<blockquote>Онро аз замин дар Африқо ё ҷои дигаре кофтаанд. Сипас, онро гудохта, боз як чуқурӣ меканем ва дубора ба хок месупорем ва ба мардум пул медиҳем, ки дар посбонии он истода бошанд. Он ягон утилит надорад. Касе ки аз Миррих тамошо мекунад, сари худро мехарошад.</blockquote>Дар соли 1977, дар бораи саҳмияҳо, тило, заминҳои кишт ва таваррум ӯ изҳор дошт:<blockquote>Захираҳо эҳтимолан аз ҳама алтернативаҳои камбизоат дар давраи таваррум беҳтаранд — ҳадди аққал агар шумо онҳоро бо нархҳои мувофиқ бихаред.<ref>{{Cite journal|author=Buffett|first=Warren|title=How Inflation Swindles the Equity Investor|journal=Fortune|date=May 1977}}</ref></blockquote> === Энергияи барқароршаванда === Қабилаҳои маҳаллии амрикоӣ ва сайёдони лососӣ кӯшиш карданд, ки аз Баффет барои пешниҳоди хориҷ кардани чаҳор сарбанди гидроэнергетикӣ аз дарёи Кламат, ки ба PacifiCorp тааллуқ дорад, ширкати Berkshire Hathaway бошанд. Дэвид Сокол аз номи Баффет посух дода, изҳор дошт, ки FERC ин саволро ҳал мекунад.<ref>{{Cite journal|url=https://www.usatoday.com/money/topstories/2008-05-03-3055404993_x.htm|title=Buffett again rebuffs advocates who want Klamath dams out|author=Josh Funk|date=May 3, 2008|journal=[[USA Today]]|accessdate=September 18, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://calsport.org/dev/5-1-09.htm|title=Klamath Dam Removal Advocates Call on Buffett's Company To Close the Deal, Remove Klamath Dams|author=Tucker|first=S. Craig|website=California Sportfishing Protection Alliance|date=May 1, 2009|publisher=Karuk Tribe}}</ref> === Технология === Дар моҳи майи соли 2012, Баффет гуфт, ки ӯ аз хариди саҳмияҳо дар ширкатҳои нави шабакаҳои иҷтимоӣ ба монанди Facebook ва Google худдорӣ кардааст, зеро арзиши ояндаро ҳисоб кардан душвор аст. Вай инчунин изҳор дошт, ки пешниҳоди аввалияи саҳмияҳо (IPO) тақрибан ҳамеша сармоягузориҳои бад мебошанд. Сармоягузорон бояд ба ширкатҳое муроҷиат кунанд, ки дар тӯли даҳ сол арзиши хуб хоҳанд дошт.<ref>{{Cite news|title=Buffett on Facebook and Google: hard to estimate future value|date=May 7, 2012|url=http://www.suntimes.com/business/12373627-420/buffett-on-facebook-and-google-hard-to-estimate-future-value.html|work=Chicago Sun-Times|accessdate=May 7, 2012|archivedate=February 1, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130201200527/http://www.suntimes.com/business/12373627-420/buffett-on-facebook-and-google-hard-to-estimate-future-value.html}}</ref> == Филм ва телевизион == Ба ғайр аз намоишҳои бешумори телевизионӣ дар барномаҳои мухталифи хабарӣ, Баффет дар филмҳо ва барномаҳои сершумори ҳам мустанад ва ҳам бадеӣ баромад кардааст. Баъзе филмҳои телевизионӣ ва филмҳои телевизионии ӯ офаридаанд; ''Wall Street: Пул ҳеч гоҳ хоб намекунад, Дафтар (ИМА), Ҳама фарзандони ман'' ва ''атрофиён.''<ref>{{Cite web|url=http://finance.yahoo.com/news/here-s-why-warren-buffett-says-his-cameo-in-entourage-got-him-all-wrong-191838994.html|title=Warren Buffett would like to clarify something about his 'Entourage' cameo|website=finance.yahoo.com|lang=en-US|accessdate=2020-12-15}}</ref> Вай 10 маротиба меҳмони <nowiki><i id="mwA-I">Чарли Роуз шудааст</i></nowiki> ва мавзӯи филми мустанади HBO ''Becoming Warren Bffett'' (2017) ва таҳияи [[Би-би-сӣ|BBC]] ''The Greatest Great Money Money World'' (2009) буд. == Китобшиносӣ == [[Акс:2018_Berkshire_Sunday_at_Borsheims_-_41039852065.jpg|мини| Баффет кортҳои бозиро бо [[Билл Гейтс]] дар Боршейм дар давоми ҳафтаи истироҳатии саҳмдори 2018 ба даст овард]] === Китобҳо дар бораи Баффет === Дар моҳи октябри соли 2008, ''[[USA Today]]'' гузориш дод, ки ҳадди аққал 47 китоб дар чоп бо номи Баффет дар унвон чоп шудааст. Дар ин мақола аз қавли мудири ширкати Border Books Ҷорҷ Ҷонс гуфта шудааст, ки танҳо шахсони дигари зинда, ки дар ин миқдор унвонҳои китобҳо номбар шудаанд, президентҳои ИМА, шахсиятҳои сиёсии ҷаҳон ва Далай Лама буданд. Баффет гуфт, ки он чи ки шахсан худи меписандад маҷмӯаи эссеҳои ӯ бо номи ''«Очеркҳои Уоррен Баффет» аст''<ref>{{Cite book|title=The Essays of Warren Buffett: Lessons for Corporate America, Second Edition|url=https://archive.org/details/essaysofwarrenbu0000buff|publisher=The Cunningham Group|isbn=978-0-9664461-2-8|last=Buffett, Warren; Cunningham, Lawrence|year=2008}} </ref> ки ӯ онро «азнавсозии мутобиқати ғояҳо аз номаҳои ҳарсолаи ҳисоботии ман» тавсиф кардааст. Китобҳо ё нашрияҳои Баффет: * ''Очеркҳои Уоррен Баффет : Дарсҳо барои Амрикои корпоративӣ'', Уоррен Баффет ва Лоуренс А. Каннингем, Гурӯҳи Каннингем; нашри дубора (11 апрели 2001), * ''Очеркҳои Уоррен Баффет: Дарсҳо барои Амрико, Нашри дуввум'', Уоррен Э.Баффет ва Лоуренс А. Каннингем, Гурӯҳи Каннингем; Нашри дуввум (14 апрели 2008), Баъзе китобҳои серхаридор ё ба таври дигар назаррас, дар бораи Баффет: * Кэрол Ҷ. Лумис, ''Рақсро ба кор баред: Уоррен Баффет дар бораи ҳама чиз, 1966—2012: Китоби Маҷаллаи Fortune.'' * Престон Пиш, ''Се китоби дӯстдоштаи Уоррен Баффет''.<ref>{{Cite book|title=Warren Buffett's Three Favorite Books: A guide to the Intelligent Investor, Security Analysis, and the Wealth of Nations|url=https://archive.org/details/warrenbuffetts3f0000pysh|last=Pysh|first=Preston|publisher=Pylon Publishing Company|isbn=978-0-98296-762-1|date=September 15, 2011}}</ref> (Китоби интерактивие, ки [http://www.buffettsbooks.com ба китобҳои Баффет] барои видеоҳои онлайн муроҷиат мекунад) * Роҷер Ловенштейн, ''Баффет, Истеҳсоли капиталисти амрикоӣ'' * Роберт Ҳагстром, ''Уоррен Баффет роҳи''.<ref>{{Cite book|title=The Warren Buffett Way|publisher=John Wiley|year=2005|isbn=0-471-74367-4|location=Hoboken, N.J.|last=Hagstrom, Robert G.; Miller, Bill R.; Fisher, Ken}}</ref> * Алис Шредер, ''Картоби барфӣ: Уоррен Баффет ва тиҷорати зиндагӣ''.<ref>{{Cite book|title=The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life|url=https://archive.org/details/snowball0000alic|last=Schroeder|first=Alice|publisher=Bantam Dell Pub Group 2008.|isbn=978-0-553-80509-3|author-link=Alice Schroeder|year=2008}}</ref> (Бо ҳамкории Баффет навишта шудааст.) * Мэри Баффет ва Дэвид Кларк, ''Баффеттология''<ref>{{Cite book|title=Buffettology: The Previously Unexplained Techniques That Have Made Warren Buffett The World's Most Famous Investor|last2=Clark|first2=David|publisher=Scribner|isbn=978-0-684-84821-1|last=Buffett|first=Mary|date=June 8, 1999|url=https://archive.org/details/buffettologyprev00mary}}</ref> ва чор китоби минбаъда. (Фурӯши якҷоя беш аз 1,5 миллион нусха.) * Ҷанет Лоу, ''Уоррен Баффет мегӯяд: Шоҳ ва ҳикмат аз сармоягузори бузургтарин дар ҷаҳон''.<ref>{{Cite book|title=Warren Buffett Speaks: Wit and Wisdom from the World's Greatest Investor|last=Lowe|first=Janet|publisher=Wiley|isbn=978-0-470-15262-1|author-link=Janet Lowe|date=August 31, 2007}}</ref> * Ҷон Трейн, ''The Midas Touch: Стратегияҳое, ки Уоррен Баффетро ба «Сармоягузори барҷастаи Амрико» табдил додаанд.''<ref>{{Cite book|title=The midas touch: the strategies that have made Warren Buffett America's pre-eminent investor|url=https://archive.org/details/midastouchstrate0000trai|last=Train|first=John|publisher=Harper & Row|year=1987|isbn=978-0-06-015643-5|location=New York|author-link=John Train (investment advisor)}}</ref> * Эндрю Килпатрик, ''Арзиши доимӣ: Ҳикояи Уоррен Баффет''.<ref>{{Cite book|title=Of Permanent Value: The Story of Warren Buffett/2008 Cosmic Edition/2 volumes|last=Kilpatrick|first=Andrew|publisher=Andy Kilpatrick Publishing Empire (AKPE)|isbn=978-1-57864-455-1}}</ref> (Тӯлонитарин китобҳо дар бораи Баффет, бо 330 боб, 1874 саҳифа ва 1400 акс, вазнашон 10,2 фунт.) * {{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=OOZWykmT-KUC|page=26}}|title=Warren Buffett Wealth: Principles and Practical Methods Used by the World's Greatest Investor|last=Robert P. Miles|publisher=John Wiley and Sons|year=2004|isbn=978-0-471-46511-9}}<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRobert_P._Miles2004">[[Махсус: Манбаъҳои китоб / 978-0-471-46511-9|978-0-471-46511-9]]</cite></bdi> * Ҷон П.Риз, «Сармоягузори Гуру: Чӣ гуна бояд бозорро бо истифода аз беҳтарин стратегияҳои сармоягузории таърих бизанем».<ref>{{Cite book|title=The Guru Investor: How to Beat the Market Using History's Best Investment Strategies|url=https://archive.org/details/guruinvestorhowt0000rees|last=Reese|first=John P.|publisher=Wiley|year=2009|isbn=978-0-470-37709-3|author-link=John P. Reese|last2=Jack Forehand}}</ref> (Усули зина ба зина ҷамъоварии саҳмияҳо дар асоси усули Баффетро дар бар мегирад) * {{Cite book|last=Tavakoli|first=Janet M.|title=Dear Mr. Buffett: What an Investor Learns 1,269 Miles from Wall Street|url={{google books |plainurl=y |id=zQODcD4D6RYC}}|date=January 6, 2009|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-44273-9}}<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFTavakoli2009">[[Махсус: Манбаъҳои китоб / 978-0-470-44273-9|978-0-470-44273-9]]</cite></bdi> * {{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=KOfx6ua3SdgC}}|title=Even Buffett Isn't Perfect: What You Can--and Can't--Learn from the World's Greatest Investor|last=Janjigian|first=Vahan|date=May 1, 2008|publisher=Penguin|isbn=9781440631474}}<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJanjigian2008">[[Special:BookSources/9781440631474|9781440631474]]</cite></bdi> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]] [[Гурӯҳ:Миллиардерҳои ИМА]] evpj5ucdx4oarwizlbnp8t2a43qecwo 0 287117 1483259 1476337 2026-08-13T18:51:04Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483259 wikitext text/x-wiki [[Акс:Bitcoin.svg|мини|Биткойн]] [[Акс:Bitcoin-Genesis-block.svg|мини|Генезиси блоки Биткойн]] '''Рамзарз''', '''крипто-арз''' ё '''крипто''' [[Арзи рақамӣ|пули рақами]]ест, ки барои кор ҳамчун воситаи мубодила тавассути [[шабакаи компютерӣ]] таҳия шудааст. Он ба ягон мақомоти марказӣ, ба монанди [[ҳукумат]] ё [[бонк]] вобаста нест. <ref name=":02">{{Cite journal|author=Milutinović|first=Monia|date=2018|title=Cryptocurrency|url=http://scindeks.ceon.rs/Article.aspx?artid=0350-137X1801105M|journal=Ekonomika|language=en|volume=64|issue=1|pages=105–122|doi=10.5937/ekonomika1801105M|issn=0350-137X}}</ref> Ин як системаи ғайримутамарказест ва тасдиқи мекунад, ки тарафҳои муомила дорои маблағе муайяне мебошанд.Онҳо чунин мешуморанд, ки ин система зарурати миёнаравҳои анъанавӣ, ба мисли бонкҳову ташклиотҳои молиро ҳангоми интиқоли маблағҳо дар байни ду субъект аз байн мебарад. <ref>{{Cite news|author=Yaffe-Bellany|first=David|title=Crypto's Long-Awaited 'Merge' Reaches the Finish Line|url=https://www.nytimes.com/2022/09/15/technology/ethereum-merge-crypto.html|accessdate=16 September 2022|work=The New York Times|date=September 15, 2022}}</ref> Дороиҳои моликони фардии рамзарз дар дафтари [[рақамӣ]] нигоҳ дошта мешаванд, ки он чун як [[Пойгоҳи додаҳо|махзани]] компютерӣ бо истифода аз криптографияи қавӣ барои ҳифзи сабтҳои [[Тиҷорати электронӣ|тарокуниш]], назорати эҷоди тангаҳои иловагӣ ва тасдиқи интиқоли моликияти танга корбурд мешавад. <ref name="crypto currency">{{Cite news|author=Andy Greenberg|date=20 April 2011|title=Crypto Currency|work=Forbes|url=https://www.forbes.com/forbes/2011/0509/technology-psilocybin-bitcoins-gavin-andresen-crypto-currency.html|accessdate=8 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140831001109/http://www.forbes.com/forbes/2011/0509/technology-psilocybin-bitcoins-gavin-andresen-crypto-currency.html|archivedate=31 August 2014}}</ref> <ref name="reuterspricing">{{Cite news|author=Polansek|first=Tom|date=2 May 2016|title=CME, ICE prepare pricing data that could boost bitcoin|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-cme-group-bitcoin-idUSKCN0XT1G1|accessdate=3 May 2016}}</ref> <ref>{{Cite journal|author=Pernice|first=Ingolf G. A.|date=20 May 2021|title=Cryptocurrency|url=https://policyreview.info/glossary/cryptocurrency|journal=Internet Policy Review|language=en|volume=10|issue=2|doi=10.14763/2021.2.1561|issn=2197-6775}}</ref> Сарфи назар аз номашон, рамазарзҳоро одатан ҳамчун [[асъор]] ҳисоб намекунанд. Ҳамаи ин дар ҳолест, ки ҳангоми муносиботи гуногуни молӣ, аз ҷумла баҳодиҳӣ ба сифати молҳо, коғазҳои қиматнок ва арзҳо аз он истифода мекунанд. Рамзарзҳо дар амал ҳамчун як синфи дороиҳои алоҳида баррасӣ карда мешаванд. <ref>{{Cite news|date=7 March 2014|title=Bitcoin not a currency says Japan government|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/business-26478059|accessdate=25 January 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|date=3 March 2020|title=Is it a currency? A commodity? Bitcoin has an identity crisis|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-crypto-currencies-idUSKBN20Q0LK|accessdate=25 January 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2017-11-07/are-cryptocurrencies-an-asset-class-yes-and-no|title=Are Cryptocurrencies an Asset Class? Yes and No|author=Brown|first=Aaron|website=www.bloomberg.com|date=7 November 2017|accessdate=25 January 2022}}</ref> Баъзе схемаҳои рамзарзҳо барои нигоҳ доштани арзҳои рақамӣ истифода мешавад. Модели исбот саҳом, моликони токенҳои худро ба унвони васиқа қарор медиҳад. Бар изои он, онҳо дар баробари маблағе, ки ҳамчун саҳм гузоштаанд, салоҳияти соҳиб шудан ба онро ба даст меоранд. Умуман, саҳмдорони токен бо гузашти вақт тавассути пардохтҳои шабакавӣ, токенҳои нав сиккашуда ё дигар механизмҳои мукофотпулӣ соҳиби моликияти изофӣ мешаванд,ки аз тарокуниш ва корбурди ҳамон шабака бастагӣ дорад. <ref name="proof-stake-eth">{{Cite news|author=Bezek|first=Ian|title=What Is Proof-of-Stake, and Why Is Ethereum Adopting It?|url=https://money.usnews.com/investing/cryptocurrency/articles/what-is-proof-of-stake-and-why-is-ethereum-adopting-it|date=14 July 2021}}</ref> Рамзарзҳо дар шакли физикӣ вуҷуд надорад (мисли пули коғазӣ) ва маъмулан аз ҷониби мақомоти марказӣ масалан бонк интишор намешавад. Рамзарзҳоро дар муқобили пули рақамии бонки марказӣ (CBDC) аз назорати ғайримутамарказ истифода мебаранд. <ref>{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/nick-szabo-if-banks-want-benefits-blockchains-they-must-go-permissionless-1518874|title=If Banks Want Benefits of Blockchains, They Must Go Permissionless|author=Allison|first=Ian|website=International Business Times|date=8 September 2015|accessdate=15 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150912031654/http://www.ibtimes.co.uk/nick-szabo-if-banks-want-benefits-blockchains-they-must-go-permissionless-1518874|archivedate=12 September 2015}}</ref> Ҳангоме, ки як арзи рамзнигоришуда зарб мешавад, ё қабл аз интишор эҷод мешавад, ё тавассути як ношир содир мешавад, ба таври куллӣ мутамаркиз дар назар гирифта мешавад. Вақте ки бо назорати ғайримутамаркиз амалӣ карда мешавад, ҳар як рамзарз тавассути фанноварии дафтари кулли тавзеъшуда , маъмулан Блокчейн кор мекунад, ки ҳамчун як пойгоҳи додаҳои тарокуншҳои молии умумӣ хидмат мекунад. <ref>{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/all-you-need-to-know-about-bitcoin/articleshow/48910867.cms|title=All you need to know about Bitcoin|author=Matteo D'Agnolo|website=timesofindia-economictimes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151026140555/http://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/all-you-need-to-know-about-bitcoin/articleshow/48910867.cms|archivedate=26 October 2015}}</ref> Табақоти дороиҳои суннатӣ монанди арзҳо, колоҳо, саҳом, ва ҳамчунин авомили иқтисоди калон, дар аз ҷиҳати даромад дар қиболи арзҳои диҷитол рискпазиран. <ref>{{Cite journal|author=Liu|first=Jinan|date=2020|title=Cryptocurrency Shocks|url=https://www.ssrn.com/abstract=3744260|journal=SSRN Electronic Journal|language=en|doi=10.2139/ssrn.3744260|issn=1556-5068}}</ref> Аввалин рамзарзи ғайримутамаркиз Биткуин буд, ки бори аввал ҳамчун нармафзори кушодаасос соли 2009 бароварда шуд. То моҳи марти соли 2022, дар бозор беш аз 9,000 рамзарзи дигар пайдо шуда буд, ки бештар аз 70-тои онҳо дорои [[Рамзарз|сармояи бозорӣ]] 1 миллиард доллар мебошанд. <ref>{{Cite web|url=https://www.schwab.com/learn/story/cryptocurrencies-what-are-they|title=Cryptocurrencies: What Are They?|website=Schwab Brokerage}}</ref> == Таърих == Соли 1983 криптографи амрикоӣ Дэвид Чаум як намуди пулҳои электронии криптографиро бо номи [ecash] таҳия кард.<ref>{{Cite web|url=http://www.hit.bme.hu/~buttyan/courses/BMEVIHIM219/2009/Chaum.BlindSigForPayment.1982.PDF|title=Blind Signatures for Untraceable Payments|author=Chaum|first=David|authorlink=David Chaum|website=www.hit.bme.hu|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141218034712/http://www.hit.bme.hu/%7Ebuttyan/courses/BMEVIHIM219/2009/Chaum.BlindSigForPayment.1982.PDF|archivedate=18 December 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blog.koehntopp.de/uploads/chaum_fiat_naor_ecash.pdf|title=Untraceable Electronic Cash|author=Chaum|first=David|authorlink=David Chaum|website=blog.koehntopp.de|accessdate=10 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110903023027/http://blog.koehntopp.de/uploads/chaum_fiat_naor_ecash.pdf|archivedate=3 September 2011}}</ref> Баъдтар, дар соли 1995, вай онро тавассути Digicash,<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/forbes/1999/1101/6411390a.html|title=Requiem for a Bright Idea|author=Pitta|first=Julie|website=[[Forbes]]|accessdate=11 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830214226/https://www.forbes.com/forbes/1999/1101/6411390a.html|archivedate=30 August 2017}}</ref> як шакли аввали пардохтҳои электронии криптографӣ амалӣ кард. Digicash нармафзори корбарро барои гирифтани ёддоштҳо аз бонк талаб мекард ва пеш аз он ки он ба гиранда фиристода шавад, калидҳои мушаххаси рамзгузоришударо таъин кунад. Ин имкон дод, ки пули рақамӣ аз ҷониби шахси сеюм пайгирӣ карда нашавад. Дар соли 1996 [[Оҷонси Амнияти Миллии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Агентии Амнияти Миллӣ]] мақолаеро таҳти унвони ''«Чӣ тавр метавон пул сохт: Рамзгузории пули нақди электронӣ ки системаи рамзи диҷитолро тавсиф мекунад»'' нашр кард. Ин мақолаи илмӣ бори аввал дар рӯзномаи паёми [[Пажӯҳишгоҳи технологии Массачусетс|MIT]] <ref>{{Cite web|url=http://groups.csail.mit.edu/mac/classes/6.805/articles/money/nsamint/nsamint.htm|title=How To Make a Mint: The Cryptography of Anonymous Electronic Cash|publisher=groups.csail.mit.edu|accessdate=11 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171026230354/http://groups.csail.mit.edu/mac/classes/6.805/articles/money/nsamint/nsamint.htm|archivedate=26 October 2017}}</ref> ва баъдтар дар соли 1997 дар ''The American Law Review'' нашр шудааст. <ref>{{Cite journal|author=Law|first=Laurie|date=11 January 1997|title=How to Make a Mint: The Cryptography of Anonymous Electronic Cash|url=http://digitalcommons.wcl.american.edu/aulr/vol46/iss4/6/|journal=The American University Law Review|volume=46|issue=4|accessdate=11 January 2018}}</ref> Дар соли 1998 Вей Дай "b-money" -ро ҳамчун системаи нақдии электронии ношинос ва тақсимшуда пешниҳод кард. <ref>{{Cite web|url=http://www.weidai.com/bmoney.txt|title=B-Money|author=Wei Dai|publisher=www.weidai.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111105071114/http://www.weidai.com/bmoney.txt|archivedate=5 November 2011|year=1998}}</ref> Чанде пас, Ник Сабо назарияи [[:en:Bit_gold|bit gold]]-ро пешниҳод кард. Мисли Bitcoin ва дигар рамзарҳо, ки онро пайравӣ мекунанд, bit gold (бо мубодилаи минбаъдаи тиллоӣ BitGold омехта намешавад) ҳамчун системаи электронии арзҳо тавсиф карда шуд, ки аз корбарон талаб мекард, то [[:en:Proof_of_work|proof of work]]-ро бо роҳи рамзӣ якҷоя карда, ҳалли худро анҷом диҳанд. Дар моҳи январи соли 2009-ум, Bitcoin аз ҷониби падидоваре бо тахаллуси Сатоши Накамото сохта шудааст. Он дар гувоҳии исботи кори худ SHA-256, функсияи хэши криптографиро истифода бурда аст. <ref name="primer">{{Cite web|url=http://mercatus.org/sites/default/files/Brito_BitcoinPrimer.pdf|title=Bitcoin: A Primer for Policymakers|author=Jerry Brito and Andrea Castillo|website=Mercatus Center|publisher=George Mason University|accessdate=22 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921060724/http://mercatus.org/sites/default/files/Brito_BitcoinPrimer.pdf|archivedate=21 September 2013|year=2013}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.pcworld.com/article/451943/bitcoin-developer-talks-regulation-open-source-and-the-elusive-satoshi-nakamoto.html|title=Bitcoin developer chats about regulation, open source, and the elusive Satoshi Nakamoto|author=Niccolai|first=James|website=PCWorld|date=19 May 2013|lang=en-US|accessdate=17 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141003104345/http://www.pcworld.com/article/2039184/bitcoin-developer-talks-regulation-open-source-and-the-elusive-satoshi-nakamoto.html|archivedate=3 October 2014}}</ref> Дар моҳи апрели соли 2011 Namecoin ҳамчун кӯшиши ташкили DNS ғайримарказонидашуда таъсис дода шуд. Дар моҳи октябри соли 2011, [[Litecoin]] рунамоӣ шуд, ки скриптро ба ҷои SHA-256 ҳамчун функсияи хэш истифода бурд. Peercoin, ки дар моҳи августи соли 2012 сохта шудааст, ҳибриди proof-of-work ва [[:en:Proof-of-stake|proof-of-stake]]-ро истифода бурд. <ref name="ars1">{{Cite web|url=https://arstechnica.com/information-technology/2013/05/wary-of-bitcoin-a-guide-to-some-other-cryptocurrencies/|title=Wary of Bitcoin? A guide to some other cryptocurrencies|author=Steadman|first=Ian|website=Ars Technica|date=11 May 2013|lang=en-us|accessdate=17 August 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116040533/http://arstechnica.com/business/2013/05/wary-of-bitcoin-a-guide-to-some-other-cryptocurrencies/|archivedate=16 January 2014}}</ref> 6-уми августи соли 2014, Британияи Кабир эълон кард, ки Хазинадории он ба омӯзиши рамзарзҳо супориш додааст ва то биомӯзанд ки онҳо дар иқтисоди Бритониё чӣ нақш дошта метавонанд. Таҳқиқот инчунин бояд дар бораи он, ки оё танзим бояд баррасӣ шавад, гузориш медод. <ref name="Crypto currencyUK">{{Cite news|date=7 August 2014|title=UK launches initiative to explore potential of virtual currencies|publisher=The UK News|url=http://www.theuknews.com/index.php/sid/224504231|accessdate=8 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141110202812/http://www.theuknews.com/index.php/sid/224504231|archivedate=10 November 2014}}</ref> Ҳисоботи ниҳоии он дар соли 2018 нашр шуд <ref>{{Cite web|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/752070/cryptoassets_taskforce_final_report_final_web.pdf|title=Cryptoassets Taskforce: final report|website=assets.publishing.service.gov.uk|date=October 2018|publisher=HM Treasury|accessdate=1 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210923211025/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/752070/cryptoassets_taskforce_final_report_final_web.pdf|archivedate=23 September 2021}}</ref> ва он дар моҳи январи соли 2021 ройзании дороиҳои рамзӣ ва стейбилкойнҳо пешниҳод кард<ref>{{Cite web|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/950206/HM_Treasury_Cryptoasset_and_Stablecoin_consultation.pdf|title=UK regulatory approach to cryptoassets and stablecoins: Consultation and call for evidence|publisher=HM Treasury|accessdate=1 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221125202157/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/950206/HM_Treasury_Cryptoasset_and_Stablecoin_consultation.pdf|archivedate=25 November 2022}}</ref> Дар моҳи июни соли 2021, [[Салвадор]] аввалин кишваре шуд, ки Bitcoin-ро ҳамчун [[Пули қонунӣ|воситаи пардохти қонунӣ]] қабул кард, пас аз он ки Ассамблеяи қонунгузор 62-22 овозро барои қабули лоиҳаи қонуни пешниҳодкардаи президент Наиб Букеле ки рамзарзҳоро ҳамчун воситаи қонуни пардохт қабул мекард, тавсиф кард. <ref>{{Cite web|url=https://en.mercopress.com/2021/06/10/bitcoin-legal-tender-in-el-salvador-first-country-ever|title=Bitcoin legal tender in El Salvador, first country ever|website=Mercopress|date=10 June 2021|accessdate=11 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230217114607/https://en.mercopress.com/2021/06/10/bitcoin-legal-tender-in-el-salvador-first-country-ever|archivedate=17 February 2023}}</ref> Дар моҳи августи соли 2021, [[Куба]] бо қарори 215-ум барои эътироф ва танзими рамзаразҳо ба монанди Bitcoin қабул кард. <ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2021/08/27/cubas-central-bank-now-recognizes-cryptocurrencies-like-bitcoin.html|title=Cuba's central bank now recognizes cryptocurrencies such as bitcoin|author=Sigalos|first=MacKenzie|date=27 August 2021|publisher=CNBC|accessdate=6 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230217114606/https://www.cnbc.com/2021/08/27/cubas-central-bank-now-recognizes-cryptocurrencies-like-bitcoin.html|archivedate=17 February 2023}}</ref> Дар моҳи сентябри соли 2021, ҳукумати Чин, бузургтарин бозори рамзаразҳо, ҳама амалиёти рамзаразҳоро ғайриқонунӣ эълон кард. Ин амр ба саркӯбии рамзарзҳо, ки қаблан фаъолияти миёнаравҳо ва конканҳо дар дохили Чин манъ мекард, анҷомид. <ref name="BBC News">{{Cite news|date=24 September 2021|title=China declares all crypto-currency transactions illegal|language=en-GB|publisher=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/technology-58678907|accessdate=24 September 2021|archivedate=17 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230217120109/https://www.bbc.com/news/technology-58678907}}</ref> 15-уми сентябри соли 2022, дуюмин ва калонтарин крамзарзи ҷаҳонӣ [[Ethereum]] механизми консенсуси худро ва раванди рӯзомадашро аз proof-of-work (PoW) ба proof-of-stake (PoS) дар раванди такмилдиҳияшро бо "Merge" гузаронид. Ба гуфтаи муассиси Ethereum, ин рзомад метавонад ҳам истифодаи энергияи Ethereum ва ҳам партовҳои гази карбонро 99,9% коҳиш диҳад. <ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-09-15/ethereum-completes-long-awaited-energy-saving-merge-upgrade|title=Ethereum Finishes Long-Awaited Energy-Saving 'Merge' Upgrade|date=15 September 2022|publisher=Bloomberg News}}</ref> 11-уми ноябри соли 2022, FTX Trading Ltd., биржаи харидуфурӯши рамзарзҳо, ки он тамоми ҳейҷфонди рамзарзҳоро идора мекард ва ба маблағи 18 миллиард доллар арзиш дошт, <ref name="valued">{{Cite news|author=Osipovich|first=Alexander|date=20 July 2017|title=Crypto Exchange FTX Valued at $18 Billion in Funding Round|language=en-US|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/crypto-exchange-ftx-valued-at-18-billion-in-funding-round-11626800455|accessdate=28 December 2022|archivedate=18 November 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221118075444/https://www.wsj.com/articles/crypto-exchange-ftx-valued-at-18-billion-in-funding-round-11626800455}}</ref> барои муфлисшавӣ муроҷиат кард . <ref name="filed">{{Cite news|author=Hill|first=Jeremy|title=FTX Goes Bankrupt in Stunning Reversal for Crypto Exchange|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-11-11/ftx-com-goes-bankrupt-in-stunning-reversal-for-crypto-exchange|accessdate=28 December 2022|publisher=[[Bloomberg News]]|date=11 November 2022|archivedate=11 November 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221111143533/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-11-11/ftx-com-goes-bankrupt-in-stunning-reversal-for-crypto-exchange}}</ref> Таъсири молии фурӯпошӣ аз доираи муштариёни фаврии FTX фаротар рафт, дар ҳоле ки дар як конфронси [[Рейтер|Reuters]], роҳбарони соҳаи молӣ гуфтанд, ки "танзимгарон бояд барои ҳифзи сармоягузорони рамзарҳо гомҳое бардоранд." <ref name="protect">{{Cite news|author=Chatterjee|first=Sumeet|title=After FTX collapse, pressure builds for tougher crypto rules|url=https://www.reuters.com/business/finance/after-ftx-collapse-pressure-builds-tougher-crypto-rules-2022-12-02/|accessdate=28 December 2022|publisher=[[Reuters]]|date=2 December 2022|archivedate=28 December 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221228173516/https://www.reuters.com/business/finance/after-ftx-collapse-pressure-builds-tougher-crypto-rules-2022-12-02/}}</ref> Таҳлилгари технология Авива Литан дар бораи экосистемаи рамзарзҳо назаре дорад, ки "ҳама чиз ... бояд аз нуқтаи назари таҷрибаи корбар, назорат, амният ва хидматрасонии муштариён ба таври назаррас беҳтар карда шавад." <ref name="ton">{{Cite news|author=Wile|first=Rob|title=After FTX's spectacular collapse, where does crypto go from here?|url=https://www.nbcnews.com/business/business-news/cryptocurrency-2023-predictions-bitcoin-ftx-collapse-sam-bankman-fried-rcna61548|accessdate=28 December 2022|publisher=[[NBC News]]|date=28 December 2022|archivedate=28 December 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221228150920/https://www.nbcnews.com/business/business-news/cryptocurrency-2023-predictions-bitcoin-ftx-collapse-sam-bankman-fried-rcna61548}}</ref> == Таърифи расмӣ == [[Акс:Cryptocurrency logos.jpg|мини|Логоҳои рамзарзҳо]] Мувофиқи ақидаи Ян Ланский, рамзарз системаест, ки ба шаш шарт ҷавобгӯ мебошад: <ref>{{Cite journal|author=Lansky|first=Jan|date=January 2018|title=Possible State Approaches to Cryptocurrencies|url=http://si-journal.org/index.php/JSI/article/viewFile/335/325|journal=Journal of Systems Integration|volume=9/1|pages=19–31|doi=10.20470/jsi.v9i1.335|accessdate=11 February 2018}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180212005102/http://si-journal.org/index.php/JSI/article/viewFile/335/325 |date=2018-02-12 }}</ref> # Система як мақомоти марказиро талаб намекунад; ҳолати он тавассути консенсуси тақсимшуда нигоҳ дошта мешавад. # Система шарҳи воҳидҳои рамзарзҳо ва моликияти онҳоро нигоҳ медорад. # Система муайян мекунад, ки оё воҳидҳои нави рамзарзро эҷод кардан мумкин аст. Агар воҳидҳои нави рамзарз таъсис дода шаванд, система шароити пайдоиши онҳоро ва чӣ гуна муайян кардани моликияти ин воҳидҳои навро муайян мекунад. # Моликияти воҳидҳои рамзарзӣ метавонад танҳо бо роҳи криптографӣ исбот карда шавад. # Система имкон медиҳад, ки амалиётҳое анҷом дода шаванд, ки дар онҳо моликияти воҳидҳои криптографӣ тағйир дода мешавад. Иқтибоси тарокуниш метавонад танҳо аз ҷониби ташкилоте дода шавад, ки моликияти ҷории ин воҳидҳоро исбот мекунад. # Агар дар як вақт ду дастури гуногун оид ба тағйир додани моликияти як воҳидҳои криптографӣ ворид карда шаванд, система аксаран яке аз онҳоро иҷро мекунад. Дар моҳи марти соли 2018 калимаи ''cryptocurrency'' ба ''Луғати Merriam-Webster'' илова карда шуд. <ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/words-at-play/new-words-in-the-dictionary-march-2018|title=The Dictionary Just Got a Whole Lot Bigger|website=Merriam-Webster|date=March 2018|accessdate=5 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305144056/https://www.merriam-webster.com/words-at-play/new-words-in-the-dictionary-march-2018|archivedate=5 March 2018}}</ref> === Алткойнҳо ===   Токенҳо, рамзарзҳо ва дигар дороиҳои рақамӣ, ғайр аз Биткойн, ба таври умумӣ ҳамчун рамзарзҳои алтернативӣ маълуманд, <ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/want-to-keep-up-with-bitcoin-enthusiasts-learn-the-lingo-1517394601|title=Want to Keep Up With Bitcoin Enthusiasts? Learn the Lingo|author=Yang|first=Stephanie|website=The Wall Street Journal|date=31 January 2018|accessdate=25 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612143411/https://www.wsj.com/articles/want-to-keep-up-with-bitcoin-enthusiasts-learn-the-lingo-1517394601|archivedate=12 June 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-05-24/cryptocurrency-mania-goes-beyond-bitcoin-as-altcoins-lead-gains|title=Cryptocurrency Mania Goes Beyond Bitcoin|accessdate=25 October 2020|author=Katz|first=Lily|date=24 May 2017|work=Bloomberg|archivedate=16 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016210755/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-05-24/cryptocurrency-mania-goes-beyond-bitcoin-as-altcoins-lead-gains}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2017/12/05/bitcoin-is-not-a-bubble-other-cryptocurrencies-are-glint-co-founder.html|title=Bitcoin is not a bubble but other cryptocurrencies are 'cannibalizing themselves,' fintech exec says|author=Browne|first=Ryan|website=CNBC|date=5 December 2017|accessdate=25 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028234837/https://www.cnbc.com/2017/12/05/bitcoin-is-not-a-bubble-other-cryptocurrencies-are-glint-co-founder.html|archivedate=28 October 2020}}</ref> маъмулан ба "алткоинҳо" ё "тангаҳои alt", <ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-15/these-digital-coins-soar-or-fall-with-bitcoin-quicktake-q-a|title=These Digital Coins Soar (or Fall) With Bitcoin|accessdate=25 October 2020|author=Kharif|first=Olga|date=15 January 2018|work=Bloomberg|archivedate=28 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028204826/https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-15/these-digital-coins-soar-or-fall-with-bitcoin-quicktake-q-a}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://news.bloomberglaw.com/banking-law/bitcoin-on-the-brink-of-fresh-2020-high-following-paypal-embrace|title=Bitcoin Surges to Highest Since July 2019 After PayPal Embrace|author=Hajric|first=Vildana|website=Bloomberg Law|date=21 October 2020|accessdate=25 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029001015/https://news.bloomberglaw.com/banking-law/bitcoin-on-the-brink-of-fresh-2020-high-following-paypal-embrace|archivedate=29 October 2020}}</ref> ё ба таври таҳқиромез "шиткоинҳо" ном бурда мешаванд. . <ref>{{Cite news|title=Forget Bitcoin: Inside the insane world of altcoin cryptocurrency trading|url=https://www.cnet.com/features/beyond-bitcoin-the-wild-world-of-altcoin-cryptocurrency-trading/|accessdate=22 November 2021|work=CNET|language=en|archivedate=22 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211122110234/https://www.cnet.com/features/beyond-bitcoin-the-wild-world-of-altcoin-cryptocurrency-trading/}}</ref> Пол Вигна аз ''The Wall Street Journal'' инчунин altcoinҳоро бо назардошти нақшашон онҳоро ҳамчун "версияҳои алтернативии Bitcoin" тавсиф кард <ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/which-digital-currency-will-be-the-next-bitcoin-1513679400|title=Which Digital Currency Will Be the Next Bitcoin?|author=Vigna|first=Paul|website=The Wall Street Journal|date=19 December 2017|accessdate=25 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612140843/https://www.wsj.com/articles/which-digital-currency-will-be-the-next-bitcoin-1513679400|archivedate=12 June 2018}}</ref> ,ки протоколи намунавӣ барои тарроҳони altcoin мебошанд. [[Акс:Eth-diamond-rainbow.png|мини| Логотипи Ethereum, дуввумин рамзарзи калонтарин]] Алткойнҳо дар муқоиса бо Bitcoin аксар вақт фарқиятҳои аслӣ доранд. Масалан, [[Litecoin]] мақсад дорад, ки блокро дар ҳар 2,5 дақиқа коркард кунад, на 10 дақиқаи Bitcoin, ки ба Litecoin имкон медиҳад, ки тарокунишҳоро нисбат ба Bitcoin зудтар тасдиқ кунад. <ref>{{Cite news|first=Ian|author=Steadman|date=11 May 2013|url=https://arstechnica.com/business/2013/05/wary-of-bitcoin-a-guide-to-some-other-cryptocurrencies/|title=Wary of Bitcoin? A guide to some other cryptocurrencies|work=Ars Technica|accessdate=19 January 2014|archivedate=16 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116040533/http://arstechnica.com/business/2013/05/wary-of-bitcoin-a-guide-to-some-other-cryptocurrencies/}}</ref> Мисоли дигар [[Ethereum]] аст, ки дорои амалкарди қарордоди ҳушманд мебошад, ки имкон медиҳад барномаҳои ғайримутамаркиз рӯи фанноварии блокчейн кор кунанд. <ref>{{Cite news|author=Popper|first=Nathaniel|title=Understanding Ethereum, Bitcoin's Virtual Cousin (Published 2017)|url=https://www.nytimes.com/2017/10/01/technology/what-is-ethereum.html|work=The New York Times|date=1 October 2017|accessdate=28 November 2020|archivedate=10 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210094910/https://www.nytimes.com/2017/10/01/technology/what-is-ethereum.html}}</ref> Тибқи иттилои Bloomberg News, блокчейни Ethereum дар соли 2020 аз ҳама бештар корбурд доштааст. <ref>{{Cite news|title=Ethereum Upgrade Adds to Crypto Mania Sparked by Bitcoin's Surge|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-11-25/ethereum-upgrade-adds-to-crypto-mania-sparked-by-bitcoin-s-surge|work=Bloomberg.com|language=en|date=25 November 2020|accessdate=28 November 2020|archivedate=28 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201128213844/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-11-25/ethereum-upgrade-adds-to-crypto-mania-sparked-by-bitcoin-s-surge}}</ref> Тибқи иттилои ''New York Times'', дар соли 2016, он бузургтарин "пайравӣ" байни дар ҳама altcoin-ҳоро дошт. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/03/28/business/dealbook/ethereum-a-virtual-currency-enables-transactions-that-rival-bitcoins.html|title=Ethereum, a Virtual Currency, Enables Transactions That Rival Bitcoin's|accessdate=25 October 2020|author=Popper|first=Nathaniel|date=27 March 2016|work=The New York Times|archivedate=24 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160724214904/http://www.nytimes.com/2016/03/28/business/dealbook/ethereum-a-virtual-currency-enables-transactions-that-rival-bitcoins.html}}</ref> Таҷаммуъоти назаррас дар бозорҳои altcoin аксар вақт ҳамчун "altseason" номида мешаванд. <ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-08-28/technicals-show-alt-coin-season-is-near-amid-bitcoin-mega-gains|title=Bitcoin's Surge Means Smaller Rivals May Be Due for Rallies|accessdate=25 October 2020|author=Hajric|first=Vildana|date=28 August 2019|work=Bloomberg|archivedate=31 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201031143140/https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-08-28/technicals-show-alt-coin-season-is-near-amid-bitcoin-mega-gains}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-07-08/tiktok-takes-on-crypto-with-dogecoin-soaring-40-in-24-hours|title=TikTok Takes on Crypto With Dogecoin Soaring 40% in 24 Hours|accessdate=25 October 2020|author=Saad|first=Amena|date=8 July 2020|work=Bloomberg|archivedate=28 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028214959/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-07-08/tiktok-takes-on-crypto-with-dogecoin-soaring-40-in-24-hours}}</ref> ==== Стейблкойнҳо ==== Stablecoins рамзарзҳое мебошанд, ки барои нигоҳ доштани сатҳи устувори қобилияти харидорӣ пешбинӣ шудаанд. <ref>{{Cite web|url=https://www.investopedia.com/terms/s/stablecoin.asp|title=Stablecoin|website=Investopedia|lang=en|accessdate=4 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210925151328/https://www.investopedia.com/terms/s/stablecoin.asp|archivedate=25 September 2021}}</ref> Қобили зикр аст, ки ин тарҳҳо беақл нестанд, зеро як қатор стабилкоинҳо суқут кардаанд ё мехи худро гум кардаанд. Масалан, 11 майи соли 2022, stablecoin-и Terra UST аз 1 доллар то 26 сент коҳиш ёфт. <ref>{{Cite web|url=https://www.barrons.com/articles/stablecoins-crypto-crash-tether-usdc-terra-luna-bitcoin-51652298703|title=How a Digital Token Designed to be Stable Fueled a Crypto Crash|author=Denton|first=Jack|website=www.barrons.com|lang=en-US|accessdate=12 May 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220512135629/https://www.barrons.com/articles/stablecoins-crypto-crash-tether-usdc-terra-luna-bitcoin-51652298703|archivedate=12 May 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/technology/2022/may/12/stablecoin-tether-breaks-dollar-peg-cryptocurrencies|title=Turmoil and panic in crypto market as 'stablecoin' slump prompts wider collapse|website=the Guardian|date=12 May 2022|lang=en|accessdate=12 May 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220512182747/https://www.theguardian.com/technology/2022/may/12/stablecoin-tether-breaks-dollar-peg-cryptocurrencies|archivedate=12 May 2022}}</ref> Нокомии минбаъдаи Terraform Labs боиси аз даст додани тақрибан 40 миллиард доллари амрикоӣ ба тангаҳои Терра ва Луна гардид. <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/technology/2022/sep/18/south-korean-founder-of-failed-cryptocurrency-terra-denies-he-is-on-the-run|title=South Korean founder of failed cryptocurrency Terra denies he is 'on the run'|website=the Guardian|date=18 September 2022|lang=en|accessdate=19 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220919082149/https://www.theguardian.com/technology/2022/sep/18/south-korean-founder-of-failed-cryptocurrency-terra-denies-he-is-on-the-run|archivedate=19 September 2022}}</ref> Дар моҳи сентябри соли 2022 додситонҳои Кореяи Ҷанубӣ дархост карданд, ки дар бораи таъсиси огоҳии сурхи Интерпол алайҳи муассиси ширкат До Квон . <ref>{{Cite news|date=19 September 2022|title=South Korean prosecutors ask Interpol to issue red notice for Do Kwon|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/7e9f6182-f545-4e53-9cef-1ae4f6e3bd9f|accessdate=19 September 2022|archivedate=19 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220919074715/https://www.ft.com/content/7e9f6182-f545-4e53-9cef-1ae4f6e3bd9f}}</ref> Дар Ҳонконг, чаҳорчӯбаи пешбинишудаи меъёрии стебилкойнҳо дар солҳои 2023/24 ташаккул ёфта истодааст ва якчанд мулоҳизаҳоро дар бар мегирад. <ref>{{Cite web|url=https://www.mayerbrown.com/en/perspectives-events/publications/2023/02/hkma-to-roll-out-new-licensing-requirements-and-regulations-on-stablecoins-in-2023-2024|title=HKMA to Roll Out New Licensing Requirements and Regulations on Stablecoins in 2023/2024 {{!}} Perspectives & Events {{!}} Mayer Brown|website=www.mayerbrown.com|lang=en|accessdate=5 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230205140216/https://www.mayerbrown.com/en/perspectives-events/publications/2023/02/hkma-to-roll-out-new-licensing-requirements-and-regulations-on-stablecoins-in-2023-2024|archivedate=5 February 2023}}</ref> == Меъморӣ == Рамзарзҳо аз ҷониби тамоми системаи рамзарзӣ ба таври дастаҷамъӣ бо суръате истеҳсол карда мешавад, ки ҳангоми таъсиси система муайян карда мешавад ва он ба таври оммавӣ эълон карда мешавад. Дар системаҳои мутамаркази бонкӣ ва иқтисодӣ, аз қабили Системаи федералии захираи ИМА, шӯроҳои корпоративӣ ё ҳукуматҳо пешниҳоди арзро назорат мекунанд. </link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2022)">Иқтибос лозим</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Дар мавриди рамзарзҳо, ширкатҳо ё ҳукуматҳо наметавонанд воҳидҳои нав тавлид кунанд ва то ҳол барои дигар ширкатҳо, бонкҳо ё шахсони корпоративӣ, ки арзиши дороиҳоро дар он ҳисоб мекунанд, пуштибонӣ накардаанд. Системаи асосии техникӣ, ки рамзарзҳо аз он асос ёфтааст, аз ҷониби Сатоши Накамото сохта шудааст. <ref name="te20151031">{{Cite news|date=31 October 2015|title=Blockchains: The great chain of being sure about things|url=https://www.economist.com/news/briefing/21677228-technology-behind-bitcoin-lets-people-who-do-not-know-or-trust-each-other-build-dependable|work=[[The Economist]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160703000844/http://www.economist.com/news/briefing/21677228-technology-behind-bitcoin-lets-people-who-do-not-know-or-trust-each-other-build-dependable|archivedate=3 July 2016|accessdate=18 June 2016}}</ref> Дар доираи як гувоҳии исботи кор ба монанди Bitcoin, бехатарӣ, ҳамгироӣ ва мувозинати дафтари хурд аз ҷониби ҷомеаи тарафҳои ба ҳамдигар нобовар нигоҳ дошта мешавад, ки онҳоро конканҳо меноманд. Конканҳо аз компютерҳои худ истифода мебаранд, то тарокунишҳоро тасдиқ ва муҳри замонӣ гузоранд ва онҳоро мувофиқи нақшаи муайяни вақт ба дафтар илова кунанд. <ref name="primer"/> Дар гувоҳии исботи саҳм, тарокунишҳо аз ҷониби дорандагони рамзарзи алоқаманд тасдиқ карда мешаванд, ки баъзан дар ҳавзҳои саҳҳомӣ гурӯҳбандӣ мешаванд. Аксари рамзарзҳо барои тадриҷан кам кардани истеҳсоли ин арз тарҳрезӣ шудаанд ва ба маблағи умумии он арзро, ки ҳамеша дар гардиш хоҳад буд, маҳдуд мекунанд. <ref>"[http://www.americanbanker.com/bankthink/how-cryptocurrencies-could-upend-banks-monetary-role-1057597-1.html?zkPrintable=1&nopagination=1 How Cryptocurrencies Could Upend Banks' Monetary Role]". {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130927084451/http://www.americanbanker.com/bankthink/how-cryptocurrencies-could-upend-banks-monetary-role-1057597-1.html?zkPrintable=1&nopagination=1|date=27 September 2013}}, ''American Banker''. 26 May 2013</ref> Дар муқоиса бо арзҳои оддӣ, ки дар ниҳодҳои молӣ нигоҳ дошта мешаванд ё ҳамчун пули нақд дар даст нигоҳ дошта мешаванд, рамзарзҳо барои мусодираи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ мушкилтар буда метавонанд. <ref name="crypto currency"/> === Блокчейн === [[Акс:Blockchain landscape.svg|мини|Ландшафти блокчейн]] Эътибории ҳар як сиккаи рамзарзҳо тавассути blockchain таъмин карда мешавад. Блокчейн рӯйхати пайваста афзояндаи сабтҳо мебошад, ки ''блокҳо'' номида мешаванд, ва бо истифода аз криптография бо ҳам пайваст ва ҳифз карда мешаванд. <ref name="te20151031"/> <ref name="cryptocurrencytech">{{Cite book|last=Narayanan|first=Arvind|title=Bitcoin and cryptocurrency technologies: a comprehensive introduction|url=https://archive.org/details/bitcoincryptocur0000nara|last2=Bonneau|first2=Joseph|last3=Felten|first3=Edward|last4=Miller|first4=Andrew|last5=Goldfeder|first5=Steven|date=2016|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-17169-2|location=Princeton}}</ref> Ҳар як блок маъмулан нишондиҳандаи хэшро ҳамчун пайванд ба блоки қаблӣ, <ref name="cryptocurrencytech" /> муҳри замонии мавриди эътимод ва додаҳои тарокуниширо дар бар мегирад. <ref name="IPblockchain">{{Cite web|url=http://www.investopedia.com/terms/b/blockchain.asp|title=Blockchain|website=Investopedia|quote=Based on the Bitcoin protocol, the blockchain database is shared by all nodes participating in a system.|accessdate=19 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160323045814/http://www.investopedia.com/terms/b/blockchain.asp|archivedate=23 March 2016}}</ref> Аз рӯи тарҳ, блокчейнҳо табиатан ба тағйир додани додаҳо тобоваранд. Ин " [[Китоби тақсимшуда|дафтари кулли тавзеъшуда]]-ест,ки метавонад муомилоти байни ду тарафро самаранок ва ба таври тасдиқшаванда ва доимӣ сабт мешавад". <ref name="hbr201701">{{Cite news|author=Iansiti|first=Marco|date=January 2017|title=The Truth About Blockchain|work=[[Harvard Business Review]]|publisher=[[Harvard University]]|url=https://hbr.org/2017/01/the-truth-about-blockchain|accessdate=17 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170118052537/https://hbr.org/2017/01/the-truth-about-blockchain|archivedate=18 January 2017|quote=The technology at the heart of bitcoin and other virtual currencies, blockchain is an open, distributed ledger that can record transactions between two parties efficiently and in a verifiable and permanent way.}}</ref> Барои истифода ҳамчун дафтари кулли тавзеъшуда, blockchain маъмулан аз ҷониби шабакаи ҳамто ба ҳамто идора карда мешавад, ки ба таври дастаҷамъӣ ба протоколи тасдиқи блокҳои нав риоя карда мешавад. Ҳамин ки он сабт шуд, додаҳо дар ягон блоки додашуда бидуни тағйир додани ҳамаи блокҳои минбаъда ба таври ретроактивӣ тағйирнопазир мешаванд, ки ҳамкории аксарияти шабакаро талаб мекунад. Блокчейнҳо аз рӯи тарҳ амнтаранд ва як намунаи системаи ҳисоббарории тақсимшуда бо таҳаммулии хатои Бизонс мебошанд. Ҳамин тариқ, бо блокчейн консенсуси ғайримутамарказ ба даст омадааст. <ref name="decapp">{{Cite book|last=Raval|first=Siraj|url={{google books|fvywDAAAQBAJ|plainurl=yes}}|title=Decentralized Applications: Harnessing Bitcoin's Blockchain Technology|publisher=O'Reilly Media, Inc.|year=2016|isbn=978-1-4919-2452-5|pages=[{{google books|fvywDAAAQBAJ|page=1|plainurl=yes}} 1]–[{{google books |chapter=What Is a Decentralized Application? |oclc=968277125 |access-date=6 November 2016 |chapter-url={{google books|fvywDAAAQBAJ|page=1|plainurl=yes}} |via=Google Books |fvywDAAAQBAJ |plainurl=yes}} 2]}}</ref> === Гиреҳҳо === ''Гиреҳ'' як компютерест, ки ба шабакаи рамзарзҳо пайваст мешавад. Гиреҳ шабакаи рамзарзҳоро тавассути интиқоли тарокунишҳо, тасдиқ ё ҷойгир кардани нусхаи блокчейн пуштибонӣ мекунад. Дар робита ба интиқоли тарокунишҳо, ҳар як компютери шабакавӣ (гиреҳ) нусхаи блокчейни рамзарзро дорост, ки онро пуштибонӣ мекунад. Ҳангоме ки тарокуниш анҷом дода мешавад, гиреҳе, ки тарокунишро эҷод мекунад, тафсилоти тарокунишро бо истифода аз рамзгузорӣ ба гиреҳҳои дигар дар тамоми шабакаи гиреҳ паҳн мекунад, то тарокуниш (ва ҳар як амалиёти дигар) маълум шавад. Соҳибони гиреҳ ё ризокорон ё онҳое мебошанд, ки аз ҷониби созмон ё мақоми масъул барои падидоварии фанноварии шабакаи блокчейни рамзарзҳо ҷойгир шудаанд ё касоне ҳастнад ки фирефта мизбонии гиреҳе мешаванд, то аз мизбонии шабакаи гиреҳ подоше дарёфт кунанд. <ref>{{Cite journal|doi=10.1109/ACCESS.2019.2914098|title=Nodes in the Bitcoin Network: Comparative Measurement Study and Survey|year=2019|author=Park|first=Sehyun|journal=IEEE Access|volume=7|pages=57009–57022|bibcode=2019IEEEA...757009P}}</ref> ==== Барчапси замон ==== Рамзарзҳо аз тарҳҳои барчаспи замонии мухталифе барои " исбот " эътибори тарокунишҳои изофашуда ба дафтари кули блокчейн бидуни ниёз ба шахси сеюми қобили эътимод истифода мекунанд. Аввалин тарҳи барчаспи замонии ихтироъшуда, тарҳи исботи кор буд . Пуркорубрдтарини тарҳҳои исботи кори SHA - 256 ва [[:en:Scrypt|scrypt]] мебошанд. <ref name="ars1"/> Баъзе алгоритмҳои дигари хэшинг, ки барои исботи кор истифода мешаванд, CryptoNote, Блейк, SHA-3, ва [[Dash|X11]] ба ҳисоб мераванд. Равиши дигари тарҳ исботи саҳҳом ном дорад. Исботи саҳҳом равише барои бехатар кардани як шабакаи рамзарарз ва дастёбӣ ба иҷмои тавзеъшуда тавассути дархости корбарон барои нишон додани моликияти бар миқдори муайянӣ арз аст. Аз системаҳои исботи кор ки алгоритмҳои ҳэши душвореро барои эътиборсанҷии тарокунишҳои электронӣ иҷро мекунанд  фарқ мекунад . Ин тарҳ то ҳади зиёде ба сикка вобастааст ва дар ҳоли ҳозири ҳеҷ шакли стандартие аз он вуҷуд надорад. Бархе аз арамзарҳо аз тарҳи таркибии исботи кору исботи саҳҳом истифода мекунанд. <ref name="ars1"/> === Конканӣ === [[Акс:Оборудование_HashCoins.jpg|мини| Истихроҷи Хэшкойн]] Дар блокчейн, конканӣ эътибори тарокунишҳоро меафзояд . Барои ин талош, конканҳои муваффақ рамзарзи навро ҳамчун подош дарёфт мекунанд. Ин подош бо эҷоди ангезае мукаммил барои кумак ба қудрати пардозиши шабака, [[кормузди тарокуншҳо]]-ро коҳиш медиҳад. Бо истифода аз мошинҳои тахассусӣ монанди [[FPGA в]]<nowiki/>а [[ASICs]] ки алгоритмҳои ҳэши печидае монанди SHA-256 ва [[scrypt]]-ро иҷро мекунанд, нархи тавлиди ҳэшҳо, ки ҳар тарокунишро таъйид мекунанд, афзоиш ёфтааст .  Ин мусобиқаи таслиҳотӣ барои мошинҳои арзонтар ва дар айни ҳоли коромад аз замони муаррифии биткойн дар соли 2009 пайдо шудааст .<ref name="computer201709" /> Истихроҷ бо [[ҳэшрейт]] маъмулан бар ҳасби TH/sи андозагирӣ мешавад.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HWJ6EAAAQBAJ&dq=Crypto+mining+th%2Fs&pg=PA222|title=Cryptocurrency Mining for Dummies|isbn=9781119885368|last=Kent|first=Peter|last2=Bain|first2=Tyler|date=13 July 2022|publisher=John Wiley & Sons}}</ref> Бо вуруди афроди бештарӣ ба дунёии арзҳои маҷозӣ, тавлиди ҳэш барои эътиборсанҷӣ дар тӯли замон печидатар шудааст ва конканҳоро маҷбур мекунад маблағҳои зиёдеро барои беҳбуди амалкарди муҳосиботӣ сармоягузорӣ кунанд . Дар натиҷа, подош барои ёфтани ҳэш коҳиш ёфтаасту акссари сармоягузорӣ дар таҷҳизоту таъсисоти хунуккунанда ( барои коҳиши гармои тавлидшуда тавассути таҷҳизот ) ва барқи мавриди ниёз барои роҳандозӣ онҳоро тавҷеҳ намекунад . <ref>{{Cite news|author=Hern|first=Alex|date=17 January 2018|title=Bitcoin's energy usage is huge – we can't afford to ignore it|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2018/jan/17/bitcoin-electricity-usage-huge-climate-cryptocurrency|accessdate=23 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180123061505/https://www.theguardian.com/technology/2018/jan/17/bitcoin-electricity-usage-huge-climate-cryptocurrency|archivedate=23 January 2018}}</ref> Минтақаҳои пуртарафдор барои истихроҷи маъдан шомили манотақаҳои дорои барқи арзон, обу ҳавои сард, ва ҳавзаҳои дорои муқаррароти равшан ва мусоид мебошад. То моҳи июли соли 2019, истеъмоли нерӯи барқи Bitcoin тақрибан 7 гигаваттро ташкил медод, ки тақрибан 0,2% аз ҳаҷми умумии ҷаҳон ё баробар ба энергияи аз ҷониби Швейтсария истеъмолшуда мебошад. <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/technology-48853230|title=Bitcoin's global energy use 'equals Switzerland'|author=Baraniuk|first=Chris|website=BBC News|date=3 July 2019|accessdate=2 February 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200116160730/https://www.bbc.com/news/technology-48853230|archivedate=16 January 2020}}</ref> Баъзе конканҳо захираҳоро муттаҳид карда, қудрати коркарди худро тавассути шабака тақсим мекунанд, то мукофотро мувофиқи ҳаҷми коре, ки ба эҳтимоли пайдо кардани блок саҳм гузоштаанд, баробар тақсим кунанд. "Саҳм" ба аъзоёни истахри истихроҷи маъдан, ки як мадраки муътабар аз кор пешниҳод мекунанд, дода мешавад. Аз моҳи феврали 2018 [барӯзрасонӣ], ҳукумати Чин савдои арзи маҷозиро қатъ кард, пешниҳоди тангаҳои аввалияро мануъ эълом кард ва истихроҷи рамзарзҳоро низ қатъ кард. Бисёре аз конканҳои Чин баъд аз он ба Канада<ref>{{Cite news|date=2 February 2018|title=China's Crypto Crackdown Sends Miners Scurrying to Chilly Canada|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-02-02/china-crypto-exodus-leads-to-cheap-clean-power-in-chilly-canada|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180304090651/https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-02-02/china-crypto-exodus-leads-to-cheap-clean-power-in-chilly-canada|archivedate=4 March 2018|accessdate=3 March 2018|publisher=Bloomberg L.P.}}</ref> ва Техас кӯч бастанд.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-58414555|title=Why China's bitcoin miners are moving to Texas|work=BBC News|date=3 September 2021|accessdate=4 September 2021|archivedate=4 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210904221716/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-58414555}}</ref> Як ширкат аз сабаби паст будани нархи газ марказҳои додаҳоро барои истихроҷи рамзаразоҳо дар саҳроҳои конҳои нафту гази Канада идора мекунад.<ref>{{Cite web|url=http://www.worldoil.com/news/2018/1/26/cryptocurrency-mining-operation-launched-by-iron-bridge-resources|title=Cryptocurrency mining operation launched by Iron Bridge Resources|website=World Oil|date=26 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130091353/http://www.worldoil.com/news/2018/1/26/cryptocurrency-mining-operation-launched-by-iron-bridge-resources|archivedate=30 January 2018}}</ref> Июни соли 2018, .[[Гидро-Квебек|Hydro Quebec]] ба ҳукумати музофот пешниҳод кард, ки ба ширкатҳои рамзарзҳо барои истихроҷ 500 мегаватт нерӯи барқ ҷудо кунад.<ref>{{Cite web|url=https://marketexclusive.com/bitcoin-major-currencies-today-crypto-currency-daily-roundup-june-25/2018/06/|title=Bitcoin and crypto currencies trending up today - Crypto Currency Daily Roundup June 25 - Market Exclusive|website=marketexclusive.com|date=25 June 2018|accessdate=27 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413024944/https://marketexclusive.com/bitcoin-major-currencies-today-crypto-currency-daily-roundup-june-25/2018/06/|archivedate=13 April 2020}}</ref> Тибқи гузориши моҳи феврали соли 2018 аз ''[[:en:Fortune_(magazine)|Fortune]],'' Исландия қисман аз сабаби нерӯи арзони барқи худ ба паноҳгоҳи конканҳои рамзарзҳо табдил ёфтааст.<ref>{{Cite news|title=Iceland Expects to Use More Electricity Mining Bitcoin Than Powering Homes This Year|work=Fortune|url=http://fortune.com/2018/02/13/iceland-bitcoin-mining-electricity/|accessdate=25 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180420081336/http://fortune.com/2018/02/13/iceland-bitcoin-mining-electricity/|archivedate=20 April 2018}}</ref> Дар моҳи марти соли 2018, шаҳри [[Платсбург,Ню-Йорк|Платтсбурги Ню Йорк]] ба тамоми истихроҷи рамзарзҳоро мораторияи 18-моҳа эълон кард, то захираҳои табиӣ ва "хусусият ва самти" шаҳрро ҳифз кунанд. <ref>{{Cite news|date=16 March 2018|title=Bitcoin Mining Banned for First Time in Upstate New York Town|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-03-16/bitcoin-mining-banned-for-first-time-in-upstate-new-york-town|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320170609/https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-03-16/bitcoin-mining-banned-for-first-time-in-upstate-new-york-town|archivedate=20 March 2018|accessdate=20 March 2018|publisher=Bloomberg L.P.}}</ref> Дар соли 2021, [[Қазоқистон]] дуввумин кишвари бузурги истихроҷи рамзарзҳо шуд, ки 18,1% қурби ҷаҳонии экзахашро тавлид кардааст. Ин кишвар дар наздикии Экибастуз комбинате сохт, ки 50 000 компютер дорад. <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/av/technology-60148754|title=Inside Kazakhstan's giant crypto-mine|website=BBC|date=31 January 2022|accessdate=28 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220328171928/https://www.bbc.com/news/av/technology-60148754|archivedate=28 March 2022}}</ref> ==== Афзоиши нархи GPU ==== Афзоиши истихроҷи рамзарзҳот талабот ба [[Корти гирофик|кортҳои графикӣ]] (GPU) дар соли 2017 афзоиш дод <ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2018/1/30/16949550/bitcoin-graphics-cards-pc-prices-surge|title=Bitcoin mania is hurting PC gamers by pushing up GPU prices|date=30 January 2018|accessdate=2 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202070911/https://www.theverge.com/2018/1/30/16949550/bitcoin-graphics-cards-pc-prices-surge|archivedate=2 February 2018}}</ref> Қувваи ҳисоббарории GPU онҳоро барои тавлиди хэшҳо мувофиқ месозад. Дӯстдорони машҳури конканҳои рамзарзоҳо ба монанди кортҳои графикии Nvidia GTX 1060 ва GTX 1070, инчунин RX 570 ва RX 580 GPU-ҳои AMD, ду маротиба ё се маротиба афзоиш ёфтанд. – ё захира набуд. <ref>{{Cite web|url=https://www.polygon.com/2018/1/26/16936984/graphics-card-gpu-prices-nvidia-amd-cryptocurrency-mining-stores|title=Graphics card shortage leads retailers to take unusual measures|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=26 January 2018|accessdate=2 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202190305/https://www.polygon.com/2018/1/26/16936984/graphics-card-gpu-prices-nvidia-amd-cryptocurrency-mining-stores|archivedate=2 February 2018}}</ref> GTX 1070 Ti, ки бо нархи 450 доллар бароварда шуда буд, то 1100 доллар фурӯхта шуд. Корти дигари маъмул, GTX 1060 (модели 6 ГБ) бо нархи MSRP 250 доллар бароварда шуд ва тақрибан ба 500 доллар фурӯхта шуд. Кортҳои RX 570 ва RX 580 аз AMD тақрибан як сол аз захираҳо буданд. Конканҳо мунтазам тамоми захираи GPU-ҳои навро баробари дастрас шуданашон мехаранд. <ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/01/22/amd-nvidia-must-do-more-to-stop-cryptominers-from-causing-shortages.html|title=AMD, Nvidia must do more to stop cryptominers from causing PC gaming card shortages, price gouging|website=[[CNBC]]|date=22 January 2018|accessdate=2 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202094859/https://www.cnbc.com/2018/01/22/amd-nvidia-must-do-more-to-stop-cryptominers-from-causing-shortages.html|archivedate=2 February 2018}}</ref> Nvidia аз фурӯшандагон хоҳиш кард, ки ҳангоми фурӯши GPU ба бозигарон ба ҷои конканҳо ҳар кори аз дасташон меомадаро кунанд. Борис Бёлес, PR менеҷери барои Nvidia дар минтақаи Олмон, гуфт: "Дар аввал бозигарон барои Nvidia меоянд." <ref>{{Cite web|url=https://www.polygon.com/2018/1/23/16921356/nvidia-graphics-cards-sold-out-cryptocurrency-miners|title=Nvidia suggests retailers put gamers over cryptocurrency miners in graphics card craze|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=23 January 2018|accessdate=2 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202190249/https://www.polygon.com/2018/1/23/16921356/nvidia-graphics-cards-sold-out-cryptocurrency-miners|archivedate=2 February 2018}}</ref> ==== Микросхемаҳои суръатбахши истихроҷи рамзарзҳо ==== Ширкатҳои сершумор микросхемаҳои махсуси суръатбахши рамзарз-майнингро таҳия карданд, ки қодиранд аз нархи CPU ё GPU истихроҷи нарх хеле баландтаранд. Дар як лаҳза Intel бренди худ чипи суръатбахши рамзарзҳоро бо номи Blockscale ба фурӯш баровард. <ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/gadgets/2023/04/intel-introduced-bitcoin-mining-chips-a-year-ago-and-theyre-already-going-away/|title=Intel unceremoniously dumps its year-old Blockscale chips for bitcoin mining|author=Cunningham|first=Andrew|website=Ars Technica|date=18 April 2023|lang=en-us|accessdate=19 April 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230419070248/https://arstechnica.com/gadgets/2023/04/intel-introduced-bitcoin-mining-chips-a-year-ago-and-theyre-already-going-away/|archivedate=19 April 2023}}</ref> === Ҳамёнҳо === [[Акс:A_paper_printable_Bitcoin_wallet_consisting_of_one_bitcoin_address_for_receiving_and_the_corresponding_private_key_for_spending.png|мини| Намунаи коғази ҳамёни чопи Bitcoin, ки аз як нишонии Bitcoin барои қабул ва калиди хусусии мувофиқ барои харҷ иборат аст]] Ҳамёни рамзарзҳо воситаи нигоҳдории "калидҳо" (нишониҳо) ё тухмии ҷамъиятӣ ва хусусӣ мебошад, ки онро барои қабул ё харҷ кардани рамзарз истифода бурдан мумкин аст. <ref>{{Cite web|url=https://www.morningstar.com/articles/1050329/a-basic-glossary-of-terms-for-crypto-newbies|title=A Basic Glossary of Terms for Crypto Newbies|author=Arnott|first=Amy|website=Morningstar.com|date=2 August 2021|lang=en|accessdate=30 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210802195320/https://www.morningstar.com/articles/1050329/a-basic-glossary-of-terms-for-crypto-newbies|archivedate=2 August 2021}}</ref> Бо калиди хусусӣ, мумкин аст, ки ба навиштан дар дафтари ҷамъиятӣ, самаранок сарф рамзамрз алоқаманд. Бо калиди ҷамъиятӣ, имкон дорад, ки дигарон ба ҳамён асъор фиристанд. Якчанд усулҳои нигоҳ доштани калидҳо ё барҳо дар ҳамён вуҷуд доранд. Ин усулҳо аз истифодаи ҳамёнҳои коғазӣ (ки калидҳои ҷамъиятӣ, хусусӣ ё барзӣ дар коғаз навишта шудаанд), то истифодаи ҳамёнҳои сахтафзор (онҳо барои нигоҳ доштани маълумоти ҳамёни шумо сахтафзор мебошанд), то ҳамёни рақамӣ (компютер бо нармафзоре, ки шумо дорои нармафзори шумо мебошад) иборат аст. маълумот дар бораи ҳамён), барои ҷойгир кардани ҳамёни худ бо истифода аз биржае, ки дар он рамзарзҳо савдо карда мешавад ё тавассути нигоҳ доштани маълумоти ҳамёни худ дар як василаи рақамӣ ба монанди матни оддӣ. <ref>{{Cite journal|doi=10.5937/ekonomika1903065J|title=Comparative analysis of cryptocurrency wallets vs traditional wallets|year=2019|author=Jokić|first=Stevo|journal=Ekonomika|volume=65|issue=3|pages=65–75}}</ref> === Ношинос будан === Биткойн тахаллус аст, на беном ; cryptocurrency дар ҳамён ба шахс вобаста нест, балки ба як ё якчанд калидҳои мушаххас (ё "нишониҳо"). <ref>{{Cite news|author=Lee|first=Justina|date=13 September 2018|title=Mystery of the $2 Billion Bitcoin Whale That Fueled a Selloff|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-13/mystery-of-the-2-billion-bitcoin-whale-that-fueled-a-selloff|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181219093844/https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-13/mystery-of-the-2-billion-bitcoin-whale-that-fueled-a-selloff|archivedate=19 December 2018|work=Bloomberg.com}}</ref> Ҳамин тариқ, соҳибони Bitcoin фавран муайян карда намешаванд, аммо ҳама тарокунишҳо дар blockchain дастрасанд. <ref>{{Cite news|author=Galston|first=Ezra|title=Untraceable Bitcoin Is a Myth|url=https://www.wsj.com/articles/untraceable-bitcoin-is-a-myth-11623860828|accessdate=16 September 2022|publisher=The Wall Street Journal|date=16 June 2021|archivedate=20 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220920170550/https://www.wsj.com/articles/untraceable-bitcoin-is-a-myth-11623860828}}</ref> Бо вуҷуди ин, биржаҳои рамзарзҳо аксар вақт тибқи қонун барои ҷамъоварии маълумоти шахсии корбарони худ талаб карда мешаванд. <ref>{{Cite journal|author=Goodell|first=Geoff|date=2019|title=Can Cryptocurrencies Preserve Privacy and Comply With Regulations?|journal=Frontiers in Blockchain|volume=2|page=4|doi=10.3389/fbloc.2019.00004|issn=2624-7852}}</ref> Баъзе рамзарзҳо, аз қабили Monero, Zerocoin, Zerocash ва CryptoNote, барои баланд бардоштани махфият чораҳои иловагӣ меандешанд, масалан бо истифода аз далелҳои дониши сифр . <ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2015/02/07/what-you-need-to-know-about-zero-knowledge/|title=What You Need To Know About Zero Knowledge|website=TechCrunch|date=7 February 2015|accessdate=19 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220124117/https://techcrunch.com/2015/02/07/what-you-need-to-know-about-zero-knowledge/|archivedate=20 February 2019}}</ref> <ref>{{Cite news|author=Greenberg|first=Andy|date=25 January 2017|title=Monero, the Drug Dealer's Cryptocurrency of Choice, Is on Fire|work=Wired|url=https://www.wired.com/2017/01/monero-drug-dealers-cryptocurrency-choice-fire/|accessdate=19 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210020727/https://www.wired.com/2017/01/monero-drug-dealers-cryptocurrency-choice-fire/|archivedate=10 December 2018}}</ref> Тадқиқоти охирини соли 2020 ҳамлаҳои гуногунро ба махфият дар рамзарзҳо пешниҳод кард. Ҳамлаҳо нишон доданд, ки чӣ гуна усулҳои ифшои номаълум кафолати кофӣ нестанд. Барои беҳтар кардани махфият, пажӯҳишгарон якчанд ғояҳои гуногун, аз ҷумла схемаҳои нави криптографӣ ва механизмҳои пинҳон кардани нишониҳои IP- и манбаъро пешниҳод карданд. <ref>{{Cite journal|author=Herskind|first=Lasse|date=2020|title=Privacy and Cryptocurrencies—A Systematic Literature Review|url=https://ieeexplore.ieee.org/document/9036864/|journal=IEEE Access|volume=8|pages=54044–54059|doi=10.1109/ACCESS.2020.2980950|issn=2169-3536}}</ref> == Иқтисод == Рамзаразҳо асосан берун аз муассисаҳои бонкӣ ва давлатӣ истифода мешаванд ва тавассути Интернет мубодила карда мешаванд. Рамзарзҳои исботи кор, ба монанди Bitcoin, барои конканҳо ҳавасмандии мукофотҳои блокиро пешниҳод мекунанд. Боварӣ вуҷуд дорад, ки оё конканҳо бо мукофотҳои блокӣ ё пардохти тарокуниш пардохт мешаванд, ба амнияти blockchain таъсир намерасонад, аммо тадқиқот нишон медиҳад, ки ин дар баъзе ҳолатҳо ин тавр набошад. <ref>{{Cite web|url=https://www.cs.princeton.edu/~arvindn/publications/mining_CCS.pdf|title=On the Instability of Bitcoin Without the Block Reward|accessdate=5 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200605042205/https://www.cs.princeton.edu/~arvindn/publications/mining_CCS.pdf|archivedate=5 June 2020}}</ref> === Ноустуворӣ === Нархи рамзарзҳо нисбат ба дороиҳои молиявии муқарраршуда ба монанди саҳмияҳо хеле ноустувортаранд. Масалан, дар тӯли як ҳафта дар моҳи майи соли 2022, Bitcoin 20% арзиши худро аз даст доданд ва Ethereum 26%, Солана ва [[Cardano|Кардано]] мутаносибан 41% ва 35% аз даст доданд. Афзоиш ба огоҳиҳо дар бораи таваррум марбут буд. Барои муқоиса, дар ҳамон ҳафта, шохиси саҳҳомии [[Nasdaq-100|Nasdaq]] 7,6 дарсад ва [[FTSE 100 Index|FTSE 100]] 3,6 дарсад коҳиш ёфт. <ref>{{Cite news|author=Russell-Jones|first=Lily|date=15 May 2022|title=What's happening to cryptocurrencies?|work=Sunday Times|url=https://www.thetimes.co.uk/article/whats-happening-to-cryptocurrencies-hdlklltrk|accessdate=1 June 2022|archivedate=22 May 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220522225818/https://www.thetimes.co.uk/article/whats-happening-to-cryptocurrencies-hdlklltrk}}</ref> Дар муддати тӯлонӣ, аз 10 рамзарзи пешқадам, ки аз рӯи арзиши умумии тангаҳои муомилот дар моҳи январи соли 2018 муайян карда шуданд, танҳо чортоаш (Bitcoin, Ethereum, Cardano ва Ripple (XRP)) ҳанӯз дар аввали соли 2022 дар ин мавқеъ буданд <ref>{{Cite news|author=Tetrina|first=Kat|date=1 March 2022|title=Top 10 Cryptocurrencies In March 2022|work=Forbes|url=https://www.forbes.com/advisor/investing/top-10-cryptocurrencies/|accessdate=1 June 2022|archivedate=5 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220405164804/https://www.forbes.com/advisor/investing/top-10-cryptocurrencies/}}</ref> Арзиши умумии ҳамаи рамзарзҳо дар охири соли 2021 2 триллион доллар буд, аммо баъд аз нӯҳ моҳ ду баробар коҳиш ёфт. <ref>{{Cite news|date=30 November 2021|title=A history of cryptocurrency, from gaming tokens to a $2tn market|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/78431430-1afb-4712-bb75-424788c60583|accessdate=24 October 2022|archivedate=24 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221024133432/https://www.ft.com/content/78431430-1afb-4712-bb75-424788c60583}}</ref> <ref>{{Cite news|author=Russell-Jones|first=Lily|title=Cryptocurrency market slumps below $1trn|work=[[The Times]]|language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/cryptocurrency-market-slumps-below-1trn-q0rb8ls9v|accessdate=24 October 2022|archivedate=25 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220925203033/https://www.thetimes.co.uk/article/cryptocurrency-market-slumps-below-1trn-q0rb8ls9v}}</ref> The Wall Street Journal шарҳ додааст, ки бахши крипто бо боқимондаи бозорҳои сармоя "пайванд" шудааст ва "ба ҳамон қувваҳое, ки саҳмияҳои технологӣ ва дигар дороиҳои хавфро пеш мебаранд, ҳассос аст", ба монанди пешгӯиҳои таваррум. <ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/livecoverage/stock-market-news-today-09-13-2022/card/bitcoin-and-other-cryptos-fall-on-hot-inflation-report-wC8EiM4cyizUxCZcsBzz|title=Bitcoin, Other Cryptos Fall on Hot Inflation Report|website=WSJ|lang=en|accessdate=24 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221024133432/https://www.wsj.com/livecoverage/stock-market-news-today-09-13-2022/card/bitcoin-and-other-cryptos-fall-on-hot-inflation-report-wC8EiM4cyizUxCZcsBzz|archivedate=24 October 2022}}</ref> === Пойгоҳи додаҳо === Ғайр аз блокчейнҳо, инчунин пойгоҳи додаҳои ''мутамарказ'' мавҷуданд, ки маълумоти бозори крипторо нигоҳ медоранд. Дар муқоиса бо blockchain, пойгоҳи додаҳо зуд кор мекунанд, зеро раванди санҷиш вуҷуд надорад. Чаҳор то аз маъмултарин пойгоҳи додаҳои бозори рамзарзҳо CoinMarketCap, CoinGecko, BraveNewCoin ва Cryptocompare ба ҳисоб мераванд. <ref>{{Cite journal|author=Vidal-Tomás|first=David|date=2022|title=Which cryptocurrency data sources should scholars use?|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1057521922000369|journal=International Review of Financial Analysis|language=en|volume=81|pages=102061|doi=10.1016/j.irfa.2022.102061|accessdate=18 April 2022}}</ref> === Манъи таблиғ === Дар платформаҳои зерин таблиғи рамзарзҳо манъ карда шудааст: * [[Google]] <ref name="ToISW" /> - Августи соли 2021 ба охир расид <ref name="Search Engine Land 2021-06-03">{{Cite news|url=https://searchengineland.com/google-ads-updates-cryptocurrency-ad-policies-349187|title=Google Ads updates cryptocurrency ad policies|work=[[Search Engine Land]]|date=3 June 2021|accessdate=16 March 2023|archivedate=16 January 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220116193251/https://searchengineland.com/google-ads-updates-cryptocurrency-ad-policies-349187}}</ref> * [[Твиттер|Twitter]] <ref name="ToISW">{{Cite news|author=Weinglass|first=Simona|date=28 March 2018|title=European Union bans binary options, strictly regulates CFDs|work=[[The Times of Israel]]|url=https://www.timesofisrael.com/european-union-bans-binary-options-strictly-regulates-cfds/|accessdate=2 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180401084746/https://www.timesofisrael.com/european-union-bans-binary-options-strictly-regulates-cfds/|archivedate=1 April 2018}}</ref> * [[Фейсбук|Facebook]] <ref name="ToISW" /> - Декабри соли 2021 ба охир расид <ref name="CNBC 2021-12-01">{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2021/12/01/facebook-ends-ban-on-cryptocurrency-ads.html|title=Facebook retreats from crypto ad ban|work=[[CNBC]]|date=1 December 2021|accessdate=16 March 2023|archivedate=3 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220903181837/https://www.cnbc.com/2021/12/01/facebook-ends-ban-on-cryptocurrency-ads.html}}</ref> * Bing <ref name="bing51418">{{Cite web|url=https://advertise.bingads.microsoft.com/en-us/blog/post/may-2018/bing-ads-to-disallow-cryptocurrency-advertising?feed=blogposts|title=Bing Ads to disallow cryptocurrency advertising|author=Alsoszatai-Petheo|first=Melissa|date=14 May 2018|publisher=Microsoft|accessdate=16 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180517152920/https://advertise.bingads.microsoft.com/en-us/blog/post/may-2018/bing-ads-to-disallow-cryptocurrency-advertising?feed=blogposts|archivedate=17 May 2018}}</ref> - Июни соли 2022 ба охир расид <ref name="Search Engine Land 2022-06-01">{{Cite news|url=https://searchengineland.com/microsoft-allows-crypto-exchange-385507|title=Crypto exchange ads now allowed on Microsoft Ads (with pre-approval)|work=[[Search Engine Land]]|date=1 June 2022|accessdate=16 March 2023|archivedate=7 July 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220707174206/https://searchengineland.com/microsoft-allows-crypto-exchange-385507}}</ref> * Snapchat * LinkedIn <ref name=":3" /> * MailChimp <ref name="3key">{{Cite news|author=French|first=Jordan|date=2 April 2018|title=3 Key Factors Behind Bitcoin's Current Slide|publisher=theStreet.com|url=https://www.thestreet.com/story/14541510/1/whats-behind-bitcoin-price-slump.html|accessdate=2 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180403051718/https://www.thestreet.com/story/14541510/1/whats-behind-bitcoin-price-slump.html|archivedate=3 April 2018|ref='}}</ref> * Байду * Тенсент * Weibo * [[:en:Line_Corporation|Line]] * [[Яндекс]] <ref name=":3">{{Cite news|author=Wilson|first=Thomas|date=28 March 2018|title=Twitter and LinkedIn ban cryptocurrency adverts – leaving regulators behind|work=Independent|url=https://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/twitter-ban-cryptocurrency-adverts-regulators-bitcoin-facebook-social-media-a8277176.html|accessdate=3 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180404074502/https://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/twitter-ban-cryptocurrency-adverts-regulators-bitcoin-facebook-social-media-a8277176.html|archivedate=4 April 2018}}</ref> === Интиқодҳо === [[Биткуин|Биткойн]] аз ҷониби ҳашт барандаи Ҷоизаи ёдбуди Нобел дар соҳаи илмҳои иқтисод ҳамчун ҳубобчаи тахминӣ тавсиф шудааст: Пол Кругман, <ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/paul-krugman-says-bitcoin-is-a-bubble-2017-12|title=Paul Krugman: Bitcoin is a more obvious bubble than housing was|author=Ciolli|first=Jacqui Frank, Kara Chin, Joe|website=Business Insider|lang=en-US|accessdate=1 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220301153645/https://www.businessinsider.com/paul-krugman-says-bitcoin-is-a-bubble-2017-12|archivedate=1 March 2022}}</ref> Роберт Ҷ. Шиллер, <ref name="Shiller 2014">{{Cite news|author=Shiller|first=Robert|date=1 March 2014|title=In Search of a Stable Electronic Currency|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2014/03/02/business/in-search-of-a-stable-electronic-currency.html?_r=0|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141024120222/http://www.nytimes.com/2014/03/02/business/in-search-of-a-stable-electronic-currency.html?_r=0|archivedate=24 October 2014}}</ref> Ҷозеф Стиглиц, <ref name="Stiglitz">{{Cite news|author=Costelloe|first=Kevin|date=29 November 2017|title=Bitcoin 'Ought to Be Outlawed,' Nobel Prize Winner Stiglitz Says|publisher=Bloomberg|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-29/bitcoin-ought-to-be-outlawed-nobel-prize-winner-stiglitz-says-jal10hxd|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612224313/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-29/bitcoin-ought-to-be-outlawed-nobel-prize-winner-stiglitz-says-jal10hxd|archivedate=12 June 2018|quote=It doesn’t serve any socially useful function.}}</ref> Ричард Талер, <ref name="Thaler">{{Cite news|date=22 January 2018|title=Economics Nobel prize winner, Richard Thaler: 'The market that looks most like a bubble to me is Bitcoin and its brethren'|publisher=ECO Portuguese Economy|url=https://econews.pt/2018/01/22/economics-nobel-prize-winner-richard-thaler-the-market-that-looks-most-like-a-bubble-to-me-is-bitcoin-and-its-brethren/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612140603/https://econews.pt/2018/01/22/economics-nobel-prize-winner-richard-thaler-the-market-that-looks-most-like-a-bubble-to-me-is-bitcoin-and-its-brethren/|archivedate=12 June 2018}}</ref> Ҷеймс Ҳекман, <ref name="4Nobels">{{Cite news|author=Wolff-Mann|first=Ethan|date=27 April 2018|title='Only good for drug dealers': More Nobel prize winners snub bitcoin|publisher=Yahoo Finance|url=https://finance.yahoo.com/news/good-drug-dealers-nobel-prize-winners-snub-bitcoin-184903784.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141128/https://finance.yahoo.com/news/good-drug-dealers-nobel-prize-winners-snub-bitcoin-184903784.html|archivedate=12 June 2018}}</ref> Томас Сарджент, <ref name="4Nobels" /> Ангус Дитон, <ref name="4Nobels" /> ва Оливер Харт ; <ref name="4Nobels" /> ва аз ҷониби мансабдорони бонки марказӣ, аз ҷумла Алан Гринспан, <ref name="Kearns">{{Cite news|author=Kearns, Jeff|date=4 December 2013|title=Greenspan Says Bitcoin a Bubble Without Intrinsic Currency Value|work=bloomberg.com|publisher=Bloomberg LP|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-12-04/greenspan-says-bitcoin-a-bubble-without-intrinsic-currency-value.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131229054844/http://www.bloomberg.com/news/2013-12-04/greenspan-says-bitcoin-a-bubble-without-intrinsic-currency-value.html|archivedate=29 December 2013}}</ref> Агустин Карстенс, <ref name="Carstens">{{Cite news|date=6 February 2018|title=Central banker takes stab at bitcoin 'bubble'|publisher=Phys.org|url=https://phys.org/news/2018-02-central-banker-stab-bitcoin.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612143028/https://phys.org/news/2018-02-central-banker-stab-bitcoin.html|archivedate=12 June 2018}}</ref> Витор Констансио, <ref name="Constancio">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/18507a26-9fb4-11e7-8cd4-932067fbf946|title=Bitcoin is like Tulipmania, says ECB vice-president|date=22 September 2017|publisher=The Financial Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170930234500/https://www.ft.com/content/18507a26-9fb4-11e7-8cd4-932067fbf946|archivedate=30 September 2017}}</ref> ва Ноут Веллинк . <ref name="tulip mania">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/technology/2013/dec/04/bitcoin-bubble-tulip-dutch-banker|title=Bitcoin hype worse than 'tulip mania', says Dutch central banker|author=Hern|first=Alex|website=The Guardian|date=4 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170320051840/https://www.theguardian.com/technology/2013/dec/04/bitcoin-bubble-tulip-dutch-banker|archivedate=20 March 2017}}</ref> Сармоягузорон [[Воррен Баффет|Уоррен Баффет]] ва Ҷорҷ Сорос онро мутаносибан ҳамчун "сароб" <ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2014/03/14/buffett-blasts-bitcoin-as-mirage-stay-away.html|title=Bitcoin? Here's what Warren Buffett is saying|author=Crippen|first=Alex|website=CNBC|date=14 March 2014|accessdate=11 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170113070447/http://www.cnbc.com/2014/03/14/buffett-blasts-bitcoin-as-mirage-stay-away.html|archivedate=13 January 2017}}</ref> ва "ҳубоб" тавсиф кардаанд; <ref name="GnMSoros">{{Cite news|author=Porzecanski|first=Katia|date=25 January 2018|title=George Soros: Bitcoin is a bubble, Trump is a 'danger to the world'|publisher=Globe and Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/globe-investor/investment-ideas/george-soros-says-bitcoin-bubble-wont-have-sharp-break-like-others/article37739168/|accessdate=7 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180609071424/https://www.theglobeandmail.com/globe-investor/investment-ideas/george-soros-says-bitcoin-bubble-wont-have-sharp-break-like-others/article37739168/|archivedate=9 June 2018}}</ref> дар ҳоле, ки роҳбарони тиҷорат [[Ҷек Ма]] ва директори генералии JP Morgan Chase Ҷейми Даймон онро мутаносибан "ҳубобӣ" <ref name="Yang Ma">{{Cite news|author=Yang|first=Yingzhi|date=18 May 2018|title=There's a bitcoin bubble, says Alibaba executive chairman Jack Ma|publisher=South China Morning Post|url=http://www.scmp.com/tech/enterprises/article/2146648/theres-bitcoin-bubble-says-alibaba-executive-chairman-jack-ma|accessdate=10 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180610214759/http://www.scmp.com/tech/enterprises/article/2146648/theres-bitcoin-bubble-says-alibaba-executive-chairman-jack-ma|archivedate=10 June 2018}}</ref> ва "қаллобӣ" <ref name="Buffet and Dimon">{{Cite news|author=Cheng|first=Evelyn|date=7 June 2018|title=Warren Buffett and Jamie Dimon on bitcoin: Beware|publisher=CNBC|url=https://www.cnbc.com/2018/06/07/warren-buffett-and-jamie-dimon-on-bitcoin-beware.html|accessdate=7 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180609122312/https://www.cnbc.com/2018/06/07/warren-buffett-and-jamie-dimon-on-bitcoin-beware.html|archivedate=9 June 2018}}</ref> номидаанд, гарчанде Ҷейми Даймон баъдтар гуфт, аз он ки Bitcoin-ро қаллобӣ номида, пушаймон аст. <ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/01/09/jamie-dimon-says-he-regrets-calling-bitcoin-a-fraud.html|title=Jamie Dimon says he regrets calling bitcoin a fraud and believes in the technology behind it|author=Kim|first=Tae|website=CNBC|date=9 January 2018|lang=en|accessdate=31 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180113085325/https://www.cnbc.com/2018/01/09/jamie-dimon-says-he-regrets-calling-bitcoin-a-fraud.html|archivedate=13 January 2018}}</ref> Директори генералии BlackRock Лоренс Д. Финк Биткоинро "индекси пулшӯи " номид. <ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2017/10/13/blackrock-ceo-larry-fink-calls-bitcoin-an-index-of-money-laundering.html|title=BlackRock CEO Larry Fink calls bitcoin an 'index of money laundering'|author=Imbert|first=Fred|website=[[CNBC]]|date=13 October 2017|accessdate=19 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171030202248/https://www.cnbc.com/2017/10/13/blackrock-ceo-larry-fink-calls-bitcoin-an-index-of-money-laundering.html|archivedate=30 October 2017}}</ref> Дар моҳи июни соли 2022, магнат [[Билл Гейтс]] гуфт, ки рамзарзҳо "100% ба назарияи аблаҳонтар асос ёфтааст". <ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/06/15/bill-gates-says-crypto-and-nfts-are-based-on-greater-fool-theory.html|title=Bill Gates says crypto and NFTs are '100% based on greater fool theory'|author=Browne|first=Ryan|website=[[CNBC]]|date=15 June 2022|accessdate=15 June 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615081326/https://www.cnbc.com/2022/06/15/bill-gates-says-crypto-and-nfts-are-based-on-greater-fool-theory.html|archivedate=15 June 2022}}</ref> == Ҳамчунин нигаред == == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Portal bar|Business and economics|Free and open-source software|Money|Numismatics}}{{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Фанноварии молӣ]] [[Гурӯҳ:Корбуди рамзарзҳо]] [[Гурӯҳ:Рамзарзҳо]] [[Гурӯҳ:Ғайримутамарказ]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] 6va0l15ybhn5bedawy36s65w442x3ik 0 287252 1483234 1481393 2026-08-13T14:16:28Z VASHGIRD 8035 /* Нусхаҳои чопӣ */ 1483234 wikitext text/x-wiki {{Интишор}} «'''Донишномаи Алоӣ'''» ({{lang-fa|دانشنامهٔ علایی}}) — рисолаест фалсафӣ ба [[забони форсӣ]] аз [[Ибни Сино]], ки барои [[Алоуддавла Кокуя]] дар Исфаҳон ва дар фосилаи солҳои 413 то 428 ҳиҷрӣ таълиф шуд. Ин асар дар манбаъҳои арабӣ ва форсӣ бо номҳои «Ал-ҳикмату-л-алоия», «Ар-рисолату-л-алоия», «Ҳикмати алоӣ» ва «Китоби алоӣ» низ шинохта мешавад ва [[Ибни Абиусайбиъа]] аз он бо унвони «Донишномаи Алоӣ» ёд кардааст.<ref>{{Cite web|url=https://www.iranicaonline.org/articles/avicenna-xi/|title=AVICENNA xi. Persian Works|website=Encyclopaedia Iranica|lang=en|accessdate=2026-07-09}}</ref> == Забони асар == Ин китоб ба форсии дарӣ аст ва Ибни Сино дар он кӯшидааст, то ҳадди имкон вожагони форсиро ба кор барад. Хусусиятҳои насри ин китоб, аз ҷумла истифодаи мукаррар аз «мар», «андар», пешванди феълии «ҳаме» ва сохторҳои мухтасару дақиқ, мавриди таваҷҷуҳи пажӯҳишгарони забоншиносӣ буда ва дар конфронси ҳазораи Ибни Сино баррасӣ шудааст. == Номи арабӣ == Дар манбаъҳои арабӣ ва форсӣ, ин асар бо номҳои «Ал-ҳикмату-л-алоия», «Ар-рисолату-л-алоия», «Ҳикмати алоӣ» ва «Китоби алоӣ» зикр шудааст. == Замони нигориш == Ибни Сино ин донишномаро дар даврони иқомати худ дар [[Исфаҳон]] ва ба дархосту ҳимояти Алоуддавла Кокуя навишт. Ӯ дар муқаддимаи мантиқи донишнома ёд мекунад, ки Алоуддавла аз арабӣ будани китобҳои ҳикмат изҳори нотавонӣ карда ва аз ӯ хост китобе ба порсии дарӣ бинависад, то дар фаҳми фалсафа ёриаш кунад. == Иллати таълиф == Алоуддавла Кокуя аз Ибни Сино хост китобе ба форсӣ дар усули улуми ҳикмат бингорад. Ибни Сино дар муқаддимаи мантиқи донишнома менависад, ки маъмур шуд «''китобе тасниф кунам ба порсии дарӣ, ки андар вай аслҳо ва нуктаҳои панҷ илм аз илмҳои ҳикмати пешиниён гирд оварам ба ғояти ихтисор''». Ин панҷ илм иборат буданд аз: * Мантиқ * Табииёт (илми зерин) * Ҳайат * Мусиқӣ * Он чӣ берун аз табиат аст (илми барин). Аммо тартиби мабоҳис дар китоб мутобиқи ин феҳрист нест; Ибни Сино бархилофи расми маъмул, [[Илоҳиёт]] ё мабаъдуттабиаро пеш аз табииёт овардааст ва шогирдаш [[Баҳманёр]] низ ин тартибро дар китоби «Ат-таҳсил» дунбол кардааст. == Сохтор ва муҳтавои китоб == Донишнома, монанди «Шифо» ва «Наҷот», рисолае ҷомеъ дар ҳафт илм аст, ки дар чаҳор бахш танзим шудаанд: * Мантиқ (вироиши [[Сайид Муҳаммад Мишкот]] ва [[Муҳаммад Муъин]], Теҳрон, 1331 ш.) * Метафизика (вироиши Муҳаммад Муин, Теҳрон, 1331 ш.) * Улуми табиӣ (вироиши Сайид Муҳаммад Мишкот, Теҳрон, 1331 ш.) * Риёзиёт (ҳандаса, нуҷум, ҳисоб, мусиқӣ) Бахши риёзиёт дар замони ҳаёти Ибни Сино аз миён рафт ва нусхаи мавҷуд талхисест, ки шогирдаш Абӯубайди Ҷӯзҷонӣ (Абдулвоҳид) пас аз вафоти вай бар асоси рисолаҳои кӯтоҳи арабии Ибни Сино тадвин ва ба форсӣ тарҷума кард. === Тартиби мабоҳис === Ибни Сино дар донишнома тартиби илмии мутафовите ихтиёр кардааст. Дар оғози Илоҳиёт, далели ин корро чунин баён мекунад: «''Аслҳои ҳамаи илмҳо андар ин илм [илми илоҳӣ] дуруст шавад ва ин илмро ба охир омӯзанд, ҳарчанд ба ҳақиқат аввал аст, валекин мо ҷаҳд кунем, ки ба аввал биомӯзонем''». Бахши Илоҳиёт муштамал бар мабоҳисе дар бораи мавзӯи илми барин (мавҷуд бима ҳува мавҷуд) ва ҳолотии он аст. Сохтори фаслҳо бар асоси ҷуфтҳои мутақобил танзим шудааст: Ҷавҳар ва араз, куллӣ ва ҷузъӣ, воҳид ва касир, иллат ва маълул, феъл ва қувва, мумкин ва воҷиб. Ибни Сино дар ин китоб назарияи «аразияти вуҷуд»-ро бо сароҳати бештаре нисбат ба «Шифо» баён мекунад ва мақулотро дар метафизика мегунҷонад, на дар мантиқ. Ин назария бо баҳси «мумкин» ва «зарурӣ», ки охирин ҷуфти ҳолоти мавҷуд бима ҳува мавҷуд аст, пайванди наздик дорад. === Мантиқ === Шарҳи Ибни Сино аз мантиқ дар донишнома ғолибан талхис ё таркиби мабоҳиси «Наҷот» аст, аммо гоҳ тавзеҳоте муфассалтар ироа медиҳад. Бархе фаслҳо чакидаи ду ё чанд фасланд ва бархе мабоҳиси тахассусии донишгоҳӣ ҳазф шудаанд, монанди назарияи муҳтавои гузораҳо ва се ваҷҳи доварӣ, ки дар инҷо танҳо даҳ сатр аст. Дар муқобил, Ибни Сино дар баҳси «истидлол аз тариқи қиёс» ва «моддаи қиёс» басти бештаре медиҳад. Ӯ дар ин асар қиёси мисолӣ, маҳбуб назди мутакаллимони мадрасаиро нақд мекунад. Ҳамчунин дар донишнома аз баҳси таноқуз ва акси муставӣ дар гузораҳои муваҷҷаҳа коҳиш дода шудааст. == Сабки асар == Сабки донишнома содатар, рӯшантар, зиндатар ва ғайрирасмитар аз асарҳои арабии Ибни Сино аст. Нависанда дар инҷо бо танзи мулоим бо мутакаллимон (ҷадалиён) ҷадал мекунад ва дар мавориде шеваи истидлоли ононро ба масхара мегирад. Мисоли маъруфи ӯ дар бахши мантиқ чунин аст: «''Сипас рафтанд ва ба осмон нигоҳ карданд ва диданд, ки шабеҳи хонае аст…''». Дар бахши Илоҳиёт, интиқод ба Афлотун ва «мисол»-и афлотунӣ маътуф аст ва Ибни Сино ин назарияро бо танз рад мекунад, барои намуна «идеяи инсоният»-и як фардро тасаввур мекунад, ки ҳамзамон дар ҳамаи афроди инсон мавҷуд бошад ва бо касб ё фақдони дониш тағйир кунад. == Бахшҳои китоб == Се бахши мантиқ, Илоҳиёт ва табииёт аз навиштаҳои худи Ибни Сино аст ва бахши риёзиётро шогирдаш Ҷӯзҷонӣ аз асарҳои дигари вай фароҳам овардааст. == Нусхаҳои чопӣ == * Чопи сангӣ таҳти унвони «Мояи дониши алоӣ» машҳур ба «Ал-ҳикмату-л-алоия», Ҳайдарободи Даккан, 1309/1891; шомили се бахши мантиқ, метафизика ва улуми табиӣ; пур аз хато, аммо нахустин чопи мавҷуд аст. * Чопи Аҳмади Хуросонӣ, «Донишномаи Алоӣ ё ҳикмати Буалӣ», Теҳрон, 1315 ш.; бар асоси чаҳор нусхаи хаттӣ; шомили мантиқ ва метафизика бо муқаддимае дар аҳволи Ибни Сино, ашъори мансуб ба ӯ, феҳристи асарҳо ва вожаномаи форсӣ-арабӣ. * Чопи Мишкот ва Муин, Теҳрон, 1331 ш.; шомили мантиқ, Илоҳиёт ва табииёт, бар асоси даҳ нусхаи хаттӣ; ҳамроҳ бо вожаномаи таркибии форсӣ-арабӣ. == Ҷанбаҳои забонӣ == Хуросонӣ ва сипас пажӯҳишгарони забоншиноси эронӣ — аз ҷумла Ҳ. Хатибӣ ва [[Муҳаммад Муъин]] — забони донишномаро аз назари вожагони фалсафии форсӣ ва таъсири он бар адабиёти форсӣ баррасӣ кардаанд. Ба заъми Хатибӣ, форсии асри Ибни Сино бештар таҳти таъсири паҳлавӣ буда ва Ибни Сино бисёре аз истилоҳоти илмӣ ва фалсафии форсиро ибдоъ кардааст. == Намунаи наср == Буалӣ дар мантиқ менависад: «''Ва қиёс би-л-ҷумла сухане буд андар вай суханоне гуфта, ки чун пазируфтаед суханоне, ки андар вай гуфта омада буд, аз онҷо гуфторе дигар лозим ояд ҳар оина…''» == Асаргузорӣ == [[Абуҳомид Муҳаммади Ғазолӣ|Абуҳомид Муҳаммад Ғазолӣ]] дар китоби [[Мақосиду-л-фалосифа]] бисёр аз донишнома баҳра бурда ва гузидаҳое аз онро ба арабӣ тарҷума кардааст. Бархе пажӯҳишгарон нишон додаанд, ки бахшҳои зиёде аз «Мақосид» бо донишнома мутобиқанд. == Нигаред низ == * [[Осори форсии Ибни Сино]] * [[Мақосиду-л-фалосифа]] * [[Донишномаи шоҳӣ]] * [[Донишномаи Эрон ва ислом]] * [[Донишномаи ҷаҳони ислом]] * [[Донишномаи Эронико]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.cgie.org.ir/fa/article/245466 Донишномаи Алоӣ] дар Доиратулмаорифи бузурги Исломӣ * [https://rch.ac.ir/article/Details?id=9053 Донишномаи Алоӣ]{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} дар Донишномаи ҷаҳони Ислом {{ПБ }} {{Ибни Сино}} [[Гурӯҳ:Осори Ибни Сино]] [[Гурӯҳ:Асарҳои илмии ҷаҳони ислом дар асрҳои миёна]] [[Гурӯҳ:Адабиёти форсӣ]] [[Гурӯҳ:Адабиёти метафизика]] [[Гурӯҳ:Донишномаҳои форсӣ]] [[Гурӯҳ:Донишномаҳо]] 52dtv7wh7vok1no7r90beck9goljxd7 0 287800 1483301 1481836 2026-08-13T19:34:22Z InternetArchiveBot 30618 Add 4 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483301 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} {{Ҳамномҳо|Муҳаммад (Ҳамном)|Муҳаммад }} '''Муҳамма́д Юну́с''' ({{lang-bn|মুহাম্মদ ইউনুস}}; {{ВД-Дебоча}}) — бонкдор, иқтисоддон ва пешвои ҷомеаи мадании Бангладеш мебошад, ки барои таъсиси Grameen Bank ва пешрави консепсияҳои қарздиҳии хурд ва маблағгузории хурд [[Ҷоизаи сулҳи Нобел|бо ҷоизаи сулҳи Нобел]] сарфароз гардонида шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/biographical/|title=The Nobel Peace Prize 2006|website=NobelPrize.org|lang=en-US|accessdate=9 June 2020}}</ref> Раиси ҳукумати муваққати Бангладеш аз 6 августи соли 2024 интихоб шудааст<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/world-news/bangladesh-unrest-live-updates-nobel-laureate-muhammad-yunus-named-chief-adviser-of-interim-government-6280732|title=Bangladesh Unrest LIVE Updates: Interim Government To Take Oath Tomorrow, Nobel Winner Is Caretaker Leader|website=NDTV.com|accessdate=2024-08-07}}</ref>. Ин қарзҳо ба соҳибкороне дода мешаванд, ки барои гирифтани қарзҳои анъанавии бонкҳо дасти тавоное надоранд. Юнус ва Бонки Грамен якҷоя ба ҷоизаи сулҳи Нобел "''барои талошҳояшон тавассути қарздиҳии хурд ҷиҳати эҷоди рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ " сарфароз гардонида шуданд''. Кумитаи Нобелии Норвегия гуфтааст, ки «то даме ки гурӯҳҳои зиёди аҳолӣ роҳҳои баромадан аз фақрро пайдо накунанд, сулҳи пойдор ба даст оварда ғайримумкин аст» ва «дар байни фарҳангҳову тамаддунҳо Юнус ва бонки Грамин нишон доданд, ки ҳатто фақиртарин фуқаро метавонанд барои рушди худ ва тағири некӯаҳволи худ саъйу талош ба амал биоварад».<ref name="Nobel">{{Cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/press.html|title=The Nobel Peace Prize for 2006|website=Nobel Foundation|date=13 October 2006|accessdate=13 October 2006}}</ref> Юнус чандин ҷоизаҳои дигари миллӣ ва байналмилалиро соҳиб ба даст оварда аст. Вай соли 2009 Медали президентии озодии Иёлоти Муттаҳида ва соли 2010 Медали тиллоии Конгрессро ба даст овард. Дар соли 2008, ӯ дар феҳристи маҷаллаи ''Foreign Policy'' дар шумораи 2 'Top 100 Thinker Global' дар қатори сад мутафаккири барҷастаи олам ҷой гирифтааст.<ref>FP Top 100 Global Thinkers</ref> Моҳи феврали соли 2011 Юнус дар якҷоягӣ бо Саския Брюйстен, Софи Эйзенманн ва Ҳанс Рейтс муассисаи Тиҷорати Иҷтимоии Юнус — Ташаббусҳои Глобалӣ (YSB) -ро таъсис доданд. YSB корхонаҳои иҷтимоиро барои ҳалли мушкилоти иҷтимоӣ дар саросари ҷаҳон дастгирӣ ва ташвиқ мекунад Ҳамчун дасти байналмилалии татбиқи дидгоҳҳои Юнус дар бораи капитализми нави башардӯстона, YSB маблағҳои инкубаториро барои тиҷорати иҷтимоӣ дар кишварҳои рӯ ба инкишоф идора мекунад ва ба ширкатҳо, ҳукуматҳо, фондҳо ва ташкилотҳои ҷамъиятӣ хидамоти машваратӣ ироа мекунад. Дар соли 2012, ӯ ректори Донишгоҳи Глазго Каледонияи Шотландия баргузида шуд ва дар ин вазифа то соли 2018 фаъолият кард.<ref name="BBC-Glasgow">{{Cite news|date=1 July 2012|title=Muhammad Yunus accepts Glasgow Caledonian University post|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-business-18653792|work=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.parliament.uk/edm/2012-13/417|title=Muhammad Yunus Chancellor of Glasgow Caledonian University|website=UK Parliament|date=16 July 2012}}</ref> Қаблан, ӯ ба ҳайси профессори улуми иқтисодии Донишгоҳи Читтагонги Бангладеш кор карда аст.<ref>{{Cite web|url=https://keough.nd.edu/muhammad-yunus/|title=Professor Muhammad Yunus|website=Keough School - University of Notre Dame|lang=en-US|accessdate=9 June 2020|archivedate=2022-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220410103540/https://keough.nd.edu/muhammad-yunus/}}</ref> Ӯ якчанд китобҳои марбут ба фаъолиятҳои молиявии худро мунташир кардааст. Муҳаммад Юнус узви шӯрои муассисони Grameen America ва Grameen Foundation мебошад, ки қарздиҳии хурдро дастгирӣ мекунанд. Юнус инчунин дар Шӯрои директорони Бунёди Созмони Милали Муттаҳид, як созмони хайрияи ҷамъиятӣ, ки соли 1998 аз ҷониби хайрхоҳони амрикоӣ Тед Тернер бо маблағи 1 миллиард доллар таъсис ёфтааст, кор ва фаъолият мекунад.<ref name="test">[http://www.unfoundation.org/ United Nations Foundation], additional text.</ref> Дар моҳи марти соли 2011, ҳукумати [[Бангладеш]] Юнусро бо далели нақзи қонун ва маҳдудияти синну солӣ аз мақомаш аз раёсати Grameen Bank барканор кард.<ref name="Sacking">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/03/03/world/asia/03yunus.html|title=Microcredit Pioneer Ousted, Head of Bangladeshi Bank Says|work=The New York Times|first=Lydia|author=Polgreen|date=2 March 2011}}</ref> == Зиндагӣ ва таҳсилот == [[Акс:Young-muhammad-yunus.jpg|мини|Юнус ҳамчун бойкаут, дар соли 1953]] [[Акс:Muhammad_Yunus_at_Chittagong_Collegiate_School.JPG|мини|Соли 2003 Юнус аз Мактаби Коллеҷи Читтагонг боздид мекунад]] Ӯ сеюмин фарзанд аз нуҳ фарзанд мебошад.<ref>{{Cite web|url=http://muhammadyunus.org/content/view/19/34/lang,en/|title=About Dr. Yunus: Family|publisher=MuhammadYunus.ORG|accessdate=14 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080416113101/http://muhammadyunus.org/content/view/19/34/lang,en/|archivedate=16 April 2008}}</ref> Муҳаммад Юнус дар 28 июни соли 1940 оилаи мусулмони бенгалӣ дар деҳаи Басуа (Bathua), дар канори роҳи Каптаи (Kaptai) дар музофоти Ҳасазари, Читтагонг дар раёсати Бенгал(Bengal) -и Раҷ Бритониё (Raj Бритониё) [[Банглодеш|Бангладеш]] -и имрӯза таваллуд шудааст.<ref name="$27">{{Cite news|date=14 October 2006|title=First loan he gave was $27 from own pocket|url=http://archive.thedailystar.net/2006/10/14/d6101401033.htm|work=The Daily Star|accessdate=22 August 2007|archivedate=2015-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518074321/http://archive.thedailystar.net/2006/10/14/d6101401033.htm}}</ref><ref name="Hero">{{Cite news|author=Haider|first=Mahtab|date=1 January 2007|title=Muhammad Yunus: The triumph of idealism|url=http://www.newagebd.com/2006/dec/28/newyear07/heroes01.html|work=New Year Special: Heroes|publisher=New Age|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070107075121/http://www.newagebd.com/2006/dec/28/newyear07/heroes01.html|archivedate=7 January 2007|accessdate=11 September 2007}}</ref> Падари ӯ Ҳази Дула Миа Шоудагар, заргар ва модараш Сӯфия Хотун буданд. Кӯдакии ӯ дар деҳа сипарӣ шудааст. Соли 1944 оилаи ӯ ба шаҳри Читтагонг кӯчид ва ӯ аз мактаби деҳааш ба мактаби ибтидоии Ламабазар рафт. Соли 1949, модараш гирифтори бемории равонӣ шуд. Баъдтар, ӯ аз имтиҳони хатмкунӣ аз Мактаби Коллеҷи Читтагонг гузашт, ки ҷойи 16-умро дар миёни 39,000 донишҷӯ дар Покистони Шарқӣ ба даст оварда буд. Дар солҳои мактабхонӣ, ӯ аз бойскаутҳои фаъол буд ва соли 1952 ба Покистони Ғарбӣ ва Ҳиндустон ва соли 1955 бошад ба Канада ҷиҳати ширкат кардан дар Ҷамбори мусофират кард. Баъдтар, вақте ки Юнус дар коллеҷи Читтагонг таҳсил мекард, дар фаъолиятҳои фарҳангӣ фаъол шуд ва ҷоизаҳоро барои драматургияро низ ба даст овард. Дар соли 1957, ӯ ба шуъбаи иқтисодии Донишгоҳи Дакка дохил шуда, зинаи бакалаврро дар соли 1960 ва риштаи коршиносияшро (MA) дар соли 1961 ба даст овардааст. === Пас аз хатм === Пас аз итмоми донишгоҳ Юнус ба ҳайси ёрдамчии илмӣ дар пажӯҳишҳои иқтисодии профессор Нурул Ислом ва Раҳмон Субҳон дар Идораи Иқтисод ба фаъолият оғоз кард. Баъдтар, ӯ соли 1961 устоди иқтисодии коллеҷи Читтагонг таъйин шуд. Дар ин муддат, ӯ инчунин як корхонаи бастабанди муфидро таъсис дод.<ref name="Hero"/> Дар соли 1965, ӯ барои таҳсил дар Иёлоти Муттаҳида стипендияи Фулбрайт -ро ба даст овард. Вай дараҷаи доктори улуми иқтисодиро аз барномаи баъдидипломии Донишгоҳи Вандербилт дар рушди иқтисод (GPED)<ref>{{Cite web|url=http://www.vanderbilt.edu/gped/|title=The Graduate Program in Economic Development - Vanderbilt University …|date=11 December 2012|archiveurl=https://archive.today/20121211155230/http://www.vanderbilt.edu/gped/|archivedate=11 December 2012}}</ref> дар соли 1971 ба даст овард. Аз соли 1969 то 1972, Юнус профессори иқтисод дар Донишгоҳи давлатии Теннеси Миёна дар Мурфрисборо буд. Ҳангоми ҷанги озодихоҳии Бангладеш дар соли 1971, Юнус кумитаи шаҳрвандон таъсис дод ва Маркази иттилоотии Бангладешро бо ҳамроҳии дигар бангладешиҳои муқими Иёлоти Муттаҳида барои мусоидати озодӣ ба роҳ монд. Бо кшишу талошҳои ӯ ҳамчунин ''номаи ахбори Бангладешро'' аз манзилаш дар [[Нашвилл|Нашвилл мунташир карданд]]. Пас аз интиҳои ҷанг, ӯ ба кишвараш Бангладеш баргашт ва ба Комиссияи банақшагирии ҳукуматӣ таҳти роҳбарии Нурул Ислом ворид карда шуд. Ба ҳаммаи ин нигоҳ накарда ӯ аз мақомаш истеъфо дод чунки ин корро барояш дилгиркунанда донист. Сипас ӯ ба Донишгоҳи Читтагонг ба ҳайси мудири бахши иқтисод ба таълиму тадрис машғул шуд.<ref name="B2P">{{Cite book|last=Yunus|first=Muhammad|year=2003|title=Banker to the Poor: micro-lending and the battle against world poverty|last2=Jolis, Alan|publisher=Public Affairs|location=New York|isbn=978-1-58648-198-8|pages=[https://archive.org/details/bankertopoormicr00yunu/page/20 20–29]|url=https://archive.org/details/bankertopoormicr00yunu/page/20}}</ref> Пас аз мушоҳидаи гуруснагии соли 1974, ӯ хост дар паст кардани сатҳи камбизоатӣ ширкат варзад ва ҳамчун як лоиҳаи илмӣ барномаи иқтисодии рушди деҳотро ба роҳ андохт. Дар соли 1975, ӯ як лоиҳаеро бо номи Набажуг (Аҳди ҷадид) Тебҳага Хамар (се хоҷагии саҳҳомӣ) таҳия кард, ки ҳукумат онро ҳамчун Барномаи Вуруди Бастабандӣ қабул кард. Бо мақсади самараноктар гардонидани лоиҳа, Юнус ва шарикони ӯ барномаи ''Грам Саркар'' (ҳукумати деҳа) -ро пешниҳод карданд.<ref name="Ramon">{{Cite web|url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/265|title=Yunus, Muhammad|website=Ramon Magsaysay Award Foundation|accessdate=17 August 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161014221226/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/265|archivedate=14 October 2016}}</ref> Ин лоиҳа дар интиҳои солҳои 70-ум аз ҷониби президент Зиёур Раҳман муаррифӣ шуда буд, Ҳукумат дар соли 2003 ҳамчун табақаи чоруми ҳукумат 40.392 ҳукумати деҳотро ташкил кард. 2 августи соли 2005, дар посух ба дархости эътимоди ҳуқуқии кумак ва хидматҳои Бангладеш (BLAST), Суди Олӣ ҳукуматҳои деҳотро ғайриқонунӣ ва ғайриконститутсионӣ эълон кард.<ref>{{Cite web|url=http://www.ecoi.net/file_upload/432_1184159231_bangladesh-280607.doc|title=Bangladesh: Country of Origin Information Report|website=Country of Origin Information Service|date=15 June 2007|format=DOC|location=UK|publisher=Border & Immigration Agency|accessdate=9 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927140733/http://www.ecoi.net/file_upload/432_1184159231_bangladesh-280607.doc|archivedate=27 September 2007}}</ref> Консепсияи қарздиҳии хурди ӯ ҷиҳати дастгирии навоварон сарчашмаи илҳоми соҳибкорони кишварҳои рӯ ба инкишоф барои дастгирии афзоиши барномаи Соҳибкории иҷтимоӣ ё Social Entrepreneurship Programme гардидааст.<ref>{{Cite news|author=Hossain|first=Farid|date=1 November 2012|title=Internet Rolls Into Bangladesh Villages on a Bike|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2012/11/01/internet-rolls-into-bangladesh-villages-on-a-bike|work=U.S. News & World Report|accessdate=21 February 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://amaderkotha.com.bd/2012/11/08/info-ladies-riding-internet-into-rural-bangladesh|title=Info Ladies – Riding Internet into Rural Bangladesh!|website=Amader Kotha|date=8 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140317182454/http://amaderkotha.com.bd/2012/11/08/info-ladies-riding-internet-into-rural-bangladesh/|archivedate=17 March 2014}}</ref><ref>{{Cite news|author=Bouissou|first=Julien|date=30 July 2013|title='Info ladies' go biking to bring remote Bangladeshi villages online|url=https://www.theguardian.com/global-development/2013/jul/30/bangladesh-bikes-skype-info-ladies|location=London|work=The Guardian|accessdate=21 February 2017}}</ref> == Оғози кор == [[Акс:Grameen.JPG|рост|мини| Дафтари марказии Бонки Grameen дар Мирпур-2, [[Дака|Дакка]]]] Соли 1976, ҳангоми боздид аз хонаводаҳои фақири деҳаи Ҷобра воқеъ дар наздикии Донишгоҳи Читтагонг, Юнус дарк кард, ки қарзҳои хеле хурд метавонанд барои шахси камбағал фарқияти номутаносиб дошта бошанд. Занҳои деҳа, ки аз бамбук мебел месохтанд, маҷбур буданд барои харидани бамбук вомҳои рибаваӣ бигиранд ва судашонро на барои равнақи корҳояшон балки ба арбобони қарз баргардонанд. Бонкҳои анъанавӣ бошад, намехостанд, ки бо сабаби хавфи баланди пардохтпазирӣ қарзҳои хурдро бо судҳои (фоидаи) оқилона барои камбизоатон диҳанд.<ref name="bbc2Mar2011">{{Cite news|title=Profile: Muhammad Yunus, 'world's banker to the poor'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6047234.stm|work=BBC News|date=2 March 2011|accessdate=16 October 2006}}</ref> Аммо Юнус боварӣ дошт, ки бо назардошти имконият, камбизоатон пулро бармегардонанд ва аз ин рӯ, қарздиҳии хурд як модели қобили тиҷорат буд.<ref>{{Cite book|last=Yunus|first=Muhammad|year=2003|title=Banker to the Poor: micro-lending and the battle against world poverty|last2=Jolis, Alan|publisher=PublicAffairs hc|location=New York|isbn=978-1-58648-198-8|pages=[https://archive.org/details/bankertopoormicr00yunu/page/46 46–49]|url=https://archive.org/details/bankertopoormicr00yunu/page/46}}</ref> Юнус 27 доллари ИМА пулашро ба 42 зани деҳа қарз дод, ки аз ҳар як қарз 0,50 [[Такаи Банглодеш|BDT (0,02 доллари ИМА) фоида ба даст оварданд.]] Ҳамин тариқ, Юнус идеяи қарздиҳии хурдро ба вуҷуд омада дар Бангладеш рушд ёфт. Дар моҳи декабри 1976, Юнус билохира аз Бонки давлатии Ҷаната қарз гирифт, то ба мардуми камбизоати минтақаи Ҷобра вом диҳад. Муассисаи молии ӯ фаъолияташро идома дода, аз дигар бонкҳо барои лоиҳаҳои худ қарз мегирифт. То соли 1982 он 28000 аъзо дошт. 1 октябри соли 1983 лоиҳаи озмоишӣ ҳамчун як бонки комил барои бангладешиҳои камбизоат ба кор шурӯъ кард ва номи Grameen Bank («Бонки деҳот») -ро гирифт. То моҳи июли соли 2007, Grameen 6.38 миллиард доллари ИМА 7,4 миллион қарзгир вом дода буд.<ref>[http://www.grameen-info.org/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=175 «GB at a glance»], Muhammad Yunus, Grameen Info. Retrieved 9 September 2007</ref> Барои кафолати пардохтпазирӣ бонк аз системаи ''«гурӯҳҳои ҳамбастагӣ''» -ро истифода мебарад. Ин гурӯҳҳои хурди ғайрирасмӣ ҳамҷоя барои гирифтани қарз муроҷиат мекунанд ва аъзоёни он ҳамчун кафили пардохт баромад мекунанд. Онҳо талошҳои ҳамдигариро барои пешрафти иқтисодӣ дастгирӣ мекунанд.<ref name="Ramon"/> Ибтидо аз соли 1980 Грамен ба гуногунсозии систмеаи қарздиҳии худ сар кард ва кӯлҳои камистифодашавандаи моҳипарварӣ ва насосҳои обёриро маблағгзорӣ кард.<ref name="IntFam">{{Cite web|url=http://203.112.193.71/grameen/gc/gfly.htm|title=Introduction|author=Yunus|first=Muhammad|website=Grameen Family|accessdate=7 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080618033835/http://203.112.193.71/grameen/gc/gfly.htm|archivedate=18 June 2008}}</ref> Дар соли 1989 ин ҳадафҳои гуногуни ӯ ба ду лоиҳои алоҳида табдил ёфтанд. Лоиҳаи моҳипарварии Грамен ба Grameen Motsho ("Фонди хоҷагиҳои моҳипарварии Грамен ") ва лоиҳаи обёрии он ба Grameen Krishi («Фонди хоҷагии қишлоқ») табдил ёфтанд. Бо гузашти замон, ташаббусҳои Grameen ба як гурӯҳи бисёрсоҳаи корхонаҳои судовар ва ғайритиҷоратӣ, аз ҷумла лоиҳаҳои бузурге ба монанди Grameen Trust ва Grameen Fund, ки лоиҳаҳои саҳҳомӣ ба монанди Grameen Software Limited, Grameen CyberNet Limited ва Grameen Knitwear Limited муттаҳид мекарданд, ба вуҷуд овард.<ref>{{Cite web|url=http://www.grameen-info.org/grameen/gfund/venture.htm|title=Grameen Fund ventures on Grameen official website|publisher=Grameen-info.org|accessdate=14 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012173538/http://grameen-info.org/grameen/gfund/venture.htm|archivedate=12 October 2007}}</ref> Инчунин Grameen Telecom, ки бо номи Grameenphone (GP), машҳур аст, аз бузургтарин ширкати хусусии телефонӣ дар Бангладеш ба ҳисоб меравад, ки Муҳаммад Юнус низ саҳмдори он мебошад.<ref>{{Cite web|url=http://www.grameenphone.com/index.php?id=64|title=About Grameenphone|quote=Grameenphone is now the leading telecommunications service provider in the country with more than 10 million subscribers as of November 2006.|date=16 November 2006|publisher=Grameenphone|accessdate=22 August 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070810022333/http://www.grameenphone.com/index.php?id=64|archivedate=10 August 2007}}</ref> Аз моҳи марти соли 1997 то 2007, лоиҳаи GP’s Village Phone (Ҷ.П Виллеҷ фон яъне ''лоиҳаи телефони деҳа'') ба 260,000 камбизоати деҳотӣ ки зиёда аз 50,000 деҳаро дар бар мегирифт телефонҳои мобилӣ дод.<ref>{{Cite web|url=http://www.grameenphone.com/index.php?id=64|title=Village Phone|website=About Grameenphone|publisher=Grameenphone|accessdate=22 August 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070810022333/http://www.grameenphone.com/index.php?id=64|archivedate=10 August 2007|year=2006}}</ref>{{quote box|quote=In 1974 we ended up with a famine in the country. People were dying of hunger and not having enough to eat. And that's a terrible situation to see around you. And I was feeling terrible that here I teach elegant theories of economics, and those theories are of no use at the moment with the people who are going hungry. So I wanted to see if as a person, as a human being, I could be of some use to some people.|source=- Dr. Muhammad Yunus while talking about reason behind creating Grameen Bank <ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/11/05/talkasia.yunus/index.html|title=Interview with Muhammad Yunus|work=CNN|accessdate=2021-03-21|archivedate=2022-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220818164542/http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/11/05/talkasia.yunus/index.html}}</ref>|width=25%|align=right}}''Соли 1974 гуруснагии сахт боиси марги одамони зиёде гашт. Мардумон аз гуруснагӣ ва надоштани ғизои кофӣ вафот мекараданд. Ин вазъияти мудҳиш барои назар кардан ба атроф буд. Худ ба худ таасуф мехӯрадам, ки дар ин ҷо ман доир ба назарияҳои зебои иқтисодиро дарс медиҳам, вале ин назарияҳо ба одамоне ки гурусна ҳастанд ҳеч манифатеро дар пай нахоҳад дошт. Пасон, чун инсон мехостам бидонам, ки банда ҳамчун як фард, ва як инсон метвонам барои баъзе одамон фоидае дошта бошам. '''Порае аз суҳбати Доктор Муҳаммад Юнус дар бораи сабабҳои таъсиси бонки Грамен''''' Муваффақияти модели маблағгузории хурди Grameen тақрибан дар 100 кишвари рӯ ба инкишоф ва ҳатто дар кишварҳои пешрафта, аз ҷумла Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, талошҳои мушобеҳеро ба вуҷуд оварда аст.<ref>{{Cite news|date=23 October 2006|title=Grameen Bank, a Nobel-winning concept|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-business/article3208913.ece|work=The Hindu|accessdate=9 September 2007}}</ref> Бештари лоиҳаҳои қарзии хурди Grameen рӯи занон тамаркуз карда аст. Зиёда аз 94 % қарзҳои Grameen ба заноне дода шудаанд, ки аз сатҳи камбизоатӣ ба таври номутаносиб азият мекашанд ва эҳтимол дорад, ки даромади мардони онҳо барои пардохти масрафҳои хонаводаҳояшон кифоягӣ кунад. Барои фаъолиятҳояш бо Grameen, Юнусро Ashoka : Навовари Академияи Иҷтимоии ҷаҳонӣ (Public Global Public Academy) дар соли 2001 номида аст.<ref>{{Cite web|url=http://www.ashoka.org/node/3798|title=Muhammad Yunus, Ashoka's Global Academy Member, Wins Nobel Peace Prize|date=13 October 2006|publisher=Ashoka.org|accessdate=17 August 2007}}</ref> Дар китоби<ref>{{Cite news|author=Posman|first=Jerald|date=26 January 2008|title=In thrall to an agent of change|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/story.php?nid=20577|work=The Daily Star|accessdate=2021-03-21|archivedate=2016-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160204130407/http://archive.thedailystar.net/newDesign/story.php?nid=20577}}</ref> Модели тиҷорати иҷтимоии Грамен(''Grameen Social Business Model)'', муаллифи он Рашидул Бори гуфтааст, ки модели бизнеси иҷтимоии Grameen (GSBM) аз назария ба амалияи илҳомбахше, ки аз ҷониби донишгоҳҳои пешрафта (масалан, Глазго), соҳибкорон (масалан, Франк Рибуд) қабул шудааст, табдил ёфтааст. ва корпоратсияҳое (масалан, Danone) дар саросари ҷаҳон аз он истифода мекунанд. Тавассути Grameen Bank, Рашидул Барӣ изҳор медорад, ки Юнус нишон дод, ки чӣ гуна Модели тиҷорати иҷтимоии Грамен метавонад рӯҳияи соҳибкориро барои тавонманд сохтани занони камбизоат ва паст кардани сатҳи камбизоатиашон истифода барад. Як хулосае, ки Бари аз консепсияҳои Юнус пешниҳод кард, ин аст, ки камбизоатон ба «дарахти бонсай» шабеҳанд ва онҳо дар сурати дастрасӣ ба тиҷорати иҷтимоӣ, ки қобилияти мустаҳкам кардани онҳо барои худкифо шуданро доранд, метавонанд корҳои бузургеро сомон расонанд. == Эътироф == Муҳаммад Юнус ҷиҳати талошҳояш барои эҷоди рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ дар ҳамҷоягӣ бо Бонки Грамин (Grameen Bank) сазовори [[ҷоизаи сулҳи Нобел]] дар соли 2006 дониста шуданд. Дар эълони мукофот Кумитаи Норвегии Нобели чунин зикр карда буд:<ref name="Nobel"/> [[Акс:Muhammad_Yunus_in_Oslo_Norway_at_the_Nobel_Awards_by_Don_Ramey_Logan.jpg|чап|мини| Юнус дар Grand Hotel-и Осло, Норвегия]] ''Муҳаммад Юнус худро ҳамчун як пешво нишон дода аст, ки қодир аст дидгоҳҳоро ба манфиати миллионҳо одамонро на танҳо дар Бангладеш, балки дар бисёре аз кишварҳои дигар ба амал табдил диҳад. Қарзҳо ба мардуми камбизоат бидуни амнияти молиявӣ як фикри ғайримумкин менамуданд. Аз оғози хоксоронаи се даҳсола пеш, Юнус, пеш аз ҳама тавассути Grameen Bank, қарзҳои хурдро ба як василаи ҳамешагии муҳим дар мубориза алайҳи камбизоатӣ тадил додааст.'' Юнус аввалин бангладешӣ буд, ки бори аввал сазовори ҷоизаи Нобел шуд. Пас аз гирифтани хабари ҷоизаи муҳим, Юнус эълом дошт, ки як қисми ҳиссаи худро аз 1,4 миллион долларро барои таъсиси як ширкат барои сохтани ғизои арзон ва серғизо барои камбизоатон истифода хоҳад бурд (Дар соли 2019 он ба {{Inflation|US|1.4|2006}} миллион барорбар буд); ин дар ҳолест, ки боқимондаи маблағ барои таъсиси Донишгоҳи илмӣ ва технологии Юнус дар ноҳияи зодгоҳаш ва инчунин ташкили беморхонаи чашм барои камбизоатон дар Бангладеш равона мешуданд.<ref>{{Cite news|title=Yunus wins peace Nobel for anti-poverty efforts|url=http://www.nbcnews.com/id/15246216|date=13 October 2006|accessdate=16 August 2007}}</ref> Президенти собиқи ИМА [[Билл Клинтон]] ҷонибдори сарсупурдаи ба Юнус додани ҷоизаи Нобел буд. Вай инро дар ''маҷаллаи Роллинг Стоун''<ref>{{Cite news|first=Jim|author=Boulden|date=29 March 2001|title=The birth of micro credit|url=http://edition.cnn.com/BUSINESS/programs/yourbusiness/stories2001/lending/|work=CNN|accessdate=19 August 2007|archivedate=2017-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170707151541/http://edition.cnn.com/BUSINESS/programs/yourbusiness/stories2001/lending/}}</ref> ва инчунин дар китоби ёддоштҳояш дар бораи <nowiki><i id="mw7Q">Ҳаёти ман баён кардааст</i></nowiki> ''.''<ref>{{Cite book|last=Clinton|first=Bill|author-link=Bill Clinton|title=My Life: The Presidential Years|year=2004|publisher=Vintage Books|location=New York|page=[https://archive.org/details/mylifecl00clin/page/329 329]|isbn=978-0-375-41457-2|quote=Muhammad Yunus should have been awarded the Nobel Prize in Economics years ago.}}</ref> Дар суханронии худ дар Донишгоҳи Калифорния, Беркли, дар соли 2002, президент Клинтон Юнусро «''инсоне тавсиф карда, ки кайҳо бояд ҷоизаи Нобелро [дар соҳаи иқтисод ва] ба даст меовард ман инро то он даме мегӯям, ки онро ба ӯ это накунанд''.»<ref>{{Cite web|url=http://www.berkeley.edu/news/features/2002/clinton/clinton-transcript.html|title=Transcript of the Jan. 29, 2002 talk by former President Bill Clinton at the University of California, Berkeley|author=Ainsworth|first=Diane|website=Clinton: education, economic development key to building a peaceful, global village|date=29 January 2002|publisher=[[University of California|UC]] Regents|accessdate=22 August 2007}}</ref> Ва баръакс, ''The Economist'' ба таври возеҳ изҳор дошт, дар ҳоле ки Юнус дар самти мубориза бо камбизоатӣ корҳои наҷиберо барои аз байн бурдани фақр ба анҷом расонида аст, ба ӯ додани ҷоизаи сулҳ мувофиқи мақсад нахоҳад буд, ва маҷаллаи мазкур чунин менигорад : "…кумитаи Нобел бояд интихоби ҷасуртар, ва душвортареро рӯи даст гирад, ки ҳеч гуна қабулкунанда нахоҳад дошт. " [[Акс:Muhammad_yunus_at_weforum.jpg|рост|мини| Юнус дар ҷаласаи солонаи 2009 Форуми Умумиҷаҳонии Иқтисодӣ , Давоси Швейтсария]] Ӯ аз шумори ҳафт нафарест, ки ҷоизаи сулҳи Нобел, медали президентии озодӣ,<ref>[https://obamawhitehouse.archives.gov/the_press_office/President-Obama-Names-Medal-of-Freedom-Recipients/ «President Obama Names Medal of Freedom Recipients»], White House Office of the Press Secretary, 30 July 2009</ref> ва медали тилои Конгрессро ба даст овардааст.<ref name="gpo.gov">{{Cite web|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/PLAW-111publ253/pdf/PLAW-111publ253.pdf|title=Public Law 111–253—OCT. 5, 2010|website=US Government Publishing Office}}</ref> Ҷоизаҳои дигари намоёни ӯ аз ҷумла ҷоизаи Рамон Магсайсай дар соли 1984,<ref name="Ramon"/> Ҷоизаи ҷаҳонии озуқаворӣ,<ref>{{Cite web|url=http://www.worldfoodprize.org/en/laureates/19871999_laureates/1994_yunus/|title=Dr. Muhammad Yunus|website=World Food Prize|accessdate=29 August 2007}}</ref> ҷоизаи байналмилалии Саймон Боливар (1996),<ref>{{Cite web|url=http://www.unesco.org/bpi/eng/unescopress/96-183e.htm|title=MUHAMMAD YUNUS RECEIVES 1996 INTERNATIONAL SIMON BOLIVAR PRIZE AT UNESCO|website=UNESCO|accessdate=13 August 2012}}</ref> ҷоизаи шоҳзодаи Астуриас барои Конкорд<ref>{{Cite web|url=http://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/1998-nicolas-castellanos-vicente-ferrer-joaquin-sanz-gadea-and-muhammad-yunus.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=1998&especifica=0|title=Nicolás Castellanos, Vicente Ferrer, Joaquín Sanz Gadea and Muhammad Yunus, 1998 Prince of Asturias Award for Concord|website=Fundación Princesa de Asturias|accessdate=13 August 2012|archivedate=2022-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220301071901/https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/1998-nicolas-castellanos-vicente-ferrer-joaquin-sanz-gadea-and-muhammad-yunus.html?especifica=0&idCategoria=0&anio=1998&especifica=0}}</ref> ва ҷоизаи сулҳи Сидней дар 1998,<ref>{{Cite web|url=http://sydneypeacefoundation.org.au/peace-prize-recipients/1998-professor-muhammed-yunus/|title=1998 Professor Muhammed Yunus|publisher=Sydney Peace Foundation|accessdate=13 August 2012}}</ref> ва ҷоизаи сулҳи Сеул дар соли 2006 ба ҳисоб мераванд. Ғайр аз ин, Юнус бо 50 унвони доктори фахрии донишгоҳҳои 20 кишварҳои ҷаҳонӣ ва 113 ҷоизаи байналмилалӣ аз 26 кишвари мухталиф, аз ҷумла ифтихономаҳои давлатии 10 кишвар сарфароз гардонида шудааст.<ref>{{Cite web|url=http://muhammadyunus.org/index.php/professor-yunus/awards?limitstart=0|title=Awards|website=Yunus Centre|accessdate=2021-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010210802/http://muhammadyunus.org/index.php/professor-yunus/awards?limitstart=0|archivedate=2017-10-10}}</ref><ref>{{Cite news|date=14 October 2006|title=Profile: Dr. Muhammad Yunus|url=http://www.bangladeshnews.com.bd/2006/10/14/profile-dr-muhammad-yunus/|work=Bangladesh News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061017160138/http://www.bangladeshnews.com.bd/2006/10/14/profile-dr-muhammad-yunus/|archivedate=17 October 2006}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.muhammadyunus.org/index.php/professor-yunus/cv|title=CV of Professor Muhammad Yunus|website=Yunus Centre|accessdate=1 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021055019/http://www.muhammadyunus.org/index.php/professor-yunus/cv|archivedate=21 October 2015}}</ref> Ҳукумати Бангладеш барои эҳтироми ҷоизаи Нобели ӯ муҳри ёдгорие мунташир карда аст.<ref name="sydney">[http://sydneypeacefoundation.wordpress.com/2007/09/03/muhammad-yunus-commemorative-stamps/ Sydney Peace Prize recipients], Sydney Peace Prize Foundation website; ''Retrieved: 9 September 2007''</ref> Маҷаллаи Fortune (Фочун) Юнусро моҳи марти соли 2012 ҳамчун яке аз 12 соҳибкори бузургтарин замони муосир ном бурдааст.<ref>{{Cite news|author=Byrne|first=John A.|date=9 April 2012|title=The 12 greatest entrepreneurs of our time|url=https://money.cnn.com/galleries/2012/news/companies/1203/gallery.greatest-entrepreneurs.fortune/13.html|work=Fortune|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324163515/http://money.cnn.com/galleries/2012/news/companies/1203/gallery.greatest-entrepreneurs.fortune/13.html|archivedate=24 March 2012}}</ref> Маҷаллаи Fortune дар иқтибосаш гуфтааст, ки «''ғояҳои Юнус теъдоди бешумори ҷавононро илҳом бахшид, ки худро машғули корҳои иҷтимоӣ дар тамоми ҷаҳон созанд.''» Дар моҳи январи соли 2008, дар [[Хюстон, Техас|Ҳюстони]] Техас 14 январро «'''Рӯзи Муҳаммад Юнус'''» эълон карданд.<ref>{{Cite news|title=Houston mayor declares 14 January 'Yunus Day'|url=http://www.thedailystar.net/story.php?nid=19502|work=The Daily Star|date=16 January 2008|accessdate=16 January 2008}}</ref> Соли 2009 тибқи раддабандии Форейн Полиси Юнус дар қатори 100 (Бонуфузтарин элитаи ҷаҳон) беҳтарин мутафаккирони олам номбар карда шуд. [[Акс:Muhammad_Yunus_com_presidente_Lula.jpg|чап|мини| Юнус бо президенти Бразилия Лула Да Силва дар соли 2008 пас аз ба даст овардани ҷоизаи сулҳи Нобел]] Соли 2010 маҷаллаи бритониёии Ню Стейтмэн ''New Statesman'' Юнусро дар раддабандии «50 чеҳраи муассири ҷаҳон дар соли 2010» дар мақоми 40-ум қарор дод. Юнус зиёда аз 50 унвонҳоидоктории фахрии донишгоҳҳои Аргентина, Австралия, Бангладеш, Белгия, Канада, Коста-Рика, Ҳиндустон, Италия, Ҷопон, Корея, Лубнон, Малайзия, Перу, Русия, Африқои Ҷанубӣ, Испания, Тайланд, Туркия, Британияи Кабир, ва ИМА-ро ба даст оварда аст.<ref>{{Cite web|url=http://muhammadyunus.org/index.php/professor-yunus/honourary-degrees|title=Honourary Degrees|website=Yunus Centre|accessdate=13 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130222171529/http://www.muhammadyunus.org/index.php/professor-yunus/honourary-degrees|archivedate=22 February 2013}}</ref> Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид, [[Пан Ги Мун|Бан Ки Мун]] Юнусро ба ҳайси як ҳомии Ҳадафҳҳои Рушди Ҳазорсола ном бурда аст. Юнус дар садри ҳайати Шӯрои Бунёди Созмони Милали Муттаҳид, Бунёди Шваб, шоҳзода Алберти II аз Бунёди Монако, Фонди қарзии хурди Grameen Credit Agricole нишаста аст. Вай узви ифтихории кумитаи Фонди Ширак<ref>{{Cite web|url=http://www.fondationchirac.eu/en/foundation/honour-committee/|title=Honor Committee|website=Fondation Chirac}}</ref> аз рӯзи бунёди он дар соли 2008 аз ҷониби президенти собиқи Фаронса [[Жак Ширак]] бо мақсади мусоидат ба сулҳи ҷаҳон таъсис дода шудааст, мебошад. Юнус ба як чеҳраи маъруфи сатҳи ҷаҳонӣ табдил ёфтааст. Вай дар саросари ҷаҳон суханрониҳои зиёде эрод карда аст,<ref>{{Cite web|url=http://www.nelsonmandela.org/publications/entry/seventh-nelson-mandela-annual-lecture-address1|title=Seventh Nelson Mandela Annual Lecture address – Nelson Mandela Centre of Memory|website=Nelsonmandela.org|accessdate=13 August 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.grameensocialbusiness.org/index.php?option=com_content&view=article&id=197:professor-muhammad-yunus-commencement-speech&catid=46:transcripts-of-speeches&Itemid=92|title=Professor Muhammad Yunus' Commencement Speech|date=17 May 2009|publisher=Grameensocialbusiness.org|accessdate=13 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424175357/http://www.grameensocialbusiness.org/index.php?option=com_content&view=article&id=197:professor-muhammad-yunus-commencement-speech&catid=46:transcripts-of-speeches&Itemid=92|archivedate=24 April 2013}}</ref><ref>[http://tech.mit.edu/V128/N28/commencement/yunus.html «Yunus Speaks About Capitalism, Poverty, and the Future of 'Social Business'»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160216024701/http://tech.mit.edu/V128/N28/commencement/yunus.html |date=2016-02-16 }} — The Tech, Volume 128, Issue 28: Friday, 13 June 2008</ref><ref>{{Cite web|url=http://muhammadyunus.org/index.php/news-media/speeches/210-adam-smith-lecture-at-glasgow-university|title=Adam Smith Lecture at Glasgow University|website=Yunus Centre|accessdate=13 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009143647/http://muhammadyunus.org/index.php/news-media/speeches/210-adam-smith-lecture-at-glasgow-university|archivedate=2017-10-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ox.ac.uk/news-and-events/The-University-Year/romanes-lecture|title=Romanes Lecture|website=University of Oxford}}</ref> ва дар барномаҳои телевизионии машҳур баромад кардааст, ки метавон ба ''Daily Show бо Ҷон Стюарт'' ва ''Шоуи Опра Уинфри'' дар соли 2006, ''Ҳисоботи Колберт'' соли 2008, ''Замони воқеӣ бо Билл Махер'' дар соли 2009 ва ''Симпсонҳо'' дар соли 2010 ишора кард. Дар Google+ Юнус яке аз бештарин пайравони дар саросари ҷаҳонро дорад, ки шумораи он беш аз ду миллион мерасад.<ref>{{Cite web|url=http://socialstatistics.com/profile/114848435876861502546|title=Muhammad Yunus Google+ Statistics|website=Socialstatistics.com|accessdate=13 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120806054035/http://socialstatistics.com/profile/114848435876861502546|archivedate=6 August 2012}}</ref> == Фаъолияти сиёсӣ == [[Акс:Yunus_at_LSE.jpg|мини|Юнус (аз рост) ҳангоми имзои китоб дар Мактаби Иқтисоди Лондон]] Дар аввали соли 2006 Юнус, дар якҷоягӣ бо дигар аъзои ҷомеаи шаҳрвандӣ, аз ҷумла профессор Раҳмон Субҳон, додрас Муҳаммад Ҳабибурраҳмон, Дуктур Камол Ҳусайн, Матиур Раҳмон, Маҳфуз Аннон ва Дебаприя Бҳаттачаря, дар як маъракаи номзадҳои ростқавл ва пок дар интихоботи миллӣ ширкат карданд.<ref>{{Cite news|url=http://www.cpd-bangladesh.org/media/press_N17.html|title=Parliament with honest, efficient must for development|publisher=The New Nation|date=21 March 2006|accessdate=22 August 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929175614/http://www.cpd-bangladesh.org/media/press_N17.html|archivedate=29 September 2007}}</ref> Вай дар поёни он масъалаи сол ворид шудан ба сиёсатро баррасӣ кард.<ref>{{Cite news|date=18 October 2006|title=Yunus not willing to be caretaker chief|url=http://www.thedailystar.net/2006/10/18/d6101801022.htm|work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|accessdate=18 August 2007}}</ref> 11 феврали соли 2007 Юнус дар як номаи кушода навишт, ки дар рӯзномаи Бангладеши ''Daily Star чоп шудааст'', аз шаҳрвандон дар бораи нақшаи бунёди ҳизби сиёсӣ барои ташкили ҳусни сиёсӣ, роҳбарии хубу идоракунии хуб даъват ба амал оварда буд. Дар ин нома ӯ аз ҳама даъват карда аст, то мухтасар шарҳ диҳад, ки ӯ чӣ гуна бояд барои иҷрои ин вазифа амал кунад ва чӣ гуна онҳо дар иҷрои он саҳм гузошта метавонанд.<ref>{{Cite news|date=12 February 2007|title=Yunus seeks people's views on floating political party|url=http://archive.thedailystar.net/2007/02/12/d7021201011.htm|work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|accessdate=18 August 2007|archivedate=2016-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160119140554/http://archive.thedailystar.net/2007/02/12/d7021201011.htm}}</ref> Дар ниҳоят Юнус эълом дошт, ки ӯ мехоҳад як ҳизби сиёсиро бо ''шарти пешрафта'' бо номи Ҳокимияти шаҳрвандон (Нагорик Шакти) ибтидо аз 18 феврали соли 2007 таъсис диҳад.<ref>{{Cite news|first=Islam|author=Siddique|date=18 February 2007|title=Bangladesh Nobel Laureate Announces His Political Party's Name|url=http://www.allheadlinenews.com/articles/7006502326|work=All Headline News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070220050932/http://www.allheadlinenews.com/articles/7006502326|archivedate=20 February 2007|accessdate=18 August 2007}}</ref><ref>{{Cite news|title='I will do politics of unity': Yunus names his party Nagorik Shakti|url=http://nation.ittefaq.com/artman/publish/article_34138.shtml|publisher=The New Nation|id=34138|date=12 February 2007|accessdate=18 August 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927175525/http://nation.ittefaq.com/artman/publish/article_34138.shtml|archivedate=27 September 2007}}</ref> Гумону занҳо вуҷуд доштанд, ки артиши кишвар аз иқдоми Юнус ба сиёсат пуштибонӣ мекунад.<ref>{{Cite news|first=Sabir|author=Mustafa|date=5 April 2007|title=Bangladesh at a crossroads|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6530781.stm|work=BBC News|accessdate=18 August 2007|quote=At first glance, the current state of Bangladesh appears to be a paradox: a country under a state of emergency, but where the general public seem quite content.}}</ref> Аммо 3 май Юнус эълом дошт, ки пас аз мулоқот бо сарвари ҳукумати муваққат Фахруддин Аҳмад тасмим гирифтааст, ки аз нақшаҳои сиёсии худ даст кашад.<ref name="aljazeera">{{Cite news|date=3 May 2007|title=Yunus drops plans to enter politics|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2007/05/2008525143142288159.html|work=Al Jazeera|accessdate=18 August 2007}}</ref> Моҳи июли соли 2007 дар шаҳри Йоханнесбурги Африқои Ҷанубӣ, [[Нелсон Мандела]], Граса Мачел ва Десмонд Туту гурӯҳи пешвоёни ҷаҳонро даъват карданд, ки ''«барои ҳалли баъзе мушкилоти сангинтарин дар ҷаҳон бо хиради худ, роҳбарии мустақилона ва ҳамгироӣ барои муқобила бо он саҳмгузор бошанд»''.<ref>{{Cite news|title=Nelson Mandela and Desmond Tutu announce The Elders|url=http://www.theelders.org/article/nelson-mandela-and-desmond-tutu-announce-elders|publisher=TheElders.org|date=18 July 2007|accessdate=1 May 2013|archivedate=2013-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002064243/http://theelders.org/article/nelson-mandela-and-desmond-tutu-announce-elders}}</ref> Нелсон Мандела ҳангоми суханронии худ ба муносибати 89-умин солгарди худ аз таъсиси ин гурӯҳи нави «Пирон» хабар дод.<ref>{{Cite news|date=20 July 2007|title=Mandela joins 'Elders' on turning 89|url=http://www.nbcnews.com/id/19836050|work=NBC News|accessdate=24 August 2007}}</ref> Юнус дар маросими муаррифии гурӯҳ ширкат варзид ва яке аз аъзоён -муассисони он буд. Вай моҳи сентябри соли 2009 ҳамчун пир истеъфо дод ва изҳор дошт, ки бинобар талаботи кориаш натавонистааст дар аъзогии он бимонад.<ref>{{Cite news|title=Muhammad Yunus steps down|url=http://www.theelders.org/article/muhammad-yunus-steps-down|publisher=TheElders.org|date=21 September 2009|accessdate=1 May 2013|archivedate=13 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513012658/http://www.theelders.org/article/muhammad-yunus-steps-down}}</ref> Юнус узви Панели Африқоии Пешрафт (APP), ва аз шумори даҳ шахси машҳур аст, ки дар сатҳи баландтарин барои рушди баробар ва устувор Африқоро ҳимоят мекунанд. Ҳамасола гурӯҳи мазкур гузоришеро бо номи «Гузориши пешрафти Африқо» мунташир мекунад, ки дар он як масъалаи дорои аҳамияти фаврӣ барои қитъаро нишон медиҳад ва як қатор сиёсатҳои алоқаманднибат ба он пешниҳод мекунанд.<ref>{{Cite web|url=http://africaprogresspanel.org/en/publications/annual-reports/annual-report-2012/|title=Jobs, Justice and Equity: Seizing opportunities in times of global change|website=Africa Progress Panel|date=May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130109214313/http://www.africaprogresspanel.org/en/publications/annual-reports/annual-report-2012/|archivedate=9 January 2013}}</ref> Дар моҳи июли соли 2009, Юнус узви Шӯрои Байналмилалии Машваратии Созмони Рушди SNV Нидерланд шуд, то дар умури паст кардани сатҳи фақр ба ташкилот мусоидат кунад.<ref>{{Cite web|url=http://www.snvworld.org/en/aboutus/news/Pages/NewsPage0907001.aspx|title=SNV Netherlands Development Organisation establishes International Advisory Board|date=8 July 2009|publisher=Snvworld.org|accessdate=12 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728035635/http://www.snvworld.org/en/aboutus/news/Pages/NewsPage0907001.aspx|archivedate=28 July 2011}}</ref> Ибтидо аз соли 2010 инҷониб Юнус ҳамчун Комиссари Комиссияи фарохмаҷро оид ба рушди рақамии ташаббусҳои СММ, ки истифодаи хидамоти интернети фарохмаҷро барои суръат бахшидан ба рушди иҷтимоӣ ва иқтисодии ҷаҳон фаъолият мекунад.<ref>{{Cite web|url=http://www.broadbandcommission.org/commissioners.html|title=Commissionners<!--sic-->|publisher=Broadbandcommission.org|accessdate=12 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100514094219/http://www.broadbandcommission.org/commissioners.html|archivedate=14 May 2010}}</ref> Моҳи марти соли 2016, ӯро [[Дабирони Кулли СММ|Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид]] [[Пан Ги Мун|Бан Ки Мун]] ба Комиссияи сатҳи баланд оид ба тандрустӣ шуғли аҳолӣ ва рушди иқтисодӣ таъйин кард, ки бо [[Франсуа Олланд]] аз Фаронса ва Ҷейкоб Зума аз Африқои Ҷанубӣ ҳамраис буданд.<ref>[https://www.who.int/hrh/com-heeg/comm_heeg_commissioners/en/ High-Level Commission on Health Employment and Economic Growth — Commissioners] [[World Health Organization]].</ref> Пас аз наслкушии Роҳинҷа дар солҳои 2016—2017 Юнус аз [[Мянма]]р даъват ба амал овард, ки ба хушунат алайҳи [[Роҳинҷа (халқият)|мусалмонони Роҳинҷа]] хотима диҳад.<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/world/yunus-suggests-7-point-proposal-resolving-rohingya-crisis-1461097|title=Yunus suggests 7-point proposal for resolving Rohingya crisis|work=The Daily Star|date=12 September 2017}}</ref> === Мушовири аршади Бангладеш === Дар пасманзари тазоҳуроти ҷунбиши ғайриҳамкорӣ дар Бангладеш, Юнус аз донишҷӯён ва бадбинияш аз ҳукумати кунунӣ изҳори пуштибонӣ кард ва дар моҳи августи соли 2024, пас аз истеъфои Шайх Ҳасина ва фирори ӯ ба Ҳинд, эълон шуд, ки Юнус сармушовири ҳукумати муваққатии кишвар хоҳад буд.<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/world/celebrations-all-over-bangladesh-nobel-laureate-muhammad-yunus-lauds-student-protests-says-anger-against-hasina-erupted-8991374.html|title=‘Celebrations All Over’: Bangladesh Nobel Laureate Muhammad Yunus Lauds Student Protests, Says Anger Against Hasina Erupted|website=News18|date=2024-08-05|lang=en|accessdate=2024-08-11}}</ref> Муҳаммад Юнус 7 августи соли 2024 аз ҷониби президент [[Муҳаммад Шаҳобуддин]] раҳбари муваққатии ҳукумати муваққат таъин шуд.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/6/nobel-laureate-yunus-to-lead-bangladesh-interim-govt-presidents-office|title=Muhammad Yunus to lead Bangladesh interim government|website=Al Jazeera|lang=en|accessdate=2024-08-11}}</ref> 8 августи соли 2024 ӯ [[савганд]] ёд кард ва ҳамчун Сармушовири ҳукумати муваққати Бангладеш дар соли 2024 кор мекунад.<ref>{{Cite web|url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/yunus-led-interim-govt-sworn-3672581|title=Yunus-led interim govt sworn in|author=Star Digital Report|website=The Daily Star|date=2024-08-08|lang=en|accessdate=2024-08-11}}</ref> Ӯ дар беморхонаи Рангпур донишҷӯёни дар натиҷаи тазоҳурот маҷрӯҳшударо аёдат кард. == Ихтилофҳо == Ҳукумати Бангладеш рӯзи 11 январи соли 2011 баррасии фаъолияти Grameen Bank-ро эълон кард,<ref name="Ahmed">{{Cite news|author=Ahmed|first=Farid|date=14 January 2011|title=Nobel-winning microcredit bank comes under scrutiny|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/01/14/bangladesh.microcredit/|work=CNN|accessdate=9 March 2011}}</ref> то ба ҳол ки идома дорад. Дар моҳи феврали ҳамон сол, чандин раҳбарони байналмилалӣ, ба мисли Мэри Робинсон, бо таъсиси шабакаи расмии тарафдорони маъруф ба «Дӯстони Грамин», кӯшиш карданд, то аз Муҳаммад Юнусва ҳайсияти он ҳимоят кунанд.<ref>{{Cite news|date=18 February 2011|title=Huge support for Yunus|url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=174549|work=The Daily Star|accessdate=9 March 2011}}</ref> 15 феврали соли 2011, вазири молияи Бангладеш, Абул Маал Абдул Муҳит изҳор дошт, ки Юнус бояд ҳангоми аудити бонк бояд аз Grameen Bank «дурӣ ҷӯяд».<ref>{{Cite news|date=15 February 2011|title=Bangladesh Nobel winner Yunus should 'stay away'|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hSRutw1eN77XQl0Bg550Bt8RUKCQ?docId=CNG.894a7c75aef1b21ccc3d7b40f8d06875.9b1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120525032942/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hSRutw1eN77XQl0Bg550Bt8RUKCQ?docId=CNG.894a7c75aef1b21ccc3d7b40f8d06875.9b1|archivedate=25 May 2012|accessdate=10 March 2011}}</ref> 2 марти 2011 Музаммел Ҳуқ — корманди собиқи Бонк, ки ҳукумат ӯро моҳи январ раис таъйин карда буд<ref name="nytimes.com">{{Cite news|author=Polgreen|first=Lydia|date=29 January 2011|title=Bangladesh Inspects Grameen Bank and Muhammad Yunus|url=https://www.nytimes.com/2011/01/30/world/asia/30bangladesh.html|work=The New York Times}}</ref> — эълон кард, ки Юнус аз вазифаи мудири иҷроияи бонк барканор карда шудааст.<ref>{{Cite news|date=2 March 2011|title=Bangladesh Trying To Fire Muhammad Yunus, Nobel Laureate, From Microlender Grameen|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/03/02/bangladesh-fires-nobel-yunus-microlender_n_830176.html|work=HuffPost|accessdate=9 March 2011}}</ref> Дар ин ҳангом, мудири кулли бонк Ҷаннат-Е Куанин изҳороте пахш кард, ки Юнус то баррасии масъалаҳои ҳуқуқии мавриди баҳс «дар дафтари худ фаъолияташро идома хоҳад дод».<ref>{{Cite web|url=http://grameen.com/dmdocuments/Statement/Statement_of_GB_English.gif|title=Statement of Grameen Bank|website=Grameen|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711121854/http://grameen.com/dmdocuments/Statement/Statement_of_GB_English.gif|archivedate=11 July 2011}}</ref> Дар моҳи марти соли 2011, Юнус ба Суди олии Бангладеш шикоят бурд, то машрӯияти қарори Бонки марказии Бангладешро дар бораи аз вазифаи Директори Идоракунии Grameen Bank хориҷ кардани худашро талаб кунад.<ref>{{Cite news|date=3 March 2011|title=Yunus files writ petition against his removal|url=http://bdnews24.com/bangladesh/2011/03/03/yunus-files-writ-petition-against-his-removal|work=bdnews24.com|accessdate=9 March 2011}}</ref> Худи ҳамон рӯз, нуҳ директори интихобшудаи Grameen Bank дархости шикояти дуюмро пешниҳод карданд.<ref>{{Cite news|date=3 March 2011|title=Another writ petition filed challenging govt decision|url=http://www.thedailystar.net/newDesign/latest_news.php?nid=28711|work=The Daily Star|accessdate=9 March 2011}}</ref> Сенатори вақти ИМА Ҷон Керрӣ дар як изҳорот рӯзи 5 марти соли 2011 Юнус пуштибонӣ кард ва изҳор дошт, ки ӯ аз чунин шакл гирифтани кор «шадидан нигарон аст».<ref>{{Cite news|date=5 March 2011|title=US senator Kerry 'deeply concerned' at Yunus removal|work=Daily Nation|url=http://www.nation.co.ke/news/world/1068-1119414-15tfcmv/|accessdate=29 June 2017}}</ref> Худи ҳамон рӯз дар Бангладеш ҳазорон нафар ба эътироз баромадан ва занҷираҳои инсониро барои дастгирӣ ва мусоидати Юнус ба вуҷуд оварданд.<ref>{{Cite news|author=Alam|first=Shafiq|date=5 March 2011|title=Thousands in Bangladesh protest at Yunus sacking|url=https://sg.news.yahoo.com/thousands-bangladesh-protest-yunus-sacking-20110305-052741-786.html|work=Yahoo News|accessdate=28 March 2011|archivedate=2022-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220410103631/https://sg.news.yahoo.com/thousands-bangladesh-protest-yunus-sacking-20110305-052741-786.html}}</ref> Муҳокимаи Додгоҳи олӣ оид ба дархостҳо, 6 марти соли 2011 ба нақша гирифта шуда буд, вале мавқуф гузошта шуд. 8 марти 2011 Додгоҳ барканории Юнусро расамн тасдиқ кард.<ref>{{Cite news|date=8 March 2011|title=Bangladesh judge confirms Yunus sacking|url=http://www.brecorder.com/top-news/1/6141-bangladesh-judge-confirms-yunus-sacking.html|work=Business Recorder|location=Karachi|accessdate=9 March 2011}}</ref> === Иттиҳоми судҷӯӣ ва самаранокии маблағгузории хурд === [[Акс:Dr._Yunus_Reveals_his_new_Bbook_at_Muktadhara.jpg|рост|мини| Юнус дар рӯнамоии китоби нави худ дар шаҳри Ню Йорк дар соли 2008]] Иттиҳомот алайҳи Муҳаммад Юнус ва Грамин Бонк дар шароите садо доданд, ки баъзеҳо ба самаранокии системаи маблағгузории хурд шубҳа мекарданд, ки ин шубҳаҳо аз фаъолияти баъзе ташкилотҳои маблағгузории хурди (ТМХ) Ҳиндустон<ref name="microfinanceinsights">{{Cite web|url=http://www.microfinanceinsights.com/blog-details.php?bid=167|title=SKS IPO Opens Today, Reactions Mixed|author=Kashyap|first=Arjun|website=Microfinance Insights|date=28 July 2010|accessdate=9 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100731125332/http://www.microfinanceinsights.com/blog-details.php?bid=167|archivedate=31 July 2010}}</ref> ва Мексика бармеомад.<ref name="Epstein">{{Cite news|author=Epstein|first=Keith|date=13 December 2007|title=Compartamos: From Nonprofit to Profit|url=http://www.businessweek.com/magazine/content/07_52/b4064045919628.htm|work=Bloomberg BusinessWeek|accessdate=9 March 2011}}</ref> Бино бар гузоришҳо, маҷбуркунӣ, фишори ҳамсон ва таъқиби ҷисмонӣ ҳамчун амалияи пардохти қарз дар баъзе Ташкилотҳои Маблағгузории Хурди мушаххас барои баргардонидани қарз истифода шудаанд.<ref>{{Cite news|url=http://morungexpress.com/the-need-for-a-balanced-development-policy/|title=The need for a balanced development policy|work=The Morung Express|accessdate=10 March 2011|archivedate=2017-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171030055953/http://morungexpress.com/the-need-for-a-balanced-development-policy/}}</ref> Тиҷоратикунонии қарзҳои хурд<ref>{{Cite news|date=21 February 2011|title=Profit-focused MFIs are loan sharks: Yunus|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Profit-focused-MFIs-are-loan-sharks-Yunus/articleshow/7537341.cms|work=The Times of India|accessdate=10 March 2011}}</ref> Юнусро водор кард, то изҳор кунад, ки ''«ҳеҷ гоҳ тасаввур намекард, ки рӯзе мерасаду қарзҳои хурд дар зоти худ акулаҳои қарзиро ба вуҷуд меоранд.»''<ref>{{Cite web|url=http://www.muhammadyunus.org/Yunus-Centre-Highlights/from-microcredit-to-loan-shark/|title=Sacrificing Microcredit for Megaprofits|website=Yunus Centre|accessdate=10 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110210155437/http://www.muhammadyunus.org/Yunus-Centre-Highlights/from-microcredit-to-loan-shark/|archivedate=10 February 2011}}</ref> Фиреби суд дар баъзе ТМХ сармоягузории молии судмандро барои гузаронидани пешниҳоди аввалияи судманд (IPO) ҷазб кард, аз ҷумла бузургтарин ТМХ-и Ҳиндустон, SKS Microfinance, ки моҳи июли соли 2010 IPO яшро баргузор карда буд.<ref>{{Cite news|author=Kinetz|first=Erika|date=28 July 2010|title=SKS Launches India's First Microfinance IPO|url=http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9H86ICG2.htm|work=Bloomberg Businessweek|accessdate=10 March 2011}}</ref> Моҳи сентябри соли 2010 Юнус IPO-ро шадаидан интиқод кард; дар мубоҳисае бо муассиси SKS Викрам Акула дар мулоқоти Ташаббусҳои Глобалии Клинтон<ref>{{Cite news|author=Bahree|first=Megha|date=11 October 2010|title=A Big Split Over Microfinance|url=https://www.forbes.com/global/2010/1011/companies-akula-yunus-iskenderian-clinton-global-big-split.html|work=Forbes|accessdate=10 March 2011}}</ref> ӯ иброз дошт, "Қарздиҳии хурд на барои одамони тасоудфие мебошад, ки аз ҳисоби камбизоатон пул кор кунанд. Ин дақиқан ҳамон корест, ки шумо мекунед. Ин комилан паёми хатост. " Ҳисобкунии фоизи воқеӣ гуногун аст, аммо бо як ҳисоб, меъёрҳои миёнаи Grameen тақрибан 23 % фоизро ташкил медиҳанд (бо сатҳи таваррум муқоиса карда мешаванд).<ref>{{Cite web|url=http://www.cgdev.org/blog/quick-whats-grameen-banks-interest-rate|title=Quick: What's the Grameen Bank's Interest Rate?|website=Center For Global Development}}</ref> Ҳамзамон, ин ташкилот ба муддати якчанд сол аз андоз озод карда шуда буд дошт, ки ҳоло бардошта шуда аст.<ref>{{Cite web|url=https://mises.org/daily/2375|title=Microcredit or Macrowelfare: The Myth of Grameen|website=Mises Institute|accessdate=2021-03-21|archivedate=2014-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141108220718/http://mises.org/daily/2375}}</ref> Ҳаводори Муҳаммад Юнус иддао доранд, ки ҳукумати Бангладеш аз ин «бӯҳрони ахлоқӣ дар атрофи қарзҳои хурд» истифода бурда, Юнусро аз маснадаш барканор карда аст.<ref>{{Cite web|url=http://desirsdafrique.blogspot.com/2011/02/3-fevrier-2011-mohammad-yunus.html|title=Haro sur le " banquier des pauvres "|author=Fontaine|first=Jacques|website=Désirs d'Afrique|date=3 February 2011|lang=fr|accessdate=10 March 2011}}</ref> === Ангезаҳои сиёси паси иттиҳомот === Гарчанде ки Grameen Bank аз ҷониби ҳукумати Норвегия дар моҳи декабри соли 2010 аз ҳама иттиҳомоти марбут ба маблағгузориҳои нодуруст ва ғайриқонунӣ мубарро эълон карда шуд, аммо моҳи марти соли 2011 ҳукумати Бангладеш тафтиши семоҳаи тамоми фаъолияти Grameen Bank-ро оғоз кард.<ref name="Ahmed"/> Ин боис шуд, ки Муҳаммад Юнус аз ширкат дар форуми ҷашонии иқтисодӣ худдорӣ кунад (World Economic Forum).<ref>{{Cite web|url=http://www.forumblog.org/socialentrepreneurs/2011/01/social-entrepreneurs-impact-world-leaders.html|title=Social Entrepreneurs Impact World Leaders|website=Schwab Foundation for Social Entrepreneurship|date=25 January 2011|accessdate=10 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110202102633/http://www.forumblog.org/socialentrepreneurs/2011/01/social-entrepreneurs-impact-world-leaders.html|archivedate=2 February 2011}}</ref> Моҳи январи соли 2011 Юнус дар мурофиаи додгоҳӣ дар натиҷаи туҳматии як сиёсатмадори маҳаллӣ аз ҳизби хурди чапгарое дар соли 2007 маҷбур шуд ба додгоҳ ҳозир шавад. Ӯ аз изҳороте, ки Юнус ба хабаргузории AFP дода буд, шикоят карда буд: Юнус дар изҳороти хеш мегуяд: "Сиёсатмадорон дар Бангладеш танҳо барои қудрат кор мекунанд. Дар ин ҷо идеология вуҷуд надорад ".<ref>{{Cite web|url=http://www.newstoday.com.bd/index.php?option=details&news_id=17832&date=2011-01-18|title=Prof Yunus appears in court today|author=Hafez Ahmed|website=Newstoday.com.bd|accessdate=10 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210303021446/http://www.newstoday.com.bd/index.php?option=details&news_id=17832&date=2011-01-18|archivedate=2021-03-03}}</ref> Дар мурофиаи додгоҳӣ, Юнусро тавонистанд бо гаравпулӣ озод кунанд ва ин боис шуд ки дар мурофиаҳои минбаъда аз ҳузури шахсияш дар додгоҳ озод карда шавад.<ref name="bbc18Jan2011">{{Cite news|title=Grameen's Muhammad Yunus in court for defamation case|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12213255|work=BBC News|date=18 January 2011|accessdate=10 March 2011}}</ref> Чунин тафтишот шубҳаҳоро дар бораи он, ки бисёр ҳамлаҳо метавонанд ангезаи сиёсӣ дошта бошанд, афзоиш дод.<ref>{{Cite news|author=Jason Burke|date=21 February 2011|title=Microfinance guru Muhammad Yunus faces removal from Grameen Bank|url=https://www.theguardian.com/world/2011/feb/21/muhammad-yunus-microfinance-grameen-bank-bangladesh|location=London|work=The Guardian|accessdate=10 March 2011}}</ref> Бинобар муносибатҳои душвори Шайх Ҳасина ва Юнус аз оғози соли 2007, вақте ки Юнус хост ҳизби сиёсии худро таъсис диҳад, Ҳасина талош кард, ки вай дар моҳи майи соли 2007 аз ин иқдомаш даст бикашад.<ref name="aljazeera"/> === Иддаои марбут ба шарикон: парвандаи хӯрокворӣ ва парвандаи телефон === Санаи 27 январи соли 2011 Юнус дар мурофиаи судӣ оид ба тақаллуби озуқаворӣ, ки аз ҷониби Додгоҳи Сити Корпоратсияи Дакка (DCC) оид ба бехатарии озуқаворӣ пешниҳод шуда буд, ӯро ба истеҳсоли йогурти «дурӯғин» муттаҳам карданд<ref>{{Cite news|author=Farid Ahmed|date=28 January 2011|title=Bangladeshi Nobel laureate faces fresh legal trouble at home|url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/01/27/bangladesh.nobel.yogurt/|work=CNN|accessdate=12 March 2011|archivedate=2011-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628202857/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/01/27/bangladesh.nobel.yogurt/}}</ref> ки равғанаш аз ҳадди ақали қонунӣ буд. Ин йогурт аз ҷониби Grameen Danone, як корхонаи муштараки тиҷорати иҷтимоӣ байни Grameen Bank ва Danone истеҳсол мешавад, ки ҳадафи он фароҳам овардани имконият барои фурӯшандаҳои кӯча, ки йогурт мефурӯшанд ва беҳтар намудани ғизои кӯдакон бо йогурти серғизо мебошад. Ба гуфтаи вакили Юнус, иттиҳомот «дурӯғ ва беасос» мебошанд.<ref>{{Cite news|date=28 January 2011|title=Contaminated yoghurt lands Yunus in dock|url=http://www.deccanchronicle.com/international/contaminated-yoghurt-lands-yunus-dock-107|work=Deccan Chronicle|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110213072239/http://www.deccanchronicle.com/international/contaminated-yoghurt-lands-yunus-dock-107|archivedate=13 February 2011|accessdate=12 March 2011}}</ref> Бо дархости вакилони дифои Юнус бо ишора ба қонуншиканиҳо ва иштибоҳҳои мурофиавӣ, ин парвандаро акнун Додгоҳи олӣ баррасӣ мекунад. Тафтиши як комиссияи ҷамъиятии мустақили 2012, ки Grameen Bank-ро таҳқиқ мекунад, тасдиқ мекунад, ки Юнус ваколати ӯро нодуруст нишон додааст ва аз ваколатҳои худ дар давраи роҳбарияш сӯиистифода кардааст. Дар ин гузориш муқаррар карда мешавад, ки барои мақомоти ваколатдори Grameen Bank ҳамчун кафил баромад кардан ва додани қарз ба корхонаҳои мустақили хусусӣ дар давраи доктор Юнус мушкилоти ҳуқуқӣ вуҷуд доранд. Дар ин гузориш саволҳои мушаххас вобаста ба (а) таъсис ва маблағгузории Grameenphone, як ташкилоти телекоммуникатсионии фоидаовар, ки дар аввал ҳамчун эътимод барои қарзгирандагони Бонки Grameen дар якҷоягӣ бо Telenor ширкати фаромиллии давлатии Норвегия таъсис ёфтааст ва аз ҷониби доктор Юнус таҳия шудааст ва (б) ҳамзамон идоракунӣ ва маблағгузории амалии корхонаҳои хусусие, ки доктор Юнус таъсис додааст, бо истифода аз захираҳои Grameen Bank. Комиссия инчунин вазъи ҳуқуқии Grameen Bank-ро таҳқиқ карда, ба хулосае омад, ки он де-юре ҷамъиятӣ, яъне як ҳукумати аст, ки назорати номукаммали он аз ҷониби давлат ва (эҳтимолан нохоста) пешниҳоди нодурусти доктор Юнус дар гузашта боиси дарки маъмули моликияти хусусӣ гардида аст. Гузориши комиссия ба монеъ шудан ба тафтишоти комиссия аз ҷониби роҳбарияти ҳозираи Grameen Bank, намояндагони Telenor, ҳукумати Бангладеш ва партизанҳои доктор Юнус ишора мекунад. Ҳанӯз оқибатҳои пурраи гузориш дар ҳарду унсури таҳти назорати давлатии ВАО-и Бангладеш буда ё пресс-релизҳои тарафдори Юнус, ки дар он доктор Юнус ҳадди аққал дастёбӣ ба фасод дар пайванди муассисаи тиҷоратии ҷамъиятии Бангладеш аст, то кунун дар созиш бо тарафҳои дигар аз наздик баррасӣ нашудаанд. Маблағгузории хурд дар расонаҳои хориҷӣ зери танқид гирифта шудааст. Гардиан (аз Бритониё) мепурсад, ки оё маблағгузории хурд «афсонаи неолибералӣ» аст ё хайр. Дар мақола ба танқидҳо ишора карда шудааст, аз ҷумла, ки аксари қарзҳо барои ташкили тиҷорати хурд истифода намешаванд, балки ба ҷои «ҳамворсозии масраф» истфода мешаванд.<ref>{{Cite news|author=Bunting|first=Madeleine|date=9 March 2011|title=Is microfinance a neoliberal fairytale?|url=https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2011/mar/09/microfinance-neoliberal-fairytale|work=The Guardian|accessdate=9 March 2011}}</ref> == Мурофиаҳо == '''Мурофиаи додгоҳии Муҳаммад Юнус'''<ref name="ti19Sep2013">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/rashidul-bari/The-never-ending-trial-of-Muhammad-Yunus/articleshow/22757491.cms?intenttarget=no|title=The never-ending trial of Muhammad Yunus|work=The Times of India|date=19 September 2013|accessdate=8 July 2015}}</ref> маҷмӯаи як қатор мурофиаҳоест, ки сарвазири Бангладеш Шайх Ҳасина алайҳи Муҳаммад Юнус оғоз кардааст. Ӯ Юнусро дар соли 2010 ба додгоҳ кашид ва дар ниҳоят ӯро аз Бонки Грамин хориҷ кард.<ref name="dawn">{{Cite news|url=http://dawn.com/news/1054597/yunus-slams-destruction-of-grameen|title=Yunus slams 'destruction' of Grameen|work=Dawn|date=7 November 2013|accessdate=8 July 2015}}</ref> Далели асосияш ин буд, ки барои идора кардани Бонк ҳоло ӯ пир шудааст ва наметавонад мудири бонке бошад, ки соли 1983 эҷод карда буд.<ref name="theguardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2011/feb/21/muhammad-yunus-microfinance-grameen-bank-bangladesh|title=Microfinance guru Muhammad Yunus faces removal from Grameen Bank|work=The Guardian|accessdate=8 July 2015}}</ref> Дар соли 2013, ӯ бори дуввум ба додгоҳ кашида шуд, зеро гӯё бидуни иҷозати зарурии ҳукумат даромад, аз ҷумла маблағи пулии ҷоизаи сулҳи Нобел ва фурӯши китобҳояшро гирифта аст.<ref name="huffingtonpost">{{Cite news|title=Muhammad Yunus Accused of Tax Evasion, Bangladesh To Take Legal Action Against Nobel Laureate|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/09/10/muhammad-yunus-tax-evasion_n_3900633.html|work=HuffPost|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130914115624/http://www.huffingtonpost.com/2013/09/10/muhammad-yunus-tax-evasion_n_3900633.html|archivedate=14 September 2013|accessdate=8 July 2015}}</ref> Гуфта мешавад, ки ин силсилаи мурофиаҳо алайҳи Юнус<ref name="nytimes">{{Cite web|url=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2013/04/17/beyond-profit-a-talk-with-muhammad-yunus/|title=Beyond Profit: A Talk With Muhammad Yunus|author=Bornstein|first=David|website=Opinionator|date=17 April 2013|accessdate=8 July 2015}}</ref> миллиардҳо одам дар саросари ҷаҳон аз 8.3 миллион<ref name="nytimes2">{{Cite web|url=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2012/08/22/an-attack-on-grameen-bank-and-the-cause-of-women/?ref=muhammadyunus&_r=0|title=An Attack on Grameen Bank, and the Cause of Women|author=Bornstein|first=David|website=Opinionator|date=22 August 2012|accessdate=8 July 2015}}</ref> занони камбизоати<ref name="nytimes3">{{Cite web|url=http://6thfloor.blogs.nytimes.com/2011/03/09/did-hingsha-do-in-a-nobel-prize-winner/?ref=muhammadyunus|title=Did 'Hingsha' Do In a Nobel Prize Winner?|author=Nolan|first=Rachel|website=The 6th Floor|date=9 March 2011|accessdate=8 July 2015}}</ref> Бонки Грамин<ref name="nytimes4">{{Cite news|author=Sengupta|first=Somini|date=19 February 2007|title=A Nobel Prizewinner's Hat Alters the Political Ring in Bangladesh|url=https://www.nytimes.com/2007/02/19/world/asia/19bangla.html?ref=muhammadyunus|work=The New York Times|accessdate=8 July 2015}}</ref> то президенти ИМА<ref name="cnn">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/03/22/bangladesh.bank.crisis/|title=Bangladesh asked to find a compromise to end bank crisis|author=Farid Ahmed|work=CNN|accessdate=8 July 2015}}</ref> Барак Обамаро шигифтзада карда аст.<ref name="nytimes5">{{Cite web|url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2009/07/30/obama-to-award-medals-of-freedom-to-16/?_r=0|title=Obama to Award Medals of Freedom to 16|author=Southall|first=Ashley|website=The Caucus|date=30 July 2009|accessdate=8 July 2015}}</ref> Муқоисаи венеттаи<ref name="usatoday">{{Cite web|url=http://usatoday30.usatoday.com/money/world/2011-04-05-yunus-grameen.htm|title=Nobel laureate Yunus loses fight to keep job at microlender|website=USA Today|accessdate=8 July 2015}}</ref> алайҳи Юнус<ref name="dailysangram">{{Cite news|url=http://www.dailysangram.com/news_details.php?news_id=127762|work=The Daily Sangram|language=bn|accessdate=8 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709010443/http://www.dailysangram.com/news_details.php?news_id=127762|archivedate=9 July 2015}}</ref> ба такрори муосир<ref>{{Cite news|author=Bhuiyan|first=Mohammad|title=Professor Yunus: Grameen Bank and Bangladeshi politics|url=http://www.daily-sun.com/details_yes_06-07-2013_Professor-Yunus:-Grameen-Bank-and-Bangladeshi-politics_548_2_17_1_0.html|work=Daily Sun|location=Dhaka|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131110112712/http://www.daily-sun.com/details_yes_06-07-2013_Professor-Yunus:-Grameen-Bank-and-Bangladeshi-politics_548_2_17_1_0.html|archivedate=10 November 2013}}</ref> муноқиша<ref name="dawn2">{{Cite news|url=http://dawn.com/news/1051503/bangladesh-governments-religious-body-targets-nobel-winner-yunus|title=Bangladesh government's religious body targets Nobel winner Yunus|work=Dawn|date=24 October 2013|accessdate=8 July 2015}}</ref> байни [[Архимед]] ва генерал Марселлусро ба хотир меоварад, ки мақола пешгӯӣ мекунад, ки " бонкдори камбизоат "<ref name="bbc2Mar2011"/> метавонад дучори сарнавиште<ref name="state">{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2013/09/214047.htm|title=Bangladesh: Corruption Allegations Against Muhammad Yunus (Taken Question)|publisher=state.gov|accessdate=8 July 2015}}</ref> монанди падари математика шавад, ки барои дархост кардани Ҳасина ба Бонки Грамин халал нарасонад. Викас Бажай дар блоги таҳририи Тэйкинг Ноут (''Taking Note)'' ''дар New York Times'' 7 ноябри соли 2013 навишта аст: <blockquote>Ҳукумати Бангладеш дар маъракаи дарозмуддат алайҳи Бонки Грамин ва асосгузори он Муҳаммад Юнус картаи худро бохт. Ҳафтаи гузашта қонунгузорон қонунеро тасвиб карданд, ки бонкро тадриҷан миллӣ мекунад, то идеяи додани қарзҳои хурд ба занони камбизоатро пешбарӣ намуда, назорат аз болои 8.4 миллион занони деҳот, ки аксарияти саҳмияҳои онро доранд ба даст гиранд.<ref name="nytimes6">{{Cite web|url=http://takingnote.blogs.nytimes.com/2013/11/13/a-hostile-bank-takeover/?_r=0|title=A Hostile Bank Takeover|author=Vikas Bajaj|website=Taking Note|date=13 November 2013|publisher=The New York Times|accessdate=6 August 2016}}</ref></blockquote> [[Акс:Muhammad_Yunus_2.jpg|мини|Муҳаммад Юнус, ҷоизаи сулҳи Нобел, 2006]] === Заминаи ихтилофҳо === Бояд қайд кард, ки солҳои зиёде Юнус пайрави падари Ҳасина — Шайх Муҷиб, яке аз бунёдгузорони Бангладеш буд.<ref name="webs">{{Cite web|url=http://bangabandhuporisad.webs.com/|title=Home – FATHER OF BENGALEE NATION|publisher=bangabandhuporisad.webs.com|accessdate=8 July 2015|archivedate=2015-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709011442/http://bangabandhuporisad.webs.com/}}</ref> Ҳангоми тадрис дар Донишгоҳи давлатии Теннеси Миёна<ref name="mtsu">{{Cite web|url=http://www.mtsu.edu/yunus/|title=Middle Tennessee State University &#124; Middle Tennessee State University|publisher=mtsu.edu|accessdate=8 July 2015|archivedate=2022-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220305072948/https://www.mtsu.edu/yunus/}}</ref> Юнус '''Кумитаи шаҳрвандии Бангладеш'''ро таъсис дод (BCC), ҳамчун дар посух ба таҷовузи Покистони Ғарбӣ алайҳи Бангладеш ва раҳбари он Шайх Муҷиб<ref name="thefinancialexpress-bd2">{{Cite news|url=http://www.thefinancialexpress-bd.com/old/index.php?ref=MjBfMDJfMDlfMTNfMV85OV8xNTk1MjY=|title=The role of Muhammad Yunus in the Bangladesh Liberation War and thereafter|work=The Financial Express|location=Dhaka|accessdate=8 July 2015}}</ref> пас аз сар задани ҷанги озодӣ, КШБ Юнусро интихоб кард, то муҳаррири рузномаи тозанашри News Letter дар Бангладеш бошад.<ref name="bdnews24">{{Cite news|url=http://bdnews24.com/bangladesh/2013/04/18/yunus-on-congressional-medal|title=Yunus on Congressional medal|work=bdnews24.com|accessdate=8 July 2015}}</ref> Юнус аз пас таъсиси Бангладеш дар соли 1971 илҳом гирифта, соли 1972 ба кишвараш баргашт то ба Муҷиб дар барқарор кардани миллате, ки дар натиҷаи ҷанги тӯлонии хунин хароб шудааст, кумак кунад. Ин муносибати пас аз марги Муҷиб хотима наёфт. Юнус бо духтари Муҷиб Ҳасина муносибати хуби касбӣ дошт. Юнус Ҳасинаро ҳамроҳ бо хонуми аввали ИМА Ҳилларӣ Клинтон ҳамраиси ҳамоиши қарзии хурди худ таъйин кард, ки аз 2-4-уми феврали соли 1997 баргузор шуда буд. Дар чорабинии мазкур, 50 сарони давлатҳо ва мансабдорони баландпояи 137 давлати миллӣ дар Вашингтон, Округи Колумбия ҷамъ омада, роҳҳои ҳалли мушкилоти фақрро баррасӣ карданд. Дар ин ҳамоши бузург барои қарздиҳии хурд, Ҳасина ба ҷуз ситоиш аз чеҳраи падариаш чизе нагуфт. Дар изҳороти худ вай "фаъолиятҳои барҷастаи профессор Юнус ва Бонки Граминро, ки ӯ аз муассисонаш буд мавриди тамҷиду ситоиш қарор дод.... Муваффақияти Бонки Грамин ба некӯаҳволии бонкҳое, ки ба додани қарзҳои хурд ба камбизоатон машғуланд, як хушбиниеро ба вуҷуд овард. Маросими ифтитоҳи лоиҳаи Grameen Phone, бузургтарин хадамоти телефонӣ дар Бангладеш, дар дафтари Ҳасина 26 марти соли 1997 баргузор шуд. Бо истифода аз Grameen Phone, Ҳасина аввалин зангро бо Торбёрн Ягланд, сарвазири вақти Норвегия анҷом дод. Вақте ки суҳбати ӯ бо Ягланд хотима ёфт, ба ӯ як занги дигар омад, ки ин аз Лайли Бегум аз кормандони наздики, Юнус буд. Аммо, ин муносибати тӯлонӣ дар соли 2007 пас аз ифшои нияти таъсиси ҳизби сиёсии Нагорик Шакти-и, Юнус ба поён расид<ref name="bdnews24a">{{Cite news|url=http://bdnews24.com/bangladesh/2007/02/18/yunus-names-his-political-party-nagorik-shakti|title=Yunus names his political party Nagorik Shakti|work=bdnews24.com|accessdate=8 July 2015}}</ref> === Аз дӯстӣ ба душман === Ҳукумати сарвазир Шайх Ҳасина алайҳи Грамин ва асосгузори он Муҳаммад Юнус маъракаи харобиовареро ба роҳ андохт. ''Ню Йорк Таймс менависад'', ''«зоҳиран амали ӯ интиқом барои эълони ҷаноби Юнус дар соли 2007 аст, ки ӯ ба мансаби давлатӣ даст хоҳад ёфт, гарчанде ки ӯ ҳеч гоҳ ин тарҳҳояшро ҷомаи амал напӯшонида аст''».<ref name="nytimes7">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/08/07/opinion/bangladesh-takes-aim-at-grameen-bank.html|title=Bangladesh Takes Aim at Grameen Bank|work=The New York Times|date=6 August 2013|accessdate=8 July 2015}}</ref> Тибқи гузориши Таймс оф Индиа (Times of India), омили дигаре дар тасмими бераҳмонаи ӯ алайҳи Юнус мусоидат кардааст ин Ҷоизаи сулҳи Нобел мебошад.<ref name="amadershomoybd">{{Cite news|url=http://www.amadershomoybd.com/content/2013/09/20/middle0851.htm|work=Amader Shomoy|language=bn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130923210909/http://www.amadershomoybd.com/content/2013/09/20/middle0851.htm|archivedate=23 September 2013|accessdate=8 July 2015}}</ref> Хасина фикр мекард, ки Кумитаи ҷоизаҳои сулҳи Нобели Норвегия ба вай ҷоизаро барои имзои як паймони сулҳ, Читтагонг Ҳилл Ҳрасез (CHT) дар соли 1997 эъто хоҳад кард. Рӯзи 9 март, Додситони кулл Маҳбубей Алам муносибати ҳукуматро ҳангоми ифшояш гуфт: «Сарвазир Шайх Ҳасина мебоист ҷоизаи сулҳи Нобелро мегирифт …» Вай дар идома, хиради кумитаи Нобелро дар мавриди надодани ҷоиза ба устодаш, Хасина, барои тавофуқи ЧТҲ (Читтагонг Ҳиллз Ҳрасез) CHT ба чолиш кашид.<ref name="google">{{Cite book|title=Grameen Social Business Model: A Manifesto for Proletariat Revolution|last=Bari, R.|date=2011|publisher=AuthorHouse|isbn=9781468565652|url=https://books.google.com/books?id=ZvtDeyRd5UgC&pg=PA158|page=158|access-date=8 July 2015}}</ref> === Тавсифоти таърихӣ === 11 январи соли 2007, генерали артиш Моин У Аҳмед табаддулоти низомӣ ба амал овард.<ref name="wordpress">{{Cite web|url=http://rumiahmed.wordpress.com/2008/01/08/it-is-not-moeen-stupid/|title=It is NOT Moeen, Stupid! &#124; In the Middle of Nowhere|website=rumiahmed.wordpress.com|date=9 January 2008|accessdate=8 July 2015}}</ref> Дар ин ҳангом, ӯ аз Юнус дархост кард то барои чаҳорумин бор мушовири миллат пас аз хатми муҳлати Холида Зиё бошад.Аммо Юнус ин пешниҳодро рад кард, ва аз ӯ хост то Фахруддин Аҳмад<ref name="oneindia">{{Cite web|url=http://news.oneindia.in/2007/01/12/dr-fakhruddin-caretaker-head-of-bangladesh-1168612741.html|title=Dr Fakhruddin caretaker head of Bangladesh|website=Oneindia|date=12 January 2007|accessdate=8 July 2015|archivedate=2013-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203015626/http://news.oneindia.in/2007/01/12/dr-fakhruddin-caretaker-head-of-bangladesh-1168612741.html}}</ref> -ро ба кор гирад. Фахруддин рӯзи 11 январи соли 2007 ба кор шурӯъ кард ва дар рӯзи аввали худ эълон дошт, ки ӯ на танҳо интихоботи озоду одилона ташкил мекунад, балки фасодро низ решакан карданист. Ин дар ҳолест, ки Холида ва Ҳасина Фахруддинро танқид карданд ва изҳор доштанд, ки аз байн бурдани фасод кори ӯ нест, аммо Юнус аз фаъолияти ӯ изҳори қаноатмандӣ кард. Дар мусоҳиба бо хабаргузории AFP Юнус қайд кард, ки сиёсатмадорон дар Бангладеш танҳо барои пул кор мекунанд ва иброз дошт: «Дар ин ҷо идеология нест.»<ref name="bbc18Jan2011"/> Ҳасина ба эродҳои Юнус вокуниши шадид нишон дода, ӯро "'''''судхӯре номид, ки на танҳо камбизоатиро решакан карда натавонист, балки камбизоатиро низ рушд дода аст.'''''<ref name="bdnews24b">{{Cite news|title=Usurers up in arms to usurp politics, Hasina tells cultural activists|url=http://bdnews24.com/politics/2007/02/17/usurers-up-in-arms-to-usurp-politics-hasina-tells-cultural-activists|work=bdnews24.com|date=17 February 2007|accessdate=8 July 2015}}</ref> " Ин аввалин изҳороти оммавии Ҳасина алайҳи Юнус буд. Метавон шабоҳати байни иштироки Юнус ба ҳайси фарди ғайрисиёсӣ ва нақше, ки нависандаи чех Ватслав Ҳавел пас аз сарнагунии режими коммунистӣ дар кишвараш бозидааст, қиёс кард. Баъдтар Юнус номи ҳизби ояндаи сиёсиро ''Нагорик Шакти'' (Ҳокимияти Шаҳрвандӣ) эълон кард ва гуфт, ки ӯ рисолати ба арсаи сиёсии миллати худ омаданро дорад, то шахсияти худро аз «сабади бетаг» ба «палангҳои болорав» иваз кунад. Аммо, дар таърихи 3 майи ҳамон сол Юнус дар номаи сеюми саркушодае аз ин ғарази сиёсияш даст кашид.<ref name="nytimes"/> === Таъқибот === Ҳукумати Бангладеш нахустин мурофиаро алайҳи Юнус моҳи декабри соли 2010, пас аз як моҳи нашри Caught in Micro Debt,<ref name="imdb">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1844075/|title=The Micro Debt (2011)|website=IMDb|accessdate=8 July 2015}}</ref> филми мустанади Том Ҳейнеман оғоз кард. 30 ноябри соли 2010 дар телевизиони Норвегия, филмеро намоиш дод, ки дар он созандагонаш иддао доранд ки Юнус тақрибан 100 миллион долларро бо роҳи тақаллуб пинҳон кардааст. Пахши ин филм оғози таҳқиқотҳои устурда алайҳи Юнус буд.<ref name="wordpress2">{{Cite web|url=http://mygoldenbengal.wordpress.com/2013/02/02/caught-in-micro-debt-dr-yunus-siphoned-tk-7bn-for-poor/|title=Caught in Micro debt – Dr. Yunus siphoned TK 7bn for poor|website=mygoldenbengal.wordpress.com|date=2 February 2013|accessdate=8 July 2015}}</ref> Мувофиқи гуфтаи созандагони ин филми ҳуҷҷатӣ гӯё Юнус соли 1996 ба Grameen Kalyan, як ширкати хоҳарии Grameen Bank маблағи ҳангуфтеро гузаронида ва онро соҳиби карда аст, аммо, Юнус<ref>{{Cite web|url=http://www.flipthecoin.org/wp-content/2011/01/nrk-answer.pdf|title=Letter to Mr. Alex Counts|accessdate=28 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203025658/http://www.flipthecoin.org/wp-content/2011/01/nrk-answer.pdf|archivedate=3 December 2013}}</ref> иттиҳомотро рад карда ва бепоя хонд. Пас аз ба итмом расонидани тафтишоти пурра, ҳукумати Норвегия Юнусро бегуноҳ эълон кард.<ref name="thedailystar">{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=165759|title=A person is innocent until found guilty|work=The Daily Star|date=11 December 2010|accessdate=8 July 2015|archivedate=2015-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709042503/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=165759}}</ref> Ба бегуноҳии ӯ, сарвазир Ҳасина бовар накарда вазъро барои зиёд кардани ҳамлаҳои устувор алайҳи Юнус истифода бурд: аз он ҷумла даъвоҳо дар бораи он, ки синну соли Юнус маънои онро дорад, ки ӯ барои идора кардани бонк хеле пир шудааст, ва қодир нест<ref name="one">{{Cite web|url=http://www.one.org/us/2011/03/11/removal-of-muhammad-yunus-and-the-impact-on-the-poor/|title=Removal of Muhammad Yunus and the impact on the poor &#124; ONE|publisher=one.org|accessdate=8 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709115031/http://www.one.org/us/2011/03/11/removal-of-muhammad-yunus-and-the-impact-on-the-poor/|archivedate=9 July 2015}}</ref> Грамин бо роҳи ғайриқонунӣ ширкатҳои зиёде таъсис додааст,<ref name="newagebd">{{Cite news|url=http://newagebd.com/detail.php?date=2013-09-13&nid=65074|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130919011044/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-09-13&nid=65074|archivedate=19 September 2013|title=7 GB cos enjoyed 'unlawful' tax exemption: NBR|work=New Age|accessdate=8 July 2015}}</ref> ва ниҳоятан мувофиқи даъвои ӯ бонк бояд ҳамчун як ташкилоти ҳукуматӣ амал кунад. Бонк ҳама даъвоҳои бепояву ғайриқонуниро рад кард ва аз ҷумла, баҳс кард, ки маҳдудияти синну сол дар ин ҳолат татбиқ намешавад, зеро Grameen, ба монанди BRAC, як бонки вижа мебошад. Юнус инчунин аз рӯи се парвандаи ҷиноӣ мавриди пайгарди қонунӣ қарор гирифта аст. Парвандаи ҷиноӣ ва туҳмат алайҳи Юнус<ref name="bbc18Jan2011"/> барои танқиди сиёсатмадорон дар соли 2007 оғоз карда шуд. Нозири соҳаи хӯрокворӣ алайҳи Юнус парвандаи дигаре боз кард,<ref name="banglanews24">{{Cite news|url=http://www.banglanews24.com/English/detailsnews.php?nssl=c052e590b0d2cc3863f42d501d7d4856&nttl=2011092213922|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203061144/http://www.banglanews24.com/English/detailsnews.php?nssl=c052e590b0d2cc3863f42d501d7d4856&nttl=2011092213922|archivedate=3 December 2013|title=Yunus secures bail in Shakti Doi adulteration case|accessdate=8 July 2015}}</ref> ки гӯё йогурти истеҳсолкардаи Грамин-Данон тақаллубӣ будааст. Дар ниҳоят зарбаи ниҳоӣ 3 марти 2011 ба амал бароварда шуд. Бонки Бангладеш дар як нома ба Grameen иттилоъ дод, ки Юнус аз Grameen хориҷ карда шуд, зеро ӯ аз синни ҳатмии нафақа 60-сола калонтар буд, бар хилофи он ки нуҳ нафар директорони бонк, ки бо 8.3 миллион нафар қарзгирандагони интихобшудаи Grameen Bank ба ӯ иҷозат доданд, ки пас аз гузаштан аз ин ҳадди ақалл дар ҷои кори худ бимонад. Бо дастгирии нуҳ шӯрои директорон, 22 ҳазор корманд,<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/gb-employees-protest-change-in-gb-law/|title=Employees protest change in GB law|work=The Daily Star|date=7 November 2013}}</ref> ва 8.3 миллион қарзгирандаи Грамин,<ref name="newagebd2">{{Cite news|url=http://newagebd.com/newspaper1/archive_details.php?date=2011-05-05&nid=17710|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203000623/http://newagebd.com/newspaper1/archive_details.php?date=2011-05-05&nid=17710|archivedate=3 December 2013|title=GB staff give govt 15 days to make Yunus bank's chair|work=New Age|accessdate=8 July 2015}}</ref> Юнус ба фармони ҳукумат саркашӣ карда, ба дафтари Грамин дар Дакка баргашт ва аз болои ин қарор ба Суди олии Дака шикоят бурд. Аммо, додрас Муҳаммад Момтазуддин Аҳмад ва дораси дигарӣ Гобинда Чандра Тагор ҳукмро алайҳи Юнус бароварда, изҳор доштанд, ки аз соли 1999 инҷониб паёми MD Grameen гузоштани Юнус ғайриқонунӣ буд, зеро ӯ то он замон ба синни 60 расидааст.<ref name="thedailystar2">{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=176987|title=Yunus removal upheld|work=The Daily Star|accessdate=8 July 2015|archivedate=2015-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709043120/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=176987}}</ref> Аммо, Юнус ҳанӯз эътимод ба низоми адлияро аз даст надодааст. Бо дастгирии пешвоёни байналмилалӣ<ref name="cnn2">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2012/05/09/world/asia/bangladesh-clinton-comments/|title=Bangladesh chides Clinton for microlender comments|publisher=CNN|accessdate=8 July 2015}}</ref> (масалан, Ҳилларӣ ва Билл Клинтон), пешвоёни миллӣ (масалан, Ҷаноби Фазли Ҳасан Обид) ва 8.3 миллион қарзгирандаи Grameen, Юнус ба Суди Олии Бангладеш аз болои ҳукми Суди Олӣ шикоят бурд. Ҳайати комили Шуъбаи шикоятӣ бо роҳбарии судя Хайрул Ҳаку ин муроҷиатро рӯзи 15 март шунид ва ҳукмеро содир кард, ки барканории Юнусро аз ҷониби ҳукумат тасдиқ кард.<ref name="thehindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/bangladesh-supreme-court-rejects-dr-yunus-appeal/article1601856.ece|title=Bangladesh Supreme Court rejects Dr. Yunus' appeal|work=The Hindu|accessdate=8 July 2015}}</ref> === Аз соли 2012 === 2 августи соли 2012 Шайх Ҳасина лоиҳаи "Фармони Бонки Грамин 2012<ref name="bdnews24c">{{Cite news|url=http://bdnews24.com/business/2012/08/05/us-worried-over-grameen-bank-future1|title=US worried over Grameen Bank future|work=bdnews24.com|accessdate=8 July 2015|archivedate=2015-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150710053311/http://bdnews24.com/business/2012/08/05/us-worried-over-grameen-bank-future1}}</ref> " -ро барои пурзӯр намудани назорати ҳукумат аз болои бонк тасдиқ кард. Дар айни замон, ин қудрат дар ихтиёри директорони бонк аст, ки иборат аз 9 зани камбағал мебошанд, ва онҳо аз ҷониби 8.3 миллион қарзгирандаи бонки Грамин интихоб шудаанд. Ҳасина инчунин амр додааст, ки дар бораи фаъолият ва муомилоти молиявии Юнус<ref name="theguardian2">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2013/sep/10/microfinance-muhammad-yunus-accused-tax-evasion|title=Microfinance pioneer Muhammad Yunus accused of tax evasion|work=The Guardian|accessdate=8 July 2015}}</ref> дар солҳои охири худ дар вазифаи директори Grameen тафтишоти нав гузаронида шавад, аммо мардум ин иқдомро ҷуз кӯшиши вайрон кардани симои ӯ чизи дигаре намешуморанд. Сарвазири кишвар инчунин изҳор дошт, ки Юнус даромади худро бидуни иҷозати зарурии ҳукумат ба даст оварда аст, аз ҷумла даромадҳои ҷоизаи сулҳи Нобел ва роялти аз фуруши китобҳояш.<ref name="bbc3">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24021842|title=Bangladesh: Nobel laureate Muhammad Yunus faces tax probe|work=BBC News|accessdate=8 July 2015}}</ref> 4 октябри соли 2013, кобинаи Бангладеш лоиҳаи қонуни наверо, тасвиб кард, ки дар асоси он ба бонки марказии кишвар иҷозат медод то назорат дар боли Grameen Bank-ро тақвият бахшад. Ҳамчунин<ref name="wsj">{{Cite news|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303492504579115392535372818|title=Grameen Bank Faces Greater Controls|work=The Wall Street Journal|accessdate=8 July 2015}}</ref> он метавонист баланд бардоштани ҳиссаҳои бонкӣ барои қарзҳои навро назорат кунад. Санади бонки Грамин 2013 рӯзи панҷшанбе дар ҷаласаи ҳукумат таҳти раёсати сарвазир Шайх Ҳасина тасдиқ карда шуд<ref>{{Cite news|author=Rahman|first=Md. Fazlur|date=8 November 2013|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/vote-for-parties-that-will-return-old-gb/|title=Vote for parties that will return old GB|work=The Daily Star}}</ref> Онро 7 ноябри соли 2013 парлумон қабул кард<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/passing-of-grameen-bank-act-2013/|title=Passing of Grameen Bank Act, 2013|work=The Daily Star|date=8 November 2013}}</ref> ва фармони қонуне ки Grameen Bank-ро , ҳамчун як ташкилоти махсуси қарздиҳии хурд дар соли 1983 дастгирӣ мекард, иваз кард.<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/js-passes-grameen-bank-law/|title=JS passes Grameen Bank law|work=The Daily Star|date=5 November 2013}}</ref> Ҳукумат нақша дорад, то Граминро ба 19 ширкат тақсим кунад.<ref name="nytimes7"/> ''New York Times дар ин маврид чунин менависад'' :<blockquote>Аз вақте, ки ҳукумат тафтиши ин бонкро оғоз кард ва ҳоло нақша дорад, ки аксарияти саҳмияҳои Грамин ба қарзгирандагон тааллуқ дошта бошад — ва онро ба 19 қарздиҳандаи минтақавӣ тақсим кунад, ва назорати комил дар рӯи онро ба даст орад.<ref name="nytimes7"/></blockquote> == Ҳаёти шахсӣ == Соли 1967, вақте ки Юнус дар Донишгоҳи Вандербилт таҳсил мекард, бо Вера Форостенко, як донишҷӯи риштаи [[Адабиёти русӣ|адабиёти руси]] Донишгоҳи Вандербилт ва духтари муҳоҷи рус аз [[Трентон|Трентон, Ню Ҷерсӣ]], Иёлоти Муттаҳида шиносоӣ пайдо кард. дар натиҷа онҳо соли 1970 бо ҳам издивоҷ карданд.<ref name="Hero"/><ref name="B2P"/> Издивоҷи Юнус бо Вера дар тӯли моҳҳои таваллуди духтарчаашон Моника Юнус дар соли 1979 дар Читтагонг ба охир расид, зеро Вера ба иёлати Ню-Ҷерсии ИМА баргашт. Ӯ чунин мешуморид, ки Бангладеш ҷои хубе барои тарбияи кӯдак набуд. Баъдҳо, Моника як [[Сопрано|сопранои операвӣ]] табдил шуд, ки дар шаҳри Ню-Йорк ҷойгир аст.<ref name="myunus">{{Cite web|url=http://www.monicayunus.com/newsite/biography.asp|title=Monica Yunus, Soprano|website=Biography|format=asp|publisher=VoxPagel.com|accessdate=2 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070127180916/http://www.monicayunus.com/newsite/biography.asp|archivedate=27 January 2007}}</ref> Баъдтар Юнус бо Афрозӣ Юнус издивоҷ кард, ки он замон пажӯҳишгари риштаи физикаи [[Донишгоҳи Манчестер|Донишгоҳи Манчестер буд]]. Баъдтар Афрозӣ ҳамчун профессори физикаи Донишгоҳи Ҷаҳонгирнагар таъйин карда шуд. Духтарашон Дина Афроз Юнус соли 1986 ба дунё омада аст. Муҳаммад Иброҳим бародари Юнус мебошад, ки собиқ профессори риштаи физикаи Донишгоҳи Дакка ва асосгузори Маркази таълими омма дар соҳаи илм (CMES) ба ҳисоб меравад, ки аз мубаллиғони илм дар байни духтарони деҳот мебошад ва онҳоро таълиму омӯзиш медиҳад.<ref>{{Cite web|url=http://cmesbd.org/index.php/about-us/history/|title=History Center for Mass Education in Science|lang=en-US|accessdate=10 July 2019|archivedate=2020-02-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200220204309/http://cmesbd.org/index.php/about-us/history/}}</ref> Бародари дигари ӯ Муҳаммад Ҷаҳонгир (вафот 2019) мебошад, ки ӯ як ровии телевизион ва як фаъоли иҷтимоӣ дар Бангладеш буд.<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/country/news/muhammad-jahangir-brother-of-professor-yunus-bangladesh-media-person-journalist-passes-away-1769284|title=Muhammad Jahangir passes away|date=10 July 2019|work=The Daily Star|language=en|accessdate=10 July 2019}}</ref> === Маркази Юнус === [[Маркази Юнус]] дар шаҳри Даккаи Бангладеш, як маркази таҳлилӣ оид ба масъалаҳои марбут ба тиҷорати иҷтимоӣ мебошад, ки барои паст кардани сатҳи камбизоатӣ ва рушди устуворӣ иқтисодӣ фаъолият мекунад. Он 'пеш аз ҳама ба таблиғ ва паҳн кардани фалсафа ва ҷаҳонбинии профессор Муҳаммад Юнус нигаронида шудааст. Маркази мазкур ба тиҷорати иҷтимоӣ' тавҷҷуҳи махсуси худро равона кардааст ва айни замон раёсати онро профессор Муҳаммад Юнус ба уҳда дорад. == Интишорот == * {{Cite book|last=Yunus|first=Muhammad|date=1974|title=Three Farmers of Jobra|publisher=Department of Economics, Chittagong University}} * {{Cite book|last=Yunus|first=Muhammad|author-mask=2|date=1976|title=Planning in Bangladesh: Format, Technique, and Priority, and Other Essays; Rural Studies Project, Department of Economics|publisher=Chittagong University}} * {{Cite book|last=Yunus|first=Muhammad|author-mask=2|last2=Isalama|first2=Saiyada Manajurula|last3=Rahman|first3=Arifa|date=1991|title=Jorimon and Others: Faces of Poverty|publisher=Grameen Bank}} * {{Cite book|last=Yunus|first=Muhammad|author-mask=2|date=1994|title=Grameen Bank, as I See it|publisher=Grameen Bank}} * {{Cite book|last=Yunus|first=Muhammad|author-mask=2|date=1999|title=Banker to the Poor: Micro-Lending and the Battle Against World Poverty|url=https://archive.org/details/bankertopoormicr00yunu_0|publisher=PublicAffairs|location=New York|isbn=978-1-58648-198-8}}<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFYunus1999">[[Махсус: Манбаъҳои китоб / 978-1-58648-198-8|978-1-58648-198-8]]</cite></bdi> * {{Cite book|last=Yunus|first=Muhammad|author-mask=2|date=2007|title=Creating a World without Poverty: Social Business and the Future of Capitalism|url=https://archive.org/details/creatingworldwit0000yunu_l2a3|publisher=PublicAffairs|location=New York|isbn=978-1-58648-493-4}}<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFYunus2007">[[Махсус: Манбаъҳои китоб / 978-1-58648-493-4|978-1-58648-493-4]]</cite></bdi> * {{Cite book|last=Yunus|first=Muhammad|author-mask=2|date=2010|title=Building Social Business: The New Kind of Capitalism that Serves Humanity's Most Pressing Needs|url=https://archive.org/details/buildingsocialbu0000yunu|publisher=Public Affairs|location=New York|isbn=978-1-58648-824-6}}<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFYunus2010">[[Махсус: Манбаъҳои китоб / 978-1-58648-824-6|978-1-58648-824-6]]</cite></bdi> * Юнус, Муҳаммад, Мингин, Бертран ва Лоренс Леман-Ортега (2010), [http://www.businessmodelcommunity.com/fs/Root/8jqhk-building_SBM.pdf "Сохтани моделҳои тиҷорати иҷтимоӣ: дарсҳо аз таҷрибаи Грамин] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20220304115405/http://www.businessmodelcommunity.com/fs/Root/8jqhk-building_SBM.pdf |date=2022-03-04 }} ", апрел-июн, ҷилди 43, шумораи 2-3, Банақшагирии дарозмуддат, саҳ. 308—325 * {{Cite book|last=Yunus|first=Muhammad|author-mask=2|date=2017|title=A World of Three Zeroes: the new economics of zero poverty, zero unemployment, and zero carbon emissions|url=https://archive.org/details/worldofthreezero0000muha_z2o7|publisher=Scribe Publications}} == Филмҳои мустанад == * 2010 — ''Дастгир кардани доллар'' * 2011 — ''Bonsai People — Мардумони Бонсай -Рӯъёи Муҳаммад Юнус'' == Мерос ва ифтихорот == * Дар соли 2006 барои фаъолиятҳои молиявиаш [[Ҷоизаи сулҳи Нобел|ҷоизаи сулҳи Нобелро гирифт.]] * Мактаби тиҷорати Вартон дар Филаделфия ҳамчун яке аз ''25 нафар бонуфузтарин соҳибкорони 25 соли охир интихоб кардааст'', ки дар филми мустанади PBS фаро гирифта шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.org/nbr/site/features/special/25-most-influential_home/|title=25 Most Influential|website=Nightly Business Report|publisher=PBS|accessdate=13 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080801081246/http://www.pbs.org/nbr/site/features/special/25-most-influential_home/|archivedate=1 August 2008}}</ref> * Дар соли 2006 маҷаллаи Time ӯро ҳамчун яке аз 12 пешвоёни беҳтарини соҳа, аз ҷумла, дар қатори «60 соли Қаҳрамонони Осиё» ҷой дод. * Дар соли 2008, Юнус дар пурсиши кушодаи онлайн, ки аз ҷониби ''Prospect Magazine'' (Бритониё) ва ''Foreign Foreign'' (Иёлоти Муттаҳида) гузаронида шуд, дар рӯйхати Top 100 зиёиёни ҷамъиятӣ 2-юм овоз гирифт. * Дар соли 2009, Юнус бо ҷоизаи олие, ки аз ҷониби Клуби Иқтисодии Форуми Ғайрирасмии Иқтисодии Словакия супорида шудааст, бо ҷоизаи тилоӣ Biatec мукофотонида шуд, барои шахсоне, ки дар Ҷумҳурии Словакия дастовардҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, илмӣ, маърифатӣ ва фарҳангӣ нишон медиҳанд.<ref>{{Cite news|date=13 October 2010|title=Dr Yonus awarded Golden Biatec 2008|url=http://www.thefinancialexpress-bd.com/old/more.php?news_id=114540&date=2010-10-13|location=Dhaka|work=The Financial Express}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{Вебгоҳи расмӣ|muhammadyunus.org}} * {{Imdb name|1944474|Muhammad Yunus}} {{Барандагони Ҷоизаи сулҳи Нобел}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи сулҳи Нобел]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Бангладеш]] cwr9ycyoiljik92yy62ft35m4w3mnxn 0 288000 1483309 1425640 2026-08-13T19:41:50Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483309 wikitext text/x-wiki {{Филми тасвирӣ}} '''«Се гурбачаи ятим»''' ({{lang-en|Three Orphan Kittens}}) — як [[Мултфилм|филми]] пӯёнамоии кӯтоҳи маҳсули соли 1935 аз силсилаи «Silly Symphonies» аст, ки тавассути [[The Walt Disney Company|Walt Disney Productions]] сохта шудааст. Ин асар барандаи ҷоизаи «Оскар» дар соли 1935 барои [[Ҷоизаи «Оскар» барои беҳтарин пӯёнамоии кӯтоҳ|беҳтарин пӯёнамоии кӯтоҳ]] шуд<ref>{{cite book|title=Of Mice and Magic: A History of American Animated Cartoons|last=Maltin|first=Leonard|author-link=Leonard Maltin|year=1980|publisher=McGraw-Hill|isbn=0-07-039835-6|page=[https://archive.org/details/ofmicemagic00leon/page/447 447]|url=https://archive.org/details/ofmicemagic00leon/page/447}}</ref>. Дунболаи ин асар дар соли 1936 таҳти унвони «[[Гурбачаҳои бештар]]» сохта шуд<ref name="symphony">{{cite book|title=Walt Disney's Silly Symphonies: A Companion to the Classic Cartoon Series|url=https://archive.org/details/waltdisneyssilly0000merr|last=Merritt|first=Russell|author2=J. B. Kaufman|author3=Cineteca del Friuli|year=2006|publisher=La cineteca del Friuli|isbn=88-86155-27-1|page=[https://archive.org/details/waltdisneyssilly0000merr/page/167 167]}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{Imdb title|27100}} {{Ҷоизаи «Оскар» барои беҳтарин пӯёнамоии кӯтоҳ}} {{Silly Symphonies}} {{cartoon-stub}} [[Гурӯҳ:Silly Symphonies]] [[Гурӯҳ:Филмҳои пӯёнамоии кӯтоҳ]] j2d7bs1gq4uf6095tapp0amgp6yxpfb 0 289158 1483257 1443226 2026-08-13T18:49:13Z InternetArchiveBot 30618 Add 3 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483257 wikitext text/x-wiki '''Муноқиша ё Низоъ''' - як бархӯрди манфиатҳо мебошад. Асоси муноқиша метавонад гуногун бошад, аммо он ҳамеша як нишонаи ҷомеа аст. Асоси [[низоъ]] метавонад шахсӣ, [[нажод]]ӣ, синфӣ, қавмӣ, [[Сиёсат|сиёсӣ]] ва байналмилалӣ бошад. Муноқишаҳо дар гурӯҳҳо аксар вақт бо як низоми мушаххас мегузаранд. ''Муштараки гурӯҳи реҷаи'' аст, аввал аз ҷониби ''низои аввалия'' вайрон, аксаран бо тафовути боиси [[Ақида|андеша]], ихтилофи байни аъзоён ё норасоии захираҳои. Дар ин лаҳза, гурӯҳ дигар муттаҳид нест ва метавонад ба эътилофҳо тақсим шавад. Ин давраи ''ташаннуҷи муноқишаҳо'' дар баъзе ҳолатҳо ба ''марҳилаи ҳалли низоъҳо'' роҳ медиҳад, ки пас аз он гурӯҳ метавонад дар ниҳоят ба ''ҳамкории муқаррарии гурӯҳӣ'' баргардад. == Таърифҳо == [[Низоъ]] кам ба назар созанда ҳисобида мешавад; аммо, дар заминаҳои муайян (масалан, рақобат дар варзиш), сатҳҳои мӯътадили муноқиша метавонанд ба якдигар фоидаовар, мусоидат ба фаҳмиш, таҳаммулпазирӣ, омӯзиш ва самаранокӣ ҳисобида шаванд. Профессори Донишгоҳи Ғарбии Кентуккӣ М. Афзалур қайд мекунад, ки таърифи ягонаи аз ҷониби ҳама қабулшудаи [[низоъ]] вуҷуд надорад. Вай қайд мекунад, ки як масъалаи баҳс ин аст, ки муноқиша вазъият аст ё як навъи рафтор. Бо истинод ба баррасии таърифҳои муноқишаҳои муташаккил дар соли 1990 аз ҷониби Роберт А.Барон,<ref>{{Cite book|last=Rahim, M. Afzalur.|title=Managing conflict in organizations|url=https://archive.org/details/managingconflict0004rahi|date=2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1456-0|edition=4th|location=New Brunswick, N.J.|oclc=609872245}}</ref> Афзалур қайд мекунад, ки ҳамаи таърифҳои муноқиша манфиатҳои маълуми мухолиф ва раванди кӯшиши боздоштани нуқтаи назар ё ақидаҳои мухолифро дар бар мегиранд. Дар асоси он, таърифи пешниҳодшудаи низоъ аз ҷониби Афзалур "раванди интерактивӣ мебошад, ки дар номувофиқӣ, ихтилофи назар ё ихтилофи назар дар дохили созмонҳои иҷтимоӣ ё байни онҳо зоҳир мешавад." Афзалур инчунин қайд мекунад, ки муноқиша метавонад танҳо бо як шахс маҳдуд карда шавад, ки дар дохили худ ихтилоф дорад (низои шахсӣ). Афзалур баъзе зуҳуроти рафтори муноқишаҳоро номбар мекунад, ки аз ихтилофот сар шуда, пас аз бадрафторӣ ва дахолати лафзӣ сар мезананд. Таърифи дигари низоъро Майкл Николсон, профессори робитаи дохилии Донишгоҳи Сусекс пешниҳод кардааст,<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/news/2001/oct/20/guardianobituaries.socialsciences|title=Obituary: Michael Nicholson|author=MacLean|first=John|website=the Guardian|date=2001-10-20|lang=en|accessdate=2020-07-18}}</ref> онро ҳамчун фаъолият муайян мекунад, ки дар он вақте мавҷудоти бошуур (шахсони алоҳида ё гурӯҳҳо) мехоҳанд амалҳои мутақобилан номувофиқро оид ба хоҳишҳои худ ба амал оранд, эҳтиёҷот ё уҳдадориҳо.<ref name=":3">{{Cite book|last=Nicholson|first=Michael|title=Rationality and the analysis of international conflict|url=https://archive.org/details/rationalityanaly0000nich|date=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-39125-3|location=Cambridge|oclc=23687612}}</ref> Низоъ шиддат гирифтани ихтилофот мебошад, ки шарти асосии он аст ва бо мавҷудияти рафтори низоъ тавсиф карда мешавад, ки дар он мавҷудот кӯшиши ба ҳамдигар зарар расонидан доранд. мо метавонем == Нақши эҳсосот дар муносибатҳои байни гурӯҳӣ == Бозингари асосӣ дар муносибатҳои байни гурӯҳӣ ва муноқиша эҳсоси дастаҷамъӣ мебошад, ки гурӯҳи шахс (дар гурӯҳ) нисбати гурӯҳи дигар (берун аз гурӯҳ) ҳис мекунад. Ин эҳсосоти байни гурӯҳӣ одатан манфӣ мебошанд ва шиддатнокии худро аз эҳсоси нороҳатӣ ҳангоми муносибат бо аъзои гурӯҳи дигари дигар то пур аз нафрат ба гурӯҳи дигар ва аъзои он фарқ мекунанд. Масалан, дар тадқиқоти ташкилии Фишер дар [[Донишгоҳи Оксфорд]], низои байни гурӯҳҳо ба дараҷае «тафсон» буд, ки он ба ҳамдигар харобиовар ва ҳалнашаванда шуд, ки дар натиҷа боиси фурӯпошии ташкилӣ гардид.<ref>{{Cite journal|author=Fischer|first=Michael D.|date=September 2012|title=Organizational Turbulence, Trouble and Trauma: Theorizing the Collapse of a Mental Health Setting|journal=Organization Studies|language=en|volume=33|issue=9|pages=1153–1173|doi=10.1177/0170840612448155|issn=0170-8406}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Fischer|first=Michael Daniel|date=January 2013|title=Resisting hybridisation between modes of clinical risk management: Contradiction, contest, and the production of intractable conflict|journal=Accounting, Organizations and Society|language=en|volume=38|issue=1|pages=30–49|doi=10.1016/j.aos.2012.11.002}}</ref> === Ҳасад === Ҳасад вақте натиҷа медиҳад, ки гурӯҳи берунӣ дорои салоҳияти баланд, аммо гармии паст аст (Cuddy, Fiske & Glick, 2007). Гурӯҳҳои ҳасуд одатан ба дастовардҳои рамзӣ ва моддии гурӯҳи дигар ҳасад мебаранд ва ин гурӯҳро ҳамчун рақобат мешуморанд (Forsyth, 2010). === Нафрат === Вақте ки гуруҳи берунӣ ҳам дар салоҳият ва ҳам дар самти паст қарор гирифтаанд, нафрат натиҷа медиҳад (Cuddy, Fiske & Glick, 2007). Тибқи гуфтаи Форсит, нафрат яке аз эҳсосоти бештарини байни гурӯҳҳо ба ҳисоб меравад. Дар ин вазъият, гурӯҳи берунӣ барои нокомиҳои худ масъул аст. Аъзои дохили гурӯҳ инчунин чунин мешуморанд, ки ихтилофи онҳо бо гурӯҳи беруна ҳеч гоҳ ҳал намешавад (Форсит, 2010). === Афсӯс === Гурӯҳҳое, ки аз ҷониби гурӯҳ боварӣ доранд, ки гармии баланд доранд, аммо салоҳияташон паст аст, раҳмдиланд (Cuddy, Fiske & Glick, 2007). Одатан, гурӯҳҳои раҳмдил аз ҷиҳати мақомот нисбат ба гурӯҳ пасттаранд ва бовар намекунанд, ки онҳо барои нокомиҳояшон ҷавобгар бошанд (Форсит, 2010). === Мафтункунӣ === Ҳайрат вақте рух медиҳад, ки гурӯҳи берунӣ ҳам дар самти гармӣ ва ҳам дар салоҳият баланд бошад, аммо мафтункунӣ хеле кам ба назар мерасад, зеро ин ду шарт хеле кам иҷро мешаванд (Cuddy, Fiske & Glick, 2007). Гурӯҳи ба ҳайратомада комилан сазовори дастовардҳои худ ҳисобида мешавад. Чунин мешуморанд, ки эҳтимолан мафтункунӣ вақте пайдо мешавад, ки узви гурӯҳ метавонад аз дастовардҳои берунӣ фахр кунад ва вақте ки гурӯҳи берунӣ ба гурӯҳ таъсир намерасонад (Форсит, 2010). == Намудҳои муноқиша == Ин ҳолатҳои муноқишаи дохили гурӯҳӣ, ихтилофи байни як шахс ва гурӯҳе мебошанд, ки онҳо узви он мебошанд.<ref>{{Cite journal|author=Sidorenkov|first=Andrey V|date=October 2018|title=Group size and composition of work groups as precursors of intragroup conflicts|journal=Psychology Research and Behavior Management|volume=11|pages=511–523|doi=10.2147/prbm.s178761|pmid=30498379|issn=1179-1578}}</ref> Онҳо инчунин метавонанд намунаҳои ''муноқишаи байнидавлатӣ'', муноқишаи байни ду ва ё зиёда одамон бошанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.highspeedtraining.co.uk/hub/types-of-group-conflict-guide-for-managers/|title=Types of Group Conflict: Guide for Managers {{!}} High Speed Training|website=The Hub {{!}} High Speed Training|date=2017-03-06|lang=en-GB|accessdate=2020-07-18}}</ref> Ба намудҳои мушаххаси муноқиша инҳо дохил мешаванд. * Муноқишаи андешаҳо вақте рух медиҳад, ки афрод дар бораи ҳалли як масъалаи муайян ихтилофи назар доранд. Ин метавонад як чизи хуб бошад, зеро он имкон дорад, ки баҳсро афзоиш диҳад ва ҳавасмандиро афзоиш диҳад.<ref>{{Cite book|title=Social psychology in sport|url=https://archive.org/details/socialpsychology0000unse_j1g6|date=2007|publisher=Human Kinetics|last=Jowett|first=Sophia|last2=Lavallee|first2=David|isbn=978-0-7360-5780-6|location=Champaign, IL|oclc=64770988}}</ref> * Ҷанҷоли муносибатҳо вақте рух медиҳад, ки шахсон дар бораи якдигар ихтилофи назар доранд. Ин муноқишаҳои релятсионӣ самаранокӣ, садоқат, қаноатмандӣ ва уҳдадориҳоро коҳиш медиҳанд ва одамонро асабонӣ, манфӣ ва шубҳанок мегардонанд. Ин аз носозгории байни шахсият сарчашма мегирад. Ин огоҳӣ дар бораи ихтилофотест, ки аз ноумедӣ, озор ва хашм ба вуҷуд омадаанд. Муноқишаи муносибатӣ бо муноқишаи аффективӣ ва маърифатӣ, ки мутаносибан Амасон ва Пинкли муайян кардаанд, қобили муқоиса аст.<ref>{{Cite journal|author=Jehn|first=K. A.|title=The Dynamic Nature of Conflict: A Longitudinal Study of Intragroup Conflict and Group Performance|date=2001-04-01|journal=Academy of Management Journal|language=en|volume=44|issue=2|pages=238–251|doi=10.2307/3069453|issn=0001-4273}}</ref> * Муноқишаи раванд ба ихтилофи назар дар мавриди муносибати гурӯҳ ба вазифа, усулҳо ва раванди гурӯҳии он ишора мекунад. Онҳо қайд мекунанд, ки ҳарчанд муноқишаи ихтилоф ва муноқишаи раванд зараровар аст, вале ихтилофи вазифа муфид дониста мешавад, зеро он гуногунии андешаҳоро ташвиқ мекунад, гарчанде ки эҳтиёт бояд кард, то он ба раванд ё муноқишаи муносибатҳо табдил наёбад. * Ихтилофи вазифа бо ихтилофи назарҳо ва ақида дар бораи вазифаи мушаххас дар танзимоти гурӯҳ алоқаманд аст. Он бо ду таъсири ба ҳам алоқаманд ва судманд алоқаманд аст. Аввал ин сифати қарорҳои гурӯҳӣ мебошад. Зиддияти вазифаҳо [[Шинохт|фаҳмиши]] бештари маърифатии масъалаи муҳокимашавандаро бармеангезад. Ин боиси қабули қарорҳои беҳтар барои гурӯҳҳое мегардад, ки ихтилофи вазифаҳоро истифода мебаранд. Дуввум қабули аффективии қарорҳои гурӯҳӣ. Низои вазифа метавонад боиси афзоиши қаноатмандӣ аз қарори гурӯҳ ва хоҳиши дар гурӯҳ мондан гардад.<ref>{{Cite journal|author=Järvisalo|first=J.|date=1975-09-15|title=Action of propranolol on mitochondrial functions--effects on energized ion fluxes in the presence of valinomycin|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/13|journal=Biochemical Pharmacology|volume=24|issue=18|pages=1701–1705|doi=10.1016/0006-2952(75)90009-x|issn=0006-2952|pmid=13}}</ref> * Конфликти аффективӣ - муноқишаи эҳсосӣ мебошад, ки дар натиҷаи носозгорӣ ва баҳсҳои байни шахсӣ таҳия шудааст. Он аксар вақт шубҳа, нобоварӣ ва душманиро ба вуҷуд меорад. Аз ин рӯ, он ҳамчун як муноқишаи манфӣ ва монеа барои касоне, ки онро таҷриба мекунанд, дониста мешавад ва ҳамчун "номутаносиб" тавсиф карда мешавад.<ref>{{Cite journal|author=Amason|first=Allen C.|date=August 1997|title=The Effects of Top Management Team Size and interaction Norms on Cognitive and Affective Conflict|journal=Journal of Management|language=en|volume=23|issue=4|pages=495–516|doi=10.1177/014920639702300401|issn=0149-2063}}</ref> * Конфликти маърифатӣ ҳангоми иҷрои вазифаҳо рух медиҳад ва аз тафовути нуқтаи назар ва доварӣ бармеояд. Он қабули қарорҳоро такмил медиҳад ва ба мубодилаи озодтар байни аъзоёни гурӯҳ имкон медиҳад. Конфликти маърифатӣ ҳамчун шиддати мусбат ба ҳисоб меравад, ки ба кори хуби гурӯҳҳо мусоидат мекунад. Дар зер намунаҳои муноқиша оварда шудаанд, ки метавонанд ҳамгурӯҳ ё ихтилофи байни гурӯҳҳо бошанд. * [[Бархӯрди манфиатҳо|Ихтилофи манфиатҳо]] ин ҷалб шудан ба манфиатҳои гуногун мебошад, ки метавонанд ангеза ва қабули қарорро вайрон кунанд. * Муноқишаи фарҳангӣ як навъ муноқишаест, ки ҳангоми бархӯрд бо арзишҳо ва эътиқодоти гуногуни фарҳангӣ рух медиҳад.<ref>{{Cite book|last=Lee|first=Yueh-Ting|title=The psychology of ethnic and cultural conflict|publisher=Praeger|year=2004|isbn=9780275979836|location=Westport, Conn}}</ref> * Низои қавмӣ ин ихтилофи байни ду ва ё зиёда гурӯҳҳои қавмии ба ҳам зид мебошад. * Ҷанҷоли байни гурӯҳӣ ин ихтилофи байни ду ва ё зиёда гурӯҳҳо мебошад.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.highspeedtraining.co.uk/hub/types-of-group-conflict-guide-for-managers/|title=Types of Group Conflict: Guide for Managers {{!}} High Speed Training|website=The Hub {{!}} High Speed Training|date=2017-03-06|lang=en-GB|accessdate=2020-07-18}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.highspeedtraining.co.uk/hub/types-of-group-conflict-guide-for-managers/ "Types of Group Conflict: Guide for Managers | High Speed Training"]. </cite></ref> * Ҷанҷоли ташкилӣ ин ихтилофест, ки дар натиҷаи мухолифати ниёзҳо, арзишҳо ва манфиатҳои байни одамоне, ки дар якҷоягӣ кор мекунанд, ба вуҷуд меояд.<ref>{{Cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/organizational-conflict|title=Organizational conflict {{!}} definition in the Cambridge English Dictionary|website=dictionary.cambridge.org|lang=en-US|accessdate=2020-07-18}}</ref> * Низои нақшӣ талаботҳои номувофиқеро, ки нисбати шахс ба тарзе иҷро карда мешавад, ки иҷрои ҳарду мушкилотро дар бар мегирад.<ref>{{Cite web|url=https://www.dictionary.com/browse/role-conflict|title=Definition of role conflict {{!}} Dictionary.com|website=www.dictionary.com|lang=en|accessdate=2020-07-18}}</ref> * Зиддияти иҷтимоӣ мубориза барои бартарӣ ё мустақилияти байни табақаҳои иҷтимоӣ мебошад. * Кор ва муноқишаи оилавӣ талаботҳои номувофиқи байни кор ва нақшҳои оилавии шахсро дар бар мегирад.<ref>{{Cite web|url=https://onlinemasters.baylor.edu/articles/work-family-conflict.aspx|title=What Is Work-Family Conflict? {{!}} Baylor Online|website=Baylor University MBA Online Degree Program|lang=en|accessdate=2020-07-18}}</ref> == Панҷ эътиқод, ки гурӯҳҳоро ба муноқиша тела медиҳанд == Рой ва Ҷуди Эйделсон (2003) баъзе нақшҳои муҳимеро, ки эътиқод метавонанд дар оғоз ё маҳдуд кардани муноқиша байни гурӯҳҳо бозӣ кунанд, таҳқиқ карданд. Дар асоси баррасии адабиёти марбута, панҷ соҳаи эътиқод махсусан ба назар намоёнанд: бартарӣ, беадолатӣ, осебпазирӣ, нобоварӣ ва нотавонӣ. === Бартарӣ === ''Эътиқоди аслии сатҳи инфиродӣ'' : Ин эътиқодест, ки фард аз ҳар каси дигар беҳтар аст ва аз ин рӯ бисёре аз сохторҳои иҷтимоӣ аз он сабабанд, ки шахс фикрҳои худро "имтиёзнок" мешуморад ва аз ин рӯ бо дигарон хуб муносибат намекунад. Одамоне, ки ба ин эътиқод доранд, аксар вақт муносибати "махсусият, шоистагӣ ва ҳуқуқ" доранд. ''Ҷаҳонбинии сатҳи гурӯҳӣ'' : Ҳангоми гузариш аз эътиқоди аслии сатҳи инфиродӣ ба ҷаҳонбинии сатҳи гурӯҳӣ аксарияти мафҳумҳо бетағйир боқӣ мемонанд. Фарқи асосӣ дар он аст, ки ин муносибатҳо ба ҷои шахсони алоҳида ба гурӯҳҳои калон дахл доранд. Яке аз намунаҳои ин "якмаданияти этносентристӣ" мебошад, ки маънояш он аст, ки касе мероси фарҳангии худро нисбат ба мероси дигар беҳтар медонад. === Беадолатӣ === ''Эътиқоди аслии сатҳи инфиродӣ'' : Ин эътиқод дар он аст, ки бо шахсе бадрафторӣ карда шудааст, ки ба онҳо ба таври назаррас таъсир мерасонад. Ин муносибати бераҳмона бештар шарҳи "ноумедӣ ва хиёнат" аст. ''Ҷаҳонбинии сатҳи гурӯҳӣ'' : Ин охири қабулкунандаи сатҳи гурӯҳӣ мебошад. Ин гурӯҳ шикоятро аз гурӯҳи дигар бо ҳамон сабабҳо қабул мекунад, ки фард ба гурӯҳи дигар шикоят мекунад. Барои ноадолатиҳо аз ноумедӣ, хиёнат ва муносибати бад. === Осебпазирӣ === ''Эътиқоди аслии сатҳи инфиродӣ'' : Ин ташвиши доимист. Маҳз он вақте ки инсон ҳис мекунад, ки ӯ назорат намекунад ва худро тавре ҳис мекунад, ки гӯё онҳо "ҳамеша дар роҳи зарар" зиндагӣ мекунанд. ''Ҷаҳонбинии сатҳи'' гурӯҳӣ: Гурӯҳе, ки бинобар таҳдиди тахайюлӣ дар оянда осебпазириро ҳис мекунад. Ин робитаҳои гурӯҳро тақвият медиҳад ва ба онҳо имкон медиҳад, ки "рафтори гурӯҳро ба самтҳои мушаххасе, ки хусуматро дар бар мегиранд, равона кунанд." === Нобоварӣ === ''Эътиқоди аслии сатҳи инфиродӣ'' : Ин ба "адовати тахминӣ ва нияти ашаддӣ, ки дар дигарон дида мешавад" асос ёфтааст. Он касро ба рафтори душманона тела медиҳад ва аз эҷоди муносибатҳои солим монеъ мешавад. ''Ҷаҳонбинии сатҳи гурӯҳӣ'' : Ин гурӯҳро аз гуруҳ бо тарзе ҷудо мекунад, ки ба осонӣ ислоҳ намешавад, зеро дар гурӯҳ як стереотипи пойдорро ташкил медиҳад, ки нисбати гурӯҳ истифода мешавад ва бояд аз ҷониби шахсони бегона рад карда шавад. гурӯҳ. === Дармондагӣ === ''Эътиқоди аслии сатҳи инфиродӣ'' : Эътиқоди амиқе, ки новобаста аз он, ки шахс чӣ кор мекунад, натиҷаи номусоид хоҳад дошт. Чуноне ки шахс "қобилияти зарурӣ надорад" ё эътиқод дорад, ки шахс кумаки кофӣ надошт ё муҳити атроф бар зидди онҳост. ''Ҷаҳонбинии сатҳи гурӯҳӣ'' : Вақте ки гурӯҳ ҳамон эътиқодҳои вобастагӣ ва нотавониро дошта бошад. Ин инчунин инъикос мекунад, ки муҳити зист чӣ қадар афзоиш дорад. == Густариши низоъ == Гарчанде ки ҷонибҳои ҷалбшуда метавонанд ба зудӣ ҳалли баҳси худ умедвор бошанд, аммо омилҳои психологӣ ва шахсӣ метавонанд кӯшишҳои онҳоро барои назорати низоъ барбод диҳанд ва дар ин ҳолат авҷ гирифтани низоъ ба амал меояд. Густариши низоъ "метавонад ҳамчун шиддат гирифтани муноқиша дар робита бо андозаи мушоҳидашуда ва воситаҳои истифодашуда фаҳмида шавад". Як қатор омилҳо, аз ҷумла афзоиши садоқат ба мавқеи худ, истифодаи тактикаи сахттарини таъсиррасонӣ ва ташкили эътилофҳо шиддат гирифтани муноқишаро таҳрик медиҳанд.<ref>Forsyth, D.R. (2010).</ref> === Номуайянӣ ва уҳдадорӣ === Бо зиёд шудани муноқишаҳо, шубҳа ва номуайянии аъзои гурӯҳ бо садоқати қатъӣ ба мавқеи худ иваз карда мешавад. Одамон интихоби худро пас аз он, ки онҳоро интихоб кардаанд, оқилона мекунанд: онҳо маълумотеро меҷӯянд, ки ақидаҳои онҳоро дастгирӣ мекунанд, маълумотеро, ки ақидаҳои онҳоро тасдиқ мекунанд, рад мекунанд ва дар мавқеи аслии худ мустаҳкамтар мешаванд (инчунин нигаред ба ғарази тасдиқкунанда ).<ref>Ross, L., & Ward, A. (1995).</ref> Ғайр аз он, одамон чунин мешуморанд, ки вақте ки онҳо ба ягон вазифа ошкоро уҳдадоранд, бояд бо он вафо кунанд. Баъзан, онҳо метавонанд камбудиҳои нуқтаи назари худро дарк кунанд, аммо онҳо ҳимояи ин ақидаҳоро идома медиҳанд ва дар муқобили рақибони худ танҳо барои наҷот додани рӯй баҳс мекунанд.<ref>Wilson, D. C. (1992).</ref> Ниҳоят, агар мухолифон шадидан баҳс кунанд, вокуниш ба вуқӯъ мепайвандад ва аъзои гурӯҳ ба мавқеъ содиқтар мешаванд.<ref>Brehm, S. S., & Brehm, J. W. (1981).</ref><ref>Curhan, J.R., Neale, M.A., & Ross, L. (2004).</ref> === Дарк ва дарки нодуруст === Реаксияи афрод ба муноқиша тавассути дарки онҳо дар бораи вазъ ва одамони дар вазъият ташаккулёфта. Дар вақти муноқиша, хулосаҳои мухолифон дар бораи қудрат, муносибат, арзишҳо ва сифатҳои шахсии якдигар одатан тахриф мешаванд.<ref>Thompson, L., & Nadler, J. (2000).</ref> === Тақсимот === Дар вақти муноқиша одамон амалҳои рақибони худро бо тарзе шарҳ медиҳанд, ки мушкилотро бадтар кунанд. Хатогии мансубияти асосӣ вақте рух медиҳад, ки агар рафтори рақибон на аз омилҳои вазъӣ (муҳити атроф), балки аз ҷиҳати шахсӣ (ихтилофӣ) ба вуҷуд омада бошад.<ref>Ross, L. (1977).</ref> Вақте ки муноқиша барои муддате идома меёбад, мухолифон метавонанд қарор диҳанд, ки ин муноқиша ҳалнашаванда аст. Одамон одатан мунтазиранд, ки муноқишаҳои ҳалнашаванда тӯлонӣ, шадид ва ҳалли онҳо хеле душвор аст.<ref>Bar-Tal, D. (2007).</ref> === Дарк кардани ангезаҳо === Дар вақти муноқиша, рақибон аксар вақт ба якдигар нобоварӣ пайдо мекунанд, ки оё ангезаҳои кооперативии онҳо бо рақобатҳо иваз карда мешаванд. Ин гум шудани эътимод баргаштан ба муносибатҳои кооперативиро мушкил мекунад. Одамоне, ки самтҳои рақобати иҷтимоии рақобатпазир ( SVO ) доранд, дар дарки ҳавасмандии рақибон аз ҳама нодуруст мебошанд. Онҳо аксар вақт фикр мекунанд, ки дигарон бо онҳо рақобат мекунанд, дар сурате, ки рақобат идома надорад.<ref>Sattler, D. N., & Kerr, N. L. (1991).</ref> Рақибон инчунин дар ҷустуҷӯи маълумоте, ки гумони онҳоро дар бораи рақобат кардани дигарон бо онҳо тасдиқ мекунанд, ғаразноктаранд.<ref>Van Kleef, G. A., & De Dreu, C. K. W. (2002).</ref> Онҳо инчунин майл доранд қасдан таҳрикоти ниятҳои худро нишон диҳанд ва баъзан даъво кунанд, ки нисбат ба воқеият бештар ба ҳамкорӣ нигаронида шудаанд.<ref>Steinel, W., and De Dreu, C. K. W. (2004).</ref> === Усули нарм ва найрангҳои сахт === Мардум дар оғози муноқиша тактикаи мулоимро истифода мебаранд, аммо бо шиддат гирифтани он тактика қавитар ва сахттар мешавад. Барои нишон додани ин падида, Миколич, Паркер ва Прюитт (1997) <ref>Mikolic, J. M., Parker, J. C., & Pruitt, D. G. (1997).</ref> вазъияти конфликтиро бо роҳи ташкили "корхонаи кортҳои зодрӯз" бо иштирокчиёни таҳқиқот, ки барои ҳар як корти истеҳсолкардаи онҳо бо истифода аз коғаз, нишонгузорҳои ранга ва каме музд мегиранд тасмаҳо. Кор то он даме пеш рафт, ки конфедератсияи муҳаққиқон, ки худро ҳамчун иштирокчии дигар муаррифӣ мекард, ба ҷамъоварии маводи истеҳсолӣ шурӯъ кард. Дар аввал, аъзоёни гурӯҳ кӯшиш карданд, ки масъаларо бо изҳорот ва дархостҳо ҳал кунанд. Вақте ки ин усулҳо ноком шуданд, онҳо ба талабот ва шикоятҳо, сипас ба таҳдид, сӯиистифода ва хашм гузаштанд. Гарчанде ки найрангҳои сахт рақибро мағлуб карда метавонанд, аммо онҳо аксар вақт ихтилофотро шадидтар мекунанд. Мортон Дойч ва Роберт Краусс (1960) <ref>Deutsch, M., & Krauss, R.M. (1960).</ref> таҷрибаи бозии нақлиёти автомобилиро истифода бурда, нишон доданд, ки қобилияти таҳдид ба дигарон муноқишаро шадидтар мекунад. Онҳо инчунин нишон доданд, ки ташкили робитаи коммуникатсионӣ на ҳамеша ба ҳалли баҳс мусоидат мекунад.<ref>Krauss, R. M., & Morsella, E. (2000/2007).</ref> Агар як тараф ба тарафи дигар таҳдид кунад, ҳизби таҳдидшуда беҳтар хоҳад буд, агар он наметавонад бо таҳдиди ҷавоб посух диҳад.<ref>Borah, L.A., Jr. (1963).</ref><ref>Gallo, P. S. (1966).</ref> Аммо, рақибони баробарқудрат, агар тарси интиқом баланд бошад, аз истифодаи қудрат канорагириро меомӯзанд.<ref>Lawler, E. J., Ford, R. S., & Blegen, M. A. (1988).</ref> === Мутақобилият ва ихтилофоти боло === Дар бисёр ҳолатҳо, раванди муноқишавӣ ба боло бо меъёрҳои мутақобила дастгирӣ карда мешавад: агар як гурӯҳ ё шахс гурӯҳи дигарро танқид кунад, шахси танқидшуда ё гурӯҳ дар ин кор худро сафед мешуморад. Дар ҳолатҳои муноқишавӣ, рақибон аксар вақт меъёри мутақобилаи дағалиро риоя мекунанд, яъне ба ивази онҳо аз ҳад зиёд (изофаборкунӣ) ё кам (каммасраф) медиҳанд. Дар сатҳи пасти муноқиша, рақибон таҳдидҳои худро аз ҳад мегузаронанд, дар ҳоле, ки дар низоъҳои баланд онҳо таҳдидҳои худро ба назар намегиранд. Аз ҳад зиёд гузоштан метавонад ҳамчун як огоҳие сахт бошад, дар ҳоле ки камзӯркунӣ метавонад барои фиристодани паёмҳои мусолиҳа истифода шавад.<ref>Youngs, G. A., Jr. (1986).</ref> === Кам ва бисёр === Ҳангоми сар задани муноқишаҳо, аъзои гурӯҳ аз эътилофҳо истифода бурда, таносуби қудратро ба манфиати худ меандозанд ва дар тӯли вақт коҳиш ёфтани ихтилофоти бисёрҳизбӣ маъмул аст. Эътилофҳо дар муноқиша саҳм мегиранд, зеро онҳо бештар аъзои гурӯҳро ба афро ҷалб мекунанд. Афрод дар эътилофҳо на танҳо барои таъмини натиҷаҳои худ, балки бадтар кардани натиҷаҳои аъзои ғайри эътилоф низ кор мекунанд. Онҳое, ки аз эътилоф хориҷ карда шудаанд, бо хусумат муносибат мекунанд ва кӯшиш мекунанд, ки бо ташкили эътилофи худ қудратро ба даст оранд. Ҳамин тариқ, эътилофҳоро бояд ҳамеша тавассути гуфтушунидҳои стратегӣ ва гуфтушунидҳо нигоҳ доштанд.<ref>Mannix, E. A. (1993).</ref> === Асабоният ва хашм === Одатан ором будан ва дар вазъияти муноқишавӣ ҷамъ омадан барои аксар одамон душвор аст. Аммо афзоиши ІН (яъне хашм) таніо ихтилофи аввалияро тезу тунд мекунад. Ҳатто вақте ки аъзоёни гурӯҳ мехоҳанд мавқеи худро оромона ва хунсардона муҳокима кунанд, пас аз он ки онҳо ба мавқеъҳои худ содиқанд, изҳори эҳсосотӣ аксар вақт муҳокимаи мантиқиро иваз мекунад.<ref>De Dreu, C. K. W., Beersma, B., Steinel, W., & Van Kleef, G. A. (2007).</ref> Ғазаб инчунин гузаранда аст: вақте ки аъзои гурӯҳ бо касе, ки хашмгин аст, гуфтушунид мекунад, онҳо худашон хашмгин мешаванд.<ref>Van Kleef, G. A., De Dreu, C. K. W., & Manstead, A. S. R. (2004).</ref> == Ҳалли муноқиша == Николсон қайд мекунад, ки муноқиша ҳангоми ҳалли номувофиқии хоҳишҳо ва амалҳои тарафҳо ҳал карда мешавад. Музокирот як ҷузъи муҳими ҳалли муноқишаҳо мебошад ва ҳама гуна тарҳрезии раванде, ки аз ибтидои худ муноқишаи мусбатро дар бар мегирад, бояд эҳтиёткор бошад, то он ба намуди манфии муноқиша дучор нашавад. === Миёнаравӣ дар муноқиша === Низоъ як раванди иҷтимоӣ мебошад, ки вақте аъзои алоҳидаи гурӯҳ дар баҳс ҷонибдорӣ мекунанд, шадидтар мешавад. Аз ҷумлаи усулҳои ҳалли муноқиша миёнаравии баҳс аз ҷониби аъзои гурӯҳе мебошад, ки ҳоло дар баҳс иштирок намекунанд. Мушаххастар, миёнарав шахсе муайян карда мешавад, ки кӯшиши ҳалли муноқишаи байни ду аъзои гурӯҳро тавассути дахолат дар ин муноқиша мекунад. Соддатар карда гӯем, миёнаравро метавон ҳамчун роҳнамои бетараф баҳсбарангезро тавассути раванди таҳияи роҳи ҳалли ихтилоф равона кард (Форсит, 2010). Гарчанде ки тамоюли беҷавоб мондани аъзои гурӯҳе хоҳад буд, ки дар баҳс алоқаманд нестанд, дар баъзе ҳолатҳо, шиддати шадиди муноқиша то он ҷо боло хоҳад рафт, ки миёнаравӣ ногузир аст. Миёнаравӣ аз ҷониби сеюм барои муноқиша байни аъзои гурӯҳ дар муноқиша роҳҳо мекушояд. Он ба аъзоён имкон медиҳад, ки андешаҳояшонро баён кунанд ва тавзеҳоти нуқтаи назари аъзои дигарро талаб кунанд, дар ҳоле, ки миёнарав ҳамчун як шакли ҳимоя аз ҳар гуна шармандагӣ ё "аз даст додани чеҳра", ки баҳсбарангез метавонад ба амал ояд, амал мекунад. Ин мумкин аст бо роҳи равшан кардани мусолиҳае, ки дар раванди миёнаравӣ ба даст оварда шудааст, анҷом дода шавад. Масалан, агар мувофиқа карда шуда бошад, ки ду кассир рӯзҳои истироҳати корашонро иваз мекунанд, миёнарав метавонад қайд кунад, ки ҳоло ҳар як коргар дар ҳар ду ҳафта истироҳат мегирад (Форсит, 2010). Миёнарав инчунин метавонад дар такмил додани ҳалли масъалаҳо ва пешниҳоди муқобил пешниҳодҳо байни аъзоён, танзими вақт ва маҳалли вохӯриҳо кумак пешниҳод кунад, то онҳо барои ҳарду ҷониб қаноатбахш бошанд (Форсит, 2010). Мувофиқи Форсит (2010), се усули асосии миёнаравӣ мавҷуданд: # Тартиби инквизитсионӣ: Бо истифода аз ин тартиб, миёнарав ба ҳар яке аз баҳсбарандагон як қатор саволҳо медиҳад, ду маҷмӯаи посухҳоро баррасӣ мекунад ва сипас ба аъзоён ҳалли ҳатмӣ таъйин мекунад. Тартиби инквизитсионӣ усули аз ҳама маъмултарин ба миёнаравӣ мебошад. # Ҳакамӣ: Дар ин ҷо, миёнаравӣ ду баҳсбарангезро дар бар мегирад, ки далелҳои худро ба миёнарав шарҳ медиҳанд, ки дар асоси далелҳои пешниҳодшуда ҳалли худро меофаранд. Арбитраж барои муноқишаи шадидтарин беҳтар аст, аммо услуби маъмултарин дар маҷмӯъ ба ҳисоб меравад. # Moot: Муносибати ночиз баҳси ошкоро байни баҳсбарандагон ва миёнаравро дар бораи мушкилот ва роҳҳои ҳалли эҳтимолӣ дар бар мегирад. Дар муносибати ҷиддӣ, миёнарав наметавонад роҳи ҳалли ҳатмиро гузорад. Пас аз ҳакамӣ, услуб тарзи интихобкардаи медиатсия мебошад. Дар амал, ҳалли низоъҳо аксар вақт бо фаъолияти ҳаррӯза, ба монанди дар ташкилотҳо, ҷойҳои корӣ ва муассисаҳо алоқаманд аст. Масалан, кормандон ва сокинон дар муҳити ғамхории ҷавонон ташвишҳои ҳамарӯзаро (хӯрок, дарсҳо, танаффусҳо, вохӯриҳо ё дигар лоиҳаҳои оддӣ, вале мувофиқашуда) бо баҳсҳои байниҳамдигарӣ мепечонанд.<ref>http://jce.sagepub.com/content/40/1/39.short{{Пайванди мурда|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Wästerfors, David (2011) "Disputes and Going Concerns" ''Journal of Contemporary Ethnography'' (40) 1: 39-70</ref> == Инчунин нигаред == * * Ҷанҷол * Назарияҳои низоъ * Қабули қарорҳо * Омӯзиши сулҳ ва низоъ * Низои иҷтимоӣ * Ҷомеашиносии сулҳ, ҷанг ва низои иҷтимоӣ * [[Ҷанг]] == Адабиёт ==  {{Reflist|2|refs=<ref name="Jowett2007">{{cite book|author=Sophia Jowett|title=Social Psychology in Sport|url=https://books.google.com/books?id=t6sx0cj3GUoC&pg=PA34|access-date=11 October 2012|year=2007|publisher=Human Kinetics|isbn=978-0-7360-5780-6|page=34}}</ref> <ref name="Nicholson1992-13">{{cite book|author=Michael Nicholson|title=Rationality and the Analysis of International Conflict|url=https://books.google.com/books?id=y9w4TF_GItoC&pg=PA13|access-date=11 October 2012|date=27 March 1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-39810-7|page=13}}</ref> <ref name="Rahim2010-15">{{cite book|author=M. Afzalur Rahim|title=Managing Conflict in Organizations|url=https://books.google.com/books?id=qauUlGypkhEC&pg=PA15|access-date=11 October 2012|date=31 October 2010|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1456-0|page=15}}</ref> <ref name="Rahim2010-16">{{cite book|author=M. Afzalur Rahim|title=Managing Conflict in Organizations|url=https://books.google.com/books?id=qauUlGypkhEC&pg=PA16|access-date=11 October 2012|date=31 October 2010|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1456-0|page=16}}</ref> <ref name=":7">{{Cite journal|last1=Eidelson|first1=Roy|last2=Eidelson|first2=Judy|title=Dangerous ideas: Five beliefs that propel groups toward conflict|journal=American Psychologist|volume=58}}</ref>}}{{Authority control }} [[Гурӯҳ:Носозгорӣ]] [[Гурӯҳ:Муноқишаҳо]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] khy9lomuscuhnbhu27071gdofpx5ts9 0 290002 1483348 1393611 2026-08-13T21:23:18Z InternetArchiveBot 30618 Add 2 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483348 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = шаҳр | номи тоҷикӣ = Ҳаргейса | номи аслӣ = {{lang-so|Hargeysa}} | lat_deg = 9 | lon_deg = 44 | lat_min = 30 | lat_sec = | lat_dir = N | lon_min = 0 | lon_sec = | lon_dir = E | CoordAddon = type:city(300000)_region:SO | CoordScale = 20000 | этнохороним = | DST = ҳаст | сайт = | аҳолӣ = 760 000 | соли барӯйхатгирӣ = 2015 | зичӣ = 15 | вақти минтақавӣ = +2 }} '''Ҳаргейса''' ({{Lang-so|Hargeysa}}, {{Lang-ar|هرجيسا}}) — [[шаҳр]]е дар [[Сумолӣ|Сомалӣ]], бузургтарин шаҳр ва [[пойтахт]]и давлати эътирофнашудаи [[Сомалиланд|Сомалиленд]], дуввумин шаҳри бузурги Сомалӣ пас аз [[Могадишо]]. Ин шаҳр аз [[соли 1941]] то [[Соли 1960|1960]] маркази маъмурӣ буд. Соли 1960 Сомалии Бритониё бо Ҷумҳурии Сомалӣ муттаҳид карда шуд. Қабл аз ин, шаҳр дар нимаи дуюми асри 19 ҳамчун пойтахти дуюми султонии Исҳоқ хидмат мекард. Ҳаргейса ҳамчун макони истироҳат барои ҷамъоварии об ва тиҷорат дар масири байни ноҳияҳои даруниву берунӣ пайдо шудааст. Он баъдтар таҳти ҳукмронии Шайх Мадар ва пайравони ӯ як маҳалли сӯфиён шуд. Дар [[соли 1941]], ӯ ба ҷои [[Бербера]] пойтахти [[Сомалии Бритониё]] шуд. Дар [[соли 1960]], Сомалии Бритониё истиқлол ба даст овард ва бо [[қаламрави таҳти васояти Сомалӣ]] (собиқ [[Сомалии Италия|Сомалии Итолиё]]) муттаҳид карда шуд. Ҳаргейса дар водие дар миёнаи кӯҳҳои Ого (бо номи баландкӯҳи Галгодон низ маълум аст) дар баландии 1334 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. == Пайдоиши ном == Шаҳр дар нимаи дуюми асри 19 ҳамчун шаҳраки [[Қодирия|тариқати Қодирия]], ки онро Шайх Мадар бунёд гузоштааст, пайдо шуд. Ин шаҳрак дар паҳлӯи як манбаи об бунёд ёфтааст, ки онро чарогоҳони бодиянишин дар роҳ ба сӯи [[Ҳарер]] истифода мекарданд. Аз ин рӯ, дар бораи пайдоиши номи "Ҳаргейса" аз ''"Ҳарэр-ас-сагир"'', ки ба забони арабӣ маънои "Ҳарэри хурд" -ро дорад, эҳтимолиятҳо пайдо мешаванд <ref>{{Cite book|title=Encyclopaedia Britannica: A New Survey of Universal Knowledge|year=1957|publisher=Encyclopaedia Britannica|page=967|url=https://books.google.com/books?id=caIRAQAAMAAJ&q=hargeisa+little+harar}}</ref><ref name="Encyclopaedia Aethiopica">{{Cite journal|last=Ficadorey|first=Gianfranco|title=Ha|journal=Basic Reference|volume=3|publisher=Thomson/Gale|year=2008|url=https://books.google.com/books?id=X38lxaUjm1MC&q=hargeisa+little+harar&pg=PA1032}}</ref>. Мувофиқи гуфтаи муаррих Норман Беннетт, Шайх Мадар шаҳракро "Ҳарери хурд" номид, ки аз идеяи такрори Ҳарер ҳамчун маркази паҳнкунии таълимоти исломӣ илҳом гирифтааст <ref>{{Cite book|last=Bennett|first=Norman|title=Leadership in Eastern Africa|date=1968|publisher=Boston University Press|page=70|url=https://books.google.com/books?id=607jAAAAMAAJ&q=hargeisa+little+harar|access-date=14 July 2016}}</ref>. Варианти дигари пайдоиши номи шаҳр ба иштироки фаъолонаи шаҳр дар савдои пӯсти ҳайвонот бармегардад. Ҳаргейса истгоҳ барои обтаъминкунӣ ва савдо дар роҳи байни соҳил ва ғарби минтақа буд. Моле, ки дар байни хариду фурӯш харидорӣ мешуд, пӯсти хом буд, ки онро аз дохили ғарбӣ барои коркард ба шаҳр оварданд. Дар ин версия, номи "Ҳаргейса" аз ''"ҳаргагейс" омадааст'', ки маънои "ҷои фурӯхтани пӯстҳо" -ро ба з. сомалиягӣ дорад <ref>{{Cite book|last=Haji Mukhtar.|first=M|title=Historical Dictionary of Somalia|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000mukh|date=2003|publisher=Scarecrow Press|pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000mukh/page/98 98]|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gabriel Schnitzer.|first=J|title=Hides and Skins: World Production and International Trade|date=1927|publisher=U.S. Government Printing Office|pages=145|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=TkQoAAAAMAAJ&q=%22%D9%87%D8%B1%D8%AC%D8%A7+%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9%22|title=Taḥaḍḍur fī al-waṭan al-ʻArabī (Institute of Arab Research and Studies)|date=1978}}</ref>. == Хусусиятҳои физикӣ ва ҷуғрофӣ == === Мавқеи ҷуғрофӣ === Ҳаргейса дар минтақаи кӯҳӣ, дар водии пӯшида дар қисмати шимолу ғарбии кӯҳи Галгодон (Ого), дар баландии 1334 метр аз сатҳи баҳр ҷойгир аст. Қаблан шаҳрро ҷангалзорҳо иҳота мекарданд, аммо ҳоло дар наздикии шаҳр ҷангалҳои арча ба назар мерасанд. Дар наздикии Ҳаргеиса, нишебиҳои ҳосилхези кӯҳҳои Шайх ва Даалло мавҷуданд, ки ба болои онҳо миқдори зиёди бориш рехта мешавад. Дар ҷануби шаҳр саваннаи Ҳауд (Балигубодӣ) ҷойгир аст, ки дар он шумораи зиёди ҳайвоноти ваҳшӣ ҷойгиранд. Ҳаргейса дар наздикии шаҳри [[Габилей]], маркази кишоварзии Сомалиланд ҷойгир аст. Дар мавзеи Оллой Бадайи ин шаҳр ҳар моҳ дар мавсими боронгариҳо тонна помидор ва пиёз истеҳсол карда мешавад. Инчунин дар наздикии он шаҳри [[Арабсийо]] ҷойгир аст, ки бо парвариши лимӯ машҳур аст. === Иқлим === Иқлими Ҳаргейса — семиаридӣ (BSh аз рӯи таснифи Кёппен). Ба шаҳр зимистони гарм ва тобистони гарм хос аст. Аммо, бо вуҷуди ҷойгиршавии тропикӣ, аз сабаби баландии он нисбат ба сатҳи баҳр, Ҳаргеиса баъзан ҳарорати хеле гарм ё хеле хунукро аз сар мегузаронад, ки ин дар иқлими семиаридӣ хеле кам ба назар мерасад. Қисми зиёди бориш, ки тақрибан 400 миллиметр дар як сол аст, ба шаҳр аз моҳи апрел то сентябр меборад. Ҳарорати миёнаи моҳона — аз 18 ° С дар моҳи декабр ва январ, то 24 ° С дар июн. == Таърих == === Замони пеш аз таърих === [[Акс:Laas_Geel.jpg|мини|Кандакориҳои сангӣ дар маҷмааи ғори Лаас Гаал дар канори Ҳаргеиса]] Дар маҷмааи ғори Лаас-Гаал дар канори Ҳаргеиса, расмҳои сершумори сангӣ ёфт шудаанд. Дар моҳҳои ноябр ва декабри соли 2002 як гурӯҳ бостоншиносони фаронсавӣ дар ин минтақа тадқиқот гузаронданд, ки ҳадафи он кашф кардани паноҳгоҳҳо ва мағораҳои дорои қабатҳои фарҳангӣ буд ва ба имкон дод, ки давраи пайдоиши иқтисоди истеҳсолиро дар ин қисмати Сомалиланд таҳқиқ шавад (тахминан дар байни ҳазораҳои V ва II пеш аз милод). Ҳангоми таҳқиқот, дастаи фаронсавӣ санъати сангии маҷмааи Лаас-Гаалро, ки дар майдони даҳ шишаи сангин (ғорҳо) ҷойгир аст, кашф кард. Дар нақшҳои хуб ҳифзшуда тасвирҳои инсон бо дастҳои боло бардошта, ба рӯ ба рӯй ҳайвонҳои соябанди дарозрӯй, ки кулӯла надоранд, тасвир шудаанд <ref>{{Статья|ссылка=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hargeisa&oldid=1024558989|заглавие=Hargeisa|год=2021-05-22|язык=en|издание=Wikipedia}}</ref>. Сокинони маҳаллӣ дар бораи мавҷудияти расмҳои ғорҳо садсолаҳо пеш аз омадани экспедитсияи бостоншиносӣ медонистанд, аммо маълумот дар ин бора шуҳрати байналмилалӣ ба даст наовард. Моҳи ноябри соли 2003 боз як экспедитсияи байналмилалӣ ба ғори Лаас-Гаал фиристода шуд, ки иштирокчиёни он нақшҳоро муфассал омӯхтанд. Сомалиланд дорои миқдори зиёди маконҳои бостонӣ бо кандакориҳои сангӣ ё биноҳои қадимӣ, ба монанди [[Дамбалин]] мебошад. Аммо, аксари ин ҷойҳо то ҳол мунтазири омӯзиши бодиққатанд, ки ба таърихи кишвар равшанӣ меандозанд ва ин ёдгориҳоро барои наслҳои оянда ҳифз мекунанд <ref name="Hodd">Michael Hodd, ''East African Handbook'', (Trade & Travel Publications: 1994), p.640.</ref>. === Ҷомеаи калон ва Шайх Мадар === Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои шифоҳии шеърӣ (габай), Ҳаргеисаро қабилаи Эйдагале ҳамчун истгоҳ барои ҷамъоварии об ва савдо дар роҳи кӯчманчиён ва корвонҳо таъсис додааст. Аъзои қабилаҳои хурди Арап ва Хабр-юнис низ аз ҷумлаи сокинони аввали Ҳаргеиса номбар шудаанд <ref>{{Cite web|url=http://salaanmedia.com/2015/02/the-history-of-hargeisa-city-as-per-documentary-from-u-tube-taken-live-frtom-hagi-abdi-hussen-abdi-waraabe-commented-by-dr-mohamed-rashid-sheik-hassan-an-ex-bbc-somali-broadcaster/|title=The history of Hargeisa City as per documentary from U- Tube taken live frtom Hagi Abdi Hussen (Abdi Waraabe) commented by Dr. Mohamed Rashid sheik Hassan (An Ex-BBC Somali broadcaster).|website=Salaan Media|date=2015-02-18|accessdate=2020-03-14|archivedate=2020-01-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200128102732/http://salaanmedia.com/2015/02/the-history-of-hargeisa-city-as-per-documentary-from-u-tube-taken-live-frtom-hagi-abdi-hussen-abdi-waraabe-commented-by-dr-mohamed-rashid-sheik-hassan-an-ex-bbc-somali-broadcaster/}}</ref>. Ҳаргеиса бо омадани Шайх Мадар Ширва, ки асосгузори ҷомеаи динии Ҳаргеиса ва версияи муосири ин маҳал ҳисобида мешавад, ба воя расидан гирифт <ref>{{Cite book|title=Somaliland with Addis Ababa & Eastern Ethiopia|url=https://archive.org/details/somalilandwithad0000brig|year=2012|first=Philip|last=Briggs|isbn=9781841623719}}</ref><ref>{{Cite journal|title=South Asia Bulletin|year=1996|volume=16|issue=2|url=https://books.google.com/books?id=3-AUAQAAIAAJ&q=madar+founder+hargeisa}}</ref>. Мадар Ширва дар Бербера таваллуд шуда, ба шохаи Нӯҳ-Исмоили қабилаи Саъд Муӯо Ҳабр Авал тааллуқ дошт. Мадар барои омӯхтани ислом дар уламои шаҳр, ки аз олимони Сомалӣ ва Ҳарарӣ иборат буд, ба Ҳарор омад <ref>{{Cite book|last=Abubaker|first=Abdulmalik|title=The relevance of Harari values|publisher=University of Alabama|page=151|url=https://www.everythingharar.com/files/RelevanceofhararivaluesAbdumalik.pdf}}</ref>. Шайх Халил, яке аз уламои Ҳарор, ба Мадар тавсия дод, ки ҷамоаи Тарики Қодирияро дар макони ҳозираи Ҳаргеиса созмон диҳад, то таълимоти аз ӯ гирифтаашро ба даст орад <ref>{{Cite book|last=Burton. F.|first=Richard|title=First Footsteps in East Africa|date=1856|pages=360|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Abdurahman.|first=A|title=Making Sense of Somali History|date=2017|publisher=Adonis and Abbey|pages=80|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Leadership in Eastern Africa|journal=African Research Studies|date=1968|issue=9|url=https://books.google.com/books?id=W0M8AAAAIAAJ&q=madar+hargeisa}}</ref>. Ин Мадар ва пайравонашро водор сохт, ки тақрибан соли 1860 "Ҷамъияти Калони Ҳарори Литл" ("Ҷамоъа Вейн Ҳаргейса") -ро таъсис диҳанд. Ҳаёти кӯчмачии чӯпонони сомалиҳо, ки аз пушти боронҳо мерафтанд, оҳиста-оҳиста бо сохтани плантатсияҳои [[Ҷуворӣ|сорго]] аз тарафи Мадар ба бодиянишинӣ тағйир ёфтан гирифт. Илова бар ин, Шайх Мадар як ҷомеаи мазҳабии исломиро таъсис дод, ки сокинонро ҳамчун муқовимати парокандагии тақсимоти қабилавӣ муттаҳид кард. Сохтмони биноҳои сангӣ ва дигар лоиҳаҳои инфрасохторӣ имкон доданд, ки маҳалли аҳолинишин афзоиш ёбад ва ҳамзамон вобастагии он аз тиҷорати корвон кам карда шавад, ки ин омили муайянкунандаи мавҷудияти он дар даҳсолаҳои гузашта буд <ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=W0M8AAAAIAAJ&q=madar+hargeisa&redir_esc=y|заглавие=Leadership In Eastern Africa: African Research Studies|год=1968|страницы=70}}</ref>. [[Акс:HargeisaCloseup1885.png|мини|Порчаи калонкардашудаи харитаи Ҷамъияти Шоҳии Ҷуғрофии 1885. Ҳаргеиса (Ҳаррер-ас-Сагир) ва қабилаи Эйд-а-галлаҳ (Эйдегейл) дар шаҳр ва атрофи он дар харита имзо шудаанд. Дар харита теппаҳои Нас Ҳубла низ дида мешаванд.]] Ҳаролд Свейн, як низомӣ ва сайёҳи бритониёӣ, ки солҳои 1880-1890 ба нимҷазираи Сомалӣ сафар карда буд, дар рӯзномаи худ дар бораи Ҳаргеиса навиштааст:<blockquote>Ин шаҳр аз соҳили рости н''ал'' (дарё ё ҷараён дар миёнаи биёбон) -и Алядера панҷсад ярд воқеъ аст, ки дар баландии он нисбат ба бистараш тақрибан 10 метр аст. Ин ҷой дар маркази ҷойи дувуним бо дарозии 2,5 мил ва чоряки фарсанг ҷойгир аст, ки дар он ''ҷовари'' (сорго) парвариш карда мешавад. Шумораи зиёди ҳайвоноти гуногун дар теппаҳои мулоим ним мил дуртар аз дарёи Алеядераи ду соҳил мечаранд. Ҳаргеиса дар чорроҳаи ду масири муҳими корвон ҷойгир аст, ки яке аз Огаден, дигаре аз Ҳарор аст. Роҳҳои шутурӣ ба Бербера ва Булҳар низ аз ин ҷо мебаранд. Дар мавсими баланд, шумо метавонед биринҷ, тамоку ва хурмо захира кунед. Тақрибан чорсад нафар сокинон бо ҳифзи киштзорҳои ҷуворӣ машғуланд: онҳо рӯзро дар теппае нишаста, паррандаҳоро аз зироат бо фарёд ва санг метарсонанд. Маҷрои дарё маҳалли аҳолинишинро бо об таъмин мекунад; дар ин ҷо миқдори зиёди биноҳои сангин сохта шудаанд, ки онҳоро як араб аз Аден дар ҳолати хуб нигоҳ медорад. Дар шаҳр одамони нобино ва ланг таҳти сарпарастии Шайх Маттар ва муллоҳои ӯ бисёранд <ref>{{Книга|ссылка=http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.56710|автор=Harald George Carlos Swayne|заглавие=Seventeen trips through Somaliland and a visit to Abyssinia; with supplementary preface on the 'Mad Mullah' risings,|год=1903|место=London,|издательство=R. Ward, limited,}}</ref>.</blockquote> [[Акс:Virgins_Breast_Mountain_(3948855428).jpg|мини| Теппаҳои Нааса Ҳаблад, [[Соли 1896|1896]]]] === Сомалии Бритониё === Соли 1888, пас аз имзои созишномаҳо бо султонҳои Сомалӣ ва пешвоёни қабилаҳо, [[Империяи Бритониё|Империяи]] [[Сомалии Бритониё|Бритониё]] дар минтақа бо пойтахти он Бербера протекторати Сомалии Бритониёро таъсис дод <ref>Hugh Chisholm (ed.), ''The encyclopædia britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information'', Volume 25, (At the University press: 1911), p.383.</ref>. Нерӯҳои Бритониё дар минтақа дар [[Аден]] дар ҳоли ҳозир дар[[Яман]] мустақар буданд. Идоракунӣ то соли 1898 аз [[Ҳиндустони Бритониё|Ҳиндустони Британия]] гузаронида мешуд. Баъдан, то соли 1905 идоракуниро [[Вазорати корҳои хориҷӣ|Вазорати корҳои хориҷии салтанат]] ва аз соли 1905 - [[Дафтари мустамлика|Вазорати корҳои мустамлика]] амалӣ мекарданд. [[Акс:Sheikh_Madar_of_Hargeisa_(right).jpg|мини| Шайх Модар (аз рост) бо писараш, [[Соли 1912|1912]].]] Дар соли 1941, пойтахти протекторат аз Бербера ба Ҳаргеиса кӯчид. Дар давоми [[маъракаи Африқои Шарқӣ]] дар моҳи августи соли 1940, Сомалии Бритониёро [[Италия дар Ҷанги Дуюми Ҷаҳон|Италия]] забт кард, аммо баъдтар онро моҳи марти соли 1941 Бритониё озод кард. Дар соли 1945 маъмурияти Бритониё қарор кард, ки якчанд ''вадоади'' (пешвоёни мазҳабӣ, ки ба ҳаёти ҳаррӯза низ таъсир мерасонанд) Ҳаргеисаро ҳабс кунанд. Онҳоро монеаи ҷорӣ намудани системаи муосири маориф дар Сомалӣ ва ислоҳоти кишоварзӣ медиданд ва дар маҷмӯъ, сатҳи таъсири онҳо дар ҷомеа ба қудрати мустамлика таҳдид мекард. Боздошти онҳо рӯзи 4 июн ошӯбро ба вуҷуд овард ва дар ҷараёни он издиҳоми сокинони маҳаллӣ афроди боздоштшударо раҳо карданд, аммо рӯзи дигар дубора ба ҳабс гирифта шуданд. Пас аз он, пешвоёни динӣ маъракаи чандҳазорнафарии сокинони маҳаллиро ба қароргоҳи губернатор бо мақсади аз нав озод кардани вадоадҳои боздоштшуда ташкил карданд. Дар посух посбонони мусаллаҳи мудир ба сӯи онҳо оташ кушоданд. Дар натиҷа, як нафар ҳалок шуд ва даҳҳо иштирокчиёни исён ба зиндон афтоданд <ref>{{Книга|ссылка=https://www.worldcat.org/oclc/1130640401|автор=BROCK MILLMAN|заглавие=BRITISH SOMALILAND : an administrative history, 1920-1960.|год=2019|место=[S.l.]|издательство=ROUTLEDGE|страниц=1 volume|isbn=0-367-86884-9, 978-0-367-86884-0}}</ref>. Протекторат 26 июни соли 1960 ҳамчун [[Давлати Сомалиланд|Сомалиланд]] <ref>"Somaliland Marks Independence After 73 Years of British Rule" (fee required). ''The New York Times''. 1960-06-26. p. 6.</ref> соҳибистиқлол шуд <ref>{{Cite news|accessdate=2021-05-30|date=2010-07-23|work=BBC News|title=How Britain said farewell to its Empire|url=https://www.bbc.com/news/magazine-10740852}}</ref> то, ки дар якҷоягӣ бо [[Қаламрави зери тобеияти Сомалӣ]] давлати ягонаи мустақили [[Сумолӣ|Сомалиро]] <ref>Encyclopædia Britannica, ''The New Encyclopædia Britannica'', (Encyclopædia Britannica: 2002), p.835</ref> ташкил диҳанд. === Сомалӣ, 1960 — 1991 === Дар Сомалии пас аз мустамлика Ҳаргеиса пойтахти музофоти Вокуйи Галбид гардид. Ҳукумати Сомалӣ лоиҳаҳои сершумореро ташкил кардааст, ки ба рушди шаҳр нигаронида шудаанд. Дар байни онҳо Осорхонаи шаҳри Харгеиса — аввалин музей дар Сомали пас аз истиқлол, ба вуҷуд омадааст <ref>{{Статья|ссылка=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1111/j.1468-0033.1986.tb00633.x|автор=Stefanja Cobelj|заглавие=The Provincial Museum of Hargeisa|год=1986-09}}</ref>. Фурудгоҳи Ҳаргеиса барои ҷойгир кардани ҳавопаймоҳои калонтар ва пешниҳод кардани парвозҳои бештар аз нав сохта ва таҷдид карда шудааст.<ref>Economist Intelligence Unit (Great Britain), ''Country report: Uganda, Ethiopia, Somalia, Djibouti'', (The Unit: 1986), p.43.</ref> ==== Ҷанги шаҳрвандӣ, соли 1988 ==== Дар соли 1988, шимоли Сомалӣ саҳнаи даргириҳо байни [[Ҳаракати Миллии Сомалӣ|Ҷунбишҳои Миллии Сомалӣ]] (ҶМС) ва нерӯҳои ҳукуматӣ дар назди президент [[Сиад Барре]] буд. Моҳи майи соли 1988, Ҳаргейса таҳти назорати ҶМС қарор гирифт. Дар посух, нерӯҳои ҳукуматӣ шаҳрро ба оташи тӯпхонаҳо ва бомбаҳои ҳавоӣ мутеъ карданд. Дар натиҷаи задухӯрдҳои шадид беш аз 70%-и шаҳрро хароб карданд. Сиад Барре бо коҳиши маъруфият ва муқовимати мусаллаҳона ва муташаккилонаи дохилӣ рӯ ба рӯ шуда, террорро бар зидди қабилаҳо (авлодон)-и маҷиртин, ҳовия ва исааг оғоз кард. Дар натиҷа, зиёда аз 300 ҳазор аъзои қабилаи Исааг аз ҳисоби сокинони шаҳр маҷбур шуданд, ки ба Эфиопия гурезанд. [[Акс:War_damage_Hargeysa.jpg|мини| Биноҳои харобшуда дар Ҳаргеиса, [[Соли 1991|1991]]]] [[Акс:Hargeisa_destroyed_by_Somali_government.jpg|мини|Кӯчаҳои Ҳаргеиса, ки дар натиҷаи бомбгузорӣ хароб шудаанд]] === Сомалиленди мустақил, барқарорсозӣ === Дар моҳи майи соли 1991, пас аз эълони якҷонибаи истиқлоли Сомалиленд (дар он замон ва баъдтар аз ҷониби ҳукумати Сомалӣ ва ҷомеаи байналмилалӣ эътироф нашудааст, аммо воқеан ҳамчун давлати мустақил мавҷуд аст), раванди барқарорсозии тадриҷии Ҳаргеиса ва шаҳрҳои дигар шимоли Сомалӣ оғоз ёфт. Барқарорсозӣ ва таҷдиди шаҳр асосан аз ҷониби соҳибкорони маҳаллӣ бо дастгирии муҳоҷирон, ки минтақаро тарк кардаанд, маблағгузорӣ карда мешуданд, аммо хешовандони дар шаҳр ва кишвар мондаро тавассути операторони интиқоли пул, ки дар Сомали кор мекарданд, дастгирӣ мекарданд.<ref>{{Книга|ссылка=https://www.diaspora-centre.org/DOCS/UK_Somali_Remittan.pdf|автор=Mohamed Aden Hassan, Caitlin Chalmers|заглавие=UK Somali Remittances Survey|год=2008}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210224155901/http://www.diaspora-centre.org/DOCS/UK_Somali_Remittan.pdf |date=2021-02-24 }} {{Cite web |url=http://www.diaspora-centre.org/DOCS/UK_Somali_Remittan.pdf |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2022-01-21 |archivedate=2021-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224155901/http://www.diaspora-centre.org/DOCS/UK_Somali_Remittan.pdf }}</ref> Аксари биноҳои ҳангоми ҷанг харобшуда барқарор карда шуданд ё аз нав сохта шуданд ва шумораи зиёди биноҳои нав низ сохта шуданд. Биноҳои якқабата дар маркази шаҳр тадриҷан ба биноҳои бисёрқабата иваз шуданд. == Инфраструктура ва нақлиёт == Шаҳр дорои як [[Фурудгоҳи бин‌алмилалӣ ҳоргсио|фурудгоҳи байналмилалии "Эгал"]] ({{lang-en|Egal International Airport}}) аст, ки соли [[Соли 1958|1958]] таҳти режими Сомалии Бритониё сохта шудааст <ref name="anton-krotov">{{Cite web |url=http://ve.free-travels.ru/articles/item.php?country=Somaliland#1243 |title=Сомалиленд |accessdate=2021-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100327043251/http://ve.free-travels.ru/articles/item.php?country=somaliland#1243 |archivedate=2010-03-27 }}</ref>. Таҷдид дар соли 1991 сурат гирифт. Нақлиёти ҷамъиятиро автобусҳо ва таксиҳои муқаррарӣ муаррифӣ мекунанд. Дар шаҳр якчанд муассисаҳои таҳсилоти олӣ, аз ҷумла Донишгоҳи Ҳаргейса мавҷуданд. == Шаҳрҳои бародарӣ == * {{Flagicon|Судан}} [[Омдурман]] [[Судон|(Судан]]) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳои беруна == {{Пайвандҳои берунӣ }} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Сомалӣ]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Сомалиленд]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] cc6nakrsyh3voa73aiyy1qu7ujeidkk 0 290042 1483321 1405098 2026-08-13T19:59:05Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483321 wikitext text/x-wiki {{Синамогар |ном = Кевин Ҳарт |номи аслӣ = {{lang-en|Kevin Hart}} |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = Кевин Дарнелл Ҳарт |таърихи таваллуд = 06.07.1979 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Филаделфия}}, [[Пенсилвания]], [[ИМА]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИМА}} |касб = [[ҳунарпеша]], [[ҳаҷвнигор]] |солҳои фаъолият = 2000 — то ҳол |самт = |ҷоизаҳо = MTV }} '''Кевин Дарнелл Ҳарт''' ({{lang-en|Kevin Darnell Hart}}, тав. [[6 июл]]и [[соли 1979]], [[Филаделфия]], [[Пенсилвания]], [[ИМА]]) — ҳунарпеша ва ҳаҷвнигори амрикоӣ. == Зиндагинома == Ҳарт 6 июли соли 1979 дар [[Филаделфия]], [[Пенсилвания]] таваллуд шудааст. Вай дар оилаи ягона бо модараш Нэнсӣ Ҳарт, ки таҳлилгари система дар Идораи бақайдгирии донишҷӯён ва хадамоти молиявии [[Донишгоҳи Пенсилвания]] буд, ба воя расидааст. Ӯ як бародар бо номи Роберт дорад. Падари ӯ Ҳенрӣ Уизерспун нашъаманди кокаин буд, ки бештари давраи кӯдакии Кевин ӯ дар зиндон ва берун аз зиндон сипарӣ кардааст ва Кевин аз ҳазл ҳамчун роҳи мубориза бо зиндагии мушкили хонаводагии худ истифода мекард. Ӯ масеҳӣ мебошад. Пас аз хатми мактаби миёнаи [[Ҷорҷ Вашингтон]], Ҳарт ба муддати кӯтоҳ дар Коллеҷи Ҷамъиятии Филаделфия таҳсил кард ва пеш аз он ки таҳсилро тарк кунад ба [[Ню Йорк]] кӯч баст. Сипас ба [[Броктон, Массачусетс]] кӯчид ва ҳамчун фурӯшандаи пойафзол кор ёфт. Вай фаъолияти худро дар [[стендап]] пас аз иҷрои як шаби ҳаваскорон дар клуби Филаделфия оғоз кард. == Эҷодиёт == === Стендап === Нахустин баромади Ҳарт дар хонаи Лафф дар [[Филаделфия]] бо номи Lil Kev буд, ки хуб набуд. Карераи ӯ суст оғоз шуд, зеро ӯро борҳо аз саҳна берун карданд ва боре ҳатто як пораи мурғ ба сӯи ӯ партофтанд. Пас аз ин намоишҳои аввалини номуваффақ, Ҳарт вориди озмунҳои мазҳакавӣ дар саросари [[Массачусетс]] шуд ва қабули тамошобинон барои намоишҳои ӯ бо мурури замон беҳтар шуд. Ба Ҳарт барои таҳияи услуби мазҳакавии беназир вақт лозим буд. Пас аз як давраи барвақти кӯшиши тақлид кардани ҳаҷвнигорон ба монанди [[Крис Такер]], ӯ ҳангоми омӯхтани ноамнӣ ва таҷрибаи зиндагии худ ритми худро пайдо кард. "Аз сабаби он ки ман мекунам, ин бояд китоби кушода бошад" гуфт ӯ. "Аммо ҳоло ин китобест, ки навишта мешавад." Сафарҳои мазҳакавии Ҳарт дар соли 2009 бо намоиши ӯ бо номи "I'm a Grown Little Man" оғоз шуда, баъд аз он "Seriously Funny" дар соли 2010, "Laugh at My Pain" дар соли 2011 ва "Let Me Explain" дар соли 2013, ду кори охирин дар театрҳо ҳамчун филмҳои бадеӣ низ намоиш дода шуданд. Ҳарт барои "Laugh at My Pain" беш аз 15 миллион доллар даромад ба даст оварда, онро яке аз серфурӯштарин турҳои мазҳакавии сол кард. Ҳарт инчунин як бозӣ дорад, ки тавассути [[iTunes]] дастрас аст, ки "Little Jumpman" ном дорад. Саҳифаи ӯ дар [[Facebook]], аккаунти [[Twitter]] ва канали [[YouTube]] тавассути ин барнома пайвастанд ва дастрасанд. Аксари мухлисони Ҳарт дар хориҷа низ ӯро дар YouTube кашф кардаанд. 9 апрели соли 2015 Ҳарт ба як сафари ҷаҳонии мазҳака бо номи "What Now?" оғоз кард. Сафари дар маркази [[AT&T]] дар [[Сан Антонио]], ки 7 августи соли 2016 дар Маркази шаҳрвандии Колумбус дар [[Колумбус (Ҷорҷия)|Колумбус]], [[Ҷорҷия]] анҷом ёфт. 16 июли соли 2015, [[Universal Pictures]] эълон кард, ки "Кевин Ҳарт: What Now?", филми мазҳакавӣ, бо иштироки Кевин Ҳарт "What Now? Tour" рӯзи 30 августи соли 2015 дар ҳузури 53 000 тамошобин дар майдони молиявии Линколн дар Филадельфия ба таври мустақим сабт шудааст ба намоиш гузошта мешавад. === Синамо === Ҳарт бо баромади меҳмони худ дар "[[Undecided]]" шуҳрат пайдо кард. Вай дебюти синамоии худро дар "Сарбозони коғазӣ" иҷро кардааст. Пас аз он Ҳарт тавассути филмҳои дигари худ, аз қабили франшизаи филми даҳшатовар, "Soul Plane", "The 40-Year-Old Virgin", "Death at a Funeral" ва "Little Fockers" эътирофи бештар пайдо кард. Вай дар соли 2008 аз нақш дар филми "Tropic Thunder" даст кашид, зеро қаҳрамони ӯ [[ҳамҷинсгаро]] аст ва бо истинод ба "нобоварӣ"-и худ. Ӯ дар филми "The Five-Year Engagement" (2012) нақши Дугро бозидааст ва дар филми "Think Like a Man" нақш бозидааст, ки дар хазина муваффақ гардид. Ӯ дар идомаи филм низ зоҳир шуд. Ҳарт ҳамчун худ дар филми "This is The End" нақши камео дошт. Соли 2013, Ҳарт промоутери боксро дар "Grudge Match" бозид ва дар "Exit Strategy" ҳамчун сармураббӣ баромад кард. Ӯ ҳамчунин дар "Ticking" пайдо шуд. Соли 2014, Ҳарт ҳамчун Бен дар филми "Ride Along", дар баробари [[Вйс Кюб]] нақш бозид. Филм ба таври умум аз мунаққидон баррасиҳои манфӣ гирифт, аммо муваффақияти калони хазинавӣ ба даст овард. Ҳарт дар идомаи филми "Ride Along 2" баргашт, ки 15 январи соли 2016 аз навор баромад. Соли 2013 Ҳарт бо [[Крис Спенсер]] "Шавҳарони воқеии Ҳолливуд"-ро эҷод кард. Намоиш Ҳартро дар қатори дигар одамони машҳури оиладор (ҳар кадом як версияи хаёлии худро бозӣ мекунанд) дар доираи силсилафилм пайравӣ мекунад, аз ҷумла: [[Борис Коҷо]], [[Неллӣ (рэпсаро)|Неллӣ]], [[Дуэйн Мартин]], [[Ҷей Би Смув]], [[Ник Кэннон]] ва [[Робин Тик]]. Тик бо сабаби касби мусиқии худ ба мавсими дуюм барнагашт, гарчанде Ҳарт изҳор дошт, ки дари бозгашти Тик боз аст. Силсилафилм дидаю дониста бо услуби монанд ба филми "Bravo's The Real Housewifes" наворбардорӣ шудааст. Эпизодҳо аксар вақт аз кӯшишҳои бемуваффақияти "воқеӣ" Кевин Ҳарт барои баромадан ба нардбони иҷтимоии машҳури Ҳолливуд (ҳамеша ба оқибатҳои таҳқиромез оварда мерасонанд) ва ҳасади нозукии қаҳрамон ба дӯстони машҳури муваффақи худ вобастаанд. Конспект ҳамчун сегмент ҳангоми [[BET Awards]] 2012 нишон дода шуд ва таблиғи расмӣ дар моҳи октябри соли 2012 бароварда шуд. Соли 2015, Ҳарт дар филмҳои худ "Get hard" бо [[Уилл Феррелл]] ва "The Wedding Ringer" нақш бозидааст. Соли 2016 ӯ дар филмҳои "Central Intelligence" бо [[Дуэйн Ҷонсон]] ва филми аниматсиоии "[[Ҳаёти махфии ҳайвоноти хонагӣ]]" нақш бозидааст. Соли 2017, ӯ дар филмҳои "Captain Underpants: The First Epic Movie" ва "Jumanji: Welcome to the Jungle" бо [[Ҷек Блэк]], [[Карен Гиллан]] ва боз бо Ҷонсон ҳамкорӣ кард. Соли 2018 ӯ аввалин филми худро таҳти ширкати продюсерии худ HartBeat Productions "Night School" ба навор гирифт. Моҳи октябри соли 2018 эълон шуд, ки вай бо ширкати истеҳсолии худ бо [[Nickelodeon]] шартнома бастааст. Бар асоси созишнома, Ҳарт ва ширкати ӯ HartBeat Productions мундариҷаи кӯдаконро дар вақти воқеӣ таҳия ва тавлид хоҳанд кард, ки барои шабака скрипт шудаанд. Ҳарт инчунин бо [[Universal Studios]] шартномаи аввалини намоишӣ дорад. Соли 2019 филми ӯ бо номи ""The Upside"" таври театрӣ ба намоиш гузошта шуд, ки аввалин нақши асосии ӯ дар драма буд. Дар он инчунин [[Брайан Крэнстон]] ва [[Никол Кидман]] нақш бозиданд. Ҳарт инчунин нақши худро ҳамчун Барфак дар идомаи "Ҳаёти махфии ҳайвоноти хонагӣ 2" бозӣ кардааст. Соли 2021, Ҳарт дар филми "Fatherhood" нақш бозид, драма дар бораи марде, ки занаш чанде пас аз таваллуд мемирад ва ӯро барои тарбияи духтарашон танҳо мегузорад. Нахустнамоиши филм дар [[Netflix]] 18 июни соли 2021 баргузор шуд. Соли 2020, нахустнамоиши силсилафилми ӯ "Die Hart" дар Quibi 20 июл пахш шуд. 9 июн, ROKU ва бренди мазҳакавии бисёрплатформаи Ҳарт Laugh ба бозгашти ин силсилафилм ба Roku бо мавсими дуввум ҳазл намуд. Илова бар бозгашт ба нақши асосии худ, Ҳарт инчунин ҳамчун продюсери иҷроия барои мавсими дуюм хидмат кард; Laugh Out Loud CEO ва шарики деринаи тиҷорати Ҳарт Ҷефф Кланаган ба ҳайси продюсер дар лоиҳа хидмат намуд. === Laugh Out Loud Productions === Соли 2017, Ҳарт Laugh Out Loud, ширкати ҷаҳонии васоити ахбори омма ва продюсериро таъсис дод, ки барои истеъдодҳои олии мазҳакавии тамоми миллатҳои ҷаҳон имконият фароҳам меорад. Дар ибтидо бо Lionsgate алоқаманд буд, Ҳарт пас аз харидани аксари саҳмияҳои [[Liongate]] дар соли 2019 соҳиби аксарият шуд. LOL тамоми спектри шабакаҳои медиаро фаро мегирад, аз ҷумла рақамӣ, аудиоӣ, хатӣ ва таҷрибавӣ бо чаҳор бахш: LOL Network, LOL Studios, LOL Audio ва LOL X! Ҳарт аз лаҳзаи таъсиси худ дастрасии LOL-ро фаъолона васеъ карда, бо PlutoTV, Roku, [[Snap]], [[Facebook]], [[Peacock]] ва [[YouTube]] ҳамкорӣ мекунад ва соли 2020 созишномаи ширкати худро бо SiriusXM тамдид кард. Шабака барномаҳои муваффақеро роҳандозӣ кардааст, аз ҷумла "Cold as Balls", ки дар YouTube зиёда аз як миллиард тамошобин ҷамъоварӣ кардааст, "Kevin Hart: Lyft Legend", "What the Fit" ва "Straight From The Hart". LOL ҷоизаҳои сершумор, аз ҷумла номинатсияҳо ва ҷоизаҳо аз [[Гилдияи продюсерҳои Амрико]], [[Critics’ Choice Movie Awards|Ҷоизаҳои интихоби мунаққидон]], Realscreen, Streamy ва [[Webby Awards|Webby]] гирифтааст. Ширкат бо мундариҷаи мисли "Cold As Balls", "What the Fit", "Strong Hart" ва ғайра маъруф аст, дар платформаҳои рақамии худ зиёда аз 1 миллиард тамошои видео ҷамъ овардааст ва бо шарикони бренд ба монанди [[AT&T]], Headspace, [[Lyft]], [[Old Spice]], [[Procter & Gamble]], [[Viacom]] ва дигарон. === Ровигӣ === Илова ба ҳунарнамоӣ, Ҳарт дар маросимҳои гуногун низ ширкат мекунад. Ҳарт бори аввал мизбони ҷоизаҳои [[BET Awards]] 2011 буд. Пас аз он Ҳарт дар ҷоизаҳои [[MTV Video Music Awards]] 2012 ширкат кард. Дӯсти деринаи ӯ [[Ҷадд Апатоу]], коргардоне, ки ба ӯ аввалин экрани бузурги худро дар "Undecided" дода буд, шахсе буд, ки ӯро ба ин кор тавсия дод. Ҳарт умедвор буд, ки ин ӯро ҳамчун мизбон боз ҳам бештар хоҳад кард ва изҳор дошт: "Умедворам, ки пас аз MTV, албатта, мо дар бораи [[Эмми]], [[Ҷоизаи Оскар|Оскар]] ва ҳар чӣ гап мезанем". Вай се қисми "Saturday Night Live"-ро баргузор кардааст. Дар соли 2015, Ҳарт дар намоиши "[[Comedy Central]]" бо [[Ҷастин Бибер]] ширкат кард. Соли 2016, Ҳарт дар якҷоягӣ бо [[Дуэйн Ҷонсон]] ҷоизаи [[MTV Movie & TV Awards|MTV Movie Awards]] 2016-ро бар ӯҳда дошт. Ҳарт дар HQ Trivia низ ширкат кардааст ва 26 сентябри соли 2018 ҳамроҳ бо [[Скотт Роговскӣ]] ба 1 нафар 100 000 доллар дод, ки дар он 699 ҳазор бозигар ширкат дошт. 4 декабри соли 2018 Ҳарт барандаи ҷоизаҳои Оскар 2019 эълон карда шуд. Бо вуҷуди ин, ӯ пас аз ду рӯз аз вазифаи ровӣ дар ин маросим даст кашид, аз сабаби вокуниш ба ӯ ба далели чанд твитҳои [[ҳомофобия]], ки вай дар байни солҳои 2010 ва 2011 интишор кардааст. Вай ин эътирозро ғайриконструксия хонд ва гуфт: "Агар бовар надоред, ки одамон тағир меёбанд, бо синну сол калон мешаванд, намедонам ба шумо чӣ гӯям." Рӯзи 7 декабр ӯ дар [[Твиттер]] аз ҷомеаи [[ЛГБТ]] пас аз интиқод барои нашр накардани он як рӯз пеш узрхоҳӣ кард. Рӯзи 3 январи соли 2019, Ҳарт пас аз он ки ҳаҷвнигори лесбиян [[Эллен Деҷенерес]], ки чандин маротиба ровии маросими ҷоизаҳои Оскар буд, аз ӯ пуштибонӣ кард ва изҳор дошт, ки ӯ тасмими худро дар бораи дасткашӣ аз ровигӣ бознигарӣ хоҳад кард. Рӯзи 8 январ, пас аз як вокуниши интиқодӣ ба он чизе, ки ҳамчун узрхоҳии беғаразона дида мешуд, Ҳарт тасдиқ кард, ки ӯ пешбарандаи маросими Оскар нахоҳад буд. Он сол ин маросим бе ровӣ анҷом ёфт. 9 сентябри соли 2020, роҳбарони Ассотсиатсияи дистрофияи мушакҳо эълон карданд, ки нақшаҳои телемарафони солонаи MDA-и худро эҳё мекунад, онро ба моҳи октябри соли 2020 мегузаронад ва Ҳартро ба ҳайси ровии нави он таъйин кард. Ин вазифаро қаблан аз соли 1966 то 2010 ҳаҷвнигор Ҷеррӣ Люис пеш мебурд. Телемарафони нави дусоатаи "Telethon MDA Kids Kevin Hart" танҳо тавассути платформаҳои васоити ахбори иҷтимоӣ пахш карда мешавад; маросим 24 октябри соли 2020 соати 8:00 ба вақти шарқӣ баргузор шуд. === Мусиқӣ === Бо тахаллуси Chocolate Droppa, ӯ бо [[Motown Records]] имзо гузошт ва "Кевин Ҳарт: Ҳоло чӣ мешавад?" (Mixtape Chocolate Droppa-ро пешкаш мекунад), саундтреки филм бо ҳамин ном.Вай синглҳои "Push It On Me" -ро бо иштироки [[Трей Сонгз]] ва "Baller Alert" бо [[Migos]] & [[T.I.]] === Муделӣ === Соли 2017, Кевин Ҳарт ва [[Томмӣ Ҷон]] дар таблиғи либоси таг барои [[Macy's]] нақш бозиданд. == Ҳаёти шахсӣ == === Муносибатҳои оилавӣ === Муносибати Ҳарт бо падараш пас аз он ки падараш аз нашъамандӣ шифо ёфт, беҳтар шуд. Ҳарт гуфт: "Падари ман гуфт, ки ман бояд маводи мухаддир истеъмол кунам. Ман чунин будам: "Падарҷон, хомӯш шав", аммо баъд ман дар ин бора фикр кардам ва ин аблаҳӣ буд, аммо ин маъно дошт. Ӯ гуфт, ки аслан ӯ намунаи ман буд, ки ҳеҷ гоҳ ба ин роҳ нарафтам." Ҳарт дар суханронии худ дар бораи модараш низ нақл карда, ӯро ҳамчун зани меҳрубон, вале таранда тасвир мекунад. Вай соли 2007 аз бемории [[саратон]] даргузашт. === Издивоҷҳо === Вай бо Торре Ҳарт соли 2003 издивоҷ кард, аммо ин ҷуфт соли 2011 ҷудо шуданд. Онҳо ду фарзанд доранд - духтарашон Ҳейвен Лӣ Ҳарт (тав. 22 марти 2005)<ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=EN|url=https://people.com/celebrity/kevin-hart-reveals-his-son-hendrix-will-serve-as-his-best-man/|title=Kevin Hart Reveals His Son Hendrix Will Serve As His Best Man|website=PEOPLE.com|accessdate=2020-10-23}}</ref> ва писарашон Ҳендрикс Ҳарт (тав. 8 ноябри 2007). Соли 2016 ӯ бо Энико Пэриш издивоҷ кард<ref>{{cite news|url=http://www.eonline.com/news/785315/kevin-hart-marries-eniko-parrish-get-the-details-about-their-big-day|last1=Fisher|first1=Kendall|last2=Kitnick|first2=Sara|title=Kevin Hart Marries Eniko Parrish: Get the Details About Their Big Day|work=[[E! News]]|date=August 15, 2016|accessdate=November 7, 2017}}</ref>. Ин ҷуфт ду фарзанд доранд - писарашон Кензо Кэш Ҳарт (тав. 26 ноябри 2017)<ref>{{Cite web|lang=EN|url=https://people.com/parents/kevin-hart-eniko-parrish-welcome-son-kenzo-kash/|title=A New Little Boy to Love! Kevin Hart and Eniko Parrish Welcome Son Kenzo|website=PEOPLE.com|accessdate=2020-10-23}}</ref> ва духтарашон Каорӣ Май Ҳарт (тав. 29 сентябри 2020)<ref>{{Cite web|lang=EN|url=https://people.com/parents/kevin-hart-shares-photo-daughter-kaori-mai/|title=Kevin Hart Shares Adorable Photo of 2-Week-Old Daughter Kaori Mai: 'All I Can Do Is Smile'|website=PEOPLE.com|accessdate=2020-10-23}}</ref>. === Даромад === Ҳарт соли 2017 тахминан 32,5 миллион доллар ба даст овард. === Покер === Кевин Ҳарт аз соли 2010 инҷониб покер бозӣ мекунад ва дар мусобиқаҳои бузург ба монанди [[WSOP]] бозӣ карда, соли 2014 дар як мусобиқа 4783 доллар ба даст овардааст. Вай инчунин бозиҳои нақдиро ба мисли бозиҳои аз ҷониби [[PokerStars]] мизбонӣ бозӣ мекунад ва соли 2017 сафири бренди де-фактои онҳо гардид. Ҳамин тавр, ӯ дар маъракаҳои таблиғотии PokerStars ва мундариҷаи таблиғотӣ дар баробари [[Усэйн Болт]] муаррифӣ шудааст. То моҳи сентябри соли 2020, Кевин Ҳарт 47,828 доллар пули нақд ба даст овард. === Масъалаҳои ҳуқуқӣ === Ҳарт рӯзи 14 апрели соли 2013 ба гумони рондан дар ҳолати мастӣ пас аз он ки Мерседеси сиёҳаш дар шоҳроҳи [[Калифорнияи Ҷанубӣ]] қариб ба як мошини танкер бархӯрд, айбдор карда шуд. Ҳарт аз санҷиши ҳушёрӣ ноком шуд ва барои ронандагӣ дар ҳолати мастӣ боздошт шуд. 5 августи соли 2013, Ҳарт пас аз эътирофи гуноҳ дар як ҳисоб дар ҳолати мастӣ рондани мошин ба се соли шартӣ маҳкум шуд. == Корҳо == === Ҳаҷв === '''Махсус''' * ''I'm a Grown Little Man'' (2009) * ''Seriously Funny'' (2010) * ''Laugh at My Pain'' (2011) * ''Let Me Explain'' (2013) * ''Kevin Hart: What Now?|What Now?'' (2016) * ''Irresponsible'' (2019) * ''Zero F**ks Given'' (2020) === Силсилафилмҳои телевизионӣ === * ''Real Husbands of Hollywood'' (2013-2016, 2022) <small>(бо Крис Спенсер)</small> === Дискография === * ''Kevin Hart: What Now? (The Mixtape Presents Chocolate Droppa)'' (2016) === Библиография === * ''I Can't Make This Up: Life Lessons'' (2017)<ref>{{cite book |last=Hart |first=Kevin |title=I Can't Make This Up: Life Lessons |date=2017 |publisher=[[37 INK]] |isbn=978-1501155567}}</ref> * ''The Decision: Overcoming Today's BS for Tomorrow's Success'' (2020) * ''Marcus Makes a Movie'' (2021)<ref>{{Cite book |last=Hart |first=Kevin |title=Marcus Makes a Movie |url=https://archive.org/details/marcusmakesmovie0000hart |publisher=[[Crown Books]] |year=2021 |isbn=978-0593179147}}</ref> * ''Marcus Makes It Big'' (2022) * ''Monsters and How to Tame Them: Taking Charge of the Voices in Your Head'' (2022) == Филмнома == === Филмҳо ===<!-- Please note: do NOT use "rowspans" per WP:FILMOGRAPHY --> {| class="wikitable sortable" |- ! Сол ! Номгӯй ! Нақш ! class="unsortable" | Шарҳ |- | 2002 |''[[Paper Soldiers]]'' | Шон | |- | rowspan="2" |2003 | ''[[Scary Movie 3]]'' | СиҶей | |- | ''[[Death of a Dynasty]]'' | P-Diddy / Cop 1 / Мураббии рақс / Гипер Рэпер /<br> Ҳ. Лектор | |- | rowspan="2" |2004 | ''[[Along Came Polly]]'' | Вик | |- | ''[[Soul Plane]]'' | Нашон Уэйд | |- | rowspan="2" |2005 | ''[[The 40-Year-Old Virgin]]'' | Муштарии Smart Tech | |- | ''[[In the Mix]]'' | Баста | |- | rowspan="2" |2006 | ''[[Scary Movie 4]]'' | СиҶей | |- | ''The Last Stand'' | | |- | 2007 | ''[[Epic Movie]]'' | Силас | |- | rowspan="5" |2008 | ''[[Fool's Gold]]'' | Бигг Баннӣ | |- | ''[[Superhero Movie]]'' | Трей | |- | ''[[Extreme Movie]]'' | Баррӣ | |- | ''[[Meet Dave]]'' | Рақами 17 | |- | ''[[Drillbit Taylor]]'' | Дилери ломбард | |- |2009 | ''[[Not Easily Broken]]'' | Три | |- | rowspan="3" |2010 | ''Something Like a Business'' | Ҷоҷо | |- | ''[[Death at a Funeral (2010 film)|Death at a Funeral]]'' | Браян | |- | ''[[Little Fockers]]'' | Ҳамшира Люис | |- | rowspan="3" |2011 | ''[[35 and Ticking]]'' | Кливон | |- | ''[[Kevin Hart: Laugh at My Pain]]'' | Худаш | |- | ''[[Let Go]]'' | Крис Стайлес | |- | rowspan="3" |2012 | ''[[The Five-Year Engagement]]'' | Даг | |- | ''[[Think Like a Man]]'' | Седрик | |- | ''[[Exit Strategy]]'' | Сарвари манекен | |- | rowspan="3" |2013 | ''[[This Is the End]]'' | Худаш | |- | ''[[Kevin Hart: Let Me Explain]]'' | Худаш | |- | ''[[Grudge Match]]'' | Данте Слейт |- | rowspan="5" |2014 | ''[[Ride Along]]'' | Бен Барбер | |- | ''[[About Last Night (2014 film)|About Last Night]]'' | Бернӣ | |- | ''[[Think Like a Man Too]]'' | Седрик | |- | ''[[School Dance]]'' | |<ref>{{cite web|last=Reslen|first=Eileen|title=Nick Cannon To Make Directorial Debut With 'School Dance'|url=http://www.mtv.com/news/1839306/nick-cannon-school-dance-movie/|access-date=2021-12-20|website=MTV News|language=en|archive-date=December 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220201437/http://www.mtv.com/news/1839306/nick-cannon-school-dance-movie/|url-status=live|accessdate=2023-04-16|archivedate=2021-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211220201437/http://www.mtv.com/news/1839306/nick-cannon-school-dance-movie/}}</ref> |- | ''[[Top Five]]'' |Чарлз | |- | rowspan="2" |2015 | ''[[The Wedding Ringer]]'' | Ҷиммӣ Каллаҳан / Бик Митчум | |- | ''[[Get Hard]]'' | Дарнелл Люис | |- | rowspan="4" |2016 | ''[[Ride Along 2]]'' | Бен Барбер | |- | ''[[Central Intelligence]]'' | Калвин Ҷойнер | |- | ''[[The Secret Life of Pets]]'' | Барфӣ (овоз) | |- | ''[[Kevin Hart: What Now?]]'' | Худаш | |- | rowspan="3" |2017 | ''[[Captain Underpants: The First Epic Movie]]'' | Ҷорҷ (овоз) | Ҳамчунин муаллифи суруди "Saturday" |- | ''[[The Upside]]'' | Делл Скотт | |- | ''[[Jumanji: Welcome to the Jungle]]'' | Франклин "Муш" Финбар | |- | 2018 | ''[[Night School (2018 film)|Night School]]'' | Теддӣ Уокер | Инчунин продюсер ва нависанда |- | rowspan="3" |2019 | ''[[The Secret Life of Pets 2]]'' | Барфӣ (овоз) | |- | ''[[Hobbs & Shaw]]'' | Динклӣ | |- | ''[[Jumanji: The Next Level]]'' | Франклин "Муш" Финбар | |- | rowspan="2" |2021 | ''[[Fatherhood]]'' | Мэтт Логлин | Инчунин продюсер |- | ''[[The One and Only Dick Gregory]]'' | Худаш | Инчунин продюсери иҷроия |- | rowspan="3" |2022 | ''[[The Man from Toronto]]'' | Теддӣ | |- | ''[[DC League of Super-Pets]]'' | Ace the Bat-Hound (овоз) | |- | ''[[Me Time]]'' | Соннӣ | Инчунин продюсер |- | 2023 | style="background:#FFFFCC;" | ''[[Lift (2023 film)|Lift]]'' | |<ref>{{Cite web |last=Kroll |first=Justin |date=2022-04-01 |title=Gugu Mbatha-Raw To Co-Star Opposite Kevin Hart In Netflix's 'Lift'; Vincent D'Onofrio & Billy Magnussen Also On Board |url=https://deadline.com/2022/04/gugu-mbatha-raw-kevin-hart-netflixs-lift-vincent-donofrio-and-billy-magnussen-also-on-board-1234992118/ |access-date=2023-01-19 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> |- | TBA | style="background:#FFFFCC;" |''[[Back on the Strip]]'' | Uptight Dad | |- | TBA | style="background:#FFFFCC;" | ''[[Borderlands (film)|Borderlands]]'' | Роланд | <ref>{{cite web|url=https://variety.com/2021/film/news/kevin-hart-borderlands-cate-blanchett-1234892540/|title=Kevin Hart to Star Alongside Cate Blanchett in 'Borderlands'|first=Rebecca|last=Rubin|date=January 26, 2021|access-date=January 26, 2021|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|archive-date=January 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126201942/https://variety.com/2021/film/news/kevin-hart-borderlands-cate-blanchett-1234892540/|url-status=live}}</ref> |} === Силсилафилм===<!-- Please note: do NOT use "rowspans" per WP:FILMOGRAPHY --> {| class="wikitable sortable" |- ! Сол ! Номгӯй ! Нақш ! class="unsortable" | Шарҳҳо |- |2002–2003 |''[[Undeclared]]'' |Люк |3 қисм |- | rowspan="2" |2004 |''[[The Big House]]'' |Кевин |6 қисм |- |''[[Comedy Central Presents]]'' |Худ | |- |2005 |''[[Barbershop]]'' |Ҷеймс Рикӣ |3 қисм |- |2005–2006 |''[[Jake In Progress]]'' |Наггет Доусон |2 қисм |- | rowspan="2" |2006 |''[[Help Me Help You]]'' |Кевин |Қисм: "Raging Bill" |- |''[[Love, Inc.]]'' |Ҷеймс |2 қисм |- | rowspan="2" |2007 |''[[All of Us]]'' |Грег |Қисм: "The B-R-E-A-K-U-P" |- |''[[Wild 'n Out]]'' |Гуногун |21 қисм |- | rowspan="2" |2009 |''[[Party Down]]'' |Дро Гриззл |Қисм: "Taylor Stiltskin Sweet Sixteen" |- |''[[Kröd Mändoon and The Flaming Sword of Fire]]'' |Зезелрик |6 қисм |- |2011–2012 |''[[Modern Family]]'' |Эндре |2 қисм |- |2011 |''[[BET Awards 2011]]'' |Худ / Ровӣ |TV махсус |- | rowspan="2" |2012 |''[[Workaholics]]'' |Кевин |Қисм: "To Kill a Chupacabraj" |- |''[[2012 MTV Video Music Awards]]'' |Худ / Ровӣ |TV махсус |- | 2013–2016, 2022 | ''[[Real Husbands of Hollywood]]'' | rowspan="2" |Худ | 60 қисм; инчунин ҳаммуаллиф, филмноманавис, продюсери иҷроия |- | 2013 | ''[[Second Generation Wayans]]'' | Қисм: "The Arrival" |- | 2013–2017 | ''[[Saturday Night Live]]'' | rowspan="2" |Худ / Ровӣ | 3 қисм |- | 2015 | ''[[Comedy Central Roast|Comedy Central Roast of Justin Bieber]]'' |TV махсус |- | rowspan="2" |2016 | ''[[Lip Sync Battle]]'' | Худ | Қисм: "[[Olivia Munn]] ва Кевин Ҳарт" |- | ''[[2016 MTV Movie Awards]]'' | Худ / Ровӣ |TV махсус |- | 2018 | ''[[TKO: Total Knock Out]]'' | Худ / Ровӣ | 10 қисм; инчунин продюсери иҷроия |- | rowspan="2" |2019 | ''[[Kevin Hart's Guide to Black History]]'' | rowspan="2" |Худ |TV махсус; инчунин продюсери иҷроия |- | ''[[Kevin Hart: Don't F**k This Up]]'' |6 қисм; инчунин продюсери иҷроия |- | 2019–present | ''Kevin Hart's Laugh Out Loud'' | Худ / ровӣ | |- | 2020 |''[[Jeopardy! The Greatest of All Time]]'' | Худ - Video Clue Presenter | 1 қисм |- | 2020 | ''[[Die Hart]]'' | Худ / Дуг Юбанкс | 18 қисм; инчунин продюсери иҷроия |- | rowspan="4" |2021 | ''[[Dave]]'' | Худ | Қисм: "Dave"; инчунин продюсери иҷроия |- | ''[[True Story]]'' | Кӯдак | 7 қисм; инчунин продюсери иҷроия |- | ''[[Live in Front of a Studio Audience]]'' | Арнолд Драммонд | Қисм: "''[[Diff'rent Strokes]]'' ва ''[[The Facts of Life]]''" |- | ''[[Shark Tank]]'' | Худ | 2 қисм |} === Музик видеоҳо === {| class="wikitable sortable" |- ! Сол ! Суруд ! Овозхон ! Нақш |- | 2004 | "Lean Back" | [[Terror Squad (гурӯҳ)|Terror Squad]] ифодагар [[Fat Joe]] ва [[Remy Ma]] | rowspan="2" |Худ |- | 2011 | "Booty Wurk (One Cheek at a Time)" | [[T-Pain]] |- | 2016 | "Push it On Me" | [[Трей Сонгз]] | Chocolate Droppa |- | 2017 | "Jumanji Jumanji" | [[Ник Ҷонас]] ва [[Ҷек Блэк]] | rowspan="2" |Худ |- | 2018 | "Kevin's Heart" | [[Ҷей Коул]] |- | 2019 | "Earth" | [[Lil Dicky]] | [[Кане Вест]] |} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони синамои ИМА]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешамардони телевизиони ИМА]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои мард асри XXI]] [[Гурӯҳ:Филмноманависон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Филмноманависони ИМА]] [[Гурӯҳ:Филмноманависони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Садопешамардони ИМА]] [[Гурӯҳ:Продюсерони ИМА]] [[Гурӯҳ:Ширинкорони ИМА]] tbr701wb52snpntfnm4n3rw6vp83a63 0 290305 1483323 1252262 2026-08-13T20:59:27Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483323 wikitext text/x-wiki {{Филми тасвирӣ}} '''Кӣ хурӯс Робинро кушт?''' ({{lang-en|Who Killed Cock Robin?}}) — як пӯёнамоии кӯтоҳ аз маҷмӯъаи [[Silly Symphonies]] дар таърихи 26 июни 1935 мунташир шуд, ин асар тавассути [[Уолт Дисней]] ва ба коргардонии [[Дэвид Ҳэнд]] сохта шуд<ref name="symphony1">{{Cite book|last=Merritt|first=Russell|last2=Kaufman|first2=J. B.|year=2016|title=Walt Disney's Silly Symphonies: A Companion to the Classic Cartoon Series|url=https://archive.org/details/waltdisneyssilly0000jbka|location=Glendale, CA|edition=2nd|publisher=[[Disney Editions]]|pages=[https://archive.org/details/waltdisneyssilly0000jbka/page/164 164]–165|isbn=978-1-4847-5132-9}}</ref>. Ин асар дар бахши [[Ҷоизаи «Оскар» барои беҳтарин пӯёнамоии кӯтоҳ|беҳтарин пӯёнамоии кӯтоҳ]] номзад ба «ҷоизаи Оскар» шуд. Қисмате аз ин филми тасвирӣ, дар охирҳои филм харобкорӣ ба коргардонии Алфред Хичкок дар толори синамо мушоҳида мешавад ва дар оғози филм ҳам аз Дисней барои иҷоза истифода аз асараш сипосгузорӣ мешавад<ref>{{Cite web|url=https://alfredhitchblog.wordpress.com/2012/04/02/sabotage-1936-who-killed-cock-robin/|title=Sabotage (1936): "Who Killed Cock Robin?"|website=Alfred Hitch-blog|accessdate=14 July 2019}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Филмҳои ИМА]] [[Гурӯҳ:Филмҳои пӯёнамоии кӯтоҳ]] m44kowqwx2r0ruv3ujk1xjx14a9uemo 0 290609 1483326 1294536 2026-08-13T21:01:10Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483326 wikitext text/x-wiki {{Донишгоҳ}} [[Акс:Ruth_Simmons_Quad_Brown_University.jpg|рост|мини|305x305пкс]] '''Донишгоҳи Браун''' ё '''Донишгоҳи Бравн''' ({{Lang-en|Brown University}}) — яке аз бонуфузтарин [[Донишгоҳи хусусӣ|донишгоҳҳои хусусии]] [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] аст, ки дар [[Далел|Провиденс]], [[Род-Айленд]] ҷойгир аст. Ҳафтумин донишгоҳи қадимии миллӣ ва яке аз нуҳ [[Коллеҷҳои мустамлика|коллеҷи мустамликавист]] <ref>{{Cite web|url=https://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/Databases/Encyclopedia/search.php?serial=B0180|title=Encyclopedia Brunoniana &#124; Bicentennial celebration|publisher=Brown University|accessdate=July 9, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528014708/http://www.brown.edu/Administration/News_Bureau/Databases/Encyclopedia/search.php?serial=B0180|archivedate=May 28, 2010}}</ref>. [[Соли 1764]] бо ''номи Коллеҷи Роуд Айленд'' таъсис ёфта, [[соли 1804]] ба ифтихори [[Брауни хурдӣ, Николас|Николас Браун]], яке аз хатмкардагони донишгоҳ ва узви оилаи Браун, ки дар ташкил ва маъмурияти донишгоҳ нақши калон бозидааст, номгузорӣ шудааст. Аввалин коллеҷ дар Иёлоти Муттаҳида, ки донишҷӯёнро новобаста аз мансубияти динӣ қабул мекунад {{Sfn|Bronson|1914|p=30}}. Он узви элитаи [[Лигаи Айвӣ]] аст ва аз [[соли 1933]] узви [[Ассотсиатсияи донишгоҳҳои Амрико]] аст. Дар соли 2015 Донишгоҳи Браун дар рейтинги академии донишгоҳҳои ҷаҳонӣ дар мақоми 75-ум ва дар рейтинги [[Forbes]] беҳтарин донишгоҳҳои ИМА мақоми 8-умро ишғол кард <ref>[https://www.forbes.com/top-colleges/list/ America’s Top Colleges List — Forbes]</ref>. Донишгоҳи Браун бо барномаи ғайриоддии таълимии худ ном дорад. ''Барномаи нав,'' ки соли [[Соли 1969|1969]] оғоз ёфт. Тибқи ин барнома, донишҷӯён дорои як қатор фанҳо мебошанд (фанҳои ҳатмӣ нестанд) ва метавонанд ба ҷои баҳо дар ҳама гуна фанҳо, агар ба онҳо маъқул бошад, зачёт / незачёт гиранд. Барномаи либералии донишгоҳ аксар вақт мавзӯи истинод дар фарҳанги оммавӣ мебошад. Ғайр аз он, донишгоҳ ягона донишгоҳ дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] бо шуъбаҳои [[мисршиносӣ]] (ниг. инчунин [[Донишкадаи Жуковский|Институти Жуковский]]) ва [[таърихи математика]] мебошад. Аз моҳи ноябри соли 2019, 8 [[Ҷоизаи Нобел|нафар лауреатҳои Нобел]] бо хатмкунандагон, муаллимон ё муҳаққиқон бо Донишгоҳи Браун ҳамроҳ карда шуданд. Ғайр аз ин, ба ҳайати омӯзгорон ва хатмкардагони Донишгоҳи Браун 5 [[Медали миллии башардӯстонаи ИМА|медали миллии гуманитарии ИМА]] <ref>{{Cite web|url=http://www.neh.gov/about/awards/national-humanities-medals|title=Awards & Honors: National Humanities Medals|deadlink=yes|accessdate=2020-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150315225232/http://www.neh.gov/about/awards/national-humanities-medals|archivedate=2015-03-15}}</ref> ва 10 [[Нишони миллии дониш|медали миллии илмии]] ИМА дохиланд. Хатмкардагони дигари назаррас иборатанд аз 8 миллиардер <ref>{{Cite web|url=http://www.businessinsider.in/The-20-Universities-That-Have-Produced-The-Most-Billionaires/articleshow/42733554.cms|title=The 20 Universities That Have Produced the Most Billionaires|website=Business Insider|date=September 7, 2014|accessdate=July 26, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717030216/http://www.businessinsider.in/The-20-Universities-That-Have-Produced-The-Most-Billionaires/articleshow/42733554.cms|archivedate=July 17, 2015}}</ref>, судяи олии Суди Олии ИМА, 4 Котиби давлатии ИМА ва дигар шахсони расмии ҳукумати ИМА, 54 аъзои [[Конгресси ИМА|Конгресси Иёлоти Муттаҳида]], 56 [[Стипендияи Родос|узви Родос]], 52 <ref>{{Cite web|url=http://www.rhodesscholar.org/winners/college-and-university-winners/|title=Colleges and Universities with U.S. Rhodes Scholarship Winners {{!}} The Rhodes Scholarships|website=rhodesscholar.org|accessdate=2016-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160726192837/http://www.rhodesscholar.org/winners/college-and-university-winners|archivedate=July 26, 2016}}</ref>, 49 [[Стипендияи Маршалл|Маршалл стипендиат]] <ref>{{Cite web|url=http://www.marshallscholarship.org/about/statistics|title=Statistics|website=www.marshallscholarship.org|accessdate=December 12, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170126211334/http://www.marshallscholarship.org/about/statistics|archivedate=January 26, 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.brown.edu/articles/2017/12/marshall|title=Class of 2015 graduate awarded prestigious Marshall Scholarship|accessdate=2017-12-05|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171205194713/http://news.brown.edu/articles/2017/12/marshall|archivedate=December 5, 2017}}</ref>, 14 [[Стипендияи MacArthur|стипендиати Макартур]] <ref>{{Cite web|url=http://pbn.com/Brown-eighth-on-list-for-producing-most-MacArthur-Fellows,106076|title=Brown eighth on list for producing most MacArthur Fellows|date=May 28, 2015|accessdate=2016-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160127224722/http://pbn.com/Brown-eighth-on-list-for-producing-most-MacArthur-Fellows,106076|archivedate=January 27, 2016}}</ref>, 23 [[Ҷоизаи Пулитсер|барандаи ҷоизаи Пулитсер]], шоҳон ва ашрофони гуногун ва роҳбарон ва муассисони [[Барори 500|ширкатҳои Fortune 500]] мебошанд.<ref>{{Cite web|url=http://www.brownbears.com/athletics/Miscellaneous/Prominent_Brown_Alumni|title=Prominent Brown Alumni|publisher=Brownbears.com|deadlink=yes|accessdate=2020-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160525163114/http://brownbears.com/athletics/Miscellaneous/Prominent_Brown_Alumni|archivedate=2016-05-25}}</ref> Донишгоҳ намуди зебое дорад, ки дар болои теппае воқеъ аст, ки онро биноҳои хишти сурхи мустамликавӣ ва гурҷӣ иҳота кардаанд.<ref name="malcolm_gladuell">{{Книга|автор=Гладуэлл, М.|заглавие=Давид и Голиаф: Как аутсайдеры побеждают фаворитов|ссылка=https://books.google.ru/books?id=8qmBAwAAQBAJ&pg=PA62&dq=Университет+Браун&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiP3reWmcrqAhXIUJoKHb1kBJcQ6AEwA3oECAMQAg#v=onepage&q=Университет%20Браун&f=false|издательство=Альпина Паблишер|isbn=9785961434255|год=}}</ref> == Сохтори донишгоҳ == Донишгоҳ аз се шуъбаи асосии таълимӣ иборат аст: * ''Коллеҷ'' барои донишҷӯён довталабони дараҷаи [[бакалавр]] * ''Аспирантура'' барои довталабони аспирантура барои магистр ва докторони философӣ. * ''Шуъбаи тиббӣ'' барои довталабон барои гирифтани унвони [[Доктори илм|доктори илми тиб]] Дараҷаи ''бакалавр дар соҳаи илм'' ё ''бакалаври санъат'' дар соҳаҳои зерин дода мешавад: * Тамаддуни Амрико Антропология Антропология-Забоншиносӣ Бостоншиносии Аврупо, Осиё ва Африка Меъморӣ Астрономия Биология Биологияи инсон Биофизика Биохимия ва биологияи молекулавӣ Биологияи компютерӣ Геобиология Геология Геофизика Геохимия Ташкилотҳои давлатӣ ва хусусӣ Сиёсати давлатӣ Таърихи қадим Мисршиносӣ санъат Илмҳои муҳандисӣ: Технологияи био-тиббӣ Муҳандисии химия Бино Муҳандисии компютерӣ Электротехника Маводшиносӣ Мошинсозӣ Илмҳои муҳандисӣ-иқтисодӣ Илмҳои муҳандисӣ-физика Улуми компютерӣ Информатика-иқтисод Тадқиқот оид ба Африка Таҳқиқот оид ба Шарқи Наздик Таҳқиқот оид ба Осиёи Шарқӣ Таҳқиқот дар бораи Олмон Таҳқиқот оид ба ҳаёти шаҳр Таҳқиқот дар кишварҳои испанӣ Таҳқиқот дар бораи Италия Таҳқиқот дар бораи яҳудият ва яҳудиён Таҳқиқот дар Амрикои Лотинӣ Таҳқиқот оид ба деринаи қадим Тадқиқот оид ба Португалия ва Бразилия Тадқиқот дар бораи кишварҳои рӯ ба тараққӣ Таҳқиқот дар бораи дин Тадқиқот оид ба нақши гендер Омӯзишҳо дар бораи халқҳои славянӣ Таҳқиқот дар асрҳои миёна Таҳқиқот дар бораи Фаронса Таҳқиқот оид ба Осиёи Ҷанубӣ Таърих Таърихи санъат ва меъморӣ Илмҳои классикӣ: Лотинӣ Забони юнонӣ Лотинӣ ва юнонӣ Илмҳои классикӣ ва санскрит Неврологияи маърифатӣ Илмҳои маърифатӣ Забоншиносӣ Адабиёт ва фарҳанг-англисӣ Биологияи баҳрӣ Математика Математика-информатика Математика, физика Муносибатҳои байналмилалӣ Мусиқӣ Нейробиология Ҳифзи саломатӣ Педагогика: ихтисос нест, барои таълим дар мактаби миёна шаҳодатномаи давлатӣ медиҳад Илмҳои педагогӣ Илми сиёсӣ Математикаи амалӣ Математикаи амалӣ-биология Математикаи амалӣ-информатика Равоншиносӣ Ҷинс ва ҷомеа Семиотика Семиотик-фаронсавӣ Фарҳанги муосир Фарҳанги муосир-олмонӣ Фарҳанги муосир-итолиёӣ Ҷомеашиносӣ Филологияи муқоисавӣ Омор Санъати театрӣ Фалсафа: Фалсафа Этика ва фалсафаи сиёсӣ Мантиқ ва фалсафаи илм Физика Физикаи химиявӣ Химия Экология Иқтисод: Иқтисод Иқтисодиёт ва тиҷорат Иқтисоди математикӣ Этнология Одоби биология ва тиб * == Маълумоти иловагии ҳарбӣ == Донишгоҳи Браун курсҳои таълими афсарони худро надорад (ROTC). Аммо, тибқи созишномаҳои қабули ҳамдигар, ки донишгоҳ бо се муассисаи олии дигари шаҳрвандӣ, ки чунин курсҳо доранд, имзо кардааст, донишҷӯёне, ки дар [[Бакалавр|дараҷаи бакалавр]] дар Донишгоҳи Браун таҳсил мекунанд, имкон доранд ҳамзамон барномаҳои ROTC-ро дар муассисаҳои дахлдори худ омӯзанд, ки бо он ин созишномаҳоро бастааст. Аз ҷумла, барномаҳои Army ROTC барои донишҷӯёне, ки [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|шаҳрвандии ИМА]] доранд, мавҷуданд<span class="noprint" style="white-space: nowrap; font-size: 85%;">)</span>, Нерӯҳои обӣ дар Коллеҷи Салиби Муқаддас, Нерӯҳои ҳавоӣ дар Институти политехникии Вустер, ки мутаносибан [[афсар]]онро барои эҳтиёҷоти Артиши ИМА, Нерӯи баҳрии ИМА ва Корпуси дарёии ИМА, [[Нерӯи ҳавоии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|нерӯҳои ҳавоии ИМА]] омода мекунад <ref>[https://www.brown.edu/campus-life/support/military-affiliated-students/commissioning/rotc Reserve Officers' Training Corps (ROTC)] // brown.edu</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{БРЭ|статья=Брауновский университет|id=3446493|автор=|ref=БРЭ}} * {{Cite book|last=Walter C. Bronson|year=1914|title=The History of Brown University, 1764–1914|url=https://archive.org/details/historyofbrownun0000bron|location=Providence|ref=Bronson}} * {{Cite book|last=Franklin Bowditch Dexter|year=1916|title=Extracts from the Itineraries and Other Miscellanies of Ezra Stiles, D.D., LL.D., 1755–1794|url=https://archive.org/details/cu31924030935765|location=New Haven|ref=Dexter}} * {{Cite book|last=Reuben Aldridge Guild|year=1867|title=History of Brown University, with Illustrative Documents|url=https://archive.org/details/historybrownuni00guilgoog|location=Providence|ref=Guild}} == Пайвандҳои беруна == {{ПБ}} {{Ассотсиатсияи донишгоҳҳои Амрико}} [[Гурӯҳ:Ассотсиатсияи донишгоҳҳои Амрико]] [[Гурӯҳ:Википедия:Пайванди мустақими мақола ба Викианбор]] [[Гурӯҳ:Донишгоҳи Браун]] mowlc1zmu4zb4c8v4enplfc3dctptuc 0 291529 1483260 1419557 2026-08-13T18:51:39Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483260 wikitext text/x-wiki [[Акс:US_Army_ethnolinguistic_map_of_Afghanistan_--_circa_2001-09.jpg|мини|300x300пкс| Гурӯҳҳои қавмии Афғонистон]] '''Тоҷикони Афғонистон''' (تاجیکان افغانستان) дувумин гурӯҳи этникӣ дар [[Афғонистон]]и муосир ба ҳисобҳои гуногун аз 10 <ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://joshuaproject.net/people_groups/14372/AF|title=Tajik, Afghan in Afghanistan}}</ref> то 14 <ref name="автоссылка3">«Afghanistan in 2004 — A survey of the Afghan people» (PDF). Kabul, Afghanistan: The Asia Foundation. 2004. Retrieved 2012-11-28. The 2004 survey interviewed 804 Afghans, Which ethnic group do you belong to? Pashtun 46 %, Tajik 39 %, Uzbek 6 %, Hazara 6 %, Turkmen 1 %, Baloch 0 %, Nuristani 1 %, Aimak 0 %, Arab 1 %, Pashaye 0 %, Other 1 %.</ref> миллион нафаранд. Муайян кардани ҳиссаи тоҷикон дар [[аҳолии Афғонистон]] бо мушкилоти зиёде дучор мешавад, зеро тӯли даҳсолаҳо дар ин кишвар барӯйхатгирии системавӣ гузаронида нашудааст. Сарчашмаҳои гуногун баҳоҳои гуногун медиҳанд: аз 27% <ref name="автоссылка1" /> то 39% <ref name="автоссылка3" /> Ин метавонад аз 10 то 14 миллион нафар бошад. Ин ҳатто аз худи Тоҷикистон зиёдтар аст, ки дар он ҳамагӣ 9 миллион тоҷикон зиндагӣ мекунанд. == Тақсимот == Тоҷикон дар вилоятҳои шимолу шарқӣ ва ғарбии Афғонистон аксариятро ташкил медиҳанд: [[Вилояти Балх|Балх]], [[Вилояти Тахор|Тахор]], [[Вилояти Бадахшон|Бадахшон]], [[Вилояти Парвон|Парвон]], [[Вилояти Панҷшер|Панҷшер]], [[Вилояти Кописо|Каписа]], [[Вилояти Бағлон|Бағлон]], [[Вилояти Ғур|Гор]], [[Вилояти Бодғис|Бадгис]], [[Вилояти Ҳирот|Ҳирот]]. Гурӯҳҳои назарраси тоҷикон дар дигар вилоятҳои кишвар (ба истиснои вилоятҳои [[Вилояти Нуристон|Нуристон]], [[Вилояти Нангарҳор|Нангарҳор]], [[Вилояти Хуст|Хост]], [[Вилояти Зобул|Зобул]]) низ сукунат доранд. Тоҷикони Афғонистонро метавон ба гурӯҳҳои зерин тақсим кард: * '''Тоҷикони Балх ва Бадахшон''' (шимол ва шимолу шарқ), идома додани минтақаи Тоҷикистони Ҷанубии Тоҷикистон. * '''Тоҷикони Кобулистон''' - дар минтақаҳои [[Кобул]], [[Вилояти Парвон|Парвон]] ва [[Ғазнӣ]] (ҳавзаҳои дарёҳои Кобул, Панҷшер, болооби Арғандоб ). * '''Тоҷикони Ҳироти ғарб''' — аҳолии умдатан шиаҳо дар ҳавзаи Герируд ва кӯли Ҳамун, ки форсҳои Хуросон ва Систони Эронро идома медиҳанд. == Таърих == Аҷдодони қадимии тоҷикони Афғонистон [[бохтар]]иён, [[Шоҳаншоҳии Кӯшонӣ|кушониён]], [[Давлати Ҳайтолиён|ҳайтолиён]] ва дигар қабилаҳои эронии шарқӣ буданд.  Халқҳои эронии шарқии [[Хуросони Бузург]] аз асри 8 то 9 ба этноними тоҷикӣ муттаҳид шуданд. Аҳолии суғдии қитъаҳои байни Осиёи Марказӣ асоси халқи тоҷик дар Ӯзбекистон ва дар Афғонистон бохтариён асоси мардуми тоҷикро ташкил медоданд. Бо таъсиси давлати Сомониён дар асрҳои 9-10. раванди ташаккули ядрои қавмии тоҷикон низ ба анҷом расид. Ин раванд бо густариши забони муштараки форсӣ алоқаманд буд, ки боиси омезиш шуд (суғдӣ, хоразмӣ, бохтарӣ). Ин дар асри 9 буд, вақте ки тоҷикон аллакай ҳамчун гурӯҳи қавмӣ ягона ташкил карда буд, ки чунин шоирон тоҷик барҷастаи ҳамчун [[Рӯдакӣ]], [[Абумансур Муҳаммад Аҳмади Дақиқӣ|Дақиқӣ]] ва [[Абулқосим Ҳасан ибн Аҳмад Унсурӣ|Унсурӣ]].зоҳир ёфтанд. Шоир Анварӣ дар асарҳои худ, ки дар асри 10 навиштаанд, аз этноними "тоҷик" номи яке аз гурӯҳҳои қавмии [[Ғазнӣ|Ғазниро]] зикр кардааст. '''Тоҷикони Афғонистон''' дуввумин гурӯҳи этникӣ дар [[Афғонистон]]и муосир мебошанд. Сарчашмаҳои гуногун баҳоҳои гуногун медиҳанд: аз 33% аҳолии кишвар <ref name="CIA-af32">{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#People|title=Afghanistan|website=[[The World Factbook]]|date=May 10, 2010|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2010-05-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160709035637/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#People|archivedate=2016-07-09}}</ref> то 39% <ref name="автоссылка3"/> Ин метавонад аз 10 то 14 миллион нафар бошад. Тоҷикон аксарияти 15 вилояти Афғонистонро ташкил медиҳанд. Тахминҳои дақиқи ҳиссаи тоҷикон дар вилоятҳои Афғонистон: * 1) [[Вилояти Панҷшер|Панҷшер]] — 100% * 2) [[Вилояти Парвон|Парван]] — 88% * 3) [[Вилояти Кописо|Каписа]] — 86% * 4) [[Вилояти Бағлон|Бағлон]] — 80% * 5) [[Вилояти Бадахшон|Бадахшон]] — 80% * 6) [[Вилояти Тахор|Тахор]] — 98% * 7) [[Вилояти Балх|Балх]] — 93% * 8) [[Вилояти Самангон|Самангон]] — 82% * 9) [[Вилояти Ҳирот|Ҳирот]] — 90% * 10) [[Вилояти Кундуз|Қундуз]] — 71% * 11) [[Вилояти Ғур|Гор]] — 80% * 12) [[Вилояти Бодғис|Бадғис]] — 70% * 13) [[Вилояти Сарипул|Сари Пул]] — 68% * 14) [[Кобул]] — 68% * 15) [[Вилояти Бомиён|Бомиан]] — 67% Гурӯҳҳои назарраси тоҷикон дар дигар вилоятҳои кишвар низ зиндагӣ мекунанд. Азбаски дар тӯли даҳсолаҳо дар кишвар барӯйхатгирии системавӣ гузаронида нашудааст, дар бораи андоза ва таркиби гурӯҳҳои гуногуни этникӣ маълумоти дақиқ дастрас нест. Дар робита ба ин, рақамҳои зиёде тахминӣ мебошанд: * Дар асоси барӯйхатгирии расмии солҳои 1960 — 1980 ва инчунин маълумот аз манбаъҳои илмӣ, Энсиклопедияи Iranica <ref name="Iranica2">Л. Dupree,'' «Af<u>GH</u>ānistān: (iv.) ethnocgraphy»'', в энциклопедии Iranica, Online Edition 2006, ([http://www.iranica.com/newsite/articles/v1f5 / v1f5a040a.html LINK]{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2018|bot=InternetArchiveBot}}) {{недоступная ссылка|число=03|месяц=04|год=2011}}</ref> рӯйхати зеринро пешниҳод мекунад: ** [[Тоҷикон]] — 41,7%, ** [[Паштунҳо]] — 31,4%, ** [[Ҳазораҳо]] — 8,0%, ** [[Ӯзбекҳо]] — 8,0%, ** Аймакҳо — 4,1%, ** Туркманҳо — 3,3%, ** Балучҳо — 1,6%, ** дигарон — 1,9% * Мувофиқи маълумоти намояндаи тадқиқот, ки ''"Тадқиқоти аҳолии Афғонистон-Афғонистон дар соли 2006" ном дорад,'' лоиҳаи муттаҳидшудаи ''Бунёди Осиё'' дар [[Ҳиндустон]] ''барои таҳсил дар кишварҳои рӯ ба тараққӣ Марказ'' (ММО) ва ''Маркази тадқиқоти иҷтимоӣ-иқтисодӣ ва илмӣ-тадқиқотии Афғонистон'' (ACSOR), тақсимоти гурӯҳҳои қавмии зер мушоҳида мешавад <ref name="survey">''«Опрос населения Афганистана — Афганистан в 2006 году»'', ''Азиатский Фонд'', технической помощи со стороны ''Центр по изучению развивающихся стран'' (ЦСО, Индия) и ''афганских Центр Социально-экономические и научно-исследовательский Мнение'' (ACSOR), Кабул, 2006, [http://www.asiafoundation.org/pdf/AG-survey06.pdf PDF] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120413085751/http://www.asiafoundation.org/pdf/AG-survey06.pdf |date=2012-04-13 }}</ref> : ** [[Тоҷикон]] — 40,9%, *[[Паштунҳо]]— 37,1%, ** [[Ҳазораҳо]] 9%, ** [[Ӯзбекҳо]] — 9%, ** Туркманҳо — 1,7%, ** Балучҳо — 0,5%, ** Аймакҳо — 0,1%, ** дигарон — 1,3% * Ба гуфтаи сухангӯи дигари пажӯҳиш, ки таҳти унвони ''"Афғонистон: Вақте ки меояд",'' як талоши муштараки амрикоии ABC News, Бритониёи [[Би-би-сӣ|Би]] -би -сӣ ва ARD -и Олмон (аз 2004 то 2009), ки 9 феврали соли 2009 нашр шудааст, аҳолии таркиби қавмии кишвар (тақрибан) <ref name="ABCBBCARD">[http://abcnews.go.com/images/PollingUnit/1083a1Afghanistan2009.pdf ABC News / BBC / ARD опрос — АФГАНИСТАН: ЧТО, ГДЕ STAND] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20130715182134/http://abcnews/ |date=2013-07-15 }}, 9 февраля, 2009, p. 38-40</ref> ин аст: ** [[Тоҷикон]]— 41%, *[[Паштунҳо]] — 38%, ** [[Ҳазораҳо]] — 10%, ** [[Ӯзбекҳо]] — 6%, ** Туркманҳо — 2%, ** Нуристонҳо — 1%, ** Балучҳо — 1%, ** дигарон — 1%. * Манобеи дигар мегӯянд, ки ҳиссаи тоҷикон 38% <ref>«Afghanistan in 2007 — A survey of the Afghan people» (PDF). Kabul, Afghanistan: The Asia Foundation. 2010. pp. 225—226. Retrieved 2011-03-20. The 2007 survey interviewed 6,406 Afghans, Which ethnic group do you belong to? SINGLE RESPONSE ONLY Pashtun 31 %, Tajik 42 %, Uzbek 8 %, Hazara 10 %, Turkmen 3 %, Baloch 1 %, Nuristani 1 %, Aimak 1 %, Arab 1 %</ref> ё 39% <ref name="автоссылка3"/> аст. == Забон == [[Акс:Languages_of_afghanistan-provinces.jpg|рост|мини|350x350пкс| '''Забонҳои Афғонистон'''{{Legend|#62D87B|62% [[Персидский язык]] (обычно диалект [[дари]])}}{{Legend|#665600|25% [[Пушту]]}}{{Legend|#FDA51F|8% [[Узбекский язык]]}}{{Legend|#FDA51F|3% [[Туркменский язык]]}}{{Legend|#D8C3C8|2% [[Белуджский язык]]}} ]] Забони тоҷикон [[Забони дарӣ|дарӣ]] ҳамчун забони муоширати байни қавмҳо васеъ истифода мешавад; ин забони модарӣ на танҳо барои [[тоҷикон]]и Афғонистон, балки барои гурӯҳҳои қавмӣ ба монанди [[Ҳазораҳо|ҳазараҳо]] бо нигоҳ доштани хусусиятҳои муғулӣ мебошад. Маълумоти дақиқ дар бораи шумора ва таркиби гурӯҳҳои гуногуни этнолингвистӣ дар Афғонистон мавҷуд нест, зеро дар даҳсолаҳои охир дар ин кишвар барӯйхатгирии системавии аҳолӣ гузаронида нашудааст ^[5]. Ҳисобҳо барои забонҳои модарӣ рақамҳои зеринро нишон медиҳанд: {| class="wikitable" !Забон ! Китоби Фактҳои Ҷаҳонӣ ^[6] / [[Китобхонаи Конгресс]] ^[7] / Этнолог ^[8] / Эроника ^[2] |- | [[Забони дарӣ|Дарӣ]] | 61 % |- | [[Забони пушту|Пашту]] | 29% |- | [[Забони ӯзбекӣ|Ӯзбекӣ]] | 4 % |- | [[Забони туркманӣ|Туркманӣ]] | 2,% |- | Забонҳои дигар | 4 % |} Дар натиҷаи тадқиқоти бо роҳи пурсупос, ки соли 2006 гузаронида шуд, Бунёди Осиё ва созмоне, ки 6226 мусоҳибони тасодуфӣ интихобшударо дарбар мегиранд, забони модарӣ 61% пурсидашудагон дарӣ аст, дар ҳоле ки 55% ба ӯ ҳамчун забони дуввум тааллуқ доранд; 59% тавонистанд забони дариро бихонанд. == Тоҷикони машҳури Афғонистон == * Ғиёсиддин Муҳаммад (1163-1202) подшоҳи [[Ғуриён|сулолаи Ғуриён]] (аз 1163 то 1202) Дар давраи ҳукмронии ӯ, [[Ғуриён]] ба як қудрати ҷаҳонӣ табдил ёфтанд, ки аз Горган то Бангол тӯл мекашид<ref name="автоссылка2">[[Encyclopaedia Iranica]], «Ghurids», [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]], ([http://www.iranicaonline.org/articles/ghurids LINK]): ''«... The Ghurids came from the Šansabānī family. The name of the eponym Šansab/Šanasb probably derives from the Middle Persian name Wišnasp (Justi, Namenbuch, p. 282).... The chiefs of Ḡūr only achieve firm historical mention in the early 5th/11th century with the Ghaznavid raids into their land, when Ḡūr was still a pagan enclave. Nor do we know anything about the ethnic stock of the Ḡūrīs in general and the Šansabānīs in particular; we can only assume that they were eastern Iranian '''Tajiks'''.... The sultans were generous patrons of the Persian literary traditions of Khorasan, and latterly fulfilled a valuable role as transmitters of this heritage to the newly conquered lands of northern India, laying the foundations for the essentially Persian culture which was to prevail in Muslim India until the 19th century....»''</ref><ref name="автоссылка4">[[Encyclopaedia of Islam]], «Ghurids», C.E. Bosworth, Online Edition, 2006: ''«… The Shansabānīs were, like the rest of the <u>Gh</u>ūrīs, of eastern Iranian '''Tājik''' stock …»''</ref> * Муҳаммад Гор (1149-1206) - фармондеҳи тоҷик, подшоҳи Империяи Ғуриён, фатҳкунандаи шимоли Ҳиндустон. Аввалин давлати мусулмонӣ дар Ҳиндустонро таъсис дод.<ref name="автоссылка2"/><ref name="автоссылка4"/> * [[Аҳмади Лоҳурӣ|Устод Аҳмад Лоҳурӣ]] (1580-1649) меъмори тоҷик, вай сармеъмори Тоҷ Маҳал дар Агра, Ҳиндустон буд. байни солҳои 1632 ва 1648 сохта шудааст. * [[Ҳабибуллоҳи Калаконӣ|Ҳабибуллоҳ Бачаи Сакио]] - Амири Афғонистон ([[Соли 1929|1929]]). * Тоҳири Бадахшӣ (1933-1979) арбоби фарҳангӣ ва сиёсии Афғонистон. Асосгузори Созмони Инқилобӣ (Созмони Инкилоби Захматкашони Афғонистон) (ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺍﻧﻘﻼﺑﯽ ﺯﺣﻤﺘﮑﺸﺎﻥ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻥ) * Баброк Кармал (1929-1996) - [[Президенти Афғонистон]] ([[Соли 1979|1979]] - [[Соли 1986|1986]]) сол {{Sfn|H. Kakar, M. Kakar|1997|p=[https://books.google.com/books?id=QyTmFj5tUGsC&pg=PA65 65]}} * [[Бурҳонуддин Раббонӣ|Бурҳониддин Раббонӣ]] (1940-2011) [[Президенти Афғонистон|-Президенти Афғонистон]] (1992-2001) ва раҳбари ҳизби Ҷамъияти Исломии Афғонистон * Салоҳиддин Раббонӣ — Вазири мухобирот ва Вазири корҳои хориҷии Афғонистон аз (2009 - то ҳол). * [[Абдуллоҳ Абдуллоҳ|Абдулло Абдулло]] (аз тарафи модар) <ref name="Родни">He spent more of his time in tajik community thats why most of the people saying that he is tajik.http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/6018945/Afghan-election-Hamid-Karzais-rival-Abdullah-Abdullah-crosses-ethnic-divide.html</ref><ref name="Родни2">{{Cite news|title=Poll shows Afghan vote headed for second round|url=http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSTRE57D0SE20090814|publisher=Reuters|date=2009-08-14|accessdate=2009-08-15}}</ref> - Сарвазири [[Афғонистон]] (2014 - 2019). * [[Аҳмадшоҳи Масъуд]] — фармондеҳи саҳроии Афғонистон, вазири дифои Афғонистон ([[Соли 1992|1992]] — [[Соли 2001|2001]]). * [[Қасими Фаҳим|Фаҳим, Муҳаммад]] - вазири дифои Афғонистон ([[Соли 2001|2001]] - [[Соли 2004|2004]]). * [[Атто Муҳаммади Нур|Ато Мухаммади Нур]]. Волии вилояти Балх (2001-2017) * Исмоил Хон - фармондеҳи саҳроии Афғонистон, бузургтарин раҳбари низомӣ ва фармондеҳи бонуфузи муҷоҳидон дар ғарби Афғонистон дар замони ҷанги Афғонистон ; Вазири захираҳои об ва энергетикаи Афғонистон (аз [[Соли 2004|2004]] ). == Ҳамчунин нигаред == * [[Тоҷикони Ӯзбекистон|Тоҷикон дар Ӯзбекистон]] * [[Тоҷикони Покистон|Тоҷикон дар Покистон]] * [[Тоҷикон дар Қирғизистон]] * [[Тоҷикон дар Қазоқистон]] * [[Тоҷикон дар Русия]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{Cite book|last=Kakar, Hassan|title=Afghanistan: The Soviet Invasion and the Afghan Response, 1979–1982|url=https://archive.org/details/afghanistansovie0000mhas|last2=Kakar, Mohammed|publisher=[[University of California Press]]|year=1997|isbn=978-0-520-20893-3|ref=H. Kakar, M. Kakar}} {{Диаспораи тоҷикон|state=autocollapse}} [[Гурӯҳ:Ақаллиятҳои миллӣ]] [[Гурӯҳ:Ақвоми Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Тоҷикон]] [[Гурӯҳ:Диаспораи тоҷикон]] tq875u9sd1inpwkqiowsw1795mkx3gv 0 291956 1483250 1439672 2026-08-13T18:44:29Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483250 wikitext text/x-wiki {{ВМ}} '''Антокия''' ({{Lang-tr|Antakya}}) — ба ифтихори [[Антиохи I Сотер|Антиохия]], '''Антиох-бар-Дафна''', '''Антиохия-он-Оронта''' ({{Lang-la|Antiochia}} <span lang="la" style="font-style:italic;">Антиохия</span>) — шаҳр ва ноҳия воқеъ дар ҷануби [[Туркия]], маркази маъмурии вилояти [[Вилояти Хатай]]. Аҳолӣ — 145 ҳазор нафар (2000). Дар [[Оронтес (дарё)|дарёи Эл Асӣ (Оронт) ҷойгир аст]], 25 км аз маскани он бо [[Баҳри миёназамин|Баҳри Миёназамин]]. == Таърих == Дар замонҳои қадим, Антокия, ки Антиохия-Оронта номида мешуд, як маркази муҳими сиёсиву фарҳангӣ, пойтахти [[Давлати Селевкиён|империяи Селевкидҳо буд]]. Солҳои [[Соли 1098|1098]] — [[Соли 1268|1268]] он пойтахти давлати Антиохия буд, ки аз ҷониби салибдорон таъсис дода шуда буд. Пас аз фурӯпошии он Антиохия ба таназзул дучор шуд, дар соли [[Соли 1516|1516]] онро [[Имперотурии Усмонӣ|туркҳо]] забт карданд. Соли [[Соли 1918|1918]] шаҳр як қисми қаламрави муҳофизати Фаронса дар [[Сурия]] ва дар [[соли 1938]] ҳамчун як қисми Ҷумҳурии Хатай ба Туркия дохил шуд. Айни замон Антокия ({{Lang-tr|Antakya}} — маркази [[вилояти Хатай]]и Туркия. Калисои православии Антиохия ҳоло ҳам вуҷуд дорад, аммо маркази он дар асрҳои миёна ба [[Димишқ]] интиқол дода шуда буд, ки дар он ҷо Патриархи Антиохия иқомат дорад. Осорхонаи бостоншиносии Антокия дуввумин аз рӯи ҳаҷм коллексияи мозаикаҳои аҷоибро дар ҷаҳон дорад. {| align="center" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em; background: #ffffff; border: 2px solid #aaa; font-size: 100%;" width="80%" | colspan="8" align="center" | Барӯйхатгирии Фаронса 1935 Bevölkerung<ref name="dump">{{Cite book|last=Dumper|first=Michael|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|url=https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse|date=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781576079195|page=[https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse/page/40 40]}}</ref><ref name="julian">{{Cite book|last=Go|first=Julian|title=Decentering Social Theory|date=2013|publisher=Emerald Group Publishing|isbn=9781781907276|page=31|url=https://books.google.com/books?id=ReJbAAAAQBAJ&pg=PA31&dq=According+to+the+1935+census,+58%25+of+the+population+was+Sunni+Muslims,+25.5%25+Alevis,+and+145%25+Christian+Arabs+(mainly+Rum+Orthodox).&hl=nl&sa=X&ei=4NkVU8XtB4rD4gSS54G4Dw&ved=0CDAQ6AEwAA#v=onepage&q=According%20to%20the%201935%20census%2C%2058%25%20of%20the%20population%20was%20Sunni%20Muslims%2C%2025.5%25%20Alevis%2C%20and%20145%25%20Christian%20Arabs%20(mainly%20Rum%20Orthodox).&f=false}}</ref> |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" ! Таркиби миллӣ ! align="center" | Миқдор |- | Туркҳо — суннӣ | 19,720 (58 %) |- | [[Алавия|Алавиҳо]] | 8.670 (25.5 %) |- | Арабҳои масеҳӣ | 4.930 (14.5 %) |- | Дигар | 680 (2 %) |- | Ҳамагӣ | 34,000 (100 %) |- |} == Манзара == [[Акс:Antioch Panorama Saint Pierre Church.jpg|марказ|мини|950x950пкс|<center> Манзараи шаҳри Антокия</center>]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} {{Шаҳрҳои Туркия}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои муқаддас]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркия]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои таърихӣ]] 379sx9g9thbcul9r6b802jyymh29ebp 0 293277 1483251 1458148 2026-08-13T18:45:04Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483251 wikitext text/x-wiki {{Ширкат |ном = Мета Платформс |номи аслӣ = Meta Platforms, Inc. |логотип = Meta Platforms Inc. logo.svg |навъ = [[Ширкати саҳомии кушода]] |листинг = [[Nasdaq]]: META ([[S&P 500]], [[Dow Jones Industrial Average|DJIA]] компонент) |таъсисёбӣ = 4 феврали [[2004]] |асосгузорон = [[Марк Цукерберг]], Эдуардо Саверин, Эндрю МакКоллум, Дастин Московиц, Крис Хьюз |макон = [[Менло Парк]], [[Калифорния]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |афроди калидӣ = Марк Цукерберг (директори иҷроия ва раис), Сьюзан Ли (директори молиявӣ) |бахш = [[Шабакаҳои иҷтимоӣ]], [[Зеҳни сунъӣ]], [[Воқеияти майдонӣ]] |маҳсулот = Facebook, Instagram, WhatsApp, Messenger, Threads, Meta Quest |гардиш = 134,9 миллиард доллар ([[2024]]) |шумораи кормандон = 74,067 нафар (2024) |сайт = {{URL|meta.com}} }} '''Мета Платформс''' ({{lang-en|Meta Platforms, Inc.}}; то октябри [[2021]] — '''Facebook, Inc.''') — ширкати амрикоии [[транснатсионалӣ|бисёрмиллатии]] технологӣ буда, дар [[Менло Парк]], [[Калифорния]] ҷойгир аст.<ref>{{cite web |url=https://about.meta.com/ |title=About Meta |publisher=Meta Platforms}}</ref> Ширкат соҳиби бузургтарин шабакаҳои иҷтимоии ҷаҳон — [[Facebook]], [[Instagram]], [[WhatsApp]] ва [[Messenger]] — мебошад ва бо зиёда аз 3 миллиард корбари фаъол яке аз ширкатҳои пурбинандатарин дар Интернет ба ҳисоб меравад.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/technology/meta-reports-record-revenue-profit-2024-quarterly-results/ |title=Meta reports record revenue |work=Reuters |date=2025}}</ref> Meta Platforms 4 феврали [[2004]] аз ҷониби [[Марк Цукерберг]] ва ҳамдонишгоҳиёни ӯ дар [[Донишгоҳи Ҳарвард]] таъсис ёфтааст.<ref>{{cite book |title=The Facebook Effect |url=https://archive.org/details/facebookeffectin0000kirk_p3o7 |author=David Kirkpatrick |year=2010 |publisher=Simon & Schuster}}</ref> == Таърих == === Таъсис ва солҳои аввал (2004–2011) === 4 феврали [[2004]] [[Марк Цукерберг]] — донишҷӯи [[Донишгоҳи Ҳарвард]] — бо ҳамдонишгоҳиёнаш Эдуардо Саверин, Эндрю МакКоллум, Дастин Московиц ва Крис Хьюз сайти '''thefacebook.com'''-ро оғоз кард.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2019/feb/01/facebook-15-years-mark-zuckerberg |title=Facebook at 15: how it changed the world |work=The Guardian |date=1 феврали 2019}}</ref> Дар моҳи июни [[2004]] ширкат ба [[Пало Алто]], [[Калифорния]] кӯчид ва [[Питер Тил]] 500,000 доллар маблағгузорӣ кард. Дар соли [[2005]] ширкат номи доминро Facebook.com харидорӣ кард ва ном ба '''Facebook''' тағйир ёфт. Дар соли [[2006]] Facebook барои ҳамаи корбарони болои 13-сола дастрас шуд ва тавсеаи босуръат оғоз кард. Дар охири соли [[2007]] Microsoft ба ивази 1,6% саҳмия 240 миллион доллар сармоя гузошт, ки арзиши ширкатро ба 15 миллиард доллар баровард.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/10/25/technology/25facebook.html |title=Microsoft Buys Stake in Facebook at High Valuation |work=The New York Times |date=25 октябри 2007}}</ref> === IPO ва тавсеа (2012–2020) === 18 майи [[2012]] Facebook тавассути [[арзёбии ибтидоии оммавӣ]] (IPO) дар биржаи [[Nasdaq]] 16 миллиард доллар ҷамъ овард — он замон бузургтарин IPO дар таърихи интернет.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-facebook-ipo/facebook-raises-16-billion-in-historic-ipo-idUSBRE84H0HK20120518 |title=Facebook raises $16 billion in historic IPO |work=Reuters |date=18 майи 2012}}</ref> Харидориҳои бузург: * '''Instagram''' — дар соли [[2012]] ба маблағи 1 миллиард доллар<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-17658264 |title=Facebook buys Instagram photo sharing network for $1bn |work=BBC News |date=9 апрели 2012}}</ref> * '''WhatsApp''' — дар соли [[2014]] ба маблағи 19 миллиард доллар<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/business-26266689 |title=Facebook buys WhatsApp for $19bn |work=BBC News |date=19 феврали 2014}}</ref> * '''Oculus VR''' — дар соли [[2014]] ба маблағи 2 миллиард доллар === Тағйири ном ва Метавселенная (2021–ҳол) === 28 октябри [[2021]] Марк Цукерберг эълон кард, ки Facebook, Inc. ба '''Meta Platforms, Inc.''' номгузорӣ мешавад — ба нишонаи тавсеаи ширкат ба самти [[воқеияти майдонӣ]] ва [[метавселенная]].<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-59082006 |title=Facebook changes its company name to Meta |work=BBC News |date=28 октябри 2021 }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дар соли [[2023]] Meta шабакаи иҷтимоии '''Threads'''-ро бо зиёда аз 100 миллион корбар дар 5 рӯзи аввал оғоз кард.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2023/jul/06/threads-passes-100-million-sign-ups-in-five-days |title=Threads passes 100 million sign-ups in five days |work=The Guardian |date=6 июли 2023}}</ref> == Маҳсулот ва хизматҳо == * '''[[Facebook]]''' — бузургтарин шабакаи иҷтимоии ҷаҳон * '''[[Instagram]]''' — платформаи мубодилаи аксҳо ва видеоҳо * '''[[WhatsApp]]''' — барномаи мессенджери рамзгузоришуда * '''[[Messenger]]''' — барномаи паёмрасонии Facebook * '''Threads''' — шабакаи иҷтимоии матнӣ * '''Meta Quest''' — гарнитураҳои воқеияти майдонӣ барои метавселенная * '''Meta AI''' — дастёри зеҳни сунъии ширкат == Молия == Дар соли [[2024]] даромади Meta Platforms ба 134,9 миллиард доллар расид — рекорди нав барои ширкат. Манбаи асосии даромад таблиғот мебошад, ки 97% даромади умумиро ташкил медиҳад. Meta дар [[Nasdaq]] зери тикери '''META''' ба фурӯш мегузарад ва ҷузъи [[S&P 500]] ва [[Dow Jones Industrial Average]] мебошад.<ref>{{cite web |url=https://investor.fb.com/financials/ |title=Meta Investor Relations |publisher=Meta Platforms}}</ref> == Корҳои корпоративӣ == [[Марк Цукерберг]] аз оғози таъсис то имрӯз директори иҷроия ва раиси ҳайати директорон аст. Дар соли [[2022]] Шерил Сандберг — директори амалиётӣ, ки 14 сол дар ин вазифа буд — аз кор рафт ва ба ҷои ӯ Сьюзан Ли директори молиявии ширкат шуд.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/business-61677437 |title=Sheryl Sandberg leaves Facebook parent Meta |work=BBC News |date=2 июни 2022 }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Meta яке аз ширкатҳои Big Tech ба шумор меравад — дар баробари Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon ва Nvidia. == Пайвандҳо == * [https://www.meta.com Сомонаи расмии Meta] <references/> [[Гурӯҳ:Ширкатҳо дар ИМА]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои технологӣ]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои интернетӣ]] [[Гурӯҳ:Таъсисёфта дар 2004]] 5f1f407dvox2imn16sq82o5veektqmh 0 294458 1483319 1441889 2026-08-13T19:50:24Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483319 wikitext text/x-wiki {{Ҳизби сиёсӣ|номи ҳизб=Конгресси миллӣ}} '''Конгресси миллии Ҳинд''' ё '''Конгресси миллии Ҳиндустон''' (аксар вақт '''Ҳизби конгресс''' ё танҳо '''Конгресс''' номида мешавад, абр. '''INC''' ) — як ҳизби сиёсӣ дар Ҳиндустон аст, ки решаҳои густурда дорад. <ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Indian-National-Congress|title=Indian National Congress|accessdate=26 February 2018|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> Он дар соли 1885 таъсис ёфта, аввалин ҳаракати муосири миллатгароӣ буд, ки дар империяи Бритониё дар Осиё ва Африқо ба вуҷуд омадааст. Аз охири асри 19 ва махсусан пас аз соли 1920, таҳти роҳбарии [[Маҳатма Гандӣ|Маҳатма Гандӣ]], Конгресс раҳбари асосии ҳаракати истиқлолияти Ҳиндустон гардид . Конгресс Ҳиндустонро ба истиқлолият аз [[Бритониё|Шоҳигарии Муттаҳида]] раҳбарӣ намудааст, ва ба дигар ҳаракатҳои миллатгароёнаи зидди мустамликадор дар [[Бритониё|Империяи Бритониё ]] таъсири қавӣ расонд. Президенти кунунии Конгресси миллии Ҳинд (Inc) — [[Соня Гандӣ]] (1998-2017&2019-22) мебошад. == Таърих == ===Пеш аз истиқлолият=== [[Акс:1st_INC1885.jpg|алт=Leaders of the Congress Party gathered in 1885|мини| Иҷлосия якуми Конгресси миллии Ҳиндустон, [[Мумбай|Бомбай]], 28-31 декабри 1885]] Конгресси Миллии Ҳинд ҷаласаи аввалини худро дар [[Мумбай|Бомбай]] аз 28 то 31 декабри соли 1885 бо ташаббуси афсари нафақахӯри хидмати давлатӣ Аллан Октавиан Ҳйум баргузор кард. Дар соли 1883, Хйум идеяи худро дар бораи созмоне, ки манфиатҳои Ҳиндустонро намояндагӣ мекунад, дар номаи кушод ба хатмкунандагони Донишгоҳи Калкутта баён карда буд. <ref name="INC facts">{{Cite news|title=Indian National Congress: 12 facts about one of the oldest political parties of the country|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/indian-national-congress-was-formed-on-this-day-facts-about-inc-1117601-2017-12-28|accessdate=20 July 2021|work=India Today|date=August 26, 2019}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-in-school/The-long-march-to-freedom/article14571467.ece|title=The long march to freedom – IN SCHOOL|work=The Hindu|date=16 August 2016|accessdate=16 August 2018}}</ref> Ҳадафи он ба даст овардани саҳми бештар дар ҳукумат барои ҳиндуҳои таҳсилкарда ва эҷоди як платформа барои муколамаи шаҳрвандӣ ва сиёсӣ байни онҳо ва Раҷи Бритониё буд. Хйум ташаббус нишон дод ва дар мохи марти соли 1885 дар бораи даъват намудани мачлиси якуми иттифоки миллии Хиндустон, ки мохи декабри оянда дар Пуна барпо мегардад, хабар дода шуд. <ref name="pattabhi">Sitaramayya, B. Pattabhi. 1935. </ref> Аз сабаби сар задани [[Бемории вабо|вабо]] дар он ҷо, он ба [[Мумбай|Бомбай]] кӯчонида шуд. <ref>{{Cite web|url=https://archive.org/stream/historyoftheindi035503mbp/historyoftheindi035503mbp_djvu.txt|title=Full text of "The History of the Indian National Congress"|publisher=The Working Committee Of The Congress Madras|accessdate=16 August 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/TheHistoryOfTheIndianNationalCongress|title=The History of the Indian National Congress (1885–1935)|author=Pattabhi Sita Ramaiah|date=1 November 2018}}</ref> [[Акс:A_O_Hume.jpg|алт=A British civil servant|мини| А.О. Хйум, яке аз асосгузорони Конгресси миллии Хинд]] [[Акс:WCBonnerjee.jpg|алт=Pioneer of Indian National Congress pre-independence|мини| Вомеш Чундер Боннерҷӣ, аввалин президенти Конгресси миллии Ҳинд]] Хйум вохурии аввалинро дар [[Мумбай|Бомбай]] бо ризоияти ноиби лорд Дафферин ташкил кард . Умеш Чандра Банерҷӣ аввалин президенти Конгресс буд; дар сессияи якум 72 нафар вакилон, ки намояндагони хар як музофоти Хиндустон мебошанд, иштирок доштанд. <ref>{{Cite news|author=Singh|first=Kanishka|url=https://www.indianexpress.com/article/india/here-is-a-list-of-past-presidents-of-indian-national-congress-4967084/lite/|title=Indian National Congress: From 1885 till 2017, a brief history of past presidents|work=The Indian Express|date=5 December 2017|accessdate=16 August 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://m.rediff.com/news/report/cong/20061228.htm|title=Sonia sings Vande Mataram at Congress function – Rediff.com India News|date=28 December 2006|publisher=M.rediff.com|accessdate=16 August 2018}}</ref> Ин гурӯҳи хурд, ки дар он вақт намояндаи оммаи ҳиндӣ набуд, <ref name="SissonWolpert1988">{{Cite book|last=Richard Sisson|last2=Stanley A. Wolpert|title=Congress and Indian Nationalism: The Pre-independence Phase|url={{Google books|QfOSxFVQa8IC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}|year=1988|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-06041-8|page=21|quote=Those fewer than 100 English-educated gentlemen of means and property, mostly lawyers and journalists, could hardly claim to 'represent' some 250 million illiterate impoverished peasants}}</ref> бештар ҳамчун як саҳна барои ғаразҳои элитаи ҳиндӣ фаъолият мекард, на як ҳизби сиёсӣ дар даҳсолаи аввали мавҷудияти худ. <ref name="SissonWolpert1988 2">{{Cite book|last=Richard Sisson|last2=Stanley A. Wolpert|title=Congress and Indian Nationalism: The Pre-independence Phase|url={{Google books|QfOSxFVQa8IC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}|year=1988|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-06041-8|pages=22–23|quote=Without any funds or any secretariat, however (other than Hume) Congress remained, during its first decade at least, more of a sounding board for elite Indian aspirations than a political party.}}</ref> === Солҳои аввал === [[Акс:Sri_Aurobindo_presiding_over_a_meeting_of_the_Nationalists_after_the_Surat_Congress,_with_Tilak_speaking,_1907.jpg|алт=Early Nationalists|чап|мини| Конгресси "экстремист" Бал Гангадҳар Тилак дар соли 1907 дар ҳоле ки ҳизб ба мӯътадил ва ифротгароён тақсим шуд. Дар сари миз Ауробиндо Гҳош нишастааст ва дар тарафи росташ (дар курсӣ) ГС Хапарде, ҳарду иттифоқчиёни Тилак ҳастанд.]] [[Акс:Gopal_krishan_gokhale.jpg|мини| Гопал Кришна Гохале, як ислоҳоти иҷтимоии конститутсионӣ ва миллатгарои мӯътадил, дар соли 1905 президенти Конгресси миллии Ҳиндустон интихоб шуд.]] Дар ибтидои асри 20, талабҳои Конгресс дар муқобили муқовимати доимии ҳукумати Бритониё шадидтар шуданд ва ҳизб тасмим гирифт, ки аз ҷунбиши истиқлолият ҳимоят кунад, зеро он имкон медиҳад, ки як низоми нави сиёсие, ки Конгресс дар он метавонад ба кор дарояд. як ҳизби бузург. То соли 1905 дар байни мӯътадилҳо бо роҳбарии Гокхале, ки ташвиқу тарғиботи оммавиро паст мезананд ва ифротгароёни нав, ки тарғиботро ҷонибдорӣ мекарданд ва талоши ислоҳоти иҷтимоиро ҳамчун парешон аз миллатгароӣ меҳисобанд, тақсимот кушода шуд. Бал Гангадҳар Тилак, ки кӯшиши сафарбар кардани ҳиндуҳои ҳиндуҳоро бо муроҷиат ба як шахсияти сиёсии ҳиндуҳо, ки дар ҷашнвораҳои солонаи ҷамъиятии Ганапати, ки ӯ дар ғарби Ҳиндустон ифтитоҳ мекард, намоиш дода мешуд, дар байни ифротгароён маъруф буд. <ref>Stanley A. Wolpert, ''Tilak and Gokhale: Revolution and Reform in the Making of Modern India'' (1962) p 67</ref> Конгресс як қатор ходимони намоёни сиёсй. Дадабхай Наороҷӣ, узви хоҳар Ассотсиатсияи Миллии Ҳиндустон, дар соли 1886 президенти ин ҳизб интихоб шуд ва аввалин вакили парлумони Ҳиндустон дар парлумони Бритониё (1892–1895) буд. Ба Конгресс инчунин Бал Гангадҳар Тилак, Бипин Чандра Пал, Лала Лаҷпат Рай, Гопал Кришна Гокхале ва Муҳаммад Алӣ Ҷинна шомил буданд. Ҷинна узви гурӯҳи мӯътадил дар Конгресс буд, ки ба ваҳдати ҳиндуҳо ва мусулмонон дар расидан ба худидоракунӣ ҷонибдорӣ мекард. {{Sfn|Singh|pp=41–42}} Баъдтар ӯ раҳбари Лигаи мусалмонон шуд ва дар таъсиси Покистон саҳм гузошт. Конгресс аз ҷониби Сурендранат Банерҷӣ ҳангоми тақсими Банголистон дар соли 1905 ба як ҳаракати оммавӣ табдил ёфт ва дар натиҷа ҳаракати Свадешӣ . <ref name="INC">{{Cite book|first=Judith E.|last=Walsh|title=A Brief History of India|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438108254|page=[https://archive.org/details/briefhistoryofin0000wals/page/154 154]|year=2006|url=https://archive.org/details/briefhistoryofin0000wals/page/154}}</ref> === Конгресс ҳамчун ҳаракати оммавй === [[Акс:Gandhi_spinning.jpg|алт=Mohandas Karamchand Gandhi was born to a Hindu family on 2nd October 1869, in Porbandar, Gujarat, India|рост|мини| [[Маҳатма Гандӣ]] бо дастгоҳи ресандагӣ, дар охири солҳои 1920]] [[Маҳатма Гандӣ]] соли 1915 аз Африқои Ҷанубӣ баргашт. <ref name="Sailed 1915">{{Cite web|url=https://www.sahistory.org.za/people/mohandas-karamchand-gandhi|title=Mohandas Karamchand Gandhi|publisher=South African History Online|accessdate=25 May 2020}}</ref> Пас аз [[Ҷанги ҷаҳонии якум|Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ]], ҳизб бо Гандӣ алоқаманд шуд, ки пешво ва симои рӯҳонии ғайрирасмии он боқӣ монд. <ref name="M.Ghandi1">{{Cite book|last=Mahatma Gandhi|author-link=Gandhi|title=The Gandhi Reader: A Sourcebook of His Life and Writings|publisher=Grove Press|isbn=9780802131614|page=[https://archive.org/details/gandhireadersou00gand/page/254 254]|year=1994|url=https://archive.org/details/gandhireadersou00gand/page/254}}</ref> Вай дар соли 1920 бо Ҷунбиши Хилофат иттиҳод таъсис дод, то барои ҳифзи хилофати Усмонӣ ва ҳуқуқи ҳиндуҳо нофармонии шаҳрвандӣ ё сатяграхаро ҳамчун асбоби ташвиқот мубориза барад. <ref>Gail Minault, ''The Khilafat movement'' p 69</ref> Дар соли 1923, пас аз марги полис дар Чаури Чаура, Ганди таблиғро боздошт. Ба нишони эътироз чанде аз раҳбарон Читтаранҷан Дас, Энни Бесант ва Мотилал Неҳру истеъфо доданд, то Ҳизби Сваражро таъсис диҳанд . Ҳаракати Хилофат шикаст хӯрд ва Конгресс тақсим шуд. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gAW8GreFqjkC&q=The+Khilafat+movement+collapsed+and+Congress+was+split.&pg=PA168|title=The Khilafat Movement: Religious Symbolism and Political Mobilization in India – Gail Minault – Google Books|access-date=16 August 2018|isbn=9780231050722|last=Minault|first=Gail|year=1982}}</ref> Бо кӯмаки гурӯҳи мӯътадил бо сарварии Гокхал, соли 1924 Ганди президенти Конгресс шуд. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-was-gopal-krishna-gokhale-liberal-nationalist-mahatma-gandhi-6403225/|title=Gopal Krishna Gokhale: The liberal nationalist regarded by Gandhi as his political guru|date=13 May 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/here-is-a-list-of-past-presidents-of-indian-national-congress-4967084/|title=Indian National Congress: From 1885 till 2017, a brief history of past presidents|date=5 December 2017}}</ref> Афзоиши маъруфияти Ганди ва ''санъати сатяграхаи'' инқилобии ӯ боиси дастгирии Дар натиҷаи бартарии миллатгароӣ, маъруфияти Гандӣ ва кӯшишҳои ҳизб барои аз байн бурдани фарқиятҳои кастаҳо, дастнорасӣ, камбизоатӣ ва тақсимоти динӣ ва этникӣ, Конгресс ба як гурӯҳи пурқувват ва бартаридошта табдил ёфт. <ref>{{Cite journal|url=http://www.jstor.org/stable/3517065|title=The Congress and the Revolutionaries in the 1920s|author=Mittal, S. K.|year=1982|journal=Social Scientist|volume=10|issue=6|pages=20–37|doi=10.2307/3517065}}</ref> <ref>https://scholar.valpo.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1192&context=jvbl</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/kids/gandhiji-an-inspiration/article12542442.ece|title=Gandhiji - an inspiration|date=1 October 2012}}</ref> Гарчанде ки аъзоёни он асосан ҳиндуҳо буданд, дар он аз дигар динҳо, синфҳои иқтисодӣ ва гурӯҳҳои этникӣ ва забонӣ буданд.  Дар конгресси соли 1929 иҷлосияи Лоҳур тахти раёсати [[Ҷавоҳирлаъл Неҳру|Ҷавоҳирлаъл Нехру]] Пурна Свараж (истиқлолияти комил) хамчун мақсади ҳизб эълон карда шуда, 26 январи соли 1930 "Пурна Свараж Дивас" (Рӯзи истиқлолият) эълон карда шуд. <ref name="Remarks">{{Cite web|url=https://www.constitutionofindia.net/historical_constitutions/declaration_of_purna_swaraj__indian_national_congress__1930__26th%20January%201930|title=Declaration of Purna Swaraj (Indian National Congress, 1930) Clipboard|publisher=CAD India|accessdate=25 May 2020}}</ref> Дар ҳамон сол, Srinivas Iyenger аз ҳизб барои талаб истиқлолияти пурра, на танҳо ронда шуд, хона ҳукмронӣ тавре ки [[Маҳатма Гандӣ|Гандӣ]] талаб. <ref>{{Cite web|url=http://www.mainbharathun.org/inc.html|title=Main Bharat Hun|publisher=Main Bharat Hun|accessdate=3 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100721001422/http://www.mainbharathun.org/inc.html|archivedate=21 July 2010}}</ref> [[Акс:Subhas_Chandra_Bose.jpg|алт=Also known as Netaji, founder of Azad Hind force|мини| Субхас Чандра Бозе дар давоми солҳои 1938-39 ҳамчун президенти Конгресс кор кардааст.]] Пас аз қабули ин Ҳукумат Санади Ҳиндустон 1935, интихоботи вилояти: дар Ҳиндустон дар зимистони 1936-1937 дар ёздаҳ вилоят гузаронида шуданд Мадрас, вилоятҳои Осиёи Марказӣ, Бихар, Orissa, вилоятҳои СММ, Бомбей раёсати, Assam, NWFP, Bengal, Панҷоб, ва Синд. Натиҷаҳои ниҳоии интихобот дар моҳи феврали соли 1937 эълон карда шуданд <ref name="Manglik2020">{{Cite book|last=Rohit Manglik|title=SSC Sub Inspector CPO (Tier I and II) 2020|url=https://books.google.com/books?id=Cx_kDwAAQBAJ&pg=PA639|date=21 May 2020|publisher=EduGorilla|page=639|id=GGKEY:AWW79B82A9H}}</ref> Конгресси миллии Ҳиндустон дар ҳашттои онҳо қудрат ба даст овард - се истисно ба Бенгол, Панҷоб ва Синд. <ref name="Manglik2020" /> Лигаи умумии мусулмонони Хиндустон дар ягон музофот хукумат ташкил карда натавонист. <ref>{{Cite book|title=Indian Muslims and Partition of India|publisher=Atlantic Publishers|isbn=9788171563746|page=240|last=S. M. Ikram|year=1995}}</ref> Вазоратҳои конгресс дар моҳҳои октябрь ва ноябри соли 1939 ба нишони эътироз ба мукобили изхороти ноиби лорд Линлитгоу, ки Ҳиндустон дар Ҷанги дуйуми ҷаҳон иштирокчии ҷангкунанда буд, бе машварат бо халқи хинд истеъфо доданд. <ref>{{Cite book|last=SN Sen|title=History Modern India|publisher=New Age International|isbn=9788122417746|page=202|year=2006}}</ref> Дар соли 1939, Субхас Чандра Бозе, ки дар соли 1938 ва 1939 президент интихоб шуда буд, аз конгресс бинобар интихоби кумитаи корӣ истеъфо дод. <ref>{{Cite web|url=http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/subhas-chandra-bose|title=Subhas Chandra Bose &#124;|author=Dates of time spent in Britain:&nbsp;1919–21|publisher=Open.ac.uk|accessdate=3 May 2014|archivedate=2014-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140405000953/http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/subhas-chandra-bose}}</ref> Конгресс як ташкилоте буд, ки ба сотсиалистҳои радикалӣ, суннатгароён ва консерваторҳои ҳиндую мусулмон паноҳ медод. Гандӣ соли 1939 тамоми гурўњњои сотсиалистиро, аз љумла Ҳизби сотсиалистии Конгресс, Ҳизби Кришак Праҷа ва Ҳизби Сварадяро бо Субҳас Чандра Бозе пеш кард Дар соли 1946, Конгресс дар ташкили Кумитаи дифоъи Конгресс кӯмак кард, ки як гурӯҳи ҳуқуқшиносиро барои дифоъ аз парвандаи сарбозони ҳукумати "Озод Ҳинд" ҷамъ овард. Ба ҳайати даста якчанд ҳуқуқшиносони машҳур, аз ҷумла Бҳулабхай Десаӣ, Асаф Алӣ ва [[Ҷавоҳирлаъл Неҳру|Ҷавоҳирлаъл Нехру]] шомиланд. <ref>{{Cite web|url=http://www.barcouncilofindia.org/about/about-the-legal-profession/lawyers-in-the-indian-freedom-movement/|title=Lawyers in the Indian Freedom Movement – The Bar Council of India|publisher=Barcouncilofindia.org|accessdate=3 May 2014}}</ref> Худи ҳамон сол, аъзои Конгресс дар аввал маллоҳонро, ки шӯриши Нерӯи Шоҳии баҳрии Ҳиндустонро сарварӣ мекарданд, дастгирӣ карданд, аммо онҳо дар як лаҳзаи муҳим пуштибонӣ карданд ва шӯриш ноком шуд. === Пас аз истиқлолият === Пас аз ба даст овардани истиқлолияти Ҳиндустон дар соли 1947 Конгресси миллии Ҳинд ҳизби бартаридоштаи сиёсии кишвар гардид. Дар соли 1952, дар аввалин интихоботи умумихалқӣ, ки пас аз истиқлолият баргузор шуд, ҳизб дар парлумони миллӣ ва аксари қонунгузорони иёлот ба қудрат расид. Он то соли 1977, ваќте ки онро эътилофи Љаната шикаст дод, њокимиятро дар миллї нигоњ дошт. Он соли 1980 ба сари қудрат баргашт ва то соли 1989 ҳукмронӣ кард, ки бори дигар шикаст хӯрд. Ин ҳизб ҳукуматро дар соли 1991 дар сарварии эътилоф ва ҳамчунин солҳои 2004 ва 2009, вақте ки Иттиҳоди муттаҳидаи прогрессивӣ раҳбарӣ мекард, ташкил дод. Дар ин давра конгресс дар сиёсати ичтимоии худ аз маркази чапи худ монд ва устуворона аз чахонбинии социалистй ба чахонбинии иктисодии неолибералй гузашт. <ref>{{Cite web|url=https://blogs.timesofindia.indiatimes.com/captains-musings/new-year-aspirations-can-india-hope-for-a-centrist-progressive-liberal-party/|title=New year aspirations – Can India hope for a centrist progressive liberal party?|author=1:48&nbsp;pm|publisher=Blogs.timesofindia.indiatimes.com|accessdate=16 August 2018}}</ref> Рақибони ҳизб дар сатҳи давлатӣ ҳизбҳои миллӣ буданд, аз ҷумла Ҳизби Бҳаратия Ҷаната (BJP), Ҳизби коммунистии Ҳиндустон (Марксист) (CPIM) ва ҳизбҳои гуногуни минтақавӣ, аз қабили Ҳизби Телугу Десам, Конгресси Тринамоол ва Ҳизби Аам Аадми. <ref>{{Cite news|title=Why India's opposition is nearly irrelevant|url=https://www.economist.com/asia/2017/04/28/why-indias-opposition-is-nearly-irrelevant|work=[[The Economist]]|accessdate=6 June 2018|date=28 April 2017}}</ref> Вориси пас аз тақсимоти ин ҳизб ҳамчун Конгресси Миллии Покистон, ҳизбе, ки ҳуқуқи ақаллиятҳои мазҳабиро дар иёлот намояндагӣ мекард, боқӣ монд. Дастгирии ҳизб аз ҳама бештар дар музофоти банголизабони Покистони Шарқӣ буд . Пас аз ҷанги истиқлолияти Бангладеш, он ҳамчун Конгресси миллии Бангладеш маълум шуд, аммо соли 1975 аз ҷониби ҳукумат пароканда карда шуд. === КМҲ (1998 то ҳоло) === Интихоботи умумии соли 1998 нишон дод, ки Конгресс 141 курсиро дар Лок Сабҳа ба даст овард, ки пасттарин нишондод то он вақт буд. <ref>{{Cite web|url=http://archive.ipu.org/parline-e/reports/arc/2145_98.htm|title=India Parliamentary Chamber: Lok Sabha|website=[[Inter-Parliamentary Union]]|accessdate=4 March 2018}}</ref> Барои баланд бардоштани маъруфияти он ва беҳтар кардани нишондодҳои он дар интихоботи дарпешистода, роҳбарони Конгресс аз Соня Гандӣ, бевазани Раҷив Гандӣ даъват карданд, ки роҳбарии ҳизбро бар дӯш гирад. <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1998/01/31/another-gandhi-comes-to-congress-partys-aid/6dd58f02-b8d2-4a1e-b6ee-32e6f26cefcf/|title=ANOTHER GANDHI COMES TO CONGRESS PARTY'S AID|author=Cooper|first=Kenneth J.|date=January 31, 1998|work=The Washington Post}}</ref> Вай қаблан пешниҳодҳои иштироки фаъол дар корҳои ҳизбиро рад карда, аз сиёсат дурӣ мекашид. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19950131-sonia-gandhi-emerges-as-cynosure-of-all-eyes-could-play-pivotal-role-in-party-politics-808336-1995-01-31|title=Sonia Gandhi emerges as cynosure of all eyes, could play pivotal role in party politics|author=Rahman|first=M.|website=India Today|date=January 31, 1995}}</ref> Пас аз интихоб шуданаш ба ҳайси раҳбари ҳизб, як бахши ҳизб, ки ба далели миллаташ итолиёвӣ ба ин интихоб мухолифат кард, аз ҳам ҷудо шуд ва Ҳизби Конгресси Миллӣ (NCP) -ро таъсис дод, ки таҳти сарварии Шарад Павар аст . <ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1999/05/21/world/congress-party-expels-3-who-opposed-gandhi.html|title=Congress Party Expels 3 Who Opposed Gandhi|author=Dugger|first=Celia W.|date=21 May 1999}}</ref> [[Акс:Manmohan_Singh_in_2009.jpg|алт=The first and only Sikh in Prime Minister's office|чап|мини|235x235пкс| [[Манмоҳан Сингҳ]] дар байни солҳои 2004 ва 2014 дар мақоми 13-умин сарвазири Ҳиндустон кор кардааст.]] == Натиҷаҳои интихоботи умумихалқӣ == {{тарҷума}} [[Акс:Congress_Loksabha_Vote_percent_all_time.png|алт=INC general elections vote percentage|рост|мини|275x275пкс| Фоизи овозҳои Конгресси Лок Сабҳа ҳама вақт]] [[Акс:Congress_Loksabha_seats_all_time.png|алт=INC seasts in lower house of Indian parliament|рост|мини|275x275пкс| Ҷойҳои Конгресси Локсабҳа ҳама вақт]] [[Акс:Congress_Rajya_sabha_seats_all_time.png|алт=INC seats in upper house of Indian parliament|рост|мини|275x275пкс| Конгресси Раҷя Сабҳа ҳама вақт ҷой дорад]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! style="background-color:#00BFFF; color:white" |Сол ! style="background-color:#00BFFF; color:white" |Қонунгузор ! style="background-color:#00BFFF; color:white" |Раҳбари ҳизб ! style="background-color:#00BFFF; color:white" |Ҷойҳои ғолиб ! style="background-color:#00BFFF; color:white" |Тағйир додани ҷойҳо ! style="background-color:#00BFFF; color:white" |Фоизи овозҳо ! style="background-color:#00BFFF; color:white" |Раванди овоздиҳӣ ! style="background-color:#00BFFF; color:white" |Натиҷа ! class="unsortable" style="background-color:#00BFFF; color:white" |Ref |- |1934 |5-умин Маҷлиси марказии қонунгузорӣ | [[Бхулабхай Десаӣ|Бхулабхай Десаӣ]] |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|42|147|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{increase}} 42 |{{n/a}} |{{n/a}} | {{n/a}} | |- |1945 |6-умин Маҷлиси марказии қонунгузорӣ | [[Сарат Чандра Бозе|Сарат Чандра Бозе]] |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|59|102|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{increase}} 17 |{{n/a}} |{{n/a}} | {{partial|Ҳукумати Ҳиндустон (1946–1947)}} |<ref>{{Cite web|url=https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/fullscreen.html?object=110|title=-- Schwartzberg Atlas -- Digital South Asia Library|website=dsal.uchicago.edu|accessdate=2021-12-06|archivedate=2021-01-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210107120130/https://dsal.uchicago.edu/reference/schwartzberg/fullscreen.html?object=110}}</ref> |- |1951 |1-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | rowspan="3" |[[Ҷавоҳирлаъл Неҳру|Ҷавоҳирлаъл Неҳру]] |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|364|489|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{increase}} 364 |44.99% |{{n/a}} |{{yes2|Ҳукумат}} |<ref>{{Cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1951/VOL_11_51_LS.PDF|title=Statistical Report on Lok Sabha Elections 1951-52|publisher=Election Commission of India}}</ref> |- |1957 |2-Лок Сабҳа (Lok Sabha) |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|371|494|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{increase}} 7 |47.78% |{{increase}} 2.79% |{{yes2|Ҳукумат}} |<ref name="GE1957V1">{{Cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1957/Vol_I_57_LS.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1957 : To the Second Lok Sabha Volume-I|website=Election Commission of India|accessdate=11 July 2015}}</ref> |- |1962 |3-Лок Сабҳа (Lok Sabha) |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|361|494|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{decrease}} 10 |44.72% |{{decrease}} 3.06% |{{yes2|Ҳукумат}} |<ref>{{Cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1962/Vol_I_LS_62.pdf|title=Statistical Report On General Elections, 1962 To The Third Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|accessdate=30 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718185518/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1962/Vol_I_LS_62.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> |- |1967 |4-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | rowspan="4" |[[Индира Гандӣ|Индира Гандӣ]] |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|283|520|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{decrease}} 78 |40.78% |{{decrease}} 2.94% |{{yes2|Ҳукумат}} |<ref name="General Election of India 1967">{{Cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1967/Vol_I_LS_67.pdf|title=General Election of India 1967, 4th Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|accessdate=13 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718185108/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1967/Vol_I_LS_67.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> |- |1971 |5-Лок Сабҳа (Lok Sabha) |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|352|518|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{increase}} 69 |43.68% |{{increase}} 2.90% |{{yes2|Ҳукумат}} |<ref>{{Cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1971/Vol_I_LS71.pdf|title=General Election of India 1971, 5th Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|accessdate=13 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718175452/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1971/Vol_I_LS71.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> |- |1977 |6-Лок Сабҳа (Lok Sabha) |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|153|542|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{decrease}} 199 |34.52% |{{decrease}} 9.16% |{{partial|Мухолифин}} |<ref>{{Cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1977/Vol_I_LS_77.pdf|title=General Election of India 1977, 6th Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|accessdate=13 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718185438/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1977/Vol_I_LS_77.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> |- |1980 |7-Лок Сабҳа (Lok Sabha) |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|351|542|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{increase}} 198 |42.69% |{{increase}} 8.17% |{{yes2|Ҳукумат}} | |- |1984 |8-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | rowspan="2" |[[Раҷив Гандӣ|Раҷив Гандӣ]] |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|415|533|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{increase}} 64 |49.01% |{{increase}} 6.32% |{{yes2|Ҳукумат}} | |- |1989 |9-Лок Сабҳа (Lok Sabha) |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|197|545|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{decrease}} 218 |39.53% |{{decrease}} 9.48% |{{partial|Мухолифин}} |<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9dDH9q7nVQ8C&pg=PA124|title=Indian Parliamentary Democracy|publisher=Atlantic Publishers & Dist|year=2003|isbn=978-81-269-0193-7|page=124}}</ref> |- |1991 |10-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | rowspan="2" |[[Нарасимха Рао|Нарасимха Рао]] |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|244|545|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{increase}} 47 |35.66% |{{decrease}} 3.87% |{{yes2|Ҳукумат}} |<ref name="IPU">{{Cite web|url=https://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1991-election-results.html|title=1991 India General (10th Lok Sabha) Elections Results|website=www.elections.in|accessdate=2020-09-07|archivedate=2021-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423033347/https://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1991-election-results.html}}</ref> |- |1996 |11-Лок Сабҳа (Lok Sabha) |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|140|545|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{decrease}} 104 |28.80% |{{decrease}} 7.46% |{{partial|Мухолифин, Ҷабҳаи муттаҳид (Ҳиндустон)}} |<ref>{{Cite book|last=Vohra|first=Ranbir|title=The Making of India|url=https://archive.org/details/makingofindiahis0002vohr|year=2001|publisher=M.E. Sharpe|location=Armonk|pages=[https://archive.org/details/makingofindiahis0002vohr/page/282 282]–284|isbn=978-0-7656-0712-6}}</ref> |- |1998 |12-Лок Сабҳа (Lok Sabha) |[[Ситарам Кесри|Ситарам Кесри]] |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|141|545|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{increase}} 1 |25.82% |{{decrease}} 2.98% |{{partial|Мухолифин}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.eci.nic.in/archive/ge98/index_ge.htm|title=Archived copy|accessdate=16 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180727214722/http://eci.nic.in/archive/ge98/index_ge.htm|archivedate=27 July 2018}}</ref> |- |1999 |13-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | rowspan="3" |[[Соня Гандӣ|Соня Гандӣ ]] |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|114|545|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{decrease}} 27 |28.30% |{{increase}} 2.48% |{{partial|Мухолифин}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.eci.nic.in/archive/ge1999/index_ge1.htm|title=Archived copy|accessdate=16 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190201105036/http://eci.nic.in/archive/ge1999/index_ge1.htm|archivedate=1 February 2019}}</ref> |- |2004 |14-Лок Сабҳа (Lok Sabha) |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|145|543|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{increase}} 31 |26.7% |{{decrease}} 1.6% |{{yes2|Эътилоф}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.eci.nic.in/archive/GE2004/pollupd/pc/GE_NatSnapshot.htm|title=Archived copy|accessdate=16 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180727220231/http://eci.nic.in/archive/GE2004/pollupd/pc/GE_NatSnapshot.htm|archivedate=27 July 2018}}</ref> |- |2009 |15-Лок Сабҳа (Lok Sabha) |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|206|543|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{increase}} 61 |28.55% |{{increase}} 2.02% |{{yes2|Эътилоф}} |<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/second-upa-wincrowning-glory-for-sonia%5Cs-ascendancy/61892/on|title=Second UPA win, a crowning glory for Sonia's ascendancy|date=16 May 2009|work=[[Business Standard]]|accessdate=13 June 2009}}</ref> |- |2014 |16-Лок Сабҳа (Lok Sabha) | rowspan="2" |[[Раҳул Гандӣ|Раҳул Гандӣ ]] |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|44|543|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{decrease}} 162 |19.3% |{{decrease}} 9.25% |{{partial|Мухолифин}} |<ref>{{Cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main1/terms_of_houses.aspx|title=Terms of Houses, Election Commission of India|accessdate=10 June 2013}}</ref> |- |2019 |17-Лок Сабҳа (Lok Sabha) |{{Ҳизби сиёсӣ/Курсӣ|52|543|{{Indian National Congress/meta/color}}}} |{{increase}} 8 |19.5% |{{increase}} 0.2% |{{partial|Мухолифин}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-48389130|title=Modi thanks India for 'historic mandate'|date=23 May 2019|accessdate=29 May 2019|language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190528223438/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-48389130|archivedate=28 May 2019}}</ref> |} === Сиёсати иқтисодӣ === Таърихи сиёсати иқтисодии ҳукуматҳои Конгрессро ба ду давра тақсим кардан мумкин аст. Давраи аввал аз замони истиқлолият, яъне аз соли 1947 то соли 1991 давом кард ва ба бахши давлатӣ аҳамияти калон дод. <ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/a-short-history-of-indian-economy-1947-2019-tryst-with-destiny-other-stories-1565801528109.html|title=A short history of Indian economy 1947-2019: Tryst with destiny & other stories|website=mint|date=14 August 2019}}</ref> Давраи дуюм аз либерализатсияи иқтисодӣ дар соли 1991 оғоз ёфтааст. Дар айни замон, Конгресс як иқтисоди омехтаро тасдиқ мекунад, ки дар он ҳам бахши хусусӣ ва ҳам давлат ба иқтисодиёт роҳбарӣ мекунанд, ки хусусиятҳои ҳам [[Иқтисоди бозор|иқтисоди бозорӣ]] ва ҳам ба нақшабандии давлат гирифташударо доранд. Конгресс тарафдори индустрикунонии ивазкунандаи воридот — иваз кардани импорти хориҷй бо маҳсулоти ватанӣ мебошад ва чунин мешуморад, ки иқтисодиёти Ҳиндустон барои баланд бардоштани суръати тараққиёт бояд либерализатсия карда шавад. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/nehrus-economic-philosophy/article18589548.ece|title=Nehru's economic philosophy|first=H.|author=Venkatasubbiah|work=The Hindu|date=27 May 2017}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/manmohan-singh-credits-jawarharlal-nehru-for-the-idea-of-mixed-economy/articleshow/45197661.cms|title=Manmohan Singh credits Jawarharlal Nehru for the "idea of mixed economy"|work=The Economic Times}}</ref> == Пайвандҳои беруна == * {{Dmoz|Regional/Asia/India/Society_and_Culture/Politics/Parties/Indian_National_Congress}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} {{Сарвазирони Ҳиндустон}} [[Гурӯҳ:Конгресси Миллии Ҳинд]] [[Гурӯҳ:Сиёсати Ҳиндустон]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] 8vna91s48v67jjbzfjlc2volcv4me4g 0 294561 1483291 1453509 2026-08-13T19:22:36Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483291 wikitext text/x-wiki {{Тамизкорӣ|Тарҷума мошинии нодуруст}} {{Филми тасвирӣ}} '''«Бону ва Велгард»''' ({{lang-en|Lady and the Tramp}}) — филми аниматсионии [[Филми ошиқона|ошиқона]] ва [[Филми мусиқоӣ|мусиқоии]] соли 1955-и ИМА аст, ки аз ҷониби [[Уолт Дисней]] истеҳсол карда шудааст ва Buena Vista Film Distribution онро интишор кардааст. 15-умин филми тасвирии пурраметражи студиёи Уолт Дисней дар соли 1955 аст, ки дар кайфияти CinemaScope офарида шудааст. Сужаи филми тасвирӣ ба ду манбаъ асос ёфтааст — аввал, ба достони Уорд Грин "Дэни хушбахт, саги беор" ({{Lang-en|Happy Dan, The Cynical Dog}}) ва дуюм — дар идеяи деринаи аниматори Дисней Ҷо Грант. Ки аз ҷониби коргардон Клайд Ҷероними, Вилфред Ҷексон ва Ҳэмилтон Луске таҳия шудааст ва овозҳои Барбара Людди, Ларри Робертс, Билл Томпсон, Билл Бауком, Верна Фелтон ва Пегги Лироро дар бар мегирад. ''Бону ва Велгард'' достони зани спаниели амрикоии Кокер бо номи Ледиро нақл мекунад, ки бо як оилаи покдоман, синфи болоии миёна ва як марди гумроҳ зиндагӣ мекунад. Мутт Трампро даъват кард. Вақте ки ин ду саг вомехӯранд, онҳо ба саргузаштҳои зиёди ошиқона машғул мешаванд ва ошиқ мешаванд. ''«Бону ва Велгард»'' 22 июни соли 1955 ба театрҳо баромад, ки муваффақияти зиёде ба даст овард. Ин аввалин филми тасвирӣ буд ки дар ҷараёни филми васеъэкрани CinemaScope ба навор гирифта шуд <ref name="finch">{{Cite book|last=Finch|first=Christopher|chapter=Chapter 8: Interruption and Innovations|pages=[https://archive.org/details/artofwaltdisneyf0000finc/page/234 234]–244|title=The Art of Walt Disney|url=https://archive.org/details/artofwaltdisneyf0000finc|year=2004|isbn=0-8109-2702-0}}</ref> ва инчунин аввалин филми аниматсионӣ дар Дисней буд, ки аз ҷониби шуъбаи Buena Vista паҳн карда мешавад. Он дар ибтидо аз ҷониби мунаққидони синамо ба таври умум баррасиҳои манфӣ гирифт, аммо истиқболи интиқодӣ ба филм дар замони муосир ба таври умум мусбат буд ва ҳоло ин филм яке аз беҳтарин филмҳои аниматсионӣ аз Дисней маҳсуб мешавад. Давомномаи мустақим ба видео, ''[[Бону ва Велгард II: Саргузашти Скамп]]'', 27 феврали соли 2001 бароварда шуд ва [[Бону ва Велгард (филм)|Бону ва Велгард]] 12 ноябри соли 2019 ҳамчун унвони оғози хидмати ҷараёнҳои [[Дисней+]] намоиш дода шуд. Дар соли 2006 нусхаи аз нав дида баромадашуда ва барқароршудаи филм дар DVD ҳамчун як қисми Disney's Platinum Edition нашр шуд <ref>{{Cite web|url=http://www.dvdizzy.com/ladyandthetramp-platinumedition-pressrelease.html|title=Lady and the Tramp: Platinum Edition|author=|website=UltimateDisney.com|description=DVD Press Release|date=2006-03-02|publisher=|lang=en|deadlink=|accessdate=2018-02-08|archiveurl=|archivedate=}}</ref>. Дар рӯзи аввали фурӯш, нашр зиёда аз як миллион нусха фурӯхта шуд <ref>{{Cite web|url=http://www.videobusiness.com/article/CA6312352.html|title=Walk the Line stomps on competition|author=Susanne Ault, Jennifer Netherby|website=Video Business Online|subtitle=Lady and the Tramp, Pride & Prejudice also bow well|date=2006-03-02|publisher=|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060314153823/http://www.videobusiness.com/article/CA6312352.html|archivedate=2006-03-14}}</ref>. == Сюжет == Як шоми зимистон, Ҷим Дир ба занаш Дарлинг сагбача аз зоти кавалер-кинг-чарлз-спаниел бо номи Бону (Лэдӣ) медиҳад. Бону зуд узви оила мешавад, бо сагҳои ҳамсоя — терйери шотландӣ Ҷок ва бладҳаунд Трасти (дар дигар вариантҳои тарҷума — Боэътимод) шинос мешавад ва пас аз шаш моҳ вай аввалин гарданбандашро (ошейник) мегирад. Дар он тарафи шаҳр, дар наздикии вокзал, зери манораи об, Велгард як саги оддии бесоҳиб зиндагӣ мекунад. Як саҳар ӯ фаҳмид, ки дар шаҳр шикори сагҳои бесоҳиб оғоз шудааст ва ду дӯсташ аллакай дастгир шудаанд. Бе душворӣ, ӯ тавонист онҳоро озод кунад ва аз таъқибот пинҳон шавад - бинобар ин ӯ худро дар маҳаллаи "бойҳо" мебинад, ки дар онҷо бо Бону мулоқот мекунад. Қиссаи ишқи душвори онҳо, ки саршор аз саргузаштҳо ва сюрпризҳост, ҳамин тавр оғоз мешавад. == Қаҳрамонон == ; Қаҳрамонҳои асосӣ {| class="wikitable" !Қаҳрамон ! Зот !Эзоҳ |- | Бону | Спаниели кокери англисӣ | Саги хонагӣ |- | Велгард | шнаузер-терйер | Саги бехона |- |} ; Қаҳрамонони дастгирӣ {| class="wikitable" !Қаҳрамон ! Зот ! Қайдҳо (таҳрир) |- | '''Ҷок''' | скотч-терйер | дӯсти беҳтарини Трастӣ |- | Трастӣ | бладҳаунд | Бӯй ва хотираро қисман гум кардааст |- |} * '''Ҷим, Дарлинг, Кӯдак''' — қаҳрамонҳои асосии инсонии мултфилм. * '''Холаи Сара''' - вай ду гурбаи сиамӣ дорад - Си ва Ам. Холаи соддалавҳона боварӣ дорад, ки ҳайвоноти хонагии ӯ фариштатарин офаридаҳои ҷаҳон ҳастанд. == Таърихи офариниш == === Офариниш === Варианти ниҳоӣ аз версияи пешбинишуда каме фарқ мекунад. Сюжети аслӣ ([[Даҳаи 1930 (мелодӣ)|солҳои 1930]] - ибтидои солҳои [[Даҳаи 1940 (мелодӣ)|40-ум]]) характери Велгардро дар шакле, ки дар мультфильм дидан мумкин аст, дарбар нагирифтааст. Тибқи як версия, ҳикоя дар бораи Бону ва ду мухлиси ӯ - гӯсфанди рус Борис ва саги бесарпаноҳ Гомер буда, қаҳрамонҳои асосии манфӣ гурбаҳои сиамӣ ва каламуш буданд <ref name="dvd_documentary">См. документальный фильм «A Perfect Little Lady: The Story of „Lady and the Tramp“» на [http://disneyvideos.disney.go.com/moviefinder/products/4023303.html DVD-издании 2006 года]{{ref-en}}.</ref>. Баъдтар, гург Борис то ҳол дар мультфильм ҳамчун қаҳрамони ноболиғ зоҳир мешавад. Дар соли 1943 сюжет мувофиқи эҷодиёти адабии Уорд Грин аз нав сохта шуда, ба зиддиятҳои байни Бону ва Велгард нигаронида шудааст (гарчанде ки Велгард дархол номи худро нагирифтааст - пеш аз ин уро Бозо, Рагс ва Гомер мегуфтанд). Дар аввал, Леди танҳо як саги ҳамсояи Ҳуберт дошт, аммо баъдтар Ҳубертро Ҷок ва Трастӣ иваз кард. Дар рафти кор дар мултфилм баъзе персонажҳои майда-чуйда тағйироти ҷиддӣ ба амал омаданд. Масалан, гурбаҳои сиамӣ Си ва Ам дар ибтидо ба нақша гирифта шуда буданд, ки аломатҳои даҳшатноктар бо тобиши [[нажодпарастӣ]] доштанд. Холаи Соро худро чун хушдомани сахтгир – золим бе ягон хислати мусбат муаррифӣ мекард. [[Калламуш|Каламуш]], ки дар мултфилм бадиро ифода мекунад, аслан як қаҳрамони ҳаҷвӣ буд. Анҷоми аслии мултфилм хеле фоҷиабортар буд — Трастӣ ҳангоми кӯшиши боздоштани экипажи Вагабонд дар паноҳгоҳи сагҳо мурд. Бо вуҷуди ин, [[Уолт Дисней]] намехост, ки такрори рӯйдодҳои марбут ба "Бэмби" сар зананд, Трастиро дар саҳнаи ниҳоӣ "эҳё кард" ва маълум кард, ки ӯ танҳо панҷаашро шикастааст <ref name="dvd_documentary"/>. === Наворбардорӣ === "Бону ва Велгард" нахустин филми пурраметражи студияи буд, ки дар ''формати CinemaScope'' <ref>{{Книга|автор=[[Малтин, Леонард|Молтин Леонард]]|заглавие=[[О мышах и магии. История американского рисованного фильма]] = Of Mice and Magic. A History of American Animated Cartoons|ссылка=|ответственный=Переводчик Хитрук Ф.С.|место=М.|издательство=Издательство Дединского|год=2018|страниц=640|страницы=117|серия=|isbn=978-5-6040967-0-3|ref=}}</ref> (формати театрӣ, таносуби тарафҳо - 2,55: 1) офарида шуд. Бо вуҷуди ин, мултфилм дар ибтидо дар формати муқаррарии Дисней 4: 3 таҳия шуда буд ва танҳо пас аз чанде тасмим гирифта шуд, ки ба CinemaScope маъмултар табдил ёбад (аммо, версияи 4: 3 низ каме паҳн шуд). Дар натиҷа рассомон саросемавор бояд рангубориро ба охир расонанд (васеъ кунанд) ва конфигуратсияи саҳнаҳоро тағйир диҳанд. Бисёре аз шахсиятҳои муҳим дар ширкати Дисней, аз ҷумла [[Уолт Дисней|худи Уолт]], эътироф карданд, ки "Бону ва Велгард" аввалин мультфилмест, ки ба таври возеҳ ''саҳнаи ишқро дарбар мегирад''. Вазъият бо он душвор буд, ки ба таври расмӣ, тибқи сюжет, Бону ва Велгард ҳамсар набуданд - ва ҳама гуна унсурҳои "амалӣ ҷинсии пеш аз издивоҷ" дар синамо дар он вақт аз ҷониби Ҳолливуд тасдиқ карда нашуданд. Бону ва Велгард истисно буд, на камтар аз он, ки қаҳрамонҳои асосӣ одамон нестанд, балки сагҳо <ref name="dvd_documentary"/> == Мукофотҳо == * 1956 - Мултфилми "Бону ва Велгард" барандаи Ҷоизаи Дэвид ди Донателло барои беҳтарин истеҳсоли хориҷӣ шуд <ref>[https://www.imdb.com/title/tt0048280/awards?ref_=tt_awd Awards — IMDb]</ref>. == Идома == Маъруфияти мультфильм боиси нашри силсилаи комиксҳои «Скамп» ({{Lang-en|Scamp}}) гардид, дар бораи саргузаштҳои сагбача Бону ва Велгард нақл мекунад. Комиксҳо аз соли 1955 то соли 1988 нашр мешуданд ва баъдтар дар асоси ин комиксҳо идомаи расм ба навор гирифта шудааст — "Бону ва Велгард 2: Саргузаштҳои Скамп". == Оғози дубора == Дар ибтидои соли 2018, гузоришҳо дар бораи дубора оғоз шудани мультфильм дар шакли [[Бону ва Велгард (филм)|филм бо ҳунармандони зинда]] <ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2018/02/disney-streaming-service-launch-slate-star-wars-marvel-1202281846/|title=Disney Unveils Inaugural Streaming Service Launch Slate To Town; No R-Rated Fare|author=Mike Fleming Jr|website=Deadline|date=2018-02-08|lang=en|accessdate=2018-02-08}}</ref> баромад. Дар моҳи марти ҳамон сол эълон шуд, ки Чарли Бин филмро коргардон мекунад ва Эндрю Буялски <ref>{{Cite web|url=https://screenrant.com/disney-live-action-lady-tramp-remake-director/|title=Disney’s Live-Action Lady and the Tramp Remake Gets a Director|author=Cooper Hood|website=Screen Rant|date=2018-03-19|accessdate=2018-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/lady-tramp-remake-be-directed-by-charlie-bean-1094301/|title='Lego Ninjago Movie' Director Tackling Live-Action 'Lady and the Tramp' (Exclusive)|author=Borys Kit|date=2018-03-19|lang=en|accessdate=2018-06-05}}</ref> сенарияро менависад. Наворбардорӣ моҳи сентябри соли 2018 дар [[Атланта]] ва Саванна, Ҷорҷия оғоз шуд. Нахустнамоиши филм дар Дисней + 12 ноябри соли 2019 баргузор шуд. Филм аз мунаққидони синамо баҳои миёна гирифт. == Эзоҳ == {{Эзоҳ|2}} == Пайвандҳо == * {{Cite web|url=http://www.ultimatedisney.com/ladyandthetramp.html|title=Lady and the Tramp: Platinum Edition DVD Review|author=|website=UltimateDisney.com|description=Обзор специального DVD-издания|date=2006-02-18|publisher=|lang=en|deadlink=|accessdate=2018-02-08|archiveurl=|archivedate=}} * [http://www.bcdb.com/bcdb/cartoon.cgi?film=31&cartoon=Lady%20and%20the%20Tramp «Бону ва Велгард» на Big Cartoon DataBase]{{Пайванди мурда|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20060619170353/http://animationarchive.net/Feature%20Films/Lady%20and%20the%20Tramp/ «Бону ва Велгард» в архиве animationarchive.net] {{Ref-en}} i81lii8klag0kjjz78gk9ib7e1pnui3 0 295003 1483298 1476025 2026-08-13T19:31:03Z InternetArchiveBot 30618 Add 10 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483298 wikitext text/x-wiki [[Акс:Haifa,_Israel_bilingual_sign.jpg|мини| Дӯкони меваю сабзавот бо аломати русӣ ва ибрӣ дар Исроил]] [[Акс:Languages_of_Israel.jpeg|мини| Панели Ба забонхо ибрӣ, арабӣ, англисӣ ва русӣ дар Вазорати корҳои дохилӣ / Вазорати муҳоҷират дар [[Эйфа|Ҳайфа]]]] '''Забони русӣ дар [[Исроил]]''' Аз ҷониби шумораи зиёди шахсон истифода мешавад, ки шумораи нотиқон он дар соли 1989 20 фоизи аҳолиро ташкил мидод. Аксари онҳо муҳоҷироне буданд, ки дар авоили солҳои 1990 ва баъд аз он аз [[Иттиҳоди Шӯравӣ|Иттиҳоди Шӯравии]] собиқ ба Исроил омадаанд. Забони русӣ яке аз маъмултарин забонҳои хориҷӣ дар Исроил аст ва ҳамарӯза дар бисёр ҷанбаҳои зиндагӣ истифода мешавад. Забони русӣ бузургтарин забони модарии ғайрирасмӣ дар Исроил аст. Ҳукумат ва корхонаҳо аксар вақт ба забони русӣ маълумот пешниҳод мекунанд ва ҳатто дар баъзе минтақаҳое ки шумораи зиёди муҳоҷирони яҳудиёни рус доранд, забони русӣ нимрасмист. Дар соли 2013 пас аз фурӯпошии Иттиҳоди Шӯравӣ 1 миллиону 231 ҳазору 303 нафар аз [[кишварҳои пасошӯравӣ]] ба Исроил муҳоҷират кардаанд. Дар соли 2017 аз шумораи умумии аҳолии 8,7 миллион нафар исроилиёни русзабон тақрибан 1,5 миллион нафар буданд. == Эзоҳ == * {{Cite book|last=Allan Jones|first=Clive|title=Soviet Jewish Aliyah, 1989-1992: Impact and Implications for Israel and the Middle East|url=https://archive.org/details/isbn_0714646253|year=1996|publisher=Psychology Press|isbn=0-7146-4625-3}} * {{Cite book|last=Baker|first=Colin|title=Encyclopedia of bilingualism and bilingual education|url=https://archive.org/details/encyclopediaofbi0000unse_a4a7|year=1998|publisher=Multilingual Matters|location=Clevedon|isbn=978-1-85359-362-8|last2=Jones|first2=Sylvia Prys}} * {{Cite book|last=Dowty|first=Alan|title=Critical issues in Israeli society|url=https://archive.org/details/criticalissuesin0000unse_u6c2|year=2004|publisher=Praeger|location=Westport, Conn.|isbn=978-0-275-97320-9}} * {{Cite book|last=Eisen|first=Yosef|title=Miraculous Journey: A Complete History of the Jewish People from Creation to Present|url=https://archive.org/details/miraculousjourne0000eise|year=2004|publisher=Targum Press|isbn=1-56871-323-1}} * {{Cite book|last=Gordon|first=Haim|title=Israel today|year=2007|publisher=Lang|location=New York|isbn=978-0-8204-7825-8}} * {{Cite book|last=Isurin|first=Ludmila|title=Russian Diaspora Culture, Identity, and Language Change.|year=2011|publisher=Walter de Gruyter, Inc.|location=Berlin|isbn=978-1-934078-45-7}} * {{Cite book|last=LeVine|first=Mark|title=Struggle and Survival in Palestine/Israel|url=https://archive.org/details/strugglesurvival0000unse_n0i4|year=2012|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-95390-1|last2=Shafir|first2=Gershon}} * {{Cite book|last=Pokorn|first=Nike K. , Daniel Gile, Gyde Hansen|title=Why translation studies matter|url=https://archive.org/details/isbn_9789027224347|year=2010|publisher=John Benjamins Pub. Co.|location=Amsterdam|isbn=9789027224347}} * {{Cite book|last=Rebhun|first=Uzi|title=Jews in Israel: contemporary social and cultural patterns|year=2004|publisher=Brandeis University|location=Hanover|isbn=978-1-58465-327-1|last2=Waxman|first2=Chaim I.|url=https://archive.org/details/jewsinisraelcont0000unse}} * {{Cite book|last=Spolsky|first=Bernard|title=The languages of Israel: policy, ideology, and practice|year=1999|publisher=Multilingual Matters|location=Clevedon, UK|isbn=978-1-85359-451-9|last2=Shohamy|first2=Elana}} * {{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/immigration_by_country2.html|title=Total Immigration to Israel by Select Country by Year|ref={{harvid|JVI}}}} * {{Cite news|author=Druckman|first=Yaron|title=CBS: 27% of Israelis struggle with Hebrew|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4335235,00.html|accessdate=1 June 2013|date=21 January 2013}} * {{Cite news|author=Estrin|first=Daniel|title=Back from the USSR|url=http://www.timesofisrael.com/back-from-the-ussr/|accessdate=23 October 2013|date=2 January 2013}} * {{Cite news|author=Reeves|first=Philip|title=On Multiple Fronts, Russian Jews Reshape Israel|url=https://www.npr.org/2013/01/02/168457444/on-multiple-fronts-russian-jews-reshape-israel|accessdate=23 October 2013|date=2 January 2013}} * {{Cite news|author=Sherwood|first=Harriet|title='Russian vote' in Israel integrates into political mainstream|url=https://www.theguardian.com/world/2013/jan/18/russian-vote-israel|date=January 18, 2013|accessdate=July 7, 2013}} * {{Cite news|accessdate=2018-07-21|title=Israeli Law Declares the Country the 'Nation-State of the Jewish People'|url=https://www.nytimes.com/2018/07/19/world/middleeast/israel-law-jews-arabic.html|author=Halbfinger|first=David|date=21 Jul 2018}} * {{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-passes-controversial-nation-state-bill-1.6291048|title=Israel Passes Controversial Jewish Nation-state Bill After Stormy Debate|author=Lis|first=Jonathan|date=2018-07-19|work=Haaretz|accessdate=26 Jul 2018|archivedate=2018-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180726064526/https://www.haaretz.com/israel-news/israel-passes-controversial-nation-state-bill-1.6291048}} * {{Cite web|url=http://www.forbes.ru/finansy-i-investicii/340519-rossiysko-izrailskie-ekonomicheskie-svyazi-ne-tolko-neft-na|title=К визиту Нетаньяху: что Россия может получить от экономики Израиля|author=Голубович|first=Алексей|date=9 Mar 2017|publisher=[[Forbes]] Russia|lang=ru}} * {{Cite web|url=https://www.knesset.gov.il/mmm/data/docs/m00121.rtf|title=Data of population in the city of Ashdod|date=April 17, 2001|format=Word|publisher=The Center for Research and Information, [[Knesset]]|lang=Hebrew|accessdate=September 21, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927215208/https://www.knesset.gov.il/mmm/data/docs/m00121.rtf|archivedate=27 September 2007|ref={{harvid|Knesset}}}} * {{Cite news|author=Rotem|first=Tamar|title=An angel in the 'Russian ghetto'|url=http://www.haaretz.com/print-edition/features/an-angel-in-the-russian-ghetto-1.64185|date=July 17, 2001|accessdate=July 7, 2013|archivedate=2010-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122095330/http://www.haaretz.com/print-edition/features/an-angel-in-the-russian-ghetto-1.64185}} * {{Cite news|author=Nahshon|first=Gad|title=The "Russian Power" in Israel|url=http://www.jewishpost.com/archives/news/the-russian-power-in-israel.html|accessdate=July 7, 2013}} * {{Cite news|author=Kanevsky|first=Yevgeny|title=Why Russian Israelis vote right|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-21073444|date=January 18, 2013|accessdate=July 7, 2013}} {{پایان چپ‌چین}}{{چپ‌چین}} * {{cite book|last=Allan Jones|first=Clive|title=Soviet Jewish Aliyah, 1989-1992: Impact and Implications for Israel and the Middle East|url=https://archive.org/details/isbn_0714646253|year=1996|publisher=Psychology Press|isbn=0-7146-4625-3}} * {{cite book|last1=Baker|first1=Colin|title=Encyclopedia of bilingualism and bilingual education|url=https://archive.org/details/encyclopediaofbi0000unse_a4a7|year=1998|publisher=Multilingual Matters|location=Clevedon|isbn=978-1-85359-362-8|last2=Jones|first2=Sylvia Prys}} * {{cite book|last=Dowty|first=Alan|title=Critical issues in Israeli society|url=https://archive.org/details/criticalissuesin0000unse_u6c2|year=2004|publisher=Praeger|location=Westport, Conn.|isbn=978-0-275-97320-9}} * {{cite book|last=Eisen|first=Yosef|title=Miraculous Journey: A Complete History of the Jewish People from Creation to Present|url=https://archive.org/details/miraculousjourne0000eise|year=2004|publisher=Targum Press|isbn=1-56871-323-1}} * {{cite book|last=Gordon|first=Haim|title=Israel today|year=2007|publisher=Lang|location=New York|isbn=978-0-8204-7825-8}} * {{cite book|last=Isurin|first=Ludmila|title=Russian Diaspora Culture, Identity, and Language Change.|year=2011|publisher=Walter de Gruyter, Inc.|location=Berlin|isbn=978-1-934078-45-7}} * {{cite book|last1=LeVine|first1=Mark|title=Struggle and Survival in Palestine/Israel|url=https://archive.org/details/strugglesurvival0000unse_n0i4|year=2012|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-95390-1|last2=Shafir|first2=Gershon}} * {{cite book|last=Pokorn|first=Nike K. , Daniel Gile, Gyde Hansen|title=Why translation studies matter|url=https://archive.org/details/isbn_9789027224347|year=2010|publisher=John Benjamins Pub. Co.|location=Amsterdam|isbn=9789027224347}} * {{cite book|last1=Rebhun|first1=Uzi|title=Jews in Israel: contemporary social and cultural patterns|year=2004|publisher=Brandeis University|location=Hanover|isbn=978-1-58465-327-1|last2=Waxman|first2=Chaim I.|url-access=registration|url=https://archive.org/details/jewsinisraelcont0000unse}} * {{cite book|last1=Spolsky|first1=Bernard|title=The languages of Israel: policy, ideology, and practice|year=1999|publisher=Multilingual Matters|location=Clevedon, UK|isbn=978-1-85359-451-9|last2=Shohamy|first2=Elana}} * {{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/immigration_by_country2.html|title=Total Immigration to Israel by Select Country by Year|ref={{harvid|JVI}}}} * {{cite news|last=Druckman|first=Yaron|title=CBS: 27% of Israelis struggle with Hebrew|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4335235,00.html|access-date=1 June 2013|newspaper=[[Yedioth Ahronoth]]|date=21 January 2013}} * {{cite news|last=Estrin|first=Daniel|title=Back from the USSR|url=http://www.timesofisrael.com/back-from-the-ussr/|access-date=23 October 2013|newspaper=[[Times of Israel]]|date=2 January 2013}} * {{cite news|last=Reeves|first=Philip|title=On Multiple Fronts, Russian Jews Reshape Israel|url=https://www.npr.org/2013/01/02/168457444/on-multiple-fronts-russian-jews-reshape-israel|access-date=23 October 2013|date=2 January 2013|agency=[[NPR]]}} * {{cite news|last=Sherwood|first=Harriet|title='Russian vote' in Israel integrates into political mainstream|url=https://www.theguardian.com/world/2013/jan/18/russian-vote-israel|newspaper=[[The Guardian]]|date=January 18, 2013|access-date=July 7, 2013}} * {{cite news|access-date=2018-07-21|title=Israeli Law Declares the Country the 'Nation-State of the Jewish People'|url=https://www.nytimes.com/2018/07/19/world/middleeast/israel-law-jews-arabic.html|last=Halbfinger|first=David|date=21 Jul 2018}} * {{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-passes-controversial-nation-state-bill-1.6291048|title=Israel Passes Controversial Jewish Nation-state Bill After Stormy Debate|last1=Lis|first1=Jonathan|date=2018-07-19|work=Haaretz|access-date=26 Jul 2018|last2=Landau|first2=Noa|accessdate=2021-12-20|archivedate=2018-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180726064526/https://www.haaretz.com/israel-news/israel-passes-controversial-nation-state-bill-1.6291048}} * {{cite web|url=http://www.forbes.ru/finansy-i-investicii/340519-rossiysko-izrailskie-ekonomicheskie-svyazi-ne-tolko-neft-na|title=К визиту Нетаньяху: что Россия может получить от экономики Израиля|first=Алексей|last=Голубович|publisher=[[Forbes]] Russia|date=9 Mar 2017|lang=ru}} * {{cite web|publisher=The Center for Research and Information, [[Knesset]]|title=Data of population in the city of Ashdod|date=April 17, 2001|url=https://www.knesset.gov.il/mmm/data/docs/m00121.rtf|format=Word|access-date=September 21, 2007|language=Hebrew|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927215208/https://www.knesset.gov.il/mmm/data/docs/m00121.rtf|archive-date=27 September 2007|url-status=dead|ref={{harvid|Knesset}}}} * {{cite news|last=Rotem|first=Tamar|title=An angel in the 'Russian ghetto'|url=http://www.haaretz.com/print-edition/features/an-angel-in-the-russian-ghetto-1.64185|newspaper=[[Ha'aretz]]|date=July 17, 2001|access-date=July 7, 2013|accessdate=2021-12-20|archivedate=2010-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122095330/http://www.haaretz.com/print-edition/features/an-angel-in-the-russian-ghetto-1.64185}} * {{cite news|last=Nahshon|first=Gad|title=The "Russian Power" in Israel|url=http://www.jewishpost.com/archives/news/the-russian-power-in-israel.html|newspaper=The Jewish Post|access-date=July 7, 2013|year=2013}} * {{cite news|last=Kanevsky|first=Yevgeny|title=Why Russian Israelis vote right|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-21073444|newspaper=[[BBC News]]|date=January 18, 2013|access-date=July 7, 2013}} [[Гурӯҳ:Забони русӣ]] tnfe5boro2yds30u8j28zxypg0lmi32 0 300546 1483238 1309567 2026-08-13T18:22:47Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483238 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ}} '''Нурӣ Абусаҳмайн''' ( {{Lang-ar|نوري أبو سهمين}}; 25 октябри соли 1956 таваллуд шудааст) — сиёсатмадори [[Либиё]] аст. Вай як чеҳраи умдаи ҷанбаи исломгароёни низои Либиё дар соли 2014 ва муассиси гурӯҳи LROR аст, ки аз ҷониби парлумони Либиё гурӯҳи эътирофшудаи байналмилалӣ "террорист" дониста мешавад. Гуфта мешавад, ки вай ҳангоми кор карданаш ба ҳайси президенти Конгресси Миллии Либиё<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xIrOAwAAQBAJ&q=Nouri+Abusahmain+money+LROR&pg=PA201|title=Historical Dictionary of Libya|isbn=9780810878761|access-date=4 December 2014|last=John|first=Ronald Bruce St|date=4 June 2014}}</ref> тақаллуб кардааст. == Зинданинома == Ӯ дар ибтидо ба Конгресси Миллии Либиё ҳамчун узви ноҳияи Зувара интихоб шуда буд. Ӯ аз ҷониби гурӯҳи [[Ихвону-л-муслимин|Ихвон-ул-муслимин]] каме пуштибонӣ мекард, аммо ҳамчун номзади мустақил баромад. Вай иртиботи қавӣ бо [[Ихвону-л-муслимин|Ихвон-ул-муслимин]]<nowiki/>ро рад кардааст. Дар соли 2013 ӯ номзади гурӯҳи исломгаро ба курсии раиси Конгресси Миллии Либиё буд, аммо номзади созишпазир аз ҷониби аъзоёни либералии конгресс қобили қабул дониста шуд. Дар натиҷа, ӯ 25 июни соли 2013 президенти Конгресси Миллии Либиё (GNC) шуд. <ref>{{Cite news|title=Libya's national assembly elects new president|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/06/25/Libya-s-national-assembly-elects-new-president.html|publisher=Al Arabiya|date=25 June 2013|accessdate=27 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306084137/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/06/25/Libya-s-national-assembly-elects-new-president.html|archivedate=6 March 2014}}</ref> Ӯ дар интихобот аз [[Ихвону-л-муслимин|ҳизби]] [[Ихвону-л-муслимин|Ихвон-ул-муслимин]], Ҳизби Адолат ва Сохтмон пуштибонӣ кард. <ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-congress-idUSBRE95O0VQ20130625|title=Libya assembly votes in first Berber as new chief|website=Reuters|date=25 June 2013|accessdate=27 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924041520/http://www.reuters.com/article/2013/06/25/us-libya-congress-idUSBRE95O0VQ20130625|archivedate=24 September 2014}}</ref> Вақте ки президенти Конгресси Миллии Либиё шуд, Абусаҳмайн аввалин намояндаи [[Барбарҳо|Барбарҳои]] Либиё буд, ки пас аз Ҷумҳурии Триполитани солҳои 1918-22 нақши роҳбарии миллиро ба даст овард. <ref>{{Cite book|last=St John|first=Ronald Bruce|date=4 June 2014|title=Historical Dictionary of Libya|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000rona|publisher=Rowman & Littlefield|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000rona/page/24 24]}}</ref> Абусаҳмайн фавран як гурӯҳи мусаллаҳи исломии LROR -ро таъсис дод, ки дар моҳи октябри соли 2013 кӯшиши табаддулоти исломиро анҷом дод. Вай мубоҳисаҳо ва пурсишҳоеро, ки қисми исломии КМЛ намехост,, аз ҷумла мубоҳисаро дар бораи сарфи ғайриқонунии пул ба сӯи LROR пахш кард. <ref name="Historical Dictionary of Libya">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xIrOAwAAQBAJ&q=Nouri+Abusahmain+money+LROR&pg=PA201|title=Historical Dictionary of Libya|isbn=9780810878761|access-date=4 December 2014|last=John|first=Ronald Bruce St|date=4 June 2014}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJohn2014">John, Ronald Bruce St (4 June 2014). [https://books.google.com/books?id=xIrOAwAAQBAJ&q=Nouri+Abusahmain+money+LROR&pg=PA201 ''Historical Dictionary of Libya'']. [[Стандарти байналмилалии рақамгузории китоб|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780810878761|<bdi>9780810878761</bdi>]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 December</span> 2014</span>.</cite></ref> Дар давраи раисии Абусаҳмайн дар КМЛ (GNC) ва баъд аз тасмими он дар бораи татбиқи қонуни [[шариат]] дар моҳи декабри соли 2013, аз аввали соли 2014 дар донишгоҳҳои Либиё сегрегатсияи гендерӣ ва ҳиҷоби ҳатмӣ ҷорӣ карда шуда буд, ки интиқоди шадиди гурӯҳҳои ҳуқуқи занонро ба бор овард. Вай дар бӯҳрони конститутсионӣ, ки ҳангоми дар иҷлосияи КМЛ дар моҳи апрели соли 2014 ба мақоми нахуствазир [[Аҳмад Маитиқ]] интихоб шуд, ки аз ҷониби ҷангиёни мусаллаҳи исломгаро ба порлумон ворид шуда буданд, гуё нақш дошт. <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-27276153|title=Libya Congress rejects new PM Ahmed Maiteg|website=BBC News|accessdate=4 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141125093642/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-27276153|archivedate=25 November 2014}}</ref> Ҳарчанд муовини раиси ҷумҳур, Вазорати адлия, Додгоҳи олӣ ва ҳизбҳои мухолиф ин мурофиаро ғайриқонунӣ хонданд, Абусаҳмайн фармонеро имзо кард, ки [[Аҳмад Маитиқ]]<nowiki/>ро тасдиқ мекунад <ref>{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/05/libya-speaker-confirms-new-pm-appointment-201455112129860614.html|title=Libya speaker confirms new PM's appointment|date=5 May 2014|publisher=Al Jazeera|accessdate=27 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508142458/http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/05/libya-speaker-confirms-new-pm-appointment-201455112129860614.html|archivedate=8 May 2014}}</ref> Ба гуфтаи тарафдорони ҳукумати шарқӣ, мӯҳлати ӯ замоне ба поён расид, ки Маҷлиси нави намояндагон 4 августи соли 2014 таъсис ёфт <ref name="transfer">{{Cite web|url=https://news.yahoo.com/libyas-congress-says-hand-power-parliament-august-4-115948954.html|title=Libya power handover agreed as airport battle rages on|author=Lamloum|first=Imed|publisher=Yahoo! News|accessdate=26 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812192601/http://news.yahoo.com/libyas-congress-says-hand-power-parliament-august-4-115948954.html|archivedate=12 August 2014}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Libya's new parliament meets in Tobruk|url=http://www.libyaherald.com/2014/08/04/libyas-new-parliament-meets-in-tobruk/|accessdate=4 August 2014|work=Libya Herald|date=4 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140806165448/http://www.libyaherald.com/2014/08/04/libyas-new-parliament-meets-in-tobruk/#axzz39S15dqTQ|archivedate=6 August 2014}}</ref> Ҷонишини ӯ [[Абубакр Мустафо Байрат|Абубакри Байрат]], раиси муваққати парлумони нав шуд. <ref>{{Cite news|title=Libyan parliament meets|url=http://www.iol.co.za/news/africa/libyan-parliament-meets-1.1730301#.U_-BqqPVEb4|accessdate=28 August 2014|publisher=IOL News|date=4 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140908201450/http://www.iol.co.za/news/africa/libyan-parliament-meets-1.1730301#.U_-BqqPVEb4|archivedate=8 September 2014}}</ref> Вай инчунин намояндаи КМЛ аз ғарби кишвар, зодгоҳи [[Барбарҳо|Барбарҳои]] худ Зувара буд. <ref name="lh">{{Cite news|title=Nuri Ali Abu Sahmain elected Congress President|url=http://www.libyaherald.com/2013/06/25/nuri-ali-abu-sahmain-elected-congress-president/|work=Libya Herald|date=25 June 2013|accessdate=25 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130629001828/http://www.libyaherald.com/2013/06/25/nuri-ali-abu-sahmain-elected-congress-president/|archivedate=29 June 2013}}</ref> == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} {{ПБ}} {{Сарварони Либиё}} [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Сарварони асри XXI]] [[Гурӯҳ:Сарварони Либиё]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Либиё]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Зиндагиномаи муосирон]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1956]] rctuv9l3xjj6u27pjis0nrrdho72bfb 0 302603 1483255 1456114 2026-08-13T18:47:51Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483255 wikitext text/x-wiki [[Акс:Rozeta_Paryż_notre-dame_chalger.jpg|мини|260x260пкс| Районнант тирезаи садбарг дар Нотр-Дам де Париж. Дар меъмории готикӣ рӯшноӣ зеботарин ваҳии [[Худо]] ҳисобида мешуд, ки дар тарҳрезии он эълон шуда буд.<ref name="Stegers2008_p60">Stegers, Rudolf (2008). ''Sacred Buildings: A Design Manual''. Berlin: De Gruyter. p. 60. {{ISBN|3764382767}}.</ref>]] '''Зебоӣ''' — ҳамчун як хусусияти ашёҳо тавсиф карда мешавад. Ба чунин объектҳо манзараҳо, ғуруби офтоб, одамон ва асарҳои санъат дохил мешаванд. Дар баробари ҳақиқат ва некӣ он яке аз транссенденталҳост, ки аксар вақт се мафҳуми бунёдии фаҳмиши инсон ҳисобида мешаванд. Зебоӣ дар якҷоягӣ бо санъат ва завқ мавзӯи асосии [[Зебоишиносӣ|эстетика]], яке аз шохаҳои асосии фалсафа мебошад. Ҳамчун арзиши эстетикии мусбӣ, он бо зишт ҳамчун ҳамтои манфии худ муқоиса карда мешавад. == Дар фалсафа == ==== Давраи классикӣ ==== Консепсияи классикии зебоӣ яке аз он аст, ки таносуби комилро нишон медиҳад. <ref name="Sartwell, C">{{Cite book|url=http://plato.stanford.edu/entries/beauty/#ClaCon|last=Sartwell, C|title=Beauty|publisher=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2014 Edition)|editor-last=Edward N. Zalta|access-date=2015-05-11}}</ref> Дар ин замина, консепсия аксар вақт дар доираи фанни математика тааллуқ дошт. <ref name="G Parsons">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iIUYQhu3jkgC&pg=PA7|last=G Parsons|title=Aesthetics and Nature|publisher=A&C Black|year=2008|isbn=978-0826496768|access-date=2015-05-11|page=7}}</ref> Зебоӣ чизе буд, ки некии илоҳӣ дар бар мегирад, дар ҳоле ки намоиши рафторе, ки онро зебо метавон тасниф кард, аз ҳолати ботинии ахлоқи ба некӣ мувофиқ аст. <ref name="L Cheney">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Edi7bg9V3aEC&pg=PA118|last=L Cheney|title=Giorgio Vasari's Teachers: Sacred & Profane Art|publisher=Peter Lang|year=2007|isbn=978-0820488134|access-date=2015-05-11|page=118}}</ref> ==== Румӣ ==== [[Сицерон|Сисерон]] дар «''De Natura Deorum''» навиштааст: «Шуҳрат ва зебоии офариниш» дар робита ба ин ва тамоми паҳлӯҳои воқеият, ки дар натиҷаи офариниш ба вуҷуд меояд, инҳоро далеле барои дидани мавҷудияти Худо ба сифати офаринанда арзёбӣ кардааст. <ref name="M Garani">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zHyQAgAAQBAJ&q=Empedocles+beauty|last=M Garani|title=Empedocles Redivivus: Poetry and Analogy in Lucretius|publisher=Routledge|year=2007|isbn=978-1135859831|access-date=2015-05-12}}</ref> === Асрҳои Миёнаи Ғарбӣ === Дар асрҳои миёна файласуфони католикӣ ба мисли Томас Аквинӣ зебоиро ба қатори сифатҳои транссенденталии ҳастӣ дохил [[Ҳастишиносӣ|карданд]]. <ref>Eco, Umberto (1988). ''The Aesthetics of Thomas Aquinas''. Cambridge, Mass: Harvard Univ. Press. p. 98. {{ISBN|0674006755}}.</ref> Аквинский дар «Summa Theologica»-и худ се шарти зебоиро чунин тавсиф кардааст: integritas (тамомият), consonantia (ҳамоҳангӣ ва таносуб) ва claritas (равшанӣ ва равшанӣ, ки шакли ашёро ба ақл маълум мекунад). <ref>McNamara, Denis Robert (2009). ''Catholic Church Architecture and the Spirit of the Liturgy''. Hillenbrand Books. pp. 24–28. {{ISBN|1595250271}}.</ref> === Ренессанс === Фалсафаи классикӣ ва муҷассамаҳои мардону занон , ки аз рӯи ақидаҳои файласуфони юнонӣ дар бораи зебоии идеалии инсонӣ ба вуҷуд омадаанд, дар Аврупои [[Эҳё|Ренессанс]] аз нав кашф карда шуданд, ки боиси аз нав қабул шудани он чизе, ки ҳамчун "идеали классикӣ" маъруф шуд. [[Акс:Sandro_Botticelli_-_La_nascita_di_Venere_-_Google_Art_Project_-_edited.jpg|чап|мини| ''Таваллуди Зуҳра'', аз ҷониби Сандро Боттичелли . Олиҳаи Зуҳра таҷассуми классикии зебоӣ мебошад.]] : == Ҳамчун сифат ба одамон == [[Акс:Nofretete_Neues_Museum.jpg|чап|мини| Нимпайкараи Нефертити, асри 14 пеш аз милод]] Калимаи "зебоӣ" аксар вақт аст  ҳамчун исми ҳисобшаванда барои тавсифи зани зебо истифода мешавад. <ref name=":32">{{Cite web|url=https://www.lexico.com/en/definition/beauty|title=Beauty {{!}} Definition of Beauty by Oxford Dictionary on Lexico.com|website=Lexico Dictionaries {{!}} English|lang=en|accessdate=2020-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809175019/https://www.lexico.com/en/definition/beauty|archivedate=August 9, 2020}}</ref> <ref name=":42">{{Cite web|url=https://www.macmillandictionary.com/us/dictionary/american/beauty_1|title=BEAUTY (noun) American English definition and synonyms {{!}} Macmillan Dictionary|website=Macmillan Dictionary|lang=en|accessdate=2020-08-01|archivedate=2017-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709064049/http://www.macmillandictionary.com/us/dictionary/american/beauty_1}}</ref> Тавсифи шахс ҳамчун "зебо", хоҳ дар асоси инфиродӣ ва хоҳ аз рӯи ризоияти ҷомеа, аксар вақт аст  бар баъзе омезиши ''зебоии ботинӣ'', ки дорои омилҳои равонӣ, аз қабили шахсият, [[Ҳӯш|заковат]], [[wiktionary:grace|файз]], [[Адаб|хушмуомила]], якпорчагӣ, [[wiktionary:congruence|мувофиқат]] ва зебоӣ ва ''зебоии'' зоҳирӣ (яъне ҷолибияти ҷисмонӣ ), ки дорои сифатҳои ҷисмониест, ки дар заминаи эстетикӣ қадр карда мешаванд. .  === Консепсияи ғарбӣ === Стандартҳои зебоӣ аз меъёрҳои фарҳангӣ, ки аз ҷониби ҷомеаҳо ва васоити ахбори омма дар тӯли садсолаҳо таҳия шудаанд, асос ёфтааст. Аз соли 2018 баҳс карда шуд, ки бартарияти занони сафедпӯст, ки дар филмҳо ва таблиғот тасвир шудаанд, ба консепсияи аврумарказии зебоӣ оварда мерасонад, ки пастиро ба занони ранга муқаррар мекунад. <ref>{{Cite journal|author=Harper|first=Kathryn|date=2018-10-05|title=Internalised White Ideal, Skin Tone Surveillance, and Hair Surveillance Predict Skin and Hair Dissatisfaction and Skin Bleaching among African American and Indian Women|journal=Sex Roles|volume=80|issue=11–12|pages=735–744|doi=10.1007/s11199-018-0966-9|issn=0360-0025}}</ref> Ҳамин тариқ, ҷомеаҳо ва фарҳангҳо дар саросари ҷаҳон барои коҳиш додани нажодпарастии дарозмуддати дохилӣ мубориза мебаранд. <ref>{{Cite journal|author=Weedon|first=Chris|authorlink=Chris Weedon|date=December 6, 2007|title=Key Issues in Postcolonial Feminism: A Western Perspective|journal=Gender Forum Electronic Journal}}</ref> Меъёрҳои аврумарказӣ барои мардон қадбаландӣ, лоғарӣ ва мушакӣ мебошанд, ки тавассути расонаҳои амрикоӣ, аз қабили дар филмҳои Ҳолливуд ва муқоваҳои маҷаллаҳо бутпарастӣ шудаанд. <ref>{{Cite news|url=https://www.doctornerdlove.com/new-impossible-standards-male-beauty/|title=The New (And Impossible) Standards of Male Beauty|date=2015-01-26|work=Paging Dr. NerdLove|accessdate=2018-11-27|language=en-US}}</ref> === Консепсияи сиёҳ ===   Дар солҳои 1960-ум ҳаракати фарҳангии сиёҳ зебост, кӯшиш мекард, ки мафҳуми консепсияи аврупоцентрикии зебоиро аз байн барад. <ref>{{Cite web|url=http://www.bucks.edu/~docarmos/BCMnotes.html|title=Notes on the Black Cultural Movement|author=DoCarmo|first=Stephen|publisher=Bucks County Community College|accessdate=November 27, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050408205800/http://www.bucks.edu/~docarmos/BCMnotes.html|archivedate=April 8, 2005}}</ref> === Консепсияи Осиё === [[Акс:Indian_girl_in_traditional_attire.jpg|мини| Як зани ҳиндӣ бо либоси анъанавии худ]] Дар фарҳангҳои Осиёи Шарқӣ, фишорҳои оилавӣ ва меъёрҳои фарҳангӣ идеалҳои зебоиро ташаккул медиҳанд; Тадқиқоти таҷрибавӣ дар соли 2017 ба хулосае омад, ки интизории он ки мардон дар фарҳанги Осиё ба заноне, ки ба назар “нозук” нестанд, дӯст намедоранд, ба тарзи зиндагӣ, хӯрокхӯрӣ ва интихоби намуди зоҳирии занони амрикоии Осиё таъсир мерасонад. <ref name="Wong Keum Caffarel et al 2017">{{Cite journal|author=Wong|first=Stephanie N.|title=Exploring the conceptualization of body image for Asian American women.|journal=Asian American Journal of Psychology|date=December 2017|volume=8|issue=4|pages=296–307|doi=10.1037/aap0000077}}</ref> Илова бар "нигоҳи мард", дар расонаҳо тасвири занони осиёӣ ҳамчун хурдсол ва тасвири занони зебо дар расонаҳои амрикоӣ ҳамчун ранги сафед ва лоғар боиси изтироб ва аломатҳои афсурдагӣ дар байни занони амрикоии осиёӣ шудааст, ки ба ҳеҷ яке аз инҳо мувофиқ нестанд.<ref name="Wong Keum Caffarel et al 2017" /> <ref name="The Homogenization of Asian Beauty" /> == Таъсир ба ҷомеа == Муҳаққиқон муайян кардаанд, ки донишҷӯёни зебо назар ба донишҷӯёне, ки намуди зоҳирии оддӣ доранд, аз муаллимони худ баҳои баландтар мегиранд. <ref>{{Cite web|url=http://www.newsweek.com/id/206597|title=The Link Between Beauty and Grades|author=Begley|first=Sharon|authorlink=Sharon Begley|website=Newsweek|date=14 July 2009|accessdate=2010-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100420004627/http://www.newsweek.com/id/206597|archivedate=April 20, 2010}}</ref> Баъзе тадқиқотҳо бо истифода аз мурофиаҳои тақаллубии ҷиноӣ нишон доданд, ки "судшавандагон" аз ҷиҳати ҷисмонӣ ҷолиб эҳтимоли камтар маҳкум шудан доранд - ва агар маҳкумшудагон эҳтимолан ҷазоҳои сабуктар гиранд - назар ба ҳукмҳои камтар ҷолиб (ҳарчанд таъсири баръакс ҳангоми қаллобӣ ба назар мерасид. зеро судяхо чолиби диккати судшавандаро хамчун мусоидат кардан ба чиноят хис мекарданд). <ref>{{Cite book|last=Amina A Memon|last2=Aldert Vrij|last3=Ray Bull|title=Psychology and Law: Truthfulness, Accuracy and Credibility|url=https://archive.org/details/psychologylawtru2ndememo|date=31 October 2003|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-86835-5|pages=[https://archive.org/details/psychologylawtru2ndememo/page/46 46]–47}}</ref> Таҳқиқот дар байни наврасон ва ҷавонон, аз қабили равоншинос ва муаллифи худкӯмак Эва Ритво нишон медиҳанд, ки шароити пӯст ба рафтор ва имкониятҳои иҷтимоӣ таъсири амиқ доранд. <ref>{{Cite web|url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/galderma/38432|title=Image survey reveals "perception is reality" when it comes to teenagers|publisher=multivu.prnewswire.com|archiveurl=https://archive.today/20120710073856/http://multivu.prnewswire.com/mnr/galderma/38432|archivedate=July 10, 2012}}</ref> Табъиз нисбат ба дигарон аз рӯи намуди зоҳирӣ ҳамчун намуди зоҳирӣ маълум аст. <ref>{{Cite book|last=Leo Gough|title=C. Northcote Parkinson's Parkinson's Law: A modern-day interpretation of a management classic|date=29 June 2011|publisher=Infinite Ideas|isbn=978-1-908189-71-4|page=36}}</ref> == Ҳамчунин нигаред == * Зинат * [[Зебоишиносӣ|эстетика]] * Озмуни зебоӣ * Тағироти бадан * Идеали зебоии занона * Гламур (презентация) * Зебоии математикӣ * Коркарди назарияи равонии лаззати эстетикӣ * Ҷолибият * Косметика == Эзоҳ == [[Гурӯҳ:Зебоишиносӣ]] [[Гурӯҳ:Фалсафаи Чин]] [[Гурӯҳ:Фалсафа]] bs55xr5qb2zvoibz0ps1gb0sok55q8k 0 303643 1483229 1483220 2026-08-13T13:12:28Z Yoonoos.tj 27005 1483229 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Килиан Мбаппе |ҷинс = м |номи пурра = Килиан Мбаппе Лоттен<ref>{{cite web |url=http://www.asmonaco.com/en/article/kylian-mbappe-precocious-talent-70704.html |title=Kylian Mbappé, precocious talent |author=Simon Rémoussin |publisher=AS Monaco FC |lang=en |date=2016-10-24 |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161028190047/http://www.asmonaco.com/en/article/kylian-mbappe-precocious-talent-70704.html |archivedate=2016-10-28 |access-date=2018-09-23 }}</ref> <br>({{lang-fr|''Kylian Mbappé Lottin''}}) |лақаб = ''Донателло ({{lang-fr|Donatello}})''<ref>{{cite web |url=https://www.thesun.co.uk/world-cup-2018/6748750/kylian-mbappe-neymar-dani-alves-teenage-mutant-ninja-turtles-donatello/ |title=Kylian Mbappe’s mum ‘fears Neymar and Dani Alves are teasing her son over Teenage Mutant Ninja Turtles’ Donatello comparison |author=Toby Gannon |lang=en |date=2018-07-11 |accessdate=2021-03-04 |publisher=[[The Sun]] |archive-date=2021-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618220552/https://www.thesun.co.uk/world-cup-2018/6748750/kylian-mbappe-neymar-dani-alves-teenage-mutant-ninja-turtles-donatello/ |deadlink=no }}</ref><ref>{{cite web |url=https://rmcsport.bfmtv.com/football/psg-pourquoi-mbappe-est-surnomme-donatello-dans-le-vestiaire-1258783.html |title=PSG: pourquoi Mbappé est surnommé "Donatello" dans le vestiaire |author=Alexandre Jaquin |lang=fr |date=2017-09-18 |accessdate=2021-03-04 |publisher=RMC Sport |archive-date=2019-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823120252/https://rmcsport.bfmtv.com/football/psg-pourquoi-mbappe-est-surnomme-donatello-dans-le-vestiaire-1258783.html |deadlink=no }}</ref> |тасвир = Picture with Mbappé (cropped).jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 20.12.1998 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Париж}}, [[Фаронса]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Фаронса|20px}} [[Фаронса]] |қад = 178<ref name="Қад ва вазн">[https://www.realmadrid.com/es-ES/futbol/primer-equipo-masculino/plantilla/kylian-mbappe Kylian Mbappé | Web Oficial | Real Madrid]</ref> |вазн = 75<ref name="Қад ва вазн"/> |мавқеъ = ҳамлагар |бошгоҳи кунунӣ = {{Парчами Испания|20px}} «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]» |шумора = 10 |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол |2004—2011|{{Парчами Фаронса}} «Бонди»| |2011—2013|{{Парчами Фаронса}} «Клерфонтен»| |2013—2015|{{Парчами Фаронса}} «[[Монако (бошгоҳи футбол)|Монако]]»| }} |бошгоҳҳо = {{маснад дар футбол |2015—2018|{{Парчами Фаронса}} «[[Монако (бошгоҳи футбол)|Монако]]»|41 (16) |2015—2016|→ {{Парчами Фаронса}} «Монако II»|12 (4) |2017—2018|→ {{Парчами Фаронса}} «[[Пари Сен-Жермен (бошгоҳи футбол)|ПСЖ]]»|27 (13) |2018—2024|{{Парчами Фаронса}} «[[Пари Сен-Жермен (бошгоҳи футбол)|ПСЖ]]»|178 (162) |2024—{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания}} «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]»|65 (56)}} |мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2014—2015|{{Парчами Фаронса}} Фаронса (то 17 сола)|2 (0) |2016|{{Парчами Фаронса}} Фаронса (то 19 сола)|11 (7) |2017—{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Фаронса}} [[Тими миллии футболи Фаронса|Фаронса]]|106 (66)}} |медалҳо = {{турнир|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|Русия 2018]]}} {{медал|Нуқра|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022|Қатар 2022]]}} {{турнир|[[Ҷоми миллатҳои Урупо]]}} {{медал|Биринҷӣ|[[Ҷоми миллатҳои Урупо|Олмон 2024]]}} {{турнир|[[Лигаи миллатҳои Урупо]]}} {{медал|Тилло|[[Лигаи миллатҳои Урупо|Итолиё 2021]]}} {{медал|Биринҷӣ|[[Лигаи миллатҳои Урупо|Олмон 2025]]}} |ҷоиза = [[Ордени Легиони фахрӣ]] |викианбор = Kylian Mbappé }} '''Килиа́н Мбаппе́ Лотте́н''' ({{lang-fr|Kylian Mbappé Lottin}}; {{IPA-fr|kiljan (ɛ)mbape lɔtɛ̃}}; [[20 декабр|20-уми декабр]]и [[соли 1998]], дар округи XIX-уми [[Париж]]) — футболбози африқоитабори фаронсавӣ, ҳамлагари бошгоҳи «[[Реал Мадрид (бошгоҳи футбол)|Реал Мадрид]]» ва сарвони тими миллии [[Фаронса]]. Яке аз футболбози ҷавону беҳтарини дунё ба ҳисоб меравад. Қаҳрамони ҷаҳон ва беҳтарин бозикуни ҷавони [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018]]<ref name="лучмолигрок">{{cite web|title=Модрич признан лучшим игроком ЧМ-2018, Мбаппе – лучший молодой игрок|url=https://www.championat.com/football/news-3490333-modrich-priznan-luchshim-igrokom-chm-2018-mbappe--luchshij-molodoj-igrok.html|publisher=Чемпионат|date=2018-07-15|accessdate=2018-07-15|archive-date=2018-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715211054/https://www.championat.com/football/news-3490333-modrich-priznan-luchshim-igrokom-chm-2018-mbappe--luchshij-molodoj-igrok.html|deadlink=no}}</ref>. Дорандаи [[Ордени Легиони фахрӣ]]. [[File:Kylian Mbappé World Cup Trophy.jpg|thumb|left|160px|Мбаппе бо Ҷоми ҷаҳонии ФИФА]] [[File:Kylian Mbappé 2018.jpg|thumb|upright|Килиан Мбаппе бо Ҷоми ҷаҳонии [[ФИФА]] ҳамчун беҳтарин футболбози ҷавон]] == Зиндагинома  == Падараш Вилфрид аз муҳоҷирони [[Камерун]] буда, дар мактаби футболбозони бошгоҳи «Бонди» мураббӣ (муаллими варзиш) шуда кор мекунанд. Модараш Файза (насаби пешинааш Ламари) — аз табори муҳоҷирони [[Алҷазоир]]анд, пештар [[ҳандбол]]бози касбӣ буданд. Падараш Вилфрид писархоне бо номи Жирес Кембо-Экоко низ доранд, ки вай ҳам футболбози касбӣ ҳастанд. Мбаппе бо шарофати дастгириҳои падараш, ба яке аз беҳтарин академияҳои футболи Фаронса — «Клерфонтен» роҳ ёфт, ки онҷо дар замони худ [[Тиерри Анри]] ва [[Лилиан Тюрам]] ба воя расида буданд. Барои дар ин академия машқ кардани Мбаппе, падараш хеле заҳмат кашид. Дар 13 солагиаш бо ташаббуси [[Зайниддин Зидон]], ки онҷо бо дастаи ҷавонон кор мекард, барои гузаштан ба «[[Реал Мадрид]]» имконият пайдо кард. Аммо барои рафтан ба [[Испониё]], пас аз сӯҳбат бо падараш даст кашид. Баъд аз ду сол, Мбаппе дар синни 15 солагиаш аввалин шартномаи касбиро бо «Монако» имзо гузошт. Вай барои имзогузориаш, ҳамчун бонус 400 ҳазор [[евро]] ва маоши стандартии бозикуни академия — 600—700 ҳазор евро дар як моҳро ба даст овард. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Зодагони 20 декабр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1998]] [[Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Фаронса]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Фаронса]] [[Гурӯҳ:Қаҳрамони ҷоми ҷаҳонии футбол]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Монако»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Пари Сен-Жермен»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Мадрид»]] 7euoydbd8ow2kxespwaakba0xhsvugm 0 305091 1483299 1387417 2026-08-13T19:31:48Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483299 wikitext text/x-wiki {{Шахсияти комик|image=File:Batman_Infobox.jpg<!--Do NOT change this image without consensus from the Talk page-->}} '''Бэтмен''' {{Efn|Originally stylized as '''The Bat-Man'''}} як [[абарқаҳрамон]] аст, ки дар [[силсилакомиксҳои амрикоӣ|маҷаллаҳои комиксҳои амрикоӣ]] аз ҷониби DC Comics нашр мешавад. Қаҳрамонро рассом [[Боб Кейн]] ва нависанда [[Билл Фингер]] офаридаанд ва он нахустин бор дар шумораи 27-уми маҷаллаи комиксҳои ''[[Комиксҳои детективӣ|Детектив Комикс]]'' 30 марти соли 1939 баромад. Дар достонҳои [[DC Universe]], исми Бэтмен '''Брюс Уэйн''' буда, [[Тарзи ҳаёти Playboy|бойбача]]<nowiki/>и амрикоӣ, [[Хайрият|хайрхоҳ]], соҳибкор ва саноатчӣ мебошад, ки дар шаҳри [[Готам Сити|Готэм Сити]] зиндагӣ мекунад. Ҳикояи пайдоиши Бэтмен нақл мекунад, ки ӯ қасам мехӯрад аз ҷинояткорон қасдашро гирад, пас аз он ки дар кӯдакӣ волидонаш [[Томас Уэйн|Томас]] ва [[Марта Уэйн|Мартаро]] дар назди чашмонаш ба қатл мерасонанд. Тариқи чунин интиқом ӯ ҳамчун идеали [[адолат]] шинохта мешавад. Вай худро аз ҷиҳати ҷисмонӣ ва зеҳнӣ мукаммал дода ба қаҳрамони [[Костюм|шабпарак-монанд]] табдил мегардад ва шабона назорати кӯчаҳои Готэмро ба дӯши худ мегирад. Муаллифон Кейн, Фингер ва дигар эҷодкорон достонҳои Бэтменро бо қаҳрамонҳои [[Рӯйхати аломатҳои дастгирии Батман|дуюмдараҷа]], ба монанди ҳамроҳонаш [[Робин (қаҳрамон)|Робин]] ва [[Батгурл|Бэтгӯрл]]; иттифоқчиён [[Алфред Пенниворт]], [[Ҷеймс Гордон (қаҳрамон)|Ҷеймс Гордон]] ва [[Гурбазан|Кэтвумен]] ; ва [[Рӯйхати душманони оилаи Батман|душманон]] ба монанди [[Пингвин (қаҳрамон)|Пингвин]], [[Ридллер|Ридлер]], [[Ду-рӯ|Дучеҳра]] ва [[Архений|душмани ашаддии]] ӯ [[Ҷокер (қаҳрамон)|Ҷокер]] идома додаанд. Кейн бори нахуст ғояи эҷоди қаҳрамони Бэтменро аввали соли 1939 дар вақти маъруфияти Супермени DC пешиниҳод намуд; гарчанде ки Кейн аксари замон худро ҳамчун муаллифи ягона эътироф мекард, Фингер консепсияи Бэтменро аз як абарқаҳрамони умумӣ ба шакли ҳозираи [[Болдастҳо|ваҳамангезе]], ки мо мешиносем, ташаккул додааст. Қаҳрамон соли 1940 нашрияи [[Спин-офф|спин-оффи]] худро бо номи ''[[Батман (китоби комикс)|Бэтмен]]'' оғоз намуд. Бэтмен дар ибтидо ҳамчун як интиқомгирандаи бераҳм муаррифӣ шуда буд, ки ҷинояткоронро зуд-зуд мекушт ё маъюб мекард, аммо баъдан оҳиста ба қаҳрамони дорои кодекси сахти ахлоқӣ ва ҳисси қавии адолат табдил ёфт. Баръакси аксари абарқаҳрамонон, Бэтмен соҳиби ягон қувваи ғайритабиӣ ё [[Қудрат (қобилият)|абарқудрат]] нест, балки ба ақли закӣ, маҳорати баланди ҷангӣ ва сарвати бебаҳояш такя мекунад. Баромади силсилаи телевизионии ''[[Батмен (серияҳои телевизионӣ)|Бэтмен]]'' дар солҳои 1960-ум, ки дар он усули эстетикии [[Лагер (сабки)|кэмп (эҷодиёти содда)]] истифода шудааст, ба тасаввурот ва таассуроти ҳамагон нисбати персонажи Бэтмен таъсири калон гузошт. Солҳои 1970 ва 1980 бошад, эҷодкорони гуногун барои бозгашт ба таърихи пайдоиши ториктар ва вазнини [[персонаж]] саҳм гузоштаанд, ки ин раванд бо [[маҳдуди силсилаи комиксҳо|минисилсилаи]] соли 1986 ''[[Бозгашти Ранги сиёҳ|The Dark Returns]]'' ''(Шаволияи Торикӣ Бармегардад)'' аз ҷониби [[Франк Миллер|Фрэнк Миллер]] анҷом ёфт. DC Бэтменро дар [[Рӯйхати комиксҳои Батман|бисёр китобҳои]] комикс, аз ҷумла комиксҳои зери осори он нашршуда ба мисли Vertigo ва Black Label тасвир кардааст. Достони дарозтарини комикси Бэтмен, ''Детектив Комикс'', дарозтарини китоби комикс дар Иёлоти Муттаҳида мебошад. Бэтмен аксар вақт дар баробари дигар абарқаҳрамонҳои DC, ба монанди [[Супермен]] ва [[Вондервумен]], ҳамчун узви созмонҳои гуногун, аз қабили Лигаи Адолат ва берун аз он тасвир шудааст. Илова ба Брюс Уэйн, қаҳрамонҳои дигар дар мавридҳои гуногун шахсияти Бэтменро ба худ гирифтаанд, ба мисли Жан- Поллӣ / Азраэл дар камони ҳикояи " Найтфол " дар солҳои 1993–1994; Дик Грейсон, аввалин Робин, аз соли 2009 то 2011; ва Ҷейс Фокс, писари шарики Уэйн Люсиус, аз соли 2021. <ref>{{Cite web|url=https://www.cbr.com/i-am-batman-0-comic-review/|title=''I Am Batman'' #0 Comic review|author=Gayen|first=Sayantan|website=[[Comic Book Resources]]|date=18 August 2021|accessdate=19 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220306043503/https://www.cbr.com/i-am-batman-0-comic-review/|archivedate=March 6, 2022}}</ref> DC инчунин комиксҳоро нашр кардааст, ки версияҳои алтернативии Бэтмен, аз ҷумла таҷассумшуда дар ''The Dark Knight Returns'' ''(Шаволияи Торикӣ Бармегардад)'' ва ворисони он, таҷассум аз рӯйдодҳои ''Flashpoint'' (2011) ва тафсирҳои сершумори ҳикояҳои ''Elseworlds'' дида мешавад. Ҳамчун яке аз персонажҳои барҷастатарин дар фарҳанги маъмул, Бэтмен дар байни бузургтарин абарқаҳрамонони комиксҳо ва қаҳрамонҳои афсонавӣ эътироф гардидааст. Ӯ яке аз абарқаҳрамонони аз ҷиҳати тиҷорат муваффақтарин аст ва шабоҳати ӯ дар расонаҳо ва молҳои мухталифе, ки дар саросари ҷаҳон фурӯхта мешаванд, литсензия ва тавсиф шудааст; масалан, брэндҳои бозичабарорӣ ба монанди ''Lego Batman'' ва бозиҳои видеоӣ ба мисли силсилаи ''Бэтмен: Аркҳэм'' дохил мешаванд. Бэтмен дар филмҳои зинда ва аниматсионӣ мутобиқ карда шудааст, аз ҷумла силсилаи телевизионии ''Бэтмен'' дар солҳои 1960-ум бо нақшбозии Адам Уэст, дар филмҳои ''Бэтмен'' (1989), ''Бозгашти Бэтмен'' (1992) филмҳои абарқаҳрамонии корганрдон Тим Бёртон ва ''Флеш'' (2023) бо ҳунарпеша Майкл Китон, Вал Килмер дар ''Бэтмен Барои Ҳамеша'' (1995), [[Ҷорҷ Клуни|Ҷорҷ Клунӣ]] дар ''Бэтмен ва Робин'' (1997), [[Кристиан Бейл]] дар сегонафилми ''Шаволияи Торик (The Dark Knight)'' (2005–2012), [[Бен Аффлек]] дар Дунёи васеъи DC (2016 – то ҳол) ва Роберт Паттинсон дар ''Бэтмен'' (2022). Кевин Конрой, Дидрих Бейдер, Ҷенсен Аклс, Трой Бейкер ва Уилл Арнетт, аз ҷумла овози қаҳрамонро дар бозиҳои видеоӣ ва филмҳои аниматсионӣ таъмин кардаанд.   == Таърихи нашр == === Оғоз === [[File:Batman_ad.jpg|рост|мини| Нахустин тасвири Бэтмен дар ''Комиксҳои Экшн'' №12 нашр шудааст, ки қаҳрамонро дар оянда ''Комиксҳои Детективӣ'' №27 бори аввал муаррифӣ мекунад <ref>{{Cite web|url=http://www.dialbforblog.com/archives/389/|title=DIAL B for BLOG – THE WORLD'S GREATEST COMIC BLOGAZINE|accessdate=August 3, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150819193839/http://www.dialbforblog.com/archives/389/|archivedate=August 19, 2015}}</ref>]] === Асри тиллоӣ === ==== Сабти номи муаллифӣ ==== Кейн бар ивази ҷубронпулии дигар, хатти ҳатмӣ дар ҳама комиксҳои Бэтман, моликияти қаҳрамонро имзо кард. Ин хатти ибтидоӣ нагуфтааст, ки "Бэтменро Боб Кейн офаридааст"; номи у дар сахифаи сарлавхаи хар як хикоя танхо навишта мешуд. Ин ном дар миёнаҳои солҳои 1960 аз китоби комикс нопадид шуд ва бо кредитҳо барои нависанда ва рассомони воқеии ҳар як ҳикоя иваз карда шуд. Дар охири солҳои 1970-ум, вақте ки Ҷерри Сигел ва Ҷо Шустер ба гирифтани кредити "офаридашуда" дар унвонҳои Супермен шурӯъ карданд ва ба Уилям Мултон Марстон барои эҷоди Wonder Woman дода шуд, ҳикояҳои Батман ба иловаи "Офарида аз ҷониби Боб Кейн" оғоз карданд. ба кредитҳои дигар. ==== Солҳои аввал ==== [[File:Detective_Comics_27_(May_1939).png|мини| Бэтмен дебюти худро дар ''Детектив Комикс'' № 27 ( муқова аз моҳи майи 1939, рассом: Боб Кейн) кардааст.]] === Асрҳои нуқра ва биринҷӣ === ==== Солҳои 1950-ум ва аввали 1960-ум ==== === Асри муосир === ==== ''Шаволияи Торикӣ Бармегардад'' ==== ==== ''Найтфол'' ==== === Асри 21 === ==== ''Нав 52'' ==== == Тавсифномаи қаҳрамон == === Брюс Уэйн === [[File:Bruce_Wayne_Concept_Art.png|мини| Тасвири консептуалии Брюс Уэйн аз DC Comics, рассом: Микел Йанин]] ==== Шахсият ==== == Қаҳрамонҳои дуюмдараҷа == Иртиботи Бэтмен ҳам бо душманон ва ҳам бо шариконаш, бо мурури замон, ба эҷодиёти як қатор қаҳрамонҳои дуюмдараҷаи доимӣ боис гардидааст. <ref name="pearson pg 186">Pearson; Uricchio. </ref> === Душманон === === Шарикон === ; Алфред ; "Оилаи Бэтмен" ; Шаҳрвандон ; GCPD - Идораи Пулиси Готэм Сити ; Лигаи Адолат ; Робин [[File:Batman_&_Robin_(Batman_vol._1_-9_Feb._1942).jpg|мини| Батмен ва Робин, рассом: Ҷек Бернлӣ]] === Муносибатҳо === ==== Дарахти оилавӣ ==== ==== Муносибатҳои романтикӣ ==== ; Кэтвумен == Қобилиятҳо == === Маҳорат, тамрин ва дониш === Бэтмен дорои қудрати ғайриинсонии хос нест; вай ба «дониши чуқури илмӣ, маҳорати корогоҳӣ ё детективӣ ва қувваи волои ҷисмонии худ» такя мекунад. <ref name="Wright_p17">Wright, p. 17.</ref> Сарвати бепоёни Бэтмен ба ӯ дастрасӣ ба технологияҳои пешрафта медиҳад ва ҳамчун [[Олим|олими]] моҳир ӯ қодир аст, ки ин технологияҳоро ба манфиати худ истифода ва тағъир диҳад. Дар ҳикояҳо, Бэтменро ҳамчун яке аз бузургтарин детективҳои ҷаҳон ва ё ҳамчун бузургтарин ҳалкунандаи амалҳои ҷиноӣ мешиносанд. <ref>Mike Conray, ''500 Great Comicbook Action Heroes''. 2002, Collins & Brown. {{ISBN|978-1-84411-004-9}}</ref> Бэтмен борҳо ҳамчун шахси дорои зеҳни закӣ, яке аз беҳтарин размикорони Дунёи DC ва инсони вазъи ҷисмонӣ ва равониаш дар сатҳи баландтарин қарордошта тавсиф шудааст. <ref>{{Cite book|last=Greenberger|first=Robert|date=2008|title=The Essential Batman Encyclopedia|url=https://archive.org/details/essentialbatmane0000gree|publisher=Del Rey Books|isbn=978-0-345-50106-6}}</ref> Ҳамчун як полимат, дониш ва таҷрибаи ӯ дар фанҳои бешумор нисбат ба дигар қаҳрамонҳои Дунёи DC қариб беҳамто аст. Вай дар соҳаҳои гуногун, аз қабили математика, биология, физика, химия ва як қатор сатҳҳои муҳандисӣ маҳорат нишон додааст. Ӯ дар саросари ҷаҳон сайр карда, малакаҳои лозимиро барои мақсадҳои худ ба даст овардаст. Дар ''"Супермен: Ҳикояи марговар'' " Супермен Бэтменро яке аз зеҳнҳои олиҷаноби сайёра мешиносад. === Технология === Бэтмен дар мубориза бар зидди ҷинояткорӣ аз як қатор нақлиёт ва таҷҳизоти махсус ва бо фановариҳои пешрафта сохташуда истифода мебарад, ки тарҳҳои онҳо одатан шеваи кӯршабпаракро доранд. Муаррихи Бэтмен Лес Дэниэлс ба Гарднер Фоксро барои эҷоди консепсияи арсенали Бэтмен бо ҷорӣ намудани камарбанди махсус дар ''Детективи Комикс'' № 29 (июли 1939) ва аввалин аслиҳаи батаранг ва "Батгиро" дар ''Детектив Комикс'' №31, 32 эътироф мекунад (сентябр ва октябри соли 1939). ; Бэтмобил [[Акс:USD205998.png|мини| Бэтмобили силсилаи телевизионии соли 1966, ки Ҷорҷ Баррис консепсияи онро аз мошини Линколн Футура нусха кардааст]] ; Бэт-сигнал ; Ғори Бэтмен == Тарҷумаи ҳоли қаҳрамони афсонавӣ == === Асри 20 === ==== Пайдоиш ==== ==== Асри тиллоӣ ==== ==== Асри нуқра ==== ==== Асри биринҷӣ ==== ==== Асри муосир ==== === Асри 21 === == Таъсири фарҳангӣ ва мерос == === Дар дигар василаҳо === [[Акс:Adam_West_as_Batman_in_TV_series.JPG|рост|мини| Адам Уэст ҳамчун Бэтмен дар силсилаи телевизионии солҳои 1960.]] === Дар телевизион === [[File:Batmananimated32.png|чап|мини| Бэтмен тавре ки дар силсилаи аниматсионии солҳои 1990 тасвир шудааст.]] === Дар филм === [[File:Keaton_as_Batman.jpg|мини| Майкл Китон ҳамчун Бэтмен дар филми соли 1989.]] ==== Дунёи васеъи DC ==== [[File:Batman-BenAffleck.jpg|чап|мини| [[Бен Аффлек]] ҳамчун Бэтмен дар Дунёи васеъи DC .]] ==== Филмҳои DC Elseworlds ==== Данте Перейра-Олсон дар филми ''Ҷокер'' ''(2019)'' нақши Брюс Уэйни ҷавонро бозӣ мекунад. <ref name="Davis">{{Cite web|url=https://comicbook.com/dc/2018/10/23/joker-bruce-wayne-cast-dante-pereira-olson/|title='Joker': Dante Pereira-Olson Cast as Young Bruce Wayne|author=Davis|first=Brandon|website=ComicBook.com|date=October 23, 2018|accessdate=October 23, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181023224916/https://comicbook.com/dc/2018/10/23/joker-bruce-wayne-cast-dante-pereira-olson/|archivedate=October 23, 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/joker-movie-casts-dante-pereira-olso-as-young-bruce-wayne-1154483|title=Joker' Finds Its Young Bruce Wayne and Alfred Pennyworth|author=Couch|first=Aaron|website=The Hollywood Reporter|date=October 23, 2018|accessdate=October 23, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200829234527/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/joker-movie-casts-dante-pereira-olson-as-young-bruce-wayne-1154483|archivedate=August 29, 2020}}</ref> Роберт Паттинсон дар филми коргардон ''Мэтт'' Ривз ''[[:en:The_Batman_(film)|Бэтмен (2022,)]]'' нақши Брюс Уэйн / Бэтменро муҷассам мекунад, . <ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2019/film/news/robert-pattinson-batman-1203230054/|title=Robert Pattinson Is Officially 'The Batman'|author=McNary|first=Dave|website=Variety|date=May 31, 2019|accessdate=February 14, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190531173108/https://variety.com/2019/film/news/robert-pattinson-batman-1203230054/|archivedate=May 31, 2019}}</ref> <ref>{{Cite news|author=Murphy|first=J. Kim|date=2022-03-05|title='The Batman' Begins With Promising $57 Million Opening Day at Domestic Box Office|language=en-US|work=Variety|url=https://variety.com/2022/film/news/the-batman-box-office-opening-1235196853/|accessdate=2022-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220306020553/https://variety.com/2022/film/news/the-batman-box-office-opening-1235196853/|archivedate=March 6, 2022}}</ref> ==== Дунёи DC ==== Нақшбозии нави Бэтмен дар доираи франшизаи Дунёи DC (DCU) дар филми ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/The_Brave_and_the_Bold_(film)" rel="mw:ExtLink" title="The Brave and the Bold (film)" class="mw-redirect cx-link" data-linkid="1833">The Brave and the Bold</a>'' оғоз мегардад, ки аз тарафи DC Studios истеҳсол хоҳад шуд. Филм ба Бэтмен ва Дэмиан Уэйн тамаркуз хоҳад кард. == Қайдҳо == {{Notelist}} == Иқтибосҳо == == Сарчашмаҳо == == Пайвандҳои беруна == * {{Вебгоҳи расмӣ}} * [https://web.archive.org/web/20121130190321/http://www.dcuguide.com/who.php?name=batman Batman Bio at the Unofficial Guide to the DC Universe] * Batman on DC Database, a DC Comics wiki * [https://web.archive.org/web/20121025171907/http://www.comicsinventory.com/Search/Title/01b8774d-ecd5-4843-b456-9bf100018b07 Batman (1940–present) Comics Inventory] * {{Dmoz|Arts/Comics/Titles/B/Batman|Batman}} {{Batman|state=expanded}}{{Justice League characters}} 9etppu5fsq5m1um724ke700dw5gybnb 0 307404 1483315 1347145 2026-08-13T19:46:19Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483315 wikitext text/x-wiki [[Акс:Conseilturcique.svg|алт=Conseilturcique.svg|мини|Арманистон, охирин монеаи зидди [[пантуркизм]] ва бунёди кишвари хаёлии Турон]] '''Наслкушии арманиҳо''' (ба [[Забони арманӣ|арманӣ]]: Հայոցи Ցեղասպանություն; ба [[Забони туркӣ|туркии Истонбулӣ]]: Ermeni Soykırımı) ки гоҳе бо номҳои дайгарӣ чун поксазии нажодӣ,куштори аромана ва низ тавассути худи арманиҳо бо унвони ҷинояти бузург (ба [[Забони арманӣ|арманӣ]]: Մեծи Եղեռն) шинохта мешавад, ба нобӯдии амдӣ ва аз пеш барномарезӣшудаи ([[Наслкушӣ]]) ҷамъияти армании сокини сарзаминҳои таҳти кантроли [[Имперотурии Усмонӣ|императории усмонӣ]] дар даврони [[Ҷанги ҷаҳонии якум|ҷанги ҷаҳонии аввал]] (1915 то 1917 милодӣ) тавассути давлатмардони усмонӣу раҳбарони қиёми [[:en:Young_Turks|туркҳои ҷавон]] гуфта мешавад. Амалиёт дар қолаби кушторҳои даста-ҷамъӣ ва низ бадаргаҳои иҷборӣ дар шароитӣ ки мӯҷиботи марги Бадарғашудагонро фароҳам оварад, анҷом мешуд<ref name="Riggs" /> Имрӯз шумораи умумии қурбониёни наслкушии арманиҳо якуним миллион нафар тахмин зада мешавад. Дар таии ин даврон, тасаввурӣ барои теъдодӣ аз сардамдорони турк эҷод шуда буд мабнӣ бар инки эҷоди кишварии ҷадиду навин (Туркия) барои туркҳо Вобаста ба эҷоди кишварӣ бо як нажоди воҳид (яъне туркҳо) аст ва ин кор бо тасфияи нажодӣ ки ҳамон поксазии минтақаи [[Осиёи Хурд|Анатолия]] аз ақаллиятҳои динӣу нажодӣ (ба хусӯси Юнонён, Ошӯриёну аромана) аст Анҷом мешавад. зи ин рӯ, дигари гуруҳҳои қавмии минтақа, аз ҷумлаи Ошӯриён, Юнонён ва курдҳо низ ба тариқии мушобеҳи мавриди ҳамлаи туркони усмонӣ қарор гирифтанд; ба гӯнае ки бисёре аз муҳаққиқон ин рӯйдодҳоро низ бахше аз ҳамон сиёсати нобўдсозии қавмии давлати мардони турк донистаанд.<ref name="Schaller">Schaller, Dominik J. and Zimmerer, Jürgen 'Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies—introduction', Journal of Genocide Research, 10:1, 7 – 14. Online access: (Accessed March 2011). Excerpt 1:"It is, however, important to acknowledge that the Young Turkish leaders aimed at eliminating Kurdish identity by deporting them from their ancestral land and by dispersing them in small groups. The Young Turks partially implemented these plans during World War I: up to 700,000 Kurds were forcibly removed; half of the displaced perished." Excerpt 2:"Even more importantly, as shown above, Kurds fell victim to a similar treatment at the hands of the Young Turks as the Armenians and other Christian groups.". Excerpt 3: "As we can see from Knzler's statement, Kurds had to endure a very similar fate to that of the Armenians. Forcing them on death marches during the winter closely resembles the Armenian's marches, with a very similar outcome. The overall aim of the Young Turkish policy towards the Kurds was—according to Knzler—genocidal: “It was the Young Turks' intention not to let these Kurdish elements go back to their ancestral homeland. Instead, they should little by little be completely absorbed in Turkdom [… im Trkentume aufgehen]."</ref> Имрӯз ин ҳодиса ҳамчун яке аз аввалин Наслкушиҳои [[Садаи XX|асри 20]] шинохта шудааст.<ref name="24.04.1998">[http://www.armenian-genocide.org/Affirmation.153/current_category.7/affirmation_detail.html Council of Europe Parliamentary Assembly Resolution, April 24, 1998].</ref> Илова бар боздошту [[Ҷазои қатл|эъдоми]] арманиҳо, ҷамъияти бисёр зиёдӣ аз мардон, занону кӯдакони арманӣ аз хонау кошонаи худ табъид, бидӯни ҳеҷ дастрасӣ ба обу ғизо ба қасди марг водор ба роҳпаймоӣ дар масирҳои тӯлонӣ ва биёбоне шуданд.<ref name="rain">اسماعیل رائین، قتل‌عام ارمنیان، انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۵۷</ref> Таҷовузу озору азияти ҷинсии қурбониён тавассути неруҳои мутахосим дар тӯли табъид ба дафъот гузориш шудааст.<ref>{{Cite journal|author=Sharlach|first=Lisa|title=Rape as Genocide: Bangladesh, the Former Yugoslavia, and Rwanda|journal=New Political Science|year=2000|volume=1|issue=22|doi=10.1080/713687893|url=http://dx.doi.org/10.1080/713687893|ref=harv}}</ref> Пажӯҳишҳои бисёр зиёдӣ дарбораи Наслкушӣ арманӣони анҷом шуда ва мешавад.<ref name="nazi">Rummel R. J. "''The Holocaust in Comparative and Historical Perspective''". The Journal of Social Issues. Volume 3, no.2. [[April ۱]], ۱۹۹۸. Retrieved [[April ۳۰]], ۲۰۰۷.</ref> Ки қариб ба аксарияти онҳо вуқуъи чунин Наслкушииро воқеӣ ва инкорнопазӣр медонанд. Имрӯза кишвари [[Арманистон]] хоҳон ба расмият шинохтан ин Наслкушӣаст аммо [[Давлат|давлати]] [[Туркия]] алорақми адами инкори вуқуъи чунин воқеае аз пазируфтан ин воқеа бо унвони «[[Наслкушӣ]]» худдорӣ кардау вуҷӯди сиёсати систематик барои нобӯдии арманӣонро қабӯл надорад. Туркия муътақидаст ки дар он солҳо илова бар арманиҳо туркҳои бедифо низ қурбонии ошуфтагиҳо шудаанд. Ихроҷи арманиҳо ағлаби авқот бо ғорат, таҷовузу куштор ҳамроҳ буд. Хеле аз ихроҷшудагон кушта шуданд, ё аз гуруснагӣ ва бесарпаноҳӣ дар роҳи урдӯгоҳҳои наздики [[Вилояти Дайр-уз-Завр|вилояти Дайр-Аззор]] ҷонишонро аз даст доданд. Чандин ҳазор нафар аз гуруснагӣу беморӣ дар урдӯгоҳҳои усарои ҷангӣ — ки дар онҷои сохта шуда буд — ҷонишонро аз даст доданд.<ref name="Masters">Masters,Bruce, Encyclopedia of the Ottoman Empire, 2008,” Armenian Massacres”,page 54-55</ref> [[Акс:Armenian_Genocide_memorial_of_Der_Zor,_the_museum2.jpg|мини|250x250пкс| Осорхонаи наслкушии арманиҳо дар Дайр-Аззор]] Иҷмоъи назарӣ дар мавриди иллатҳоу ҳадафҳои ихроҷи арманиҳо мумкинаст ҳаргиз ба даст ниёед. Соҳиби мансабҳои турк иҷозаи санҷидани архиви таърихи ҷангро ба гуруҳи мустақили таҳқиқотӣ таърих надоданду ҳадафи давлати усмонӣ аз ихроҷи арманиҳо ҳалнашуда боқӣ мондааст. Хотираи ин воқеа ба унвони ҷанбаи бисёр муҳим бар ҳувияти миллии арманӣон то ба имрӯзи боқӣ мондааст ва бисёре аз арманӣон иддао мекунанд ки ҳеҷ созишӣ бо Ҷумҳурии Туркия то замони ба расмият шинохтани амали Наслкушӣ имкон надорад.<ref name="Masters">Masters,Bruce, Encyclopedia of the Ottoman Empire, 2008,” Armenian Massacres”,page 54-55</ref> Донишномаи Эрон дар ин маврид навиштааст: «бузургтарин рӯйдоди мусӣбатбор дар таърихи арманӣон бо оғози [[Ҷанги ҷаҳонии якум|ҷанги ҷаҳонии аввал]] рӯй дод. Дар 1915 милодии давлати туркони ҷавон тасмим гирифт ҳамаи ҷамъияти армании 1,750,000 нафарии кишварро ба [[Сурия|Сурияу]] [[Байнаннаҳрайн]] интиқол диҳад. Онон арманиҳо дар императории усмониро ба рағми таъаҳҳуди бисёре аз онон ба вафодорӣ, аносири хатарноки хориҷӣу шарик дар тутеъаи душмани масӣҳиигарои Царьӣ барои барҳам задани фаъолиятҳои усмонӣ дар шарқ медонистанд. Дар ончӣ баъдҳо «нахустин Наслкушии» садаи 20и милодӣ хонда шуд, садҳо ҳазор арманӣ ки аз хонаҳои худ ронда шуда буданд, ё қатли ом шуданд, ё дар байни ҷобаҷоеи қавмӣ, он қадари пиёда роҳ паймӯданд то ҷон бохтанд. Шумори кушташудагони арманӣ дар Туркияи таии солҳои 1915 то 1923 милодии байни 600,000 (дар манобеи расмии Туркия) то 1,500,000 тан баровард шудааст. Илова бар ин, таии ин муддат даҳҳо ҳазор тан аз онон ба [[Русия|Рӯсия]], [[Эрон]], [[Лубнон]], [[Сурия]], [[фаронса]]<nowiki/>у [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|иёлоти муттаҳидаи Амрико]] муҳоҷират карданд.» == Таърих == Дар соли 1453 милодӣ, сипоҳёни [[:en:Mehmed_II|Муҳаммади II]] шаҳри масӣҳии [[Қустантиния|Қустантинияро]] бо номи [[ислом]] гушӯданд ва ба умри [[Имперотурии Бизонс|императории рӯми шарқӣ]] (бизанс) ки аз марокизи фарҳангии [[аврупо]] буд, поён доданд. Ба ин тартиб императории усмонии тавассути туркҳои муҳоҷирӣ ки вориди Осиёи сағир шуда буданд эҷод шуд. Усмониҳо бо омехтае аз [[Фарҳанг|фарҳанги]] туркӣ - исломӣ ба ҳазфи Масеҳён пардохтанд. Нахустин кори онҳо бардоштани номи Константину гузоштани калимаи ислом ба ҷои он буд ки номи пойтахт ба Исломбӯл ([[Истанбул|Истонбул]]) тағйир ёфт.<ref>{{Cite book|first=Roger|last=Crowley|title=Constantinople: The Last Great Siege, 1453|url=https://archive.org/details/constantinoplela0000crow|location=|publisher=Faber|year=۲۰۰۶|isbn=۰-۵۷۱-۲۲۱۸۵-۸}} (reviewed by {{Cite web|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-155920054.html|title=The fall of Constantinople and the end of empire|author=Foster|first=Charles|website=Contemporary Review|quote=Some say the Middle Ages ended then|date=September 22, 2006}})</ref> [[Акс:Starvationarmeniangenocide.jpg|мини|250x250пкс| Гурӯҳе аз арманиҳо аз Туркия депорт карда мешаванд ва ба хатти бритониёӣ наздик мешаванд Нашр: Осорхонаи ҷанги Бритониё<ref>[http://www.iwm.org.uk/collections/search?query=Q+24744 تارنمای موزه جنگ بریتانیا]</ref>]] Ҳарчанд ҳукумати усмонӣ дар шарқ бо бархӯрд бо [[Сафавиён|Сафавӣ]] ва ҷангҳои тӯлонӣ ба натиҷае нарасид, аммо онҳо дар Аврупо пешравӣ карданд ва ба дарвозаҳои [[Вена]] расиданд. Пас аз шикасти қатъӣ аз нерӯҳои муттаҳидаи аврупоӣ дар соли 1683 мелодӣ, ҳукумати усмонӣ тадриҷан ақибнишинӣ кард ва дар тӯли чанд аср каму беш тамоми дороии худро дар Аврупо аз даст дод. Пас аз ин корњои дохилии императорї низ пароканда шуданд ва тамоми талошњои дохилї ва байналмилалї барои барќарорсозии корњо бенатиља монд, то њукумати Усмонї ба унвони «марди бемори Аврупо» маъруф гардад.<ref>de Bellaigue, Christopher. "[http://www.nybooks.com/articles/14094#fnr1 Turkey's Hidden Past]". New York Review of Books, 48:4, 2001-03-08.</ref><ref name="The Sick Man of Europe">de Bellaigue, Christopher. "[http://www.nybooks.com/articles/14094#fnr1 The Sick Man of Europe]". New York Review of Books, 48:11, 2001-07-05.</ref><ref>"[http://www.britannica.com/ebi/article-206012 Ottoman Empire]." Britannica Student Encyclopedia. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 19 Apr. 2007.</ref> === зулми Абдулхамидӣ === Аз охири [[Садаи XIX|асри 19]] зулми ҳукумати усмонӣ бар зидди шаҳрвандони армании он империя шадидтар шуд. [[:ru:Абдул-Хамид_II|Абдулҳамиди II]] бо ду роҳ кӯшиш кард, ки [[:en:Western_Armenia|Арманистони Ғарби]] ро аз аҳолии бумӣ холӣ кунад: * аз тариқи гирифтани молиётҳои сангин, ки ниҳоятан мунҷар ба муҳоҷирати рустоиён мешуд. Сиёсати пешгирифтаи ҳокимони усмонӣ шиддати вазъияти дардовареро, ки арманиҳо дар он буданд, боз ҳам бештар кард. Андозҳои ғайриқонунӣ, ғоратгарӣ, тасарруфи заминҳои хусусӣ, куштор, ҳамла ва одамрабоӣ аз амалҳои асосии ҳукумат террор ва зулм буд, ки арманиҳо дар зери он зиндагӣ мекарданд. Заҷр ва озорҳоу ситамҳое ки як ҳукӯмати фосиду орӣ аз ҳар гӯна эҳсоси масъӯлият дар ҳақи мардуми арманӣ раво медошт, ҳукӯматӣ ки таассуби тунди сокинони ғайри масӣҳиро таҳрик мекард ва аз курдҳо барои амалӣ кардани назароти худ сӯъиистифода менамӯд.<ref name="history.com">history.com. "[http://www.history.com/topics/armenian-genocide ARMENIAN GENOCIDE]." ARMENIAN GENOCIDE</ref><ref name="Rouben Paul Adalian">Rouben Paul Adalian. "[http://www.armenian-genocide.org/ottoman.html Ottoman Empire and the Armenian Genocide]." Encyclopedia Entries on the Armenian Genocide</ref> * Бо таҳрики эҳсосоти мазҳабӣ мардумон курду [[:ru:Черкесы_в_Турции|черкес]], ки дар он замони ҷузви сипоҳёни усмонӣ маҳсӯб мешуданд, алайҳи арманиҳоу ташвиқи онҳо ба ҳамла ба рӯстоҳои арманӣнишину ғорату чаповули саканаи арманӣ, қатл ё водор кардани онҳо ба кӯчи иҷборӣ.<ref>[[iarchive:lapolitiquedusu00brgoog|ویکتور برار، سیاست سلطان، مجله پاریس، مورخ ۱۵ دسامبر 1896.صفحه:۸۸۵]]</ref> Албата бисёре аз курдҳо низ ки мухолифи Наслкушӣ буданд аз ширкат дар куштору ғорат сарбоз заданд ва дар иваз бо пинҳон кардан ё бо гирифтани Сарпарастии кӯдакон арманӣ ба онҳо кумак карданд.<ref>Henry H. Riggs, ''Days of Tragedy in Armenia: Personal Experiences in Harpoot'', page 158, 1997.</ref> [[Акс:Armenia22hamidian.jpg|рост|мини|220x220пкс| Қурбониёни куштори арманиҳо дар гӯри дастаҷамъӣ дар қабристони Эрзурум ба хок супурда мешаванд.]] илова бар молиётҳои сангине, ки мақомот давлати Усмонӣ аз арманён мегирифтанд ин мардум маҷбӯр буданд боҷҳои ғайриқонуни ҳам ба бузургони Кучманчиёни курд бипардозад. Агар дар кишварҳои мутамаддин ду навъ молиёти мутамоиз ба номи мустақим ва ғайримустақим гирифта мешавад барои деҳқонони армании Туркия ин тақсимбанди ба сурат дигаре буд, бад-ин маънӣ, ки онон низ дунуъ молиёт мепардохтанд, молиётҳои қонунӣ ва ғайриқонунӣ. Илова бар ин рустоҳои арманинишин маҷбӯр буданд замистонҳо афрод Кучманчиёни курдро, ки дар охири поиз чарогоҳҳои кӯҳистониро тарк мегуфтанд ва ба дашт меомаданд бебаҳо дар хонаҳои худ маскан бидиҳанд.<ref>A Ride through Asia Minor and Armenia,Author: Henry C. Barkley</ref> Баъдҳо вақте сиёсати давлати Усмонӣ дар зиддият бо тӯдаҳои армани ба авҷи шиддати худ расид амали (дарогунод) ё (таҳмили сарбоз) сурат гирифт, бад-ин маънӣ, ки давлат сарбозон туркро ба зӯр дар хонаводаҳои армани сукно медод. Ин вазъият аз соли 1878 то соли 1894 боиси муҳоҷирати даҳҳо ҳазор арманӣ ба [[Қафқози Ҷанубӣ]] ва ба [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] шуд. Аммо бештари халки арман, ки ба ватани худ сахт дилбаста буд, дар мамлакати худ монд. Арманиҳо эҳсос карданд, ки ин муҳоҷират бешубҳа ҳадафи сиёсати усмонӣ аст ва онҳо бояд бо мондан ва часпидан ба хонаву замини худ нақшаи онҳоро шикаст диҳанд. Дар байни арманиҳо норозигии амиқ пайдо шуд ва он боиси таъсиси иттиҳодияҳо ва ҳизбҳои арманӣ гардид, ки ҳадафи онҳо беҳтар намудани шароити зиндагии арманиҳо дар Туркия ва дифоъ аз миллати арман буд. Мохи июни соли 1890 дар [[Эрзурум]] вокеаи хунин руй дод. Бар асоси гузориши беасос ва дурӯғ, маъмурони интизомии усмонӣ барои кашфи аслиҳа дар калисои Апостолии армании Эрзурум кофтукоб ва таҳқиқ карданд. Арманиҳое, ки аз ин таҳқир ва таҷовуз ба макони муқаддаси худ ба хашм омада буданд, бо сарварии яке аз афроди маъруфи худ бо номи "Ҳорутюн Пасдермаҷиён" хостанд аз калисои худ дифоъ кунанд, аммо нерӯҳои мусаллаҳи туркҳо ҳамаро дар ҷои худ тирборон карданд.<ref>[[هراند پاسدرماجیان]]. تاریخ ارمنستان. تهران: انتشارات زرین. صفحه:۳۸۵ تا ۳۸۹</ref> Виктор Брар дар китоби худ менависад:<ref>[https://archive.org/details/lapolitiquedusu00brgoog][[ویکتور برار]]<span>، سیاست سلطان، مجله پاریس، مورخ ۱۵ دسامبر ۱۸۹۶</span></ref>{{Гуфтовард|« тафтишу бозрасӣ дар килисо бо ношӣгарӣу хушунатӣ ки аскарони турки маъмӯлан дар ин гӯнаи амалиёт аз худ нишон медиҳанд анҷом гирифт . Килисои ҷомеъ ки арманӣон аз он дифо мекарданд ба зӯр тасхир шуд ва аз тарафи сарбозони турк, мавриди беҳурматӣу тавҳин қарор гирифт . Бозрасӣу тафтиш собит кард ки на аслаҳае дар кор бӯда ва на борӯтӣ, вале бист арманӣ ба қатл расида ва беш аз сесад нафари маҷрӯҳ шуда буданд.»<ref>{{cite web |url = http://www.jaures.eu/ressources/de_jaures/les-massacres-darmenie-1896/ |title = Les massacres d’Arménie (1896) |work = jaures.eu |accessdate =}}</ref>}}«Масеҳён дар маърази таҳқиру тавҳин қарор доштанд. Онон аз баргузарии маросими динишан ба гӯнае ки мусулмононро нороҳат кунад манъ шуда буданд. Ба садо даровардани занги калисо ва сохти калисоё каниса мамнӯъ буд. Таъмири килисоҳои мавҷӯд ба Гирифтани иҷозати ҳукумат ниёз дошт. Иловаи барӣн, Масеҳён аз асбсаворӣу ҳамли аслаҳа манъ шуда буданд,у ҳангоми убӯри мусулмонон бояд канор мекашиданд. Ранги либосу кафши Масеҳёну кайфияти ҷинси онҳо бояд қобили ташхис аз мусалламин мибуд. Аз чандин ҳукми ҳукӯматӣ ки ба дасти мо расидааст, мисли ин намӯна аз садаи 16 пайдост ки замонӣ пӯшидан хуфтонҳои<ref>نوعی لباس مردانه</ref> яқадор, порчаҳои гаронқимат, барои ғайри мусулмонони мамнӯъ буд. Ҳамчунин ранги либоси Масеҳёни мутафовит буд, кафш ва сарбаанди арманиҳо бояд қирмиз бошад, дар ҳоле ки Юнонён сиёҳу яҳудён фирӯзай мепӯшеданд. Бояд хонаҳои онон ранги мутафовитӣ аз мусулмонон медошт ва ҳатто дар ҳаммомҳои умумии ғайри мусулмонон бояд зангулае ба порчаи ҳаммоми худ васл мекарданд.»<ref>کتاب اقدام شرم آور، نویسنده:تانر آکچام، مترجم:بابک واحدی و محسن قائم مقامی</ref> Пас аз барканории Султон Абдулҳамид, тавассути туркони ҷавон, ки арманиҳо нақш ба сазои дар инқилоб доштанд, давлати ҷадид ҳамаи ваъдаҳои худро фаромӯш карда ва иқдоме дар ҷиҳати беҳбуди авзоъи умуми кишвар ва ба хусус тармими вазъияти арманён накард. Ба тадриҷ маълум шуд, ки манзури туркони ҷавон аз шиори (иттиҳод ва бародари) мустаҳил шудани милали ғайри турк императори дар миёни туркҳо ва ташкили давлати якдаст турки буд. Ба ҳамин ҷиҳат, роҷеъ ба ҳуқуқ дохили – қавми сокинони ғайри турк ба ҳеҷ ваҷҳ ҳозир ба гуфтугӯ набуданд ва ба акс, бо хушунате, ки ёдовари аъмоли султон Абдулҳамид буд шурӯъ ба саркӯби эътирозот мардуми намуданд.<ref>[https://archive.org/stream/jstor-198174/198174_djvu.txt پل روهرباخ در توران و ارمنستان،(روزنامه‌نگار و نویسنده آلمانی متولد در ۱۸۶۹-نوشته‌های او دربارهٔ سیاست جهانی و جغرافیاست) از قفقاز تا دریای مدیترانه چاپ ۱۹۰۳ لایپزیک.]</ref> давлатҳои Аврупоӣ, аз ҷумла [[Русия]] ва [[Ингилистон]], гарчи ҳушдорҳои дар робита бо арманиҳо ба давлати ҷадид медоданд, аммо манофеъи худи онҳо, ба хусус Англистон, дар императори Усмонӣ ва низ рақобатҳои фимобини худашон монеъ аз иқдоми ҷиддӣ барои иҷбори туркҳо ба поён додан ба ситамҳо алайҳи саканаи армани мешуд. Туркони ҷавон бо илм ба ин мавзӯъ, дарсадад баромаданд, ки масъалаи арманиро бо қалъ ва қамъи комили онон дар сатҳи императори ҳал намоянд, ба наҳве, кӣ, ба гумони худашон, дигар мӯҷиби барои дархости ислоҳот вуҷуд надошта бошад. Омиле, ки ба вежа онҳоро ба сӯии ин роҳи ҳал савқ медод, ин буд, ки сардамдорони ҳизби иттиҳод ва тараққӣ, бо илҳом аз идаҳои [[Пантуркизм]], ҳадаф дӯрдасти эҳёи императори Усмониро думбол мекарданд.<ref>ژان ماری کارزو، ارمنستان ۱۹۱۵، ترجمه فریبرز برزگر، تهران: جاویدان</ref> [[Ҷанги ҷаҳонии якум|ҷанги ҷаҳони аввал]] фурсати муносиберо ба туркони ҷавон дод. Туркони ҷавон дар соли 1915 мелодӣ тайи як барномаи аз пеш рехташуда, Наслкушии арманёнро ба марҳалаи иҷро дароварданд. Барномае, ки улгуии барои Олмони нозӣ дар [[ҷанги ҷаҳонии дувум]] шуд. Нобудии миллати арманӣ тавассути давлати вақти Туркия (туркони ҷавон) ба шакле дақиқ ва маҳрамона тарҳрезӣ ва иҷро шуд. Дар роси ин тарҳ Муҳаммад талъат пошо вазири кишвар, Исмоил анвар ([[Анварпошшо]]) вазири дифоъ ва Аҳмад ҷамол пошо вазири дарёдории Туркия қарор доштанд ва аз аъзои ҳизби иттиҳод ва тараққи буданд. Инон барои пешбурди ҳадафҳои худ ба давлати Олмон вобаста шуда буданд. Давлати Туркия барои иҷрои ин тарҳ кумитае се нафара ташкил дод, ки аъзои он [[:ru:Шакир,_Бехаэддин|баҳоуддин шокир]], [[:en:Ali_Şükrü_Bey|Алӣи шикарӣ]] ва [[:ru:Назим-бей|доктор нозим]] буданд. Ин тарҳ дар солҳои 1923–1915 дар [[:ru:Западная_Армения|Арманистони ғарбе]], ки таҳти ишғоли [[Имперотурии Усмонӣ]] буд, ба иҷро даромад ва тайи он як ва нем миллион аз мардум бедифоъи армани аз зан ва мард ва пир ва ҷавон қурбони шуданд ва ҳудуди ҳаштсад ҳазор нафари дигар дар саросари ҷаҳон пароканда шуданд.<ref name="rain">اسماعیل رائین، قتل‌عام ارمنیان، انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۵۷</ref> бино бар ин тарҳ нахуст куллияи мардони армани аз 15 сол то 50 солро, ки тавон доштанд, ба баҳонаи бурдан ба ҷабҳаҳои набард ба артиш фаро хонда шуданд. Дар онҷо онҳоро халъи силоҳ карда ва ба гардонҳои бигори дар пушти ҷабҳа мунтақил карданд.<ref>ادیک باغداساریان، نگاهی به نژادکشی ارمنیان. صفحهٔ ۳۴</ref> == Сабабҳои геноциди арманиҳо == [[Акс:Human_remains_from_the_massacre_of_the_Armenians_at_Erzingan.jpg|мини|250x250пкс| Устухонҳои боқимондаи генотсиди арманиҳо дар [[Арзанҷон]]]] * '''Забт кардани сарзамини бостонии Арманистон'''<ref>{{Cite web|url=http://www.genocide1915.org/fragorochsvar_bakgrund.html|title=What were the reasons for the massacres and the persecutions?|website=genocide1915.org|accessdate=}}</ref> Бар асоси сиёсати [[Пантуркизм]] ва идомаи сиёсати қатли ом ва наслкушии миллати арман, ҳукуматҳои Туркия ба таҳриф ва тағийр додани номҳои маҳалҳои Арманистони Ғарбӣ шурӯъ карданд. Оғози ин равандро аз соли 1878 пас аз баста шудани Шартномаи Сан-Стефано<ref>این معاهده در ۳ مارس ۱۸۷۸ میلادی بین دولتهای عثمانی و روسیهٔ تزاری منعقد شد که مادهٔ ۱۶ آن در مورد ولایات ارمنی حکومت عثمانی بود.</ref> дидан мумкин аст. дар модаи 16 ин муоҳида аз Арманистон ва шаш вилояти армани Туркия ёд шуда аммо пас аз он, дар паймони Берлин (1878),<ref>این معاهده در ۱۳ ژوئیه ۱۸۷۸ میلادی بین دولتهای عثمانی و روسیه تزاری منعقد شد که مادهٔ ۶۱ آن در مورد ولایات ارمنی حکومت عثمانی بود.</ref> банд 61, ки ба Арманистон ихтисос дода шуда, калимаи Арманистон ҳазф ва фақат номи устонҳои арманинишин зикр шудааст. Ҳукуматҳои Туркия бо ин ҳам қаноат накарданд ва ба ҷои Арманистони Ғарбӣ калимаи Туркияи Шарқӣ ё [[Курдистон|Курдистонро]] маъмул карданд. Хамин тавр, дар соли 1878 хукумати Туркия ба хокимони худ телеграммахои махфй фиристода, ба онхо дар мукотибаи худ калимаи ''Арманистонро'' манъ кард ва дар матбуот истифода бурдани калимаи ''Арманистон'' низ манъ карда шуд.<ref>Blundell, Roger Boar, Nigel (1991). Crooks, crime and corruption. New York: Dorset Press. p. 232. {{ISBN|978-0-88029-615-1|en}}.</ref><ref>Balakian, Peter. The Burning Tigris: The Armenian Genocide and America's Response. HarperCollins. p. 36. {{ISBN|978-0-06-186017-1|en}}.</ref> Пайгирии ин масъала аз ҷониби ҳукумати [[Имперотурии Усмонӣ|усмонӣ]] дар соли 1890 амиқтар шуд; Вакте ки хукуматхои Туркия кушиш мекарданд, ки катли ом ва геноциди арманихоро ба накша гиранд. 26 январи соли 1914 дар созишномае, ки миёни Русия ва ҳукумати Туркия имзо шуд ва ба далели фишори ҳукумати турк ба Русия, унвони вилояти Арманистон ба [[Анатолияи Шарқӣ]] иваз карда шуд.<ref>(Russian) Modern History of Armenia in the Works of Foreign Authors [Novaya istoriya Armenii v trudax sovremennix zarubezhnix avtorov], edited by R. Sahakyan, Yerevan, 1993, p. 15</ref> Исмоили Анвар 6 октябри 1916 дар ҳукме эълон кард, ки:<ref>General Directorate of State Archives of the Republic of Turkey, İstanbul Vilayet Mektupçuluğu, no. 000955, 23 Kânunuevvel 1331 (October 6, 1916) Ordinance of Enver Pasha (retrieved from the private archives of Sait Çetinoğlu)</ref><ref name="Confiscation and Destruction: The Young Turk Seizure of Armenian Property">{{Cite book|last=Ungor; Polatel|first=Ugur; Mehmet|title=Confiscation and Destruction: The Young Turk Seizure of Armenian Property|year=2011|publisher=Continuum International Publishing Group|isbn=978-1-4411-3055-6|page=224|url=http://books.google.com/books?id=06K7KM4s-wgC&dq}}</ref><ref name="Tesev">{{Cite book|last=Nisanyan|first=Sevan|title=Hayali Coğrafyalar: Cumhuriyet Döneminde Türkiye'de Değiştirilen Yeradları|year=2011|publisher=TESEV Demokratikleşme Programı|location=Istanbul|url=http://www.tesev.org.tr/Upload/Publication/07099885-0fa4-47ce-937c-84baf4a75cc2/yeradlari-tumu.pdf|access-date=12 January 2013|quote=Turkish: Memalik-i Osmaniyyede Ermenice, Rumca ve Bulgarca, hasılı İslam olmayan milletler lisanıyla yadedilen vilayet, sancak, kasaba, köy, dağ, nehir, ilah. bilcümle isimlerin Türkçeye tahvili mukarrerdir. Şu müsaid zamanımızdan süratle istifade edilerek bu maksadın fiile konması hususunda himmetinizi rica ederim.|language=tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20150826224002/http://www.tesev.org.tr/Upload/Publication/07099885-0fa4-47ce-937c-84baf4a75cc2/yeradlari-tumu.pdf|archive-date=۲۶ اوت ۲۰۱۵|dead-url=yes}}</ref><ref name="Creating the Turk’s Homeland: Modernization, Nationalism and Geography in Southeast Turkey in the late 19th and 20th Centuries">{{Cite book|last=Öktem|first=Kerem|title=Creating the Turk's Homeland: Modernization, Nationalism and Geography in Southeast Turkey in the late 19th and 20th Centuries|year=2003|publisher=University of Oxford, School of Geography an the Environment, Mansfield Road, Oxford, OX1 3TB, UK|location=Harvard|url=http://arsiv.setav.org/ups/dosya/13204.pdf|access-date=۲۷ ژوئن ۲۰۱۶|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109123500/http://arsiv.setav.org/ups/dosya/13204.pdf|archive-date=۹ نوامبر ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref><ref name="İttihat ve Terakki'nin Müslümanları iskân politikası: (1913 - 1918)">{{Cite book|last=Dündar|first=Fuat|title=İttihat ve Terakki'nin Müslümanları iskân politikası: (1913–1918)|year=2001|publisher=İletisim|location=İstanbul|isbn=978-975-470-911-7|page=284|url=http://books.google.com/books?id=qM5pAAAAMAAJ&q|edition=1. baskı|access-date=12 January 2013|language=tr}}</ref>{{Гуфтовард|Қарор аст, вилоятҳо, ноҳияҳо, шаҳрҳо, деҳот, кӯҳҳо ва рӯдхонаҳое, ки номашон ба миллатҳои ғайриисломӣ, аз қабили арманӣ, юнонӣ, ошурӣ тааллуқ дорад, ба туркӣ иваз карда шавад. аз ин лаҳза барои расидан ба ҳадафи асли мо аз фурсат бидаст омада астфода намоъед. (Архиви генералии Ҷумҳурии Туркия, Истанбул)}} * '''[[Пантуркизм]] - пантуранизм''' Дар остонаи Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ ба сиёсати Туркия ду нақшаи асосӣ: пантуркизм ва пантуранизм таъсир расонд. Маќсади наќшаи аввал маҷбуран турккунонии тамоми миллатњои Гайритурк буд, ки аксарияти сокинони императории Усмониро ташкил медоданд; Ва њадаф аз наќшаи дуюм, яъне пантуронї, гирд овардани тамоми миллатњои турониён дар њудуди як давлати бузурги туркї, ки аз Босфор то [[Осиёи Марказӣ|Осиёи Миёнаро]] фаро гирифтааст, буд. Ин ҷунбиши пантуранизм низ ҳаводороне чун [[Зиё Гӯкалп]] ва назариячиёне чун Монс Текин Алп пайдо карда буд.<ref name="Graham Richards">Graham Richards. "[http://simbi.kemenag.go.id/pustaka/images/materibuku/Race%20Racism%20and%20Psychology.pdf Race, Racism, and Psychology: Towards a Reflexive History] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160411054737/http://simbi.kemenag.go.id/pustaka/images/materibuku/Race%20Racism%20and%20Psychology.pdf|date=۱۱ آوریل 2016}}." London and New York,First published 1997</ref> Итминон дошт, ки пантуранизм бидуни шикаст ва пошхурии империяи Русия ғайриимкон аст. Орзуи амалй гардондани пантуранизм, магар бо ёрии харбии як давлати бузург амалй шуда наметавонист ва ин давлати бузург ба чуз [[Имперотурии Олмон]] дигар касе шуда наметавонист. арманён монее бар сари роҳи таҳаққуқи ин нақша буданд. Арманён ҳамчун '''девори оҳанин''' миёни туркҳои Усмонӣ ва туркзабонони Ќафқоз, ки ҳеҷгуна пайвасти нижоди бо онон надоранд ва туркони он сӯи дарёи Хазар буданд, қарор гирифта буданд.<ref name="rain">اسماعیل رائین، قتل‌عام ارمنیان، انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۵۷</ref> [[Зиё Гӯкалп]] соли 1915 дар [[Веймар]] дар лавхаи ёдгории нашри асари [[Алптегин|Алп Текин]] «Туркизм ва пантуркизм» менависад:{{Гуфтовард|Турон кишвари афсонавӣ нест. Халқҳои туркзабони Осиё, ки дар паҳлӯи ҳамдигар зиндагӣ мекунанд, зери парчами Туркия ҷамъ омада, як империяи бузург ташкил хоҳанд кард. Турон ватани Туркияи бузург аст. Турон сарзамини воқеӣ ва ояндадор барои шинохти миллати турк аст. Онҳое, ки онро утопия ва дурӯғ мешуморанд, дар ҷаҳони гумроҳӣ ва дастнорас зиндагӣ мекунанд ва тақдир инро барои мо муқаррар кардааст.<ref name="kultur bakanligi yayinlari">{{cite web|last=Gökalp|first=Ziya|title=makaleler,haz:m abdulhaluk cay,kultur bakanligi yayinlari|url=http://ankakitap.com/urun/ziya-gokalp-saki-ibrahim-destani-ve-bir-kitapta-toplanmamis-siirler--sevket-beysanoglu_4805.aspx?CatId=242|publisher=ankara|accessdate=|date=1982|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624200843/http://ankakitap.com/urun/ziya-gokalp-saki-ibrahim-destani-ve-bir-kitapta-toplanmamis-siirler--sevket-beysanoglu_4805.aspx?CatId=242|archivedate=۲۴ ژوئن ۲۰۱۶|dead-url=yes}}</ref>}}[[Уинстон Чирчил|Уинстон Черчилл]] дар китоби ''Бӯҳрони ҷаҳонӣ'' менависад:{{Гуфтовард|дар ин шак нест, ки тарҳи ин ҷиноят ва иҷрои он ба далоили сиёси будааст. Фурсате пеш омада буд то як нижоди масеҳи мазҳабро, ки бо назарот давлат Туркия мухолиф буд ва ҳатто оризуҳои дар сар мепарваронданд, ки баровардани онҳо ҷуз ба зиён Туркия имконпазир набуд ва аз дидгоҳ ҷуғрофиёӣ низ девори байни туркони Усмонӣ ва миллатҳои мусулмону турки Ќафқоз буд, аз байн бибаранд. Баид нест, ки ҳамлааи Англистон ба тангаи Босфор ва Дарданелл хашми бераҳмонаи давлати Туркияро барангехта бошад. Пайравони понтуркисм фикр кардаанд, ки ҳатто агар Ќустантания суқут кунад ва Туркия дар ҷанг мағлуб шавад, аз байн бурдани Арманистон мазияте ҳамешагӣ барои ояндаи нижоди турк дарбар Хоҳад дошт}} * '''[[:en:en:Armenian congress at Erzurum|Конгресси Эрзурум]] ва натичаи он''' раҳбарони ҳизби иттиҳод ва тараққи дар оғоз, дарсадад баромаданд то аз ҳамроҳӣ ва кумаки арманён мутмаин шаванд ва аз онон хостанд то дар Арманистони Русия ва дар [[Қафқози Ҷанубӣ]] як шӯриш мусаллаҳона роҳ биндозанд ва дар иваз ба онон ваъдаи [[Автономия|худмухтори]] барои Арманистони Русия ва барои манотиқи ҳаммарзи он дар Арманистони ғарби пас аз ҷанг доданд. Раҳбарони ҳизби федератсия инқилобӣ армани дар кунгираи 2 август 1914 мелодӣ, ки муташаккил аз ([[:en:Arshak_Vramian|оршок виромён]], [[:en:Stepan_Zorian|истипон зӯрён]], [[:en:Khachatur_Malumian|хочотур молумён]]) ва аз ҳизб иттиҳод ва тараққи муташаккил аз гурӯҳ ([[:en:Bahaeddin_Şakir|баҳоуддин шокир]], [[:tr:Ömer_Naci|умр ноҷӣ]] ва ҳайлми бии) ташкил шуд.<ref name="The Armenian People from Ancient to Modern Times">{{Cite web|url=http://www.armenian-genocide.org/Education.113/current_category.125/resourceguide_detail.html|title=The Armenian People from Ancient to Modern Times|author=Hovannisian|first=Richard G|date=1982|publisher=New York: Palgrave Macmillan, 2004, 2 volumes paperback, 894 pages.|accessdate=}}</ref> [[Акс:Sultan_Hamid.jpg|мини|307x307пкс| Дар карикатураи кӯҳнаи сиёсӣ, ки карикатураи фаронсавӣ кашидааст, Султон Абдулҳамиди II бо корд дар даҳонаш ба унвони "Қассоби арманиҳо " ёд мешавад.]] Рохбарони партияи Дашнаксутюн таклифи туркхоро рад карда, дар чавоб гуфтанд:{{Гуфтовард|"Агар миёни Туркия ва Русия ҷанг сар занад, арманиҳо дар кишварҳои худ вазифаи низомии худро иҷро хоҳанд кард."}}Онҳо тасмим гирифтанд, ки ба тавтиъа ворид нашаванд ва ба вазифаи шаҳрвандии усмонӣ Беэътиноӣ накунанд, ин пешниҳодро рад карданд.<ref name="The Armenian People from Ancient to Modern Times"/> [[Уинстон Чирчил|Уинстон Черчилл]] менависад:{{Гуфтовард|«арманён ҷанги бародаркушӣ бо сарбозони арманӣ дар ду урдугоҳи мухолиф ҳамро бар он тарҷеҳ доданд, ки ба тааҳҳудоти тобеияти турк ё рус будан худ хиёнат кунанд.»<ref>وینستون چرچیل، بحران جهانی، جلد پنجم، چاپ ۱۹۲۹ اندن، صفحهٔ ۴۰۴</ref>}}сиёсатмдорони турк аз ин ҷавоб сахт ба хашм омаданд ва ҳаминка Туркия дар канори Олмон қарор гирифт, дар 24 октябр 1914 мелодӣ вориди ҷанг шуд ва оғозгари амалиёт ҷанги дар Ќафқоз, ки ба муддат чаҳор сол ва шаш рӯз ба тӯл анҷомед ва тасмим гирифтанд, ки бо истифода аз фурсати пеш омада барои ҳамеша ба ҳисоби арманён бирасанд. Манобеъи туркӣ ин ҳодисаро як нуқтаи гардиш дар равобити ҳизб бо арманиҳо медонанд ва то ҳадде мегӯянд, ки [[:fa:فدراسیون_انقلابی_ارمنی|Дашнаксутюн]] дар воқеъ тасмим гирифтаанд, ки алайҳи ҳукумати усмонӣ шӯриши пинҳонии худро оғоз кунанд ва аз ин рӯ фармони баъдӣ бораи ихроҷи онҳо ногузир буд.<ref name="Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi">{{Cite web|url=http://www.ahiska.org.tr/wp-content/uploads/007-Yunus-Zeyrek1.pdf|title=Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi|author=Ahmet|first=Esat Uras|date=|publisher=|accessdate=}}</ref> дар мадорике, ки дар додгоҳи муҷримони наслкши дар соли 1919 мелодӣ ироа шуд, ки туркони ҷавон на фақат барои ширкат дар кунгира балки барои ташкили ягонҳои ташкилот махсуса ба [[Эрзурум|арзрум]] рафта буданд. Кунгира танҳо василае будааст барои пинҳон кардани ҳадафи воқеӣ сафар ба арзрум ва ҳамчунин қасди ширкаткунандагони ҳизб аз миёни бурдан аъзои [[:fa:فدراسیون_انقلابی_ارمنی|дошноки]] ҳозир дар кунгира будааст.<ref name="history of the armenian genocide">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=ZCVJMAVoMM0C&pg=PA227&lpg=PA227&dq=mil,umumi+harpte,installment&source=bl&ots=sBSCOrxmXy&sig=3vpu4CYr0tMz289KSCDl1Ucgn8Y&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi2jPey6J3NAhXhFZoKHRALBdYQ6AEIJTAB#v=onepage&q=mil,umumi%20harpte,installment&f=false|title=the history of the armenian genocide ethnic conflict from the balkans to anatolia to the caucasus|author=N. Dadrian|first=Vahakn|date=|publisher=Berghahn Books, 2003 - History - 460 pages|accessdate=}}</ref><ref name="Dikran M. Kaligian">Dikran M. Kaligian. "[http://www.utpjournals.press/doi/abs/10.3138/gsi.8.2.06 Anatomy of Denial: Manipulating Sources and Manufacturing a Rebellion]." Genocide Studies International</ref> * '''Фоҷиаи СариҚомиш ва оғози наслкушии арманиҳо''' тасодуфи нест, ки наслкушии арманён андаке пас аз [[:fa:نبرد_ساری‌قمیش|набарди Сарыкамыш]] рӯй дод ва бо [[:fa:نبرد_گالیپولی|набарди голипули]] ҳамзамон шуд. Дар ҳақиқат ҷанг, охирин шонси ҳизб ва императори буд. Туркҳо метавонистанд бо идораи саҳеҳи ҷанг бахти худро иваз кунанд ва аз суқути императори ҷилавгири кунанд аммо шикастҳои пай дар пай, ки туркҳо дар аввалин моҳҳои ҷанг мутаҳаммил шуданд ҳамаи рӯйоҳои шукӯҳи дубораро бар бод дод ва ба ҷойи он инҳитоти ахлоқии мусаллами ба бор овард. Фоҷиаи СариҚомиш Нуқтаи гардише буд, ки ҳизби иттиҳод ва тараққиро бо сархӯрдагӣ азими мувоҷиҳ сохт. шикасти рӯйоҳои исломӣ ва турони ононро бар бод дод.<ref name="Tarık Zafer Tunaya3">Tarık Zafer Tunaya. "[http://www.kitapyurdu.com/kitap/turkiyede-siyasal-partiler-cilt-3/23168.html Türkiye'de Siyasal Partiler Cilt 3]." vol.3,p.511.513</ref> Усмонӣҳо ҳамчун нозиҳо дар ҷанги ҷаҳонии дувум шикастро ноши аз дасисаои хоинона, ва вуҷуди хоинони худи медонистанд, ки аз пушт ба ҷанговарон ханҷар зада буданд. дар китобҳо ва навиштаҳои бешумори турк, арманён нақши ин хоинонро пур карданд. чизе, ки яке аз идороти вазорати ҷанг бо интишори гузоришҳои мудовиман барои мардум ташреҳ мекард. Идораи дувум вазорат ҷанг, вазорати иттилоот, кори сомондҳи таблиғот ва таҳрикоти зидди арманиро бар ӯҳда гирифт. Кулунил сайфи (, ки баъдҳо дузгурн ном гирифт) мақолот бисёре дар инбора дар нашрия ҳафтагӣ ин вазорат хона, «ҳарб мaҷмуaоси»<ref>{{Cite web |url=http://e-magaza.ttk.gov.tr/switch.php?file=ProductInfo&cat_id=82&product_id=5078 |title=نشریه هفتگی حرب مجمواسی |accessdate=2023-04-24 |archivedate=2016-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160407221516/http://e-magaza.ttk.gov.tr/switch.php?file=ProductInfo&cat_id=82&product_id=5078 }}</ref>, мунташир кард. Пас аз муторикаи ҷанг дар соли 1918 [[:en:Seyfi_Düzgören|кулунил сайфи]] дар рӯзнома «сабоҳ» ташреҳ кард, ки ӯ ба унвони афсари масъул дар идораои сиёси дар ситоди низоми Усмонӣ, бо ҳамкори ташкилот махсуса ва ҳамкори наздик бо баҳоуддин шокир аз ҳизб дар байни касоне буда, ки нақшаи қатлъом арманёнро тарҳ карда будаанд.<ref name="Vahakn N. Dadrian">[http://hgs.oxfordjournals.org/content/7/2/173.short The Secret Young-Turk Ittihadist Conference and the Decision for the World War I Genocide of the Armenians,By Vahakn N. Dadrian]</ref>Човваш ауғлу, афсари ҷавоне, ки дар ҷаласот саре Истамбул ширкат карда буд, дар хотирот худ менависад: «кумитаи марказӣ пас аз барраси ҳамаи имконҳо тасмим гирифт, ки дар сурати шикаст дар ҷанг, мо силоҳҳои худро замин нахоҳем гузошт ва туркҳо бо ақибнишинӣ ба сӯи онотули мубориза худро ба тадриҷ идома хоҳанд дод ва нақшае низ тадорук дида шуда буд.»<ref>seref cavusoglu,ittihat ve terakki'nin gizli planı,yakin tarihimiz,vol.1,p.263</ref> Ин нақша дар байни фармондеҳони ҳарбӣ баҳсу мукотибаи зиёдеро ба вуҷуд овард; Аз ҷумла масъалаи дар куҷо ҷойгир шудани марказҳои фармондеҳии низомӣ ва ин аснод дарбораи заминаҳои бевоситаи наслкушии арманиҳо нишондодҳои муҳим медиҳанд.<ref name="DR. SELAHATTİN TANSEL">DR. SELAHATTİN TANSEL. "[http://www.nadirkitap.com/mondros-tan-mudanya-ya-kadar-dr-selahattin-tansel-4-cilt-takim-kitap226697.html MONDROS'TAN MUDANYA'YA KADAR]." Yayın Yılı: 1991</ref> == Эзоҳ == <references /> gjq55k8bvvfartphvj6aihfyt4dfcwj 0 308076 1483361 1350713 2026-08-13T21:38:22Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483361 wikitext text/x-wiki [[Акс:Melopsittacus_undulatus_-_English_Budgie_and_American_Parakeets.jpg|мини|Мурғи ишқ]] '''Мурғи ишқ''' (номи роиҷ дар [[Эрон]]), ё '''тӯтии нағмаҳхони мавҷдор''' (номи илмӣ : Melopsittacus undulatus) кучактарин гӯна аз хониводаи тӯтӣсонон мебошаду донахор (тухмхӯр) аз хонивода порокит (дароз дум) бӯдау бӯмӣ [[Австралия|Австралияаст]].<ref name=":0">{{Cite journal|author=Schweizer|first=Manuel|date=2010-03|title=The evolutionary diversification of parrots supports a taxon pulse model with multiple trans-oceanic dispersal events and local radiations|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19699808/|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=54|issue=3|pages=984–994|doi=10.1016/j.ympev.2009.08.021|issn=1095-9513|pmid=19699808}}</ref> Ин паранда дорои парҳои думии нисбатан баландӣаст ва дар табиат ба рангҳои сабзу зард бо рагаҳои (рахҳои) сиёҳ дар нуқоти мухталифӣ аз бадан дида мешавад. Ин паранда пас аз [[саг]]<nowiki/>у [[гурба]], маҳбӯбтарин ҳайвони хонагӣ дар дунёст.<ref>{{Cite book|title=The New Encyclopedia of Birds|edition=1st|year=2003|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|chapter=Parrots, Lories, and Cockatoos|isbn=978-0-19-852506-6}}</ref> Мурғи ишқҳо дар асорат ба рангҳои обӣ, сифед, хокистарӣ, сабз, бунафш, зарду таркибӣ аз инҳо низ қобили мушоҳида ҳастанд .<ref name="forshaw">{{Cite book|first=Joseph Michael|last=Forshaw|last2=William T. Cooper|year=1981|title=Parrots of the World|url=https://archive.org/details/parrotsofworld0000fors|edition=2nd|isbn=0-87666-959-3|orig-year=and 1st edition in 1973}}</ref> Мутолиъоти таборзоӣ (Филўжнтик) нишон медиҳанд ки ин паранда, иртиботи [[Эволютсия|такомулӣ]] (эволютсионии) бисёр наздикӣ бо шаҳдтутӣтаборону тутӣони анҷирхор доранд.<ref>{{Cite journal|author=Wright|first=Timothy F.|date=2008-10|title=A multilocus molecular phylogeny of the parrots (Psittaciformes): support for a Gondwanan origin during the cretaceous|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18653733/|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=25|issue=10|pages=2141–2156|doi=10.1093/molbev/msn160|issn=1537-1719|pmid=18653733}}</ref><ref>{{Cite journal|author=de Kloet|first=Rolf S.|date=2005-09|title=The evolution of the spindlin gene in birds: sequence analysis of an intron of the spindlin W and Z gene reveals four major divisions of the Psittaciformes|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16099384/|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=36|issue=3|pages=706–721|doi=10.1016/j.ympev.2005.03.013|issn=1055-7903|pmid=16099384}}</ref> Мурғи ишқҳо бисёр боҳуш ҳастанду тавонои ёдгирифтани корҳои мухталифи ҳамонанди тақлиди садоро доранд. == Эзоҳ == ggb9aa29j5u23y3l38exd1ndulsgbcs 0 308318 1483273 1480549 2026-08-13T19:06:16Z InternetArchiveBot 30618 Add 3 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483273 wikitext text/x-wiki '''Президент''' унвони маъмул барои сарвари давлат дар аксари [[Ҷумҳурӣ|ҷумҳуриҳост]]. Президенти як миллат, ба таври умум, сардори ҳукумат ва пешвои бунёдии кишвар ё сарвари давлат аст. [[Акс:Nasser_making_a_speech_in_1960.jpg|мини| Президенти Миср [[Ҷамол Абдунносир|Ҷамол Абдулносир]] дар соли 1960 ]] Вазифаҳое, ки президент иҷро мекунад, вобаста ба шакли [[ҳукумат]] фарқ мекунад. Дар [[Ҷумҳурии парлумонӣ|ҷумҳуриҳои парлумонӣ]], онҳо одатан, вале на ҳамеша, вазифаҳои сарвари давлат маҳдуданд ва аз ин рӯ, аксаран низоми тантанавӣ мебошанд. Дар ҷумҳуриҳои [[Низоми риёсатӣ|президентӣ]], ҷумҳуриҳои интихобшудаи парлумонӣ (масалан [[Ботсвана]] ва [[Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ|Африқои Ҷанубӣ]] ), <ref>{{Cite web|url=https://www.gov.za/documents/constitution-republic-south-africa-1996-chapter-5-president-and-national-executive|title=Constitution of the Republic of South Africa, 1996 – Chapter 5: The President and National Executive|website=www.gov.za|date=2012|accessdate=17 April 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/324005565|title=Government social advertising and ethno-politics in a small, ethnically diverse nation|author=Allard|first=P|website=ResearchGate|date=2016|accessdate=17 April 2019|page=67}}</ref> ва [[Низоми нимариёсатӣ|ҷумҳуриҳои нимпрезидентӣ]], нақши президент бештар намоён буда, инчунин (дар аксари ҳолатҳо) вазифаҳои сардори ҳукуматро дар бар мегирад. <ref name="Comparative-Exec-Leg-relat">{{Cite book|last=Shugart, MS|editor-last=Binder|editor-last2=Rhodes|editor-first2=RAW|editor-last3=Rockman|editor-first3=BA|title=The Oxford handbook of political institutions|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-199548460|url=https://calgara.github.io/Pol1_Fall2017/Shugart%202016.pdf|access-date=17 April 2019|chapter=Comparative Executive–Legislative Relations|year=2008|pages=344–365|doi=10.1093/oxfordhb/9780199548460.003.0018}}</ref> Дар низоми авторитарӣ, [[Диктатор|диктаторӣ]] ё низоми давлати якҳизбӣ низ метавонад президент номида шавад. <ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/our-government/the-executive-branch/#:~:text=The%20President%20is%20both%20the,the%20laws%20created%20by%20Congress.|title=The President, Our Government|publisher=The White House|accessdate=26 April 2021|archivedate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120171257/https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/our-government/the-executive-branch/#:~:text=The%20President%20is%20both%20the,the%20laws%20created%20by%20Congress.}}</ref> [[Акс:Isaias_Afwerki_in_2002.jpg|мини| Президент Исаиас Афверки аз давлати Эритрея дар брифинги матбуотӣ дар пойтахт Асмара, 2002]] Унвонҳои " '''Ҷаноби Президент''' " <ref>{{Cite book|last=Williams|first=Stephen P.|title=How to Be President|pages=56|url=https://books.google.com/books?id=e66922pfFB0C&q=title+%22Mr.+President%22+%22Madam+President%22&pg=PA56|isbn=978-0-8118-4316-4|year=2004|publisher=Chronicle Books}}</ref> <ref>{{Cite journal|author=Safire|first=William|date=November 24, 1991|title=On Language; Manhandling the Handlers|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DC103AF937A15752C1A967958260|journal=The New York Times}}</ref> ва '''Хонум Президент''' метавонанд ба шахсе дахл дошта бошанд, ки унвони президент ё раисии баъзе мақомоти дигари ҳукуматро доранд. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1945/05/13/archives/mr-president-is-correct.html|work=[[The New York Times]]|author=Wood|first=Lewis|date=May 13, 1945|title=Mr. President Is correct}}</ref> "Ҷаноби Президент" баъдан аз ҷониби ҳукуматҳо барои истинод ба сарони давлатҳо истифода мешавад. Ин тарҷумаи маъмулии унвонҳои ғайри [[Забони инглисӣ|забони англисӣ]] ба монанди ''Monsieur le Président'' нисбати президенти Ҷумҳурии [[Фаронса]] мебошад.Таърихи тӯлонии истифода истилоҳ инчунин , ҳамчун унвони раисони мақомоти қонунгузор ва судӣ мавриди муроҷиат истифода бурда мешавад. Ба раиси Палатаи ҷамъятҳои Канада ҳамчун ''президент'' (ба забони фаронсавӣ ''де ла Chambre des communes)'' ва ҳамчун ''ҷаноби спикер'' (ба забони англисӣ ''Mr. Speaker)'' муроҷиат карда мешавад. == Таърих == === Дар [[ИМА|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] === [[Акс:Stuart-george-washington-constable-1797.jpg|мини| [[Ҷорҷ Вашингтон]], [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|аввалин президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]]] [[Сарқонуни Иёллоти Мутаҳидда|Конститутсияи соли 1787 Иёлоти Муттаҳида]] тарзи суханронии президентро муайян накардааст. Вақте ки [[Ҷорҷ Вашингтон]] [[30 апрел]]<nowiki/>и [[соли 1789]] ба унвони президенти нахустини Иёлоти Муттаҳидаи Амрико савганд ёд кард, иҷрои савганд бо шиори зерин анҷом ёфт: "Зинда бод [[Ҷорҷ Вашингтон]], [[Президенти Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Президенти Иёлоти Муттаҳида]] ". <ref>{{Cite book|last=Bartoloni-Tuazon|first=Kathleen|title=For Fear of an Elective King|url=https://archive.org/details/forfearofelectiv00bart|date=2014|publisher=Cornell University Press|location=Ithaca|page=[https://archive.org/details/forfearofelectiv00bart/page/89 89]}}</ref> Дар маросими ифтитоҳ расман дигар унвоне ба ҷуз аз номи дастгоҳи иҷроия истифода нашуд. Дар он вақт масъалаи унвони президентӣ дар Конгресс баррасӣ мешуд, аммо бо пешниҳоди Ричард Ҳенри Ли аз 23 апрели соли 1789 ба кори расмии қонунгузорӣ табдил ёфт. Дар пешниҳоди Ли аз Конгресс дархост шудааст, ки "ба офисҳои президент ва ноиби президенти Иёлоти Муттаҳида ҳамроҳ кардани кадом унвонҳо дуруст аст" – агар ғайр аз он чизе, ки дар Конститутсия пешбинӣ шудааст, дигар бошад». <ref name="For Fear of an Elective King">{{Cite book|last=Bartoloni-Tuazon|first=Kathleen|title=For Fear of an Elective King|url=https://archive.org/details/forfearofelectiv00bart|date=2014|publisher=Cornell University Press|location=Ithaca|page=[https://archive.org/details/forfearofelectiv00bart/page/86 86]}}</ref> Ноиби президент [[Ҷон Адамс (президент)|Ҷон Адамс]] дар вазифаи раиси Сенати Иёлоти Муттаҳида як кумитаи Конгрессро ташкил кард . Дар он ҷо [[Ҷон Адамс (президент)|Ҷон Адамс]] барои қабули услуби ''Аълоҳазрат'' (инчунин унвони ''Муҳофизи озодиҳои онҳо [Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]'' ) барои президент ташвиқ кард. <ref name="HutsonAdams">{{Cite journal|author=Hutson|first=James H.|title=John Adams' Title Campaign|journal=The New England Quarterly|date=March 1968|volume=41|issue=1|pages=30–39|doi=10.2307/363331}}</ref> Адамс ва Ли аз ҳама ҷонибдорони унвони олии президентӣ буданд. <ref name="For Fear of an Elective King" /> Дигарон варианти ''Аълоҳазрати интихоботӣ'' ё ''Ҷаноби Олӣ'' ҷонибдорӣ карданд, ки охирини он аз ҷониби Адамс шадидан мухолифат кард ва изҳор дошт, ки он аз шаъну шарафи президент хеле пасттар аст, зеро баъзе аз онҳо инчунин унвони «Президент» ( масалан, президенти Пенсилвания ), дар он аксар вақт аз услуби ''Ҷаноби Олӣ'' баҳравар мешуд; Адамс гуфт, ки президент "бо ҳокимони мустамликавӣ ё бо мансабдорони шоҳзодаҳои Олмон баробар мешавад" агар аз услуби ''Ҷаноби Олӣ'' истифода кунанд. Адамс ва Ричард Ҳенри Ли ҳарду метарсиданд, ки ҷонибдорни сенаторҳои пурқудрат ба ҳокимияти иҷроияи суст таъсир мерасонанд ва унвони баландро як роҳи таҳкими раёсати ҷумҳурӣ медонистанд. <ref>{{Cite book|last=Bartoloni-Tuazon|first=Kathleen|title=For Fear of an Elective King|url=https://archive.org/details/forfearofelectiv00bart|date=2014|publisher=Cornell University Press|location=Ithaca|page=[https://archive.org/details/forfearofelectiv00bart/page/57 57]}}</ref> Дар мавриди баррасии минбаъда, Адамс ҳатто ''Аълоҳазратро'' нокифоя донист ва ба ҷои он пешниҳод кард, ки ҳокимияти иҷроия, ҳам президент ва ҳам ноиби президент (яъне худи ӯ) ба унвони ''Аълоҳазрат'' таъин карда шаванд, то аз "хатари бузурги" як роҳбари иҷроия бо шаъну эътибори нокифоя пешгирӣ карда шавад. <ref name="HutsonAdams"/> Кӯшишҳои [[Ҷон Адамс (президент)|Ҷон Адамс]] ба тамасхури васеъ ва ҳайронӣ дучор шуданд; [[Томас Ҷефферсон]] онҳоро "бемаънитарин чизе, ки ман дар бораи он шунида будам" номид, дар ҳоле ки [[Бенҷамин Франклин]] онро "комилан девона" мешуморид. <ref name="HutsonAdams" /> [[Ҷорҷ Вашингтон]] ба талаби Ҷеймс Мадисон ва Палатаи Намояндагони Иёлоти Муттаҳида дар бораи тағир додани унвони "Ҷаноби Президент" розӣ шуд. <ref>{{Cite book|last=Hart|first=Albert Bushnell|title=Formation of the Union, 1750–1829|pages=143|url=https://books.google.com/books?id=n41HAAAAIAAJ&q=%22title+of+Mr+President%22&pg=PA143|year=1897|publisher=Longmans|isbn=1-4069-2845-3}}</ref> <ref name="star">{{Cite book|last=Martin|first=Judith|title=Star-spangled Manners|pages=67|url=https://books.google.com/books?id=I_C-cv96t0kC&q=%22Mr+President%22+%22former+president%22+title+%22first+lady%22&pg=PA67|isbn=978-0-393-04861-2|year=2003|publisher=W.W. Norton & Co.}}</ref> <ref name="ladies">{{Cite book|last=Wood|first=Gordon S.|title=Revolutionary Characters|pages=54|url=https://books.google.com/books?id=uOovRxek5AIC&q=%22title+of+Mr+President%22&pg=PA54|isbn=978-1-59420-093-9|year=2006|publisher=Penguin Press}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Caroli|first=Betty Boyd|title=First Ladies|pages=4|url=https://books.google.com/books?id=3DiQRbwz6jcC&q=%22Mr+President%22+++title+%22first+lady%22&pg=PA4|isbn=978-0-19-516676-7|year=2003|publisher=Oxford University Press US}}</ref> Бо вуҷуди ин, баъдтар "Муҳтарам" дар паёми расмӣ унвони расмии Президент ва "Ҷаноби Олӣ" ҳангоми муроҷиати расмӣ дар сатҳи байналмилалӣ унвони президент шуданд. Таърихан, ин унвон танҳо барои президенти амалкунанда маҳфуз буд ва набояд барои президентҳои собиқ истифода шавад, зеро бар он ақида буд, ки ҳангоми муроҷиат ба раисиҷумҳури собиқ истифода бурдани ин унвон ҳамчун унвони эҳтиром дуруст нест. <ref>{{Cite news|author=Martin|first=Judith|date=January 21, 2009|title=Miss Manners by Judith Martin|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/01/20/AR2009012003558.html|accessdate=May 18, 2019}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.usa.gov/presidents|title=Presidents, Vice Presidents, and First Ladies of the United States {{!}} USAGov|website=www.usa.gov|lang=en|accessdate=2020-08-24}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Addressing a Former President|first=Judith|author=Martin|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-1030916.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140610083421/http://www.highbeam.com/doc/1P2-1030916.html|archivedate=10 June 2014|work=The Washington Post|date=21 October 1992|accessdate=5 January 2013}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.formsofaddress.info/former.html#FO003|title=Is a Former President Addressed as President (name)?|author=Hickey|first=Robert|website=Honor & Respect – The Official Guide to Names, Titles, and Forms of Address|publisher=Protocol School of Washington|accessdate=5 January 2013}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.emilypost.com/forms-of-address/titles/118-addressing-a-former-us-president|title=Addressing a Former President of the United States|author=Keller|first=Kerrie|quote=When addressing a former President of the United States in a formal setting, the correct form is "Mr. LastName". ("President LastName" or "Mr. President" are terms reserved for the current head of state.)|date=2013-01-05|publisher=The Emily Post Institute|accessdate=2013-01-05|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924000146/http://www.emilypost.com/forms-of-address/titles/118-addressing-a-former-us-president}}</ref> Бино ба иттилои сомонаи расмии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико, роҳи дурусти муроҷиат ба нома ин корбурди “Муҳтарам Ҷон Доу” ва вожаи дурусташ “Ҷаноби Доу” аст. <ref>{{Cite web|url=https://www.usa.gov/presidents|title=Presidents, Vice Presidents, and First Ladies of the United States}}</ref> Дар Иёлоти Муттаҳида унвони "Ҷаноби Президент" дар як қатор мавридҳои расмӣ низ истифода мешавад: масалан, ба ҳар касе, ки дар Сенати Иёлоти Муттаҳида раисӣ мекунад, ҳамчун "ҷаноби/хонум президент", бахусус ноиби президент, ё ин ки Раиси сенат . Истифодаи дигари унвон президентҳои қонунгузори иёлотҳо ва маҳаллиро дар бар мегирад, аммо танҳо президенти [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] ин унвонро берун аз ҷаласаҳои расмӣ истифода мебарад. === Дар дигар кишварҳо === Томас Ҳангерфорд, ки дар соли 1376 нахустин сухангӯи Палатаи намояндагони ( общинаҳои ) Англия шуд, унвони "Ҷаноби Спикер"-ро истифода кард, ки як пешгузашта баъд аз он сухангӯёни минбаъдаи Палатаи намояндагони ( общинаҳои ) Англия буд. Ин ба истифодаи парлумон дар Фаронса таъсир расонд. Дар асри 18, ба президенти парлумони Фаронса ҳамчун "Монсиёр Ле Президент" муроҷиат мекарданд. Дар романи Пйер Чодерлос де Лаклос дар соли 1782 Les Liaisons Dangereuses ("Робитаҳои хатарнок"), зани судя дар парлумон ҳамчун Madame la Présidente de Tourvel ("Хонуми Президенти Турвел") номида мешавад. Вақте ки дар соли 1848 Ҷумҳурии дуюми Фаронса барпо карда шуд, "Monsieur le Président" («Ҷаноби президент») унвони президенти Ҷумҳурии дуюми Фаронса гардид. Раиси Палатаи намояндагони ( общинаҳои ) Канада, ки соли 1867 таъсис ёфтааст, инчунин бо номи "Monsieur le Président" or "Madame la Présidente" ( "Монсиер ле президент" ё "Мадам ла Пресиденте") ба забони фаронсавӣ муроҷиат мекунад. == Тавсиф == Унвони ''президент'' аз калимаи [[Забони лотинӣ|лотинии]] ''prae'' - "пеш аз" + ''sedere'' "нишастан" гирифта шудааст. Ҳамин тавр, он аслан сарвареро таъин мекард, ки дар ''ҷамъомад'' [[Раис|раисӣ]] мекунад ё "пеш аз он нишастааст" ва кафолат медиҳад, ки мубоҳиса мувофиқи қоидаҳои тартиботи муайянгардида баргузор шавад (ниг . ташкилоти чамъиятӣ. Намунаҳои аввалин аз донишгоҳҳои [[Донишгоҳи Оксфорд|Оксфорд]] ва [[Донишгоҳи Кембриҷ|Кембриҷ]] (аз 1464) ва президенти асосгузори Ҷамъияти шоҳона Вилям Броункер дар соли 1660 мебошанд. Ин истифодаи истилоҳ имрӯз дар унвони офисҳои " Президенти Шӯрои тиҷорат " ва " Лорд Президенти Шӯро " дар [[Бритониёи Кабир]], инчунин "Президенти Сенат" дар Иёлоти Муттаҳида (яке аз увонҳо) боқӣ мондааст. конститутсия ба ноиби президент таъин карда мешавад). Коҳини амалкунанда дар баъзе хидматҳои динии Англикан низ баъзан ба ин маъно "президент" номида мешавад. Аммо маъмултарин корбарии муосир ҳамчун унвони сарвари давлат дар ҷумҳурӣ мебошад. Дар [[Фаронса|Фаронсаи]] пеш аз инқилобӣ, президенти Парлумон ба як магистрати пурқудрат, узви ба истилоҳ noblesse de robe (" ашрофи ҷомеа") табдил ёфт, ки дорои қудрати назарраси судӣ ва маъмурӣ буд. Ин ном ба нақши аввалиндараҷаи ӯ дар бораи раисӣ дар мурофиаҳо ва дигар мурофиаҳо ишора мекард. Дар асрҳои 17 ва 18 курсиҳо дар Парлумонҳо, аз ҷумла президентҳо, ба таври муассир меросӣ шуданд, зеро дорандаи ин идора метавонист бо пардохти андози махсусе, ки бо номи ''[[:en:Paulette_(tax)|paulette]]'' маълум аст, ба ворисон мегузарад. Бо вуҷуди ин, вазифаи "президенти аввал" ( premier président ), танҳо аз ҷониби номзадҳои шоҳ метавонанд буд. Парлумонҳо аз ҷониби Инқилоби Фаронса барҳам дода шуданд. Дар Фаронсаи муосир раиси судро президенти суд меноманд ( president de la cour ). Калимаи "президентҳо" дар ''King James Bible at Daniel'' 6:2 низ барои тарҷумаи истилоҳи [[Забони оромӣ|арамӣ]] סָרְכִ֣ין ''(sā·rə·ḵîn)'', калимаи эҳтимолан форсӣ буда, маънои "мансабдорон", "комиссионерон", " нозирон" истифода мешавад. " ё "сардорон". Аввалин истифода аз калимаи президент барои ифодаи мансабдори баландтарин дар ҳукумат дар давраи Иттиҳодияи Англия буд. Пас аз барҳам додани шоҳигарӣ Шӯрои давлатии Англия, ки аъзои онро палатаи общинаҳо интихоб мекард, Ҳукумати иҷроияи Иттиҳод гардид. Шӯрои Давлатӣ вориси Шӯрои Хусусият буд, ки қаблан лорд президент сарварӣ мекард ; вориси он Шӯрои Давлатиро низ лорд президент сарварӣ мекард, ки аввалини он Ҷон Брэдшоу буд. Аммо, лорд-президент танҳо сарвари давлат набуд, зеро он идора дар маҷмӯъ дар ихтиёри шӯро буд. Истифодаи муосири истилоҳи президентро барои таъйин кардани як шахсе, ки сарвари давлати ҷумҳурӣ аст, метавон мустақиман ба Конститутсияи Иёлоти Муттаҳидаи соли 1787, ки дафтари президенти Иёлоти Муттаҳидаро таъсис дод, мушоҳида кард. Ҳукуматҳои қаблии Амрико "президентҳо" -ро дар бар мегирифтанд (масалан, президенти Конгресси Континенталӣ ё президенти Конгресси музофоти Массачусетс ), аммо онҳо ба маънои кӯҳна шахсони раисикунанда буданд, ки ҳокимияти иҷроия надоранд. Пешниҳод шудааст, ки истифодаи ин истилоҳ аз коллеҷҳо ва донишгоҳҳои бонуфузи Амрико, ки одатан аз ҷониби Президенти кишвар роҳбарӣ мешуданд, гирифта шудааст. Донишгоҳҳои Бритониёро мансабдор бо номи " канслер " роҳбарӣ мекард (одатан вазифаи тантанавӣ), дар ҳоле ки сармудир унвони " муовини канслер " -ро дошт. Аммо аввалин муассисаҳои таҳсилоти олии Амрико (ба монанди [[Донишгоҳи Ҳарвард]] ва [[Донишгоҳи Йел]] ) ба донишгоҳҳои мукаммал монанд набуданд, то ба яке аз коллеҷҳои таркибии он монанд бошанд. Дар як қатор коллеҷҳои [[Донишгоҳи Кембриҷ]] мансабдор бо номи "президент" сарварӣ дошт. Масалан, роҳбари Коллеҷи Магдалинаи Кембриҷро устод ва дуюмашро президент меноманд. Аввалин президенти [[Донишгоҳи Ҳарвард]] Ҳенри Данстер дар Магдалина таҳсил карда буд. Баъзеҳо ҳадс мезананд, ки ӯ ин истилоҳро аз ҳисси фурӯтанӣ гирифта, худро танҳо соҳиби ҷои муваққатӣ медонад. Корманди раиси [[Донишгоҳи Йел]], ки аслан "ректор" буд (пас аз истифодаи донишгоҳҳои Аврупои континенталӣ), дар соли 1745 "президент" шуд. Услуби маъмулии муроҷиат барои президентҳо, ҷаноб / хонум. Президент" аз анъанаи парлумонии Бритониё гирифта шудааст, ки дар он раиси палатаи общинаҳо ҳамчун "ҷаноби / хонум. Маърузачӣ». Тасодуфан, ин корбурд ба одати қадимии фаронсавӣ шабоҳат дорад, ки ба раиси парлумон ҳамчун " Монсиер/Мадам ле Президент " ишора мекунад, як шакли муроҷиате, ки дар Фаронсаи муосир ҳам ба президенти ҷумҳурӣ ва ҳам ба судяҳои олӣ дахл дорад. Ба ҳамин монанд, ба раиси палатаи общинаҳои Канада аъзоёни парлумонҳои франкофонӣ бо номи « Монсиеур/Мадам ле/ла Президент(е) » муроҷиат мекунанд. Дар романи Пьер Чодерлос де Лаклос "Les Liaisons Dangereuses" дар соли 1782, қаҳрамон бо номи хонум ла Пресиденте де Турвел ("Хонуми президенти Турвел") зани судя дар парлумон аст. Номи афсонавии Турвел на ба парлумоне, ки дар он магистрат нишастааст, балки дар тақлид ба унвони аристократӣ ба моликияти хусусии ӯ дахл дорад. Пас аз он ки Иёлоти Муттаҳида унвони "президент" -ро барои сарвари давлати ҷумҳуриявии худ қабул кард, бисёр давлатҳои дигар низ ба он пайравӣ карданд. Вақте ки Анри Кристоф дар соли 1807 ин унвонро ба даст овард, Гаити аввалин ҷумҳурии президентӣ дар Амрикои Лотинӣ гардид. Қариб ҳамаи давлатҳои амрикоӣ, ки дар аввали солҳои 1810 ва 1820 аз Испания мустақил шуданд, раисиҷумҳури амрикоиро ҳамчун раиси иҷроияи худ интихоб карданд. Аввалин президенти Аврупо президенти Ҷумҳурии Италия дар соли 1802, давлати муштарии Фаронсаи инқилобӣ дар симои [[Наполеон Бонапарт]] буд. Аввалин президенти Африқо президенти Либерия (1848) буд <ref>Emma J. Lapsansky-Werner and Margaret Hope Bacon, eds., ''Back to Africa: Benjamin Coates and the Colonization Movement in America: 1848–1880''. State College PA: Pennsylvania State Press, 2010. 57–59. {{ISBN|9780271045719}} books.google.com/books?id=9X0rc6E9EGkC&pg=PA57</ref>, дар ҳоле ки аввалин президенти [[Осиё]] [[президенти Ҷумҳурии Чин]] (1912) буд. <ref>Xu Guoqui, ''China and the Great War: China's Pursuit of a New National Identity and Internationalization''. Cambridge University Press, 2005. 319. {{ISBN|9780521842129}} books.google.com/books?id=erOGMb8c4XEC&pg=PA319</ref> Дар асрҳои 20 ва 21 салоҳиятҳои президентӣ дар кишварҳои ҷаҳон гуногун буданд. Ба доираи қудрат президентҳои якумрӣ ва президентҳои меросӣ ба сарони давлатҳои тантанавӣ дохил мешаванд. Президентҳо дар кишварҳое, ки шакли [[Ҳукумат|ҳукумати]] демократӣ ё намояндагӣ доранд, одатан ба мӯҳлати муайян интихоб мешаванд ва дар баъзе мавридҳо метавонанд аз рӯи ҳамон раванде, ки тавассути он онҳо таъин карда мешаванд, яъне дар бисёр кишварҳо, интихоботи даврии халқӣ дубора интихоб карда шаванд. Салоҳиятҳое, ки ба ин гуна президентҳо дода шудаанд, хеле фарқ мекунанд. Баъзе президентҳо, аз қабили [[Феҳристи президентҳои Ирландия|Ирландия]], асосан маросимӣ мебошанд, дар ҳоле ки системаҳои дигар ба президент ваколатҳои моддӣ, аз қабили таъин ва барканории [[Сарвазир|сарвазирҳо]] ё кабинетҳо, салоҳияти эълони [[ҷанг]] ва салоҳияти [[вето]] ба қонунгузориро медиҳанд. Дар бисёр кишварҳо, президент инчунин сарфармондеҳи нерӯҳои мусаллаҳи кишвар аст, гарчанде ки ин бори дигар метавонад аз нақши тантанавӣ то нақши дорои салоҳияти назаррас фарқ кунад. === Низомҳои президентӣ === {{Бештар|Directorial system}} [[Акс:Dilma_and_Obama_2011.jpg|мини| Президентҳо [[Барак Обама]] аз Иёлоти Муттаҳида ва [[Дилмо Русеф|Дилма Руссеф]] аз Бразилия]] Қариб дар ҳама давлатҳое, ки низоми президентӣ доранд, президент вазифаҳои сарвари давлат ва сарвари ҳукуматро иҷро мекунад, яъне президент ба шохаи иҷроияи ҳукумат роҳбарӣ мекунад. Вақте ки президент на танҳо сардори давлат, балки сарвари ҳукумат аст, ин дар Аврупо ҳамчун Президенти Шӯро маълум аст , дар солҳои 1871–1940 ва 1944–1958 дар ҷумҳуриҳои сеюм ва чоруми фаронсавӣ истифода шудааст. Дар Иёлоти Муттаҳида президент ҳамеша сарвари давлат ва сарвари ҳукумат буд ва ҳамеша унвони президентро дошт. Президентҳо дар ин система ё мустақиман тавассути овоздиҳии умумихалқӣ ё бавосита аз ҷониби коллегияи интихоботӣ ё ягон мақоми дигари демократӣ интихоб карда мешаванд. Дар Иёлоти Муттаҳида, президент ба таври ғайримустақим аз ҷониби Коллегияи Интихобкунандагон, ки аз номзадҳои мушаххасе, ки интихобкунандагон дар интихоботи президентӣ интихоб кардаанд, интихоб карда мешаванд. Дар аксари иёлотҳои Иёлоти Муттаҳида, ҳар як интихобкунанда ӯҳдадор аст, ки ба тарафдории номзади мушаххасе, ки бо овоздиҳии умумихалқӣ дар ҳар як иёлот муайян шудааст, овоз диҳад, то мардум ҳангоми овоздиҳӣ ба ҳар як интихобкунанда амалан ба тарафдории номзад овоз диҳанд. Аммо бо сабабҳои гуногун шумораи интихобкунандагон ба тарафдории ҳар як номзади мушаххас ба овоздиҳии умумихалқӣ мутаносиб набошад. Ҳамин тариқ, дар панҷ интихоботи наздики Иёлоти Муттаҳида ( 1824, 1876, 1888, 2000 ва 2016 ) номзаде, ки овозҳои маъмултаринро ба даст овардааст, дар интихобот мағлуб шуда буд. [[Акс:President_Bush_and_President_Johnson_Sirleaf,_2008.jpg|мини| Президентхо Чонсон-Серлиф ва [[Ҷорҷ Уокер Буш|Буш]] ]] Дар [[Мексика]] президент мустақиман бо овоздиҳии умумӣ ба мӯҳлати шаш сол интихоб мешавад. Номзаде, ки бештари овозҳоро ба даст овардааст, ҳатто бидуни аксарияти мутлақ президент интихоб мешавад. Ба президент иҷозат дода мешавад, ки танҳо як мӯҳлат кор кунад. Дар [[Бразилия]] президент мустақиман бо овоздиҳии умумӣ ба мӯҳлати чор сол интихоб мешавад. Номзад бояд беш аз 50% овозҳои эътибор дошта бошад. Агар ягон номзад ба аксарияти овозҳо ноил нагардад, байни ду номзаде, ки бештари овозҳоро ба даст овардаанд, даври дуюми интихобот баргузор мешавад. Боз ҳам, номзад барои интихоб шудан ба аксарияти овозҳо лозим аст. Дар Бразилия президент наметавонад ба зиёда аз ду мӯҳлат пай дар пай интихоб шавад, аммо дар шумораи мӯҳлатҳое, ки президент метавонад хидмат кунад, маҳдудият вуҷуд надорад. Бисёре кишварҳои [[Амрикои Ҷанубӣ]], [[Амрикои Марказӣ]], [[Африқо]] ва баъзе кишварҳои [[Осиё]] ба модели президентӣ пайравӣ мекунанд. === Низомҳои нимпрезидентӣ === [[Акс:Macron_Digital_Summit.jpg|мини|244x244пкс| [[Эммануэл Макрон]], президенти Фаронса]] Системаи дуюм [[Низоми нимариёсатӣ|низоми нимпрезидентӣ]] мебошад, ки бо номи модели [[Фаронса|фаронсавӣ]] низ маълум аст. Дар ин низом, чун дар низоми парлумонӣ, ҳам президент ва ҳам сарвазир ҳастанд; аммо бар хилофи низоми парлумонӣ, президент метавонад қудрати назарраси ҳаррӯза дошта бошад. Масалан, дар Фаронса, вақте ки ҳизби онҳо аксарияти курсиҳои [[Маҷлиси миллии Фаронса|Маҷлиси Миллиро]] назорат мекунад, президент метавонад бо парламент ва сарвазир ҳамкории зич дошта бошад ва дар самти як барномаи умумӣ кор кунад. Бо вуҷуди ин, вақте ки Маҷлиси Миллӣ аз ҷониби рақибони онҳо назорат мешавад, президент метавонад худро дар канори ҳомила қарор диҳад ва нахуствазири ҳизби мухолиф, ки аксари қудратро истифода мебарад. Ҳарчанд нахуствазир ҳамчун таъинкунандаи президент боқӣ мемонад, президент бояд ба қоидаҳои парлумон итоат кунад ва аз ҳизби аксарият дар палата раҳбар интихоб кунад. Ҳамин тариқ, баъзан президент ва нахуствазир метавонанд ҳампаймон бошанд, баъзан рақиб; Вазъияти охирин дар Фаронса ҳамчун якҷо зиндагӣ маълум аст. Вариантҳои низоми нимраиси ҷумҳури Фаронса, ки дар ибтидои ҷумҳурии панҷум аз ҷониби [[Шарл де Голл]] таҳия шуда буд, дар [[Фаронса]], [[Португалия]], [[Руминия]], [[Шри-Ланка]] ва чанд кишвари пасошӯравӣ, ки ба модели фаронсавӣ тақлид кардаанд, истифода мешаванд. Дар Финландия, гарчанде ки конститутсияи соли 2000 ба раёсати тантанавӣ гузашт, система то ҳол расман нимпрезидентӣ буда, президенти Финландия, масалан, ваколатҳои сиёсати хориҷӣ ва таъинотро нигоҳ медорад. [[Акс:President_Lee_Myung-bak_and_Indian_President_Pratibha_Patil_in_Seoul.jpg|мини| Президентхои Хиндустон [[Пратибҳа Патил|Пратибха Патил]] ва Кореяи Чанубй Ли Мен Бак]] === Ҷумҳуриҳои парлумонӣ === [[Ҷумҳурии парлумонӣ|Ҷумҳурии парлумонӣ]] як низоми парлумонӣ аст, ки дар он президент асосан бо тантанавӣ амал мекунад ё ягон мақоми муҳими иҷроия (масалан, президенти Австрия ) ё ''де-юре'' ягон ҳокимияти муҳими иҷроия (масалан, [[Феҳристи президентҳои Ирландия|президенти Ирландия]] ) ва ваколатхои ичроия ба [[Сарвазир|нахуствазир]] тааллук дорад, ки ба таври худкор вазифаи сардори партия ё эътилофро ба ухда мегирад, вале савганд ёд мекунад, ки аз тарафи президент идора мешавад. Аммо президент раиси хадамоти давлатӣ, фармондеҳи кулли нерӯҳои мусаллаҳ аст ва дар баъзе мавридҳо метавонад парлумонро пароканда кунад. Кишварҳое, ки ин системаро истифода мебаранд, [[Утриш|Австрия]], [[Арманистон]], [[Албания]], [[Банглодеш|Бангладеш]], [[Чехия|Ҷумҳурии Чех]], [[Олмон]], [[Юнон]], [[Маҷористон]], [[Исландия]], [[Ҳиндустон]], [[Ҷумҳурии Ирланд|Ирландия]], [[Исроил]], [[Итолиё|Италия]], <ref>But presidential moral suasion is increasingly confirming that the "neutral powers", in this country, often find in the head of state the best defender from executive interference: {{Cite journal|author=Buonomo|first=Giampiero|title=Autorità indipendenti e sistema costituzionale|journal=L'Ago e Il Filo|date=2014|url=https://www.questia.com/projects#!/project/89422474|accessdate=12 April 2016}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120801002834/http://www.questia.com/projects#!/project/89422474 |date=2012-08-01 }}</ref> [[Малта]], [[Покистон]] ва [[Сингапур]] мебошанд. [[Ҷумҳурии парлумонӣ|Ҷумҳурии парлумонӣ]] як низомест, ки президенти иҷроия дорад, ки дар он президент сарвари давлат ва ҳукумат аст, аммо бар хилофи низоми президентӣ, аз ҷониби парлумон интихоб мешавад ва ба парлумон ҳисобот медиҳад ва ҳамчун президент номида мешавад. Ба кишварҳое, ки ин системаро истифода мебаранд, Ботсвана, Науру ва Африқои Ҷанубӣ мебошанд. === Диктатураҳо ===   Дар диктатураҳо президентро аксар вақт роҳбарони худтаъин ё аз ҷониби низомиён дастгирӣ мекунанд. Чунин ҳолат дар бисёр иёлотҳост: Иди Амин дар [[Уганда]], Мобуту Сесе Секо дар Заир, Фердинанд Маркос дар [[Филиппин]], Суҳарто дар [[Индонезия]] ва Саддом Ҳусейн дар [[Ироқ]] баъзе мисолҳоянд. Президентҳои дигар дар давлатҳои авторитарӣ танҳо қудрати рамзӣ доранд ё ҳеҷ гуна қудратро, ба монанди Кравейро Лопес дар [[Португалия]] ва Хоакин Балагер дар "давраи Трухильо" -и [[Ҷумҳурии Доминикан]] . Президент барои якумр унвонест, ки баъзе диктаторҳо барои таъмини қудрат ё қонунии онҳо ҳеҷ гоҳ шубҳа надоранд. Президентҳо ба мисли Александр Петион, Рафаэл Каррера, [[Йосип Броз Тито]] ва Франсуа Дювалйе дар мансаби худ вафот карданд. [[Ким Ир Сен]] баъди вафоташ президенти абадй эълон карда шуд. === Раиси давлат === {{Main|List of current presidents}} [[Акс:Bundesrat_der_Schweiz_2015.jpg|мини| Шӯрои Федералии Швейтсария, ки аз ҳафт нафар иборат аст, ҳамчун роҳбари дастаҷамъии ҳукумат ва давлати [[Швейсария|Швейтсария]] хизмат мекунад.]] Танхо ақаллияти хурди ҷумҳуриҳои ҳозира ягон сарвари давлат надоранд. Баъзе аз ҷумҳуриҳои ҳозира инҳоянд: * [[Швейсария|Швейтсария]], ки дар он роҳбарии давлат ба таври дастаҷамъӣ ба Шӯрои федералии Швейтсария аз ҳафт узви иборат аст, гарчанде президенти Конфедератсия низ ҳаст, ки узви Шӯрои федералӣ мебошад, ки аз ҷониби Ассамблеяи федералӣ ( парламенти Швейтсария) барои як сол интихоб карда мешавад. ( конвенсияи конститутсионӣ вазифадор мекунад, ки мансаб ҳар рӯзи Соли навро иваз кунад). * Регенти капитанҳои Сан-Марино аз ҷониби Шӯрои Бузург ва Генералӣ интихоб карда мешавад. * Дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ аз соли 1922 то соли 1938 як идораи дастаҷамъии сарвари давлат бо номи Кумитаи Иҷроияи Марказии Иттиҳоди Шӯравӣ вуҷуд дошт, ки аз чаҳор ва баъдтар ҳафт раис иборат буд, ки аз кумитаҳои иҷроияи марказии ҳамаи ҷумҳуриҳои иттифоқӣ аз Русия, Беларус, Украина, Закавказье ва аз соли 1925 Узбекистон, Туркманистон, Точикистон . Аз соли 1927 то соли 1989 хокимияти хакикиро Котиби Генералии [[Ҳизби коммунисти Иттиҳоди Шӯравӣ]] амалӣ мекард. Пас аз соли 1938, [[Президиуми Шӯрои Олии СССР]] ваколатҳои роҳбари дастаҷамъии давлатро иҷро мекард ва раиси онро дар Ғарб аксар вақт «президент» меномиданд, гарчанде ки баъдтар дар соли 1990 як сарвари ягонаи давлат бо номи « президент » таъсис ёфт. * [[Ҷумҳурии Сотсиалисти Федеративии Югославия]] пас аз марги [[Йосип Броз Тито|Иосип Броз Тито]], ки дар он ҷо президентии иборат аз аъзои ҳар як воҳиди федералӣ кишварро то пошхӯрии он идора мекард . * Дар Украина, дар солҳои 1918-1920 Дирексияе мавҷуд буд, ки аз ҳафт сарварони фракцияҳои парламентӣ иборат буд ва ҳамчун роҳбари дастаҷамъии давлат хизмат мекард. * Раисиҷумҳури Босния ва Ҳерсеговина аз се нафар иборат аст, ки як нафарро аз ҳар як гурӯҳи калонтарин этникии кишвар дар бар мегирад ва ҳамчун сардори дастаҷамъии давлати Босния ва Ҳерсеговина хизмат мекунад. * Совети миллии хукумати Уругвай аз соли 1952 то соли 1967 * Хунтаи азнавсозии миллй дар Никарагуа аз соли 1979 то соли 1985 === Давлатҳои якҳизбӣ === Раиси [[Чин|ҷумҳури Чин]] сарвари давлати Ҷумҳурии Мардумии Чин аст. Тибқи конститутсияи кишвар, президент як дафтари умдатан тантанавӣ буда, салоҳияти маҳдуд дорад. Бо вуҷуди ин, аз соли 1993, аз рӯи анъана, раисиҷумҳурро ҳамзамон Котиби генералии Ҳизби коммунисти Чин, раҳбари олии низоми якҳизбӣ бар ӯҳда дорад. Дар Чин дар байни солҳои 1982 ва 2018, конститутсия муқаррар кардааст, ки президент наметавонад бештар аз ду мӯҳлат пай дар пай дар ин кишвар кор кунад. Дар давраи Мао ва инчунин аз соли 2018, ба ин идора маҳдудияти мӯҳлат вуҷуд надошт. Дар соли 2018 маҳдудияти ваколатҳои президентӣ лағв шуд, аммо ваколатҳо ва нақши маросимии он бетағйир монд. === Рамзҳои президентӣ === Ҳамчун сарвари давлати кишвар, дар аксари кишварҳо президент ба имтиёзҳои муайян ҳуқуқ дорад ва метавонад дорои як манзили бонуфуз, аксаран қасри боҳашамат, баъзан зиёда аз як (масалан, манзилҳои тобистона ва зимистона ё истироҳатгоҳ) Рамзҳои анъанавӣ. Вазифа метавонад либоси расмӣ, ороишҳо, мӯҳри президентӣ, герб, парчам ва дигар лавозимоти намоён, инчунин мукофотҳои ҳарбӣ, аз қабили салютҳои таппонча, гулӯлаҳо ва гулӯлаҳо ва посбони президентро дар бар гирад. Рамзи маъмулии президентӣ камарбандии президентист, ки аксар вақт аз ҷониби президентҳо дар Амрикои Лотинӣ ва Африқо ҳамчун рамзи давомнокии дафтар мепӯшанд. <ref>{{Cite web|url=http://jjmccullough.com/pictessays_leaders_pres.php|title=Presidential Sashes|author=McCullough|first=J. J.|accessdate=19 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170123090255/http://jjmccullough.com/pictessays_leaders_pres.php|archivedate=23 January 2017}}</ref> == Унвонҳо барои сарони давлатҳо == === Ҳамчун сардори ҳукумат === Баъзе кишварҳои дорои низоми парлумонӣ истилоҳеро истифода мебаранд, ки ҳамчун «президент» (ба баъзе забонҳо аз раис фарқ намекунад), аксар вақт ҳамчун Президенти Ҳукумат, Раиси Шӯрои Вазирон ё Раиси Шӯрои Иҷроия . Аммо, ин гуна мансабдор ба таври возеҳ президенти кишвар нест. Ин мансабдоронро бо истифода аз маънои кӯҳнаи ин калима "президент" меноманд, то он далелро, ки мансабдор сарварии кабинетро дорад. Сарвари алоҳидаи давлат одатан дар кишвари онҳо вуҷуд дорад, ки ба ҷои он ҳамчун президент ё шрҳи кишвар хизмат мекунад. Ҳамин тариқ, чунин мансабдорон воқеан сарвазиранд ва барои роҳ надодан ба нофаҳмиҳо аксар вақт ҳангоми зикри онҳо дар сатҳи байналмилалӣ ҳамчун «сарвазир» тавсиф карда мешаванд. Якчанд мисолҳо барои ин гуна президент вуҷуд доранд: * [[Савазирони Испания|Сарвазири Испания]] расман президенти ҳукумати [[Испания]] номида мешавад ва ба таври ғайрирасмӣ ҳамчун "президент" маъруф аст. Испания инчунин як кишварест, ки подшоҳ ҳукмронӣ дорад. * Унвони расмии [[Сарвазири Итолиё|сарвазири Италия]] Раиси Шӯрои Вазирон ( ''[[Забони итолиёӣ|Италия]] Presidente del Consiglio dei Ministri'' ) мебошад. * Дар назди ҷумҳурихои сеюм ва чоруми Фаронса « Раиси Шӯро » (вазирон – Сарвазир) сардори ҳукумат буд ва президенти ҷумҳурӣ як шахсияти рамзӣ буд. * Аз соли 1963 то соли 1992 сарвари хукумати Ҷумҳурии Сотсиалистии Федеративии Югославия баъд аз Конститутсияи соли 1963 вазифаи сарвазири Югославияро бархам дод ва вазифахои онро ба раиси Шурои федералии ичроияи федералии Югославия дод, раиси Шурои федералии ичроия буд. Бо вучуди ин, манбаъхои матбуоти хоричй ба шахсоне, ки вазифаи раиси Совети федералии ичроияро ишгол мекунанд, хамчун «сарвазири Югославия» истинод мекунанд. * Сарвазири Давлати Озоди Ирландия аз соли 1922 то 1937 раиси Шӯрои иҷроияи Давлати Озоди Ирландия буд. Дар айни замон, Давлати Озод Ирландия монархияи конститутсионӣ буд, ки монархи ҳукмронӣ, подшоҳи Ирландия ва инчунин генерал-губернаториро иҷро мекард, ки бисёр вазифаҳои сарвари давлатро иҷро мекард. * Дар замони шоҳигариҳои конститутсионии Бразилия ва Португалия, раиси Шӯрои вазирон ( Portuguese Presidente do Conselho de Ministros ) сардори ҳукумат буд ва [[шоҳ]] сарвари давлат буд. Дар доираи Ҷумҳурихои якум ва дуюми Португалия сардори хукумат президенти вазорат ( Portuguese Presidente do Ministério ) ва баъд раиси Совети Вазирон буд ва президенти Ҷумҳурӣ хамчун сардори давлат буд. * Унвони расмии сарвазири Хорватия Раиси Ҳукумати Ҷумҳурии Хорватия аст ( {{Lang-hr|Predsjednik Vlade Republike Hrvatske}} ). * Унвони расмии нахуствазири Лаҳистон раиси Шӯрои вазирон ( Презес Ради Министрови Полша ) мебошад. * Дар таҷрибаи конститутсионии Бритониё, раиси Шӯрои иҷроия, ки дар чунин мақом амал мекунад, ҳамчун президенти Шӯрои иҷроия маълум аст. Одатан ин шахс Ҳоким аст ва ҳамеша ҳамин тавр мемонад. * Дар байни солҳои 1918 ва 1934 Эстония сарвари давлати алоҳида надошт. Ҳам сарвазирҳо (1918–1920) ва ҳам пирони давлатӣ (1920–1934), ки аксар вақт ҳамчун «президент» тарҷума мешаванд) аз ҷониби парлумон интихоб карда шуданд. * Сарвари ҳукумати Эрон ҳамчун " президент " муаррифӣ мешавад. Сарвари давлати Эрон пешвои олӣ аст, ки президент ба ӯ тобеъ аст. === Дигар вазифаҳои роҳбарикунанда === ==== Дохилимиллӣ ==== ''Президент'' инчунин метавонад унвони роҳбари иҷроия дар сатҳи поёнии маъмурӣ бошад, ба монанди президентҳои калисоҳои иёлати [[Луизиана|Луизианаи]] [[Иёлоти ИМА|ИМА]], узви раиси шӯрои шаҳрӣ оид ба деҳаҳои иёлати [[Иллинойс|Иллинойси]] [[Иёлоти ИМА|ИМА]] ё президентҳои мунисипалӣ . Муниципалитетҳои Мексика. Эҳтимол, беҳтарин президентҳои дохилимиллӣ президентҳои шаҳраки [[Боро (Ню-Йорк)]] [[Ню-Йорк|Ню Йорк]] мебошанд. ===== [[Лаҳистон]] ===== Дар Лаҳистон ''Президенти шаҳр'' ( {{Lang-pl|Prezydent miasta}}) мақомоти иҷроияи шаҳрдорӣ ки дар интихоботи мустақим интихоб шудааст, ба мири шаҳр баробар аст. Дафтари президент дар Олмон ва Швейтсария низ мавҷуд аст. ===== Русия ===== Губернаторони [[ҷумҳуриҳои Русия]] дар [[Русия|Федератсияи Русия]] дар баробари дигар унвонҳои дуюмдараҷа, ба мисли ''Раиси Ҳукумат'' (инчунин аз ҷониби Сарвазири Русия низ истифода мешуд) унвони Президентро доштанд. Ин эҳтимол пайдоиши ҷумҳуриҳои Русияро ҳамчун ватани гурӯҳҳои этникҳои гуногун инъикос мекунад: дар ҳоле ки ҳама субъектҳои федералии Русия дар ҳоли ҳозир де-юре баробаранд, пешгузаштагони онҳо, вилоятҳои РСФСР аз имтиёзҳои бештар истифода мебурданд (масалан. намояндагии бештар дар Шӯрои Миллатҳо ). Ба хамин тарик, ИҶШС ва ворисони ниҳоии онҳо назар ба тақсимоти оддии маъмурӣ, ақаллан аз ҷиҳати руҳӣ бештар бо давлатҳои миллҳ умумият дошта, унвонҳоро мувофиқи он интихоб мекарданд. Дар тӯли солҳои 2010-ум, президентҳои ҷумҳуриҳои Русия тадриҷан унвони худро ба унвони Сардор иваз мекарданд ({{Lang-ru|глава}} Пешниҳоди раисиҷумҳури Чеченистон Рамзан Қодиров ва баъдан дар соли 2010 аз ҷониби парлумони Русия ва раисиҷумҳур Дмитрий Медведев қонун қабул карда шуд. Бо вуҷуди ин, президентҳои Тотористон ин тағйиротро рад мекунанд ва аз соли 2017 бар хилофи қонунҳои Русия унвони худро нигоҳ медоранд. Унвони нав дар салоҳиятҳое, ки ҳокимон доштанд, ҳеҷ гуна тағйироте наовард. ===== Инглистон ===== Лорд президенти Шӯро яке аз афсарони бузурги давлатӣ дар Британияи Кабир аст, ки дар ҷаласаҳои Шӯрои хусусии Бритониё раисӣ мекунад; Девони бо сардории сарвазир аз ҷиҳати техникӣ як кумитаи Шӯро мебошад ва ҳама қарорҳои Девони расман тавассути фармонҳои Шӯро тасдиқ карда мешаванд. Гарчанде ки лорд-президент узви Девони вазирон аст, ин мақом асосан вазифаи тантанавӣ буда, ба таври анъанавӣ ба роҳбари Палатаи Общинаҳо ё роҳбари Палатаи Лордҳо дода мешавад. Таърихан раиси Шӯрои тиҷорат узви кабинет буд. ===== Испания ===== Дар Испания, роҳбарони иҷроияи ҷамоатҳои автономӣ (минтақаҳо) президент номида мешаванд. Дар ҳар як ҷомеа, онҳоро метавон Президент де ла Коммунидад ё Presidente del Consejo номид. Онҳо аз ҷониби маҷлисҳои минтақавии худ интихоб мешаванд ва нисбат ба президент ё губернатори иёлот ваколатҳои шабеҳ доранд. ==== Вакилҳо ==== Дар поёни президент, вобаста ба созмон ва андозаи он метавонад якчанд ё «муовини президент» (ё баъзан «муовинони президент») ва баъзан якчанд «ёвари президент» ё «муовинони президент» бошанд. Ин мансабҳо як салоҳият надоранд, балки бештар вазифаи тобеи президентро доранд. Бо вуҷуди ин, ваколат метавонад дар ҳолатҳои махсус ба муовини ё муовини президент дода шавад. Одатан ноиби президентҳо баъзе салоҳиятҳо ва масъулиятҳои махсусро дар поёнтар аз президент доранд. Тафовут байни ноиби/муовинони президент ва ёвари/муовинони президент дар он аст, ки ба аввалӣ қонунан иҷозат дода мешавад, ки созмонро идора кунанд ва ҳамон ваколатҳоро амалӣ кунанд (инчунин дар фармони дуюм), дар ҳоле ки дуюмӣ ин тавр нестанд. === Маҷлиси қонунгузор === Дар баъзе кишварҳо раиси маҷлисҳои қонунгузори якпалатаи онҳо ё як ё ҳарду палатаи қонунгузори дупалатагӣ, сухангӯён унвони президенти «орган»-ро доранд, чуноне ки дар Испания, ки раиси Конгресс президенти Конгресси вакилон ва Раиси Сенат раиси Сенат мебошад. === Суд === Истилоҳи «Президент» одатан дар системаи судӣ ҳамчун раиси суди судҳои конститутсионӣ истифода мешавад. ==== Фаронса ==== Дар истилоҳоти ҳуқуқии [[Фаронса|фаронсавӣ]] раиси суде, ки аз якчанд судя иборат аст, судяи аввалиндараҷа мебошад; ӯ дар маҷлиси суд раисӣ мекунад ва мубоҳисаҳоро роҳбарӣ мекунад (ва аз ин рӯ "хонум Президент", "Ҷаноби Президент" ё ''Монсиеур ле Президент'' гуфта мешавад. Умуман, суд аз якчанд палата иборат аст, ки ҳар яки онҳо раиси худро доранд; аз ин рӯ, калонтарини онҳо «президенти аввал» номида мешавад (чунон ки дар: «Президенти Суди кассатсионӣ калонтарин судя дар Фаронса аст»). Ба ҳамин монанд, дар таҷрибаи ҳуқуқии Англия судяи калонтарин дар ҳар як шӯъба ин унвонро истифода мебарад (масалан Раиси Шӯъбаи оилавӣ, Раиси Суди Апелляция). ==== Испания ==== Дар системаи судии Испания роҳбари суди судяҳои сершумор раиси Суд номида мешавад. Ҳамин чиз бо мақомоти гуногуни системаи судии Испания рӯй медиҳад, ки мо метавонем раиси Суди Олӣ, раиси Суди миллӣ ва президентҳоро дар Судҳои олии адлияи минтақавӣ ва судҳои музофотӣ пайдо кунем. Мақоме, ки бар ҳокимияти судӣ дар Испания ҳукмронӣ мекунад, Шӯрои Умумии Додгоҳ аст ва раиси он раиси Суди Олӣ мебошад, ки маъмулан раиси Суди Олӣ ва GCJ номида мешавад. Суди конститутсиони ба ҳайати ҳокимияти судӣ дохил намешавад, вале роҳбари онро Раиси Суди конститутсионӣ меноманд. ==== Инглистон ==== Дар Додгоҳи Олии Британияи Кабир, ки ба наздикӣ таъсис ёфтааст, баландтарин судя раиси Суди Олӣ номида мешавад. Хонум/лорд раиси Суди Сессия сардори ҳокимияти судӣ дар Шотландия ва судяи раисикунанда (ва сенатор) Коллеҷи адлия ва Суди ҷаласа мебошад, инчунин хонум/лорд адлияи генералии Шотландия ва роҳбари адлия мебошад. Суди олии адлия, идораҳо дар соли 1784 муттаҳид карда шуданд. == Унвонҳои зан == Унвонҳои ҳамсари президент, агар зан бошад, аз "Маркиза" то "Хонум" иборат буданд. <ref name="ladies"/> Агар мард унвони ҳамсари президент метавонад "Маркиз", "Лорд" ё танҳо "Ҷаноб" бошад. . === [[ИМА|Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] === Зани президент Ҷорҷ Вашингтон, Марта Вашингтонро аксар вақт "Хонум Вашингтон" меномиданд. Дар солҳои 1850-ум дар Иёлоти Муттаҳида истилоҳи "хонум" аз унвони ашрофон ба истилоҳи муроҷиат барои зани эҳтиром ва хушмуомила тағйир ёфт. Истифодаи " бонуи аввал " барои истинод ба ҳамсари раисиҷумҳури Иёлоти Муттаҳида дар замони ҷанги шаҳрвандии ИМА маъмул буд. Долли Мадисон, ҳамсари президент Ҷеймс Мадисон, пас аз марги ӯ дар соли 1849 аз ҷониби президент Захари Тейлор ҳамчун "бонуи аввали мо дар тӯли ним аср" ёдовар шуд. <ref>{{Cite book|last=Mayo|first=Edith|author-link=Edith Mayo|title=The Smithsonian Book of the First Ladies|pages=33|url=https://books.google.com/books?id=Z0HZFqbkT1sC&q=%22Mr+President%22+++title+%22first+lady%22&pg=PA33|isbn=978-0-8050-1751-9|year=1996|publisher=H. Holt}}</ref> Хонумҳои аввал одатан танҳо ҳамчун "хонум [насаби]" номида мешаванд <ref>{{Cite web|url=https://trumpwhitehouse.archives.gov/the-press-office/2017/02/26/president-donald-j-trump-and-first-lady-melania-trump-welcome-governors|title=President Donald J. Trump and First Lady Melania Trump Welcome Governors to the White House|website=[[whitehouse.gov]]|quote=Mrs. Trump added that, "the scents of jasmine and roses fill the air as we give thanks for this great Nation and the glory of renewal."|date=26 February 2017|publisher=[[Executive Office of the President]]|lang=en|accessdate=22 March 2017}}</ref> == Дар матбуот == Рӯзи 8 ноябри соли 2016, шаби интихоботи президентии соли 2016 дар [[Иёлоти Муттаҳида]], тасвирҳои нусхаҳои қаблан чопшудаи маҷаллаи Newsweek дар маҷалла нишон доданд, ки дар он маҷалла пирӯзии номзади демократ [[Ҳилларӣ Клинтон|Ҳилларӣ Клинтонро]] таҷлил мекунад ва бо муқоваи он "Хонум Президент" ном дорад. Барои рӯзномаи Newsweek маъмул аст, ки ба эҳтимоли пирӯзии ҳар як номзад омода шавад, гарчанде ки он ҳам нашр ва ҳам паҳн шуда буд, ғайриоддӣ буд; муқова аз дӯконҳои рӯзнома пас аз маълум шуд, ки [[Доналд Трамп]] аксарияти орои интихобкунандагонро ба даст оварда, дар интихобот пирӯз шудааст. <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/greenslade/2016/nov/10/if-only-donald-trump-had-come-second-eh-hillary|title=Madam President: how Newsweek reported a Clinton victory|author=Greenslade|first=Roy|date=2016-11-10|work=The Guardian|language=en-GB|accessdate=2016-11-17}}</ref> == Ҳамчунин нигаред == * Президенти абадзиндаи ҷумҳурӣ * Низоми президентӣ * Рӯзи Президентҳо * Ноиби президент * Хонуми аввал === Сардори давлат === * генерал-губернатор * Сардори давлат * Подшоҳ * Пешвои олӣ === Сардорони ҳукумат === * Вазир-Президент (сардори ҳукумат, на давлат) * [[Сарвазир]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Президентҳо]] [[Гурӯҳ:Cарварони кишварҳо]] [[Гурӯҳ:Президентҳои давлатҳо]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] [[Гурӯҳ:Фаъолият]] [[Гурӯҳ:Фаъолият]] l86hfhg76y6ttslrkryy24jy3g2ra6j 0 308957 1483316 1445785 2026-08-13T19:47:18Z InternetArchiveBot 30618 Add 2 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483316 wikitext text/x-wiki '''Амалии мазҳакавӣ''' (ё ''Ҷангии мазҳакавӣ'') — [[жанр]]ест, ки ҷанбаҳои [[Амалӣ|амалӣ]] ва [[мазҳака]]ро муттаҳид мекунад. == Синамо == Сомонаи [[AllMovie]] мазҳакаҳои амалиро ҳамчун филмҳое тавсиф мекунад, ки амали "тез ва хашмгин" доранд, аммо "асосан сабукфикрона", хеле кам боиси марг ё ҷароҳати вазнин мешаванд. ''The Script Lab'' навиштааст, "[Жанр] ба аломатҳо такя мекунад, то ҳаҷвро ба вуҷуд оварад, дар ҳоле ки саҳнаҳои амалӣ нисбат ба филми амалӣ анъанавӣ камтар шадидтаранд."<ref>{{cite web | last=Buffam | first=Noelle | url=https://thescriptlab.com/screenplay/genre/948-action/ | title=Action | work=The Script Lab | date=March 12, 2011 | access-date=December 5, 2022 | accessdate=2023-07-18 | archivedate=2023-02-08 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230208170751/https://thescriptlab.com/screenplay/genre/948-action/ }}</ref> Шакли дигари жанр силсилафилми телевизионист. Яке аз аввалин силсилафилмҳо ин "The Dukes of Hazzard" (1979-1985) буд<ref name="perlmutter">{{cite book | last=Perlmutter | first=David | year=2018 | title=The Encyclopedia of American Animated Television Shows | url=https://archive.org/details/encyclopediaofam0000perl | publisher=[[Rowman & Littlefield]] | isbn=978-1-5381-0374-6 }}</ref>. Мазҳакаҳои амалӣ аксар вақт мавзӯъҳои "моҳиҳо аз об" доранд, ба монанди истифодаи як актёри машҳур барои муқоиса бо саҳна, масалан, чӣ гуна "кӯча, шахсияти истеҳзоангези [[Эддӣ Мёрфӣ]] бо расмиёти муқаррарии полисӣ дар филми „Beverly Hills Cop" дар охири асри бистум бархурд мекунад»<ref>{{cite book | last=Gallagher | first=Mark | chapter=Restaging Heroic Masculinity | year= 2006 | title=Action Figures: Men, Action Films, and Contemporary Adventure Narratives | url=https://archive.org/details/actionfiguresmen0000gall | publisher=Palgrave Macmillan | page=[https://archive.org/details/actionfiguresmen0000gall/page/163 163] | isbn=978-1-4039-7723-6 }}</ref>. Филми "Генерал" бо иштироки [[Бастер Китон]] дар нақши асосӣ аввалин филми мазҳакавӣ маҳсуб мешавад<ref>{{cite news | last=St. James | first=Emily | url=https://www.avclub.com/the-general-1798207566 | title=The General | work=[[The AV Club]] | date=December 9, 2009 | access-date=December 2, 2022 }}</ref>. Дигар шаклҳои аввали мазҳакаи амалӣ [[Филми ҷома ва шамшер|филмҳои ҷома ва шамшери]] солҳои 1930 буданд. AllMovie навишт, ки "ситораҳо бо зеҳнӣ ва ҷасурона бо сужаҳои ҷолиб ва трюкҳои далерона муттаҳид шудаанд." Солҳои 1980-ум, ин жанр маъмулӣ шуд ва филмҳои дӯстони полис ҳамчун идомаи комедияҳои экшн ба мисли ''Midnight Run'' (1988) ва силсилаи филмҳои "Яроқҳои марговар" пайдо шуданд<ref name="allmovie">{{cite web | author=Staff | url=https://www.allmovie.com/subgenre/action-comedy-d513 | title=Action >> Action Comedy | work=allmovie.com | publisher=[[Allmovie]] | access-date=December 2, 2022 | accessdate=2023-07-18 | archivedate=2023-02-12 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230212222806/https://www.allmovie.com/subgenre/action-comedy-d513 }}</ref>. Дигар мазҳакаҳои амалии даҳсола инҳоянд: "Бародарони Блюз" (1980) ва филмҳои актёр ва ҳунарманди ҳарбӣ [[Ҷеки Чан]]<ref name="rt">{{cite news | last=Vo | first=Alex | url=https://editorial.rottentomatoes.com/guide/action-comedies/ | title=The 50 Best Action-Comedy Movies, Ranked By Tomatometer | work=rottentomatoes.com | publisher=[[Rotten Tomatoes]] | date=August 10, 2021 | access-date=December 2, 2022 }}</ref>. Солҳои 1990-ум, мазҳакаҳои амалии "саҳнаҳои зӯроварӣ бо истифодаи аслиҳа ва наворҳои сахттаъсир зиёд шуданд". [[Rotten Tomatoes]] навишт, ки "Rush Hour" (1998) формулаи жанрро дубора тақвият дод ва "Lock, Stock and Two Smoking Barrels" (1998) муҳимтарини он даҳсола буд. Дар ду даҳаи аввали асри XXI, филмҳои "Kung Fu Hustle" (2004), "Hot Fuzz" (2007), "Tropic Thunder" (2008), "Jump Street" (2012) ва "Bad Boys for Life" (2020) аз ҷумлаи намунаҳои зиёди ин филмҳо буданд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Амалӣ]] [[Гурӯҳ:Амалии мазҳакавӣ]] [[Гурӯҳ:Жанрҳои синамо]] [[Гурӯҳ:Жанрҳои телевизионӣ]] thdr90efy0apijj6dlxy0hrfurwvz6i 0 310199 1483285 1423536 2026-08-13T19:18:22Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483285 wikitext text/x-wiki {{Шахс}} '''Гӯчеҳр''', '''Гӯчеҳри Бозрангӣ''' ({{ВД-Дебоча}}) — яке аз наҷибзодагони порсӣ, ки тобеъи [[Ашкониён]] буда, вале дар [[Порс]] мустақил буд ва ба номи худ сикка зарб мекард. [[Ромбиҳишт]] ҳамсари [[Сосон]] духтари ӯ буд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{cite book|last=Al-Tabari|first=Abu Ja'far Muhammad ibn Jarir|authorlink=|editor-last=Yar-Shater|editor-first=Ehsan|title=The History of Al-Ṭabarī|volume=40 vols.|publisher=State University of New York Press|location=Albany, NY|date=1985–2007}} * {{cite journal|last=Daryaee|first=Touraj|title=Ardashir and the Sasanians' Rise to Power|date=2010|pages=236–255|publisher=University of California|url=https://www.academia.edu/949575|url-access=registration}} * {{cite encyclopedia|last=Miri|first=Negin|title=Historical Geography of Fars during the Sasanian Period|url=http://www.sasanika.org/wp-content/uploads/e-sasanika6-Miri.pdf|year=2009|publisher=University of Sydney|encyclopedia=Sasanika|pages=1–65|access-date=2016-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404120535/http://www.sasanika.org/wp-content/uploads/e-sasanika6-Miri.pdf|archive-date=2016-04-04|url-status=|date=|accessdate=2023-08-31|archivedate=2016-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404120535/http://www.sasanika.org/wp-content/uploads/e-sasanika6-Miri.pdf|deadurl=yes}} * {{cite book|last1=Greatrex|first1=Geoffrey|last2=Lieu|first2=Samuel N. C.|title=The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars (Part II, 363–630 AD)|url=https://archive.org/details/romaneasternfron0000unse_q1n9|location=New York and London|publisher=Routledge|year=2002|isbn=0-415-14687-9}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ашкониён]] [[Гурӯҳ:Сосониён]] 62lkaf5awz2vl992th871qdtudkfpz4 0 310222 1483247 1370781 2026-08-13T18:38:19Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483247 wikitext text/x-wiki {{Давлатмард}} '''Балоши V''' ({{lang-xpr|𐭅𐭋𐭂𐭔}}; {{ВД-Дебоча}}) — подшоҳи [[Ашконӣ]] (208—223), писари [[Балоши IV]]. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{cite book |last1=Rezakhani |first1=Khodadad |editor-last=Potts|editor-first=Daniel T.|title=The Oxford Handbook of Ancient Iran |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_s1j3 |date=2013 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199733309 |chapter=Arsacid, Elymaean, and Persid Coinage}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ашкониён]] mnxkwxy6bzvvozanyofpd6013g1820g 0 310324 1483249 1371262 2026-08-13T18:43:54Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483249 wikitext text/x-wiki {{Давлатмард}} '''Озарнарсе''', '''Озарнарсӣ''' ({{lang-fa|آذرنرسه}}; {{ВД-Дебоча}}) — шоҳаншоҳи [[Соcонӣ]] (309), писари [[Ҳурмузи II]] ва бародари [[Шопури I]]I. Баъд аз марги падар дар соли 309 мелодӣ ба салтанат расид. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == *{{cite book|last=Pourshariati|first=Parvaneh|title=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran|location=London and New York|publisher=I.B. Tauris|year=2008|isbn=978-1-84511-645-3|url=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ}} * {{cite book |last1=Schindel |first1=Nikolaus |editor-last=Potts|editor-first=Daniel T.|title=The Oxford Handbook of Ancient Iran |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_s1j3 |date=2013 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199733309 |chapter=Sasanian Coinage}} *{{cite encyclopedia | last = Shahbazi | first = A. Shapur | author-link= Alireza Shapour Shahbazi | title = Sasanian dynasty | url = http://www.iranicaonline.org/articles/sasanian-dynasty | year = 2005 | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica, Online Edition }} * {{cite encyclopedia | article = ĀDUR NARSEH | last = Tafazzoli | first = Ahmad | url = http://www.iranicaonline.org/articles/adur-narseh-son-of-the-sasanian-king-hormizd-ii-a | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 5 | pages = 477 | year = 1983 }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Сосониён]] b794m7303026azsbd9b846osql1jn3j 0 310845 1483324 1372954 2026-08-13T21:00:04Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483324 wikitext text/x-wiki {{Давлатмард}} '''Абдумалик ибни Язид''' ({{lang-fa|أبو عون عبدالملك بن يزيد الخراساني}}; {{ВД-Дебоча}}) — фармонравои эронитабори Миср (751‒753) дар давраи [[хилофати Аббосиён]]. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{cite book | title = The Political and Social History of Khurasan under Abbasid Rule, 747–820 | url = https://archive.org/details/politicalsocialh0000dani | last = Daniel | first = Elton L. | author-link = Elton L. Daniel | publisher = Bibliotheca Islamica, Inc. | location = Minneapolis & Chicago | year = 1979 | isbn = 0-88297-025-9}} * {{cite book | chapter = Egypt as a province in the Islamic caliphate, 641–868 | last = Kennedy | first = Hugh | author-link = Hugh N. Kennedy | title = Cambridge History of Egypt, Volume One: Islamic Egypt, 640–1517 | publisher = Cambridge University Press | editor-last = Petry | editor-first = Carl F. | location = Cambridge | year = 1998 | isbn = 0-521-47137-0 | pages = 62–85 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=y3FtXpB_tqMC&pg=PA62 }} * {{cite book | last=Sharon | first = Moshe | title = Revolt: the social and military aspects of the ʿAbbāsid revolution | location = Jerusalem | publisher = Graph Press Ltd. | year = 1990 | isbn = 965-223-388-9 | url = https://books.google.com/books?id=cTLMgO9dU4cC}} * {{EI2 | title = Abū ʿAwn | first = K.V. | last = Zetterstéen | authorlink = | volume = 1 | page = 108 | url = http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abu-awn-SIM_0163}} {{ПБ}} dozb1pl7p0dsiaj8xj7cxw69tb3eqfq 0 311010 1483357 1441241 2026-08-13T21:31:43Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483357 wikitext text/x-wiki {{Олим}} '''Абулҳасан Алӣ ибни Нофеъи Зирёб''' ({{lang-ar|أبو الحسن علي ابن نافع}}, маъруф ба '''Зирёби Басрӣ''' ва '''Зарёби Муғаннӣ'''; {{ВД-Дебоча}}) — ҳаким, [[навозанда]], хонанда, {{шоир}} ва ҳамчунин кимиёдон, зебоишинос, тарроҳ, {{ахтаршинос}}, гиёҳшинос ва ҷуғрофиёдони эронитабор, шогирди [[Исҳоқи Мавсилӣ]] (767—850), яке аз асосгузорони Академияи мусиқии Бағдод ва Андалусия. == Зиндагинома == Нозукӣ ва асосҳои шеъру таърихи мусиқиро нахуст аз падараш, ки яке аз донандагони машҳури мусиқии тоисломии мардуми эронӣ буд, омӯхтааст. Дар навохтани созҳои мусиқӣ (барбат) сабк ва маҳорати хосса дошт. З. Б. бо Исҳоқи Мавасилӣ оид ба масъалаҳои эҷоду иҷрои мусиқӣ, такмили суннатҳои устодонаи мусиқӣ баҳсҳои тӯлонӣ намуда, дар натиҷа аз устоди худ ранҷида, ба Андалусия (ш. Кордова, Севил) ҳиҷрат кардааст. З. Б. дар такмили таркиботи тору пардаҳои созҳои мусиқӣ (барбат, уд) шуҳрати хосса пайдо карда буд. Ӯ таърих ва назарияи мусиқиро хеле хуб медонист. Доир ба масъалаҳои назарии мусиқӣ рисолаи «Китобу-т-тараннум»-ро навиштааст. Ағно (мусиқиҳо)-и Зарёби Басриро Аслам ибни Абдулазиз ҳамроҳи Ҳамдуна — духтари Зарёби Басрӣ гирдоварӣ ва таҳти унвони «Китоб фи-л-ағонӣ» китобат кардаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Зарёби Басрӣ|7|муаллиф=А. Раҷабов}} * Titus Burckhardt, "Die Maurische Kultur in Spanien. * [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200407/flight.of.the.blackbird-.compilation..htm Flight of the Blackbird] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20080612092003/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200407/flight.of.the.blackbird-.compilation..htm |date=2008-06-12 }} Robert W. Lebling Jr., ''Saudi Aramco World'' July/August 2003. * {{Cite book|title=The Language of the Heart|url=https://archive.org/details/languageofheartm0000joel|last=Epstein|first=Joel|publisher=KDP|year=2019|isbn=978-1070100906}} {{ПБ}} 2elw3a8vup6dzex6ccvw0h0e78e1am1 0 312378 1483261 1379893 2026-08-13T18:52:39Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483261 wikitext text/x-wiki '''Барасмиятшиносӣ''' дар самти [[ҷомеашиносӣ]] маънои '''эътирофи''' мақом ё [[wiktionary:merit|эътибори]] шахс дар ҷамъиятро ифода мекунад (масалан, эътироф аз рӯи дастовардҳо, [[Некӯкор|фазилатҳо]], хидматҳои шоиста ва ғ.).<ref>{{Cite web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/recognition|title=recognition {{!}} Definition of recognition in English by Oxford Dictionaries|website=Oxford Dictionaries {{!}} English|accessdate=2019-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160925074628/https://en.oxforddictionaries.com/definition/recognition|archivedate=September 25, 2016}}</ref> Дар соҳаи [[равоншиносӣ]] бошад, ҷустуҷӯи аз ҳад зиёди ''эътироф'' ҳамчун яке аз хислатҳои муайянкунандаи ихтилоли шахсияти худшефта шуморида мешавад. <ref>{{Cite web|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/narcissistic-personality-disorder/symptoms-causes/syc-20366662|title=Narcissistic personality disorder - Symptoms and causes|website=Mayo Clinic|lang=en|accessdate=2022-05-15}}</ref> Маънои дигари ''эътироф'' ин ба касе мақоми махсус доданро дорад (ба монанди унвон ё таснифот). <ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/recognition|title=Definition of RECOGNITION|website=www.merriam-webster.com|lang=en|accessdate=2022-05-15}}</ref> Ба гуфтаи [[Чарлз Тейлор]], ''эътирофи'' ҳуввияти кас ҳам ниёзи асосӣ ва ҳам ҳаққи ӯ буда, эътироф накардан ё ношинохтан ҳамчун як навъ зулм нисбати (шахсияти) ӯ дониста мешавад. <ref>{{Cite journal|author=Taylor|first=Charles|title=The politics of recognition|url=https://archive.org/details/multiculturalism0000tayl|date=1992}}</ref> Дар ҷои кор, ''эътироф'' барои баланд бардоштани фаъолнокии кормандон, интизоми беҳтари мунтазамона, эътимоди хуб ба созмон/корхона, нияти мондан ва қаноатмандӣ аз роҳбарият мусоидат карда метавонад. <ref>{{Cite web|url=https://www.goodreads.com/book/show/28204980-forever-recognize-others-greatness|title=Forever Recognize Others' Greatness|website=www.goodreads.com|accessdate=2019-05-31}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.cphrmb.ca/news/367230/HRmatters---online-Recognition-is-Not-Fluffy-Stuff-Why-Acknowledging-Y.htm|title=Recognition is Not Fluffy Stuff: Why Acknowledging Your People is Good for Business - CPHR Manitoba|website=www.cphrmb.ca|accessdate=2019-05-31}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/dailymuse/2013/03/19/the-secret-to-motivating-your-team/|title=The Secret to Motivating Your Team|website=Forbes|lang=en|accessdate=2019-02-21}}</ref> Бархе мутаффакирон ба монанди Алфи Кон дар китобаш ''«Panished by Rewards (Ҷазо тавассути таъриф)»'' хатари ситоиш намудан (мисол, таъриф кардани коргарон) барои изҳори эътирофро ишора кардааст. Зеро, ба кавли ӯ, ситоиш метавонад дар кӯтоҳмуддат амали мутобиқ бошад, аммо дар дарозмуддат метавонад ба сифати кор ва фаъолнокии кормандон таъсири манфӣ расонад. <ref>{{Cite book|last=Kohn|first=Alfie|title=Punished by rewards|date=1993|publisher=Houghton Mifflin Co.|isbn=978-0-618-00181-1|pages=[https://archive.org/details/punishedbyreward00kohn_0/page/40 41],[https://archive.org/details/punishedbyreward00kohn_0/page/96 96]|author-link=Alfie Kohn|url=https://archive.org/details/punishedbyreward00kohn_0/page/40}}</ref> == Барасмиятшиносии адолат == Барасмиятшиносӣ ё эътирофи адолат як назарияи [[адолати иҷтимоӣ]] аст, ки ''эътирофи'' шаъну шарафи инсонӣ ва фарқияти байни гурӯҳҳои субалтернӣ (пасоистеъморгароӣ) ва ҷомеаи бартаридоштаро таъкид мекунад. Файласуфони иҷтимоӣ [[Аксел Ҳоннет]] ва [[Нэнси Фрейзер]] ба тағйири назарияҳои адолат дар асри 21 аз [[Адолати тавзеъӣ|''адолати тавзеъӣ'']] (ки барҳам додани нобаробарии иқтисодиро таъкид мекунад) ба сӯи ''эътирофи адолат'' ва аз байн бурдани таҳқиру беэҳтиромӣ ишора мекунанд. Гузариш ба сӯи барасмиятшиносии адолат бо афзоиши [[:fa:سیاست‌های_هویتی|сиёсатҳои ҳувиятӣ]] алоқаманд аст. Оқибатҳои сиёсии эътирофи адолат нисбат ба адолати тавзеъӣ норавшантар аст, зеро эътироф захирае нест, ки аз нав тақсим карданаш имконпазир бошад, балки таҷрибаи феноменологии одамон ва гурӯҳҳост. == Ҳамчунин нигаред == {{Портал|Society}} * [[Эҳтиром]] * Эътироф пас аз марг * Ташхиси ном(зад) * Девори эътирофи донорҳо * Шӯҳрат (шараф) * Аксел Ҳоннет * Мишел Сеймур == Иқтибосҳо == {{Пайвандҳои беруна}} a26fuh070o45mbarhv83gbbjnjpdhz6 0 312805 1483352 1450493 2026-08-13T21:27:30Z InternetArchiveBot 30618 Add 2 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483352 wikitext text/x-wiki  <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles> Дар молия, '''своп''' як созишномаи байни ду ҷониб оид ба мубодилаи воситаҳои молиявӣ, гардиши пули нақд ё пардохтҳо барои муддати муайян мебошад. Воситаҳо метавонанд қариб ҳама чиз бошанд, аммо аксари свопҳо пули нақдро дар асоси маблағи шартии асосӣ дар бар мегиранд. <ref name="FIBO2">[https://www.omg.org/spec/EDMC-FIBO/About-EDMC-FIBO/ Financial Industry Business Ontology Version 2] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200702000118/https://www.omg.org/spec/EDMC-FIBO/About-EDMC-FIBO/}}, Annex D: Derivatives, EDM Council, Inc., Object Management Group, Inc., 2019</ref> <ref name="Investopedia">{{Cite web|url=http://www.investopedia.com/terms/s/swap.asp?ad=dirN&qo=investopediaSiteSearch&qsrc=0&o=40186|title=What is a swap?|website=Investopedia|accessdate=14 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716223952/https://www.investopedia.com/terms/s/swap.asp?ad=dirN&qo=investopediaSiteSearch&qsrc=0&o=40186|archivedate=16 July 2018}}</ref> Свопи умумиро инчунин метавон ҳамчун як қатор шартномаҳои форвардӣ дидан мумкин аст, ки тавассути онҳо ду тараф воситаҳои молиявиро мубодила мекунанд, ки дар натиҷа як силсилаи умумии санаҳои мубодила ва ду ҷараёни асбобҳо, ''пойҳои'' своп ба вуҷуд меоянд. Пойҳо қариб ҳама чиз буда метавонанд, аммо одатан як по ҷараёнҳои пули нақдро дар асоси маблағи шартии асосӣ, ки ҳарду тараф розӣ ҳастанд, дар бар мегирад. Ин принсип одатан ҳангоми мубодила ё дар охири мубодила дастҳоро иваз намекунад; Ин ''хилофи'' оянда, форвард ё вариант аст . <ref>[https://books.google.com/books?id=bp_vAwAAQBAJ&pg=PA56 ''Finance: A Quantitative Introduction'' by Piotr Staszkiewicz and Lucia Staszkiewicz; Academic Press 2014, pg. 56.]</ref> Дар амал як пой одатан собит аст, дар ҳоле ки дигараш тағйирёбанда аст, ки аз ҷониби як тағирёбандаи номуайян ба монанди меъёри фоизии меъёрӣ, қурби асъор, нархи индекс ё нархи мол муайян карда мешавад. <ref name="hull">John C Hull'', Options, Futures and Other Derivatives (6th edition)'', New Jersey: Prentice Hall, 2006, 149</ref> Свопҳо асосан шартномаҳои биржавӣ байни ширкатҳо ё муассисаҳои молиявӣ мебошанд. Сармоягузорони чакана одатан ба свопҳо машғул нестанд. <ref>{{Cite web|url=https://www.sec.gov/news/press-release/2019-226|title=SEC Charges International Dealer That Sold Security-Based Swaps to U.S. Investors|accessdate=2019-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191208111203/https://www.sec.gov/news/press-release/2019-226|archivedate=2019-12-08}}</ref> == Мисол == Соҳиби [[Қарзи ипотека|ипотека]] фоизи тағйирёбандаи ипотекаи худро пардохт мекунад, аммо интизор меравад, ки ин меъёр дар оянда боло равад. Соҳиби дигари гарав меъёри муқарраршуда пардохт мекунад, аммо интизор меравад, ки нархҳо дар оянда коҳиш меёбанд. Онҳо як созишномаи своп-ро барои шинокунанда месозанд. Ҳарду дорандаи гарав дар бораи маблағи шартии қарзи асосӣ ва мӯҳлати пардохт мувофиқат мекунанд ва розӣ мешаванд, ки ӯҳдадориҳои пардохти ҳамдигарро ба ӯҳда гиранд. Дорандаи аввалини гарав аз ин ба баъд ба дорандаи ипотекаи дуюм ҳангоми гирифтани меъёри шинокунанда меъёри муқарраршуда пардохт мекунад. Бо истифода аз своп, ҳарду тараф ба таври муассир шартҳои ипотекаи худро ба режими афзалиятноки худ иваз карданд, дар ҳоле ки ҳеҷ яке аз тарафҳо маҷбур набуданд, ки шартҳоро бо қарздиҳандагони ипотекаи худ дубора баррасӣ кунанд. Танҳо бо назардошти пардохти навбатӣ, ҳарду тараф метавонистанд шартномаи форвардии доимӣ барои шинокунанда баста бошанд. Барои пардохт пас аз он дигар шартномаи форвардӣ, ки шартҳои он якхелаанд, яъне ҳамон маблағи шартӣ ва барои шинокунанда муқарраршуда ва ғайра. Аз ин рӯ, шартномаи свопро метавон ҳамчун як қатор шартномаҳои форвардӣ баррасӣ кард. Дар ниҳоят ду ҷараёни гардиши пули нақд вуҷуд дорад, яке аз тарафе, ки ҳамеша ба маблағи шартӣ фоизи собит мепардозад, ''пои собит'' своп, дигаре аз тарафе, ки ба пардохти қурби шинокунанда розӣ шудааст, ''пои шинокунанда.'' . Свопҳоро барои муҳофизат кардани хатарҳои муайян, аз қабили хавфи фоизӣ ё тахмин дар бораи тағирот дар самти интизории нархҳои асосӣ истифода бурдан мумкин аст. <ref>{{Cite web|url=http://chicagofed.org/webpages/publications/understanding_derivatives/index.cfm|title=Understanding Derivatives: Markets and Infrastructure - Federal Reserve Bank of Chicago|website=chicagofed.org|accessdate=23 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812135118/http://www.chicagofed.org/webpages/publications/understanding_derivatives/index.cfm|archivedate=12 August 2013}}</ref> == Таърих == Свопҳо бори аввал дар соли 1981, вақте ки [[IBM]] ва [[Бонки ҷаҳонӣ|Бонки Ҷаҳонӣ]] созишномаи своп баста буданд, муаррифӣ карда шуданд. <ref>{{Cite book|title=Fundamentals of Corporate Finance|url=https://archive.org/details/isbn_9780077360092|edition=9th|last=Ross|last2=Westerfield|last3=Jordan|year=2010|publisher=[[McGraw Hill]]|page=746}}</ref> Имрӯз, свопҳо аз ҷумлаи қарордодҳои молиявии сердаромадтарин дар ҷаҳон мебошанд: тибқи маълумоти [[Бонки ҳисоббаробаркуниҳои байналмилалӣ|Бонки байналмилалии ҳисоббаробаркуниҳо]] (BIS) маблағи умумии фоизҳо ва свопҳои асъорӣ дар соли 2010 беш аз 348 триллион долларро ташкил дод. <ref>{{Cite journal|url=https://www.bis.org/publ/otc_hy1711.htm|title=OTC derivatives statistics at end-June 2017|date=2017-11-02|language=en|accessdate=2018-07-16}}</ref> Аксари свопҳо дар биржа (OTC) фурӯхта мешаванд, ки барои контрагентҳо "мутобиқ сохта шудаанд". Бо вуҷуди ин, Санади Додд-Франк дар соли 2010 платформаи бисёрҷониба барои иқтибосҳои своп, ''иншооти иҷрои свопҳо'' (SEF) <ref>{{Cite web|url=https://www.cftc.gov/IndustryOversight/TradingOrganizations/SEF2/index.htm|title=Swaps Execution Facilities (SEFs)|website=U.S. Commodity Futures Trading Commission|accessdate=9 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209061555/https://www.cftc.gov/IndustryOversight/TradingOrganizations/SEF2/index.htm|archivedate=9 December 2019}}</ref> пешбинӣ мекунад ва манда медиҳад, ки свопҳо ба биржаҳо ё [[Маркази ҳисоббаробаркунӣ (молия)|клирингҳо]] гузориш дода шаванд ва пас аз он боиси ташаккули ''анбори додаҳои своп'' (SDRs), як дастгоҳи марказӣ барои гузоришдиҳии маълумот ва баҳисобгирии маълумот. <ref>{{Cite web|url=https://cftc.gov/IndustryOversight/DataRepositories/index.htm|title=Data Repositories|website=U.S. Commodity Futures Trading Commission|accessdate=9 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209053032/https://cftc.gov/IndustryOversight/DataRepositories/index.htm|archivedate=9 December 2019}}</ref> Фурӯшандагони маълумот, аз қабили Bloomberg, <ref>{{Cite news|title=Bloomberg Launches Its Swap Data Repository|url=https://www.bloomberg.com/company/press/bloomberg-launches-swap-data-repository/|work=Bloomberg L.p.|accessdate=9 December 2019|archivedate=9 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209053032/https://www.bloomberg.com/company/press/bloomberg-launches-swap-data-repository/}}</ref> ва биржаҳои калон, аз қабили биржаи Чикаго, <ref>{{Cite web|url=https://www.cmegroup.com/trading/global-repository-services/cme-swap-data-repository.html|title=CME Swap Data Repository|accessdate=2019-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209053035/https://www.cmegroup.com/trading/global-repository-services/cme-swap-data-repository.html|archivedate=2019-12-09}}</ref> бузургтарин бозори фьючерсҳои ИМА ва биржаи Чикаго, ки барои SDR табдил меёбанд, сабти ном шудаанд. Онҳо ба рӯйхати баъзе намудҳои свопҳо, свопҳо ва фючерсҳо дар платформаҳои худ шурӯъ карданд. Биржаҳои дигар, аз қабили IntercontinentalExchange ва Eurex AG дар Франкфурт. <ref>{{Cite web|url=https://www.eurexchange.com/exchange-en/trading/market-models/eurex-t7-entry-services/exchange-for-swaps|title=Exchange for Swaps|website=Eurex Exchange|accessdate=8 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200707143817/https://www.eurexchange.com/exchange-en/trading/market-models/eurex-t7-entry-services/exchange-for-swaps|archivedate=7 July 2020}}</ref> Тибқи омори саҳмияҳои бозории SEF 2018 <ref>{{Cite web|url=https://www.clarusft.com/2018-sef-market-share-statistics/|title=2018 SEF Market Share Statistics|author=Khwaja|first=Amir|website=ClarusFT|date=9 January 2019|accessdate=9 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209061559/https://www.clarusft.com/2018-sef-market-share-statistics/|archivedate=9 December 2019}}</ref> Bloomberg дар бозори қурби қарз бо 80% ҳиссаи бартарӣ дорад, TP аз дилери FX ба бозори дилерҳо (46% ҳиссаи), Reuters аз дилери FX дар бозори муштарӣ бартарӣ дорад (50% ҳиссаи), Tradeweb дар бозори фоизии ванилин қавитарин аст (38% ҳиссаи), TP бузургтарин платформаи бозори своп (53% ҳиссаи), BGC ҳам дар своптсия ва ҳам дар бозорҳои XCS бартарӣ дорад, Tradition бузургтарин платформаи Caps ва Floors аст (55) % ҳиссаи). == Андозаи бозор == Ҳангоме ки бозори свопҳои асъорӣ аввал рушд мекард, бозори своп фоизи он аз он гузашт, ки аз рӯи '''маблағи шартӣ''', "маблағи истинод ба маблағи асосӣ барои муайян кардани пардохтҳои фоизӣ" чен карда мешавад. <ref>{{Cite web|url=https://epdf.pub/international-financial-management-3rd-edition.html|title=''INTERNATIONAL FINANCIAL MANAGEMENT'', THIRD EDITION, PART TWO, Chapter 10: "Currency and Interest Rate Swaps", by Eun Resnick; The McGraw−Hill Companies, 2004.|accessdate=2019-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191024195054/https://epdf.pub/international-financial-management-3rd-edition.html|archivedate=2019-10-24}}</ref> [[Акс:Notional_swaps_chart_2019.png|рост|мини|400x400пкс| Манбаъ: Омори ҳосилаҳои OTC нимсолаи BIS дар охири моҳи декабри соли 2019]] {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Асъор ! colspan="7" | Маблағи барҷаста (бо триллион доллари ИМА) |- ! Охири соли 2000 ! Охири соли 2001 ! Охири соли 2002 ! Охири соли 2003 ! Охири соли 2004 ! Охири соли 2005 ! Охири соли 2006 |- | [[евро]] | 16.6 | 20.9 | 31.5 | 44.7 | 59.3 | 81.4 | 112.1 |- | [[доллари ИМА]] | 13.0 | 18.9 | 23.7 | 33.4 | 44.8 | 74.4 | 97.6 |- | [[йени Ҷопон]] | 11.1 | 10.1 | 12.8 | 17.4 | 21.5 | 25.6 | 38,0 |- | [[Фунт Стерлинг|фунт стерлинг]] | 4.0 | 5.0 | 6.2 | 7.9 | 11.6 | 15.1 | 22.3 |- | [[Франки Свис|Франки Швейтсария]] | 1.1 | 1.2 | 1.5 | 2.0 | 2.7 | 3.3 | 3.5 |- | '''Ҳамагӣ''' | '''48.8''' | '''58.9''' | '''79.2''' | '''111.2''' | '''147.4''' | '''212.0''' | '''292,0''' |} : <small>''Манбаъ: "Бозори ҷаҳонии ҳосилаҳои OTC дар охири моҳи декабри соли 2004", BIS'', , "Фаъолияти бозори ҳосилаҳои OTC дар нимаи дуюми соли 2006", BIS '',''</small> == Иштирокчии асосии своп == '''Иштирокчии асосии своп''' (MSP, ё баъзан '''Swap Bank''' ) як истилоҳи умумӣ барои тавсифи як муассисаи молиявӣ мебошад, ки ба мубодилаи байни контрагенттер мусоидат мекунад. Он дар свопҳо барои ҳама категорияҳои асосии своп мавқеи назаррасро нигоҳ медорад. Своп-банк метавонад як бонки байналмилалии тиҷоратӣ, бонки сармоягузорӣ, бонки тиҷоратӣ ё оператори мустақил бошад. Бонки своп ҳамчун брокери своп ё дилери своп хизмат мекунад. Ҳамчун брокер, бонки своп бо контрагентҳо мувофиқат мекунад, аммо ҳеҷ гуна хатари свопро ба дӯш намегирад. Брокери своп барои ин хидмат комиссия мегирад. Имрӯз, аксари бонкҳои своп ҳамчун дилерҳо ё маркет-мейкерҳо хизмат мекунанд. Ҳамчун маркет-мейкер, бонки своп омода аст ҳар ду тарафи своп асъорро қабул кунад ва баъдтар онро фурӯшад ё бо контрагент мувофиқат кунад. Дар ин иқтидор, бонки своп мавқеъро дар своп ишғол мекунад ва аз ин рӯ, баъзе хавфҳоро ба дӯш мегирад. Иқтидори дилер бешубҳа хатарноктар аст ва бонки своп як қисми гардиши пули нақдро, ки тавассути он интиқол дода мешавад, барои ҷуброн кардани ин таваккал мегирад. <ref>{{Cite web|url=https://www.cftc.gov/IndustryOversight/Intermediaries/index.htm|title=Intermediaries|website=U.S. Commodities Futures Trading Commission|accessdate=8 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209053230/https://cftc.gov/IndustryOversight/Intermediaries/index.htm|archivedate=9 December 2019}}</ref> == Самаранокии бозорро иваз кунед == Ду сабаби асосии истифодаи свопи асъор аз ҷониби контрагент ин ба даст овардани маблағгузории қарз бо асъори свопшуда бо коҳиши хароҷоти фоизӣ, ки тавассути афзалиятҳои муқоисавии ҳар як контрагент дар бозори миллии сармояи худ ба даст омадааст ва/ё манфиати хеджирӣ барои дарозмуддат мебошанд. таъсири қурби асъор . Ин сабабҳо ба таври оддӣ ва душвор ба назар мерасанд, ки бо он баҳс кардан душвор аст, алахусус ба он дараҷае, ки эътирофи ном дар ҷамъоварии маблағ дар бозори байналмилалии вомбаргҳо воқеан муҳим аст. Ширкатҳое, ки свопҳои асъориро истифода мебаранд, нисбат ба ширкатҳое, ки ҳосилаҳои асъориро истифода намебаранд, аз ҷиҳати омор сатҳи баланди қарзи дарозмуддати хориҷӣ доранд. <ref>{{Cite journal|author=Geczy|first=C.|title=Why firms use currency derivatives|journal=Journal of Finance|date=1997|volume=52|issue=4|pages=1323–1354|doi=10.1111/j.1540-6261.1997.tb01112.x|url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1102&context=accounting_papers|accessdate=2020-11-13}}</ref> Баръакс, истифодабарандагони асосии свопҳои асъор ширкатҳои ғайримолиявӣ ва ҷаҳонӣ мебошанд, ки ба маблағгузории дарозмуддат бо асъори хориҷӣ эҳтиёҷ доранд. <ref name="why-currency-swap">{{Cite journal|author=Goswami|first=G.|title=Why do global firms use currency swaps?: Theory and evidence|journal=Journal of Multinational Financial Management|date=2004|volume=14|issue=4–5|pages=315–334|doi=10.1016/j.mulfin.2004.03.003}}</ref> Аз нуқтаи назари сармоягузори хориҷӣ, арзёбии қарз бо асъори хориҷӣ ''таъсири хатареро'', ки сармоягузори дохилӣ барои чунин қарз мебинанд, истисно мекунад. Аз ин рӯ, маблағгузории қарз бо асъори хориҷӣ бо истифода аз пули миллӣ ва своп асъор аз маблағгузории мустақим бо қарзи асъорӣ бартарӣ дорад. <ref name="why-currency-swap" /> Ду сабаби асосии иваз кардани меъёрҳои фоизӣ мувофиқати беҳтари мӯҳлатҳои дороиҳо ва ӯҳдадориҳо ва/ё ба даст овардани сарфаи хароҷот тавассути дифференсиали паҳншавии сифат (QSD) мебошанд. Далелҳои таҷрибавӣ нишон медиҳанд, ки паҳншавӣ байни коғази тиҷории бо дараҷаи ААА (шинокунанда) ва тиҷории дараҷаи А каме камтар аз паҳншавӣ байни ӯҳдадориҳои панҷсолаи AAA (собит) ва ӯҳдадориҳои дараҷаи A-и ҳамон муҳлат аст. Ин бозёфтҳо нишон медиҳанд, ки ширкатҳои дорои рейтингҳои кредитии пасттар (болотар) эҳтимоли пардохти собит (шинокунанда) дар свопҳо доранд ва пардохткунандагони қурби собит қарзи кӯтоҳмуддатро бештар истифода мебаранд ва мӯҳлати қарзро нисбат ба супорандагони сатҳи шинокунанда кӯтоҳтар доранд. Аз ҷумла, ширкати дараҷаи А бо истифода аз коғази тиҷорӣ бо паҳншавии меъёри ААА қарз мегирад ва ба своп (кӯтоҳмуддат) барои шинокунанда ҳамчун пардохткунанда ворид мешавад. <ref>{{Cite journal|author=Li|first=H.|title=Corporate use of interest rate swaps: Theory and evidence|journal=Journal of Banking & Finance|date=2003|volume=27|issue=8|pages=1511–1538|doi=10.1016/S0378-4266(02)00275-3}}</ref> == Намудҳои свопҳо == Намудҳои умумии свопҳо аз рӯи аҳамияти миқдорӣ инҳоянд: [[Свопи фоизи фоиз|свопҳои фоизӣ]], [[Мубодилаи асосӣ|свопҳои асоси]], [[Свопи асъор|свопҳои асъорӣ]], [[Свопи таваррум|свопҳои таваррум]], [[Свопи пешфарзии қарз|свопҳои дефолти кредитӣ]], [[Мубодилаи мол|свопҳои молӣ]] ва [[Свопи саҳҳомӣ|свопҳои саҳҳомӣ]] . Инчунин бисёр намудҳои дигари своп вуҷуд доранд. === Свопҳои меъёри фоизӣ === [[Акс:Vanilla_interest_rate_swap_with_bank.png|рост|мини|400x400пкс| A дар айни замон шинокунанда пардохт мекунад, аммо мехоҳад собит пардохт кунад. Б айни замон пардохт мекунад, аммо мехоҳад шиноварӣ пардохт кунад. Бо ворид шудан ба своп меъёри фоизӣ, натиҷаи холис ин аст, ки ҳар як тараф метавонад ӯҳдадории мавҷудаи худро ба ӯҳдадории дилхоҳи худ иваз кунад. Одатан, тарафҳо пардохтҳоро мустақиман иваз намекунанд, балки ҳар кадоми онҳо бо миёнарави молиявӣ ба монанди бонк як свопи алоҳида муқаррар мекунанд. Бар ивази мувофиқати ду тараф, бонк аз пардохтҳои своп спред мегирад.]] Навъи маъмултарини своп ин своп фоизи фоизӣ мебошад. Баъзе ширкатҳо метавонанд дар бозорҳои қурби муқарраршуда бартарии муқоисавӣ дошта бошанд, дар ҳоле ки ширкатҳои дигар дар бозорҳои шинокунанда бартарии муқоисавӣ доранд. Вақте ки ширкатҳо мехоҳанд қарз гиранд, онҳо қарзи арзонро ҷустуҷӯ мекунанд, яъне аз бозоре, ки онҳо бартарии муқоисавӣ доранд. Бо вуҷуди ин, ин метавонад боиси он гардад, ки ширкат қарзи собитро вақте бихоҳад, ки шиноварӣ кунад ё қарзи шинокунанда, вақте ки мехоҳад собит шавад. Дар ин ҷо своп ворид мешавад. Своп таъсири табдил додани қарзи бо меъёри муқарраршуда ба қарзи тағйирёбанда ё баръакс дорад. Масалан, ҷониби B ба ҷониби А дар асоси меъёри фоизии ''тағйирёбандаи'' LIBOR +70 банди фоизӣ пардохтҳои даврии фоизҳоро анҷом медиҳад. Тарафи А бар ивази меъёри муқарраршудаи 8,65% пардохтҳои даврии фоизҳоро анҷом медиҳад. Пардохтҳо аз рӯи маблағи ''шартӣ'' ҳисоб карда мешаванд. Меъёри якум ''тағирёбанда'' номида мешавад, зеро он дар оғози ҳар як давраи ҳисобкунии фоиз ба меъёри истинод ба ҳамон вақт, ба монанди LIBOR, аз нав барқарор карда мешавад. Дар асл, меъёри воқеии аз ҷониби A ва B гирифташуда аз сабаби он, ки бонке, ки паҳн мешавад, каме пасттар аст. === Свопҳои асосӣ === Свопи асосӣ мубодилаи фоизҳои шинокунандаро дар асоси бозорҳои гуногуни пул дар бар мегирад. Маблағи асосӣ иваз карда намешавад. Своп хавфи фоизиро дар натиҷаи доштани меъёрҳои гуногуни қарздиҳӣ ва қарздиҳӣ ба таври муассир маҳдуд мекунад. <ref>[https://www.omg.org/spec/EDMC-FIBO/About-EDMC-FIBO/ "Financial Industry Business Ontology" Version 2] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200702000118/https://www.omg.org/spec/EDMC-FIBO/About-EDMC-FIBO/ |date=2020-07-02 }}, Annex D: Derivatives, EDM Council, Inc., Object Management Group, Inc., 2019</ref> === Свопҳои асъор === Своп мубодилаи асъорро дар бар мегирад, ки пардохти фоизҳои асосӣ ва устувори фоизии қарзро бо як асъор ба пардохтҳои фоизии асосӣ ва собит аз рӯи қарзи баробар бо асъори дигар. Мисли свопҳои фоизӣ, свопҳои асъор низ аз афзалиятҳои муқоисавӣ бармеоянд. Свопҳои асъорӣ мубодилаи ҳам маблағи асосӣ ва ҳам фоизҳоро байни тарафҳо дар назар дорад, ки гардиши пули нақд дар як самт бо асъори дигар нисбат ба дигар самт сурат мегирад. Он инчунин як намунаи хеле муҳим барои шахсони алоҳида ва муштариён мебошад. === Свопҳои таваррум === Своп вобаста ба таваррум иваз кардани қурби собит ба асоси қарзро ба шохиси таваррум, ки бо пули нақд ифода шудааст, дар бар мегирад. Ҳадафи асосӣ ин муҳофизат аз таваррум ва хавфи фоизӣ мебошад. === Муомилоти мол === {{Main|Commodity swap}} Свопи мол шартномаест, ки дар он нархи шинокунанда (ё бозор ё спот) ба нархи собит дар як давраи муайян иваз карда мешавад. Аксарияти свопҳои молӣ [[Нафт|нафти хомро]] дар бар мегиранд. === Свопи пешфарзии қарз === Шартномае, ки тавассути он пардохткунанда давра ба давра мукофотпулӣ, баъзан инчунин ё танҳо як мукофоти якдафъаина ё аввалияро ба фурӯшандаи муҳофизат аз рӯи қарзи шартӣ дар тӯли муддате мепардозад, то он даме, ки ҳодисаи кредитии муайян рух надиҳад. Ҳодисаи кредитӣ метавонад ба як дорои ё сабади дороиҳо, одатан ӯҳдадориҳои қарзӣ дахл дошта бошад. Дар ҳолати иҷро накардан, пардохткунанда ҷубронпулӣ мегирад, масалан қарзи асосӣ, эҳтимолан бо иловаи тамоми пардохтҳои меъёри муқарраршуда то ба охир расидани шартномаи своп ё ҳама гуна роҳи дигаре, ки ба харидори ҳимоя ё ҳарду контрагент мувофиқ аст. Мақсади асосии CDS интиқоли қарзи як тараф ба тарафи дигар мебошад. === Свопҳои таваккалӣ === Свопи хавфи субординатсияшуда (SRS) ё своп хавфи саҳҳомӣ, шартномаест, ки дар он ''харидор'' (ё дорандаи саҳмияҳо) барои интихоби рискҳои муайян ба ''фурӯшанда'' (ё дорандаи бесадо) мукофот медиҳад. Инҳо метавонанд ҳама гуна шакли сармоя, идоракунӣ ё хавфи ҳуқуқии асосиро дар бар гиранд (масалан, ширкат ). Тавассути иҷро соҳиби сармоя метавонад (масалан) саҳмияҳо, ӯҳдадориҳои идоракунӣ ва ғайраро интиқол диҳад. Ҳамин тариқ, хавфҳои умумӣ ва махсуси соҳибкорӣ метавонанд идора карда шаванд, таъин ё пеш аз мӯҳлат муҳофизат карда шаванд. Ин воситаҳо дар биржа (OTC) фурӯхта мешаванд ва дар саросари ҷаҳон танҳо чанд сармоягузорони махсус вуҷуд доранд. === Свопи саҳҳомӣ === Созишнома оид ба табодули гардиши пули нақд дар оянда байни ду тараф, ки дар он як пояш гардиши пули нақд бар саҳҳомӣ мебошад, ба монанди иҷрои дороии саҳҳомӣ, сабади саҳмияҳо ё индекси саҳҳомӣ. Пои дигар маъмулан гардиши пулии собит аст, ба монанди меъёри фоизии меъёр. === Вариантҳои дигар === Дар сохтори своп ванил вариантҳои зиёди гуногун мавҷуданд, ки танҳо бо тасаввуроти муҳандисони молиявӣ ва хоҳиши хазинадорони корпоративӣ ва менеҷерони фондҳо барои сохторҳои экзотикӣ маҳдуданд. <ref name="hull">John C Hull'', Options, Futures and Other Derivatives (6th edition)'', New Jersey: Prentice Hall, 2006, 149</ref> * '''Свопи умумии даромад''' свопест, ки дар он ҷониби А ''даромади умумии'' [[Дороӣ|дороиро]] мепардозад ва ҷониби B пардохтҳои даврии фоизҳоро анҷом медиҳад. Бозгашти умумӣ фоида ё зиёни сармоя, инчунин ҳама гуна пардохтҳои фоизҳо ё дивидендҳо мебошад. Аҳамият диҳед, ки агар даромади умумӣ манфӣ бошад, он гоҳ ҷониби А ин маблағро аз ҷониби Б мегирад. Тарафҳо ба баргардонидани саҳмияҳои асосӣ ё индекс бидуни нигоҳ доштани дороиҳои асосӣ дучор мешаванд. Фоида ё зиёни ҳизби В барои ӯ ҳамон тавре аст, ки воқеан соҳиби дороии асосӣ аст. * Опсия дар своп '''свопт''' номида мешавад. Инҳо ба як тараф ҳуқуқ медиҳанд, аммо на ӯҳдадориро дар оянда барои ворид шудан ба своп. <ref name="Fabozzi" /> * '''[[Иваз кардани фарқият|Свопи дисперсия]]''' як абзори биржа аст, ки ба сармоягузорон имкон медиҳад, ки ноустувории ояндаи (ё таърихӣ) дар муқобили ноустувории дар назар дошташуда савдо кунанд. * '''Свопи доимӣ''' (CMS) свопест, ки ба харидор имкон медиҳад, ки давомнокии ҷараёнҳои гирифташударо дар своп муайян кунад. * '''Свопи амортизатсионӣ''' одатан [[Свопи фоизи фоиз|своп меъёри фоизӣ]] мебошад, ки дар он маблағи асосии пардохти фоизҳо дар давоми мӯҳлати своп, эҳтимолан бо меъёри вобаста ба пешпардохти қарзи ипотека ё меъёри меъёри фоизӣ, ба монанди LIBOR, коҳиш меёбад. Он барои он муштариёни бонкҳо, ки мехоҳанд хавфи фоизиро, ки дар талаботи пешбинишудаи маблағгузорӣ ё барномаҳои сармоягузорӣ идора мекунанд, мувофиқ аст. <ref name="Fabozzi" /> * '''Свопи сифри купон''' барои он ширкатҳое истифода мешавад, ки ӯҳдадориҳои худро бо нархҳои тағйирёбанда нишон медиҳанд, аммо дар айни замон мехоҳанд пули нақдро барои мақсадҳои амалиётӣ нигоҳ доранд. * '''Свопи ба таъхир гузошташуда''' махсусан барои он истифодабарандагони маблағҳое, ки ба маблағ ниёз доранд, ҷолиб аст, аммо меъёрҳои фоизии ҷорӣро хеле ҷолиб намеҳисобанд ва фикр мекунанд, ки нархҳо метавонанд дар оянда паст шаванд. * '''Свопи аккредитатсия''' аз ҷониби бонкҳое истифода мешавад, ки розӣ шудаанд, ки бо мурури замон ба мизоҷони худ маблағи афзоянда қарз диҳанд, то онҳо лоиҳаҳоро маблағгузорӣ кунанд. * '''Своп форвард''' шартномаест, ки тавассути синтези ду своп бо мақсади қонеъ гардонидани эҳтиёҷоти мушаххаси мӯҳлати сармоягузор сохта шудааст. Инчунин ҳамчун своп оғози пеш, своп оғоз таъхиршуда ва своп оғози таъхиршуда номида мешавад. * '''Своп кванто''' ин своп бо пули нақд ва меъёри кроссвалютӣ мебошад, ки дар он як контрагент ба дигараш меъёри фоизии хориҷиро мепардозад, аммо маблағи шартӣ бо пули миллӣ мебошад. Тарафи дуюм метавонад меъёри собит ё шинокунанда пардохт кунад. Масалан, свопе, ки дар он маблағи шартӣ бо доллари Канада ифода шудааст, аммо дар он ҷо қурби шинокунанда ҳамчун доллари ИМА LIBOR муқаррар карда мешавад, своп кванто ҳисобида мешавад. Свопҳои кванто ҳамчун свопҳои ''дифференсиалӣ'' ё ''дифференсиалӣ'' ё ''фарқият'' маълуманд. * '''Свопи ҳисобкунии диапазон''' (ё '''ёддошти ҳисобкунии диапазон''' ) созишномаи пардохти қурби собит ё шинокунанда ҳангоми гирифтани гардиши пули нақд аз меъёри собит ё шинокунанда мебошад, ки танҳо дар ҳамон рӯзҳое ҳисоб карда мешавад, ки меъёри дуюм ба доираи пешакӣ мувофиқашуда рост меояд. Пардохтҳои гирифташуда вақте ба ҳадди аксар расонида мешаванд, ки меъёри дуюм пурра дар доираи диапазон барои давомнокии своп боқӣ мемонад. * Свопи '''рақамии семинтақа''' ин умумии свопи ҳисобкунии диапазон мебошад, супорандаи қурби собит меъёри шинокунанда мегирад, агар ин қурб дар доираи муайяни мувофиқашуда боқӣ монад ё қурби собит, агар қурби шинокунанда аз диапазон боло равад, ё меъёри собит гуногун, агар суръати шинокунанда поёнтар аз диапазон афтад. == Арзёбӣ ва нархгузорӣ == {{Main|Rational pricing#Swaps|Arbitrage}} {{Бештар|Interest rate swap#Valuation and pricing||Asset swap#Computing the asset swap spread|Credit default swap#Pricing and valuation|Currency swap#Valuation and Pricing|Variance swap#Pricing and valuation}} Арзиши своп арзиши ҳозираи холиси (NPV) тамоми гардиши пулии ояндаи ''интизоршаванда'' мебошад, ки аслан фарқияти арзишҳои поин аст. Ҳамин тариқ, своп вақте ки бори аввал оғоз мешавад, "сифр" арзиш дорад, вагарна як тараф бартарӣ хоҳад дошт ва арбитраж имконпазир хоҳад буд; аммо пас аз ин вақт арзиши он метавонад мусбат ё манфӣ шавад. <ref name="hull">John C Hull'', Options, Futures and Other Derivatives (6th edition)'', New Jersey: Prentice Hall, 2006, 149</ref> Гарчанде ки ин принсип барои ҳама гуна своп дуруст аст, муҳокимаи зерин барои свопҳои оддии фоизҳои ванилӣ аст ва намояндаи нархгузории софи оқилона аст, зеро он хавфи кредитиро истисно мекунад. Барои свопҳои фоизӣ, дар асл ду усул вуҷуд дорад, ки арзиши якхеларо бармегардонанд (бояд): аз рӯи нархи [[Вомбарг|вомбаргҳо]] ё ҳамчун портфели шартномаҳои форвардӣ . <ref name="hull">John C Hull'', Options, Futures and Other Derivatives (6th edition)'', New Jersey: Prentice Hall, 2006, 149</ref> Далели он, ки ин усулҳо мувофиқат мекунанд, далели он аст, ки нархгузории оқилона ''дар байни'' асбобҳо низ татбиқ хоҳад шуд. === Далелҳои арбитраж === Тавре зикр гардид, барои озод будани арбитраж, шартҳои шартномаи своп чунинанд, ки дар аввал NPV-и ин гардиши пули нақд ба сифр баробар аст. Агар ин тавр набошад, арбитраж имконпазир аст. Масалан, як ванили оддии своп фоизи собит ба шинокунандаро дида бароед, ки дар он ҷониби А меъёри собит мепардозад ва ҷониби B меъёри шинокунанда месупорад. Дар чунин созишнома ''меъёри собит'' чунин хоҳад буд, ки арзиши ҷории пардохтҳои ояндаи собит аз ҷониби Тарафи А ба арзиши ҷории пардохтҳои ''пешбинишудаи'' қурби шинокунандаи оянда баробар бошад (яъне NPV сифр аст). Агар ин тавр набошад, [[арбитраж]], C метавонад: # мавкеи бо арзиши кунунии ''камтари'' пардохтхоро ба худ гирифта, ба ин арзиши имруза баробар маблаги карз гиред # бо истифода аз маблағҳои қарзӣ ӯҳдадориҳои гардиши пули нақдро аз рӯи мавқеъ иҷро кунед ва пардохтҳои мувофиқро гиред, ки арзиши ҷории баландтар доранд # пардохтхои гирифташударо барои баргардонидани карзи маблагхои карз истифода баранд # фарқиятро ба киса гузоред - дар он ҷо фарқияти байни арзиши ҷории қарз ва арзиши ҷории воридот фоидаи арбитражӣ мебошад. Баъдан, пас аз савдо, нархи Своп бояд ба нархи воситаҳои гуногуни мувофиқ, ки дар боло зикр шудааст, баробар бошад. Агар ин дуруст нест, арбитраж метавонад ба ҳамин монанд асбоби аз ҳад зиёд қиматшударо кӯтоҳ фурӯшад ва даромади онро барои харидани асбоби дуруст истифода барад, фарқиятро ба ҷайби худ кашад ва сипас пардохтҳои ҳосилшударо барои хидматрасонии асбобе, ки ӯ кӯтоҳ аст, истифода барад. === Истифодаи нархҳои вомбаргҳо === Дар ҳоле, ки пардохтҳои асосӣ дар своп меъёри фоизӣ иваз карда намешаванд, агар фарз кунем, ки онҳо дар охири своп гирифта ва пардохт карда мешаванд, арзиши онро тағир намедиҳад. Ҳамин тариқ, аз нуқтаи назари пардохткунандаи қурби шинокунанда, своп ба мавқеъи дароз дар [[Fixed-rate bond|вомбаргҳои собит]] (яъне ''гирифтани'' пардохтҳои фоизии собит) ва мавқеъи кӯтоҳ дар нотаҳои қурби шинокунанда (яъне ''қабули'' фоизҳои шинокунанда) баробар аст. пардохтҳо): : <math>V_\mathrm{swap} = B_\mathrm{fixed} - B_\mathrm{floating} \, </math> Аз нуқтаи назари пардохткунандаи меъёри муқарраршуда, свопро метавон ҳамчун мавқеъҳои муқобил баррасӣ кард. Яъне, : <math>V_\mathrm{swap} = B_\mathrm{floating} - B_\mathrm{fixed} \, </math> Ба ҳамин монанд, свопҳои асъорро метавон ҳамчун мавқеъ дар вомбаргҳо баррасӣ кард, ки гардиши пули нақд ба свопҳо мувофиқат мекунад. Ҳамин тариқ, арзиши асъори ватанӣ ин аст: : <math>V_\mathrm{swap} = B_\mathrm{domestic} - S_0 B_\mathrm{foreign}</math>, дар куҷо <math>B_\mathrm{domestic}</math> гардиши пули дохилии своп аст, <math>B_\mathrm{foreign}</math> гардиши пули хориҷии LIBOR ин меъёри фоизест, ки бонкҳо аз рӯи пасандоз аз бонкҳои дигар дар бозори [[асъори евро|евро]] пешниҳод мекунанд. LIBOR-и якмоҳа меъёри пешниҳодшуда барои пасандозҳои 1-моҳа, LIBOR-и 3-моҳа барои пасандозҳои семоҳа ва ғайра мебошад. Меъёрҳои LIBOR тавассути савдо байни бонкҳо муайян карда мешаванд ва бо тағирёбии шароити иқтисодӣ пайваста тағйир меёбанд. Мисли меъёри асосии фоизҳои дар бозори дохилӣ нишондодашуда, LIBOR меъёри истинод ба фоиз дар бозори байналмилалӣ мебошад. == Ҳамчунин нигаред == * [[музояда]] * [[Категория:Свопҳо (молия)|Гурӯҳ:Свопҳо (молия)]], барои рӯйхати мақолаҳо * [[Муомилоти доимӣ]] * [[Свопи пешфарзии қарз]] * [[Свопи асъор]] * [[Свопи саҳҳомӣ]] * [[своп Forex|Свопи асъор]] * [[Идоракунии хавфи нархи сӯзишворӣ]] * [[Свопи фоизи фоиз]] * [[Чаҳорчӯбаи бисёркаҷӣ]] * [[PnL фаҳмонд]] * [[Муассисаи иҷроиши иваз]] * [[Свопи умумии бозгашт]] * [[Иваз кардани фарқият|Иваз кардани ихтилоф]] * [[Хатти ҳосилнокӣ|Қаҷи ҳосил]] == Иқтибосҳо == :* {{Cite book|last=Saunders|first=A.|last2=Cornett|first2=M.|date=2006|title=Financial Institutions Management|url=https://archive.org/details/financialinstitu0000saun_e3t7|publisher=McGraw-Hill Irwin}}  {{Эзоҳ}} == Пайвандҳои беруна == * [https://www.chicagofed.org/publications/understanding-derivatives/index Фаҳмидани ҳосилаҳои ҳосилшуда: Бозорҳо ва инфрасохтор] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20200125194433/https://www.chicagofed.org/publications/understanding-derivatives/index |date=2020-01-25 }} Бонки федералии захиравии Чикаго, Гурӯҳи бозорҳои молиявӣ * [https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/programs/investment-foundations/11-derivatives.ashx?la=en&hash=6BA234D6843721715BA6CB45332CE2D90FC1D75C ''Асосҳои сармоягузорӣ: ҳосилаҳои''] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20201027181218/https://www.cfainstitute.org/-/media/documents/support/programs/investment-foundations/11-derivatives.ashx?la=en&hash=6BA234D6843721715BA6CB45332CE2D90FC1D75C|date=2020-10-27}} </link> , Институти CFA * [https://web.archive.org/web/20070509025720/http://www.swap-rates.com/ swaps-rates.com], омори фоизҳои своп онлайн * [http://www.bis.org Бонки ҳисоббаробаркуниҳои байналмилалӣ] * [http://isda.org Ассотсиатсияи байналмилалии свопҳо ва ҳосилаҳои] * [http://www.pwc.com/us/en/financial-services/regulatory-services/publications/first-take-sec-cross-border-derivatives-rule.jhtml Аввалан, Қоидаи ҳосилаҳои фаромарзии SEC-и Додд-Франкро гиред] {{Derivatives market}} [[Гурӯҳ:Своп]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] pyhzmmct2jjwg0rextot68cxbu2dmn5 0 312978 1483239 1382367 2026-08-13T18:23:08Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483239 wikitext text/x-wiki {{Шахс/Ислом}} '''Абуяъқуб Юсуф ибни Айюби Ҳамадонӣ''' ({{lang-fa|ابویعقوب یوسف بن ایوب همدانی}}; {{ВД-Дебоча}}) — илоҳиётшинос, файласуф, суфӣ ва орифи форс-тоҷик<ref>{{cite book|last1=Soucek|first1=Svat|author1-link=Svat Soucek|title=A History of Inner Asia|url=https://archive.org/details/historyofinneras00souc|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521657044|page=[https://archive.org/details/historyofinneras00souc/page/141 141]|quote=Khwaja Yusuf was a Persian, and, as his nisba suggests, came from Hamadan.}}</ref>, муриди [[Хоҷа Абдуллоҳ Ансорӣ]]. == Зиндагинома == Юсуфи Ҳамадонӣ соли 440 ҳиҷрӣ (1048 мелодӣ) дар шаҳри Ҳамадон ба дунё омад. Яке аз наберагони Имоми Аъзам буда, бо тахаллуси Абуяъқуб машҳур аст. == Даргузашт == Солҳои охири умрашро гоҳ дар Ҳирот ва гоҳ дар Марв сипарӣ мекард. 28 муҳаррами соли 535 ҳиҷрӣ (1140 мелодӣ) ҳангоми сафар аз Ҳирот ба Марв дар сини 95 солагӣ аз даргузашт ва дар онҷо дафн гардид. Баъдан қабраш ба Марв интиқол дода шуд. Қабри эшон алҳол дар қисмати шарқии шаҳри Марви Туркманистони ҳозира, дар деҳаи Марв ҷойгир аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Нақшбандия}} jqprececgi7sr5ofiqdyb3pryxxjuw7 0 315619 1483254 1394392 2026-08-13T18:47:20Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483254 wikitext text/x-wiki {{Давлатмард}} '''Шамсуддин Муҳаммади Ҷувайнӣ''' ({{lang-fa|شمس‌الدین‌ محمد جوینی}}; {{ВД-Дебоча}}) — {{шоир}}, {{нависанда}}, {{муаррих}} ва вазири Элхониёни муғул аз хонадони [[Ҷувайниён]], писари [[Хоҷа Баҳоуддин Муҳаммади Ҷувайнӣ]]. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{EI3|last=Lane|first=George|title=Juwaynī family|year=2021|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/juwayni-family-COM_32896}} * {{cite book | title = The Mongols and the Islamic World: From Conquest to Conversion | url = https://archive.org/details/mongolsislamicwo0000jack | year = 2017 | publisher = Yale University Press | last = Jackson | first = Peter | pages = [https://archive.org/details/mongolsislamicwo0000jack/page/1 1]–448 | isbn = 9780300227284 | jstor = 10.3366/j.ctt1n2tvq0 }} * {{cite book |last=Komaroff|first=Linda|year=2012|title=Beyond the Legacy of Genghis Khan |publisher=Brill|pages=1–678|isbn=9789004243408}} * {{cite journal |last1=Margarian |first1=Hayrapet |title=ṢĀḤIB-DĪVĀN ŠAMS AD-DĪN MUḤAMMAD JUVAINĪ AND ARMENIA |journal=Iran and the Caucasus |date=2006 |volume=10 |issue=2 |pages=167–180 |doi=10.1163/157338406780346032}} [[Гурӯҳ:Ҷувайниён]] bqfh9yjilsp1ims3kq8flqdz4j10iis 0 315694 1483354 1417082 2026-08-13T21:30:09Z InternetArchiveBot 30618 Add 2 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483354 wikitext text/x-wiki {{Викисозӣ}} {{Гурӯҳ нест}} {{Қуттии ҳамагонӣ}} '''Бозии шоҳонаи Ур''' ё '''тахтаи Ур''' — як бози тахтаи пойгаи стратегияи ду-навбат аз оилаи мизҳост, ки барои аввал дар [[Байнаннаҳрайн]]и қадим дар аввали ҳазораи сеюм пеш аз милод бозӣ карда шудааст. Як тахта, ки аз ҷониби Осорхонаи Бритониё нигоҳ дошта мешавад, ба c. 2600 - в. 2400 пеш аз милод, як аз қадимтарин тахтаҳои бозӣ дар дунё мебошад. Бозии шоҳонаи Ур баъзан ба бозии дигари қадимие, ки ба он зич шабоҳат дорад, ба Бозии бисту майдон баробар аст. Дар маркази маъруфияти худ, бозӣ аҳамияти рӯҳонӣ пайдо карда ва рӯйдодҳо дар бозӣ боварӣ доштанд, ки бозигарон инъикос мекунанд ва паёмҳои худро аз худоён ё дигар мавҷудоти ғайриоддӣ мерасонанд. Бозии Ур то замонҳои қадим маъмул буд, вақти ки он бозӣ карданро қатъ кард, эҳтимолан ба як шакли бозии мизи корӣ табдил ёфт ё онро иваз кард. Дар ниҳоят, он дар ҳама ҷо фаромӯш шуд, ба истиснои аҳолии яҳудии шаҳри Кочии Ҳиндустон, ки версияи онро бо номи "Аша" то солҳои 1950-ум, вақти ки онҳо ба [[Исроил]] муҳоҷират карданд, идома доданд.<ref name="hindu">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/society/tradtional-board-games-from-kochi-to-iraq/article7711918.ece|title=Traditional board games: From Kochi to Iraq|author=S|first=Priyadershini|website=The Hindu|date=1 October 2015|accessdate=6 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151004171218/https://www.thehindu.com/features/metroplus/society/tradtional-board-games-from-kochi-to-iraq/article7711918.ece|archivedate=4 October 2015}}</ref> Бозии Ур номи онро гирифтааст, зеро бори аввал бостоншиноси англис Сэр Леонард Вулли ҳангоми ҳафриёти қабристони шоҳона дар Ур байни солҳои 1922 ва 1934 дубора кашф кардааст. Нусхаҳои ин бозӣ аз ҷониби дигар археологҳо дар Шарқи Наздик пайдо шуданд. Тасвири қисман бо х[[Хати мехӣ|хатти мехи]] қоидаҳои бозии Ур, ки дар асри дуюми пеш аз милод бозӣ мекард, дар лавҳаи гили [[Бобилистон|бобулӣ]], ки аз ҷониби котиб Итти-Мардук-балату навишта шудааст, нигоҳ дошта шудааст. == Таърих == [[Акс:Bm-royalgame.jpg|мини| Нусхаи граффитои бозӣ аз қасри Саргон II <ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery_09.shtml|title=Assyrian guardian figure|author=Collon|first=Dominique|website=BBC History|date=1 July 2011|publisher=BBC|lang=en-GB|accessdate=2019-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713015745/https://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery_09.shtml|archivedate=2007-07-13}}</ref>]] [[Акс:Game_Box_for_Playing_Senet_and_Twenty_Squares_MET_DP116121.jpg|мини| Қуттии бозӣ барои бозӣ сенет ва бист мураббаъ, 1635–1458 пеш аз милод]] Бозии Ур дар саросари Ховари Миёна маъмул буд, ва тахтаҳои он дар [[Ироқ]], [[Эрон]], [[Сурия]], [[Миср]], [[Лубнон]], [[Шри-Ланка]], [[Кипр]] ва Крит пайдо шудаанд. Дар қабри Тутанхамон чаҳор тахтаи бозӣ ёфт шуданд, ки ба бозии шоҳии Ур хеле монанданд. Ин тахтаҳо бо қуттиҳои хурд барои нигоҳ доштани зарҳо ва пораҳои бозӣ омада буданд ва бисёре аз онҳо тахтаҳои сенетӣ дар паҳлӯҳо доштанд, то ки ҳамон тахта барои бозии ҳарду бозӣ истифода шавад ва танҳо онро чаппа кардан лозим буд.<ref name=":2">{{Cite book|url=https://archive.org/details/bookofgamesstrat0000bote/page/712|title=The book of games : strategy, tactics & history|last=Botermans|first=Jack|date=2008|publisher=Sterling|others=Fankbonner, Edgar Loy|isbn=9781402742217|location=New York|pages=[https://archive.org/details/bookofgamesstrat0000bote_r1h7]|oclc=86069181}}</ref> Бозӣ дар байни ҳама табақаҳои иҷтимоӣ маъмул буд. Варианти граффитои бозӣ, ки бо ашёи тез, эҳтимолан ханҷар кандакорӣ шудааст, дар яке аз посбонони дарвозаи гови болдори инсонӣ аз қасри Саргони II (721–705 пеш аз милод) дар шаҳри Хорсобод кашф шудааст. Дар ниҳоят, бозии Ур аҳамияти хурофотӣ пайдо кард ва планшети Итти-Мардук-балату пешгӯиҳои норавшанро дар бораи ояндаи бозигарон, агар онҳо дар ҷойҳои муайян фуруд оянд, пешкаш мекунад, ба мисли "Шумо хоҳед ёфт. дӯст", "Ту мисли шер тавоно мешавӣ" ё "Шумо пивои хуб мекашед". Одамон муносибатҳои байни муваффақияти бозигар дар бозӣ ва муваффақияти онҳоро дар ҳаёти воқеӣ диданд. Ҳодисаҳои ба назар тасодуфӣ, аз қабили фуруд омадан ба майдони муайян, ҳамчун паёмҳо аз худоён, арвоҳҳои аҷдодони фавтида ё рӯҳи худи шахс шарҳ дода мешуданд. Дар таҳқиқоти соли 2013, тағйироти назар дар кушодаҳои таърихӣ дар Шарқи Наздик, бо ивази 1200 сол дар тарҳбандии квадратҳои тахта нишон дода шуд. Ин нишон даркор медиҳад, ки қоидаҳои бозӣ ва бозии бозӣ статикӣ нашуданд, балки бо ҷараёни замон тағйир ёфтаанд. Баъд аз таҳқиқот, нишон дода шуд, ки бозӣ тақрибан дар соли 1800 пеш аз милод аз Месопотамия ба Левант, ва аз Левант ба Миср тақрибан дар соли 1600 пеш аз милод мигузард, ки дар он ҷо навовариҳои калон дар тарҳрезии тахта ва аз Миср ё Левант ба Кипр ва Нубия гирифта шуданд. Баъзе навовариҳои зоҳирӣ ноком дар тарҳрезии тахта низ пайдо шуданд. Маълум нест, ки бо ҳар камтарин таъҳир вазифаи бозии Ур дар давраи охири антиқа шудааст. Як назария дар бораи ин мавқеъ мавҷуд аст, ки он ба намуди нард табдил ёфтааст; дар ҳолоти ки таназзулҳои барвақти нард дар бозии Ур роҳ дарёфтанд, ин ба маъруфияти фаро гирифтааст, ки бозигарон дар ниҳоят бозии кӯҳнавро фаромӯш кунанд. Дар баъзе лаҳзаҳо пеш аз инкӯ ки бозӣ дар Ховари Миёна маъруфиятро аз даст надиҳад, онро як гурӯҳи тоҷирони яҳудӣ ба шаҳри Кочии Ҳиндустон муаррифӣ карданд. Аъзои аҳолии яҳудии Кочи то ҳол як шакли шинохташавандаи Бозии Урро бозӣ мекарданд, ки онро '''Ааша''' меномиданд, <ref name="hindu">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/society/tradtional-board-games-from-kochi-to-iraq/article7711918.ece|title=Traditional board games: From Kochi to Iraq|author=S|first=Priyadershini|website=The Hindu|date=1 October 2015|accessdate=6 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151004171218/https://www.thehindu.com/features/metroplus/society/tradtional-board-games-from-kochi-to-iraq/article7711918.ece|archivedate=4 October 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFS2015">S, Priyadershini (1 October 2015). </cite></ref> вақте ки онҳо дар солҳои 1950-ум пас аз [[Ҷанги ҷаҳонии дувум|Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] ба Исроил муҳоҷират карданд.<ref name=":3">{{Cite book|title=It's all a game : the history of board games from Monopoly to Settlers of Catan|url=https://archive.org/details/itsallgamehistor0000dono|last=Donovan|first=Tristan|publisher=Thomas Dunne Books|year=2017|isbn=9781250082725|edition=First|location=New York|pages=[https://archive.org/details/itsallgamehistor0000dono/page/13 13]–16|oclc=960239246}}</ref> Варианти Кочи бозӣ, мисли нусхаи аслии Байнаннаворӣ бист мураббаъ дошт, аммо ҳар як бозигар на ҳафт дона дувоздаҳ дона дошт ва ҷойгиркунии бист мураббаъ каме фарқ мекард. == Бозёфтҳои муосир == Дар давраи кофтукови қабристони шоҳона дар Ур миёна солҳои 1922 ва 1934, бостоншиноси бритониёӣ Сэр Леонард Вуллӣ панҷ тахтаи бозии бозии Урро кашф кард. Аввал, ин бозӣ дар қабристони шоҳонаи Ур кашф шуд ва он бо номи "Бозии шоҳонаи Ур" шеносоҳ карда шуд, аммо баъдтар бостоншиносон нусхаҳои бозиро аз маконҳои Шарқи Наздик даҳиданд. Тахтаҳое, ки Вулли кашф кардааст, мутобиқ ба тақрибан 2,600-2,400 сол пеш аз милод ҳастанд. Хамаи панҷ тахтаи навъи якхела буданд, лекин аз масолехи гуногун сохта шуда, ороишоти гуногун доштанд. Вулли тасвирҳои ду аз ин тахтаҳо дар китоби худ, ки дар соли 1949, "Марҳилаҳои аввал" таҷдид кардааст. Яке аз ин маҷмӯаҳои нисбатан соддаест, ки замина аз дискҳои ҷилди дорои марказҳои кабуд ё сурх, ки дар [[Битум|битуми]] бо ҳезум пӯшида гузошта шудааст, иборат аст. Дигараш як чизи мукаммалтарест, ки пурра бо лавҳаҳои қаҳваранг фаро гирифта шудааст, ки бо [[Оҳаксанг|оҳаксанги]] сурх ва лапис лазулӣ пӯшонида шудааст. Лавҳаҳои бозӣ аксар вақт бо тасвирҳои ҳайвонот кандакорӣ карда мешаванд. == Бозӣ == === Бозсозй === Вақте ки бозии Ур бори аввал кашф шуд, ҳеҷ кас намедонист, ки он чӣ гуна бозӣ мекунад. Сипас, дар аввали солҳои 1980-ум, Ирвинг Финкел, куратори Осорхонаи Бритониё, як лавҳаи гилинро, ки c. 177 пеш аз милод аз ҷониби котиботи бобулӣ Итти-Мардук-Балату тавсиф мекунад, ки чӣ гуна бозӣ дар ин давра дар асоси тавсифи қаблии қоидаҳо аз ҷониби котиби дигаре бо номи Иддин-Бел тасвир шудааст. Ин лавҳа дар замони пастравии тамаддуни Бобил, хеле пас аз замони бори аввал бозӣ кардани бозии Ур навишта шудааст. Он соли 1880 дар харобаҳои Бобил кашф шуда, ба Осорхонаи Бритониё фурӯхта шуд. Финкел инчунин аксҳои планшети дигареро, ки қоидаҳоро тавсиф мекунад, истифода бурд, ки дар коллексияи шахсии граф Аймар де Лидекерке-Бофорт буд, аммо дар давоми [[Ҷанги ҷаҳонии якум|Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ]] нобуд карда шуд.<ref name=":4">{{Cite book|title=Ancient Board Games in Perspective: Papers from the 1990 British Museum Colloquium, with Additional Contributions|url=https://archive.org/details/ancientboardgame0000unse|last=Becker|first=Andrea|date=2007|publisher=British Museum Press|isbn=9780714111537|editor-last=Finkel|editor-first=Irving|editor-link=Irving Finkel|location=London, England|pages=[https://archive.org/details/ancientboardgame0000unse/page/16 16]|chapter=The Royal Game of Ur|oclc=150371733}}</ref> Лавҳаи дуюм таърихро намонад, аммо ба ақидаи бостоншиносон, чанд аср пеш аз лавҳаи Итти-Мардук-Балату навишта шудааст ва аз шаҳри Урук сарчашма гирифтааст. Дар қафои ҳар ду планшет диаграммаҳои тахтаи бозӣ нишон дода шудаанд, ки кадом бозиро тасвир мекунанд. Бо осонӣ ба ин қоидаҳо ва шакли тахтаи бозӣ, Финкел тавонист дубора барқарор кунад, ки чӣ гуна бозӣ кардан мумкин аст. === Қоидаҳои асосӣ ===   Бозии Ур як бозии мусобиқа аст ва он эҳтимол аҷдоди оилаи мизҳои бозиҳост, ки имрӯз ҳам бозӣ мекунанд ва нардро дар бар мегиранд. Бозии Ур бо истифода аз ду маҷмӯи ҳафт порчаи бозӣ, ки дар шакко ё шашка истифода мешавад, бозӣ карда мешавад. Як маҷмӯи пораҳо сафед бо панҷ нуқтаи сиёҳ ва маҷмӯи дигар сиёҳ бо панҷ нуқтаи сафед аст. Тахлили бозӣ аз ду маҷмӯи чоркунҷаи қуттиҳо иборат аст, ки яке аз се қатори чор қуттӣ иборат аст ва дигаре дорои се қатори ду қуттӣ буда, бо "пули танг" аз ду қуттӣ пайваст шудааст. Бозӣ унсурҳои ҳам иқбол ва ҳам стратегияро дар бар мегирад. Ҳаракатҳо тавассути ғелонидани маҷмӯи зарҳои чортарафа, тетраэдршакл муайян карда мешаванд. Аз чор кунҷи ҳар як штамп дутоаш аломатгузорӣ шудааст ва дуи дигар не, ба ҳар як мурда имкони баробари фуруд омадани гӯшаи ишорашуда ё номуайянро ба боло медиҳад. Миқдори ақсоҳои ишорашуда, ки пас аз як чархзанӣ ба боло нигаронида шудааст, нишон медиҳад, ки бозигар дар давоми ин гардиш чанд фосила ҳаракат карда метавонад. Як бозии ягона метавонад то ним соат давом кунад ва метавонад хеле шадид бошад. Бозиҳо аксар вақт пешгӯинашавандаанд ва дар охир наздик мешаванд. Мақсади бозӣ аз он иборат аст, ки бозигар ҳар як ҳафтаи худро дар ҷаласа (ду варианти пешниҳодшуда дар рост нишон дода шудаанд) ва аз тахта пеш аз рақиби худ ҳаракат мекунад. Дар ҳама лавҳаҳои бозӣ боқимонда, ду тарафи тахта ҳамеша бо ҳамдигар якхелаанд ва аз он шаҳодат медиҳанд, ки як тарафи тахта ба як бозигар ва тарафи муқобил ба бозигари дигар тааллуқ дорад. Вақте ки порча дар яке аз майдонҳои худи плеер ҷойгир аст, он аз забт эмин аст. === Қиморбозӣ === Як археолог бо номи кофтук ҷой дод ва туби сафедро дар нақшаи бозии Ур кашф кард. Ҳамчунин мумкин аст, ки ин тубҳо барои пешрафти шартҳо истифода шудаанд. Бо мувофиқи лавҳаи Итти-Мардук-балат, ҳар кадом ки бозигар як аз қуттиҳои бо розетка нишондода кардааст, онҳо бояд дар дег нишонагузорӣ кунанд. Агар бозигар ба розетка оварда шавад, онҳо метавонанд аз деги нишонагузорӣ гузорӣ кунанд. == Бозии бистум == Бозии бисту мураббаъ ё бозии бисту хиёбонҳо боз як бозии мизҳои қадимии шабеҳ ба Game Royal of Ur мебошад. Қуттиҳои бозикунии мисрӣ аксар вақт тахтаи ин бозӣ дар тарафи муқобили он барои бозии маъруфи сенет доранд. Он тақрибан ба давраи аз 1500 то 300 пеш аз милод тааллуқ дорад ва маълум аст, ки дар минтақае, ки Бобил, Байнаннаҳрайн ва Форс ва инчунин Мисрро дар бар мегирад, бозӣ шудааст. Раёсат аз ду қисмати алоҳида иборат аст; чоряки 3 × 4 мураббаъ, ба монанди ин дар бозии Ур ва як қатор ё "бозуи" аз 8 мураббаъ, ки аз сатри марказии чоряк тарҳрезӣ шудаанд. Он панҷ розетка дорад. Қоидаҳо дақиқ маълум нест, аммо эҳтимол ба назар мерасад, ки бозигарон бо 5 пораи худ ба даст даромаданд ва ҳадафи онро гирифтанро аз паҳлӯҳои чаҳорчӯба, шояд бо задани пораҳои муқобил бо даст мубориза бурданд. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Хониши минбаъда == * Ботерманс, Ҷек (1988). ''Le Monde des jeux.'' Париж: Ле Чен.{{ISBN|978-2851085122|}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-2851085122|978-2851085122]] * Крис, Уолтер, Энн-Элизабет Данн-Ватури ва Алекс де Вугт (2016). [https://archive.org/details/AncientEgyptiansAtPlayBoardGamesAcrossBordersBloomsburyUkBloomsburyAcademicWalte/mode/2up?q=+ur+ ''Мисриёни қадим дар бозӣ: Бозиҳои Шӯрои сарҳадҳо.''] Британияи Кабир: Блумсбери. * Финкел, Ирвинг (2007), "Дар бораи бозии шоҳонаи Ур", дар ''Бозиҳои Шӯрои қадимӣ дар дурнамо'', ред. Ирвинг Финкел. Лондон: Осорхонаи Бритониё, саҳ.&nbsp;16—32. * Финкел, Ирвинг (1991). Jouer dans l'Antiquité, Каталоги намоишгоҳ. Марсель: Осорхонаи Археологияи Миёна. * Финкел, Ирвинг (2005) [1995]. ''Бозиҳо: Панҷ бозии машҳури қадимиро кашф ва бозӣ кунед'' ''.'' Лондон: Матбуоти Осорхонаи Бритониё.{{ISBN|978-0714131122|}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0714131122|978-0714131122]] * Лҳот, Жан-Мари (1993). ''Histoire des jeux de société.'' Париж: Фламмарион.{{ISBN|978-2080109293|}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-2080109293|978-2080109293]] . * Парлетт, Дэвид (2018) [1999]. ''Таърихи бозиҳои Шӯрои'' . Братлборо, ВТ: Эхо.{{ISBN|978-1-62654-881-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-62654-881-7|978-1-62654-881-7]] == Пайвандҳои беруна == * [https://www.youtube.com/watch?v=wHjznvH54Cw Шифр кардани қадимтарин китоби қоидаҳо дар ҷаҳон - Ирвинг Финкел - Осорхонаи Бритониё] * [https://www.youtube.com/watch?v=WZskjLq040I Том Скотт против Ирвинг Финкел: Бозии шоҳонаи Ур - Осорхонаи Бритониё] * [https://gouzigouza.com/ur Бозии шоҳонаи Урро дар GouziGouza бозӣ кунед] 51bpqi28ojk66i9m6th54lu2voqyf1g 0 315856 1483318 1395351 2026-08-13T19:48:42Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483318 wikitext text/x-wiki {{Давлатмард}} '''Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Рашидуддини Фазлуллоҳ''' ({{lang-fa|غیاث الدین محمد بن رشید الدین فضل‌الله}}; {{ВД-Дебоча}}) — девонсолори эронии ҳукумати Элхониён, писари [[Рашидуддин Фазлуллоҳи Ҳамадонӣ]]. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{Encyclopædia Iranica | volume = 10 | fascicle = 6 | title = Ḡīāt-al-Dīn Moḥammad | last = Jackson | first = Peter |last2= Melville |first2= Charles |author1=| url = https://iranicaonline.org/articles/gia-al-din-mohammad | pages = 598–599}} * {{cite book | title = The Mongols and the Islamic World: From Conquest to Conversion | url = https://archive.org/details/mongolsislamicwo0000jack | year = 2017 | publisher = Yale University Press | last = Jackson | first = Peter | pages = | isbn = 9780300227284 | jstor = 10.3366/j.ctt1n2tvq0 }} {{registration required}} qvqltw38dd8jnsyuz31svnojr34d9cu 0 315975 1483289 1395784 2026-08-13T19:20:17Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483289 wikitext text/x-wiki {{Давлатмард}} '''Кулу Исфандиёр''' ({{lang-fa|کلو اسفندیار}}; {{ВД-Дебоча}}) — амири [[Сабзавор]] (1346—1347) аз думони [[Сарбадорон]], вориси [[Муҳаммад Ойтемур]]. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{cite book | last1=Smith |first1=Jr.| first2=John|last2=Masson|title=The History of the Sarbadar Dynasty 1336-1381 A.D. and Its Sources| url=https://archive.org/details/historyofsarbada0000smit | publisher=Mouton|year=1970| isbn= 90-279-1714-0 |ref=Smith }} qhnnx0s2qe4i6xkzv4x8qx5zhpxoppr 0 316248 1483278 1396829 2026-08-13T19:09:03Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483278 wikitext text/x-wiki {{Шахс}} '''Шайх Ҳайдар''' ({{lang-fa|شیخ حیدر}}; {{ВД-Дебоча}}) — [[сӯфӣ]], шайх ва яке аз ақтоби тасаввуфи форс-тоҷик, писари [[Шайх Ҷунайд]]. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{cite book | editor-last1 = Jackson | editor-first1 = Peter | editor-last2 = Lockhart | editor-first2= Lawrence | title = The Cambridge History of Iran | volume = 6 | url = https://books.google.com/books?id=fY01Tc2SZVEC&q=battle+of+jabani | publisher = [[Cambridge University Press]] | location = Cambridge | year = 1986 | isbn = 978-0521200943 }} * {{cite book|last1=Savory|first1=Roger|author-link1=Roger Savory|title=Iran Under the Safavids|url=https://archive.org/details/iranundersafavid0000savo|date=2007|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0521042512}} {{ПБ}} iu4yee0elc2a8ggzx46hqyuhv2c02x5 0 317209 1483276 1400975 2026-08-13T19:07:54Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483276 wikitext text/x-wiki {{Донишманд}} '''Ситтиуннисои Омулӣ''' ё '''Ситтиуннисобегим''', ё '''Ситтихонум''' ({{ВД-Дебоча}}) — [[пизишк]], адиб, {{шоир}} ва суханвари форсизабони Ҳиндустон, хоҳари [[Толиби Омулӣ]]. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{cite book|last=Grewal|first=Royina |title=In the Shadow of the Taj: A Portrait of Agra|url=https://archive.org/details/inshadowoftajpor0000grew|year=2007|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-310265-6}} * {{cite book|last=Hansen|first=Waldemar|title=The Peacock Throne: The Drama of Mogul India|year=1986|publisher=[[Motilal Banarsidass]]|isbn=978-81-208-0225-4}} {{ПБ}} s8hfzu544bp9xpcatyex43763q8ycaa 0 318899 1483307 1407981 2026-08-13T19:40:34Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483307 wikitext text/x-wiki {{Ҷазира}} '''Дюсӣ''' ({{lang-en|Ducie}}) — [[атолл]]и беодам дар [[уқёнуси Ором]], аз ҷиҳати маъмурӣ ба [[қаламрави бурунмарзии Британияи Кабир|қаламрави бурунмарзии Британияи Кабир]], [[ҷазираҳои Питкэрн]] дохил мешавад. Дар 470 км шарқи [[Питкэрн]] ҷойгир аст. == Ҷуғрофия == [[Акс:Ducie.png|thumb|left|250px|Харитаи Дюсӣ]] Масоҳати он, бо назардошти [[лагуна]], 4 км² аст. Майдони замин - 0,7 км². Дарозиаш аз шимолу шарқ ба ҷанубу ғарб - 2 км, бараш - 1,6 км<ref>{{cite book |title=Mutiny and Romance in the South Seas: a Companion to the Bounty Adventure |url=https://archive.org/details/mutinyromanceins0000wahl |first=Sven |last=Wahlroos |publisher=Salem House |location=Topsfield, Massachusetts |year=1989 |page=[https://archive.org/details/mutinyromanceins0000wahl/page/280 280] }}</ref>. Атолл аз 4 ҷазираи хурд иборат аст: Акадия, Пандора, Вестворд ва Эдвардс. Дар баробари якчанд ҷазираҳои дигар, атолл наздиктарин ба [[нуқтаи Немо]] мебошад. Дар атолл якчанд намуди паррандагон зиндагӣ мекунанд. Дар атолл зиёда аз 90% [[мурғи тӯфони Мерфӣ]], тақрибан 1% [[фаэтонҳои думсурх]] ва 1% крачкаи зебо лона мекунанд. == Таърих == Дюсиро соли 1606 [[Педро Фернандес Кирос]] кашф карда буд, ки онро ''Luna Puesta'' номид. Онро капитани [[HMS Pandora (1779)|HMS Pandora]], Эдвард Эдвардс, ки соли 1790 барои дастгир кардани аъзои шӯришии [[HMS Bounty]] фиристода шуда буд, боз кашф кард. Ӯ киштиро ба номи графи 3-юм Дюсӣ Фрэнсис Рейнолдс-Моретон "Дюсӣ" номида. Дар соли 1867, тибқи [[қонуни Гуано]], [[Иёлоти Муттаҳида]] ҳуқуқ ба қаламравро талаб кард, аммо 19 декабри соли 1902 ҷазира ба [[Бритониёи Кабир]] ҳамроҳ шуд ва ба [[ҷазираҳои Питкэрн]] дохил шуд. == Туризм == Аз сабаби ҷудо будани ҷазира ва масофаи хеле зиёд аз Питкэрн, сайёҳон амалан ба атолл намераванд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Ҷазираҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ҷазираҳои беодам дар Ҷазираҳои Питкэрн]] [[Гурӯҳ:Ҷазираҳои беодами уқёнуси Ором]] 2r92eu0znmezfkz3tdmdeco42t3nbdp 0 323369 1483339 1461792 2026-08-13T21:13:08Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483339 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ҳамагонӣ}} '''Кварк''' — [[заррачаи бунёдӣ|заррачаи бунёдии бидуни таркиб]] ва ҷузъи асосии [[материя]]. Кваркҳо якҷоя шуда заррачаҳои таркибӣ бо номи адронро ташкил медиҳанд, ки устувортаринашон [[Протон|протонҳо]] ва нейтронҳо, ҷузъҳои ядроҳои атомӣ мебошанд<ref>{{Cite encyclopedia|title=Quark (subatomic particle)|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/486323/quark|accessdate=2008-06-29|archivedate=2015-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150507140251/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/486323/quark}} {{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/486323/quark|title=Источник|accessdate=2022-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150507140251/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/486323/quark|archivedate=2015-05-07}}</ref>. Аз сабаби падидае, ки бо номи нигоҳдории ранг маълум аст, кваркҳо ҳеҷ гоҳ дар алоҳидагӣ пайдо намешаванд; Онҳоро танҳо дар адронҳо, ки [[Барион|барионҳо]] (ба монанди протонҳо ва нейтронҳо) ва мезонҳоро дар бар мегиранд, ё дар плазмаҳои кварк-глюонӣ <ref name="HyperphysicsConfinment">{{Cite web|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/quark.html#c6|title=Confinement of Quarks|author=R. Nave|website=[[HyperPhysics]]|publisher=[[Georgia State University]], Department of Physics and Astronomy|accessdate=2008-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427164333/http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/quark.html#c6|archivedate=2020-04-27}}</ref> <ref name="HyperphysicsBagModel">{{Cite web|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/qbag.html#c1|title=Bag Model of Quark Confinement|author=R. Nave|website=[[HyperPhysics]]|publisher=[[Georgia State University]], Department of Physics and Astronomy|accessdate=2008-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190501233402/http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/qbag.html#c1|archivedate=2019-05-01}}</ref> дидан мумкин аст. == Тасниф == [[Акс:Standard_Model_of_Elementary_Particles_ru.svg|мини|300x300пкс|Шаш зарраҳои Модели Стандарт, кваркҳо бо ранги арғувон нишон дода шудаанд. Ҳар яке аз се сутуни аввал ''[[Насл (физика)|насли]]'' зарраҳои материяро ташкил медиҳанд. Барои ҳар як зарра масса, заряд ва спин дода мешавад.]] Модели стандартӣ — чаҳорчӯбаи назариявӣ мебошад, ки ҳама зарраҳои маълуми элементариро тавсиф мекунад. Ин модел дорои шаш навъ ё маззаҳои кваркҳо {{Sfn|Емельянов|2007|страницы=18}} ({{Subatomic particle|кварк}}): боло ({{Subatomic particle|up quark}}), поён ({{Subatomic particle|down quark}}), аҷиб ({{Subatomic particle|strange quark}}), дилрабоӣ ({{Subatomic particle|charm quark}}), поён ({{Subatomic particle|bottom quark}})<ref>{{Cite web|url=https://postnauka.ru/faq/24078|title=FAQ: Кварки|author=Казаков, Дмитрий|website=|date=2014-03-25|publisher=|lang=ru|accessdate=2022-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220630174740/https://postnauka.ru/faq/24078|archivedate=2022-06-30|ref=Казаков}}</ref> ва боло ({{Subatomic particle|top quark}})<ref name="HyperphysicsQuark">{{Cite web|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/quark.html|title=Quarks|author=R. Nave|website=[[HyperPhysics]]|publisher=[[Georgia State University]], Department of Physics and Astronomy|accessdate=2008-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427164333/http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/quark.html|archivedate=2020-04-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://ens.tpu.ru/POSOBIE_FIS_KUSN/Квантовая%20оптика.%20Атомная%20и%20ядерная%20физика.%20Физика%20элементарных%20частиц/10-5.htm|title=Кварки и очарование|author=Кузнецов, Сергей Иванович|website=http://ens.tpu.ru/|date=|publisher=Томский политехнический университет|lang=ru|accessdate=2022-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220630181043/http://ens.tpu.ru/POSOBIE_FIS_KUSN/Квантовая%20оптика.%20Атомная%20и%20ядерная%20физика.%20Физика%20элементарных%20частиц/10-5.htm|archivedate=2022-06-30|ref=Кузнецов}}</ref>. == Таърих == [[Акс:MurrayGellMannJI1.jpg|рост|мини|200x200пкс| Мюррей Гелл-Манн (2007)]] [[Акс:George_Zweig.jpg|рост|мини|200x200пкс| Ҷорҷ Цвейг (2015)]] Модели кварк аз ҷониби физик [[Марри Гелл-Ман|Мюррей Гелл-Манн]] <ref name="Gell-Man1964"> {{Cite journal|author=Gell-Mann, M.|title=A Schematic Model of Baryons and Mesons|journal=[[Physics Letters]]|volume=8|issue=3|pages=214–215|year=1964|bibcode=1964PhL.....8..214G|doi=10.1016/S0031-9163(64)92001-3}}</ref> ва Ҷорҷ Свейг <ref name="Zweig1964a">{{Cite journal|author=Zweig, G.|year=1964|title=An SU(3) Model for Strong Interaction Symmetry and its Breaking|url=http://cds.cern.ch/record/352337/files/CERN-TH-401.pdf|accessdate=2022-05-31}}</ref> <ref name="Zweig1964b">{{Cite journal|author=Zweig, G.|year=1964|title=An SU(3) Model for Strong Interaction Symmetry and its Breaking: II|url=http://cds.cern.ch/record/570209|accessdate=2022-05-31}}</ref> соли 1964 <ref name="Carithers">{{Cite journal|author=Carithers, B.|title=Discovery of the Top Quark|url=http://www.slac.stanford.edu/pubs/beamline/25/3/25-3-carithers.pdf|journal=[[Beam Line (journal)|Beam Line]]|volume=25|issue=3|pages=4–16|year=1995|accessdate=2008-09-23}}</ref> пешниҳод карда шуд. == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Адабиёт == {{Refbegin|2}} * {{Книга|автор=[[Боголюбов, Николай Николаевич|Боголюбов Н.Н.]], [[Логунов, Анатолий Алексеевич|Логунов А.А.]], Оксак А.И., Тодоров И.Т.|заглавие=Общие принципы квантовой теории поля|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1987|страницы=3, 226-228, 362, 363, 366, 412, 414-416, 420, 421, 423, 425, 428, 561, 562, 571, 572, 574, 614|страниц=616}} * {{Книга|автор=Вайнберг, С.|часть=|заглавие=Всё ещё неизвестная Вселенная. Мысли о физике, искусстве и кризисе науке|оригинал=|ссылка=|издание=|ответственный=Пер. с англ.|место=М.|издательство=Альпина нон-фикшн|год=2020|том=|страницы=|страниц=330|isbn=978-5-00139-096-1|ref=Вайнберг}} * {{Статья}} * {{Книга|автор=Дэвис, П.|часть=|заглавие=Суперсила. Поиски единой теории природы|оригинал=|ссылка=|издание=|ответственный=Пер. с англ./Под ред. и с предисл. Е. М. Лейкина|место=М.|издательство=Мир|год=1989|том=|страницы=|страниц=272|isbn=5-03-000546-3|ref=Дэвис}} * {{Книга|автор=Емельянов, В. М.|заглавие=Стандартная модель и её расширения|место=М.|издательство=Физматлит|год=2007|страниц=584|isbn=978-5-9221-0830-0|ref=Емельянов}} * {{Книга|автор=[[Намбу, Йоитиро]]|ссылка=https://libcats.org/book/1479816|заглавие=Симметрия и законы сохранения / Кварки|ответственный=Д-р физ.-мат. наук Р. М. Мир-Касимов|место=М.|издательство=Мир|год=1984|isbn=|страниц=|ref=Намбу}} * {{Книга|автор=Зи Э.|заглавие=Квантовая теория поля в двух словах|издательство=РХД|год=2009|страниц=632|isbn=978-5-93972-770-9|ref=Зи}} * {{Книга|автор=Клоуз Ф.|заглавие=Кварки и партоны. Введение в теорию.|место=М.|издательство=Мир|год=1982|страниц=438|ref=Клоуз}} * {{Книга|автор=Коккедэ Я.|заглавие=Теория кварков|место=М.|издательство=Мир|год=1971|страниц=341|ref=Коккедэ}} * {{Книга|автор=Судершан, Э.; Маршак, Р.|часть=|заглавие=Введение в физику элементарных частиц|издательство=Издательство иностранной литературы|год=1962|страниц=236|ref=Судершан и Маршак}} * {{Книга|автор=[[Намбу, Йоитиро|Намбу Ё.]]|заглавие=Кварки|место=М.|издательство=[[Мир (издательство)|Мир]]|год=1984|страниц=225|ref=Кварки}} * {{Книга|автор=Никитин Ю. П., [[Розенталь, Иосиф Леонидович|Розенталь И. Л.]]|заглавие=Ядерная физика высоких энергий|место=М.|издательство=[[Атомиздат]]|год=1980|страниц=232|ref=Никитин, Розенталь}} * {{Книга|автор=[[Окунь, Лев Борисович|Окунь,Л. Б.]]|заглавие=Леп­то­ны и квар­ки|место=М.|издательство=[[Наука]]|издание=2-е изд.|год=1990|страниц=346|isbn=5-02-014027-9|ref=Окунь}} ;На английском языке * {{Cite journal|author=Ali, A.|year=2011|title=JETS and QCD: A Historical Review of the Discovery of the Quark and Gluon Jets and Its Impact on QCD|journal=[[European Physical Journal H]]|volume=36|issue=2|arxiv=1012.2288|bibcode=2011EPJH...36..245A|doi=10.1140/epjh/e2011-10047-1}} * {{Cite web|url=http://www.sixtysymbols.com/videos/quarks.htm|title=Quarks|author=Bowley, R.; Copeland, E.|website=[[Sixty Symbols]]|publisher=Brady Haran for the University of Nottingham|accessdate=2025-03-06|archivedate=2017-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171220042625/http://sixtysymbols.com/videos/quarks.htm}} * {{Книга|автор=Daviau, Claude; Bertrand, Jacques|заглавие=The Standard Model of Quantum Physics in Clifford Algebra|место=Singapore|издательство=World Scientific|год=2015|страниц=240|isbn=978-981-4719-86-5|ref=Daviau, Bertrand}} * {{Cite book|last=Griffiths, D. J.|title=Introduction to Elementary Particles|edition=2nd|publisher=[[Wiley–VCH]]|year=2008|isbn=978-3-527-40601-2}} * {{Cite book|last=Hughes, I. S.|title=Elementary Particles|edition=2nd|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1985|isbn=978-0-521-26092-3|url=https://archive.org/details/elementarypartic00hugh}} * {{Cite book|last=Oerter, R.|title=The Theory of Almost Everything: The Standard Model, the Unsung Triumph of Modern Physics|url=https://archive.org/details/theoryofalmostev0000oert|publisher=[[Pi Press]]|year=2005|isbn=978-0-13-236678-6}} * {{Cite book|last=Pickering, A.|title=Constructing Quarks: A Sociological History of Particle Physics|url=https://archive.org/details/constructingquar0000andr|publisher=[[The University of Chicago Press]]|year=1984|isbn=978-0-226-66799-7}} * {{Cite book|last=Povh, B.|title=Particles and Nuclei: An Introduction to the Physical Concepts|publisher=[[Springer-Verlag]]|year=1995|isbn=978-0-387-59439-2}} * {{Cite book|last=Riordan, M.|title=The Hunting of the Quark: A True Story of Modern Physics|url=https://archive.org/details/huntingofquarktr00mich|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1987|isbn=978-0-671-64884-8}} * {{Cite book|last=Schumm, B. A.|title=Deep Down Things: The Breathtaking Beauty of Particle Physics|publisher=[[Johns Hopkins University Press]]|year=2004|isbn=978-0-8018-7971-5|url=https://archive.org/details/deepdownthingsbr00schu}} * {{Книга|автор=Jean Letessier, Johann Rafelski, T. Ericson, P. Y. Landshoff|заглавие=Hadrons and Quark-Gluon Plasma|издательство=Cambridge University Press|год=2002|allpages=415|isbn=9780511037276}} {{Refend}} == Пайвандҳо == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1969/index.html Маърузаи Мюррей Гелл-Манн, Лауреати Ҷоизаи Нобел дар соҳаи физика 1969] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1976/richter-lecture.html Лексияи Бертон Рихтер, Лауреати Ҷоизаи Нобел дар соли 1976 дар соҳаи физика] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1976/ting-lecture.html Маърузаи Самуэл Х.Тинг, Лауреати Ҷоизаи Нобел дар соҳаи физика 1976] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2008/kobayashi-lecture.html Маърузаи Макото Кобаяши, Лауреати Ҷоизаи Нобел дар соли 2008 дар соҳаи физика] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2008/maskawa-lecture.html Лексияи Тошихиде Маскава, барандаи Ҷоизаи Нобел дар соҳаи физика 2008] * [http://books.nap.edu/openbook.php?isbn=0-309-04893-1&page=236 Кварки Top ва Хиггс заррача Т.А. Ҳеппенгеймер] - Тавсифи таҷрибаи CERN барои ҳисоб кардани оилаҳои кварк. * {{Cite web|url=http://pdg.lbl.gov/2007/listings/qxxx.html|title=Экспериментальная информация о кварках|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080310233205/http://pdg.lbl.gov/2007/listings/qxxx.html|archivedate=2008-03-10}} дар вебсайти Particle Data Group. [[Гурӯҳ:Кваркҳо]] [[Гурӯҳ:Зарраҳои бунёдӣ]] 3iqubd2nf5hwxirbtq1ipanzyvy8erf 0 324239 1483308 1431017 2026-08-13T19:41:12Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483308 wikitext text/x-wiki {{Адиб|жанр={{hlist|Fiction|[[Bildungsroman]]<!-- Norwegian, Colorless -->|[[picaresque novel|picaresque]]<!-- Wild Sheep, Dance -->}}|забони осор=[[Japanese language|Japanese]]|Website={{URL|www.harukimurakami.com}}}} {{Nihongo|'''Ҳоруки Мурокоми'''|村上 春樹|Murakami Haruki|extra=12 январи соли 1949 зода шудааст<ref>{{cite news|url= https://www.upi.com/Top_News/2021/01/12/UPI-Almanac-for-Tuesday-Jan-12-2021/5231610417906/|title= UPI Almanac for Tuesday, Jan. 12, 2021|work= [[United Press International]] | date= January 12, 2021|accessdate=February 27, 2021 | archive-date= January 29, 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210129023331/https://www.upi.com/Top_News/2021/01/12/UPI-Almanac-for-Tuesday-Jan-12-2021/5231610417906/|url-status=live|quote = … author Haruki Murakami in 1949 (age 72)}}</ref>}} як нависандаи ҷопонист. Романҳо, очеркҳо ва ҳикояҳои кӯтоҳи ӯ дар [[Япония|Ҷопон]] ва дар сатҳи ҷаҳонӣ ба фурӯши баланд ноил гаштаанд ва осораш ба 50 забон тарҷума шудаанд<ref>[[Curtis Brown (literary agents)|Curtis Brown]] (2014), [http://www.curtisbrown.co.uk/haruki-marukami-now-available-in-50-languages/ "Haruki Murakami now available in 50 languages"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215045111/http://www.curtisbrown.co.uk/haruki-marukami-now-available-in-50-languages|date=February 15, 2015}}, curtisbrown.co.uk, February 27, 2014: "Following a recent Malay deal Haruki Marukami's work is now available in 50 languages worldwide."</ref> ва миллионҳо нусхаи онҳо берун аз Япония фурӯхта шудаанд. Вай барои кори худ ҷоизаҳои зиёде гирифтааст, аз ҷумла Ҷоизаи Гунзо барои Нависандагони Нав, Ҷоизаи Фантастикаи Ҷаҳонӣ, Ҷоизаи Танизаки, Ҷоизаи Йомиури барои адабиёт, Ҷоизаи байналмилалии Франк О'Коннор, Ҷоизаи адабии Нома, Ҷоизаи Франз Кафка, Ҷоизаи Кирияма барои адабиёти бадеӣ, Ҷоизаи беҳтарин, Ҷоизаи Ҷесалру Ҷоизаҳои Маликаи Астурия. Дар [[Ашия]], дар наздикии [[Кобе]] пеш аз кӯчидан ба [[Токио]] барои таҳсил ба Донишгоҳи Васеда ба воя расида, ӯ аввалин романи худро ''"Суруди бодро бишнавед"'' (1979) пас аз кор дар тӯли ҳафт сол ҳамчун соҳиби майкадани хурди ҷаз нашр шуд. <ref name="Author">{{Cite web|url=https://www.harukimurakami.com/author/|title=Author|website=Haruki Murakami|lang=en-US|accessdate=June 17, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230702095622/https://www.harukimurakami.com/author/|archivedate=July 2, 2023}}</ref> Асарҳои барҷастаи ӯ романҳои ''[[Ҷангали норвежӣ|Ҷангали Норвежӣ]]'' (1987), ''Хроникаи паррандаи шамол'' (1994–95), ''Кафка дар соҳил'' (2002) ва ''1Q84'' (2009–10); охиринаш аз ҷониби рӯзномаи миллии ''Асахи Шимбун'' ' байни коршиносони адабӣ беҳтарин асари давраи Ҳейсейи Ҷопон (1989–2019) арзёбӣ шудааст. <ref>{{Cite web|url=https://www.redcircleauthors.com/factbook/the-best-japanese-work-of-fiction-published-in-japanese-during-japans-heisei-era-was-iq84-by-haruki-murakami/|title=The best Japanese work of fiction published in Japanese during Japan's Heisei era was 'IQ84' by Haruki Murakami|author=|first=|website=Red Circle Authors|date=January 11, 2021|accessdate=January 11, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230128064406/https://www.redcircleauthors.com/factbook/the-best-japanese-work-of-fiction-published-in-japanese-during-japans-heisei-era-was-iq84-by-haruki-murakami/|archivedate=January 28, 2023}}</ref> Кори ӯ жанрҳоро дар бар мегирад, аз ҷумла [[Илмӣ-тахайюлӣ|фантастикаи илмӣ]], фантастикӣ ва ҷинояткорӣ ва бо истифода аз унсурҳои реалистии ҷодугарӣ машҳур шудааст. <ref>{{Cite journal|author=Jamshidian|first=Sahar|date=January 1, 2014|title=Dancing with shadows: Haruki Murakami's dance dance dance|url=https://www.researchgate.net/publication/305158673|volume=21|journal=Kemanusiaan|pages=41–51}}</ref> Сомонаи расмии ӯ аз Раймонд Чандлер, Курт Воннегут ва Ричард Браутиган ҳамчун илҳомбахши калидӣ дар эҷодиёти ӯ ёд мекунад, дар ҳоле ки худи Муракамӣ Кодзуо Исигуро, Кормак МакКарти ва Даг Солстадро нависандагони дӯстдоштаи муосири худ номидааст. <ref name="Author" /> <ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/books/2014/sep/13/haruki-murakami-interview-colorless-tsukur-tazaki-and-his-years-of-pilgrimage|title=Haruki Murakami: 'I'm an outcast of the Japanese literary world'|website=the Guardian|date=September 13, 2014|lang=en|accessdate=June 17, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230421205844/https://www.theguardian.com/books/2014/sep/13/haruki-murakami-interview-colorless-tsukur-tazaki-and-his-years-of-pilgrimage|archivedate=April 21, 2023}}</ref> Мурокомӣ инчунин панҷ маҷмӯаи ҳикояҳои кӯтоҳ, аз ҷумла ''як шахси ягона'' (2020), <ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2021/04/06/984447978/haruki-murakami-ive-had-all-sorts-of-strange-experiences-in-my-life|title=Haruki Murakami: 'I've Had All Sorts Of Strange Experiences In My Life'|author=Mayer|first=Petra|website=NPR|date=April 6, 2021|accessdate=September 30, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230930072532/https://www.npr.org/2021/04/06/984447978/haruki-murakami-ive-had-all-sorts-of-strange-experiences-in-my-life|archivedate=September 30, 2023}}</ref> ва асарҳои ғайрифантастикӣ, аз ҷумла ''Underground'' (1997), таърихи шифоҳии ҳамлаи сарин дар метрои Токио ва ''Чизе ки ман дар вақти давидан дар бораи он гап мезанам'' (2007), ёддошт дар бораи таҷрибаи худ ҳамчун давандаи масофаи дур нашр кардааст. <ref>{{Cite web|url=https://literariness.org/2019/04/08/analysis-of-haruki-murakamis-novels/|title=Analysis of Haruki Murakami's Novels|author=Mambrol|first=Nasrullah|website=Literary Theory and Criticism|date=April 8, 2019|lang=en-US|accessdate=June 17, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230615024213/https://literariness.org/2019/04/08/analysis-of-haruki-murakamis-novels/|archivedate=June 15, 2023}}</ref> Асарҳои бадеии ӯ адабиётшиносон ва оммаи хонандагонро ба як қутб табдил додаанд. Баъзан аз ҷониби муассисаи адабии Ҷопон ҳамчун ғайриҷопонӣ интиқод карда мешавад, ки Мурокоми ба ёдоварист, ки ӯ "гӯсфанди сиёҳ дар ҷаҳони адабии Ҷопон" буд. <ref name="Guardian2014-09-13">{{Cite news|first=Steven|author=Poole|url=https://www.theguardian.com/books/2014/sep/13/haruki-murakami-interview-colorless-tsukur-tazaki-and-his-years-of-pilgrimage|title=Haruki Murakami: 'I'm an outcast of the Japanese literary world'|work=[[The Guardian]]|date=September 13, 2014|location=London|quote=Murakami doesn't read many of his Japanese contemporaries. Does he feel detached from his home scene? "It's a touchy topic", he says, chuckling. "I'm a kind of outcast of the Japanese literary world. I have my own readers&nbsp;... But critics, writers, many of them don't like me." Why is that? "I have no idea! I have been writing for 35 years and from the beginning up to now the situation's almost the same. I'm kind of an ugly duckling. Always the duckling, never the swan."|accessdate=December 11, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161222163648/https://www.theguardian.com/books/2014/sep/13/haruki-murakami-interview-colorless-tsukur-tazaki-and-his-years-of-pilgrimage|archivedate=December 22, 2016}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/books/2018/oct/11/haruki-murakami-interview-killing-commendatore|title=Haruki Murakami: 'You have to go through the darkness before you get to the light'|website=the Guardian|date=October 10, 2018|lang=en|accessdate=June 17, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230628183549/https://www.theguardian.com/books/2018/oct/11/haruki-murakami-interview-killing-commendatore|archivedate=June 28, 2023}}</ref> Дар ҳамин ҳол, Мурокомиро Гари Фискетҷон, муҳаррири маҷмӯаи Мурокоми ''"Нобуд шудани фил"'' (1993) ҳамчун "нависандаи воқеан ғайриоддӣ" тавсиф кардааст, дар ҳоле ки Стивен Пул аз ''[[The Guardian]]'' Мурокомиро барои эҷодиёти худ "аз ҷумлаи бузургтарин нависандагони зиндаи ҷаҳон" ситоиш кардааст. <ref name="Poole, Steve">{{Cite news|author=Poole, Steven|url=https://www.theguardian.com/Archive/Article/0,4273,4022565,00.html|title=Tunnel vision|work=[[The Guardian]]|date=May 27, 2000|accessdate=April 24, 2009|location=London|archivedate=January 24, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124055938/https://www.theguardian.com/books/2000/may/27/fiction.harukimurakami}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.randomhouse.com/knopf/authors/murakami/desktop_8.html|title=Author's Desktop: Haruki Murakami|website=www.randomhouse.com|accessdate=June 17, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211208011435/http://www.randomhouse.com/knopf/authors/murakami/desktop_8.html|archivedate=December 8, 2021}}</ref> == Саргузашт == Мураками дар [[Киото]], Ҷопон, дар давраи [[бум баъди Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] таваллуд шудааст ва дар [[Нишиномия]], [[Ашия, Ҳиого|Ашия]] ва [[Кобе]] ба воя расидааст.<ref>"Murakami Asahido", Shincho-sha,1984</ref><ref name=tele/> Ӯ фарзанди ягона аст. Падари ӯ писари як рӯҳонии [[Буддо|буддоӣ]] буд,<ref>{{cite web|author=Tandon, Shaun|url=http://entertainment.iafrica.com/features/990664.htm|title=The loneliness of Haruki Murakami|work=[[iAfrica]]|date=March 27, 2006|access-date=April 24, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081223075738/http://entertainment.iafrica.com/features/990664.htm|archive-date=December 23, 2008|url-status=dead}}</ref> ва модараш духтари як тоҷири [[Осака]] буд.<ref>{{cite book |last=Rubin |first=Jay |author-link=Jay Rubin |title=Haruki Murakami and the Music of Words |url=https://archive.org/details/harukimurakamimu0000rubi |publisher=[[Harvill Press]] |year=2002 |page=[https://archive.org/details/harukimurakamimu0000rubi/page/14 14] |isbn=1-86046-986-8}}</ref> Ҳарду волидон [[адабиёти ҷопонӣ]] дарс медоданд.<ref>{{cite news|author=Naparstek, Ben|url=http://www.theage.com.au/news/books/the-lone-wolf/2006/06/21/1150845234882.html|title=The lone wolf|work=[[The Age]]|date=June 24, 2006|access-date=April 24, 2008|location=Melbourne|archive-url=https://web.archive.org/web/20080523203946/http://www.theage.com.au/news/books/the-lone-wolf/2006/06/21/1150845234882.html|archive-date=May 23, 2008|url-status=live}}</ref> Падари ӯ дар [[Ҷанги дуюми Чин ва Ҷопон]] ширкат дошт ва аз он шадидан осеб дида буд, ки ин ҳолат ба Мураками низ таъсир расонидааст.<ref>{{Cite web|url=https://pandaily.com/japanese-writer-haruki-murakami-speaks-up-on-his-familys-involvement-in-the-sino-japanese-war/|title=Japanese Writer Haruki Murakami Speaks Up on His Family's Involvement in the Sino-Japanese War|last=Li|first=Gabriel|date=May 13, 2019|website=Pandaily|language=en-US|access-date=May 16, 2019|archive-date=December 21, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221213044/https://pandaily.com/japanese-writer-haruki-murakami-speaks-up-on-his-familys-involvement-in-the-sino-japanese-war/|url-status=live|accessdate=2025-04-06|archivedate=2019-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191221213044/https://pandaily.com/japanese-writer-haruki-murakami-speaks-up-on-his-familys-involvement-in-the-sino-japanese-war/}}</ref> Дар давраи кӯдакии худ, Мураками зери таъсири фарҳанги Ғарб, бахусус мусиқии русӣ ва адабиёти рус қарор дошт. Ӯ дар муҳити хондани осори гуногуни нависандагони аврупоӣ ва амрикоӣ, аз қабили [[Франц Кафка]], [[Гюстав Флобер]], [[Чарлз Диккенс]], [[Курт Воннегут]], [[Фёдор Достоевский]], [[Ричард Броттиган]] ва [[Ҷек Керуак]] ба воя расид.<ref name="theguardian.com">Williams, Richard, [https://www.theguardian.com/books/2003/may/17/fiction.harukimurakami "Marathon man"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329234739/https://www.theguardian.com/books/2003/may/17/fiction.harukimurakami |date=March 29, 2017 }}, ''The Guardian'', May 17, 2003.</ref> Ин таъсироти Ғарбӣ Муракамиро аз аксари дигар нависандагони ҷопонӣ фарқ мекунад.<ref>{{cite web|author=Gewertz, Ken|url=http://www.news.harvard.edu/gazette/2005/12.01/15-murakami.html|title=Murakami is explorer of imagination|work=[[Harvard Gazette]]|date=December 1, 2005|access-date=April 24, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080506055312/http://www.news.harvard.edu/gazette/2005/12.01/15-murakami.html|archive-date=May 6, 2008|url-status=dead}}</ref> Мурокомӣ дар [[Донишгоҳи Васэда]] дар Токио дар бахши драма таҳсил кардааст.Аввалин ҷои кори Мурокомӣ дар як мағозаи сабтҳои мусиқӣ буд. Каме пеш аз анҷоми таҳсилоташ, ӯ як [[Jazz kissa|қаҳвахона ва ҷаз-бар]] бо номи Peter Cat-ро дар [[Кокубунҷи, Токио]] кушод, ки аз соли 1974 то 1981 фаъолият мекард.<ref>{{cite web |author=Nakanishi, Wendy Jones |url=http://www.japanesestudies.org.uk/discussionpapers/2006/Nakanishi2.html |title=Nihilism or Nonsense? The Postmodern Fiction of Martin Amis and Haruki Murakami |access-date=November 18, 2008 |work=Electronic Journal of Contemporary Japanese Studies |date=May 8, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081223012413/http://www.japanesestudies.org.uk/discussionpapers/2006/Nakanishi2.html |archive-date=December 23, 2008 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|author=Goodwin, Liz C.|url=http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=509594|title=Translating Murakami|work=[[Harvard Crimson]]|date=November 3, 2005|access-date=April 24, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031015414/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=509594|archive-date=October 31, 2007|url-status=live}}</ref> Мурокомӣ дар Токио бо Ёко Такахаши шинос шуд ва онҳо пас аз хатми донишгоҳ издивоҷ карданд.<ref>{{cite web |last1=Brockes |first1=Emma |title=Haruki Murakami: 'I took a gamble and survived' |url=https://www.theguardian.com/books/2011/oct/14/haruki-murakami-1q84 |website=The Guardian |date=14 October 2011}}</ref> Вай ҳамроҳи Мурокомӣ ҷаз-барро дар Токио идора мекард ва дар оғоз таҷрибаи бештаре дар соҳаи тиҷорат дошт. Ин ҷуфт [[бефарзандии ихтиёрӣ|қатъиян тасмим гирифтанд, ки фарзанддор нашаванд]].<ref name=tele>{{cite news | url=https://www.telegraph.co.uk/culture/donotmigrate/3600566/Tales-of-the-unexpected.html | title=Tales of the unexpected | work=[[The Daily Telegraph]] | date=August 15, 2003 | access-date=July 9, 2008 | location=London | first=Mick | last=Brown | author-link=Mick Brown (journalist) | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20031003110212/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2003%2F08%2F16%2Fbomura16.xml | archive-date=October 3, 2003 }}</ref><ref>{{cite web|access-date=August 10, 2017|url=http://www.ft.com/cms/s/0/3b3cf834-089e-11db-b9b2-0000779e2340.html?ft_site=falcon&desktop=true#axzz4i2pzDZU2|title=The enemy within|website=[[Financial Times]]|date=July 1, 2006|location=Tokyo, Japan|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20170525003713/http://www.ft.com/cms/s/0/3b3cf834-089e-11db-b9b2-0000779e2340.html?ft_site=falcon&desktop=true%23axzz4i2pzDZU2|archive-date=May 25, 2017|first=Ben|last=Naparstek|author-link=Ben Naparstek}}</ref> Мурокомӣ марафондав ва ҳаводори триатлон мебошад, гарчанде ки танҳо пас аз 33-солагиаш ба давидан шурӯъ кард, ҳамчун роҳи нигоҳ доштани саломатӣ. Рӯзи 23 июни соли 1996, ӯ аввалин [[ултрамарафон]]-и худро, як пойгаи 100&nbsp;км дар атрофи [[Кӯли Сарома]] дар [[Ҳоккайдо, Ҷопон]], ба анҷом расонд.<ref>https://www.runnersworld.com/runners-stories/a20845602/im-a-runner-haruki-murakami/}{{cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/2008/jul/27/athletics.harukimurakami|title=Nobody pounded the table anymore, nobody threw their cups|work=[[The Observer]]|date=July 27, 2008|access-date=July 27, 2008|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215060130/http://www.theguardian.com/sport/2008/jul/27/athletics.harukimurakami|archive-date=December 15, 2013|url-status=live}}</ref> Ӯ дар як ёддошти соли 2007 бо номи ''[[Дар бораи чӣ ҳарф мезанам, вақте ки дар бораи давидан ҳарф мезанам]]'' оид ба давидан ва таъсири он ба ҳаёти эҷодии худ сухан гуфтааст.<ref>{{cite news|author=Houpt, Simon|url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20080801.wmurakami02/BNStory/Entertainment/home|title=The loneliness of the long-distance writer|work=[[The Globe and Mail]]|date=August 1, 2008|access-date=December 10, 2008|location=Toronto|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081222213437/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20080801.wmurakami02/BNStory/Entertainment/home|archive-date=December 22, 2008}}</ref> == Нависандагӣ == === ''Трилогияи каламуш'' === Мурокомӣ вақте ки 29-сола буд, ба навиштани адабиёт оғоз кард.<ref>{{cite news|author=Murakami, Haruki|url=https://www.nytimes.com/2007/07/08/books/review/Murakami-t.html|title=Jazz Messenger|work=[[The New York Times]]|date=July 8, 2007|access-date=April 24, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110413143333/http://www.nytimes.com/2007/07/08/books/review/Murakami-t.html|archive-date=April 13, 2011|url-status=live}}</ref> Ӯ гуфта буд: «Пеш аз он, ман ягон чизе нанавишта будам. Ман танҳо як шахси оддӣ будам. Як клуби ҷазро идора мекардам ва умуман чизе эҷод намекардам».<ref>{{cite news|author=Murakami, Haruki|url=http://bombsite.com/issues/46/articles/1737|title=Interview with John Wesley Harding|work=[[BOMB Magazine]]|date=Winter 1994|access-date=May 4, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526023506/http://bombsite.com/issues/46/articles/1737|archive-date=May 26, 2012|url-status=live|accessdate=2025-04-06|archivedate=2012-05-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120526023506/http://bombsite.com/issues/46/articles/1737}}</ref> Ӯ барои навиштани романи аввалини худ, ''[[Шуни садои шамол]]'' (1979), ҳангоми тамошои як бозии [[бейсбол]] илҳом гирифт.<ref>{{cite news|author=Phelan, Stephen|url=http://www.theage.com.au/news/Books/Dark-master-of-a-dream-world/2005/02/03/1107409993322.html|title=Dark master of a dream world|work=[[The Age]]|date=February 5, 2005|access-date=April 24, 2008|location=Melbourne|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511183538/http://www.theage.com.au/news/Books/Dark-master-of-a-dream-world/2005/02/03/1107409993322.html|archive-date=May 11, 2008|url-status=live}}</ref> Ӯ он лаҳзаро, ки дарк кард метавонад нависад, ҳамчун як «ҳисси гармие» тавсиф кардааст, ки то ҳол дар қалбаш эҳсос мекунад.<ref>{{cite web|url=http://www.spiegel.de/international/world/spiegel-interview-with-haruki-murakami-when-i-run-i-am-in-a-peaceful-place-a-536608-druck.html|title= Interview with Haruki Murakami: 'When I Run I Am in a Peaceful Place' |first=Maik |last=Grossekathöfer|website=www.spiegel.de|publisher=Der Spiegel|access-date=June 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705060530/http://www.spiegel.de/international/world/spiegel-interview-with-haruki-murakami-when-i-run-i-am-in-a-peaceful-place-a-536608-druck.html|archive-date=July 5, 2017|url-status=live}}</ref> Ӯ ба хона баргашт ва ҳамон шаб ба навиштан оғоз кард. Мурокомӣ дар тӯли даҳ моҳ рӯи ''Шуни садои шамол'' кор кард, бештар шабона, баъди анҷоми кори рӯзонааш дар бар.<ref name="theparisreview.org">{{cite journal | url=http://www.theparisreview.org/interviews/2/the-art-of-fiction-no-182-haruki-murakami | title=Haruki Murakami, The Art of Fiction No. 182 | journal=[[The Paris Review]] | date=Summer 2004 | issue=170 | access-date=June 12, 2016 | first=John | last=Wray | archive-url=https://web.archive.org/web/20160531045815/http://www.theparisreview.org/interviews/2/the-art-of-fiction-no-182-haruki-murakami | archive-date=May 31, 2016 | url-status=live | df=mdy-all }}</ref> Ӯ романро ба анҷом расонд ва ба ягона озмуни адабӣ фиристод, ки асарҳои дарозии чунинро қабул мекард — ва ҷоизаи аввалро ба даст овард. === Шиносоии васеътар === Соли 1985, Мурокомӣ романи ''[[Hard-Boiled Wonderland and the End of the World]]''-ро навишт, як достони ормонӣ-монанде, ки унсурҳои ҷодугаронаи осорашро ба ҳадди наве расонд. Мурокомӣ соли 1987 бо нашри романи ''[[Норвежский лес (роман)|Норвежский лес]]'', ки як достони носталжикӣ дар бораи талафот ва ҷинсият аст, ба муваффақияти бузург ва шинохти миллӣ даст ёфт. Ин роман миёни ҷавонони ҷопонӣ ба миллионҳо нусха фурӯхта шуд.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-15316678|title=How did Murakami conquer the world?|last=Hegarty|first=Stephanie|date=October 17, 2011|work=BBC News|access-date=February 21, 2018|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417180004/http://www.bbc.com/news/magazine-15316678|archive-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ''Ҷангали норвежӣ'' Мурокомии камшинохташударо якбора ба маркази таваҷҷуҳ овард. Ӯ дар фурудгоҳҳо ва ҷойҳои ҷамъиятӣ аз ҷониби мардум муҳосира мешуд, ки ин боис гашт то соли 1986 Ҷопонро тарк кунад.<ref name=thegeorgiareview>{{cite journal | url=http://garev.uga.edu/ArchiveFiles/murakami.pdf | title='In Dreams Begins Responsibility': An Interview with Haruki Murakami | journal=[[The Georgia Review]] | date=2005 | pages=548–567 | volume=59 | access-date=June 11, 2016 | location=Georgia | first1=Jonathan | first2=Mitoko | last1=Ellis | last2=Hirabayashi | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160816144823/http://garev.uga.edu/ArchiveFiles/murakami.pdf | archive-date=August 16, 2016 }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20160816144823/http://garev.uga.edu/ArchiveFiles/murakami.pdf |date=2016-08-16 }}</ref> Мурокомӣ ба Аврупо сафар кард, дар Иёлоти Муттаҳида зиндагӣ намуд ва ҳоло дар [[Оисо, Канагава]] иқомат дорад, бо як дафтар дар Токио.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/10/23/magazine/the-fierce-imagination-of-haruki-murakami.html|title=The Fierce Imagination of Haruki Murakami|last=Anderson|first=Sam|date=October 21, 2011|work=The New York Times|access-date=February 21, 2018|language=en-US|issn=0362-4331|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314100953/http://www.nytimes.com/2011/10/23/magazine/the-fierce-imagination-of-haruki-murakami.html|archive-date=March 14, 2018|url-status=live}}</ref> == Сабки навсиандагӣ == Аксари осори Ҳаруки Мурокомӣ бо истифода аз [[first-person narrative]] дар анъанаи [[I-novel]]-и адабиёти ҷопонӣ навишта шудаанд. Ӯ мегӯяд, ки азбаски оила нақши муҳим дар адабиёти суннатии Ҷопон дорад, ҳар қаҳрамоне, ки мустақил аст, мардест, ки озодӣ ва танҳоиро аз наздикӣ ва равобити шахсӣ авлотар медонад. Ҳамчунин, ҳазли хоси Мурокомӣ низ шоёни таваҷҷӯҳ аст, ки онро метавон дар маҷмӯаи ҳикояҳои кӯтоҳи соли 2000-и ӯ, ''[[After the Quake]]'', мушоҳида кард. Дар ҳикояи "Superfrog Saves Tokyo", қаҳрамон бо қурбоққаи шашқадамии гапзан во мехӯрад, ки дар бораи нобудии Токио дар ҳангоми нӯшидани як пиёла чой ҳарф мезанад. Новобаста ба ҷиддияти умумии ҳикоя, Мурокомӣ бар он аст, ки хонанда бояд пас аз баррасии мавзӯи ҷиддӣ, ҳамоно ҳаловат барад.{{Citation needed|date=September 2014}} Хусусияти дигари шоёни таваҷҷӯҳ дар ҳикояҳои Мурокомӣ он аст, ки қаҳрамонҳо худашон ба аҷиб будани ҳодисаҳои дар ҳикоя рухдиҳанда ишора мекунанд. Мурокомӣ мефаҳмонад, ки қаҳрамонҳояш чизҳоро мисли худи ӯ ҳангоми навиштан таҷриба мекунанд — монанди наворбардории филм, ки дар он деворҳо ва ашё танҳо ороишанд. Ӯ ҳамчунин раванди навиштанро бо таҳияи филм муқоиса мекунад: "Яке аз лаззатҳои навиштани наср дар он аст, ки ман филме месозам, ки танҳо барои худи ман аст."{{Cite web|last=Rapold|first=Nicolas|date=November 25, 2021|title=Haruki Murakami and the Challenge of Adapting His Tales for Film|url=https://www.nytimes.com/2021/11/25/movies/haruki-murakami-drive-my-car-ryusuke-hamaguchi.html|access-date=November 29, 2021|website=The New York Times|language=en-US|archive-date=June 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612215859/https://www.nytimes.com/2021/11/25/movies/haruki-murakami-drive-my-car-ryusuke-hamaguchi.html|url-status=live}} == Эътироф == === Мукофотҳо барои китобҳо === * 1979: Ҷоизаи Гунзо (беҳтарин романи аввал) барои ''шунидани суруди шамол'' * 1982: Ҷоизаи адабии Нома (беҳтарин навовар) барои ''таъқиби гӯсфанди ваҳшӣ'' * 1985: Ҷоизаи Танизаки барои ''кишвари мӯъҷизаҳои сахт пухта ва охири ҷаҳон'' * 1995: Ҷоизаи Йомиури (беҳтарин роман) барои ''The Wind-Up Bird Chronicle'' * 1999: Ҷоизаи Кувабара Такео барои ''зеризаминӣ'' <ref name="theguardian.com"/> * 2006: Ҷоизаи ҷаҳонии фантастикӣ (беҳтарин роман) барои ''Кафка дар соҳил'' * 2006: Ҷоизаи байналмилалии ҳикояи кӯтоҳи Франк О'Коннор барои ''бед нобино, зани хуфта'' * 2016: Ҷоизаи адабии Ҳанс Кристиан Андерсен * 2018: Ҷоизаи Амрико дар адабиёт барои саҳми якумрӣ дар навиштани байналмилалӣ * 2022: Prix mondial Cinco Del Duca барои як умр кор, ки дар шакли адабӣ паёми инсонпарварии муосирро ташкил медиҳад * 2023: [[:es:Premio_Princesa_de_Asturias_de_las_Letras|Premio Princesa de Asturias de las Letras.]] Мурокомӣ соли 2007 низ барои маҷмӯаи ҳикояҳои кӯтоҳаш ''"Беди нобино, зани хуфта"'' ҷоизаи бадеии Кириямаро дарёфт карда буд, аммо ба гуфтаи вебсайти расмии ҷоиза, Мурокомӣ "ба далели принсипи шахсӣ аз гирифтани ҷоиза худдорӣ кард". <ref>{{Cite web|url=http://www.kiriyamaprize.org/winners/2007/index.shtml|title=2007 Kiriyama Price Winners|website=Pacific Rim Voices|accessdate=April 24, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723215221/http://www.kiriyamaprize.org/winners/2007/index.shtml|archivedate=July 23, 2008|year=2007}}</ref> === Мукофоти шахсӣ === [[Акс:Haruki_Murakami_2018.jpg|мини| Мураками дар соли 2018]] === Унвонҳои фахрӣ === Мураками унвонҳои фахрӣ ( Доктори адабиёт ) аз Донишгоҳи Леж (сентябри 2007), [[Донишгоҳи Принстон]] (июни 2008), <ref>{{Cite web|url=https://www.princeton.edu/main/news/archive/S21/25/15A07/index.xml?section=topstories|title=Princeton awards five honorary degrees|author=Dienst|first=Karin|website=[[Princeton University]]|date=June 3, 2008|accessdate=June 5, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611002524/http://www.princeton.edu/main/news/archive/S21/25/15A07/index.xml?section=topstories|archivedate=June 11, 2008}}</ref> Донишгоҳи Тафтс (майи 2014), [[Донишгоҳи Йел]] (майи 2016), <ref>{{Cite web|url=https://news.yale.edu/2016/05/22/honorary-degrees-awarded-nine-outstanding-individuals|title="Honorary degrees awarded to nine outstanding individuals"|website=[[Yale University]]|date=May 22, 2016|accessdate=March 20, 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704131922/http://news.yale.edu/2016/05/22/honorary-degrees-awarded-nine-outstanding-individuals|archivedate=July 4, 2017}}</ref> ва Донишгоҳи №1 Гори (2) гирифтааст. <ref>{{Cite web|url=https://www.ung.si/en/university/honorary-degrees/|title=Honorary Titles and Recognitions|accessdate=February 5, 2024}}</ref> == Ҳаёти шахсӣ == Баъд аз дарёфти ҷоизаи «Гунзо» барои асари адабии соли 1979-и худ ''[[Hear the Wind Sing]]'', '''Мурокомӣ''' хоҳиши мулоқот бо дигар нависандагонро надошт.{{citation needed|date=September 2014}} Ба ҷуз аз [[Mary Morris (writer)|Мэри Моррис]] аз донишгоҳи Сара Лоренс, ки ӯро дар ёддоштномаи худ ''[[What I Talk About When I Talk About Running]]'' кӯтоҳ ёдовар мешавад — дар паҳлӯи [[Joyce Carol Oates]] ва [[Toni Morrison]] — '''Мурокомӣ''' ҳеҷ гоҳ узви ҷомеаи нависандагон набуд, бо ин сабаб ки ӯ худро шахси танҳо мешуморад ва ба гурӯҳҳо, мактабҳо ва доираҳои адабӣ ҳеҷ гоҳ рағбат надошт.<ref name="theparisreview.org2" /> Ҳангоми кор рӯйи як китоб, '''Мурокомӣ''' мегӯяд, ки ба ҳамсараш такя мекунад — ки ҳамеша нахустин хонандаи асараш мебошад.<ref name="theparisreview.org2" /> Гарчанде бо бисёре аз нависандагон шиносоӣ надошт, аз миёни нависандагони муосир, ӯ аз осори [[Kazuo Ishiguro]], [[Cormac McCarthy]], [[Lee Child]] ва [[Dag Solstad]] лаззат мебарад.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2014/sep/13/haruki-murakami-interview-colorless-tsukur-tazaki-and-his-years-of-pilgrimage|title=Haruki Murakami: 'I'm an outcast of the Japanese literary world'|first=Steven|last=Poole|website=the Guardian|date=September 13, 2014|language=en|access-date=June 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621115849/https://www.theguardian.com/books/2014/sep/13/haruki-murakami-interview-colorless-tsukur-tazaki-and-his-years-of-pilgrimage|archive-date=June 21, 2018|url-status=live}}</ref> Ҳарчанд ӯ адабиёти муосири ҷопониро зиёд намехонад,<ref name=":0" /> '''Мурокомӣ''' аз осори [[Ryū Murakami]] ва [[Banana Yoshimoto]] писанд мебарад.<ref name="theparisreview.org2" /> Соли 2006, Мурокомӣ соҳиби [[Ҷоизаи Франз Кафка]] шуд ва ба ҳамин тартиб, шашумин нафаре гардид, ки ин ҷоизаро дарёфт кардааст. '''Мурокомӣ''' ба [[baseball]] шавқу ҳавас дорад ва худро мухлиси дастаи [[Tokyo Yakult Swallows]] меномад. Дар мақолаи худ дар [[Literary Hub]] бо унвони "The Moment I Became a Novelist" («Лаҳзае ки ман нависанда шудам») соли 2015, '''Мурокомӣ''' менависад, ки ширкаташ дар бозии дастаи Swallows дар варзишгоҳи [[Meiji Jingu Stadium|Ҷингу]] соли 1978 сабаби як навъ рӯшанбинӣ (эфония) шуд, ки дар натиҷа тасмим гирифт, романи аввалини худро нависад.<ref>{{Cite web|url=https://lithub.com/haruki-murakami-the-moment-i-became-a-novelist/|title=The moment I became a novelist|first=Haruki|last=Murakami|date=June 25, 2015|access-date=April 13, 2022|archive-date=April 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413084131/https://lithub.com/haruki-murakami-the-moment-i-became-a-novelist/|url-status=live}}</ref> '''Мурокомӣ''' ҳамчунин мухлиси романҳои ҷиноятӣ мебошад. Дар замони мактаби миёна, вақте дар [[Kōbe]] зиндагӣ мекард, аз мағозаҳои китобҳои дасти дуюм китобҳои нармпӯш мехарид ва хондани забони англисиро ёд гирифт. Аввалин китобе, ки бо забони англисӣ хонда буд, ''The Name is Archer'' (1955) буд, ки онро [[Ross Macdonald]] навиштааст. Аз дигар нависандагоне, ки ӯ ба онҳо таваҷҷуҳ дошт, метавон [[Leo Tolstoy]] ва [[Fyodor Dostoyevsky]]-ро ном бурд.<ref name="theparisreview.org3" /> == Дидгоҳҳои сиёсӣ == '''Мурокомӣ''' соли 2011 дар мусоҳиба бо ''[[The New York Times Magazine]]'' гуфтааст: «Ман худро шахси сиёсӣ меҳисобам, аммо паёмҳои сиёсӣ медиҳам ба касе намегӯям.»<ref name="Anderson">{{Cite news |last=Anderson |first=Sam |date=October 21, 2011 |title=The Fierce Imagination of Haruki Murakami |language=en-US |work=[[The New York Times Magazine]] |url=https://www.nytimes.com/2011/10/23/magazine/the-fierce-imagination-of-haruki-murakami.html |access-date=July 17, 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=April 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415091833/https://www.nytimes.com/2011/10/23/magazine/the-fierce-imagination-of-haruki-murakami.html |url-status=live }}</ref> Ӯ худро бо [[George Orwell]] муқоиса мекунад ва мегӯяд, ки «бар зидди низом» қарор дорад.<ref name="Anderson"/> Соли 2009, ҳангоми гирифтани ҷоиза дар Исроил, '''Мурокомӣ''' назари сиёсӣ худро чунин баён кард: <blockquote>Агар деворе сахт ва баланд бошад ва тухме онро шиканад, новобаста аз он ки девор то чӣ андоза ҳақ дорад ва тухм то чӣ андоза хато, ман дар паҳлӯи тухм хоҳам буд. Барои чӣ? Зеро ҳар яки мо тухм ҳастем, рӯҳи беназире дар дохили пӯсти шиканандаи тухм. Ҳар яки мо бо девори баланд рӯбарӯем. Девори баланд низоме аст, ки моро водор мекунад корҳое кунем, ки ҳамчун шахсиятҳо намехоҳем иҷро кунем.<ref>{{Cite web |last=Flood |first=Alison |date=2009-02-16 |title=Murakami defies protests to accept Jerusalem prize |url=http://www.theguardian.com/books/2009/feb/16/haruki-murakami-jerusalem-prize |access-date=2022-07-17 |website=[[The Guardian]] |language=en |archive-date=July 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717091916/https://www.theguardian.com/books/2009/feb/16/haruki-murakami-jerusalem-prize |url-status=live }}</ref></blockquote> '''Мурокомӣ''' изҳор дошт, ки табиӣ аст, агар Чин ва Кореяҳо нисбат ба Ҷопон барои таҷовузҳои замони ҷанг эҳсоси норозигӣ дошта бошанд. Ӯ гуфт: «Дар асл, мардумони ҷопонӣ одатан тасаввур намекунанд, ки онҳо низ таҷовузгар буданд, ва ин тамоюл равшантар мешавад.»<ref>{{cite web| title = Murakami chides Japan for ignoring role in WWII, Fukushima disaster| url = http://www.japantimes.co.jp/news/2014/11/04/national/media-national/murakami-chides-japan-for-ignoring-role-in-wwii-fukushima-disaster/ | work = The Japan Times| access-date = March 7, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20170306035333/http://www.japantimes.co.jp/news/2014/11/04/national/media-national/murakami-chides-japan-for-ignoring-role-in-wwii-fukushima-disaster/ | archive-date = March 6, 2017| url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/afp-murakami-says-japan-ignoring-wwii-fukushima-role-report-2014-11|title=Murakami says Japan ignoring WWII, Fukushima role|work=Business Insider|quote=Murakami, one of Japan's best known writers who has repeatedly been tipped as a future Nobel Literature laureate, said that it was natural for China and the Koreas to continue to feel resentment towards Japan for its wartime aggressions.|access-date=March 4, 2020|archive-date=March 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304031225/https://www.businessinsider.com/afp-murakami-says-japan-ignoring-wwii-fukushima-role-report-2014-11|url-status=dead|accessdate=2025-04-06|archivedate=2020-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200304031225/https://www.businessinsider.com/afp-murakami-says-japan-ignoring-wwii-fukushima-role-report-2014-11}}</ref> Дар як мусоҳибаи дигар, '''Мурокомӣ''' гуфтааст: «Масъалаи фаҳми таърих аҳамияти бузург дорад ва ман бовар дорам, ки Ҷопон бояд бо соддагӣ узр пурсида бошад. Ба фикри ман, ягона коре, ки Ҷопон метавонад анҷом диҳад, ин аст — узр пурсидан то даме ки кишварҳо бигӯянд: “Мо шояд комилан аз он нагузашта бошем, вале шумо басо узр пурсидаед. Бисёр хуб, биёед инро пушти сар кунем.”»<ref>{{cite web| title = Japan must apologise for WWII until it is forgiven: novelist Haruki Murakami| url = http://www.straitstimes.com/asia/east-asia/japan-must-apologise-for-wwii-until-it-is-forgiven-novelist-haruki-murakami| work = The Straits Times| date = April 17, 2015| quote = Murakami, one of Japan's best known writers who has repeatedly been tipped as a future Nobel Literature laureate, has often chided his country for shirking responsibility for its World War II aggression.| access-date = March 8, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20170307124332/http://www.straitstimes.com/asia/east-asia/japan-must-apologise-for-wwii-until-it-is-forgiven-novelist-haruki-murakami| archive-date = March 7, 2017| url-status = live| df = mdy-all}}</ref> Дар моҳи январи соли 2009, Мурокомӣ барандаи [[Ҷоизаи Байтулмуқаддас]] гардид — ҷоизаи адабии дусолае, ки ба нависандагоне дода мешавад, ки асарҳояшон ба мавзӯъҳои озодии инсон, ҷомеа, сиёсат ва ҳукумат дахл доранд. Дар [[Ҷопон]] ва дигар ҷойҳо алайҳи ширкат кардани ӯ дар маросими ҷоизасупорӣ, ки моҳи феврал дар [[Исроил]] баргузор мешуд, эътирозҳо сурат гирифтанд — аз ҷумла, таҳдидҳое ба таҳрими осори ӯ ҳамчун вокуниш ба бомбаборони ахири [[Навори Ғазза]] аз ҷониби [[Исроил]]. Мурокомӣ қарор дод, ки дар маросим ширкат варзад, вале дар назди мансабдорони исроилӣ суханронӣ намуда, сиёсатҳои Исроилро шадидан интиқод кард.<nowiki><ref></nowiki> == Китобшиносӣ == Ин китобшиносӣ нопурра аст, зеро на ҳама асарҳои Мураками ба забони ҷопонӣ ба дигар забонҳо тарҷума шудаанд. <ref group="lower-alpha">{{Cite web|url=http://www.geocities.jp/yoshio_osakabe/Haruki/Source-Ex.html|title=Source|publisher=Geocities.jp|accessdate=April 6, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116033633/http://www.geocities.jp/yoshio_osakabe/Haruki/Source-Ex.html|archivedate=January 16, 2013}}</ref> Унвонҳои Канҷӣ бо романизатсияи Ҳепберн дода мешаванд. (Унвонҳои аслӣ комилан бо забони англисӣ тарҷумашуда ҳамчун " katakana / romaji = англисӣ " дода мешаванд.)   === Романҳо === {| class="sortable wikitable" ! colspan="2" |'''Original publication''' ! colspan="3" |'''English publication''' |- ! scope="col" |Title ! scope="col" |Year ! scope="col" |Title ! scope="col" |Year ! scope="col" |Pages |- |{{Lang|ja|風の歌を聴け}}<br /><br />''Kaze no uta o kike'' |1979 |''Hear the Wind Sing'' |1987/2015 |130 |- |{{Lang|ja|1973年のピンボール}}<br /><br />''1973-nen no pinbōru'' |1980 |''Pinball, 1973'' |1985/2015 |215 |- |{{Lang|ja|羊をめぐる冒険}}<br /><br />''Hitsuji o meguru bōken'' |1982 |''A Wild Sheep Chase'' |1989 |353 |- |{{Lang|ja|世界の終りとハードボイルド・ワンダーランド}}<br /><br />''Sekai no owari to Hādo-boirudo Wandārando'' |1985 |''Hard-Boiled Wonderland and the End of the World'' |1991 |400 |- |{{Lang|ja|ノルウェイの森}}<br /><br />''Noruwei no mori'' |1987 |''Norwegian Wood'' |1989 (Birnbaum's translation);<br /><br />2000 (Rubin's translation) |296 |- |{{Lang|ja|ダンス・ダンス・ダンス}}<br /><br />''Dansu dansu dansu'' |1988 |''Dance Dance Dance'' |1994 |393 |- |{{Lang|ja|国境の南、太陽の西}}<br /><br />''Kokkyō no minami, taiyō no nishi'' |1992 |''South of the Border, West of the Sun'' |2000 |190 |- |{{Lang|ja|ねじまき鳥クロニクル}}<br /><br />''Nejimaki-dori kuronikuru'' |1994–1995 |''The Wind-Up Bird Chronicle'' |1997 |607 |- |{{Lang|ja|スプートニクの恋人}}<br /><br />''Supūtoniku no koibito'' |1999 |''Sputnik Sweetheart'' |2001 |229 |- |{{Lang|ja|海辺のカフカ}}<br /><br />''Umibe no Kafuka'' |2002 |''Kafka on the Shore'' |2005 |467 |- |{{Lang|ja|アフターダーク}}<br /><br />''Afutā dāku'' |2004 |''After Dark'' |2007 |191 |- |1Q84<br /><br />''Ichi-kyū-hachi-yon'' |2009–2010 |''1Q84'' |2011 |925 |- |{{Lang|ja|色彩を持たない多崎つくると、彼の巡礼の年}}<br /><br />''Shikisai o motanai Tazaki Tsukuru to, kare no junrei no toshi'' |2013 |''Colorless Tsukuru Tazaki and His Years of Pilgrimage'' |2014 |308 |- |{{Lang|ja|騎士団長殺し}}<br /><br />''Kishidanchō-goroshi'' |2017 |''Killing Commendatore'' |2018 |704 |- |{{Lang|ja|街とその不確かな壁}}<br /><br />''Machi to sono futashika na kabe'' |2023 |''The City and Its Uncertain Walls''<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/City-Its-Uncertain-Walls-Novel/dp/0593801970/|title=The City and Its Uncertain Walls|website=Amazon|accessdate=June 25, 2024}}</ref> |2024 |464 |} === Ҳикояҳои кӯтоҳ === {{Haruki Murakami}} [[Гурӯҳ:Афроди зинда]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1949]] [[Гурӯҳ:Адабиёти Ҷопон]] <references /> qx9v016wynf888xqqxrtu1m2ezomtnp 0 324296 1483297 1442838 2026-08-13T19:27:48Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483297 wikitext text/x-wiki {{Синамогар | ном = }} '''Сара Бернард''' ( ; <ref group="note">{{YouTube|FWGjd39dPg8|Her own pronunciation, listen e.g. to}}</ref> таваллуд '''Henriette-Rosine Bernard''' ; 22 октябри 1844 – 26 марти 1923) ҳунарпешаи саҳнаи фаронсавӣ буд, ки дар баъзе аз маъруфтарин песаҳои фаронсавӣ дар охири асри 19 ва ибтидои қарни 20, аз ҷумла {{Lang|fr|[[La Dame aux Camélias]]}} бозигарӣ кардааст. [[Александр Дюма (писар)|Александр Дюма ''филс'']], ''[[Руй Блас]]'' аз [[Виктор Ҳугу|Виктор Гюго]], ''[[Федора]]'' ва ''[[Ла Тоска]]'' аз [[Викториен Сарду]] ва ''L'Aiglon'' аз [[Эдмон Ростан]] . Ӯ нақшҳои занона ва мардона, аз ҷумла [[Ҳамлет|Ҳамлети]] [[Вилям Шекспир|Шекспирро]] бозидааст. Ҳюго ба "овози тиллоии" ӯ баҳои баланд додааст. Вай дар саросари ҷаҳон чандин сафарҳои зиёди театрӣ анҷом дод ва яке аз аввалин ҳунармандони маъруфе буд, ки сабти садо ва нақш дар филмҳоро иҷро кардааст. Аз машҳуртарин ҳунармандони вақташ ба ҳисоб мерафт. == Срагузашт == === Зиндагии пешина === '''Анриет-Розин Бернар'''<ref>{{cite web|url=http://www.larousse.fr/encyclopédie/personnage/Henriette_Rosine_Bernard_dite_Sarah_Bernhardt/108572|title=Encyclopédie Larousse en ligne – Henriette Rosine Bernard dite Sarah Bernhardt|first=Éditions|last=Larousse|website=www.larousse.fr|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170527230343/http://larousse.fr/encyclopédie/personnage/Henriette_Rosine_Bernard_dite_Sarah_Bernhardt/108572|archive-date=27 May 2017}}</ref> 22 октябри соли 1844 дар хонаи шумори 5, хиёбони Л’Экол-де-Медсин, дар [[Лотинии Париж|маҳаллаи лотини]]<nowiki/>и шаҳри Париж ба дунё омадааст.<ref group="note">Дар бораи санаи таваллуд номуайяниҳое мавҷуданд. Ниг. [https://www.britannica.com/biography/Sarah-Bernhardt ''Encyclopædia Britannica'' online Tierchant (2009), page 15 and Skinner (1967) page 1, ва бахши зерини марбут ба санаи таваллуд] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180310044948/https://www.britannica.com/biography/Sarah-Bernhardt|date=10 March 2018}}</ref><ref name=":0">{{Cite Britannica|title=Sarah Bernhardt: French actress|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Bernhardt|access-date=14 February 2025}}</ref> Ӯ духтари Ҷудит Бернар (инчунин бо номҳои Жюли ва дар Фаронса Юл шинохта мешуд), як [[куртизанка]]-и яҳудии ҳолландӣ буд, ки бо муштариёни сарватманд ва ашроф зиндагӣ мекард.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/10/07/style/sarah-bernhardt-and-the-divine-lie.html|title=Sarah Bernhardt and the Divine Lie|last=Blume|first=Mary|date=7 October 2000|work=[[The New York Times]]|access-date=23 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/culture/story/20171214-sarah-bernhardt-was-she-the-first-a-list-actress|title=Sarah Bernhardt: Was she the first 'A-list' actress?|first=Holly|last=Williams|date=15 December 2017|publisher=[[BBC]] Culture|access-date=23 June 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/features/sarah-bernhardt-goddess-with-a-golden-voice-347025.html|title=Sarah Bernhardt: Goddess with a golden voice|last=Koenig|first=Rhoda|date=22 February 2006|work=[[The Independent]]|location=London|access-date=23 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2010/oct/24/sarah-bernhardt-robert-gottlieb-review|title=Sarah: The Life of Sarah Bernhardt by Robert Gottlieb|first=Olivia|last=Laing|work=[[The Guardian]]|date=24 October 2010|location=London|access-date=23 June 2018}}</ref> Номи падараш муддати дароз номаълум буд, вале ҳоло маълум аст, ки вай вакили додгоҳ дар [[Ле-Авр]] будааст.<ref>{{Cite web|url=https://www.calameo.com/books/00731130058fdc2692eb4|title=Qui était le père de Sarah Bernhardt ?|website=calameo.com}}</ref> Баъдан Бернар навиштааст, ки хонаводаи падараш барои таҳсили ӯ маблағ дода, ба насроният (католикӣ) табдил ёфтанашро талаб кардаанд ва ба ӯ миқдори зиёди маблағ васият кардаанд, ки ҳангоми ба синни балоғат расиданаш пардохта шавад.{{Sfn|Tierchant|2009|pages=13–14}} Модараш пайваста сафар мекард ва бо духтараш камтар таваҷҷуҳ дошт. Вай Сараро аввал дар ихтиёри парасторе дар [[Бретонӣ]], сипас дар як хоначае дар наздишаҳри [[Нёйи-сюр-Сен|Нёйи-сюр-Сени]] Париж гузошта буд.{{Sfn|Bernhardt|2000|pages=13–14}} Вақте ки Бернар ҳафтсола буд, модараш ӯро ба як мактаби пансионӣ барои духтарони ҷавон дар наздишаҳри [[Отэй, Сена|Отэй]]-и Париж фиристод, ки бо маблағи хонаводаи падараш пардохт мешуд. Дар он ҷо вай аввалин намоишномаи саҳнавии худро иҷро кард — дар намоиши ''Клотилд'' вай нақши [[Маликаи афсонаҳо]]<nowiki/>ро бозид ва аввалин саҳнаи марги драмавии худро иҷро намуд, ки баъдан ба яке аз хусусиятҳои намоишҳояш табдил ёфт.{{Sfn|Bernhardt|2000|pages=13–14}} Ҳангоми таҳсил дар пансион, модари ӯ ба мартабаи баланди куртизанкаҳои парижӣ расид ва бо сиёсатмадорон, бонкдорон, генералҳо ва нависандагон робита дошт. Аз ҷумлаи ҳомию дӯстонаш [[Шарл де Морнӣ, герсоги Морнӣ]], нимбародари император [[Наполеони III]] ва раиси маҷлиси қонунбарори Фаронса буд.{{Sfn|Tierchant|2009|page=29}} Дар синни 10-солагӣ, бо пуштибонии Морнӣ, Бернар ба Мактаби вижаи католикии Грандшам, ки як муассисаи муътабари духтарона буд ва наздики [[Версал (шаҳр)|Версал]] ҷойгир буд, қабул шуд.{{Sfn|Gold|Fizdale|1991|pages=17–20}} Дар ин мактаб, вай нақши [[Фариштаи аъло Рафаил]]<nowiki/>ро дар як намоишнома, ки бар асоси [[Китоби Товит]] сохта шуда буд, иҷро кард.{{Sfn|Tierchant|2009|pages=25–26}} Ӯ эълон кард, ки мехоҳад роҳиба шавад, аммо ҳамеша қоидаҳои маностирро риоя намекард; барои мисол, ӯ ба [[кафирӣ]] айбдор шуд, чун барои геккои хонагии худ бо маросим ва ҷанозаи насронӣ дафн ташкил кард.{{Sfn|Tierchant|2009|page=28}} Ӯ соли 1856 аввалин маросими муоширатро ҳамчун католики румӣ гирифт ва баъди он содиқона ба дини насронӣ риоя мекард. Бо вуҷуди ин, вай ҳеч гоҳ решаҳои яҳудии худро фаромӯш накард. Вақте ки баъдтар рӯзноманигоре аз ӯ пурсид, ки оё ӯ насронист, ӯ посух дод: «Не, ман католики румӣ ва узви нажоди бузурги яҳудиям. Ман интизорам, ки насрониҳо беҳтар шаванд.»{{Sfn|Skinner|1967|page=13}} Ин посух бо ҷавоби дигари пешинааш, ки ба саволи оҳангсоз ва ҳамватанаш [[Шарл Гуно]], ки оё ӯ ягон бор дуо мекунад, дода буд, фарқ дошт: «Не, ҳаргиз. Ман як атеист ҳастам».<ref>{{cite book|last=Allen Smith|first=Warren|title=Celebrities in Hell: A Guide to Hollywood's Atheists, Agnostics, Skeptics, Free Thinkers, and More|url=https://archive.org/details/celebritiesinhel0000smit|publisher=Barricade Books Inc.|year=2002|isbn=1-56980-214-9|page=[https://archive.org/details/celebritiesinhel0000smit/page/130 130]}} Дар китоби соли 1945-и Ира Д. Кардифф ''What Great Men Think of Religion'' посухи Бернар чунин оварда шудааст: «Ман дуо кунам? Ҳаргиз! Ман як атеист ҳастам.»</ref> Бо вуҷуди ҳама чиз, ӯ қабл аз маргаш [[Ахиратӣ|ахиратиро]] пазируфт. <ref>[[David W. Menefee|Menefee, David W.]] (2003) ''Sarah Bernhardt in the Theater of Films and Sound Recordings''. North Carolina: McFarland. {{ISBN|0-7864-1636-X}}</ref> Соли 1857, Бернар фаҳмид, ки падараш дар хориҷ вафот кардааст.{{Sfn|Bernhardt|2000|page=68}} Модараш шӯрои оилавӣ даъват кард, ки дар он Морнӣ низ ҳузур дошт, то қарор бигиранд, ки бо ӯ чӣ бояд кард. Морнӣ пешниҳод кард, ки Бернар бояд ҳунарпеша шавад. Ин пешниҳод Бернарро ба ваҳшат андохт, зеро вай ҳеҷ гоҳ ба театр нарафта буд.{{Sfn|Bernhardt|2000|page=77}} Морнӣ ба ӯ имкон дод, ки нахустин намоишномаи театрии худро дар [[Комеди Франсез]] тамошо кунад; дар ҳамроҳии модараш, Морнӣ ва дӯсти ӯ [[Александр Дюма]] ''падар''. Онҳо намоишномаи ''[[Британник (пйеса)|Британник]]''-и [[Жан Расин]] ва баъдан комедияи классикии ''[[Амфитрион (пйесаи Плавт)|Амфитрион]]''-ро аз [[Плавт]] тамошо карданд. Эҳсоси намоишнома Бернарро чунон ба ҳаяҷон овард, ки бо овози баланд гиря кард ва тамошобинони дигарро нороҳат сохт.{{Sfn|Bernhardt|2000|page=77}} Морнӣ ва дигарон дар гуруҳ аз рафтори ӯ асабонӣ шуданд ва театрро тарк карданд, аммо Дюма ӯро тасаллӣ дод ва дертар ба Морнӣ гуфт, ки бовар дорад ӯ барои саҳна офарида шудааст. Баъди намоиш, Дюма ӯро «ситораи кучаки ман» номид.{{Sfn|Skinner|1967|pages=22–24}} Морнӣ бо истифода аз нуфузи худ ба назди композитор [[Даниэл Обер]], раиси [[Консерваторияи Париж]], ба Бернар имкон дод, ки имтиҳон диҳад. Ӯ, тавре ки дар хотироташ менависад, "бо он муболиғаи зиндае, ки ҳамеша ба як кори нав мебахшам", ба омодагӣ пардохт.{{Sfn|Bernhardt|2000|pages=78–85}} Дюма ба ӯ дар тамрин кумак мекард. Ҳайати доварон аз Обер ва панҷ ҳунарманди саршиноси [[Комеди Франсез]] иборат буд. Қарор буд, ки ӯ порчае аз асарҳои Расинро бихонад, вале касе ба ӯ нагуфта буд, ки барои иҷро ниёз ба касе дорад, ки нақши шарикро иҷро кунад. Бернар ба доварон гуфт, ки ба ҷояш масали «Ду кабӯтар»-и [[Лафонтен]]-ро мехонад. Доварон шубҳа карданд, вале самимият ва эҳсоси шеъри вай онҳоро тасхир кард ва ӯро ба ҳайси донишҷӯ пазируфтанд.{{Sfn|Skinner|1967|pages=25–30}}[[Акс:Sarah_Bernhardt_and_her_mother.jpg|мини| Бернард бо модараш]] === Дебют ва рафтан аз Комеди-Франсез (1862–1864) === <gallery mode="packed" heights="250"> File:Ma double vie sarah bernhardt 136.jpg|Қадамҳои нахустини Бернар дар ''[[Les Femmes Savantes]]'' дар театри Комеди Франсез, 1862 File:Sarah Bernhardt, par Nadar, 1864, sepia.jpg|Сара Бернар соли 1864, дар синни 20-солагӣ, акси гирифтаи суратгири [[Надар (суратгир)|Феликс Надар]] File:Sarah Bernhardt by Félix Nadar 2.jpg|Бернар, суратгирифта аз ҷониби Надар, 1865 </gallery> Бернар аз моҳи январи соли 1860 то 1862 дар Консерваторияи Париж таҳсил кард ва аз ду ҳунарпешаи шинохтаи [[Комеди Франсез]] — [[Жозеф-Изидор Самсон]] ва Жан-Батист Прово — дарс гирифт. Дар ёддошташ менависад, ки Прово ба ӯ диксия ва ишораҳои бузург омӯхт, ва Самсон ба қудрати соддагӣ таъкид мекард.{{Sfn|Bernhardt|2000|pages=102–103}} Барои саҳна, ӯ номи худро аз "Бернар" ба "Бернард" иваз кард. Ҳангоми таҳсил, ӯ бори аввал пешниҳоди издивоҷ гирифт — аз як соҳибкори сарватманд, ки ба ӯ 500,000 франк пешниҳод кард. Вақте ки ӯ рад кард, мард гирист. Бернар навиштааст, ки «ман ҳайрон шудам, афсӯс хӯрдам ва хурс Пеш аз имтиҳони аввал барои синфи фоҷиа, ӯ кӯшиш кард мӯи фаровону мавҷноки худро рост кунад, аммо он боз ҳам бештар нофармон шуд. Ҳамзамон, ӯ сахт хунук хӯрд, ки садояшро чунон бинӣвор сохт, ки худаш онро шинохта наметавонист. Ба илова, нақшҳое, ки барои иҷро ба ӯ дода шуданд, классикӣ буданд ва эҳсосоти шево ва ороишёфтаро талаб мекарданд, дар ҳоле ки ӯ услуби романтикиро дӯст медошт ва мехост эҳсосоташро пурра ва табиӣ баён кунад. Омӯзгорон ӯро дар бахши фоҷиа дар ҷои 14-ум ва дар мазҳака дар ҷои дуюм қарор доданд.{{Sfn|Tierchant|2009|pages=42–44}} Бори дигар, Морнӣ ба ёриаш расид. Ӯ ба Вазири миллии санъат — [[Камий Дусе]] — барои ӯ тавсия дод. Дусе ӯро ба Эдуар Тьерри, мудири кулли [[Комеди-Франсез|Театр Франсез]] тавсия дод,{{Sfn|Tierchant|2009|pages=42–44}} ки ба Бернар ба ҳайси ''пансюнёр'' дар театр бо музди ҳадди ақал ҷой пешниҳод кард.{{Sfn|Skinner|1967|pages=34–35}} Бернар нахустнамоиши худро дар ин труппа 31 августи соли 1862 дар нақши асосии намоишномаи Расин ''[[Ифиженӣ]]'' анҷом дод.{{Sfn|Tierchant|2009|pages=45–46}}<ref group="note">Дар ёддошташ, Бернар рӯзи нахустнамоишро 1 сентябр зикр мекунад.</ref> Ин намоиш бомуваффақият набуд. Ӯ тарси саҳна дошт ва гуфторҳояшро бо шитоб иҷро кард. Баъзе тамошобинон аз бадани борикаш масхара мекарданд. Вақте намоиш ба поён расид, Прово дар пасипардагӣ интизораш буд, ва ӯ аз ӯ бахшиш хост. Прово ба ӯ гуфт: «Ман метавонам туро бубахшам, ва ту низ оқибат худро мебахшӣ, аммо Расин дар қабраш ҳаргиз нахоҳад бахшид».{{Sfn|Skinner|1967|page=37}} Франсиск Сарси, мунтақиди шинохтаи театр аз ''L'Opinion Nationale'' ва ''Le Temps'' навишт: «Ӯ бо салобат ҳаракат мекунад ва суханро дақиқ талаффуз менамояд. Ин ягона чизест, ки феълан метавон дар бораи ӯ гуфт».{{Sfn|Skinner|1967|page=37}} Бернар дар Комеди-Франсез дер напоид. Ӯ дар нақши Анриетт дар ''[[Les Femmes Savantes]]'' ва Ҳипполи́т дар ''L'Étourdi'' ва нақши асосӣ дар ''Валери''-и [[Эжен Скрӣб|Эжен Скриб]] бозӣ кард, аммо на мунтақидон ва на аъзои дигари труппа, ки аз пешрафти босуръати ӯ норозӣ буданд, аз иҷрои ӯ писанд накарданд. Ҳафтаҳо мегузаштанд, вале ба ӯ дигар нақш дода нашуд.{{Sfn|Tierchant|2009|page=47}} Хислати ӯро ба мушкил мувоҷеҳ кард; вақте ки дарбон ӯро «Бернарди хурд» номид, вай чатрро ба сараш шикаст. Бо вуҷуди ин, ӯ бо самимият узр пурсид, ва вақте ки он дарбон баъд аз 20 сол ба нафақа баромад, Бернар барои ӯ дар Нормандия як хонача харид.{{Sfn|Skinner|1967|page=38}} Дар маросиме ба шарафи зодрӯзи Молиер, ки 15 январи соли 1863 баргузор шуд, Бернар хоҳари хурдияш Регинаро ҳамроҳ бурд. Регина тасодуфан ба домани либоси як актрисаи пешсаф, Заир-Натали Мартел (1816–1885), маъруф бо номи Хонум Натали, по монда истод.<ref>{{cite book|last=Monval|first=Georges|title=Comédie-française (1658–1900): Liste alphabétique des sociétaires depuis Molière jusqu'à nos jours|location=Paris|publisher=Aux Bureaux de l'Amateur d'autographes|year=1900|page=93}}</ref> Мадам Натали Регинаро тела дод, ки бо сутуни сангин бархӯрд ва пешониашро захмӣ кард. Пас аз ин, Регина ва Хонум Натали ба додзании якдигар оғоз карданд ва Бернар ба пеш баромада, ба рухсораи Хонум Натали шаппотӣ зад. Ҳунарпешаҳои калонсол ба якдиагр дарафтоданд. Терри талаб кард, ки Бернар аз Хонум Натали узр пурсад. Бернар инро рад кард, то он даме ки Хонум Натали аз Регина бахшиш напурсад. Бернар аллакай барои нақши нав дар театр таъин шуда буд ва машқҳоро оғоз карда буд. Хонум Натали талаб кард, ки агар Бернар узр напурсад, ӯ аз нақш хориҷ карда шавад. Азбаски, ҳеч кадом тараф қадам пас нагузошт ва Хонум Натали узви калонсоли ширкат буд, Терри маҷбур шуд, ки аз Бернар бихоҳад театрро тарк кунад.{{Sfn|Gold|Fizdale|1991|page=52}} === Гимназия ва Брюссел (1864-1866) === Хонаводаи ӯ натавонистанд тарки театр кардани ӯро дарк кунанд; барои онҳо тасаввурнопазир буд, ки касе дар синни 18-солагӣ аз бонуфузтарин театри Париж даст кашад.{{Sfn|Bernhardt|2000|page=135}} Ба ҷои он, вай ба театри машҳури Жимназ рафт ва ҳамчун ивазкунандаи ду актрисаи пешсаф фаъолият кард. Ӯ қариб дарҳол сабаби як моҷарои дигар берун аз саҳна гардид, вақте ки ӯро барои хондани шеър дар як қабул дар Қасри Тюйлри, ки аз ҷониби [[Наполеон III]] ва [[Императрица Эжени|Императритса Эжени]] баргузор мешуд, даъват карданд, якҷо бо дигар ҳунарпешаҳои театри Жимназ. Вай ду шеъри ошиқонаи [[Виктор Ҳюго]]<nowiki/>ро интихоб кард, бехабар аз он ки Ҳюго мунаққиди шадиди император буд. Пас аз шеърҳои аввал, император ва малика бархеста толорро тарк карданд ва бо онҳо дарбор ва дигар меҳмонон низ рафтанд.{{Sfn|Skinner|1967|page=44}} Нақши навбатии ӯ дар театри Жимназ — ҳамчун як шоҳдухтари руси содалавҳ — комилан ба ӯ мувофиқ набуд; модараш ба ӯ гуфт, ки бозии ӯ «хандаовар» буд.{{Sfn|Bernhardt|2000|page=135}} Вай ногаҳон тасмим гирифт театрро тарк карда, ба саёҳат равад ва мисли модараш бо ошиқон сару кор гирад. Ӯ муддати кӯтоҳ ба Испания рафт, баъдан бо тавсияи [[Александр Дюма]] ба Белгия сафар кард.{{Sfn|Skinner|1967|pages=42–46}} Ӯ ба Брюссел номаҳои шиносоӣ аз [[Александр Дюма]] бурд ва ба сатҳҳои баланди ҷамъияти он ҷо роҳ ёфт. Тибқи баъзе гузоришҳои баъдӣ, вай дар як [[бал-маскарад]] дар Брюссел бо ашрофзодаи белгиягӣ, Анри, мири меросии [[Мири де Лин|де Лин]], вохӯрда, бо ӯ робитаи ошиқона дошт.{{Sfn|Skinner|1967|pages=46–47}} Манобеи дигар мегӯянд, ки онҳо дар Париж вохӯрданд, ки он ҷо Мири де Лин зуд-зуд барои тамошои театр меомад.{{Sfn|Tierchant|2009|page=55}} Ин робита ба зудӣ қатъ шуд, вақте ки вай фаҳмид, ки модараш сактаи қалбӣ кардааст. Ӯ ба Париж баргашт ва дарёфт, ки модараш беҳтар шудааст, вале худаш аз робита бо Мири де Лин ҳомиладор буд. Вай ба Мири де Лин инро хабар надод. Модараш намехост, ки кӯдаки бепадар дар хонаи ӯ ба дунё ояд, бинобар ин вай ба як манзили хурд дар кӯчаи Дюфо (rue Duphot) кӯчид ва рӯзи 22 декабри соли 1864, ин ҳунарпешаи 20-сола фарзанди ягонааш, Морис Бернҳардро ба дунё овард.{{Sfn|Skinner|1967|page=48}} Баъзе ривоятҳо мегӯянд, ки Шоҳзода Анрӣ ӯро фаромӯш накарда буд. Ба гуфтаи ин ривоятҳо, ӯ нишонаи зисти Бернҳардро аз театр дарёфт карда, ба Париж омад ва ба манзили вай кӯчид. Пас аз як моҳ, ӯ ба Брюссел баргашт ва ба хонаводааш изҳор дошт, ки мехоҳад бо ин ҳунарпеша издивоҷ кунад. Хонаводаи шоҳзода де Лин амаки ӯ, генерал де Линро фиристоданд, то ин муносибатро қатъ кунад ва ӯро таҳдид карданд, ки агар бо Бернҳард издивоҷ кунад, аз мерос маҳрум хоҳад шуд.{{Sfn|Skinner|1967|pages=47–52}} Тибқи ривоятҳои дигар, шоҳзода де Лин масъулиятро нисбати кӯдак рад кард.{{Sfn|Tierchant|2009|page=55}} Ӯ баъдтар ин муносибатро «захми доимии худ» номид, вале ҳеҷ гоҳ дар бораи падарии Морис бо касе сӯҳбат накардааст. Вақте мепурсиданд, ки падари Морис кист, баъзан посух медод: «Ман ҳеч гоҳ натавонистам қарор қабул кунам, ки падари ӯ [[Леон Гамбетта|Гамбетта]], [[Виктор Гюго]] ё [[Генерал Буланже]] буд.»{{Sfn|Skinner|1967|page=52}} Солҳо баъд, дар моҳи январи соли 1885, вақте ки Бернҳард аллакай шуҳрат ёфта буд, гуфта мешавад, ки Шоҳзода де Лин ба Париж омада, пешниҳод кард, ки Морисро расман писараш эътироф кунад, вале Морис бо эҳтиром рад кард ва гуфт, ки пурра бо он ки фарзанди Сара Бернҳард аст, ифтихор мекунад.{{Sfn|Tierchant|2009|page=212}} (Гарчанде ин қисса ба шахсияти Морис мувофиқ бошад, бояд қайд кард, вақте ки Морис шашсола буд, Анри де Лин соли 1871 даргузашт.) === Одеон (1866-1872) === [[Акс:Sarah_Bernhardt_-_Le_Passant.png|мини| Бернхардт ҳамчун писарбачаи трубадур, Занетто, дар ''Le Passant'' (1869) аз ҷониби Франсуа Копп]]Барои таъмин намудани рӯзгораш баъд аз таваллуди Морис, Бернҳард нақшҳои хурд ва ивазкунандаро дар театри Порт-Сен-Мартен, театри машҳури мелодрамӣ, иҷро мекард. Дар аввали соли 1866, ӯ тавонист дар назди Феликс Дюкенел, мудири [[Odéon-Théâtre de l'Europe|Театри Одéон]] (Odéon) дар тарафи чапи Сена, мутолиа намояд. Дюкенел баъдтар ин вохӯриро чунин тавсиф кард: «Ман дар назди худ мавҷуди бениҳоят соҳибистеъдод, ҳушманд то ҳадди нобиға, бо нерӯи азим зери зоҳире латифу заиф, ва иродае қавӣ доштам.» Ҳаммудири театр оид ба молия, Шарл де Шийи, мехост ӯро рад кунад бо баҳонаи он ки ӯ нобовар ва хеле лоғар аст, аммо Дюкенел мафтун шуда буд; ӯ Бернҳардро бо маоши хоксоронаи 150 франк дар як моҳ, ки худ пардохт мекард, ба театр қабул кард.{{Sfn|Tierchant|2009|page=62}} Театри Одéон пас аз Комеди Франсез дуюмин театри бонуфуз ба шумор мерафт, ва бар хилофи театри анъанавии Комеди Франсез, ба намоишҳои муосиртар тахассус дошт. Одéон дар байни донишҷӯёни тарафи чапи Сена хеле маъмул буд. Аввалин намоишҳои Бернҳард дар ин театр бомуваффақият набуданд. Ӯ дар мазҳакаҳои расмии садаи XVIII нақш мебозид, дар ҳоле ки қуввати асосии ӯ дар саҳна самимияти тамом буд.{{Sfn|Skinner|1967|page=54}} Шакли бениҳоят лоғари ӯ низ бо либосҳои расмии бузурги саҳнавӣ номуносиб менамуд. Дюма, пуштибони бузурги ӯ, баъд аз як намоиш гуфтааст: «Ӯ сари як бокираро дорад, аммо танаш мисли ҷорӯби хушк аст.»{{Sfn|Skinner|1967|page=55}} Аммо, баъдтар бо намоишномаҳои дигар ва таҷрибаи бештар, иҷроҳои ӯ беҳтар шуданд; барои нақши [[Кордилия (Шоҳ Лир)|Кордилия]] дар ''[[Шоҳ Лир]]'' аз ӯ ситоиш шуд.{{Citation needed|date=July 2017}} Дар моҳи июни соли 1867, вай дар намоишномаи ''[[Аталия]]'' аз Жан Расин ду нақш бозид: нақши як духтари ҷавон ва як писарбача бо номи Захарие, ки нахустин нақши мардона дар фаъолияти ӯ буд. Мунаққиди маъруф Сарсей навишт: «Ӯ тамошобинонро мисли Орфейи хурд мафтун кард.»{{Sfn|Skinner|1967|page=55}} ==== Хизмат дар давраи ҷанг дар Одеон (1870-1871) ==== === ''Руй Блас'' ва бозгашт ба Комеди Франсез (1872–1878) === <gallery mode="packed" heights="250"> Акс:Sarah_Bernhardt_Mélandri_1872.jpg|алт=Bernhardt as the Queen of Spain in Ruy Blas (1872)| Бернхардт ҳамчун маликаи Испониё дар ''Руй Блас'' (соли 1872) Акс:Sarah_Bernhardt_as_Phedre_in_Racine's_Phaedra.jpg|алт=Phèdre by Racine at the Comédie française, (1873)| Федре аз ҷониби Расин дар Comédie française, ( соли 1873) Акс:Sarah_Bernhardt's_coffin_1880.jpg|алт=Bernhardt in her famous coffin, in which she sometimes slept or studied her roles (c. 1873)| Бернхардт дар тобути машҳури худ, ки дар он баъзан хоб мерафт ё нақшҳои худро меомӯхт ( cоли 1873) Акс:Sarah_Bernhardt_by_Georges_Clairin_(1876).jpg|алт=Portrait by Georges Clairin (1876)| Портрет аз ҷониби Ҷорҷ Клэрин ( соли 1876) Акс:073-Sarah_Bernhardt_som_doña_Sol.jpg|алт=Bernhardt as Doña Sol in Hernani (1878)| Бернхардт ҳамчун Дона Сол дар ''Эрнани'' ( соли 1878) </gallery> === Пирӯзӣ дар Лондон ва рафтан аз Комеди Франсез (1879–1880) === [[Акс:§§Bernhardt,_Sarah_(1844-1923)_par_Jules_Bastien-Lepage_(1848-1884)_-_1879.jpg|мини| Сара Бернхардт дар соли 1879, аз ҷониби Ҷулес Бастиен-Лепаг]] [[Акс:Sarah_Bernhardt_Vanity_Fair.jpg|чап|мини| Портрети Бернхардт дар маҷаллаи Лондон ''Vanity Fair'', 5 июли 1879]] === ''La Dame aux camélias'' ва аввалин сафари амрикоӣ (1880-1881) === [[Акс:SarahBernhardt_alsKameliendame1881.jpg|мини| ''Frou-frou'' (1881)]] === Бозгашт ба Париж, сафари аврупоӣ, ''Федора'' ба ''Теодора'' (1881–1886) === [[Акс:Sarah_Bernhardt_-_Foedora.png|мини| Ҳамчун ''Федора'' аз ҷониби Викториен Сарду (1882)]] [[Акс:Sarah_Bernhardt_as_Theodora_by_Nadar.jpg|чап|мини| ''Теодора'', акс аз Надар (1884)]] === Сафарҳои ҷаҳонӣ (1886-1892) === [[Акс:Alfred_Stevens_(1823–1906)_-_Maria_Magdalena_-_1887_-_MSK_Gent_17-03-2009_12-18-27.JPG|мини| Бернхардт ҳамчун Марям Магдалина, расми Алфред Стивенс (1887)]] === ''Ла Тоска'' ба ''Клеопатра'' (1887-1893) === <gallery mode="packed" heights="250"> Акс:Nadar,_Félix_-_Sarah_Bernhardt_(1845-1923)_-_La_Tosca_-_1887.jpg|алт=Bernhardt in La Tosca by Victorien Sardou (1887), photo by Nadar| Бернхардт дар ''Ла Тоска'' аз ҷониби Викториен Сарду (1887), акс аз аккос Надар Акс:Bernhardt_as_Joan_of_Arc.jpg|алт=Playing Joan of Arc in Jeanne d'Arc by Jules Barbier (1890)| Навозиши Ҷоан д'Арк дар ''Жанна д'Арк'' аз ҷониби Жюль Барбье (1890) Акс:Sarah_Bernhardt_as_Cleopatra_1891.jpeg|алт=Bernhardt in Cleopatra (1891)| Бернхардт дар ''Клеопатра'' ( соли 1891) Акс:Henri_de_Toulouse-Lautrec,_Sarah_Bernhardt_in_"Cleopatra"_(Sarah_Bernhardt_dans_"Cléopatre"),_1896,_NGA_42139.jpg|алт=Bernhardt in Cleopatra by Henri de Toulouse-Lautrec (1896)| Бернхардт дар ''Клеопатра'' аз ҷониби Анри де Тулуза-Лотрек ( соли 1896) </gallery> === Театри Ренессанс (1893-1899) === <gallery mode="packed" heights="250"> Акс:Bernhardt_(Gismonda).jpg|алт=Bernhardt in Gismonda by Victorien Sardou (1894)| Бернхардт дар ''Гисмонда'' аз ҷониби [[Викториен Сарду]] (соли 1894) Акс:Alphonse_Mucha_-_Poster_for_Victorien_Sardou's_Gismonda_starring_Sarah_Bernhardt.jpg|алт=Poster for Gismonda by Alphonse Mucha (1894)| Плакат барои ''Гисмонда'' аз ҷониби Алфонс Муча (соли 1894) Акс:Harvard_Theatre_Collection_-_Sarah_Bernhardt,_La_Princesse_Lointaine,_TC-2.jpg|алт=As Melissande in La Princesse Lointaine by Edmond Rostand (1897)| Ҳамчун Мелиссанде дар ''Ла Принтсесса Лоинтейн'' аз ҷониби Эдмон Ростанд (соли 1897) Акс:Bernhardt_as_Cleopatra.jpg|алт=Bernhardt in Cleopatra by Sardou (1899)| Бернхардт дар ''Клеопатра'' аз ҷониби Сарду (соли 1899) </gallery> === Театри Сара Бернхардт (1899-1900) === <gallery mode="packed" heights="250"> Акс:Théâtre_de_la_Ville_cpa.jpg|алт=The Théâtre Sarah Bernhardt (now the Théâtre de la Ville)(c. 1905)| Театри Сара Бернхардт (ҳоло Театри де ла Вилл )<br /><br /> (соли 1905) Акс:Bernhardt_Hamlet2.jpg|алт=Bernhardt in Hamlet (1899)| Бернхардт дар ''Гамлет'' (соли 1899) Акс:Alfons_Mucha_-_1899_-_Hamlet.jpg|алт=Poster by Mucha for Hamlet (1899)| Плакати Муча барои ''Гамлет'' (соли 1899) Акс:Sarah_Bernhardt_as_L'Aiglon_1900.jpg|алт=Bernhardt in L'Aiglon (1900)| Бернхардт дар ''L'Aiglon'' (соли 1900) </gallery> === Сафарҳои хайрбодӣ (1901-1913) === <gallery mode="packed" heights="250"> Акс:Bernhardt_Performs_(Sorceress).jpg|алт=Bernhardt as Zoraya in La Sorcière by Sardou (1903)| Бернхардт ҳамчун Зорая дар ''[[Ла Сорсиер]]'' аз ҷониби Сарду (соли 1903) Акс:Bernhardt_(Pelléas)_LCCN2014715483.jpg|алт=Playing Pelléas in Pelléas and Mélisande (1905)| Бозии [[Пеллеас]] дар ''Пеллеас ва Мелисанд'' (соли 1905) Акс:Bernhardt_at_Berkeley_Greek_Theater.jpg|алт=Bernhardt in the role of Phèdre at the Hearst Greek Theatre at the University of California, Berkeley (1906)| Бернхардт дар нақши Федре дар театри юнонии Ҳерст , Донишгоҳи Калифорния, Беркли (соли 1906) Акс:Sarah_Bernhardt_Barnett.jpg|алт=Portrait of Sarah Bernhardt in 1910 by Henry Walter Barnett| Портрети Сара Бернхардт дар соли 1910 аз ҷониби Ҳенри Уолтер Барнетт </gallery>Дар соли 1903, ӯ боз як нақши нобарор дошт, ки дар ''Вертер'' боз як нашқи мардона, мутобиқсозии ғамангези ҳикояи нависандаи олмонӣ [[Иоҳан Волфганг фон Гёте|Иоганн Волфганг фон Гёте бозида буд]] . Бо вуҷуди ин, ӯ зуд бо як хити дигар, ''La Sorcière'' аз ҷониби Сарду ба саҳнаи театро бозгашт. Ӯ як ҷодугари маврӣ дар ишқ ба як испонии масеҳиро бозид, ки боиси таъқиби ӯ аз ҷониби калисо шуд. Ин достони таҳаммулпазирӣ, ки ба зудӣ пас аз қазияи Дрейфус пайдо шуд, аз ҷиҳати молиявӣ сердаромад буд ва Бернхардт аксар авқот ҳам шабнишинӣ ва ҳам намоиши шоми онро пешкаши тамошогарон мекард. {{Sfn|Tierchant|2009|pp=294–295}}  {{Panorama|image=Mme. Sarah Bernhardt in Phédre, Hearst Greek Theatre, May 17, '06, Act 3 LCCN2007663412.tif|height=200px|width=|alt=Bernhardt performing ''Phédre'' at [[Hearst Greek Theatre]] in Berkeley, California (May 1906)|caption=Bernhardt performing ''Phèdre'' at [[Hearst Greek Theatre]] in Berkeley, California (May 1906)|dir=|align=center}} [[Акс:Sarah_Bernhardt_addresses_crowd_in_Prospect_Park,_Brooklyn,_1917.webm|мини| Бернхардт дар соли 1917 дар Проспект Парк суханронӣ карда, дар пуштибонӣ аз ҳамкории Фаронсаву Амрико дар [[Ҷанги ҷаҳонии якум|Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ]]]] === Солҳои ниҳоӣ (1919-1923) === [[Акс:Bernhardt_later_years_2.jpg|мини| Бернхардт соли 1922]] == Аксҳои мутаҳаррик == <gallery mode="packed" heights="250"> Акс:Scene_from_film_Camille_with_Sarah_Bernhardt_in_the_title_role.jpg|алт=Bernhardt in the film Camille (La Dame aux camélias) with André Calmettes (1911)| Бернхардт дар филми ''Камил'' ( ''La Dame aux camélias'' ) бо Андре Калметтес ( соли 1911) Акс:Les_Amours_de_la_reine_Élisabeth.jpg|алт=As Queen Elizabeth in the film Les Amours de la reine Élisabeth (The Loves of Queen Elizabeth) with Lou Tellegen (1912)| Ҳамчун малика Элизабет дар филми ''"Les Amours de la reine Élisabeth"'' ( ''Ишқи малика Элизабет'' ) бо Лу Теллеген ( соли 1912) </gallery> == Суратгарӣ ва ҳайкалтарошӣ == <gallery mode="packed" heights="200"> Акс:After_the_Storm_by_Sarah_Bernhardt.jpg|алт=Après la Tempête (After the Storm), 1876, National Museum of Women in the Arts, Washington, D.C.| ''Après la Tempête'' ( ''Пас аз тӯфон'' ), соли 1876, Осорхонаи миллии занон дар ҳунар, Вашингтон, DC Акс:Louise_Abbéma_par_Sarah_Bernhardt.jpg|алт=Bust of Louise Abbéma, 1878, Musée d'Orsay, Paris| Нимаи Луиза Аббема, соли 1878, Осорхонаи д'Орсей, Париж Акс:Sarah_Bernhardt_in_Studio.jpg|алт=Bernhardt with her 1878 bust of Medea in her sculpture studio in Montmartre, Paris| Бернхардт бо нимпайкараи Медея дар соли 1878 дар студияи ҳайкалтарошии Монмартре, Париж Акс:Bemberg_Fondation_Toulouse_-_Sarah_Bernhardt_Autoportrait_1910,_Inv2111.jpg|алт=Self-portrait, 1910, Foundation Bemberg, Toulouse| Автопортрет, соли 1910, Фонди Бемберг, Тулуза Акс:Sarah_Bernhardt_-_Nature_morte_aux_pêches_-_P2621_-_Musée_Carnavalet.jpg|алт=Still Life with Peaches, 1922, Musée Carnavalet, Paris| ''Натюрморт бо шафтолу'', соли 1922, Musée Carnavalet, Париж </gallery> == Баҳодиҳии танқидӣ == == Ҳаёти шахсӣ == === Дӯстдорон ва дӯстон === === Издивоҷ бо Жак Дамала === [[Акс:Damala.jpg|мини| Жак Дамала ва Ҷейн Ҳадинг дар ''Le Maître des Forges'' дар Theatre du Gymnase, дар Марсел (тақрибан 1883)]] [[Акс:Funerary_Portrait_of_Jacques_Damala_MET_DP224154.jpg|чап|мини| Бусту дафни Дамала аз ҷониби Сара Бернхардт (1889)]] === Бел-Иле === [[Акс:Belle-Ile_fort_de_Sarah_Bernard_juillet.jpg|мини| Қалъаи табдилёфтаи Бернхардт дар Белле-Иле]] === Гиёҳхорӣ === == Мерос == [[Акс:Sarah-Bernhardt_torte.JPG|мини| Сара-Бернхардт-Торте ба шарафи ӯ номгузорӣ шудааст]] === Харакати нави занон дар Брозил === == Корҳо == === Нақшҳои саҳнавӣ ва филм === {{Асосӣ|Roles played by Sarah Bernhardt}} === Китобҳои Бернхардт === * ''Тассурот дар бораи таассурот'' (1878) * ''L'Aveu, drame en un acte en prose'' (1888) * ''Адриен Лекувр, драма бо шаш парда'' (1907) * ''Ma Double Vie'' (1907); Тарҷумаи [[gutenberg:9100|''ҳаёти дугонаи ман: Ёддоштҳои Сара Бернхардт'']] (1907), Вилям Ҳейнманн ( [https://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=9100 бойгонӣ] ) Дар ИМА бо маводи иловагӣ дар соли 1908 ҳамчун ''Ёддоштҳои ҳаёти ман'' нашр шудааст. * ''Un Coeur d'Homme, pièce en quatre actes'' (1911) * ''Пети Айдол'' (1920); Тарҷума ҳамчун [[gutenberg:7075|''«Идоли Париж»'']] (1921) ( [https://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=7075 архив] ) * ''Ҷоли Соси'' (1921), Нашри Нилсон * ''{{Lang|fr|L'Art du Théâtre: la voix, le geste, la prononciation, etc.}}'' (1923); Тарҷумаи [https://books.google.com/books?id=fmM3AAAAIAAJ ''«Санъати театр»''] (1924) === Муҷассамаҳо === <gallery> Акс:Autoportrait_en_chimère,_S3375(1).jpg|алт=Self-portrait as chimere| Автопортрет ҳамчун химере Акс:After_the_Storm_by_Sarah_Bernhardt.jpg|алт=After the Storm| Пас аз тӯфон Акс:Ma_double_vie_sarah_bernhardt_576.jpg|алт=Bust of Victorien Sardou| Нимпайкараи Викториен Сарду Акс:Louise_Abbéma_par_Sarah_Bernhardt.jpg|алт=Portrait of Louise Abbéma| Портрети Луиза Аббема </gallery> == Дар фарҳанги маъмул == : Нигаред: Гурӯҳ:Тасвирҳои фарҳангии Сара Бернхардт : '''Ҳунар''': * Andy Warhol's Ten Portraits of Jews of the Twentieth Century (1980) : '''Театр''' : * Ёддошти Ҷон Муррелл '': Песа дар бораи тобистони охирини Сара Бернхардт'' (1977) * Пьесаи Николас Лаугеро-Лассере ''Сара Бернхардт, тоюжур!'' <ref>{{Cite web|url=https://www.theatreonline.com/Spectacle/Sarah-Bernhardt-toujours-/41972|title=Sarah Bernhardt, toujours ! - Maxim's &#124; THEATREonline}}</ref> * Пьесаи Бродвейи Тереза Ребек ''Бернхардт/Гамлет'' (2018) <ref>{{Cite web|url=https://www.ibdb.com/broadway-production/bernhardt-hamlet-518406|title=Bernhardt/Hamlet – Broadway Play – Original &#124; IBDB}}</ref> : '''ТВ ва филмҳо''' : : '''Китобҳо (фантастика)''' : : '''Комиксҳо''' : : '''Дигар''' : * ''Сара Бернхардт торт'' * ''fraises à la Сара Бернхардт'' (Клубничка бо ананас ва шербети Кюрасао) аз ҷониби Огюст Эскоффиер ихтироъ шудааст * ''Пиони Сара Бернхардт'' == Ҷусторҳои вобаста == * Элеонора Дюс * Эвелин Несбит == Эзоҳ == == Адабиёт == == Хониши минбаъда == == Пайвандҳои беруна == {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1923]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1844]] [[Гурӯҳ:Фавтидагони 1823]] [[Гурӯҳ:Ҳунармандони фаронсавӣ]] <references group="note" /> mk30mnjmr0x8ech6x1s3dadpz9wn7ja 0 326158 1483330 1439835 2026-08-13T21:03:34Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483330 wikitext text/x-wiki [[Акс:Medulla spinalis - Section - English.svg|thumb|300px]] '''Нейрони ҳаракатӣ''', '''мотонейрон''' ({{lang-en|motoneuron}}) — [[нейрон]]ест, ки бадани ҳуҷайравии он дар қишри ҳаракатӣ, соқаи мағз ё таноби нухоӣ қарор дорад ва аксон (фибр)-и он ба нухоъ ва ё хориҷ аз он мунтақил мешавад, то ба сурати мустақим ё ғайримустақим андомҳои муассир, умдатан азулот ва ғадудро контрол кунад<ref>{{Cite book|title=Principles of Anatomy & Physiology|last1=Tortora|first1=Gerard|last2=Derrickson|first2=Bryan|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|year=2014|isbn=978-1-118-34500-9|edition=14th|location=New Jersey|pages=[https://archive.org/details/principlesofanat0000tort/page/406 406, 502, 541]|url=https://archive.org/details/principlesofanat0000tort/page/406}}</ref>. Ду навъи нейронҳои ҳаракатӣ вуҷуд дорад: нейронҳои ҳаракатии фавқонӣ ва нейронҳои ҳаракатии таҳтонӣ. Аксонҳои нейронҳои ҳаракатии фавқонӣ рӯи нейронҳои робит дар нухоъ ва бархе авқот мустақиман рӯи нейронҳои ҳаракатии таҳтонӣ синапс мешаванд<ref name="OUP">{{cite book|last1=Pocock|first1=Gillian|last2=Richards|first2=Christopher D.|title=Human physiology : the basis of medicine|url=https://archive.org/details/humanphysiologyb0000poco_h3s4|date=2006|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-856878-0|pages=[https://archive.org/details/humanphysiologyb0000poco_h3s4/page/151 151]–153|edition=3rd}}</ref>. Аксонҳои нейронҳои ҳаракатии таҳтонӣ фибрҳои асабии вобаран ҳастанд, ки сигналҳоро аз таноби нухоӣ ба аъзои гиранда мунтақил мекунанд<ref>Schacter D.L., Gilbert D.T., and Wegner D.M. (2011) Psychology second edition. New York, NY: Worth</ref>. Анвоъи нейронҳои ҳаракатии поийнӣ, нейронҳои ҳаракатии алфа, бета ва гамма ҳастанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Нейробиология]] 4ls5v2xbjhobexf6bn9wzg70ekrwg2q 0 326901 1483304 1443841 2026-08-13T19:37:35Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483304 wikitext text/x-wiki '''Подшоҳи бузург''' ва муодили он дар бисёр забонҳо ба унвонҳои таърихии баъзе [[фармонраво]] ишора мекунад, ки дар байни подшоҳон ва шоҳзодаҳо мақоми баланд дорад. == Таърих == Ин унвон маъмулан бо ''шаҳаншоҳ'' (шоҳи шоҳҳо, яъне подшоҳи подшоҳон, воқеан ба юнонӣ ҳамчун ''basileus tōn basileōn'' тарҷума шудааст, ки баъдтар аз ҷониби императорони [[Византия]] қабул шудааст) дар [[Порс]] дар замони [[Ҳахоманишиён|сулолаи Ҳахоманишиён]], ки империяи азими он дар Осиё то [[Соли 330 п.м.|соли 330 п. м.]] зиёда аз 200 сол давом кард ба тасвиб расида буд, алоқаманд аст. ворисони [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Шоҳаншоҳии Ҳахоманишиён]], ки номҳои подшоҳии онҳоро низ «бузургҳо» гузоштаанд. Дар муқоиса, " подшоҳи олӣ " аз ҷониби ҳокимони қадим дар [[Британияи Кабир]], [[Ирландия]] ва [[Юнони Бостон|Юнон]] истифода мешуд. Дар ҳазораи 2-уми пеш аз милод дар [[Шарқи Наздик]] анъанаи ба таври мутақобилан истифода бурдани чунин суроғаҳо байни [[фармонраво]]<nowiki/>ҳо барои эътирофи ҳамдигар аз ҷиҳати дипломатӣ баробар буд. Танҳо шоҳони кишварҳое, ки тобеи ягон подшоҳи дигар набуданд ва тавоно буданд, ки эҳтироми рақибони худро дошта бошанд, аз унвони «шоҳи бузург» истифода мебаранд. Инҳо подшоҳони [[Мисри Қадим]], Ямҳад, Хетт, [[Бобилистон]], [[Давлати Митан|Митан]] (пас аз байн рафтани он дар асри 14), Ошур (танҳо пас пас аз байн рафтани [[Давлати Митан|Митан]]) ва барои як муддати кӯтоҳ Микениён буданд. Подшоҳони бузург якдигарро бародарон меномиданд ва аксар вақт тавассути издивоҷ ва табодули тӯҳфаҳо муносибатҳои наздик барқарор мекарданд. <ref>{{Cite book|editor-last=Cohen|editor-first=Raymond|editor-last2=Westbrook|editor-first2=Raymond|title=Amarna Diplomacy|url=https://archive.org/details/amarnadiplomacyb0000unse|publisher=Johns Hopkins|year=1999|isbn=0801861993}}</ref> Номаҳои табодули байни ин ҳокимон, ки чанде аз онҳо, махсусан дар бойгониҳои Амарна ва Ҳитт ёфт шудаанд, тафсилоти ин дипломатияро медиҳад. Истилоҳи маҳараҷа (« ''раҷаи бузург»,'' ''шоҳ ва шоҳзодаи бузург'', дар санскрит ва [[забони ҳиндӣ]] ) дар нимҷазираи Ҳинд, ки дар аввал барои фармнравоии минтақавӣ, ба мисли [[Гуптҳо]] маҳфуз буд, намунаи он аст, ки чӣ гуна чунин як услуби олӣ метавонад ба як давраи беқурбшавӣ тавассути «таваррум дар унвонҳо» ҳамчун ҳокимон бештар сабки пурқувватро қабул кунад. Пас аз ин аксар вақт пайдоиши як ё якчанд услубҳои нав, истисноӣ ва бонуфуз сурат мегирад, ки дар ин маврид ''махараҷа'' ("''[[Шоҳаншоҳ]]<nowiki/>и бузург''") Унвони ''[[Хон|Хони]]'' туркӣ-муғулӣ низ ба сафолҳо ба мисли ''[[Хоқон]]'', ''khagan'' ё ''hakan'', ки маънояш "''хони хонҳо, подшоҳи хонҳо''"-ро дорад, афзоиш ёфтааст. ''Маҳараҷа'' сабки дар боло зикршудаи ҳиндӣ инчунин намунаи унвони хилофи семантикӣ барои сабкҳои шабеҳи "болотар"-и шоҳона ба монанди ''[[Шоҳаншоҳ]]'' мебошад. Интихобан, як услуби идиоматикӣ метавонад ба анъанаи баробар бонуфузи унвонҳо аз сабаби намунаи дурахшони аслӣ табдил ёбад. Ҳамин тариқ, сабкҳои гуногуни [[Император|императорҳо]] ба [[император]]<nowiki/>и [[Имперотурии Рум|Рум]] (қатъиян гӯем, фахрии ҳарбии ҷумҳуриявӣ) ё насаби оилаи Сезар (аз замони тетрархияи Диоклетиан ба унвони [[император]]<nowiki/>ӣ табдил ёфт) бармегардад. Тавре ки истифодаи анъанавии ''шоҳ'' ва муодили он барои намоиш додани сабкҳои дигари [[фармонраво]]<nowiki/>ӣ нишон медиҳад, бисёр услубҳои тақрибан баробар мавҷуданд, ки ҳар яки онҳо метавонанд варианти "бузурги ''X'' "-ро ба вуҷуд оранд, ё беҳамто ё рутба дар анъанаи мувофиқ мешаванд; дар ин замина, «кабир» ба «бузург» баробар аст ва баъзан ивазшаванда аст, агар конвенсия яке аз ин дуро қатъиян муқаррар накунад. Мисолҳо Герсоги Бузург ва [[Олмон]] Гроссвожводро дар бар мегиранд. == Мисолҳо == * [[Антиохи III Кабир]], подшоҳи [[Юнони Бостон]] (Эллинӣ) ва ҳокими шашуми [[Давлати Селевкиён|Империяи Селевкиён]], бо номи ''Basileus Megas. маъруф буд.'' * Евкратиди I Бузург, подшоҳи юнонитабори [[Бохтар]], дар тангаҳои худ ''Basileus Megas'' номида мешуд. * [[Меҳрдоди I|Митриддоди I Бузург]], подшоҳи [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ]] дар тангаҳои нуқрааш ''Basileus Megas'' ном дошт. * Менандри I Сотер, подшоҳи юнонитабори Ҳиндустон, бо номи ''Маҳараҷа Менадра'', («Шоҳ Менандр») дар забони пали . * Дар Сербияи асримиёнагӣ Стефани Аввалин тоҷдор, эҳтимолан Стефан Уроши I, Стефан Дечански ва Стефан Душан унвони "шоҳи бузург" (Велики краљ, ''Veliki kralj'' ) доштанд <ref name="Mandić1986">{{Cite book|last=Svetislav Mandić|title=Velika gospoda sve srpske zemlje i drugi prosopografski prilozi|url=https://books.google.com/books?id=RPkyAAAAMAAJ|year=1986|publisher=Srpska književna zadruga|page=60|isbn=9788637900122|quote=Велики краљ}}</ref> == Ҳамчунин нигаред == * [[Подшоҳӣ]] * [[Фармонраво]] * [[Шоҳаншоҳ]] {{ПБ}} == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ]] [[Гурӯҳ:Унвонҳо]] [Гурӯҳ:Унвонҳои шоҳӣ]] [Гурӯҳ:Унвонҳо дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] [[Гурӯҳ:Унвонҳо дар Эрон]] [[Гурӯҳ:Унвонҳои шоҳон]] gbcnyyhyc8euhjp5ar58vmg31kyjx30 0 327191 1483327 1446312 2026-08-13T21:01:36Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483327 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Зебоишиносӣ]] [[Гурӯҳ:Таъсири иқтисодӣ]] [[Гурӯҳ:Лабсурхкунак]] [[Гурӯҳ:Pages with unreviewed translations]] '''Асари лабсурхукунак''' ({{Lang-en|lipstick effect}}) як назария дар иқтисод ва равоншиносии масрафкунанда аст, ки муштариён ҳангоми дучор шудан ба [[рукуди иқтисодӣ]] ё [[буҳронҳои молӣ]] хоҳиши хариди ашёҳои гаронарзиш ва люксро кам мекунанд. Ин мафҳум соли 2008 маъруф шуд, вақте ки Леонард Лоудер изҳор дошт, ки пас аз ҳамлаҳои террористии соли 2001 фурӯши лабсурхкунакҳои ширкати ӯ боло рафтааст. '''Индекси лабсурхкунак''' як нишондиҳандаест, ки аз ин таъсири эҳтимолӣ бармеояд ва бори аввал барои тавсифи афзоиши фурӯши ороишот дар давраи бӯҳрони аввали солҳои 2000 истифода шуд. Таҳлилҳо ва буҳронҳои баъдӣ далелҳое нишон медиҳанд, ки даъвоҳои Лоудерро рад мекунанд, аммо индексҳои монанди афзоиши фурӯши дигар маводҳои ороишӣ, аз ҷумла [[лаки нохун]] ва шокулотҳои хос инро исбот мекунанд. Ин назария изҳор медорад, ки ин харидҳо ҳамчун механизми равонии "лаззати дастрас" амал мекунанд. Дар замоне, ки истеъмолкунандагон бо номуайянии иқтисодӣ ва коҳиши қобилияти харидорӣ рӯбарӯ мешаванд, ин харидҳои хурд ба онҳо имкон медиҳанд, ки муваққатан эҳсоси боҳашаматӣ, эътимод ба худ ва назорат бар ҳаёти худро бидуни эҷоди фишори назарраси молиявӣ барқарор кунанд<ref>{{Китоб|ном=Treasure Hunt: Inside the Mind of the New Consumer. Portfolio.|саҳифаҳо=p. 45|муаллиф=Silverstein, M. J., & Fiske, N.|сол=(2009).}}</ref>. == Тавсиф == Назарияи таъсири лабсурхкунак мегӯяд, ки дар давраи бӯҳронҳои иқтисодӣ масрафкунандагон ба ҷои сарф кардани пул барои молҳои калон ва гаронбаҳои боҳашамат, ба харидани молҳои хурдтар ва арзонтари боҳашамат мегузаранд<ref>{{Cite web|accessdate=2025-11-27|title=Area Mary Kay employee earns 18th new car|url=http://www.news-journal.com/hp/content/news/stories/2009/06/24/06242009_Mary_Kay.html?imw=Y|website=www.news-journal.com|archivedate=2009-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090628191704/http://www.news-journal.com/hp/content/news/stories/2009/06/24/06242009_Mary_Kay.html?imw=Y}}</ref>.Масалан, ба ҷои харидани ҷуздонҳои гаронбаҳо ё куртаҳои хаз, онҳо метавонанд лабсурхкунак ё дигар косметикаи гаронбаҳоро бихаранд<ref>{{Cite web|accessdate=2025-11-27|lang=en-ca|title=Everydaymoney.ca is a daily business blog published by Sympatico / MSN Finance: Lipstick effect grips consumers|url=http://everydaymoney.finance.sympatico.msn.ca/2009/04/lipstick-effect-grips-consumers.html|website=everydaymoney.finance.sympatico.msn.ca|archivedate=2009-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090408122559/http://everydaymoney.finance.sympatico.msn.ca/2009/04/lipstick-effect-grips-consumers.html}}</ref>.Асосаш чунинин аст, ки баъзе одамон ҳатто дар замонҳои бадтарини иқтисодӣ мехоҳанд молҳои гаронбаҳо харанд, аммо интихоби онҳо ба маҳсулоти арзонтар мегузарад. Коҳиши эътимоди масрафкунандагон ба ояндаи иқтисодӣ онҳоро водор мекунад, ки маҳсулотеро ҷустуҷӯ кунанд, ки ба буҷаи онҳо камтар фишор меоранд. Ин тамоюл на танҳо ба лавозимоти ороишӣ, балки инчунин метавонад хариди дигар ашёҳои хурдтар ва гаронтар, ба монанди намудҳои муайяни нӯшокиҳо ё дастгоҳҳои хурд ва нисбатан арзони электронӣ майл пайдо кунанд. == Таърих == [[Ҷулиет Шор]] дар китоби худ ''The Overspent American'' (Амрикоии вилхарҷ) дар бораи харидории лабсурхкунакҳои гаронбаҳо ва бонуфуз — махсусан [[Chanel]] — аз ҷониби масрафкунандагон сухан мегӯяд; ин навъи лабсурхкунакҳо бештар дар ҷойҳои ҷамъиятӣ истифода мешаванд, дар муқоиса бо брендҳои арзонтару камнуфуз, ки одамон онҳоро танҳо дар ҳоҷатхона истифода мебаранд.<ref>{{Cite book |last=Shor|first=Juliet|title=The Overspent American|url=https://archive.org/details/overspentamerica0000scho|year=1999|isbn=0060977582}}</ref> Леонар Лоудер, раиси ширкати [[The Estée Lauder Companies|Estée Lauder]], бовар дошт, ки афзоиши фурӯши лабсурхкунак нишонаи коҳиши омодагии мардум ба харидани либос аст. Лаудер гуфт, ки пас аз ҳамлаҳои террористии соли 2001 фурӯши лабсурхкунак дар тамоми брендҳои Estée Lauder боло рафт.<ref>{{cite news |last1=Nelson|first1=Emily|title=Rising Lipstick Sales May Mean Pouting Economy and Few Smiles|url=https://www.wsj.com/articles/SB1006731471172641080|access-date=24 May 2025|work=Wall Street Journal|date=26 November 2001|quote="When lipstick sales go up, people don't want to buy dresses," says Leonard Lauder, chairman of Est&eacute;e Lauder Cos. ...Since the Sept. 11 terrorist attacks, the index is up broadly, says Mr. Lauder. The index also climbed during past recessions, such as in 1990."}}</ref><ref>{{cite news |last1=Schaefer|first1=Kayleen|date=May 1, 2008|title=Hard Times, but Your Lips Look Great|url=https://www.nytimes.com/2008/05/01/fashion/01SKIN.html?pagewanted=all|accessdate=Apr 10, 2013|work=The New York Times}}</ref> Дар саросари кишвар, фурӯши лабсурхкунак дар семоҳаи охири соли 2001 11% афзоиш ёфт, ки ба афзоиши 25%-и фурӯши ороишот дар давраи [[Great Depression|Бӯҳрони Бузург]] монанд аст<ref>{{Cite news|accessdate=2025-11-27|date=2001-12-02|language=en|title=Opinion {{!}} Oedipal Loop de Loop (Published 2001)|url=https://www.nytimes.com/2001/12/02/opinion/oedipal-loop-de-loop.html}}</ref>. Лоудер бар ҳамин асос иддао кард ки фурӯши лабсурхкунак метавонад ба унвони як [[шохиси иқтисодӣ]] дар назар гирифта шавад; ба ин маъно ки [[Арза ва тақозо|тақозои]] бештар барои лавозими ороишӣ, ба вижаи лабсурхкунак, маъмулан бо уфти саломати иқтисодии ҷомеъа ҳамзамонаст .<ref>{{cite web |last=Dowd|first=Maureen|date=December 2, 2001|title=Oedipal Loop de Loop|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D00E2DD103DF931A35751C1A9679C8B63|newspaper=New York Times}}</ref><ref name="SchaeferNYTviaET">{{cite news |author=Kayleen Schaefer|date=May 2, 2008|title=The lipstick as an economic indicator|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fashion-/-cosmetics-/-jewellery/the-lipstick-as-an-economic-indicator/articleshow/3004168.cms|accessdate=16 December 2016|via=economictimes.indiatimes.com|work=New York Times}}</ref> == Озмоиш == Рукудҳои иқтисодии баъдӣ, ба вижаи рукуди молии авохири даҳаи [[Соли 2000|2000]], шавоҳидии мутаноқиз бо иддаоҳои Лоудеро ироа доданд; барои он ки бархилофи пешбинии ӯ, фурӯши лабсурхкунак дар ин давраи ҳамгом бо коҳиши фаъолиятҳои иқтисодӣ уфт кард<ref name=":0">{{Cite news|accessdate=2025-11-27|author=Cheryl Tan|date=2008-10-17|id=0099-9660|language=en-US|work=Wall Street Journal|title=Lunchtime Snap: The Shaky Lipstick Index--Sales go Down, not Up, as Economy Falters - WSJ|url=https://www.wsj.com/articles/BL-RB-590}}</ref>. Баръакс, афзоиши фуруши лабсурхкунак бештар дар замонҳое мушоҳида шуд, ки иқтисод дар ҳол рушд будааст<ref name=":1">{{Cite news|accessdate=2025-11-27|id=0013-0613|work=The Economist|title=Lip reading|url=https://www.economist.com/business/2009/01/22/lip-reading}}</ref>.Аз ин сабаб, индекси ранги лаб ҳамчун [[шохиси иқтисодӣ]] чандон мавриди боэътимод нест<ref name=":1" /><ref>{{Cite news|accessdate=2025-11-27|date=2008-05-02|id=0013-0389|work=The Economic Times|title=The lipstick as an economic indicator|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fashion-/-cosmetics-/-jewellery/the-lipstick-as-an-economic-indicator/articleshow/3004168.cms}}</ref>.Афзоиши назарраси фурӯши маҳсулоти ороишӣ дар соли 2001 бештар ба маъруфияти афзояндаи брендҳое, ки бо номҳо ва тарроҳии афроди машҳур ба бозор бароварда мешуданд, нисбат дода мешавад, на ба бӯҳрони иқтисодӣ<ref name=":0" />. == Мерос == Дар солҳои 2010-ум, вақте ки лаки нохун дар кишварҳои [[англисзабон]] ва ҳатто дар ҷойҳое ба монанди [[Ҷопон]] ва [[Филиппин]] ба як тамоюли мӯд табдил ёфт, бисёри расонаҳо хабар доданд, ки лаки нохун ҷойгузини лабсурхкунак ҳамчун як маҳсулоти асосии дастрас барои занон дар давраи бӯҳрон гардидааст ва бо харидҳои гаронбаҳо ба монанди сумка ва пойафзол рақобат мекунад. Ин боиси баҳси шохиси лаки нохун гардид<ref>{{Cite web|accessdate=2025-11-27|author=Margaret Hartmann {{!}} September 19, 2011 {{!}} 3:46am|lang=en-US|title=Economy "Lipstick Index" Is Now A Nail Polish Index|url=https://www.jezebel.com/economy-lipstick-index-is-now-a-nail-polish-index-5841575|website=Jezebel}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2025-11-27|date=2012-04-27|language=en-US|work=Metapolish|title=Is There Really A Nail Polish Index? - Metapolish|url=http://www.metapolish.com/really-nail-polish-index/}}</ref><ref>{{Cite web|accessdate=2025-11-27|author=clopez|date=2012-04-26|lang=en-US|title=Nail polish is the new lipstick|url=https://lifestyle.inquirer.net/45243/nail-polish-is-the-new-lipstick/|website=Lifestyle.INQ}}</ref>. Истифодаи ниқобҳои рӯй боиси коҳиши истеъмоли лабсурхкунак гардид ва дар иваз харидории ороишоти чашм афзоиш ёфт, ки боиси пайдоиши истилоҳи шохиси туш гардид. == Ҷусторҳои вобаста == * Шохиси либоси зери мардона * Шохиси Биг Мак * Шохиси тӯли доман == Сарчашмаҳо == bxa5p2z78xhirc2y61812s3elsx0tbu 0 327283 1483292 1447009 2026-08-13T19:23:04Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483292 wikitext text/x-wiki {{Викифонидан}} '''Огоҳиафзор''' {{Lang-en|Adware}} — нармафзорест, ки аксар вақт ҳамчун нармафзори дастгиришуда аз ҷониби таблиғот аз ҷониби таҳиягарон номида мешавад. Он тавассути намоиши худкор таблиғоти онлайн дар интерфейси корбар ё дар экранҳое, ки ҳангоми насб пешниҳод мешаванд, даромад ба даст меорад. Дар баъзе ҳолатҳо, Огоҳиафзор метавонад рафтори корбарро дар интернет пайгирӣ кунад, то таблиғҳои инфиродӣ ва мувофиқ нишон диҳад. Ин нармафзор метавонад ду намуди даромадро ба даст орад: яке барои намоиши таблиғ ва дигаре дар асоси " пардохт барои як клик ", агар корбар таблиғро клик кунад. Баъзе таблиғҳо инчунин ҳамчун нармафзори ҷосусӣ амал мекунанд, маълумотро дар бораи корбар ҷамъоварӣ ва гузориш медиҳанд, то фурӯшанд ё барои таблиғи мақсаднок ё профили корбар истифода шаванд. Нармафзор метавонад таблиғҳоро бо роҳҳои гуногун, аз ҷумла намоиши қуттии статикӣ, намоиши баннер, экрани пурра, [[видео]], таблиғоти поп-ап ё дар шакли дигар амалӣ созад. Ҳама шаклҳои таблиғ барои корбарон хатарҳои саломатӣ, ахлоқӣ, махфият ва амниятиро доро ҳастанд. ''Энсиклопедияи Амнияти Microsoft'' дар соли 2003 ва баъзе манобеъи дигар истилоҳи "реклама"-ро ба таври гуногун истифода мебаранд: "ҳар нармафзоре, ки худро дар системаи шумо бе огоҳии шумо насб мекунад ва ҳангоми дидани корбар дар Интернет таблиғ нишон медиҳад", <ref name="MS-Enc-Sec">{{Cite book|title=Microsoft Encyclopedia of Security|url=https://archive.org/details/microsoftencyclo0000tull|publisher=[[Microsoft Press]]|location=Redmond, Washington|year=2003|first=Mitch|last=Tulloch|editor-last=Koch|editor-first2=Sandra|editor-last2=Haynes|page=[https://archive.org/details/microsoftencyclo0000tull/page/16 16]|isbn=978-0-7356-1877-0}}</ref>, яъне як шакли [[бадафзор]] аст. Баъзе падидоава нармафзорро ройгон пешниҳод мекунанд ва барои ҷуброн кардани хароҷот ва ба даст овардани даромад ба даромади таблиғотӣ такя менамоянд. Бархе дигар бошанд, версияи бидуни таблиғро бо маблағ пешниҳод мекунанд. == Ҷусторҳои вобаста == == Эзоҳ == == Адабиёт == {{Эзоҳ|30em}} [[Гурӯҳ:Бадафзор]] [[Гурӯҳ:Амнияти компютер]] pke2hgph7xx5ggko5txgj7vg44nwc0g 0 327336 1483344 1449688 2026-08-13T21:18:14Z InternetArchiveBot 30618 Add 6 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483344 wikitext text/x-wiki {{Адиб}} {{Нихонго|'''Матсуо Башо'''|松尾 芭蕉||{{IPA|ja|ma.tsɯ.o ({{pipe}}) ba.ɕoː}},<ref>{{cite book|script-title=ja:新明解日本語アクセント辞典|edition=2nd|editor-last=Kindaichi|editor-first=Haruhiko|editor-link=Haruhiko Kindaichi|editor-last2=Akinaga|editor-first2=Kazue|publisher=[[Sanseidō]]|date=10 March 2025|language=ja}}</ref> 1644{{spnd}} 28 ноябр, 1694}} (松尾 芭 ⁇; талаффузи Ҷопон: [ma.tsɯ.o (かん) ba. ɕoː],[1] 1644 - 28 ноябри 1694);<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation book cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" id="CITEREFKindaichiAkinaga2025">[[Haruhiko Kindaichi|Kindaichi, Haruhiko]]; Akinaga, Kazue, eds. (March 10, 2025). <bdi lang="ja">新明解日本語アクセント辞典</bdi> (in Japanese) (2nd&nbsp;ed.). [[Sanseidō]].</cite></ref> ном ҳангоми зодан {{Нихонго|'''Матсуо Кинсаку'''|松尾 金作}} , баъдтар бо номи {{Нихонго|'''Матсуо Чуэмон Мунефуса''|松尾 忠右衛門 宗房}} <ref>{{Britannica|54930|Bashō}}</ref> машҳуртарин шоири Ҷопон дар Давраи Эдо мебошад. Дар давоми ҳаёти худ, Башо барои корҳояш дар шакли ҳамкориҳои Ҳоку маъруф шуд; имрӯз, пас аз садсолаҳои тафсир ва пажӯҳиш, ӯ ҳамчун бузургтарин устоди Хойку (он вақт hokku номида мешавад) эътироф шудааст. Вай инчунин бо очеркҳои сафаномавии худ маъруф аст, ки бо сабти скелетҳои ҳавоӣ (1684) оғоз меёбад, ки пас аз сафари ӯ ба ғарб ба [[Кёто|Киото]] ва [[Нара]] навишта шудааст. <ref>{{Cite web|url=http://kotobank.jp/word/%E6%9D%BE%E5%B0%BE%E8%8A%AD%E8%95%89|publisher=The Asahi Shimbun Company|lang=ja|accessdate=November 22, 2010}}; {{Cite web|url=http://www.ict.ne.jp/~basho/country/bashotoiga.html|publisher=芭蕉と伊賀 Igaueno Cable Television|lang=ja|accessdate=November 22, 2010|title=нусхаи бойгонӣ|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110906/http://www.ict.ne.jp/~basho/country/bashotoiga.html}}</ref> Шеъри Матсуо Башо дар сатҳи байналмилалӣ машҳур аст ва дар Ҷопон бисёре аз шеърҳои ӯ дар ёдгориҳо ва ҷойҳои таърихӣ таҷассум карда мешаванд. Гарчанде ки Башо дар Ғарб бо hokku-и худ машҳур аст, худи ӯ боварӣ дошт, ки кори беҳтарини ӯ дар роҳбарӣ ва иштирок дар Ренку ҷойгир аст. Чунон ки худи ӯ гуфт, "Бисёри пайравони ман мисли ман hokku (Ҳокку) менависанд. Ҷое ким воқеан ки буданамро бо пайваст кардани мисраъҳои Ҳойку нишон медиҳам". <ref>{{Cite book|last=Norwich|first=John Julius|title=Oxford Illustrated Encyclopedia|date=1985–1993|publisher=Oxford University Press|others=Judge, Harry George., Toyne, Anthony.|isbn=0-19-869129-7|location=Oxford [England]|pages=37|oclc=11814265}}</ref> Башо дар синни ҷавонӣ бо шеър ошно шуд ва пас аз ворид шудан ба саҳнаи зеҳнии Эдо (Токиои муосир), ӯ зуд дар саросари Ҷопон машҳур шуд. Ӯ ҳамчун муаллим зиндагӣ мекард; аммо баъдан аз ҳаёти иҷтимоӣ ва шаҳрии доираҳои адабӣ даст кашид ва майл дошт, ки дар саросари кишвар сафар кунад, ба Ғарб, Шарқ ва дур ба биёбони шимолӣ равад, то барои эҷодиёти худ илҳоме гирад. Шеърҳои ӯ аз таҷрибаи бевоситаи ҷаҳони атрофаш таъсир пазируфтаанд ва аксар вақт эҳсоси саҳнаро дар чанд унсури оддӣ инъикос мекунанд. == Зиндагинома == === Зиндагии барвақтӣ === [[Акс:MatsuoBasyoSeika.jpg|чап|мини|Зодгоҳи гӯёи Башо дар вилояти Ига аст]] Матсуо Башо соли 1644 дар наздикии Уэно, дар музофоти Ига таваллуд шудааст. {{Sfn|Carter|1997|p=62}} {{Sfn|Kokusai|1948|p=246}} Оилаи Матсуо аз авлоди самурайҳо буд ва падари ӯ эҳтимолан {{Нихонго|''musokunin''|無足人}} буд, як табақаи деҳқонони заминдор, ки баъзе имтиёзҳои самурайиро доро буданд. {{Sfn|Ueda|1992|p=17}} {{Sfn|Carter|1997|p=62}} Дар бораи кӯдакии ӯ маълумоти каме мавҷуд аст. Матсуо як оилаи бузурги ниндзя буд ва Башо дар ниндзю омӯзонида шуда буд. <ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation book cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" id="CITEREFKindaichiAkinaga2025">[[Haruhiko Kindaichi|Kindaichi, Haruhiko]]; Akinaga, Kazue, eds. (March 10, 2025). <bdi lang="ja">新明解日本語アクセント辞典</bdi> (in Japanese) (2nd&nbsp;ed.). [[Sanseidō]].</cite></ref> Дар охири наврасӣ, Башо эҳтимолан бо ягон вазифаи хоксорона ба {{Нихонго|Tōdō Yoshitada|[[:ja:藤堂 良忠|藤堂 良忠]]}} хидматгор шуд, {{Sfn|Carter|1997|p=62}} {{Sfn|Ueda|1982|pp=17–20}} ва эҳтимолан ба синфи пурраи самурайӣ пешбарӣ нашуд. {{Sfn|Nihon Jinmei Daijiten Plus|2015}} Иддао мешавад, ки ӯ дар баъзе ривоятҳои қариб муосир ҳамчун ошпаз ё коргари ошхона кор кардааст, {{Refn|[[Ichikawa Danjūrō II]]'s diary ''Oi no tanoshimi'' says "cook"; {{nihongo|Endō Atsujin|遠藤曰人}}'s biography ''Bashō-ō keifu'' "kitchen-worker".{{sfn |Kon |1994 |p=12}}}}, аммо далели қатъӣ вуҷуд надорад. {{Sfn|Carter|1997|p=62}} Фарзияи баъдӣ ин аст, ки ӯ барои хидмат ба сафҳа ( koshō интихоб шудааст. ) ба Йошитада, бо далелҳои дигари ҳуҷҷатӣ, ки нишон медиҳанд, ки ӯ дар синни хурдтар ба хидматгорӣ шурӯъ кардааст. {{Sfn|Hibino|1978|p=28}} === Ба шӯҳрат расидан === [[Акс:Poet-Basho-and-Moon_Festival-Tsukioka-Yoshitoshi-1891.png|мини|Башо бо ду деҳқоне вомехӯрад, ки ҷашни моҳи миёнаи тирамоҳро ҷашн мегиранд, ки дар он аз асари " ''Сад ҷанбаи моҳ"'' -и Йошитошӣ истифода мешавад. Дар ҳайку чунин навишта шудааст: "Аз замони зуҳури ҳилол, ман имшабро интизор будам."]] Дар доираҳои адабии мӯди Ниҳонбашӣ, шеъри Башо зуд бо сабки содда ва табиии худ шинохта шуд. Соли 1674 ӯ ба доираи дохилии касби ''ҳайкай'' шомил карда шуд ва аз Китамура Кигин (1624–1705) таълимоти махфӣ гирифт. {{Sfn|Carter|1997|p=62}} Ӯ ин ''хоккуро'' ба эҳтироми масхараомез ба ''сёгун'' навиштааст: === Солҳои охир === [[Акс:MatsuoBasho-Haka-M1932.jpg|рост|мини|Қабри Башо дар [[Отсу]], [[Устони Шига|префектураи Шига]]]] Пас аз бозгашт ба Эдо дар зимистони соли 1691, Башо дар кулбаи сеюми ''башои'' худ, ки боз аз ҷониби шогирдонаш таъмин карда мешуд, зиндагӣ мекард. Ин дафъа ӯ танҳо набуд; ӯ ҷиянаш Тоин ва дӯсти занаш Ҷутейро, ки ҳарду аз беморӣ шифо меёфтанд, ба хонааш бурд. Ӯ меҳмонони зиёде дошт. Башо ба дӯсташ навишт, ки «аз ҷониби дигарон халалдор мешавам, ман оромии хотир надорам». {{Sfn|Ueda|1992|p=348}} То охири моҳи августи соли 1693, ӯ аз таълим ва иштирок дар маҳфилҳои ''ҳайкай'' зиндагии худро идома медод. Сипас, дарвозаи кулбаи ''башои'' худро баст ва барои як моҳ аз дидор бо касе худдорӣ кард. Ниҳоят, ӯ пас аз қабул кардани принсипи ''каруми'' ё «ирфон», як фалсафаи нимбуддистӣ, ки ба ҷаҳони оддӣ салом медиҳад, на аз он ҷудо мешавад, розӣ шуд. Башо бори охир дар тобистони соли 1694 Эдоро тарк кард ва пеш аз расидан ба Осакада дар Уэно ва Киото вақт гузаронд. Дар он ҷо бемории меъда ӯро замингир кард ва дар иҳотаи шогирдонаш қарор гирифт ва оромона вафот кард. {{Sfn|Ueda|1992|p=34}} Гарчанде ки ӯ шеъри расмии маргро эҷод накардааст, {{Sfn|Kikaku|2006|pp=20–23}} шеъри зеринро умуман ҳамчун шеъри видоъ қабул мекунанд: == Рӯйхати асарҳо == [[Акс:Haiseiden.jpg|мини|Хайсейден ([[:ja:俳聖殿|俳聖殿]], Толори ёдбуди шоир) дар [[Ига|Ига, Мие]], ки барои таҷлили 300-солагии таваллуди Башо сохта шудааст]] [[Акс:Matsuo_Basho_-_Een_woedende_zee_-_Rapenburg_75,_Leiden.JPG|мини|Шеърҳои деворӣ дар Лейден : Башо]] * ''Кай Ои'' (Бозии садафи баҳрӣ) (1672) * {{Нихонго|''Edo Sangin''|江戸三吟}} (1678) * {{Нихонго|''Inaka no Kuawase''|田舎之句合}} (1680) * {{Нихонго|''Tōsei Montei Dokugin Nijū Kasen''|桃青門弟独吟廿歌仙}} (1680) * {{Нихонго|''Tokiwaya no Kuawase''|常盤屋句合}} (1680) * {{Нихонго|''Minashiguri''|虚栗||"A Shriveled Chestnut"}} (1683) * ''Нозараши Кико'' ( ''Сабти скелети аз обу ҳаво дучоршуда'' ) (1684) * ''Фую но хай'' ( Рӯзҳои зимистон ) (1684)* * ''Ҳару но Ҳи'' (Рӯзҳои баҳорӣ) (1686)* * ''Kawazu Awase'' (озмуни қурбоққа) (1686) * ''Кашима Кико'' (Зиёрат ба маъбади Кашима) (1687) * ''Ой но Кобуми'', ё ''Утацу Кико'' (Сабти халтаи дар сафар фарсудашуда) (1688) * ''Сарашина Кико'' (Сафар ба деҳаи Сарашина) (1688) * ''Арано'' (Хисор) (1689)* * ''Ҳисаго'' (Каду) (1690)* * {{Нихонго|''[[Sarumino]]''|猿蓑||"Monkey's Raincoat"}} (1691)* * ''Сага Никки'' (Рӯзномаи Сага) (1691) * ''Bashō no Utsusu Kotoba'' (Дар бораи кӯчонидани дарахти банан) (1691) * ''Heikan no Setsu'' (Дар бораи танҳоӣ) (1692) * ''Фукагава Шу'' (антологияи Фукагава) * ''Сумидавара'' (Халтаи ангиштсанг) (1694)* * ''Бетсузашики'' (Ҳуҷраи алоҳида) (1694) * ''Оку но Хосомичи'' (Роҳи танг ба дохил) (1694) {{Sfn|Kokusai|1948|pp=248–249}} * ''Зоку Сарумино'' (Пардаи боронии маймун, Идома) (1698)* : ''*'' Ин маънои онро дорад, ки унвон яке аз ''Ҳафт Маҷмӯаи асосии Башо (Bashō Shichibu Shū)'' аст {{Sfn|Matsuo|1966|pp=30–48}} == Ҷусторҳои вобаста == {{Портал|Japan|Literature|Poetry}} * Хаттори Рансетсу * Такараи Кикаку == Эзоҳ== {{Эзоҳ|group=Notes}} == Адабиёт == === Иқтибосҳо === {{Эзоҳ}} === Манбаъҳо === * {{Cite journal|author=Carter|first=Steven|year=1997|title=On a Bare Branch: Bashō and the Haikai Profession|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=117|issue=1|pages=57–69|doi=10.2307/605622}} * {{Cite book|last=Forbes|first=Andrew|last2=Henley|first2=David|year=2014|title=Utagawa Hiroshige's 53 Stations of the Tokaido|location=Chiang Mai|publisher=Cognoscenti Books|edition=Kindle|asin=B00LM4APAI}} * {{Cite book|last=Hibino|first=Shirō|author-link=:ja:日比野士朗|title=Bashō saihakken: ningen Bashō no jinsei|script-title=ja:芭蕉再発見: 人間芭蕉の人生|publisher=Shintensha|year=1978|url=https://books.google.com/books?id=SisxAAAAMAAJ|language=ja}} * {{Cite book|last=Kon|first=Eizō|author-link=:ja:今栄蔵|title=Bashō nenpu taisei|script-title=ja:芭蕉年譜大成|publisher=Kadokawa|year=1994|isbn=9784048650472|url=https://books.google.com/books?id=4PFMAAAAMAAJ|language=ja}} * {{Cite book|last=Lawlor|first=William|title=Beat Culture: Lifestyles, Icons, and Impact|location=Santa Barbara|publisher=ABC-CLIO|year=2005|isbn=978-1-85109-405-9}} * {{Cite book|title=Cartographies of Desire: Male-Male Sexuality in Japanese Discourse, 1600–1950|url=https://archive.org/details/cartographiesofd0000pflu|last=Gregory M. Pflugfelder|year=1999|page=[https://archive.org/details/cartographiesofd0000pflu/page/39 39]|publisher=University of California Press|isbn=978-0520251656}} * {{Cite encyclopedia|ref={{SfnRef|Nihon Jinmei Daijiten Plus|2015}}|encyclopedia=Nihon Jinmei Daijiten Plus|title=Tōdō Sengin|language=ja|year=2015|publisher=[[Kodansha]]|url=https://kotobank.jp/word/藤堂蝉吟-1093752#E3.83.87.E3.82.B8.E3.82.BF.E3.83.AB.E7.89.88.20.E6.97.A5.E6.9C.AC.E4.BA.BA.E5.90.8D.E5.A4.A7.E8.BE.9E.E5.85.B8.2BPlus|accessdate=March 26, 2018}} * {{Cite book|last=Okamura|first=Kenzō (岡村 健三)|title=Bashō to Jutei-ni|script-title=ja:芭蕉と寿貞尼|location=Ōsaka|publisher=Bashō Haiku Kai <!--芭蕉俳句会 -->|year=1956|language=ja}} * {{Cite book|last=Shirane|first=Haruo|title=Traces of Dreams: Landscape, Cultural Memory, and the Poetry of Basho|url=https://archive.org/details/tracesofdreamsla0000shir|location=Stanford, CA|publisher=Stanford University Press|year=1998|isbn=0-8047-3099-7}} * {{Cite book|last=Ueda|first=Makoto|title=The Master Haiku Poet, Matsuo Bashō|location=Tokyo|publisher=Kodansha International|year=1982|isbn=0-87011-553-7|url=https://archive.org/details/matsuobasho00ueda}} * {{Cite book|last=Ueda|first=Makoto|title=Matsuo Bashō|url=https://archive.org/details/matsuobashotwayn0000mako|location=Tokyo|publisher=Twayne Publishers|year=1970}} * {{Cite book|last=Ueda|first=Makoto|title=Bashō and His Interpreters: Selected Hokku with Commentary|url=https://archive.org/details/liang.bashohisinterpre0000mako_h9c4|location=Stanford, CA|publisher=Stanford University Press|year=1992|isbn=0-8047-1916-0}} * {{Cite book|last=Slawenski|first=Kenneth|title=J.D. Salinger : a life|url=https://archive.org/details/jdsalingerlife0000slaw|publisher=Random House|publication-place=New York|date=2010|isbn=978-1-4000-6951-4|oclc=553365097}} * {{Cite book|last=Kikaku|first=Takarai|year=2006|chapter=An Account of Our Master Basho's Last Days|title=Springtime in Edo|location=Hiroshima|publisher=Keisuisha|isbn=4-87440-920-2}} * {{Cite book|ref={{SfnRef|Kokusai|1948}}|last=Kokusai Bunka Shinkōkai <!--国際文化振興会-->|title=Introduction to Classic Japanese Literature|year=1948|publisher=Kokusai Bunka Shinkōkai|location=Tokyo}} * Matsuo, Bashō (1666). "The narrow road to the Deep North", translated by Nobuyuki Yuasa. Harmondsworth, Penguin. {{ISBN|0-14-044185-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-14-044185-9|<bdi>0-14-044185-9</bdi>]] * Lorente, Jaime (2020). Bashō y el metro 5-7-5. Toledo: Haijin books. * {{Cite book|last=Leupp|first=Gary P.|title=Male Colors: The Construction of Homosexuality in Tokugawa Japan|url=https://archive.org/details/malecolorsconstr0000leup|publisher=University of California Press|year=1997|isbn=0-520-20900-1}} == Пайвандҳои беруна == * Works by Matsuo Bashō at Project Gutenberg * Works by or about Matsuo Bashō at the Internet Archive * Works by Matsuo Bashō at LibriVox (public domain audiobooks) * {{Cite web|url=http://carlsensei.com/classical/index.php/author/view/1|title=Matsuo Bashō (松尾芭蕉)|publisher=Classical Japanese Database|accessdate=May 12, 2008}} Various poems by Bashō, in original and translation. * {{Cite web|url=http://www.haikupoetshut.com/basho1.html|title=Interpretations of Bashō|publisher=Haiku Poets Hut|accessdate=May 12, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020709101938/http://www.haikupoetshut.com/basho1.html|archivedate=July 9, 2002}} Comparison of translations by R. H. Blyth, Lucien Stryck and Peter Beilenson of several Bashō haiku. *   Interactive Travelogue of Howard Norman's journey in Basho's footsteps, including a map of the route taken. * {{Cite web|url=http://simplyhaiku.com/SHv4n3/features/Nobuyuki.html|title=An Account of Our Master Bashō's Last Days|publisher=Simply Haiku: A Quarterly Journal of Japanese Short Form Poetry|accessdate=June 29, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204034805/http://simplyhaiku.com/SHv4n3/features/Nobuyuki.html|archivedate=February 4, 2009}} A translation by Nobuyuki Yuasa of an important manuscript by Takarai Kikaku, also known as Shinshi, one of Bashō's followers. * {{Cite web|url=https://www.scribd.com/doc/24996714/Matsuo-Bash%C5%8D-Complete-Haiku-in-Japanese|title=Matsuo Bashō – Complete Haiku in Japanese|publisher=André von Kugland|accessdate=January 9, 2010}} * [http://www2.yamanashi-ken.ac.jp/~itoyo/basho/basho.htm bashoDB] * {{Cite web|url=http://www.geocities.com/dr_phinaes/haikaitranslation.html|title=Phinaes' Haikai Linked Verse Translations|author=Price, Sean|accessdate=November 2, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071231213310/http://www.geocities.com/dr_phinaes/haikaitranslation.html|archivedate=December 31, 2007|year=2007}} Translations of renku by Bashō and his disciples, by Sean Price. *   Travels along the path Matsuo Bashō followed for Oku no Hosomichi. Photography by Mike Yamashita. * [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/153737 Bridge of dreams: the Mary Griggs Burke collection of Japanese art], a catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on this artist (see index) {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1644]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1694]] [[Гурӯҳ:Шоирони ҳойкусаройи Ҷопон]] [[Гурӯҳ:Ҳойку]] 4ejn58obeder7482nwg910jh5mfktan 0 327400 1483253 1447779 2026-08-13T18:46:14Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483253 wikitext text/x-wiki [[Акс:Digital_nomad_telecommuting_work_on_laptop_computer.jpg|рост|мини|250x250пкс|Дуркор]] '''Дуркорӣ''' {{Lang-en|Telecommuting ё remote work ё teleworking ё work from home}} (инчунин '''кори дурдаст''', '''кори дурдаст''', '''кори онлайн''' ; ба ''фрилансерӣ'' дар сурати набудани корфармои доимӣ дахл дорад)— шакли шуғлест, ки дар он [[корфармо]] ва [[корманди кироя]] (ё ''муштарӣ'' ва ''пудратчӣ'' ) дар масофаи назаррас аз якдигар ҷойгиранд, супоришҳои техникӣ, натиҷаҳои кор ва пардохтро бо истифода аз воситаҳои муосири иртиботот (дар аввал факс, почта ва имрӯзҳо асосан [[Интернет]] ) интиқол ва қабул мекунанд <ref>{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/search/%D0%B4%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%BE%D1%80%D3%A3|title=дуркорӣ чист? маънии дуркорӣ - Вожаҷӯ / واژه‌جو|website=vazhaju.tj|lang=tg|accessdate=2025-12-17}}</ref>. == Пешина == [[Акс:Telecommuting_di_kafe.jpg|рост|мини|320x320пкс|Дуркор ба офис вобаста нест]] Консепсияи кори фосилавӣ аз ҷониби Ҷек Ниллеси амрикоӣ таҳия шудааст. Мафҳуми дуркорӣ бори аввал дар солҳои 1970-уми асри XX дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико ба миён омад. Бо рушди [[фанноварии иттилоот]] ва густраиши интернет дар охири асри XX ва аввали асри XXI, кори фосилавӣ тадриҷан ба шакли маъмули шуғл табдил ёфт. Пандемияи [[COVID-19]] боис шуд, ки дуркорӣ дар бисёр кишварҳо ба таври густарда ҷорӣ гардад.<ref>{{Cite web|url=https://digitallibrary.un.org/record/3878775?v=pdf|title=Teleworking during the COVID-19 pandemic and beyond : a practical guide|author=English: wcms_751232 - PDF ; Español: wcms_758007 - PDF ; Français: wcms_758339 - PDF ; Kirgiz: wcms_763912 - PDF ; Português: wcms_771262 - PDF ; Türkçe: wcms_759299 - PDF ; Русский: wcms_754535 - PDF ; العربية: wcms_777123 - PDF ;|website=}}</ref> Амалияи '''кор кардан аз хона''' дар тӯли чандин аср ҳуҷҷатгузорӣ шудааст. Идора барои муваффақона роҳандозӣ кардани кори тақсимшуда маҷбур буд ба эътимод ва назорат такя кунад. Илова бар амалиёти парокандае, ки асосан ба омезиши иттилооти ошкор ва сабти муфассали маълумот такя мекарданд, навъҳои донишҳои пинҳонтар ва вобаста ба муҳит низ тавассути иҷтимоишавӣ ташаккул меёфтанд. Масалан, [[Hudson's Bay Company]] шаклҳои гуногуни механизмҳои назоратро нишон медод, аз ҷумла усулҳои интихоб, талаботи иттилоотӣ ва назорати мустақими маҳаллӣ тавассути таҷрибаҳои тақсимшудаи [[иҷтимоишавӣ]], [[муошират]] ва иштирок. Менеҷерон дарёфтанд, ки «ақли солим» барои водор сохтани ҳама ба риояи қоидаҳо кофӣ нест. <ref>{{Cite web|url=https://digitallibrary.un.org/record/3878775?v=pdf|title=Teleworking during the COVID-19 pandemic and beyond : a practical guide|author=English: wcms_751232 - PDF ; Español: wcms_758007 - PDF ; Français: wcms_758339 - PDF ; Kirgiz: wcms_763912 - PDF ; Português: wcms_771262 - PDF ; Türkçe: wcms_759299 - PDF ; Русский: wcms_754535 - PDF ; العربية: wcms_777123 - PDF ;|website=}}</ref> То соли 1984 як барномасози [[United Technologies]] дар иёлати Вашингтон зиндагӣ мекард ва ба идораи худ дар Коннектикут ба таври фосилавӣ кор мекард; ширкат ҳисоб мекард, ки роҳбароне, ки дар хона компютер доранд, дар он ҷо боз ду соати иловагӣ кор анҷом медиҳанд. <ref name="somerson19840417">{{cite magazine|last=Somerson|first=Paul|date=1984-04-17|title=PCs in Pinstripes|magazine=PC|volume=3|issue=7|pages=252–261|url=https://books.google.com/books?id=9eJxx_ZGKngC&pg=PA252}}</ref> Соли 1979 ба панҷ корманди [[IBM]] иҷозат дода шуд, ки ҳамчун таҷриба аз хона кор кунанд. То соли 1983 ин таҷриба то 2 000 нафар афзоиш ёфт. Дар аввали солҳои 1980-ум идораҳои филиалӣ ва кормандони хонагӣ метавонистанд бо истифода аз [[Роёнаи шахсӣ|компютерҳои шахсӣ]] ва [[эмуляторҳои терминал]] ба мейнфреймҳои ташкилотӣ пайваст шаванд. Соли 1995 шиори [[Шиор|шиори]] «кор чизест, ки анҷом медиҳӣ, на ҷойе, ки ба он сафар мекунӣ» пешниҳод шуд. <ref>{{cite book|first=Leonhard|last=Woody|title=The Underground Guide to Telecommuting|url=https://archive.org/details/undergroundguide0000leon_v5t6|publisher=Addison-Wesley|year=1995|isbn=978-0-201-48343-7}}</ref> Варианти дигари он: «Кор он чизест, ки мо мекунем, на он ҷое, ки ҳастем». <ref>{{cite web|url=https://www.gsa.gov/cdnstatic/MobileWorkerToolkitDetailed.pdf|title=Mobile Worker Toolkit: A Notional Guide|publisher=[[General Services Administration]]|accessdate=2025-12-17|archivedate=2020-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201017120415/https://www.gsa.gov/cdnstatic/MobileWorkerToolkitDetailed.pdf}}</ref> Дар давраи [[COVID-19 pandemic|пандемияи COVID-19]] миллионҳо корманд бори аввал ба кори фосилавӣ оғоз карданд. <ref>{{cite news|title='Work from anywhere' is here to stay. How will it change our workplaces?|url=https://www.sandiegouniontribune.com/business/technology/story/2020-11-12/companies-will-allow-employees-to-work-wherever-they-want|first=Andrea|last=Chang|work=[[San Diego Union-Tribune]]|date=12 November 2020}}</ref> == Грӯҳбандии дуркорон == === Дуркорони пурравақт хонагӣ === Ҷои кори ин одамон маҳалли зситашон ҳаст. Онҳо барои кор аз телефонҳо, факсҳо ва компютерҳо истифода мебаранд. Онҳое, ки камтар аз як рӯз аз хона кор мекунанд, ба ин гурӯҳ дохил карда нашудаанд. === Дуркорони поравақт === Ин афрод камтар аз як рӯз дар хона кор мекунанд ва боқимондаи соатҳои кории худро дар сайёр ё дар марказҳои кории дурдаст мегузаронанд. === Дуркорони мутамарказ === Ин одамон дар ҷое бо номи маркази кори дурдаст ё офиси виртуалӣ, ки аз ҷониби корфармо дар наздикии хонаи корманд сохта шудааст, кор мекунанд. (Ин ҷо ҳама имконоти кори дурдастро дорад, ба монанди: компютерҳо, принтерҳо, телеконфронс). === Дуркорӣ аз роҳи дур дар дафотири хурд === Як навъи худмашғулият дар шакли кори фосилавӣ. Ин намуд барои онҳое пешбинӣ шудааст, ки қудрати баланди идоракунӣ доранд ва метавонанд ҷойҳои кории худро эҷод кунанд. Ҷои кории ин намуд дар хона аст (онҳо кори худро тавассути муоширати беруна, почтаи электронӣ, конфронси видеоӣ ва ғайра анҷом медиҳанд). == Ҷусторҳои вобаста == [[Кори муздӣ|Кормузд]] [[Кор]] [[Фриланс]] [[Омӯзиши фосилавӣ]] == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Иқтисоди иҷтимоӣ]] [[Гурӯҳ:Идораи ҳайати коргарон]] axcq1x55bduxow4tx46q1neq8j43d1o 0 327566 1483314 1448739 2026-08-13T19:45:48Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483314 wikitext text/x-wiki [[Акс:Apocalypse_vasnetsov.jpg|рост|мини|450x450пкс|''"Чаҳор савораи охируззамон"'', расми соли 1887 аз ҷониби [[Виктор Васнетсов]]. Танҳо [[марг]] дар Китоби Муқаддас ба таври возеҳ зикр шудааст. [[بره خداوند|Барраи Худо]] дар боло намоён аст.]] '''Чор савораи охируззамон''', (форсӣ: چهار سوار آخرالزمان) ки дар китоби Ваҳй дар [[Китоби Муқаддас|Аҳди Ҷадиди]] [[Китоби Муқаддас]] зикр шудаанд, чор шахсияте мебошанд, ки мувофиқи Ваҳй 6:1-8, ҳангоми кушода шудани чор аз ҳафт муҳр (вобаста ба охируззамон) озод карда мешаванд. Ин муҳрҳо бо дасти касе, ки дар Ваҳй [[Барраи Худо]] номида мешавад, ки [[Исо]] аст, кушода мешаванд. Ин савораҳо мутаносибан чор асп, сафед, сурх, сиёҳ ва рангпарида савор мешаванд ва мутаносибан рамзи [[беморӣ]], [[ҷанг]], [[гуруснагӣ]] ва [[марг]] мебошанд. == Аспи сафед == [[Акс:BambergApocalypseFolio014rFirstHorseman.JPG|рост|мини|Аспи сафед]]   Мувофиқи матни [[Ваҳй]], савораи аспи сафед одатан рамзи беморӣ аст. Моҳияти дақиқи он ё бефаноӣ норавшан аст ва он инчунин дар баъзе манбаъҳо ҳамчун шахси хуб ва дар дигараш ҳамчун хислати бад тасвир шудааст. == Аспи сурх == [[Акс:BritLibAddMS35166ApocalypseUnkFolio2SealRedHorse.jpg|чап|мини|Аспи сурх]]   Савори аспи сурх аксари вақт ҳамчун рамзи [[ҷанг]] <ref name="Lenski">{{Cite book|last=Lenski|first=Richard C. H.|title=The Interpretation of St. John's Revelation (reprint)|year=2008|publisher=Augsburg Fortress|isbn=0-8066-9000-3|page=224}}</ref> ё [[зӯроварӣ]] дида мешавад. Ӯ аспи сурхро савор мешавад (дар баъзе сарчашмаҳо гуфта мешавад, ки он сурхи оташин аст) ва шамшери калонеро дар даст дорад, ки барои рехтани хун меояд. <ref name="RMounce">Mounce, Robert H. ''The Book of Revelation (New International Commentary on the New Testament)''. Grand Rapids, Michigan: Wm. B. Eerdmans Publishing Company, 1997, 140 </ref> Савораи дуюм одатан [[Ҷанги шаҳрвандӣ|ҷанги шаҳрвандиро]] барои муқобила бо пирӯзиҳои савораи аввал ба вуҷуд меорад. <ref name="RMounce" /> <ref name="LMorris">{{Cite book|last=Morris|first=Leon|title=The Book of Revelation (Tyndale New Testament commentaries)|url=https://archive.org/details/bookofrevelation0000morr|access-date=2009-08-14|edition=2nd|year=1987|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Company|location=Grand Rapids, Michigan|isbn=0-8028-0273-7|pages=[https://archive.org/details/bookofrevelation0000morr/page/100 100]–105}}</ref>{{Clear}} == Аспи сиёҳ ==   [[Акс:Dieu_en_majesté.jpg|мини|Тасвири аспи сиёҳ]] Савораи сеюм, ки ба аспи сиёҳ савор аст, аксари вақтҳо ҳамчун рамзи гуруснагӣ дида мешавад. <ref name="RMounce">Mounce, Robert H. ''The Book of Revelation (New International Commentary on the New Testament)''. Grand Rapids, Michigan: Wm. B. Eerdmans Publishing Company, 1997. 140 </ref> Савора одатан дар замони гуруснагӣ як ҷуфт тарозуро барои тақсим кардани нон мебардорад. == Аспи Даҷҷол ==   Савораи чорум дар китоби Ваҳй мустақиман зикр шудааст ва номи ӯ [[Марг]] аст. Бар хилофи се савораи дигар, ин савор ҳеҷ чиз намебарад, балки ӯро саворае бо номи Ҳадес ҳамроҳӣ мекунад. Гарчанде ки дар баъзе расмҳо савораи чорум [[доси дароздаста]], шамшер ё дигар асбобҳоро мебардорад. Ранги ин асп дар Инҷилҳои аввал ''χλωρός'' ( [[:en:wikt:χλωρός|χλωρός]] ) номида мешавад, <ref>{{Cite web|url=http://www.codex-sinaiticus.net/en/manuscript.aspx?book=59&chapter=6&lid=en&side=r&verse=8&zoomSlider=0|title=Codex Sinaiticus - See The Manuscript {{!}} Revelation {{!}}|first=Заманӣ|website=www.codex-sinaiticus.net|lang=de|accessdate=2026-01-01|archivedate=2013-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131030011038/http://www.codex-sinaiticus.net/en/manuscript.aspx?book=59&chapter=6&lid=en&side=r&verse=8&zoomslider=0}}</ref> ки маънои ҳам сабз/зард-сабз ва ҳам ранги сафедро дорад. Аммо, он одатан ҳамчун "сафед" тарҷума мешавад, зеро тарҷумонҳо бештар ба принсипе такя кардаанд, ки ранги сафед бо рамзи марг алоқамандии бештар дорад, зеро бадани инсон низ ранги сафед дорад.<ref name="SJCase">Case, Shirley Jackson. ''The revelation of John: a historical interpretation''. University of Chicago Press, 1919. 261-263 </ref> Дар баъзе тасвирҳои муосир, савора ҳамчун сабз тасвир шудааст.<ref>See, for example,, , and {{Cite web |url=http://revelation4today.com/revelation-6-apocalypse-horses.html |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2026-01-01 |archivedate=2013-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102173818/http://revelation4today.com/revelation-6-apocalypse-horses.html }}.</ref> Ибораи «''ба онҳо қудрат ва қудрат дода шудааст, ки як чоряки заминро бо ҷанг, гуруснагӣ, вабо ва ҳайвоноти ваҳшӣ бикушанд''» одатан ҳамчун савораи чорум ва Ҳадес тафсир карда мешавад,<ref name="LMorris"/> аммо баъзе манбаъҳо ин қудратро ба чор савора додашуда тафсир мекунанд. == Дигар истинодҳо дар Китоби Муқаддас == Дар [[Аҳди Атиқ|китоби Закарё]] ба аспҳои ранга ишора шудааст (боби 1:8–17). Гарчанде ки навишта шудааст, ки танҳо се савора вуҷуд доранд, баъдтар чорум илова карда шудааст.<ref name="RMounce">Mounce, Robert H. ''The Book of Revelation (New International Commentary on the New Testament)''. Grand Rapids, Michigan: Wm. B. Eerdmans Publishing Company, 1997. 140 </ref> == Ҷусторҳои вобаста == * [[Даҷҷол]] == Сарчашма == {{Викианбор-гурӯҳ|Four Horsemen of the Apocalypse}} * Саҳмгузорони Википедия, "Чаҳор савораи охируззамон", Википедия, Энсиклопедияи Озод, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Four_Horsemen_of_the_Apocalypse&oldid=440040210 (дастрасӣ 23 июли соли 2011). {{Эзоҳ|۲}} [[Гурӯҳ:Пайғамбарон]] [[Гурӯҳ:Охиратшиносӣ]] [[Гурӯҳ:Истилоҳоти масеҳӣ]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳои аҳди ҷадид]] bwkxrx2ifqaicgmyhgp7z451f8e9jwa 0 327760 1483345 1453500 2026-08-13T21:21:34Z InternetArchiveBot 30618 Add 12 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483345 wikitext text/x-wiki '''Антропологияи ғизоӣ''' <ref>{{Cite web |title=Research methods in nutritional anthropology |url=[https://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/80632e/80632E00.htm](https://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/80632e/80632E00.htm) |access-date=2023-07-04 |website=archive.unu.edu}}</ref> (ё антропологияи нутритсиологӣ) — омӯзиши робитаи мутақобилаи байни [[Биологияи инсон|биологияи инсон]], [[Низомҳои иқтисодӣ|низомҳои иқтисодӣ]], [[Нутритсиология|вазъи ғизоӣ]] ва [[Амнияти ғизоӣ|амнияти озуқаворӣ]] мебошад. Агар тағйироти иқтисодӣ ва экологии ҷомеа ба дастрасӣ ба ғизо, амнияти озуқаворӣ ва саломатии парҳезӣ таъсир расонанд, пас ин робитаи мутақобилаи байни фарҳанг ва биология, дар навбати худ, бо равандҳои васеътари таърихӣ ва [[Economic indicator|нишондиҳандаҳои иқтисодӣ]], ки бо ҷаҳонишавӣ (глобализатсия) алоқаманданд, вобастагӣ дорад. Вазъи ғизоӣ ба ҳолати умумии саломатӣ, иқтидори кории инсон ва имкониятҳои умумии рушди иқтисодӣ (хоҳ аз нигоҳи рушди инсон ва хоҳ аз рӯи моделҳои суннатии ғарбӣ) барои ҳар як гурӯҳи мушаххаси одамон таъсир мерасонад. == Иқтисодиёти умумӣ ва ғизо == === Хулосаи иқтисодии умумӣ === Aксари олимон иқтисодро ҳамчун раванди истеҳсол, тақсим ва истеъмоли молҳо ва хидматҳо дар дохили ҷомеа ва байни ҷомеаҳо мефаҳманд.Консепсияи калидӣ дар омӯзиши васеи иқтисодиёт (бархлофи омӯзиши мушаххаси эконометрикии бозорҳои саҳомӣ ва молҳо) муносибатҳои иҷтимоӣ мебошад. Масалан, бисёре аз [[Антропологияи иқтисодӣ|антропологҳои иқтисодӣ]] изҳор медоранд, ки мубодилаи мутақобилаи туҳфаҳо (ресипрокалӣ), мубодилаи рақобатии туҳфаҳо ва мубодилаи бозории ғайришахсӣ ҳама инъикоскунандаи парадигмаҳои бартари муносибатҳои иҷтимоӣ дар ҷомеаи додашуда мебошанд.Шаклҳои асосии иқтисод дар аксари қисматҳои ҷаҳони имрӯза, дар чаҳорчӯби модели соддаи истеҳсол, тақсим ва истеъмол, иқтисодиёт дар асоси ниёзҳои ҳаётӣ (истеъмолӣ) ва иқтисоди бозорӣ мебошанд. Истеъмоли ҳаётӣ (Subsistence) ба истеҳсол ва истеъмол дар миқёси хурди хонавода ё ҷамоа ишора мекунад, дар ҳоле ки иқтисоди бозорӣ миқёси хеле васеътари истеҳсол, тақсим ва истеъмолро дар бар мегирад. [[Иқтисоди бозорӣ]] инчунин мубодилаи молро ба асъор дар назар дорад, бархлофи мубодилаи мол ба мол (бартер) ё уҳдадориҳои мутақобилаи туҳфадиҳӣ. Ин маънои онро надорад, ки иқтисодҳои бозорӣ бо иқтисодҳои истеъмолӣ ва дигар шаклҳо ҳамзистӣ намекунанд, балки як намуд одатан дар ҷомеаи мушаххас бартарӣ дорад. Бо вуҷуди ин, шумораи зиёди таҳқиқот мавҷуданд, ки нишон медиҳанд, ки аҳамияти иқтисоди бозорӣ дар миқёси ҷаҳонӣ бо суръат афзоиш меёбад, ҳатто дар ҷомеаҳое, ки ба таври суннатӣ бештар ба [[Истеҳсоли ҳаётӣ|истеҳсоли истеъмолӣ]] такя мекарданд.{{citation needed|date=September 2013}} Ин тағйироти иқтисодӣ паёмадҳои ғизоӣ дорад, ки дар ин мақола минбаъд баррасӣ хоҳанд шуд. === Усулҳои истеҳсолот ва ғизо === Қадами муҳимтарин дар фаҳмидани робитаи байни иқтисод ва ғизо ин дарки усулҳои асосии истеҳсолот мебошад, ки ҷомеаҳо барои истеҳсоли молҳо (ва хидматҳо)-и мавриди ниёзи худ дар тӯли таърихи башарият истифода бурдаанд. Ин усулҳо иборатанд аз: ҷамъоварии ғизо (ғизоҷӯӣ), киштукори тағйирёбанда, чорводории кӯчӣ, кишоварзӣ ва индустриализм (Park 2006). Ҷамъоварии ғизо (ғизоҷӯӣ), ки бо номи [[шикор]] ва ҷамъоварӣ низ маъруф аст, стратегияи зиндамониест, ки дар он гурӯҳи одамон растаниҳои худрӯйро ҷамъ оварда, ҳайвоноти ваҳширо шикор мекунанд, то ғизо ба даст оранд. Ин стратегия ягона усули мавҷудияти инсон дар тӯли аксари таърихи башарият буд (аз ҷумла тибқи бозёфтҳои археологӣ ва сангшудаҳо) ва то миёнаҳои асри 20 аз ҷониби баъзе гурӯҳҳо идома ёфт. Ин усули истеҳсолот одатан бо гурӯҳҳои хурди кӯчманчӣ, ки аз панҷоҳ нафар зиёд нестанд ва бо номи "тӯда" (band) маъруфанд, алоқаманд аст. Аксарияти ҷомеаҳои шикорчӣ-ҷамъовар моликияти истисноии замин ё дигар захираҳои асосиро эътироф намекунанд, гарчанде ки онҳо ҳуқуқи аввалиндараҷаи истифодаро барои гурӯҳҳо эътироф мекунанд ва афрод метавонанд соҳиби ашё ё асбобҳои хурд, ба монанди камон ё абзорҳои буранда бошанд. Азбаски ҷамъоварии ғизо одатан ҳаракати доимиро дар бар мегирад ва ба ҷои тағйир додани манзара барои истеҳсолот, гирифтани ғизои табиии мавҷударо талаб мекунад, бисёре аз олимон қайд мекунанд, ки ҷамъоварии ғизо дар муқоиса бо дигар усулҳои истеҳсолот таъсири манфии ҳадди ақал ба муҳити зист дорад. Ҳарчанд ҷамъоварандагони ғизо одатан бо миқдори мутлақи ғизои мавҷуда дар як минтақаи мушаххас маҳдуданд, гурӯҳҳои шикорчӣ ба монанди [[мардуми Кунг]] дар [[Калахари|биёбони Калахари]] аксар вақт ҳамчун намунаи дорои парҳези гуногунранг ва сарфи вақти камтар дар як ҳафта барои дарёфти ғизо нисбат ба ҷомеаҳои кишоварзии интенсивӣ зикр мешаванд. [[Киштукори тағйирёбанда]]<ref>{{Citation |title=Shifting Cultivation |date=2013 |url=[https://www.cambridge.org/core/books/west-african-agriculture/shifting-cultivation/86296E9825018D16816A9B0C81A1090E](https://www.cambridge.org/core/books/west-african-agriculture/shifting-cultivation/86296E9825018D16816A9B0C81A1090E) |work=West African Agriculture |pages=43–49 |editor-last=Mackie |editor-first=J. R. |access-date=2023-07-04 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781316530122.006 |isbn=978-1-107-62535-8 |editor2-last=Faulkner |editor2-first=O. T.|url-access=subscription }}</ref> як усули истеҳсолот мебошад, ки истеҳсоли каминтенсивии ғизоҳои растанигиро дар бар мегирад; ин усул дар баъзе матнҳо бо номи боғдорӣ ё "кишоварзии сӯзондан" (slash and burn) низ маълум аст. Ҷомеаҳои боғдорӣ одатан дар деҳаҳои нимкӯчманчии иборат аз чандсад нафар зиндагӣ мекунанд, ки майдонро тоза карда, растаниҳои буридашударо месӯзонанд, то خاکстарро барои ғизо додани хок истифода баранд. Сипас, гурӯҳ дар ин майдони тозашуда зироат мекоранд ва онро дар тӯли чанд сол барои киштукор истифода мебаранд. Дар охири ин давра, тамоми деҳа ба ҷои нав мекӯчад ва равандро аз сар оғоз мекунад ва майдони кӯҳнаро барои даҳсолаҳо "партов" (fallow) мегузорад, то тавассути сабзиши дубораи растаниҳои худрӯй барқарор шавад. Ин маҳсулоти хурдро метавон тавассути парвариши чорво, шикори ваҳшӣ ва дар бисёр ҳолатҳо бо ҷамъоварии растаниҳои худрӯй такмил дод (Miller 2005; Park 2006). Ҳарчанд кӯчиши даврагӣ моликияти доимии мутлақи заминро истисно мекунад, баъзе ҷомеаҳои боғдор ҳудудҳои кунунии худро сахт муҳофизат мекунанд ва бар зидди гурӯҳҳои ҳамсоя зӯроварӣ нишон медиҳанд. Масалан, [[Наполеон Шаньон]] (1997) мардуми [[Янамамо]] дар [[Венесуэла]] ва [[Бразилия]]-ро ҳамчун "[[Одамони ҷанговар]]" тасвир мекунад, ҳарчанд дигарон ба гузориши Шаньон дар бораи ин ҷомеа хеле интиқодӣ муносибат кардаанд. Боғдорӣ инчунин метавонад парҳези васеъ ва дар баъзе ҳолатҳо ғизои бештарро дар як воҳиди замин нисбат ба ҷамъоварии ғизо таъмин кунад. Гарчанде ки зичии аҳолии боғдорон нисбат ба ҷамъоварандагони ғизо бештар аст, онҳо одатан нисбат ба онҳое, ки дигар усулҳои истеҳсолотро истифода мебаранд, зичии камтар доранд. Агар дар миқёси хурд, дар майдони калон ва бо давраҳои тӯлонии истироҳати замин амалӣ карда шавад, боғдорӣ нисбат ба кишоварзӣ ё индустриализм таъсири манфии камтар ба муҳити зист дорад, вале нисбат ба ҷамъоварии ғизо бештар аст (Miller 2005). Одатан, боғдорӣ бо иқтисодиёти навъи истеъмолӣ дар робита ба истеҳсолот ва тақсим мувофиқат мекунад. [[Чорводории кӯчӣ]], ки ҳамчун вобастагӣ ба маҳсулоти чорво дар якҷоягӣ бо анъанаи кӯчи мавсимии рамаҳо таъриф мешавад, ба боғдорӣ шабоҳат дорад, зеро он дар истифодаи майдони замин васеъ аст. Гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар ҷомеаҳои чорводор аз ҷиҳати шумора ва зичии аҳолӣ ба ҷомеаҳои боғдор монанданд. Ҷомеаҳои чорводор аксар вақт маҳсулоти ҳайвонотро бо ҷомеаҳои кишоварзӣ ба молҳои растанигӣ мубодила мекунанд, то парҳези худро пурра кунанд. Ҳаракати зуд-зуд маънои онро дорад, ки чорводории кӯчӣ таъсири экологии шабеҳ ба боғдорӣ дорад, ҳарчанд дар баъзе ҳолатҳо [[Чорвочаронии беш аз ҳад|чаронии беш аз ҳад]] ва таназзули замини натиҷавии он (нигаред ба зерфасли Глобализатсия ва Ғизо) мушоҳида шудааст. Чорводории кӯчӣ одатан вобастагии бештарро ба гӯшт ё дигар маҳсулоти ҳайвонот, ба монанди шир ё хун, нисбат ба дигар усулҳои истеҳсолот дар назар дорад. Ин усули истеҳсолот профили ҳуқуқи истифодаи шабеҳ ба киштукори тағйирёбанда дорад. Ба таври суннатӣ, чорводорӣ бо иқтисодиёти ба истеъмол асосёфта мувофиқат мекард, аммо дар даҳсолаҳои охир баъзе ҷомеаҳои чорводор, ба монанди [[Монголия|Муғулистон]], рамаҳои ҳайвонотро парвариш карда, тарзи зиндагии кӯчманчиро идома медиҳанд, вале чорворо асосан барои мубодилаи бозорӣ истеҳсол мекунанд. [[Кишоварзӣ]], ки баъзан ҳамчун кишоварзии интенсивӣ номида мешавад, тоза кардан ва истифода бурдани ҳамон як қитъаи заминро барои муддати тӯлонӣ, баъзан чанд насл, дар бар мегирад; он инчунин истифодаи испор (плуг) ва [[ҳайвоноти кашанда]]-ро дар омодасозии замин барои кишт ва парвариши зироатҳо дар назар дорад. Кишоварзӣ аксар вақт зичии хеле баланди аҳолиро нисбат ба дигар усулҳои истеҳсолот (ба истиснои индустриализм) дастгирӣ мекунад ва ҷомеаҳои кишоварзӣ метавонанд аз чанд ҳазор то миллионҳо нафарро дар бар гиранд. Гарчанде ки кишоварзӣ дар як воҳиди майдони замин нисбат ба усулҳои қаблан зикршуда ғизои бештар истеҳсол мекунад, тамоюли ҷомеаҳои кишоварзӣ ба тамаркуз ба зироатҳои нисбатан кам маънои онро дорад, ки ин ҷомеаҳо нисбат ба ҷомеаҳои шикорчӣ ва боғдор парҳезҳои хеле камтар гуногун доранд. Баъзе далелҳои археологӣ ва сангшудаҳо мавҷуданд, ки нишон медиҳанд аҳолие, ки аз ҷамъоварии ғизо ба кишоварзӣ мегузаранд, майл ба коҳиши қад, заифии мушакҳо ва дигар нишонаҳои норасоии ғизо (малнотритсия) доранд. Таҳқиқотҳо нишон доданд, ки кишоварзӣ ба таври парадоксалӣ ба аҳолии бештар, вале камтар солим дар як минтақаи муайян иҷозат медиҳад. Пайдоиши кишоварзӣ дар бисёр қисматҳои ҷаҳон оғози табақабандии иҷтимоиро бо тафовутҳои ҷиддӣ дар дастрасӣ ба захираҳо байни бахшҳои як ҷомеа нишон дод. Ин усули истеҳсолот инчунин эҳтимоли бештар дорад, ки моликияти доимии инфиродӣ ё оилавии қитъаҳои муайяни заминро нисбат ба усулҳои қаблан зикршуда дар назар дошта бошад. Кишоварзӣ ҳам бо иқтисодиёти истеъмолӣ ва ҳам бо бозорӣ ҳамроҳӣ кардааст, ки аксар вақт як ҷомеа то дараҷае ҳарду намуди иқтисодро нишон медиҳад ва нисбат ба усулҳои қаблан зикршуда ба муҳити зист таъсири манфитар мерасонад. [[Индустриализм]] кишоварзиро бо истеҳсоли саноатии механиконидашудаи молҳо тавассути истифодаи [[сӯзишвории истихроҷшаванда]] муттаҳид мекунад. Илова бар ин, ҷомеаҳои индустриалӣ таҷҳизоти механиконидашударо барои омода кардани замин барои кишт, ҷамъоварии ҳосил ва интиқоли ғизо ба маконҳои дур аз ҷое, ки зироатҳои аслӣ шинонда шудаанд, истифода мебаранд. Индустриализм тамоюлҳои шабеҳи кишоварзиро аз ҷиҳати зичии аҳолӣ ва таъсири экологӣ нишон медиҳад, аммо ба дараҷаи хеле бештар. Гуногунии парҳезӣ дар шароити усули истеҳсолоти индустриалӣ метавонад хеле тағйирёбанда бошад ва аз як тараф аз дастрасӣ ба ғизоҳои барои ниёзи маҳаллӣ истеҳсолшуда ва аз тарафи дигар аз сатҳи даромад ва қудрати харидории одамон нисбат ба ғизоҳои дар бозорҳои озуқаворӣ мавҷудбуда вобаста бошад (Leatherman and Goodman 2005). Гуногунии парҳезӣ ва саломатии ғизоӣ аксар вақт бо дараҷаи табақабандии иҷтимоӣ дар дохили ҷомеаи индустриалӣ ва баъзан байни ҷомеаҳо алоқаманд аст. Ба истиснои давлатҳои модели [[Иттиҳоди Шуравӣ|Шӯравӣ]], ҷомеаҳои индустриалӣ ба консепсияи ҳуқуқи моликияти хусусӣ ва ҷамъоварии фоида тавассути "соҳибкории озод" сахт асос ёфтаанд. Тамоюли умумӣ барои бисёре аз ҷомеаҳо дар тӯли чанд ҳазорсолаи охир ба сӯи кишоварзӣ ва дар ду асри охир ба сӯи индустриализм буд. Ҳарчанд ин ду усули истеҳсолот аз ҳеҷ нигоҳ нисбат ба дигар усулҳо комилан бартарӣ надоранд, ин воқеият, ки ҷомеаҳои истифодабарандаи онҳо майл ба доштани аҳолии калонтар, зичии бештари аҳолӣ ва сохтори мураккабтари иҷтимоӣ доранд, бо густариши ҷуғрофии ҷомеаҳои кишоварзӣ ва индустриалӣ бар ҳисоби ҷомеаҳое, ки ба дигар усулҳои истеҳсолот таъкид мекунанд, алоқаманд аст. Ҳамзамон бо ин тамоюл ба сӯи истеҳсолоти пуршиддати кишоварзӣ ва саноатӣ, болоравии парадигмаи иҷтимоӣ ва иқтисодии капитализм ба вуқӯъ пайваст, ки истеҳсол ва фурӯши молҳо ва хидматҳоро дар бозор бо мақсади ба даст овардани фоида дар назар дорад. Ин тамоюлҳо барои вазъи ғизоии инсон дар миқёси ҷаҳонӣ паёмадҳои амиқ доштанд. Барои муайян кардани он, ки чӣ гуна тамоюлҳои васеътари иқтисодӣ ва экологӣ ба низомҳои озуқавории ҷамоа, амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ таъсир мерасонанд, муҳим аст, ки яке аз муҳимтарин падидаҳои иқтисодӣ ва экологии имрӯза — [[Ҷаҳонишавӣ|ҷаҳонишавӣ]]-ро мухтасар шарҳ диҳем. Бахши навбатӣ робитаҳои байни тамоюлҳои иқтисодӣ ва идеологии асрҳои охир ва омилҳои экологии сиёсӣ-иқтисодиро, ки ба дастрасӣ ба ғизо ва вазъи ғизоӣ таъсир мерасонанд, баррасӣ мекунад. == Ҷаҳонишавӣ ва ғизо == === Хулосаи умумии ҷаҳонишавӣ === Гарчанде ки миқёс ва ҷанбаҳои ҷаҳонишавӣ (глобализатсия) дар шакли муосираш пайдоиши нисбатан нав доранд, падидаи васеътари робитаҳои ҷаҳонӣ тавассути паҳншавии фарҳангӣ ва тиҷорат чанд аср собиқа дорад. Сар аз охири асри понздаҳум, қудратҳои аврупоӣ берун аз қитъаи Аврупо густариш ёфта, дар Амрико, Осиёи Шарқӣ, Осиёи Ҷанубӣ, Австралия ва Океания мустамликаҳо (колонияҳо) бунёд карданд. Ин густариш аз нигоҳи тавлиди сарват дар Аврупо ва истихроҷи он дар ҷойҳои дигар, тағйироти фарҳангӣ дар аксари ҷомеаҳои ҷаҳон ва падидаҳои биологӣ, ба монанди ворид шудани чандин бемориҳои сироятӣ ба [[Нимкураи ғарбӣ]], ки боиси халалдоршавии азим ва коҳиши аҳолии ҷомеаҳои бумии он ҷо шуд, таъсири амиқ гузошт. Ин рӯйдодҳо на ба таври тасодуфӣ, балки дорои робитаҳои синергетикӣ буданд; дар як мисоли равшан, нобудшавии аҳолии [[Amerindian|Амрикои бумӣ]] тавассути бемориҳои сироятӣ аксар вақт пеш аз фатҳҳои минбаъдаи қудратҳои аврупоӣ сурат гирифта, онро осон мекард. Чунин фатҳҳо, дар навбати худ, аксар вақт ба ҳамбастагии дохилӣ, қобилияти аҳолӣ барои ба даст овардани захираҳои кофӣ барои истеъмоли худ ва уҳдадориҳои анъанавии иҷтимоӣ ва муҳити маҳаллии ҷомеаҳои мустамликашуда таъсири манфии ҷиддӣ расониданд. Барои фаҳмидани таъсири ҷаҳонишавӣ ба вазъи ғизоӣ ва амнияти озуқаворӣ, фаҳмидани шароити таърихие, ки ба ҷаҳонишавии муосир оварда расонидаанд ва то ҳол дар тафовутҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ, моддӣ ва ҷисмонӣ/саломатӣ байни (ва дар дохили) халқҳои гуногуни ҷаҳони имрӯза зоҳир мешаванд, муҳим аст. "The Rise of the Merchant, Industrialist, and Capital Controller", ки аз ҷониби Ричард Роббинс дар соли 2005 навишта шудааст, сенарияи фарзии хонандаро ҳамчун "тоҷири саргузаштҷӯ" истифода мебарад, то таърихи иқтисодии ҷаҳонро аз соли 1400 муфассал баён кунад. Дар соли 1400, Чин эҳтимолан мураккабтарин ҷомеаи космополитӣ ва технологӣ дар ҷаҳон буд. Он маркази тиҷорат дар канори Шарқи Наздик, Африқои Шарқӣ ва бандарҳои [[Баҳри Миёназамин]] маҳсуб мешуд. Аврупои Гарбӣ, ҳарчанд дар ин шабака нақш мебозид, ба ҳеҷ ваҷҳ дар он бартарӣ надошт; дар воқеъ, метавон дар бораи маргинализатсияи аврупоиҳо баҳс кард. Ин вазъият вақте тағйир ёфт, ки аврупоиҳо Амрикоро "кашф" карданд ва равандеро оғоз намуданд, ки бисёр ҷомеаҳоро халалдор ва аҳолии бумии Нимкураи Ғарбиро нобуд сохт. Парадигмаи бартари иқтисодии ин давра [[Меркантилизм]] буд, ки тавассути он тоҷирони аврупоӣ дар бозорҳои ҷаҳонӣ ва дар робита бо аристократияҳои ҳукмрони аврупоӣ ба қудрат расиданд. Роббинс мисолҳои муҳофизати ҳукуматро зикр мекунад, ки меркантилизмро дар шакли ҳуқуқҳои истисноии моликият ба ширкатҳои тиҷоратӣ ва артишҳое, ки дар сурати зарурат барои ҳифзи тиҷорат бо зӯр истифода мешуданд, осон мекарданд. Ӯ тафсилоти муҳофизати ҳукуматро баён мекунад, ба монанди он ки чӣ гуна Британияи Кабир саноати нассоҷии Ҳиндустонро нобуд кард ва он ҷомеаро ба воридкунандаи матоъ табдил дод. Дар баррасии [[Империализм]], капитализм ва болоравии корпоратсияҳо, Роббинс минбаъд тарзи табдил додани минтақаҳо/халқҳои гуногунро аз ҷониби "Ғарб" аз иштирокчиёни фаъол дар шабакаҳои тиҷоратии ҷаҳонӣ ба манбаъҳои ашёи хом ва истеъмолкунандагони содироти Аврупо ё [[Амрикои Шимолӣ]] муфассал шарҳ медиҳад. Ин таърихи тиҷорати ҷаҳонӣ барои баррасии масъалаҳои кунунии нобаробарии қудрат ва сарват муҳим аст. Интиқодҳои зиёде нисбат ба сиёсатҳои [[Бонки ҷаҳонӣ]] ва [[Сандуқи байналмилалии пул]] (IMF) дар тарғиби сармоягузории баланди сармоя дар кишварҳои рӯ ба рушд мавҷуданд (масалан, Weller et al. 2001; Fort et al. 2004). Нобаробариҳо дар дохили кишварҳо ва афзоиши сатҳи камбизоатӣ дар бисёр миллатҳо низ далелҳои боэътимод дар бораи он медиҳанд, ки мукофотҳои [[Ҷаҳонишавии иқтисодӣ|ҷаҳонишавии иқтисодӣ]] дар беҳтарин ҳолат нобаробаранд. Дар бораи ҷаҳонишавӣ ва афзоиши нобаробарии саломатӣ ҳам дар байни кишварҳо ва ҳам дар дохили онҳо адабиёти зиёде мавҷуд аст. Дар ниҳоят, [[Амартя Сен]] бо асари худ ''[[Development as Freedom]]'' (1999) меояд; дар ин ҷо Сен дар бораи он ки оё камбағалони ҷаҳон боз ҳам камбағалтар мешаванд ё на, розӣ нест, аммо инчунин таъкид мекунад, ки ин меъёр муҳимтарин нест. Ӯ баҳс мекунад, ки нобаробариҳои нисбӣ ва тафовутҳои қудрат муҳимтарин мушкилоти ҷаҳонишавӣ мебошанд. Сен изҳор медорад, ки афзоиши алоқаи байни ҷомеаҳои ҷаҳон метавонад манфиатҳои мусбат дошта бошад, аммо нобаробариҳо ва имкониятҳои истисмор бояд то ҳадди имкон коҳиш дода шаванд, агар онҳоро комилан нест кардан имконнопазир бошад. Сен заминаро барои як мавқеи мутавозин байни тарафдорон ва мухолифони ашаддии ҷаҳонишавӣ омода мекунад. Густариши босуръати капитализми ғарбӣ аз нигоҳи ҷуғрофӣ, сиёсӣ ва идеологӣ на танҳо мавриди интиқод, балки дар бисёр доираҳо мавриди ситоиш ҳам қарор гирифтааст. Оҷонсиҳои байналмилалӣ ва дуҷониба, аз қабили Бонки ҷаҳонӣ, СБП ва [[Агентии ИМА оид ба рушди байналмилалӣ]] (USAID), назарияҳои капиталистии бозори озодро дар барномаҳои рушд дар бисёр гӯшаҳои ҷаҳон васеъ истифода бурдаанд, ки ҳадафашон мусоидат ба рушди иқтисодӣ барои ҷамоаҳо ва давлатҳо ва коҳиш додани камбизоатӣ мебошад. Ба ҳамин монанд, шахсиятҳои маъруф ба монанди раиси собиқи [[Захираи федералии ИМА]] [[Алан Гринспен]] ва рӯзноманигори муқими ИМА [[Томас Фридман]] дар бораи имкониятҳои беҳбудии иқтисодӣ ва иҷтимоӣ дар кишварҳои пешрафта ва рӯ ба рушд, асосан тавассути афзоиши дастрасӣ ба таҳсилоти мувофиқ, технологияҳои мураккаби иртиботот ва нақлиёт ва парадигмаи "чандирии" иҷтимоӣ ва иқтисодӣ изҳори назар кардаанд. Ин идеологияи бозори озод инчунин дар сиёсатҳо ва расмиёти [[Созмони ҷаҳонии тиҷорат]] (СҶТ) ва бисёре аз корпоратсияҳои трансмиллӣ (TNC), ки аксари онҳо қароргоҳҳояшон дар кишварҳои пешрафта мебошанд, бартарӣ дорад. Болоравии капитализм ва ҷомеаи бозори озод дар воқеъ ноамнии озуқавориро дар байни камбағалони ҷаҳон аз сабаби сохтор ва вазифаи ҷомеаи капиталистӣ зиёд ва шадидтар кардааст, ки дар он танҳо онҳое, ки метавонанд ғизо бихаранд, ба захираи озуқавории бехатар ва кофӣ дастрасӣ доранд. Ғизо дигар ҳуқуқи инсон ба ҳаёт ва саломатӣ нест, аз сабаби муносибати капиталистӣ ба молсозии (коммодификатсия) ғизо дар ҷомеаи бозори озод, ки дар натиҷаи ҷаҳонишавӣ дар тамоми ҷаҳон паҳн шудааст. Корпоратсияҳои трансмиллӣ ва созмонҳои тиҷоратӣ ба монанди NAFTA ин муносибатро тавассути ҷорӣ кардани қонунҳо ва қоидаҳое, ки нобаробарии сарват ва тақсимоти нобаробари молҳои умумӣ, ба монанди ғизоро байни сарватмандон ва камбағалон боз ҳам амиқтар мекунанд, осон месозанд.<ref>{{cite journal|title=Health, Wealth and the Environment: the Impacts of the CUSTA, GATT and NAFTA on Canadian Food Security|journal=Toronto Food Policy Council Discussion Paper Series|date=August 1994|issue=Discussion Paper #2}}</ref> Бархлофи модели иқтисодии "ғарбӣ", аксари таҳқиқоти ибтидоии иҷтимоӣ дар бораи иқтисод бартарии ресипрокалиро (мутақобила) ҳамчун қувваи асосии пешбаранда дар ҷомеаҳои суннатии ғайриғарбӣ таъкид мекарданд. [[Marcel Mauss|Марсел Мосс]] ба туҳфа ҳамчун "падидаи куллии иҷтимоӣ", ки бо расму оинҳо ва аҳамияти иҷтимоию сиёсӣ ва инчунин моддӣ саршор аст, ишора мекард. Гарчанде ки баъзе ашёҳо, ба монанди дастбандҳо ё гарданбандҳои садафӣ дар ҳалқаи кула (kula ring), ки тавассути якчанд гурӯҳҳои ҷазираҳо дар наздикии соҳили [[Папуа Гвинеяи Нав]] мегузарад, метавонанд боиси ягон намуди рақобат дар асоси эътибор шаванд, шартҳои мубодила аз муомилаи пулӣ дар низоми муосири капиталистӣ ба таври назаррас фарқ мекунанд. Гарчанде ки [[Arjun Appadurai|Аппадураи]] дар воқеъ ашёи маросимиро ҳамчун як намуди мол тасвир мекунад, ӯ онҳоро таҳти шартҳои ба таври назаррас фарқкунанда аз намудҳои моли бозорӣ, ки одатан аз ҷониби иқтисоддонҳо баррасӣ мешаванд, мегузорад. Аннет Винер асарҳои қаблиро дар антропология ва ҷомеашиносӣ, ки ҷомеаҳои "содда"-ро ҳамчун истифодабарандаи версияи соддаи ресипрокалӣ тасвир мекарданд, интиқод мекунад. Новобаста аз мавқеи назариявии олимони иҷтимоӣ дар бораи иқтисодҳои суннатии ғайриғарбӣ, консенсус (иттифоқи оро) мавҷуд аст, ки чизҳои зарурии ҳаётӣ ба монанди ғизо ва об нисбат ба дигар намудҳои мол ё хидматҳо озодтар тақсим мешуданд. Ин динамика бо ворид шудани иқтисоди бозорӣ ба ҷомеа тағйир меёбад ва ғизо бештар ҳамчун мол баррасӣ мешавад, на ҳамчун неъмати иҷтимоӣ ё ҷузъи муҳими саломатӣ ва зиндамонии инсон. Сарфи назар аз нуқтаи назари умумии кас ба хароҷот ва манфиатҳои ҷаҳонишавии иқтисодӣ, дар таҳқиқоти иҷтимоӣ намунаҳои зиёди гурӯҳҳои одамоне мавҷуданд, ки пас аз ворид шудани иқтисоди бозории капиталистӣ ба минтақае, ки қаблан бештар ба истеҳсоли ҳаётӣ ва ресипрокалӣ асос ёфта буд, аз коҳиши вазъи ғизоӣ ранҷ мебаранд. Гарчанде ки амнияти озуқавории баъзе одамон метавонад бо дастрасӣ ба даромади доимӣ беҳтар шавад, бисёр одамон дар ҷамоаҳое, ки то кунун [[Иқтисоди ҳаётӣ|иқтисоди ҳаётӣ]] доштанд, метавонанд аз сабаби нокифоя будани даромад барои иваз кардани ғизоҳое, ки дигар дар хонавода истеҳсол намешаванд, ноамнии бештари озуқаворӣ ва вазъи бади ғизоиро эҳсос кунанд. Новобаста аз он ки афзоиши ноамнии озуқаворӣ ва нобаробарии иҷтимоию иқтисодӣ дар бисёр қисматҳои ҷаҳон дар даҳсолаҳои охир ҷузъи ҷудонашавандаи ҷаҳонишавӣ аст ё як "дарди муваққатии рушд" то он даме, ки рушди иқтисодӣ ба самаранокии комили худ расад, мавзӯи баҳс аст, аммо намунаҳои зиёди таҷрибавии ҷамоаҳо мавҷуданд, ки аз воситаҳои суннатии истеҳсоли ғизо ҷудо шудаанд ва наметавонанд дар иқтисоди нави бозорӣ музди кофӣ пайдо кунанд, то парҳези мутавозин ва аз ҷиҳати калориянокӣ кофиро таъмин намоянд. Якчанд омилҳое, ки ба амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ таъсир мерасонанд, аз падидаҳои бештар ҷисмонӣ, аз қабили таназзули замин ва азхудкунии замин, то чизҳои бештар фарҳангӣ ва сиёсӣ-иҷтимоӣ, ба монанди зироаткории пулии содиротӣ (cash cropping), делокализатсияи парҳезӣ ва молсозии ғизоро дар бар мегиранд; як огоҳии муҳим ин аст, ки ҳамаи ин тамоюлҳо бо ҳам алоқаманданд ва дар зери категорияи васеи халалдоршавии иҷтимоию фарҳангӣ ва иқтисодӣ дар доираи парадигмаи кунунии ҷаҳонишавӣ қарор мегиранд. === Таназзули замин === Гарчанде ки Blakie ва Brookfield ҷанбаҳои проблемавии таърифи [[Таназзули замин|таназзули замин]]-ро эътироф мекунанд (бо тафовутҳои таърифӣ, ки асосан аз олим ё ҷониби манфиатдор вобаста аст), онҳо идеяи умумии коҳиши ҳосилнокии хок ва коҳиши қобилияти як минтақаи муайяни заминро барои таъмини ниёзҳои зиндагии одамон дар муқоиса бо давраҳои қаблии таърихи башарият дар ҳамон минтақа баён мекунанд. [[Paul Farmer|Пол Фармер]] таъсири таназзули заминро дар қисми марказии [[Гаити]] ба қобилияти мардуми маҳаллӣ барои истеҳсоли ғизои кофӣ барои оилаҳои худ дар атрофи ҷамоаҳои худашон баррасӣ мекунад. Фармер норасоии ғизоро дар як деҳаи Гаити бо осебпазирӣ ба бемориҳои сироятӣ, аз ҷумла [[Бемории сил|туберкулез]] ва [[ВИЧ/СПИД]], ҳам аз нигоҳи эҳтимоли сироят ва ҳам шиддати симптомҳо барои шахсони сироятшуда вобаста медонад. Ҳарчанд фоизи ниҳоят пасти аҳолии ИМА, ки ба кишоварзӣ машғуланд, нишон медиҳад, ки дастрасии мустақим ба замини корам зарурати мутлақ барои амнияти озуқаворӣ ва саломатии ғизоӣ нест, таназзули замин дар бисёр кишварҳои рӯ ба рушд суръати муҳоҷират аз деҳот ба шаҳрро бо суръати бештаре нисбат ба он ки аксари шаҳрҳои калон қобилияти қабул доранд, метезонад. Leatherman ва Goodman инчунин ба таназзули замин ишора мекунанд, ки ҳамзамон бо коҳиши амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ дар баъзе ҷамоаҳои [[Мексика|иёлати Мексика]]-и [[Quintana Roo]] ба вуқӯъ меояд. Уолтер Эдгар робитаи байни таназзули замин ва халалдоршавии иқтисодӣ, инчунин мушкилоти ғизоиро дар иёлати [[Каролинаи Ҷанубӣ]]-и ИМА дар даҳсолаҳои пас аз давраи Реконструксия баррасӣ мекунад. Дар якҷоягӣ бо азхудкунии замин (land expropriation), таназзули замин таъсири кашидани истеҳсолкунандагони ноомодаи ҳаётӣ ё дигар деҳқононро ба иқтисоди бозории зудҳаракат ва мураккаб дорад, ки таҳти таъсири шадиди сиёсатмадороне мебошанд, ки аз ташвишҳо ва ҷаҳонбинии деҳқонони хурд дар кишварҳои рӯ ба рушд хеле дуранд. === Азхудкунии замин (Экспоприатсия) === Бо сабабҳои гуногун рух дода, азхудкунии замин ё халалдор кардани моликияти суннатии замин аз ҷониби манфиатҳои пурқувваттар, аз қабили нухбагони маҳаллӣ, ҳукуматҳо ё корпоратсияҳои трансмиллӣ, инчунин метавонад ба вазъи ғизоӣ таъсири ҷиддӣ расонад. Роббинс намунаҳоро дар Мексика муфассал баён мекунад, ки деҳқонон дар натиҷаи муттаҳидшавии [[Агробизнес]] дар доираи Шартномаи тиҷорати озоди Амрикои Шимолӣ (NAFTA) бо азхудкунии замин рӯ ба рӯ мешаванд; дар бисёр ҳолатҳо, ин истеҳсолкунандагони ҳаётӣ маҷбуранд ё ба шаҳрҳо муҳоҷират кунанд ё ба таври тасодуфӣ ҳамчун коргарони кишоварзӣ кор кунанд. Азбаски дар ин шароит аксари ғизо, агар на ҳамаи он, бояд харида шавад, амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоии ин иловаҳои нав ба сафи қувваи кории каммаҳорати камбағал аксар вақт коҳиш меёбад. Ангезаи дигари маъмул барои азхудкунии замин "рушди иқтисодӣ"-и ғайрикишоварзӣ, аксар вақт дар шакли сайёҳӣ (туризм) мебошад. Дар як мисол, Доналд МакЛеод маҳдуд кардани фаъолиятҳои ҳаётӣ, асосан моҳидорӣ ва киштукорро дар минтақаҳои [[Ҷазираҳои Канар]] дар баробари фишорҳои манфиатҳои сайёҳӣ, ки мехоҳанд зебоии "беолоиш"-и маконҳои барои олмониҳо ва дигар сайёҳон аз кишварҳои ИА хизматрасонро монополия кунанд, тасвир мекунад. Аҷиб ин аст, ки мардуми маҳаллӣ аз афзоиши сайёҳӣ манфиати пулии нисбатан кам мебинанд, зеро бисёр сафарҳо аз ҷониби ширкатҳои сайёҳии олмонӣ ба нақша гирифта шудаанд ва пеш аз расидани сайёҳон ба макони истироҳат пардохт карда мешаванд. Leatherman ва Goodman ва Daltabuit ба маҳдуд кардани заминҳои мавҷуда барои истеҳсоли суннатии боғдории "милпа" дар ҷамоаҳои иёлати Кинтана Роои Мексика дар баробари афзоиши талабот ба замин барои осоишгоҳҳо аз ҷониби манфиатҳои сайёҳӣ, таҳти сарпарастии ҳукумати миллии Мексика ишора мекунанд. Як сенарияи азхудкунии замин бо таърихи тӯлонӣ ин киштукори пулии содиротӣ (cash cropping) мебошад, ки дар он зироатҳои барои даромад аз содирот парваришёбанда нисбат ба зироатҳои барои истеъмоли маҳаллӣ парваришёбанда афзалият дода мешаванд. === Киштукори пулии содиротӣ (Cash cropping) === Дар асари ''[[Sweetness and Power]]'', ки аз ҷониби [[Sidney Mintz|Сидни Минтс]] дар соли 1985 навишта шудааст, намунаҳои кишти якказироатӣ (монокультура) ё шинондани майдонҳои азим бо як зироати пулӣ дар чандин ҷазираҳои Кариб, аз ҷумла Куба, муфассал баён шудаанд. Ӯ изҳор медорад, ки Куба аз як макони аз ҷиҳати иқтисодӣ гуногун бо бисёр истеҳсолкунандагони хурди ҳаётӣ ба як низоми плантатсияи якказироатӣ табдил ёфт, ки ба даромад аз зироати шакар ва воридоти зиёди ғизо дар асрҳои охири давраи мустамликадории Испания вобаста буд. Ӯ Кубаро ҳамчун намунаи афзоиши камбизоатӣ ва норасоии ғизо дар баробари афзоиши тамаркузи замин ва дигар захираҳо дар дасти афроди камшумор тасвир мекунад. Gross ва Underwood намунаи миёнаҳои асри бистумро дар бораи пайдоиши истеҳсоли сизал дар [[Шимолу шарқи Бразилия]] нишон медиҳанд. Ин муаллифон давраи бади ваъдаҳои иҷронашудаи истеҳсоли [[Sisal|сизал]]-ро барои хоҷагиҳои хурд муфассал баён мекунанд; азбаски соҳибони мошинҳои коркарди сизал хоҷагиҳои хурдро сазовори вақти худ намедонистанд, соҳибони хурд наметавонистанд сизали худро коркард кунанд ва фурӯшанд ва аксар вақт маҷбур мешуданд, ки ҳамчун коргар дар хоҷагиҳои калон кор кунанд. Сизал ҳамчун зироати махсусан зараровар зикр мешавад, зеро пас аз ворид шудан нест кардани он душвор аст ва истеҳсоли минбаъдаи ҳаётиро амалан ғайриимкон месозад. Ин мақола як вазъияти маъмулии хонаводаҳоро баррасӣ мекунад, ки дар тақсимоти ғизо ба мардони коргар афзалият дода, кӯдакони рӯ ба рушдро дар баробари норасоии ғизо, махсусан камғизоӣ ва норасоии микронутриентҳо ва ҳамаи мушкилоти марбути он қарор медиҳанд. Эдгар баррасӣ мекунад, ки чӣ гуна шинондани истисноии пахта дар ҷанубу шарқи Иёлоти Муттаҳида дар охири асри нуздаҳ ва аввали асри бистум боиси таназзули ҷиддии замин гашта, ба азхудкунии зиёди замин аз деҳқонони хурд оварда расонд ва дар заминаи норасоии густурдаи ғизо ба вуқӯъ пайваст. Махсусан дар версияи мураккаб ва босуръати ҷаҳонишавии имрӯза, киштукори пулии содиротӣ бо делокализатсияи парҳезҳо ва молсозии ғизо зич алоқаманд аст ва барои амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ паёмадҳои амиқ, ҳарчанд гуногун дорад '''Делокализатсия ва молсозии ғизо''' Дар мақолаи "Diet and Delocalization: Dietary Challenges since 1750", Пелто ва Пелто рушди таърихии ҳамзамони капитализми ҷаҳонӣ ва делокализатсияи парҳезиро пайгирӣ мекунанд — раванде, ки дар он қисми афзояндаи парҳези хонавода ё ҷамоа аз масофаҳои торафт дуртар аз худи он ҷамоа ворид мешавад. Олимони соҳаи ғизо ба таври возеҳ қайд мекунанд, ки делокализатсия ҳатман боиси афзоиши ноамнии озуқаворӣ ва норасоии ғизо намегардад, балки дастрасӣ ба парҳези мувофиқ торафт бештар аз назорати маҳаллӣ берун шуда, ба дастрасӣ ба пули нақд ё дигар захираҳои қиматбаҳои ғайриғизоӣ вобаста мешавад. Лезерман ва Гудман натиҷаи ҷолиби таҳқиқоти худро дар Кинтана Роо баррасӣ мекунанд, ки дар он ҳам гурӯҳҳои дорои амнияти озуқавории беҳтарин ва ҳам гурӯҳҳои дорои бадтарин вазъи ғизоӣ дар соҳаҳои хидматрасонии марбут ба сайёҳӣ кор мекарданд, дар ҳоле ки гурӯҳи миёна ҷамоаи боғдории "милпа" буд. Онҳо байни шахсони дорои шуғли устувор ва даромад, ки мунтазам ба намудҳои гуногуни ғизо дастрасӣ доранд ва онҳое, ки шуғли тасодуфӣ дошта, барои таъмини калорияи кофии хонавода мубориза мебаранд ва гуногунии парҳезии паст доранд, тафовут мегузоранд. Хулосаи асосии ин мисолҳо на дар он аст, ки делокализатсия комилан манфӣ мебошад, балки он майл дорад нобаробарии амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоиро дар дохили гурӯҳҳои иҷтимоӣ ва байни онҳо афзоиш диҳад, ки дар натиҷа баъзе бахшҳо аз таназзули шадиди ҳарду ранҷ мебаранд. Бо делокализатсия молсозии (коммодификатсияи) ғизо зич вобаста аст, ки он баррасии ғизоро пеш аз ҳама ҳамчун моли бозорӣ дар назар дорад, на авлавият додан ба истифодаҳои дигар, аз қабили зиндамонӣ, ҳуқуқи инсон ё муносибатҳои иҷтимоӣ. Дюи таъсири зараровари молсозии ғизоро барои ҷамоаҳои деҳоти Амрикои Марказӣ, аз ҷумла коҳиши амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоиро тасвир мекунад. Бисёре аз адабиёти марбут ба сайёҳӣ афзоиши назарраси молсозии ғизоро пас аз ворид шудани сайёҳӣ ҳамчун шакли рушди иқтисодии бозорӣ нишон медиҳанд. Дюи ва Роббинс инчунин қайд мекунанд, ки вақте ғизо пеш аз ҳама ҳамчун мол аз ҷониби доираҳои пурқувват дида мешавад, ин идеология на танҳо делокализатсияро зиёд мекунад, балки боиси таназзул ва азхудкунии замин низ мегардад, зеро соҳибони нухбаи замин ё корпоратсияҳои трансмиллӣ дар раванди кишти якказироатӣ дар масоҳати васеъ бо мақсади ба даст овардани фоидаи максималӣ аз фурӯши хориҷӣ, халалдоршавии азими иҷтимоӣ ва экологӣ эҷод мекунанд. Дар воқеъ, делокализатсия ва молсозӣ дорои иқтидори назаррас барои коҳиш додани амнияти озуқаворӣ ва вазъи ғизоӣ дар ҷамоаҳои камбағали бисёр минтақаҳои ҷаҳон мебошанд. '''Саломатии парҳезӣ''' Дар робита ба амнияти озуқаворӣ ва гуногунии парҳезӣ, ки мувофиқан ҳамчун дастрасии боэътимод ба калорияи кофӣ ва дастрасӣ ба намудҳои гуногуни макро ва микронутриентҳо барои нигоҳ доштани мувозинати ғизоӣ таъриф мешаванд, молсозии ғизо дар коҳиш додани назорати аҳолии маҳаллӣ бар истеҳсоли маҳсулоти ҳаётии худашон нақши калидӣ мебозад. Делокализатсияи низомҳои озуқаворӣ, ки Пелто ва Пелто{{sfn|Pelto|Pelto|2000}} онро ҳамчун берун овардани истеҳсоли ғизо аз заминаи истеъмоли маҳаллӣ ва пайваст кардани он ба низомҳои бозории ҷуғрофӣ васеътар таъриф мекунанд, метавонад боиси халалдоршавии шадиди фарҳангӣ ва ғизоӣ гардад. Ба ҳамин монанд, молсозии низомҳои озуқаворӣ, ки ҳамчун тағйири парадигма аз истеъмоли ҳаётӣ ё аҳамияти иҷтимоӣ ба сӯи муносибат ба ғизо ҳамчун моли бозорӣ таъриф мешавад,{{sfn|Dewey|1989}} метавонад ба саломатии парҳезӣ ва инчунин ҳувияти коллективӣ таъсир расонад. Молсозӣ майл дорад амнияти озуқаворӣ ва гуногунии парҳезиро аз шабакаҳои мутақобилаи хешутаборӣ ё дигар шабакаҳои тақсимоти ресипрокалӣ ба сӯи масъалаи рақобати озод дар бозор равона кунад; дар воқеъ, молсозӣ аксар вақт бо харобшавии низомҳои "имтиёзҳои озуқаворӣ" (food entitlements) алоқаманд аст, ки ҳамчун меъёрҳои фарҳангӣ ё иҷтимоӣ барои таъмини дастрасӣ ба ғизо барои ҳамаи аъзоёни як гурӯҳи иҷтимоӣ таъриф мешаванд.{{sfn|Leatherman|Goodman|2005}}{{sfn|Messer|Cohen|D’Costa|1998}} Таъсири зараровари норасоии сабук ва мӯътадили ғизо (MMM) на танҳо ба нокифоягии калория (ки аксар вақт бо ноамнии озуқаворӣ алоқаманд аст), балки ба гуногунии пасти парҳезӣ, махсусан маҳдудияти дастрасӣ ба сафедаҳо, карбогидратҳои мураккаб, руҳ (синк), оҳан ва дигар микронутриентҳо дахл дорад.{{sfn|Leatherman|Goodman|2005}}{{sfn|Crooks|1998|pp=339-355}} Роҳҳои таъсири мутақобилаи камғизоӣ ва норасоии микронутриентҳо бо дигар паёмадҳои саломатӣ [[Матнҳои зиёд|хеле зиёданд]]. Намоёнтарин зуҳуроти MMM ин қадпастӣ (stunting) мебошад, ки ҳамчун қад ва/ё вазни камтар аз меъёри стандартӣ барои як гурӯҳи синну соли мушаххас таъриф мешавад. Бо вуҷуди ин, қадпастӣ на танҳо фарқияти оддӣ дар қад ва вазн аст, балки бо доираи васеи таъсирот ба саломатӣ алоқамандӣ дорад.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=237-51}} Сатҳи фаъолияти ҷисмонӣ, ки бо қадпастӣ зич вобаста аст, бо вазъи ғизоӣ робитаи мустақим дорад ва ба рушди кӯдак таъсир мерасонад. Кӯдакони гирифтори камғизоии музмин нисбат ба гурӯҳҳои дорои ғизои иловагӣ ё онҳое, ки ғизои мувофиқ мегиранд, фаъолияти ҷисмонии камтар нишон медиҳанд.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=249-251}}{{sfn|Allen|1984|pp=172-73}} Шояд муҳимтарин паҳлӯҳои рушди инсон, ки бо сатҳи ғизо алоқаманданд, рафтор ва маърифат (когнитивӣ) мебошанд; рушд дар ин ду соҳа метавонад ба имкониятҳои зиндагии афрод ва аҳолӣ таъсири амиқ расонад. Дар муқоисаи гурӯҳи кӯдакони ҷануби Мексика, ки гирифтори MMM буданд, бо гурӯҳи ҳамон минтақа, ки иловаҳои ғизоӣ мегирифтанд, Чавез ва ҳамкоронаш{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000}} робитаи байни MMM ва нишондиҳандаҳои пасти мактабиро нишон доданд; кӯдакони бе иловаҳои ғизоӣ иштироки камтар, дараҷаи баланди парешонии диққат дар дарс, хоб рафтан дар синф ва натиҷаҳои паст дар тестҳои стандартиро нишон доданд. Илова бар ин, кӯдакони камғизо дар тестҳои [[Зарибӣ ҳуш|зариби ҳуш]] (I.Q.) нисбат ба ҳамсолони худ, ки ғизои хуб мегирифтанд, холҳои камтар ба даст оварданд.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=248-249}} Аз ҳамаи ҷанбаҳои мавҷудияти инсон, [[Афзоиш|тавлиди ҷинсӣ]] метавонад муфассалтарин робитаро бо камғизоӣ дошта бошад. Дар байни аҳолии гирифтори MMM, давраи ҳайз (менархе) дертар (15,5 сол) нисбат ба аҳолии дорои ғизои мувофиқ оғоз мешавад; [[Менопауза|яائсгии]] барвақти миёна (40,5 сол) давраи репродуктивиро барои занон дар минтақаи таҳқиқоти Чавез ва ҳамкоронаш нисбатан кӯтоҳ мекунад.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=236, 239}} Аз сабаби давраҳои тӯлонии аменореяи пас аз таваллуд, фосилаи байни таваллудҳо ба ҷои 19 моҳ ба ҳисоби миёна 27 моҳро ташкил медод.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|pp=236, 239}} Ҳарчанд фосилаи тӯлонии байни таваллудҳо метавонад ба назорати афзоиши аҳолӣ кӯмак кунад, далелҳои пешниҳодкардаи Чавез ва ҳамкоронаш{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000}} маҳдуд шудани интихоби репродуктивӣ ва мутобиқшавиро аз сабаби камғизоӣ нишон медиҳанд. Ин таҳқиқот инчунин MMM-и модаронро бо маргу мири баланди навзодон ва кӯдакони хурдсол алоқаманд кард.{{sfn|Chavez|Martinez|Soberanes|2000|p=236}} Дигар таъсири MMM, ки барои имкониятҳои зиндагӣ муҳим аст, қобилияти корӣ мебошад; MMM як шакли даврии коҳиши қобилияти корӣ ва мукофотҳои онро нишон дода, мушкилотро боз ҳам шадидтар мекунад. Аллен{{sfn|Allen|1984}} робитаи байни коҳиши нишондиҳандаҳои VO2 max дар байни аҳолии MMM ва коҳиши қувваи мушакҳо ва тобовариро дар иҷрои корҳои вазнини ҷисмонӣ дарёфт кард. Ҳарчанд ангезаи шахсӣ метавонад ба иҷрои кори фардӣ таъсири мусбати қавӣ дошта бошад, рушди беҳтари мушакҳо, ки бо таърихи ғизои мувофиқ алоқаманд аст, қобилияти умумии кориро новобаста аз кӯшиш зиёд мекунад. Дар байни найшакарбурони [[Ямайка]], онҳое, ки ҷуссаи муътадил доштанд, нисбат ба онҳое, ки қадпаст буданд, найшакари бештар мебуриданд. Як тафовути фарҳангӣ дар ин тамоюл дар байни коргарони MMM-и [[Гватемала]] мушоҳида шуд, ки кӯшиши кории баробар ба ҳамкорони хубғизои худро ба харҷ медоданд, аммо майл доштанд, ки вақти холии худро ба ҷои фаъолиятҳои фароғатӣ ё иҷтимоӣ, ба истироҳат сарф кунанд.{{sfn|Allen| 1984|p=173}} Дар иқтисодҳои музднок, ки коргарон мутаносибан ба маҳсулнокии худ музд мегиранд, коҳиши қобилияти корӣ метавонад ба коҳиши амнияти озуқаворӣ ва афзоиши хатари MMM табдил ёбад. Илова бар ин, камғизоӣ ва [[Бемориҳои сироятӣ|бемориҳои сироятӣ]] робитаи синергетикӣ доранд, ки метавонад боиси бадшавии пай дар пайи саломатӣ гардад. Тибқи гуфтаи Аллен,{{sfn|Allen|1984}} сатҳи пайдоиши бемориҳои сироятӣ байни аҳолии MMM ва аҳолии дорои ғизои мувофиқ ба таври назаррас фарқ намекунад, аммо давомнокӣ ва шиддати давраҳои беморӣ барои аҳолии MMM бештар аст.{{sfn|Allen|1984}} Сабаби асосии ин тафовут дар он аст, ки бемории сироятӣ аксар вақт боиси бад шудани истеъмоли ғизо ва ҷабби моддаҳои ғизоӣ мегардад. Одамони бемор на танҳо кам хӯрок мехӯранд, балки он чизе, ки мехӯранд, аз сабаби дилбеҳузурӣ ва исҳол аксар вақт манфиати ҳадди ақал дорад.{{sfn|Allen|1984|p=169}} Дар канори MMM аз ҳисоби камғизоӣ ё норасоии микронутриентҳо, зиёдғизоӣ (over-nutrition), ки ҳамчун истеъмоли аз ҳад зиёди калория нисбат ба ҳаҷми бадан ва сатҳи фаъолияти ҷисмонӣ таъриф мешавад,{{sfn|Crooks|2000}} инчунин ба як мушкили торафт муҳим барои аксари нуқоти ҷаҳон табдил меёбад. [[Зиёдғизоӣ]] бо фарбеҳӣ алоқаманд карда шудааст, ки онро USDA{{sfn|USDA|2005}} ва МакЮэн ва Симан{{sfn|McEwen|Seeman|1999}} бо афзоиши хатари [[Диабети қанд|диабети навъи II]], [[Бемориҳои дилу раг]] ва сактаи мағзӣ алоқаманд медонанд. Зиёдғизоӣ инчунин аксар вақт бо ҳамзамонии кифоятии калория (ё зиёдатии он) ва норасоии микронутриентҳо алоқаманд аст, ки ин ҳолат бештар дар ҷойҳое дида мешавад, ки ғизоҳои коркардшуда (дорои калорияи баланд, вале моддаҳои ғизоии кам) дар парҳез бартарӣ пайдо мекунанд.{{sfn|Crooks|2000}}{{sfn|USDA|2005}}{{sfn|Evans|1986}} Лезерман ва Гудман{{sfn|Leatherman|Goodman|2005}} ва Гест ва Ҷонс{{sfn|Guest|Jones|2005}} ҳамоҳангии афзояндаи қадпастӣ ва дигар нишонаҳои MMM-ро бо фарбеҳӣ дар кишварҳои рӯ ба рушд, баъзан дар дохили як ҷамоа, баррасӣ мекунанд. Ин тамоюлро метавон бо тағйирёбии иқтисод ва рафтори ғизоӣ дар қисми зиёди ҷаҳон таҳти ҷаҳонишавии иқтисодии муосир вобаста кард. Инчунин таҳқиқоти гузаронидаи Батен ва Блум тағйиротро дар таъсири парҳези мушаххаси аҳолӣ байни солҳои 1870 ва 1989 нишон доданд. Бозёфти муҳими таҳқиқот ин буд, ки таъсири сафеда ба қади афрод дар нимаи дуюми давраи мушоҳида (яъне солҳои 1950-1989) аҳамияти камтар пайдо кард. Гузашта аз ин, манбаъҳои асосии сафеда низ тағйир ёфтанд. Ин ба рушди технологияҳо ва тиҷорати ҷаҳонӣ вобаста буд, ки ба ҳамин тартиб норасоии ғизоро коҳиш доданд.<ref>{{cite journal |last1=Baten |first1=Jörg |last2=Blum |first2=Matthias |title=Why are you tall while others are short? Agricultural production and other proximate determinants of global heights |journal=European Review of Economic History |date=1 May 2014 |volume=18 |issue=2 |pages=144–165 |doi=10.1093/ereh/heu003 |url=[https://qub.elsevierpure.com/en/publications/01600055-feb3-4596-9c69-4e66853c2033](https://qub.elsevierpure.com/en/publications/01600055-feb3-4596-9c69-4e66853c2033) }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Нигаред инчунин == * [[Geography of food|Ҷуғрофияи ғизо]] * [[Food sovereignty|Ихтиёри озуқаворӣ]] == Ёддоштҳо == {{Reflist|colwidth=20em}} == Манобеъ == *{{cite journal |last= Allen |first= Lindsay H. |year= 1984 |title= Functional Indications of Nutritional Status of the Whole Individual or the Community |journal= Clinical Nutrition |volume= 3 |pages= 169–174 | issue=5}} *{{cite book |last= Aminian |first= Nathalie |author2=K.C. Fung |author3=Francis Ng |year= 2008 |title= Integration of Markets versus Integration of Agreements |publisher= World Bank Policy Research Working Paper 4546}} *{{cite book |last1= Arbache |first1= Jorge |first2=Delfin S.|last2=Go |first3=John|last3=Page |year= 2008 |title= Is Africa's Economy at a Turning Point? |publisher = World Bank Policy Research Working Paper 4519}} *{{cite book |last1= Armelagos |first1= George J. |first2=Alan H.|last2=Goodman |year= 1998 |chapter= Race, Racism, and Anthropology|title=Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Thomas L.|editor2-last=Leatherman|location= Ann Arbor, Michigan |publisher= University of Michigan Press}} *{{cite book |editor-last= Appadurai |editor-first= Arjun |year= 1986 |chapter= Introduction: Commodities and the Politics of Value|title=The Social Life of Things: Commodities in Cultural Perspective |url= https://archive.org/details/sociallifeofthin0000unse |location= Cambridge |publisher= Cambridge University Press}} *{{cite book |editor1-last= Blaikie |editor1-first= Piers|editor2-last=Harold|editor2-first=Brookfield|year= 1987 |chapter= Approaches to the Study of Land Degradation|title=Land Degradation and Society |url= https://archive.org/details/landdegradations0000blai |location= London |publisher= Methuen}} *{{cite book |last= Chagnon |first= Napoleon |year= 1997 |title= Yanamamo |location= Fort Worth, Texas |publisher= Harcourt Brace College Publishers}} *{{cite book |last1= Chavez |first1= Adolfo |first2=Celia|last2=Martinez |first3=Beatriz|last3=Soberanes |year= 2000 |chapter= The Effects of Malnutrition on Human Development: a 24-year Study of Well –Nourished and Malnourished Children Living in a Poor Mexican Village|title= Nutritional Anthropology: Biocultural Perspectives on Food and Nutrition|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Darna L.|editor2-last=DuFour|editor3-first=Gretel H.|editor3-last=Pelto|location= Mountain View, California |publisher= Mayfield Publishing Company}} *{{cite book |last= Crooks |first= Deborah |year= 1998 |chapter= Poverty and Nutrition in Eastern Kentucky: The Political Economy of Childhood Growth|title=Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Thomas L.|editor2-last=Leatherman|location= Ann Arbor, Michigan |publisher= University of Michigan Press}} *{{cite journal |year=2000 |title= Food Consumption, Activity, and Overweight Among Elementary School Children in an Appalachian Kentucky Community |journal= American Journal of Physical Anthropology |pmid=10813699 |volume= 112 |issue=2 |pages= 159–170 |doi=10.1002/(SICI)1096-8644(2000)112:2<159::AID-AJPA3>3.0.CO;2-G |last=Crooks|first=Deborah L.}} *{{cite book |last1=Daltabuit |first1= Magli |first2=Thomas L.|last2=Leatherman |year= 1998 |chapter= The Biocultural Impact of Tourism on Mayan Communities|title=Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Thomas L.|editor2-last=Leatherman|location= Ann Arbor, Michigan |publisher= University of Michigan Press}} *{{cite book |last= Daltabuit |first= Magli |year= 2000 |title= Tourism, Health Social Change Among the Maya of Quintana Roo: Preliminary Report. |publisher= Unpublished Manuscript}} *{{cite book |last= David |first= Antonio C. |year= 2007 |title= Controls on Capital Inflows and External Shocks. |publisher= World Bank Policy Research Working Paper 4176}} *{{cite journal|doi= 10.1016/0277-9536(89)90097-X|last= Dewey |first= Kathryn G. |year= 1989 |title= Nutrition and the Commoditization of Food Systems in Latin America and the Caribbean |journal= Social Science and Medicine |volume= 28 |pages= 415–424 | issue=5|pmid= 2648596}} *{{cite journal |last= Evans |first= David K.|year= 1986 |title= Roatán Island: a Quarter Century of Demographic and Nutritional Change |journal= Collegiate Anthropology |volume= 10 |pages= 81–89 | issue=1}} *{{cite book |last= Edgar |first= Walter |year= 1998 |title= South Carolina: a History |url= https://archive.org/details/southcarolinahis0000edga |location= Columbia, South Carolina |publisher= University of South Carolina Press}} *{{cite book |last= Farmer |first= Paul |year= 1992 |title= AIDS and Accusation: Haiti and the Geography of Blame |url= [https://archive.org/details/aidsaccusationha00farm](https://archive.org/details/aidsaccusationha00farm) |url-access= registration |location = Berkeley |publisher= University of California Press}} *{{cite book |last= Farmer |first= Paul |year= 1999 |title= Infections and Inequalities: the Modern Plagues |url= https://archive.org/details/infectionsinequa0000unse |location= Berkeley |publisher= University of California Press}} *{{cite web |last= Fore |first= Henrietta H. |year= 2008 |title= Remarks by Henrietta H. Fore. Electronic Document |url= [http://www.usaid.gov/about_usaid/](http://www.usaid.gov/about_usaid/) |archive-url= [https://web.archive.org/web/20030801082641/http://www.usaid.gov/about_usaid/](https://web.archive.org/web/20030801082641/http://www.usaid.gov/about_usaid/) |url-status= dead |archive-date= August 1, 2003 |access-date= 2008-04-27 }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book |last= Fort |first= Meredith |editor-first=Mary Ann|editor-last=Mercer |editor2-first=Oscar|editor2-last=Gish |year= 2004 |title= Sickness and Wealth: the Corporate Assault on Global Health |url= [https://archive.org/details/sicknesswealthco0000fort](https://archive.org/details/sicknesswealthco0000fort) |url-access= registration |location= Cambridge, Massachusetts |publisher= South End Press}} *{{cite book |last= Friedman |first=Thomas L. |year= 2005|title= The World is Flat: a Brief History of the Twenty First Century |url= [https://archive.org/details/worldisflatbri00frie](https://archive.org/details/worldisflatbri00frie) |url-access= registration |location= New York |publisher=Farrar, Straus, and Giroux |isbn=9780374292881 }} *{{cite book |last= Godelier |first= Maurice |year= 1998 |title= The Enigma of the Gift in Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology |location= Chicago |publisher= University of Chicago Press}} *{{cite book |last= Goodman |first= Alan H. |author2=Ann Arbor |title= The Biological Consequences of Inequality in Antiquity |location= Michigan |publisher= University of Michigan Press}} *{{cite book |last= Arbor |first= Ann |editor-last=Goodman|editor-first=Alan H. |editor2-first=Thomas L.|editor2-last=Leatherman |year= 1998 |title= Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology |url= https://archive.org/details/buildingnewbiocu0000unse |location= Michigan |publisher= University of Michigan Press | isbn = 978-0-472-06606-3}} *{{cite book|last=Greenspan|first=Alan|year=2007|title=The Age of Turbulence: Adventures in a New World|url=https://archive.org/details/ageofturbulencea0000gree|location=New York|publisher=Penguin Press}} *{{cite journal|last1=Gross|first1=Daniel G.|first2=Barbara A.|last2=Underwood|year=1971|title=Technological Change and Caloric Cost: Sisal Agriculture in Northeastern Brazil|journal=American Anthropologist|volume=73|number=3|pages=725–40|doi=10.1525/aa.1971.73.3.02a00130|doi-access=free}} *{{cite book|last1=Guest|first1=Greg|first2=Eric C.|last2=Jones|year=2005|chapter=Globalization, Health and the Environment: an Introduction.|title=Globalization, Health, and the Environment|editor-first=G.|editor-last=Guest|location=Lanham|publisher=Altamira Press}} *{{cite journal|last1=Himmelgreen|first1=David A.|first2=Nancy Romero |last2= Daza|first3=Maribel|last3=Vega|first4=Humberto Brenes|last4=Cambronero|first5=Edgar|last5=Amador|year=2006|title="The Tourist Season Goes Down but not the Prices.": Tourism and Food Insecurity in Rural Costa Rica|journal=Ecology of Food and Nutrition|volume=45|issue=4|pages=295–321|doi=10.1080/03670240600848753|bibcode=2006EcoFN..45..295H |s2cid=72252137}} *{{cite web|author=International Monetary Fund|year=2008|title=About the IMF|url=[http://www.imf.org/external/about.htm](http://www.imf.org/external/about.htm)|access-date=April 8, 2008}} *{{cite journal | last1 = Leatherman | first1 = Thomas L. | last2 = Goodman | first2 = Alan | year = 2005 | title = Coca-colonization of Diets in the Yucatán | journal = Social Science and Medicine | volume = 61 | issue = 4| pages = 833–46 | doi = 10.1016/j.socscimed.2004.08.047 | pmid = 15950095 }} *{{cite journal | last1 = MacLeod | first1 = Donald V. L. | year = 1999 | title = Tourism and Globalization of a Canary Island | journal = The Journal of the Royal Anthropological Institute | volume = 5 | issue = 3| pages = 443–56 | doi = 10.2307/2661277 | jstor = 2661277 }} *{{cite book|last=MacLeod|first=Donald V. L.|year=2004|title=Tourism, Globalization and Cultural Change: an Island Community Perspective|url=https://archive.org/details/tourismglobalisa0000macl|location=Toronto|publisher=Channel View Publications}} *{{cite book|last=Malinowski|first=Bronislaw|year=1961|title=Argonauts of the Western Pacific|location=Long Grove, Illinois|publisher=Waveland Press, Inc.}} *{{cite book|last=Mauss|first=Marcel|date=1990|orig-date=1950|title=The Gift: the Form and Reason for Exchange in Archaic Societies|url=https://archive.org/details/giftformreasonfo0000marc|location=New York|publisher=Norton}} *{{cite web|last1=McEwen|first1=Bruce|first2=Teresa|last2=Seeman|year=1999|title=Allostatic Load (Summary)|publisher=John D. and Catherine T. MacArthur Research Network on Socioeconomic Status and Health|url=[http://www.macses.usf.edu/Research/Allostatic/notebook/allostatic.html](http://www.macses.usf.edu/Research/Allostatic/notebook/allostatic.html)}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book|last1=Messer|first1=Ellen|first2=Marc J.|last2=Cohen|first3=Jashinta|last3=D’Costa|year=1998|title=Food from Peace: Breaking the Links Between Conflict and Hunger In Food, Agriculture, and the Environment. Discussion Paper 24.|location=Washington|publisher=IFPRI}} *{{cite book|last=Mintz|first=Sidney|year=1985|title=Sweetness and Power: the Place of Sugar in Modern History|url=https://archive.org/details/sweetnesspowerpl0000mint_l4p2|location=New York|publisher=Penguin}} *{{cite book|last=Miller|first=Barbara D.|year=2005|title=Cultural Anthropology|edition=3rd|location=Boston|publisher=Pearson Education, Inc.}} *{{cite book|last=Park|first=Michael A.|year=2006|title=Introduction Anthropology: an Integrated Approach|edition=3rd|location=Boston|publisher=Pearson Education, Inc.}} *{{cite book|last=Polanyi|first=Karl|year=1957|chapter=The Economy as Instituted Process|title=Trade and Market in the Early Empires|url=https://archive.org/details/trademarketinear0000unse_v0e8|editor1-first=Karl|editor1-last=Polanyi|editor2-first=Conrad|editor2-last=Arensberg|editor3-first=Harry|editor3-last=Pearson|location=New York|publisher=Free Press}} *{{cite journal|last1=Pelto|first1=Gretel H.|first2=Pertti J.|last2=Pelto|year=1989|title=Small but Healthy? An Anthropological Perspective|journal=Human Organization|volume=48|number=1|pages=11–15|doi=10.17730/humo.48.1.eu7v81qn71w172tu}} *{{cite book|last1=Pelto|first1=Gretel H.|first2=Pertti J.|last2=Pelto|year=2000|chapter=Diet and Delocalization: Dietary Changes Since 1750|title=Nutritional Anthropology: Biocultural Perspectives on Food and Nutrition|editor1-first=Alan H.|editor1-last=Goodman|editor2-first=Darna L.|editor2-last=Dufour|editor3-first=Gretel H.|editor3-last=Pelto|location=Mountain View, California|publisher=Mayfield Publishing Company}} *{{cite book|last=Robbins|first=Richard H.|year=2005|title=Global Problems and the Culture of Capitalism|url=https://archive.org/details/globalproblemscu0000robb_3ed|edition=3rd|location=Boston|publisher=Allyn and Bacon}} *{{cite book|last=Sahalins|first=Marshall|year=1972|title=Stone Age Economics|location=Chicago|publisher=Aldine}} *{{cite book|last=Saitta|first=Dean J.|year=1998|chapter=Linking Political Economy and Human Biology: Lessons from North American Archaeology|title=Building a New Biocultural Synthesis: Political-Economic Perspectives on Human Biology|location=Ann Arbor, Michigan|publisher=University of Michigan Press}} *{{cite journal | last1 = Seckler | first1 = David | year = 1980 | title = "Malnutrition": an Intellectual Odyssey | journal = Western Journal of Agricultural Economics | volume = 5 | issue = 2| pages = 219–227 }} *{{cite book|last=Sen|first=Amartya K.|year=2001|title=Development as Freedom|url=https://archive.org/details/developmentasfre00sena|location=Oxford|publisher=Oxford University Press}} *{{cite book|last=Smith|first=Carol|year=1993|chapter=Local History in Global Context: Social and Economic Transitions in Western Guatemala|title=Constructing Culture and Power in Latin America|editor-first=Daniel H.|editor-last=Levine|location=Ann Arbor|publisher=University of Michigan Press}} *{{cite book|last=Stonich|first=Susan|year=1991|chapter=The Political Economy of Environmental Destruction: Food Security in Southern Honduras|title=Harvest of Want: Hunger and Food Security in Central America and Mexico|editor1-first=Scott|editor1-last=Whiteford|editor2-first=Anne E.|editor2-last=Ferguson|location=Boulder, Colorado|publisher=Westview Press}} *{{cite journal |doi= 10.1016/S0160-7383(97)00037-6 |year= 1998 |last1= Stonich |first1= S. |title= Political Ecology of Tourism |journal= Annals of Tourism Research |volume =25 |pages= 25–54 | issue=1}} *{{cite book |last= Tierney |first= Patrick |year= 2000 |title= Darkness in El Dorado |url= [https://archive.org/details/darknessineldora00tier](https://archive.org/details/darknessineldora00tier) |url-access= registration |location= New York |publisher= Norton|isbn= 9780393049220 }} *{{cite web |publisher= U.S. Department of Health and Human Services & U.S. Department of Agriculture |year= 2005 |title= Dietary Guidelines for Americans 2005. |url= [http://www.healthierus.gov/dietaryguidelines/index.html](http://www.healthierus.gov/dietaryguidelines/index.html) |access-date= 2005-09-16 |ref= {{sfnref|USDA|2005}} }}{{Пайванди мурда|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book |last= Wallerstein |first= Immanuel |year= 1974 |title= The Modern World System |url= [https://archive.org/details/modernworldsyste00wall](https://archive.org/details/modernworldsyste00wall) |url-access= registration |location= New York |publisher= Academic Press|isbn= 9780127859194 }} *{{cite book |last= Weller |first= Christian E. |author2=Robert E. Scott |author3=Adam S. Hersh |year= 2004 |title= The Unremarkable Record of Liberalized Trade. In Talking Points on Global Issues: a Reader|editor-first=Richard H.|editor-last=Robbins|location= Boston |publisher= Pearson Education, Inc}} *{{cite book |last= Whiteford |first= Linda |editor=Scott Whiteford |year= 2005 |title= Globalization, Water, and Health: Resource Management in Times of Scarcity |location= Oxford |publisher= James Currey Publisher/School of American Research Press}} *{{cite book |last= Wiener |first= Annette B. |year= 1992 |title= Inalienable Possessions: the Paradox of Keeping While Giving |location= Berkeley, California |publisher= University of California Press}} *{{cite book |last= Wolf |first= Eric R.|year= 1982 |title= Europe and the People Without History. |url= [https://archive.org/details/europepeoplewit008258](https://archive.org/details/europepeoplewit008258) |url-access= registration |location= Berkeley, California |publisher= University of California Press}} {{Population}} {{DEFAULTSORT:Антропологияи ғизоӣ}} [[Category:Кишоварзӣ дар ҷомеа]] [[Category:Ғизо]] [[Category:Антропологияи иқтисодӣ]] jhap9reg5ahtil44c2t2o0vmuzcy3ik 0 327769 1483283 1450380 2026-08-13T19:17:03Z InternetArchiveBot 30618 Add 3 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483283 wikitext text/x-wiki [[Акс:A._Stuart_and_Students.jpg|мини|Омӯзгор ва шогирд дар сари роёна]] '''Саводи рақамӣ''' ( {{Lang-en|Digital literacy}}) қобилияти шахс аст барои ёфтан, арзёбӣ кардан ва ирсол кардани [[Дода|додаҳо]] бо истифода аз клавиатура ё платформаҳои расонаи рақамӣ. Саводнокии рақамӣ қобилиятҳои техникиву зеҳниро муттаҳид мекунад; он иборат аст аз истифодаи технологияҳои иттилоот ва иртиботот барои эҷод, арзёбӣ ва мубодилаи маълумот,<ref>{{Cite web|date=2017-01-19|title=Digital Literacy|url=https://literacy.ala.org/digital-literacy/|access-date=2020-10-22|website=Welcome to ALA's Literacy Clearinghouse|language=en-US}}</ref> ё таҳлили интиқодӣ намудани таъсирҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ аз технологияҳои иттилоот ва коммуникатсионӣ.<ref>{{Cite journal |last=Pangrazio |first=Luciana |date=2016-03-03 |title=Reconceptualising critical digital literacy |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01596306.2014.942836 |journal=Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education |volume=37 |issue=2 |pages=163–174 |doi=10.1080/01596306.2014.942836 |issn=0159-6306|url-access=subscription }}</ref> Саводнокии рақамӣ аввал ба малакаҳои рақамӣ ва компютерҳои мустақил равона буд, аммо пайдоиши [[интернет]] ва истифодаи расонаи иҷтимоӣ як қисми диққатро ба дастгоҳҳои мобилӣ ворид намуд.<ref>{{Cite web |last=Lynch |first=Matthew |date=2022-07-25 |title=Digital Literacy Training Improves Mobile Learning Outcomes |url=https://www.thetechedvocate.org/digital-literacy-training-improves-mobile-learning-outcomes/ |access-date=2024-12-28 |website=The Tech Edvocate |language=en-US}}</ref> == Таърих == Тадқиқотҳо оид ба саводнокии рақамӣ аз анъанаҳои саводи иттилоот ва таҳқиқоти саводи расона истифода мебаранд, ки бар анъанаҳои иҷтимоӣ-зеҳнӣ асос ёфтаанд, ҳамчунин таҳқиқоти тартиби бисёрвосита, ки бар методологияҳои антропологӣ асос ёфтааст.<ref name="Reddy, P. 2020">Reddy, P., Sharma, B., & Chaudhary, K. (2020). Digital literacy: A review of literature. International Journal of Technoethics (IJT), 11(2), 65-94.</ref> Саводнокии рақамӣ бар нақши васеъшавандаи тадқиқоти илми иҷтимоӣ дар соҳаи саводнокӣ сохта шудааст<ref>Au, K., and Jordan, C. (1981) "Teaching reading to Hawaiian children: Finding a culturally appropriate solution".</ref> ва инчунин бар консептҳои саводнокии визуалӣ,<ref>Dondis, 1973, A Primer in Visual Literacy</ref> саводнокии компютерӣ,<ref>Molnar, A. (1979). The Next Great Crisis in America</ref> ва саводнокии иттилоот асос ёфтааст.<ref>{{cite report |title=The Information Service Environment Relationships and Priorities. Related Paper No. 5 |last1=Zurkowski |first1=Paul G. |date=November 1974 |id={{ERIC|ED100391}}}}</ref> Консепт саводнокии рақамӣ дар тӯли асрҳои 20 ва 21 аз маънои техникии малакаҳо ва қобилиятҳо ба дарки васеътарини муошират бо технологияҳои рақамӣ рушд ёфтааст.<ref>{{Cite book |title=Digital literacies: concepts, policies and practices |url=https://archive.org/details/digitalliteracie0000unse_w0u4 |date=2008 |publisher=Peter Lang |author1=Colin Lankshear |author2=Michele Knobel |isbn=978-1-4331-0169-4 |location=New York |oclc=213133349}}</ref> Саводнокии рақамӣ аксар вақт дар заминаи пешгузаштаги худ — саводнокии медиа — баррасӣ мешавад. Таълими саводнокии медиа дар Шоҳигарии Муттаҳида ва Иёлоти Муттаҳида бар асари пропагандаи ҷанг дар солҳои 1930 ва афзоиши таблиғот дар солҳои 1960 оғоз ёфт.<ref name=":0">{{Cite book |last=boyd |first=danah |url=https://www.danah.org/books/ItsComplicated.pdf |title=It's Complicated: The Social Lives of Networked Teens |publisher=Yale University Press |year=2014 |isbn=978-0-300-16631-6 |location=New Haven, Connecticut |pages=https://www.danah.org/books/ItsComplicated.pdf}}</ref> Паёмҳои таҳрикдиҳанда ва афзоиши намудҳои гуногуни медиа ба омӯзгорон нигаронидашударо зиёд намуд. Омӯзгорон оғоз карданд, ки таълими саводнокии медиа-ро таблиғ кунанд, то ба шахсон омӯзанд, ки чӣ гуна паёмҳои медиаро арзёбӣ ва баҳогузорӣ кунанд. Қобилияти таҳлили мундариҷаи рақамӣ ва медиа ба шахсон имкон медиҳад, ки ғаразҳоро шиносанд ва паёмҳоро мустақилона арзёбӣ кунанд.<ref name=":0" /> Ҳардуи саводнокии рақамӣ ва медиа қобилияти таҳлил ва фаҳмидани маънии паёмҳоро, арзёбии эътимоднокӣ ва арзёбии сифати кори рақамиро дар бар мегиранд.<ref name=":1">{{cite journal |last1=Martens |first1=Hans |last2=Hobbs |first2=Renee |date=30 April 2015 |title=How Media Literacy Supports Civic Engagement in a Digital Age |url=https://digitalcommons.uri.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1048&context=com_facpubs |journal=Atlantic Journal of Communication |volume=23 |issue=2 |pages=4–5 |doi=10.1080/15456870.2014.961636 |s2cid=52208620|url-access=subscription }}</ref> Бо афзоиши мубодилаи файлҳо дар хизматрасониҳо мисли [[Napster]] унсури ахлоқӣ низ дар таърифҳои саводнокии рақамӣ дохил карда шуд.<ref>Bawden, D. (2008). Origins and concepts of digital literacy. Digital literacies: Concepts, policies and practices, 30(2008), 17-32.</ref> Чорчӯбаҳои саводнокии рақамӣ ҳадафҳо ва вазифаҳоро ба назар мегиранд, мисли таҳлили интиқодӣ ба ҷанбаҳои сиёсӣ ва равандҳои қудрат, ки дар раванди [[raqamīсозӣ]] ё [[datafication]] ҷойгиранд;<ref>{{Cite journal |last1=Markham |first1=Annette |last2=Pronzato |first2=Riccardo |date=2023-01-01 |title=A critical (theory) data literacy: tales from the field |url=https://www.emerald.com/insight/content/doi/10.1108/ils-06-2023-0087/full/html |journal=Information and Learning Sciences |volume=125 |issue=5/6 |pages=293–320 |doi=10.1108/ILS-06-2023-0087 |issn=2398-5348|url-access=subscription }}</ref> ҳамчунин фаҳмидани аҳамияти узви масъули иҷтимоӣ будан ва паҳн кардани огоҳӣ ва кӯмак ба дигарон барои ёфтани ҳалли рақамӣ дар хона, кор ё платформаи миллӣ.<ref name=":1" /> Саводнокии рақамӣ инчунин метавонад истеҳсоли матнҳои бисёрвоситаиро дар бар гирад.<ref>Selfe, C. L. (2007). Multi-Modal Composition. Cresskill: Hampton.</ref> Ин таъриф бештар ба хондан ва навиштан дар дастгоҳи рақамӣ ишора мекунад, аммо истифодаи ҳар гуна воситаҳо дар миёнаҳои гуногунро низ фаро мегирад, ки маънои [[Semiotic]]-ро берун аз [[graphemes]] таъкид мекунад.<ref name="Heitin">{{Cite news|last=Heitin|first=Liana|url=https://www.edweek.org/ew/articles/2016/11/09/what-is-digital-literacy.html|title=What Is Digital Literacy? - Education Week|date=2016-11-09|work=Education Week|access-date=2020-03-15}}</ref> Он инчунин дониши истеҳсоли намудҳои дигари медиа, мисли сабт ва бор кардани видео-ро дар бар мегирад.<ref name="Heitin" /> Дар умум, саводнокии рақамӣ бо дигар соҳаҳо, ки термин «саводнокӣ»-ро бо модификатор истифода мебаранд, бисёр принсипҳои асосиро мубодила мекунад. Ин истилоҳ дар маориф ва таҳсилоти олии кишварҳо маъруф шудааст ва дар стандартҳои байналмилалӣ ва миллӣ истифода мешавад.<ref>Knobel, M & Lanskear, C. (2008). Digital Literacies: Concepts, Policies, and Practices.{{page needed|date=January 2020}}</ref> == Консептҳои академӣ ва педагогӣ == Педагогикаи саводнокии рақамӣ аз як соҳа ба соҳаи дигар ҳаракат мекунад.<ref name="Reddy, P. 2020"/> Дар академия, саводнокии рақамӣ як қисми соҳаи ҳисоббарорӣ аст, ки бо [[компютер илм]] ва [[технологияи иттилоот]] ҳамроҳ мебошад.<ref>Furber, S. (2012). [https://royalsociety.org/~/media/education/computing-in-schools/2012-01-12-computing-in-schools.pdf ''Shut down or restart?: The way forward for computing in UK schools''.]</ref> Дар ҳоле ки баъзе олимони саводнокӣ тарафдор ҳастанд, ки доираи онро аз [[технологияҳои иттилоот ва коммуникатсионӣ]] васеъ кунанд ва ба таълими саводнокӣ умумӣ ворид кунанд.<ref>Leu, D. J., Zawilinski, L., Castek, J., Banerjee, M., Housand, B., Liu, Y., & O'Neil, M. (2007). What is new about the new literacies of online reading comprehension. Secondary school literacy: What research reveals for classroom practices, 37-68.</ref> Монанди дигар таърифҳои рушдёбандаи [[саводнокӣ]], ки роҳҳои фарҳангӣ ва таърихиро дар эҷоди маъно эътироф мекунанд,<ref>The New London Group (1997). New Literacy Studies</ref> саводнокии рақамӣ усулҳои анъанавии тафсири маълумотро иваз намекунад, балки малакаҳои асосии ин саводнокиро васеъ мекунад.<ref name="Jenkins 2009">{{cite book |last=Jenkins |first=Henry |url=https://mitpress.mit.edu/sites/default/files/titles/free_download/9780262513623_Confronting_the_Challenges.pdf |title=Confronting the Challenges of Participatory Culture: Media Education for the 21st Century |publisher=The MIT Press |year=2009 |location=Cambridge, MA |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203213008/http://mitpress.mit.edu/sites/default/files/titles/free_download/9780262513623_Confronting_the_Challenges.pdf |archive-date=2013-12-03 }}</ref> Саводнокии рақамӣ бояд ҳамчун қисми роҳи соҳиб шудан ба дониш баррасӣ шавад.<ref name=":3">{{Cite book |title=Digital Literacy Unpacked |url=https://archive.org/details/digitalliteracyu0000kath |date=2018-08-07 |isbn=978-1-78330-199-7 |editor-last=Reedy |editor-first=Katharine |doi=10.29085/9781783301997 |editor2-last=Parker |editor2-first=Jo |s2cid=151058124}}</ref> Модели ҳозираи саводнокии рақамӣ шаш малакаи зеринро таҳлил мекунад.<ref>{{Cite web |title=Thinking in the Digital Era: A Revised Model for Digital Literacy |url=https://www.researchgate.net/publication/312281798 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924231734/https://www.researchgate.net/publication/312281798_Thinking_in_the_Digital_Era_A_Revised_Model_for_Digital_Literacy |archive-date=2024-09-24 |access-date=2024-12-28 |website=ResearchGate |language=en}}</ref> # '''Саводнокии эҷодӣ''': қобилият барои истифодаи технологияҳои рақамӣ барои эҷод кардани кори нав ё муттаҳид намудани асарҳои мавҷуда барои сохтани кори шахсӣ. # '''Саводнокии визуалӣ-аксӣ''': қобилият барои хондан ва хулоса баровардан аз визуалҳо. # '''Саводнокии шохобӣ''': қобилият барои ҳарфзанӣ дар муҳити рақамии ғайрирешавӣ. # '''Саводнокии иттилоотӣ''': қобилият барои ҷустуҷӯ, пайдо кардан, арзёбӣ ва таҳлили интиқодии маълумот дар веб ва китобхонаҳо, аз ҷумла эътимоднокии маълумот. # '''Саводнокии иҷтимоӣ-эмоционалӣ''': ҷанбаҳои иҷтимоӣ ва эҳсосӣ ҳангоми ҳузур онлайн, хоҳ тавассути ҳамкорӣ, ҳамсӯҳбатӣ ё танҳо истеъмоли мундариҷ. <ref>{{Cite journal |last1=Aviram |first1=Aharon |last2=Eshet-Alkalai |first2=Yoram |date=2006-04-03 |title=Towards a Theory of Digital Literacy: Three Scenarios for the Next Steps |url=https://old.eurodl.org/?p=archives&year=2006&halfyear=1&article=223 |journal=European Journal of Open, Distance and E-learning |language=en |volume=9 |issue=1 |issn=1027-5207 }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20240317105444/https://old.eurodl.org/?article=223&halfyear=1&p=archives&year=2006 |date=2024-03-17 }}</ref> # '''Тафаккури вақти воқеӣ''': қобилият барои коркарди ҳаҷми калонтари стимулҳо дар як вақт. === Зеҳни сунъӣ (AI) === {{POV section|date=Сентябр 2024}} Малакаҳои саводнокии рақамӣ ҳамзамон бо пешрафтҳои зудтари технологияҳои [[зеҳни сунъӣ]] (AI) дар асри 21 рушд мекунанд. Технологияҳои AI барои тақлид кардани зеҳни инсонӣ бо истифода аз системаҳои мураккаб мисли алгоритмҳои омӯзиши мошинӣ, коркарди забони табиӣ ва роботика тарҳрезӣ шудаанд.<ref>{{Cite book |author=Russell, Stuart J. |author2=Norvig, Peter |title=Artificial intelligence: a modern approach |url=https://archive.org/details/artificialintell0000russ_k4g4 |year=2016 |publisher=Pearson |isbn=978-1-292-15396-4 |oclc=1029506845}}</ref> =Ҳамчунин нигаред= * [[Саводи компютерӣ]] * [[Модератсияи мундариҷа]] * [[Худидоракунии киберӣ]] * [[Саводи дода]] * [[Шаҳрванди рақамӣ]] * [[Зеҳни рақамӣ]] * [[Риторикаи рақамӣ]] * [[Ҳуқуқҳои рақамӣ]] * [[Ростиозмоӣ]] * [[Саводи медиавӣ]] * [[Саводи веб]] * [[Фосилаи рақамӣ]] * [[Маҳоратҳои асри 21]] ==Манбаъҳо== {{эзоҳ}} ==Адабиёт== * Vuorikari, R., Punie, Y., Gomez, S. C., & Van Den Brande, G. (2016). DigComp 2.0: The Digital Competence Framework for Citizens. Update Phase 1: The Conceptual Reference Model (No. JRC101254). Institute for Prospective Technological Studies, Joint Research Centre. https://ec.europa.eu/jrc/en/digcomp and https://ec.europa.eu/jrc/en/publication/eur-scientific-and-technical-research-reports/digcomp-20-digital-competence-framework-citizens-update-phase-1-conceptual-reference-model *{{cite journal |last1=Janssen |first1=José |last2=Stoyanov |first2=Slavi |last3=Ferrari |first3=Anusca |last4=Punie |first4=Yves |last5=Pannekeet |first5=Kees |last6=Sloep |first6=Peter |title=Experts' views on digital competence: Commonalities and differences |journal=Computers & Education |date=October 2013 |volume=68 |pages=473–481 |doi=10.1016/j.compedu.2013.06.008 |hdl=1820/4986 |url=https://research.ou.nl/en/publications/6b2f243b-9f4f-48d5-a6f6-fb6ae8af0fe5 }} *Ng, D. T. K., Leung, J. K. L., Chu, S. K. W., & Qiao, M. (2021). [[doi:10.1016/j.caeai.2021.100041|"Conceptualizing AI Literacy: An Exploratory Review"]] (Vol. 2, Article 100041). ''Computers and Education: Artificial Intelligence.'' https://doi.org/10.1016/j.caeai.2021.100041 ==Пайвандҳои беруна== * [http://www.digitalliteracy.gov/ digitalliteracy.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170120172111/https://digitalliteracy.gov/ |date=2017-01-20 }} An initiative of the Obama administration to serve as a valuable resource to practitioners who are delivering digital literacy training and services in their communities. * [http://www.digitalliteracy.org/ digitalliteracy.org] A Clearinghouse of Digital Literacy and Digital Inclusion best practices from around the world. * [http://www.digitalliteracy.us/ DigitalLiteracy.us] A reference guide for public educators on the topic of digital literacy. {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Расона]] [[Гурӯҳ:Саводи рақамӣ]] [[Гурӯҳ:Савод]] [[Гурӯҳ:Расонанигорӣ]] dxf7wl5k0ciz2o4t17pqv064ajucivs 0 327773 1483351 1453305 2026-08-13T21:26:33Z InternetArchiveBot 30618 Add 3 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483351 wikitext text/x-wiki [[File:Universal health care.svg|thumb|Татбиқи ёрии тиббии ҳамагонӣ аз рӯи кишварҳо (2010)]] '''Ёрии тиббии ҳамагонӣ''' (инчунин '''фарогирии ҳамагонии тиббӣ''', '''фарогирии умумӣ''' ё '''нигоҳубини ҳамагонӣ''') — [[Ҳифзи саломатӣ|низоми ҳифзи саломатӣ]] мебошад, ки дар он ба ҳамаи сокинони як кишвар ё минтақаи мушаххас [[Ҳуқуқ ба саломатӣ|дастрасӣ ба ёрии тиббӣ]] кафолат дода мешавад. Он одатан дар атрофи таъмини ё ҳамаи сокинон ва ё танҳо онҳое, ки мустақилона имкони молиявӣ надоранд, бо хидматрасониҳои тиббӣ ё воситаҳои ба даст овардани онҳо ташкил карда мешавад, ки ҳадафи ниҳоӣ беҳтар кардани натиҷаҳои саломатӣ мебошад.<ref name="WHO 2010">{{cite book|author=World Health Organization|date=November 22, 2010|title=The world health report: health systems financing: the path to universal coverage|location=Geneva|publisher=World Health Organization|isbn=978-92-4-156402-1|url=[https://www.who.int/whr/2010/en/](https://www.who.int/whr/2010/en/)|archive-url=[https://web.archive.org/web/20100820120444/http://www.who.int/whr/2010/en/](https://web.archive.org/web/20100820120444/http://www.who.int/whr/2010/en/)|archive-date=August 20, 2010|access-date=April 11, 2012}}</ref> Баъзе низомҳои ҳамагонии ҳифзи саломатӣ аз ҷониби ҳукумат маблағгузорӣ мешаванд, дар ҳоле ки дигарон ба талаботе асос ёфтаанд, ки ҳамаи шаҳрвандон суғуртаи тиббии хусусиро харидорӣ кунанд. Ёрии тиббии ҳамагониро метавон тавассути се ҷанбаи муҳим муайян кард: кӣ фаро гирифта шудааст, кадом хидматрасониҳо фаро гирифта шудаанд ва чӣ қадар хароҷот ҷуброн карда мешавад.<ref name="WHO 2010"/> [[Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ]] онро ҳамчун вазъияте тавсиф мекунад, ки шаҳрвандон метавонанд бидуни дучор шудан ба мушкилоти молиявӣ ба хидматрасониҳои тиббӣ дастрасӣ пайдо кунанд.<ref>{{cite web|url=[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs395/en/](https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs395/en/)|title=Universal health coverage (UHC)|access-date=November 30, 2016}}</ref> Директори генералии онвақтаи СУТ [[Margaret Chan|Маргарет Чен]] фарогирии ҳамагонии тиббиро ҳамчун «мафҳуми аз ҳама пурқувват дар тандурустии ҷамъиятӣ» тавсиф кардааст, зеро он «хидматрасониҳоро муттаҳид карда, онҳоро ба таври ҳамаҷониба ва маҷмӯӣ пешкаш мекунад».<ref>{{cite journal|last=Matheson|first=Don *|date=2015-01-01|title=Will Universal Health Coverage (UHC) Lead to the Freedom to Lead Flourishing and Healthy Lives? Comment on "Inequities in the Freedom to Lead a Flourishing and Healthy Life: Issues for Healthy Public Policy"|journal=International Journal of Health Policy and Management|volume=4|issue=1|pages=49–51|doi=10.15171/ijhpm.2015.09|pmid=25584354|pmc=4289038}}</ref> Яке аз ҳадафҳои ёрии тиббии ҳамагонӣ эҷоди низоми муҳофизатест, ки барои одамон имкониятҳои баробарро ҷиҳати баҳра бурдан аз сатҳи баландтарини имконпазири саломатӣ фароҳам меорад.<ref>{{cite journal|last1=Abiiro|first1=Gilbert Abotisem|last2=De Allegri|first2=Manuela|date=2015-07-04|title=Universal health coverage from multiple perspectives: a synthesis of conceptual literature and global debates|journal=BMC International Health and Human Rights|volume=15|article-number=17|doi=10.1186/s12914-015-0056-9|pmid=26141806|pmc=4491257|issn=1472-698X |doi-access=free }}</ref> Мунаққидон мегӯянд, ки ёрии тиббии ҳамагонӣ боиси тӯлонитар шудани вақти интизорӣ ва бадтар шудани сифати хидматрасонии тиббӣ мегардад.<ref name=":3" /> Ҳамчун бахше аз [[Ҳадафҳои рушди устувор]], кишварҳои узви [[Созмони Милали Муттаҳид]] мувофиқа карданд, ки то соли 2030 барои расидан ба фарогирии ҳамагонии тиббӣ дар саросари ҷаҳон талош кунанд.<ref name="World Health Organization 2016">{{cite web | title=Universal health coverage (UHC) | website=World Health Organization | date=12 December 2016 | url=[https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs395/en/](https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs395/en/) | access-date=14 September 2017}}</ref> Аз ин рӯ, ворид намудани фарогирии ҳамагонии тиббӣ (UHC) ба ҳадафҳои ҲРУ метавонад ба дастгирии пайвастаи СУТ алоқаманд бошад.<ref name="Greco, S., Putans, R., & Springe, L. (2022)"><nowiki>{{cite web Greco, S., Putans, R., & Springe, L. (2022). Antimicrobial and antibiotic resistance in developing countries: Health economics, global governance, and sustainable development goals. In Antimicrobial Resistance: Collaborative Measures of Control (pp. 113-140). CRC Press. </nowiki>[https://doi.org/10.1201/9781003313175](https://doi.org/10.1201/9781003313175)}<nowiki/>}</ref> == Таърих == {{See also|Рӯйхати кишварҳо бо ёрии тиббии ҳамагонӣ}} '''''Шарҳ:''' Пайвандҳо дар ҷадвал ба мақолаи «Ҳифзи саломатӣ дар КИШВАР» мебаранд.'' Нахустин қадам ба сӯи низоми миллии суғуртаи тиббӣ дар [[Империяи Олмон|Олмон]] дар соли 1883 бо Қонуни суғурта аз беморӣ гузошта шуд. Корфармоёни саноатӣ вазифадор шуданд, ки барои коргарони музди меҳнаташон паст суғуртаи осеб ва бемориро таъмин кунанд ва низом аз ҷониби кормандон ва корфармоён тавассути «хазинаҳои беморӣ», ки аз ҳисоби тарҳҳо аз музди меҳнати коргарон ва саҳмҳои корфармоён пур мешуданд, маблағгузорӣ ва идора мешуд. Ин модели суғуртаи иҷтимоии тиббӣ, ки ба номи канслери Пруссия [[Отто фон Бисмарк]] [[Модели Бисмарк]] номида шуд, аввалин шакли нигоҳубини ҳамагонӣ дар замони муосир буд.<ref name=":0">{{cite book|last=Butticè |first=Claudio|url=[https://products.abc-clio.com/abc-cliocorporate/product.aspx?pc=A5958C](https://products.abc-clio.com/abc-cliocorporate/product.aspx?pc=A5958C)|title=Universal Health Care |publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|year=2019|isbn=978-1-4408-6844-3|location=Santa Barbara, California|pages=20, 25}}</ref> Кишварҳои дигар дере нагузашта ба пайравӣ оғоз карданд. Дар [[Подшоҳии Муттаҳидаи Британияи Кабир ва Ирландия|Подшоҳии Муттаҳида]], Қонуни миллии суғуртаи соли 1911 фарогирии кумаки аввалияро (вале на кумаки махсус ё беморхонагиро) барои муздгирандагон таъмин кард, ки тақрибан сеяки аҳолиро фаро мегирифт. [[Империяи Русия]] низоми шабеҳро дар соли 1912 таъсис дод ва кишварҳои дигари саноатӣ ба пайравӣ шурӯъ карданд. То солҳои 1930-ум, низомҳои шабеҳ қариб дар тамоми Аврупои Ғарбӣ ва Марказӣ мавҷуд буданд. [[Империяи Ҷопон|Ҷопон]] қонуни суғуртаи тиббии кормандонро дар соли 1927 ҷорӣ карда, онро дар солҳои 1935 ва 1940 боз ҳам васеътар кард. Пас аз [[Инқилоби Русия]] дар соли 1917, болшевикон дар моҳи июли соли 1918 дар [[Ҷумҳурии Шӯравии Федеративии Сосиалистии Русия|Русияи Советӣ]] аввалин низоми комилан ройгон ва ҳамагонии ҳифзи саломатиро дар ҷаҳон таъсис доданд.<ref>{{cite journal |last1=Rowland |first1=Diane |last2=Telyukov |first2=Alexandre V. |date=Fall 1991 |title=Soviet Healthcare From Two Perspectives |url=[http://content.healthaffairs.org/content/10/3/71.full.pdf](http://content.healthaffairs.org/content/10/3/71.full.pdf) |journal=Health Affairs |volume=10 |issue=3 |pages=71–86 |doi=10.1377/hlthaff.10.3.71 |pmid=1748393 |language=en}}</ref><ref>{{cite report |series=OECD Reviews of Health Systems |title=OECD Reviews of Health Systems: Russian Federation 2012 |date=31 May 2012 |page=38 |doi=10.1787/9789264168091-en|isbn=978-92-64-16808-4 }}</ref> Низом хеле мутамарказ буд ва гарчанде ки номиналӣ ҳар як шахс новобаста аз мақомаш фаро гирифта мешуд, фарогирии воқеӣ, махсусан дар минтақаҳои дурдаст ва камбизоат, амалан вуҷуд надошт. Дар [[Зеландияи Нав]], низоми ҳамагонии ҳифзи саломатӣ дар як қатор марҳилаҳо, аз соли 1938 то 1941 эҷод карда шуд.<ref name="Abel-Smith 1987"/><ref name="New Zealand">{{cite book|last=Richards|first=Raymond |year=1993|chapter=Two Social Security Acts|title=Closing the door to destitution: the shaping of the Social Security Acts of the United States and New Zealand|location=University Park |publisher=Pennsylvania State University Press |page=14|isbn=978-0-271-02665-7|chapter-url=[https://books.google.com/books?id=mPMJRVEaGqAC&pg=PA14](https://books.google.com/books?id=mPMJRVEaGqAC&pg=PA14)|access-date=March 11, 2013}}<br />{{cite book |last=Mein Smith|first=Philippa|year=2012|chapter=Making New Zealand 1930–1949|title=A concise history of New Zealand |edition=2nd |location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=164–65|isbn=978-1-107-40217-1|chapter-url=[https://books.google.com/books?id=C4WZFbNXpPMC&pg=PA165](https://books.google.com/books?id=C4WZFbNXpPMC&pg=PA165)|access-date=March 11, 2013}}</ref> Дар [[Австралия]], иёлати [[Квинсленд]] дар соли 1946 низоми ройгони беморхонаҳои давлатиро ҷорӣ кард. Пас аз [[Ҷанги ҷаҳонии дувум]], низомҳои ҳамагонии ҳифзи саломатӣ дар саросари ҷаҳон ба роҳ монда шуданд. 5 июли соли 1948, Подшоҳии Муттаҳида [[National Health Service|Хадамоти миллии тандурустии]] ҳамагонии худро ба кор андохт. Ёрии тиббии ҳамагонӣ баъдан дар кишварҳои [[Скандинавия]]: [[Шветсия]] (1955),<ref name="Sweden">{{cite book|last=Serner|first=Uncas|year=1980|chapter=Swedish health legislation: milestones in reorganisation since 1945|editor1-last=Heidenheimer|editor1-first=Arnold J.|editor2-last=Elvander|editor2-first=Nils|editor3-last=Hultén|editor3-first=Charly|title=The shaping of the Swedish health system|url=https://archive.org/details/shapingofswedish0000heid|location=New York|publisher=St. Martin's Press|page=[https://archive.org/details/shapingofswedish0000heid/page/103 103]|isbn=978-0-312-71627-1|quote=Universal and comprehensive health insurance was debated at intervals all through the Second World War, and in 1946 such a bill was voted in Parliament. For financial and other reasons, its promulgation was delayed until 1955, at which time coverage was extended to include drugs and sickness compensation, as well.}}</ref> [[Исландия]] (1956),<ref name="Iceland">{{cite web|last1=Kuhnle|first1=Stein |last2=Hort|first2=Sven E.O.|date=September 1, 2004|title=The developmental welfare state in Scandinavia: lessons to the developing world|location=Geneva|publisher=United Nations Research Institute for Social Development|page=7 |url=[http://www.unrisd.org/80256B3C005BCCF9/(httpPublications)/9C6E3A3338E09652C1256D8100457272?OpenDocument](http://www.unrisd.org/80256B3C005BCCF9/(httpPublications)/9C6E3A3338E09652C1256D8100457272?OpenDocument)|access-date=March 11, 2013}}</ref> [[Норвегия]] (1956),<ref name="Norway">{{cite book |last=Evang|first=Karl|year=1970|title=Health services in Norway. English version by Dorothy Burton Skårdal|edition=3rd |location=Oslo|publisher=Norwegian Joint Committee on International Social Policy|page=23 |oclc=141033|quote=Since 2 July 1956 the entire population of Norway has been included under the obligatory health national insurance program.}}</ref> [[Дания]] (1961)<ref name="Denmark">{{cite book|last1=Gannik|first1=Dorte|last2=Holst|first2=Erik|last3=Wagner|first3=Mardsen|year=1976 |chapter=Primary health care|title=The national health system in Denmark|series=DHEW publication; no. (NIH) 77-673 |location=Bethesda |publisher=National Institutes of Health|pages=43–44|hdl=2027/pur1.32754081249264}}</ref> ва [[Финляндия]] (1964) ҷорӣ карда шуд.<ref name="Finland">{{cite book |last1=Alestalo|first1=Matti|last2=Uusitalo|first2=Hannu|year=1987|chapter=Finland|editor-last=Flora|editor-first=Peter|title=Growth to limits: the Western European welfare states since World War II, Vol. 4 Appendix (synopses, bibliographies, tables)|location=Berlin|publisher=Walter de Gruyter|pages=137–40|isbn=978-3-11-011133-0|chapter-url=[https://books.google.com/books?id=F16VaIYewIEC&pg=PA139](https://books.google.com/books?id=F16VaIYewIEC&pg=PA139)|access-date=March 11, 2013}}</ref> Суғуртаи ҳамагонии тиббӣ дар [[Ҷопон]] соли 1961 ва дар [[Канада]] тавассути марҳилаҳо, аз музофоти [[Saskatchewan|Саскачеван]] дар соли 1962 оғоз шуда, дар боқимондаи Канада аз соли 1968 то 1972 ҷорӣ карда шуд.<ref name="Abel-Smith 1987"/><ref name="Saskatchewan">{{cite book|last=Taylor|first=Malcolm G.|year=1990|chapter=Saskatchewan medical care insurance|title=Insuring national health care: the Canadian experience|url=https://archive.org/details/insuringnational0000tayl_r5k9|location=Chapel Hill|publisher=University of North Carolina Press|pages=[https://archive.org/details/insuringnational0000tayl_r5k9/page/96 96]–130|isbn=978-0-8078-1934-0}}<br />{{cite book|last=Maioni|first=Antonia|year=1998|chapter=The 1960s: the political battle|title=Parting at the crossroads: the emergence of health insurance in the United States and Canada|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|pages=121–22|isbn=978-0-691-05796-5|chapter-url=[https://books.google.com/books?id=PUd7vAlbi_0C&pg=PA122](https://books.google.com/books?id=PUd7vAlbi_0C&pg=PA122)|access-date=September 30, 2013}}</ref> Низоми тандурустии давлатӣ дар [[Миср]] пас аз [[Инқилоби Миср (1952)|инқилоби соли 1952]] ҷорӣ шуд. Низомҳои мутамаркази тандурустии давлатӣ дар кишварҳои [[блоки Шарқӣ]] таъсис дода шуданд. [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] ёрии тиббии ҳамагониро ба сокинони деҳоти худ соли 1969 васеъ кард.<ref name="Abel-Smith 1987">{{cite book|last=Abel-Smith|first=Brian |year=1987 |chapter=Social welfare; Social security; Benefits in kind; National health schemes|title=The new Encyclopædia Britannica |edition=15th|location=Chicago|publisher=Encyclopædia Britannica |isbn=978-0-85229-443-7|chapter-url=[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/551402/social-security/38961/National-health-schemes](http://www.britannica.com/EBchecked/topic/551402/social-security/38961/National-health-schemes)|access-date=September 30, 2013}}</ref><ref name="USSR">{{cite book|last=Kaser|first=Michael|year=1976|chapter=The USSR|title=Health care in the Soviet Union and Eastern Europe|url=https://archive.org/details/healthcareinsovi0000kase|location=Boulder, Colo.|publisher=Westview Press|pages=[https://archive.org/details/healthcareinsovi0000kase/page/38 38]–39, 43|isbn=978-0-89158-604-3}}<br />{{cite book|last=Roemer|first=Milton Irwin|year=1993|chapter=Social security for medical care|title=National health systems of the world: Volume II: The issues|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|page=94|isbn=978-0-19-507845-9|chapter-url=[https://books.google.com/books?id=HMa8ZP5SRUEC&pg=PA94](https://books.google.com/books?id=HMa8ZP5SRUEC&pg=PA94)|access-date=September 30, 2013}}<br />{{cite book|last=Denisova|first=Liubov N.|editor-last=Mukhina|editor-first=Irina|year=2010|chapter=Protection of childhood and motherhood in the countryside|title=Rural women in the Soviet Union and post-Soviet Russia|location=New York|publisher=Routledge|page=167|isbn=978-0-203-84684-1|chapter-url=[https://books.google.com/books?id=vJJaBwAAQBAJ&pg=PA167](https://books.google.com/books?id=vJJaBwAAQBAJ&pg=PA167)|access-date=September 30, 2013}}</ref> [[Кувайт]] ва [[Баҳрайн]] низомҳои ҳамагонии ҳифзи саломатии худро мувофиқан дар солҳои 1950 ва 1957 (пеш аз истиқлолият) ҷорӣ карданд.<ref name=":1" /> [[Италия]] «Servizio Sanitario Nazionale» (Хадамоти миллии тандурустӣ)-и худро соли 1978 таъсис дод. Суғуртаи ҳамагонии тиббӣ дар [[Австралия]] соли 1975 бо «Medibank» амалӣ карда шуд, ки боиси фарогирии ҳамагонӣ таҳти низоми кунунии [[Medicare (Australia)|Medicare]] аз соли 1984 гардид. Аз солҳои 1970-ум то 2000-ум, кишварҳои Аврупои Ғарбӣ ба ҷорӣ кардани фарогирии ҳамагонӣ шурӯъ карданд, ки аксари онҳо ба барномаҳои қаблии суғуртаи тиббӣ такя мекарданд, то тамоми аҳолиро фаро гиранд. Масалан, [[Фаронса]] дар заминаи низоми миллии суғуртаи тиббии соли 1928-и худ низом сохта, бо қонунгузории минбаъда фоизи торафт бештари аҳолиро фаро гирифт, то он даме ки 1%-и боқимондаи аҳолии бесуғурта дар соли 2000 фарогир шуд.<ref name=austerity>{{cite web|url=[http://www.dissentmagazine.org/article/austerity-and-the-unraveling-of-european-universal-health-care](http://www.dissentmagazine.org/article/austerity-and-the-unraveling-of-european-universal-health-care)|title=Austerity and the Unraveling of European Universal Health Care|publisher=Dissent Magazine|access-date=November 30, 2016}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Germany">{{cite journal|last1=Bärnighausen|first1=Till |last2=Sauerborn|first2=Rainer|date=May 2002|title=One hundred and eighteen years of the German health insurance system: are there any lessons for middle- and low-income countries?|journal=Social Science & Medicine|volume=54|issue=10|pages=1559–87|doi=10.1016/S0277-9536(01)00137-X|pmid=12061488}}<br />{{cite journal|last1=Busse|first1=Reinhard|last2=Riesberg|first2=Annette|year=2004|title=Germany|journal=Health Care Systems in Transition|volume=6|issue=9|issn=1020-9077|url=[http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0018/80703/E85472.pdf](http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0018/80703/E85472.pdf)|access-date=October 8, 2013|archive-date=March 21, 2020|archive-url=[https://web.archive.org/web/20200321225609/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0018/80703/E85472.pdf](https://web.archive.org/web/20200321225609/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0018/80703/E85472.pdf)}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br />{{cite journal|last1=Carrin|first1=Guy|last2=James|first2=Chris|date=January 2005|title=Social health insurance: key factors affecting the transition towards universal coverage|journal=International Social Security Review|volume=58|issue=1|pages=45–64|doi=10.1111/j.1468-246X.2005.00209.x|s2cid=154659524|url=[https://www.who.int/health_financing/documents/shi_key_factors.pdf](https://www.who.int/health_financing/documents/shi_key_factors.pdf)|access-date=October 8, 2013}}<br />{{cite journal|last1=Hassenteufel|first1=Patrick|last2=Palier|first2=Bruno|date=December 2007|title=Towards neo-Bismarckian health care states? Comparing health insurance reforms in Bismarckian welfare systems|journal=Social Policy & Administration|volume=41|issue=6|pages=574–96|doi=10.1111/j.1467-9515.2007.00573.x|url=[http://dess.fmp.ueh.edu.ht/pdf/Hassenteufel_2007_neo_bismarckian_health_care_states.pdf](http://dess.fmp.ueh.edu.ht/pdf/Hassenteufel_2007_neo_bismarckian_health_care_states.pdf)|access-date=October 8, 2013|archive-date=April 12, 2019|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190412075733/http://dess.fmp.ueh.edu.ht/pdf/Hassenteufel_2007_neo_bismarckian_health_care_states.pdf](https://web.archive.org/web/20190412075733/http://dess.fmp.ueh.edu.ht/pdf/Hassenteufel_2007_neo_bismarckian_health_care_states.pdf)}}{{Пайванди мурда|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br />{{cite web|last1=Green|first1=David|last2=Irvine|first2=Benedict|last3=Clarke|first3=Emily|last4=Bidgood|first4=Elliot|date=January 23, 2013|title=Healthcare systems: Germany|location=London|publisher=Civitas|url=[http://www.civitas.org.uk/nhs/download/germany.pdf](http://www.civitas.org.uk/nhs/download/germany.pdf)|access-date=October 8, 2013|archive-url=[https://web.archive.org/web/20131005204145/http://www.civitas.org.uk/nhs/download/germany.pdf](https://web.archive.org/web/20131005204145/http://www.civitas.org.uk/nhs/download/germany.pdf)|archive-date=October 5, 2013}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Низомҳои тандурустии яккапардохт (single-payer) дар [[Финляндия]] (1972), [[Португалия]] (1979), [[Қибрис]] (1980), [[Испания]] (1986) ва [[Исландия]] (1990) ҷорӣ шуданд. [[Швейтсария]] низоми ҳамагонии ҳифзи саломатиро дар асоси супориши ҳатмии суғурта соли 1994 ҷорӣ кард.<ref>{{cite book|last=Hilmy|first=Ashraf A.|url=[https://books.google.com/books?id=xzp5qe54j9AC&pg=PA14](https://books.google.com/books?id=xzp5qe54j9AC&pg=PA14)|title=Health-Care Reform: A Surgeon'S Perspective|date=2012-11-14|publisher=iUniverse|isbn=978-1-4759-5231-5|language=en}}</ref><ref name=":1">{{cite book |last=Perrin |first=Karen (Kay) M.|url=[https://books.google.com/books?id=Hlf_DAAAQBAJ&pg=PA92](https://books.google.com/books?id=Hlf_DAAAQBAJ&pg=PA92)|title=Principles of Health Navigation|date=2016-09-08|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=978-1-284-09076-5|language=en}}</ref> Илова бар ин, фарогирии ҳамагонии тиббӣ дар баъзе кишварҳои Осиё, аз ҷумла [[Малайзия]] (солҳои 1980),<ref>Savedoff, W and Smith, A. Achieving Universal Health Coverage: Learning from Chile, Japan, Malaysia and Sweden. Working paper of the Results for Development Institute, 2011.</ref> [[Кореяи Ҷанубӣ]] (1989), [[Тайван]] (1995), [[Сингапур]] (1993), [[Исроил]] (1995) ва [[Таиланд]] (2001) ҷорӣ гардид. Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ, [[Русия]] низоми ҳамагонии ҳифзи саломатии худро нигоҳ дошта, ислоҳ кард,<ref>{{cite web|url=[https://www.who.int/bulletin/volumes/91/5/13-030513/en/](https://www.who.int/bulletin/volumes/91/5/13-030513/en/)|archive-url=[https://web.archive.org/web/20141018060216/http://www.who.int/bulletin/volumes/91/5/13-030513/en/](https://web.archive.org/web/20141018060216/http://www.who.int/bulletin/volumes/91/5/13-030513/en/)|archive-date=October 18, 2014|title=WHO - Rocky road from the Semashko to a new health model|access-date=November 30, 2016}}</ref> ба монанди дигар ҷумҳуриҳои собиқ шӯравии ҳоло мустақил ва кишварҳои блоки Шарқӣ. Пас аз солҳои 1990-ум, бисёр кишварҳо дар [[Америкаи Лотинӣ]], минтақаи [[Кариб]], [[Африқо]] ва минтақаи [[Осиё ва Уқёнуси Ором]], аз ҷумла кишварҳои рӯ ба рушд, барои фарогирии ҳамагонии тиббии аҳолии худ қадамҳо гузоштанд, аз ҷумла [[Чин]]<ref>{{cite journal | doi=10.1016/j.healthpol.2015.07.008 | pmid=26251322 | volume=119 | issue=9 | title=Universal health insurance coverage for 1.3 billion people: What accounts for China's success? | journal=Health Policy | pages=1145–52| year=2015 | last1=Yu | first1=Hao | pmc=7114832 | doi-access=free }}</ref> ва низоми [[Sistema Único de Saúde|SUS]]-и [[Бразилия]],<ref>{{cite news |url=[https://edition.cnn.com/2012/07/13/opinion/gomez-brazil-health-care/index.html](https://edition.cnn.com/2012/07/13/opinion/gomez-brazil-health-care/index.html) |title=In Brazil, health care is a right |last=Gómez |first=Eduardo J. |date=July 13, 2012 |work=CNN |access-date=2018-08-20 }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ки фарогириро то 80%-и аҳолӣ беҳтар кард.<ref>{{cite journal |last=Muzaka |first=Valbona |title=Lessons from Brazil: on the difficulties of building a universal health care system |journal=Journal of Global Health |volume=7 |issue=1 |article-number=010303 |doi=10.7189/jogh.07.010303 |issn=2047-2978 |pmc=5344008 |pmid=28382207|year=2017 }}</ref> [[Тайван]] низоми худро соли 1995 амалӣ кард.<ref>{{Cite journal |last1=Wu |first1=Tai-Yin |last2=Majeed |first2=Azeem |last3=Kuo |first3=Ken N |date=December 2010 |title=An overview of the healthcare system in Taiwan |journal=London Journal of Primary Care |language=en |volume=3 |issue=2 |pages=115–119 |doi=10.1080/17571472.2010.11493315 |pmid=25949636 |pmc=3960712 |issn=1757-1472 }}</ref> [[Ҳиндустон]] низоми ғайримарказии ҳамагонии ҳифзи саломатиро, ки аз ҳисоби андозсупорандагон маблағгузорӣ мешавад, инчунин суғуртаҳои тиббии ҳамаҷонибаи давлатӣ ва хусусиро ҷорӣ кард, ки ба коҳиши шадиди сатҳи фавт ва беҳбуди қобили мулоҳизаи инфрасохтори тандурустӣ дар саросари кишвар мусоидат намуд.<ref>{{cite web|url=[https://www.commonwealthfund.org/international-health-policy-center/countries/india](https://www.commonwealthfund.org/international-health-policy-center/countries/india)|title=India|3=Commonwealth Fund|date=June 5, 2020}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Таҳқиқоти соли 2012 пешрафти ин кишварҳоро бо таваҷҷуҳи махсус ба нӯҳ кишвар баррасӣ кард: [[Гана]], [[Руанда]], [[Нигерия]], [[Мали]], [[Кения]], [[Индонезия]], [[Филиппин]] ва [[Ветнам]].<ref>{{cite web|url=[https://www.voanews.com/a/developing-countries-strive-to-provide-universal-health-care/1512058.html](https://www.voanews.com/a/developing-countries-strive-to-provide-universal-health-care/1512058.html)|title=Developing Countries Strive to Provide Universal Health Care|first=William|last=Eagle|date=September 20, 2012 |access-date=November 30, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=[http://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/02/14/universal-healthcare-latin-america](http://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/02/14/universal-healthcare-latin-america)|title=Universal Healthcare on the rise in Latin America|access-date=November 30, 2016}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дар ҳоли ҳозир, аксари кишварҳои саноатӣ ва бисёре аз кишварҳои рӯ ба рушд ягон шакли ҳифзи саломатии бо маблағгузории давлатӣ бо ҳадафи фарогирии ҳамагониро амалӣ мекунанд. Тибқи иттилои Академияи миллии тиб ва дигарон, [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] ягона давлати сарватманд ва саноатист, ки ёрии тиббии ҳамагониро таъмин намекунад. Ягона шаклҳои ҳифзи саломатии аз ҷониби ҳукумат таъминшаванда иборатанд аз: [[Medicare (United States)|Medicare]] (барои беморони солхӯрдаи болотар аз 65-сола ва маъюбон), [[Medicaid]] (барои одамони камбизоат),<ref name="IOM">[[http://www.iom.edu/?id=17848](http://www.iom.edu/?id=17848){{Пайванди мурда|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}Insuring America's Health: Principles and Recommendations], Institute of Medicine at the National Academies of Science, 2004-01-14, accessed 2007-10-22</ref><ref>{{cite web|url=[http://cthealth.server101.com/the_case_for_universal_health_care_in_the_united_states.htm](http://cthealth.server101.com/the_case_for_universal_health_care_in_the_united_states.htm)|title=The Case for Universal Health Care in the United States|website=cthealth.server101.com|access-date=27 April 2018|url-status=live|archive-url=[https://web.archive.org/web/20180423105127/http://cthealth.server101.com/the_case_for_universal_health_care_in_the_united_states.htm](https://web.archive.org/web/20180423105127/http://cthealth.server101.com/the_case_for_universal_health_care_in_the_united_states.htm)|archive-date=23 April 2018}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Барномаи суғуртаи тиббии кӯдакон]] (барои кӯдакон дар оилаҳои дорои даромади хоксорона, вале барои гирифтани Medicaid хеле баланд), [[Низоми тандурустии низомӣ]] (барои ҳайати низомии фаъол, эҳтиётӣ ва мустаъфӣ ва вобастагони онҳо) ва [[Хадамоти тандурустии ҳиндуҳо]] (барои аъзоёни қабилаҳои бумии Амрико, ки аз ҷониби федералӣ эътироф шудаанд). == Моделҳои маблағгузорӣ == {{See also|Иқтисодиёти тандурустӣ}} [[File:Health spending by country. Percent of GDP (Gross domestic product).png|thumb|right|upright=1.45|[[Хароҷоти соҳаи тандурустӣ ҳамчун фоизи ММД аз рӯи кишварҳо|Хароҷоти тандурустӣ аз рӯи кишварҳо]]. Фоизи ММД ([[Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ]]). Барои мисол: 11,2% барои Канада дар соли 2022. 16,6% барои Иёлоти Муттаҳида дар соли 2022.<ref name="OECD-barcharts">[[OECD]] Data. [[https://data.oecd.org/healthres/health-spending.htm](https://data.oecd.org/healthres/health-spending.htm){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Health resources - Health spending]. {{doi|10.1787/8643de7e-en}}. 2 bar charts: For both: From bottom menus: Countries menu > choose OECD. Check box for "latest data available". Perspectives menu > Check box to "compare variables". Then check the boxes for government/compulsory, voluntary, and total. Click top tab for chart (bar chart). For GDP chart choose "% of GDP" from bottom menu. For per capita chart choose "US dollars/per capita". Click fullscreen button above chart. Click "print screen" key. Click top tab for table, to see data.</ref>]] [[File:Average annual health spending. US dollars (PPP) per person. OECD countries and more.png|thumb|upright=1.45|[[Рӯйхати кишварҳо аз рӯи ҳаҷми умумии хароҷоти тандурустӣ ба ҳар сари аҳолӣ|Арзиши умумии ёрии тиббӣ барои як нафар]]. Хароҷоти давлатӣ ва хусусӣ. Доллари ИМА [[Қобилияти харидорӣ|ҚХ]]. Барои мисол: $6,319 барои Канада дар соли 2022. $12,555 барои ИМА дар соли 2022.<ref name=OECD-barcharts/>]] Ёрии тиббии ҳамагонӣ дар аксари кишварҳо тавассути модели омехтаи маблағгузорӣ ба даст омадааст. Даромад аз [[Андозбандӣ|андозҳои]] умумӣ манбаи асосии маблағгузорӣ мебошад, аммо дар бисёр кишварҳо он бо пардохтҳои мушаххас (ки метавонанд аз шахси воқеӣ ё корфармо ситонида шаванд) ё бо имконияти пардохтҳои хусусӣ (тавассути суғуртаи мустақим ё ихтиёрӣ) барои хидматҳое, ки берун аз доираи низоми давлатӣ ҳастанд, пурра карда мешавад. Қариб ҳамаи низомҳои аврупоӣ тавассути омехтаи саҳмҳои давлатӣ ва хусусӣ маблағгузорӣ мешаванд.<ref name="Bentes 2004">{{cite web|last1=Bentes|first1=Margarida|last2=Dias|first2=Carlos Matias|last3=Sakellarides|first3=Sakellarides|last4=Bankauskaite|first4=Vaida|year=2004|title=Health care systems in transition: Portugal|location=Copenhagen|publisher=WHO Regional Office for Europe on behalf of the European Observatory on Health Systems and Policies|url=[http://www.euro.who.int/document/e82937.pdf](http://www.euro.who.int/document/e82937.pdf)|access-date=August 30, 2006|archive-date=January 26, 2010|archive-url=[https://web.archive.org/web/20100126230730/http://www.euro.who.int/document/e82937.pdf](https://web.archive.org/web/20100126230730/http://www.euro.who.int/document/e82937.pdf)}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Аксари низомҳои ёрии тиббии ҳамагонӣ асосан аз ҳисоби [[Даромадҳои андозӣ|даромадҳои андозӣ]] маблағгузорӣ мешаванд (чунон ки дар [[Португалия]],<ref name="Bentes 2004" /> [[Ҳиндустон]], Испания, Дания ва Шветсия). Баъзе кишварҳо, аз қабили Олмон, Фаронса,<ref name="PNHP 2004">{{cite web|author=Physicians for a National Health Program |year=2004|title=International health systems|location=Chicago |publisher=Physicians for a National Health Program |url=[http://www.pnhp.org/facts/international_health_systems.php?page=all](http://www.pnhp.org/facts/international_health_systems.php?page=all)|access-date=November 7, 2006}}</ref> ва Ҷопон,<ref name="Chua 2006">{{cite web|last=Chua|first=Kao-Ping|date=February 10, 2006|title=Single payer 101|location=Sterling, Virginia|publisher=American Medical Student Association|url=[http://www.amsa.org/uhc/SinglePayer101.pdf](http://www.amsa.org/uhc/SinglePayer101.pdf)|archive-date=October 24, 2006|archive-url=[https://web.archive.org/web/20061024133141/http://www.amsa.org/uhc/SinglePayer101.pdf](https://web.archive.org/web/20061024133141/http://www.amsa.org/uhc/SinglePayer101.pdf)|access-date=November 7, 2006}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> низоми бисёрпардохткунандаро истифода мебаранд, ки дар он ёрии тиббӣ тавассути саҳмҳои хусусӣ ва давлатӣ маблағгузорӣ мешавад. Бо вуҷуди ин, қисми зиёди маблағгузории ғайридавлатӣ аз саҳмҳои корфармоён ва кормандон ба хазинаҳои [[Ғайритиҷоратӣ|ғайритиҷоратии]] тандурустӣ (sickness funds) ба даст меояд. Саҳмҳо ҳатмӣ буда, мувофиқи қонун муайян карда мешаванд. Инчунин байни маблағгузории мунисипалӣ ва миллии тандурустӣ фарқ гузошта мешавад. Масалан, як модел чунин аст, ки қисми асосии ёрии тиббӣ аз ҷониби мунисипалитет маблағгузорӣ мешавад, ёрии махсуси тиббӣ аз ҷониби сохтори калонтар, ба монанди шӯрои ҳамкории мунисипалӣ ё давлат пешниҳод ва эҳтимолан маблағгузорӣ мешавад ва доруворӣ аз ҷониби як ниҳоди давлатӣ пардохт карда мешавад. Мақолаи Шерри А. Глид аз [[Мактаби тандурустии ҷамъиятии Колумбия]] нишон дод, ки низомҳои ёрии тиббии ҳамагонӣ то андозае хусусияти бозтақсимкунанда доранд ва прогрессивияти маблағгузории тандурустӣ ба [[Нобаробарии даромад|нобаробарии умумии даромад]] таъсири маҳдуд мерасонад.<ref name="Glied 2008">{{cite journal |first=Sherry A. |last=Glied |title=Health Care Financing, Efficiency and Equity |date=March 2008 |journal=NBER Working Paper No. 13881 |doi=10.3386/w13881 |doi-access=free }}</ref> '''Суғуртаи ҳатмӣ''' {{Main|Суғуртаи миллии тиббӣ}} Ин одатан тавассути қонунгузорӣ амалӣ карда мешавад, ки сокинонро ба харидани суғурта вазифадор мекунад, аммо баъзан ҳукумат худаш суғуртаро таъмин менамояд. Баъзан имкони интихоби якчанд хазинаҳои давлатӣ ва хусусӣ мавҷуд аст, ки хидмати стандартиро пешниҳод мекунанд (чунон ки дар Олмон) ё баъзан танҳо як хазинаи ягонаи давлатӣ вуҷуд дорад. [[Тандурустӣ дар Швейтсария]] ба суғуртаи ҳатмӣ асос ёфтааст.<ref name="Tomasky 2010">{{cite news|last=UHC Watch|date=September 17, 2025|title=Policy explorer: Basis for entitlement to publicly financed health services|work=UHC Watch|location=Barcelona|publisher=WHO Barcelona Office for Health Systems Financing|url=[https://apps.who.int/dhis2/uhcwatch/#/policy-explorer](https://apps.who.int/dhis2/uhcwatch/#/policy-explorer)|access-date=September 17, 2025}}</ref><ref>{{cite news| url=[https://www.forbes.com/sites/aroy/2012/12/26/switzerland-a-case-study-in-consumer-driven-health-care/](https://www.forbes.com/sites/aroy/2012/12/26/switzerland-a-case-study-in-consumer-driven-health-care/) |title=Switzerland – a case study in consumer driven health care| work=Forbes | first=Avik | last=Roy}}</ref> Дар баъзе кишварҳои аврупоӣ, ки суғуртаи хусусӣ ва ёрии тиббии ҳамагонӣ якҷоя мавҷуданд, ба монанди Олмон, Белгия ва Нидерланд, мушкилоти [[Интихоби номатлуб|интихоби номатлуб]] (adverse selection) тавассути истифодаи ҳавзи ҷуброни хатарҳо барои баробар кардани хатарҳо байни хазинаҳо то ҳадди имкон ҳал карда мешавад. Ҳамин тариқ, хазинае, ки аҳолии он асосан солим ва ҷавон аст, бояд ба ҳавзи ҷубронпулӣ маблағ супорад ва хазинае, ки аҳолии он солхӯрда ва асосан камсолтар аст, аз ҳавз маблағ мегирад. Бо ин роҳ, хазинаҳои тандурустӣ аз рӯи нарх рақобат мекунанд ва аз байн бурдани одамони дорои хатари баланд ҳеҷ фоидае надорад, зеро онҳо тавассути пардохтҳои сарикасӣ (capitation), ки мувофиқи хатар танзим шудаанд, ҷуброн мешаванд. Ба хазинаҳо иҷозат дода намешавад, ки суғурташудагони худро интихоб кунанд ё фарогириро рад кунанд, балки онҳо асосан дар заминаи нарх ва хидматрасонӣ рақобат мекунанд. Дар баъзе кишварҳо, сатҳи фарогирии асосӣ аз ҷониби ҳукумат муқаррар карда мешавад ва онро тағйир додан мумкин нест.<ref name="Varkevisser 2002">{{cite journal|last1=Varkevisser|first1=Marco|last2=van der Geest|first2=Stéphanie|year=2002|title=Competition among social health insurers: a case study for the Netherlands, Belgium and Germany|journal=Research in Healthcare Financial Management|volume=7|issue=1|pages=65–84|url=[http://oldwww.bmg.eur.nl/personal/varkevisser/RHFM_7(1)_sickness%20funds.pdf](http://oldwww.bmg.eur.nl/personal/varkevisser/RHFM_7(1)_sickness%20funds.pdf)|archive-url=[https://web.archive.org/web/20130516102517/http://oldwww.bmg.eur.nl/personal/varkevisser/RHFM_7(1)_sickness%20funds.pdf](https://web.archive.org/web/20130516102517/http://oldwww.bmg.eur.nl/personal/varkevisser/RHFM_7(1)_sickness%20funds.pdf)|archive-date=May 16, 2013|access-date=November 28, 2007}}{{Пайванди мурда|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Ирландия|Ҷумҳурии Ирландия]] замоне низоми «рейтинги ҷамъиятӣ» тавассути VHI дошт, ки амалан як ҳавзи ягонаи пардохткунанда ё ҳавзи хатари умумӣ буд. Баъдтар ҳукумат VHI-ро барои рақобат боз кард, аммо бидуни ҳавзи ҷубронпулӣ. Ин боиси он гашт, ки ширкатҳои суғуртаи хориҷӣ ба бозори Ирландия ворид шуда, ба бахшҳои нисбатан солими бозор суғуртаи тиббии хеле арзонтар пешниҳод кунанд, ки баъдан аз ҳисоби VHI фоидаи зиёд ба даст оварданд. Ҳукумат баъдтар рейтинги ҷамъиятиро тавассути созишномаи ҳавзӣ (pooling arrangement) дубора ҷорӣ кард ва ҳадди аққал як ширкати калони суғурта, [[Bupa]], аз бозори Ирландия хориҷ шуд.{{citation needed|date=August 2023}} Дар Лаҳистон, одамон вазифадоранд, ки фоизи музди миёнаи моҳонаро ба давлат пардохт кунанд, ҳатто агар онҳо таҳти суғуртаи хусусӣ бошанд.<ref>{{cite web | url=[http://www.nfz-szczecin.pl/bryzv_ubezpieczenie_dobrowolne.htm](http://www.nfz-szczecin.pl/bryzv_ubezpieczenie_dobrowolne.htm) |title = Ubezpieczenie dobrowolne |website=NFZ |date=January 22, 2024 |url-status=live |archive-url= [https://web.archive.org/web/20231204191723/https://www.nfz-szczecin.pl/bryzv_ubezpieczenie_dobrowolne.htm?PHPSESSID=12008b4f0e0cb2d2ba4836e99c863c5c](https://web.archive.org/web/20231204191723/https://www.nfz-szczecin.pl/bryzv_ubezpieczenie_dobrowolne.htm?PHPSESSID=12008b4f0e0cb2d2ba4836e99c863c5c) |archive-date= Dec 4, 2023 }}</ref> Шахсоне, ки тибқи [[Шартномаи меҳнатӣ|қарордоди меҳнатӣ]] кор мекунанд, фоизи музди меҳнаташонро месупоранд, дар ҳоле ки соҳибкорон қурби собитро дар асоси музди миёнаи миллӣ пардохт мекунанд. Шахсони бекор аз ҷониби идораи меҳнат суғурта мешаванд. Дар байни роҳҳои ҳалли эҳтимолии аз ҷониби иқтисоддонҳо пешниҳодшуда низомҳои яккапардохткунанда ва инчунин усулҳои дигари таъмини ҳамагонӣ будани суғуртаи тиббӣ мавҷуданд, ба монанди талаб кардани хариди суғурта аз ҷониби ҳамаи шаҳрвандон ё маҳдуд кардани имконияти ширкатҳои суғурта барои рад кардани суғуртаи афрод ё тағйир додани нарх байни шахсон.<ref name="Rothschild 1976">{{cite journal|last1=Rothschild|first1=Michael|last2=Stiglitz|first2=Joseph|date=November 1976|title=Equilibrium in competitive insurance markets: an essay on the economics of imperfect information|journal=Quarterly Journal of Economics|volume=90|issue=4|pages=629–49|doi=10.2307/1885326|jstor=1885326|bibcode=1976QJEco..90..629R|url=[http://www.econ.yale.edu/~dirkb/teach/pdf/rothschild/1976%20equilibrium%20in%20competitive%20insurance.pdf](http://www.econ.yale.edu/~dirkb/teach/pdf/rothschild/1976%20equilibrium%20in%20competitive%20insurance.pdf)|access-date=March 20, 2007|archive-url=[https://web.archive.org/web/20171020075808/http://www.econ.yale.edu/~dirkb/teach/pdf/rothschild/1976%20equilibrium%20in%20competitive%20insurance.pdf](https://web.archive.org/web/20171020075808/http://www.econ.yale.edu/~dirkb/teach/pdf/rothschild/1976%20equilibrium%20in%20competitive%20insurance.pdf)|archive-date=Oct 20, 2017}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Belli 2001">{{cite web|last=Belli|first=Paolo|date=March 2001|title=How adverse election affects the health insurance market. Policy Research Working Paper 2574|location=Washington, D.C.|publisher=World Bank|url=[http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/2001/04/13/000094946_01040505331570/Rendered/PDF/multi0page.pdf](http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/2001/04/13/000094946_01040505331570/Rendered/PDF/multi0page.pdf)|access-date=March 20, 2007}}</ref> '''Яккапардохткунанда''' {{Main|Тандурустии яккапардохткунанда}} Ёрии тиббии яккапардохткунанда низомест, ки дар он ба ҷои суғуртакунандагони хусусӣ, ҳукумат тамоми хароҷоти [[Ёрии тиббӣ|ёрии тиббиро]] пардохт мекунад.<ref>"[[http://www.merriam-webster.com/dictionary/single-payer](http://www.merriam-webster.com/dictionary/single-payer) single-payer]", Merriam Webster Dictionary.</ref> Низомҳои яккапардохткунанда метавонанд барои хидматрасониҳои тиббӣ бо ташкилотҳои хусусӣ шартнома банданд ё захираҳо ва кормандони соҳаи тандурустиро дар ихтиёри худ дошта бошанд ва ба кор гиранд (чунон ки дар [[Англия]] то ҷорӣ шудани [[Қонуни тандурустӣ ва нигоҳубини иҷтимоӣ (2012)]] чунин буд). Дар баъзе мавридҳо, ба монанди Италия ва Испания, ҳардуи ин воқеиятҳо метавонанд дар як вақт вуҷуд дошта бошанд.<ref name=":0" /> Ҳамин тариқ, «яккапардохткунанда» танҳо механизми маблағгузориро тавсиф мекунад ва ба ёрии тиббие дахл дорад, ки аз ҷониби як ниҳоди ягонаи давлатӣ аз як хазинаи ягона маблағгузорӣ мешавад ва навъи пешниҳоди хидмат ё барои кӣ кор кардани табибонро мушаххас намекунад. Гарчанде ки дорандаи хазина одатан давлат аст, баъзе шаклҳои яккапардохткунанда низоми омехтаи давлатию хусусиро истифода мебаранд.{{citation needed|date=August 2023}} '''Маблағгузории ба андоз асосёфта''' Дар маблағгузории ба андоз асосёфта, шахсон тавассути андозҳои гуногун дар пешниҳоди хидматҳои тиббӣ саҳм мегузоранд. Инҳо одатан дар сатҳи тамоми аҳолӣ муттаҳид карда мешаванд, магар ин ки ҳукуматҳои маҳаллӣ даромадҳои андозиро ҷамъоварӣ ва нигоҳ надоранд. Баъзе кишварҳо (махсусан [[Испания]], [[Подшоҳии Муттаҳида]], [[Ирландия]], [[Зеландияи Нав]], [[Италия]], [[Бразилия]], [[Португалия]], [[Ҳиндустон]] ва [[Кишварҳои Скандинавия|кишварҳои Скандинавия]]) маблағгузории ёрии тиббии давлатиро мустақиман танҳо аз ҳисоби андозбандӣ интихоб мекунанд. Кишварҳои дигари дорои низомҳои ба суғурта асосёфта амалан хароҷоти суғуртаи онҳоеро, ки имкони суғуртаи худро надоранд, тавассути механизмҳои [[Амнияти иҷтимоӣ|амнияти иҷтимоӣ]], ки аз ҳисоби андозҳо маблағгузорӣ мешаванд, бо пардохти мустақими ҳисобҳои тиббии онҳо ё бо пардохти мукофотпулиҳои (premiums) суғурта барои ашхоси осебдида, таъмин мекунанд.{{citation needed|date=August 2023}} '''Суғуртаи иҷтимоии тиббӣ''' {{Main|Модели Бисмарк}} Дар низоми суғуртаи иҷтимоии тиббӣ, саҳмҳои коргарон, шахсони худкор, корхонаҳо ва ҳукуматҳо ба таври ҳатмӣ дар хазинаҳои ягона ё бисёргона ҷамъ карда мешаванд. Ин ба [[Ҳавзи хатарҳо|ҳавзи хатарҳо]] асос ёфтааст.<ref>{{cite web |url=[http://apps.searo.who.int/PDS_DOCS/B3457.pdf](http://apps.searo.who.int/PDS_DOCS/B3457.pdf) |title=Social Health Insurance Report of a Regional Expert Group Meeting |website=World Health Organization Regional Office for South-East Asia |date=June 2003 |access-date=17 January 2022 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20170318191401/http://apps.searo.who.int/PDS_DOCS/B3457.pdf](https://web.archive.org/web/20170318191401/http://apps.searo.who.int/PDS_DOCS/B3457.pdf) |archive-date=18 March 2017 }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Модели суғуртаи иҷтимоии тиббӣ инчунин ҳамчун '''[[Модели Бисмарк]]''' ба номи [[Канслери Олмон]] [[Отто фон Бисмарк]], ки аввалин низоми ёрии тиббии ҳамагониро дар Олмон дар асри 19 ҷорӣ карда буд, маъруф аст.<ref>{{cite web |url=[http://www.pnhp.org/single_payer_resources/health_care_systems_four_basic_models.php](http://www.pnhp.org/single_payer_resources/health_care_systems_four_basic_models.php) |title=Health Care Systems - Four Basic Models |website=Physicians for a National Health Program |url-status=live |archive-url=[https://web.archive.org/web/20240213044715/http://www.pnhp.org/single_payer_resources/health_care_systems_four_basic_models.php](https://web.archive.org/web/20240213044715/http://www.pnhp.org/single_payer_resources/health_care_systems_four_basic_models.php) |archive-date=Feb 13, 2024 }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Хазинаҳо одатан бо омехтаи таъминкунандагони давлатӣ ва хусусӣ барои пешниҳоди маҷмӯи муайяни имтиёзҳо шартнома мебанданд. Ёрии тиббии пешгирикунанда ва ҷамъиятӣ метавонад аз ҷониби ин хазинаҳо таъмин карда шавад ё масъулият танҳо бар дӯши Вазорати тандурустӣ бимонад. Дар доираи суғуртаи иҷтимоии тиббӣ, як қатор вазифаҳо метавонанд аз ҷониби хазинаҳои тандурустии нимадавлатӣ ё ғайриҳукуматӣ, ё дар чанд маврид, аз ҷониби ширкатҳои хусусии суғуртаи тиббӣ иҷро карда шаванд. Суғуртаи иҷтимоии тиббӣ дар як қатор кишварҳои Аврупои Ғарбӣ ва торафт бештар дар Аврупои Шарқӣ, инчунин дар Исроил ва Ҷопон истифода мешавад.<ref>{{cite journal |editor-last=Saltman |editor-first=Richard B. |editor2-last=Busse |editor2-first=Reinhard |editor3-last=Figueras |editor3-first=Josep |title=Social health insurance systems in western Europe |url=[https://www.who.int/health_financing/documents/shi_w_europe.pdf](https://www.who.int/health_financing/documents/shi_w_europe.pdf) |website=World Health Organization |archive-url=[https://web.archive.org/web/20220331234751/http://www.who.int/health_financing/documents/shi_w_europe.pdf](https://web.archive.org/web/20220331234751/http://www.who.int/health_financing/documents/shi_w_europe.pdf) |archive-date= Mar 31, 2022 }}</ref> '''Суғуртаи хусусӣ''' {{See also|Бозори суғуртаи тиббӣ}} Дар суғуртаи хусусии тиббӣ, мукофотпулиҳо (premiums) мустақиман аз корфармоён, иттиҳодияҳо, шахсони воқеӣ ва оилаҳо ба ширкатҳои суғурта пардохт карда мешаванд, ки хатарҳоро дар байни аъзоёни худ муттаҳид мекунанд. Суғуртаи хусусӣ полисҳои аз ҷониби ширкатҳои тиҷоратии судҷӯ, ширкатҳои ғайритиҷоратӣ ва суғуртакунандагони тиббии ҷамъиятиро дар бар мегирад. Одатан, суғуртаи хусусӣ бар хилофи барномаҳои суғуртаи иҷтимоӣ, ки майл ба ҳатмӣ будан доранд, ихтиёрӣ мебошад.<ref name="WHO 2008">{{cite web |title=Health financing mechanisms: private health insurance|location=Geneva|publisher=World Health Organization |url=[https://www.who.int/health_financing/mechanisms/en/index3.html](https://www.who.int/health_financing/mechanisms/en/index3.html)|archive-date=October 9, 2010|archive-url=[https://web.archive.org/web/20101009045515/http://www.who.int/health_financing/mechanisms/en/index3.html](https://web.archive.org/web/20101009045515/http://www.who.int/health_financing/mechanisms/en/index3.html)|access-date=April 11, 2012}}</ref> Дар баъзе кишварҳои дорои фарогирии ҳамагонӣ, суғуртаи хусусӣ аксар вақт баъзе ҳолатҳои саломатиро, ки гаронбаҳо ҳастанд ва низоми давлатии тандурустӣ метавонад фарогирӣ таъмин кунад, истисно менамояд. Масалан, дар Подшоҳии Муттаҳида, яке аз калонтарин таъминкунандагони хусусии ёрии тиббӣ [[Bupa]] мебошад, ки рӯйхати дарози истисноҳои умумӣ дорад, ҳатто дар полиси баландтарини фарогирии худ,<ref name="Bupa 2010">{{cite web |title= Health and life cover: Health care select 1: Key features of this health insurance plan: What's covered? What's not covered?|location=London|publisher=Bupa|url=[http://www.bupa.co.uk/individuals/health-life-cover/health-insurance/healthcare-select-1](http://www.bupa.co.uk/individuals/health-life-cover/health-insurance/healthcare-select-1)|archive-date=April 9, 2010|archive-url=[https://web.archive.org/web/20100409024558/http://www.bupa.co.uk/individuals/health-life-cover/health-insurance/healthcare-select-1](https://web.archive.org/web/20100409024558/http://www.bupa.co.uk/individuals/health-life-cover/health-insurance/healthcare-select-1)|access-date=April 11, 2010}}</ref> ки аксари онҳо ба таври муқаррарӣ аз ҷониби [[National Health Service|Хадамоти миллии тандурустӣ]] пешниҳод мешаванд. Дар Нидерланд, ки рақобати танзимшаванда барои низоми асосии суғуртаи худ дорад (аммо ба маҳдудияти буҷет вобаста аст), суғуртакунандагон бояд маҷмӯи асосиро барои ҳамаи номнависшудагон фаро гиранд, аммо метавонанд интихоб кунанд, ки кадом хидматҳои иловагиро дар нақшаҳои иловагӣ пешниҳод мекунанд; ки аксари одамон онҳоро доранд {{Citation needed|date=January 2021}}. [[Planning Commission of India|Комиссияи банақшагирии Ҳиндустон]] инчунин пешниҳод кардааст, ки кишвар бояд суғуртаро барои ба даст овардани фарогирии ҳамагонии тиббӣ қабул кунад.<ref name="Varshney 2012">{{cite web|last1=Varshney|first1=Vibha|last2=Gupta|first2=Alok|last3=Pallavi|first3=Aparna|date=September 30, 2012|title=Universal health scare|work=Down To Earth|location=New Delhi|publisher=Society for Environmental Communications|url=[http://www.downtoearth.org.in/content/universal-health-scare](http://www.downtoearth.org.in/content/universal-health-scare)|access-date=September 25, 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20120920021023/http://www.downtoearth.org.in/content/universal-health-scare](https://web.archive.org/web/20120920021023/http://www.downtoearth.org.in/content/universal-health-scare)|archive-date=Sep 20, 2012}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дар ҳоли ҳозир даромади умумии андоз барои қонеъ кардани ниёзҳои муҳими саломатии ҳамаи одамон истифода мешавад. '''Суғуртаи тиббии ҷамъиятӣ''' Як шакли хоси суғуртаи хусусии тиббӣ, ки аксаран дар сурати таъсири маҳдуди механизмҳои муҳофизат аз [[Хатари молиявӣ|хатари молиявӣ]] пайдо шудааст, суғуртаи тиббии ҷамъиятӣ мебошад.<ref name=":2">{{cite web |title=Community based health insurance |url=[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/community-based-health-insurance-2020](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/community-based-health-insurance-2020) |access-date=2022-03-24 |website=www.who.int |language=en}}</ref> Аъзоёни алоҳидаи як ҷомеаи мушаххас ба фонди коллективии тандурустӣ маблағ месупоранд, ки ҳангоми ниёз ба ёрии тиббӣ метавонанд аз он истифода баранд. Саҳмҳо ба хатар вобаста нестанд ва одатан сатҳи баланди иштироки ҷомеа дар пешбурди ин нақшаҳо мавҷуд аст. Суғуртаи тиббии ҷамъиятӣ одатан дар кӯмак ба кишварҳо барои ҳаракат ба сӯи фарогирии ҳамагонии тиббӣ танҳо нақши маҳдуд мебозад. Мушкилот дастрасии нобаробар аз ҷониби табақаҳои камбизоаттаринро дар бар мегирад,<ref>{{cite journal |last1=Umeh |first1=Chukwuemeka A. |last2=Feeley |first2=Frank G. |date=2017-06-27 |title=Inequitable Access to Health Care by the Poor in Community-Based Health Insurance Programs: A Review of Studies From Low- and Middle-Income Countries |url=[https://www.ghspjournal.org/content/5/2/299](https://www.ghspjournal.org/content/5/2/299) |journal=Global Health: Science and Practice |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=299–314 |doi=10.9745/GHSP-D-16-00286 |issn=2169-575X |pmc=5487091 |pmid=28655804 }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ва он ки истифодаи хидматрасонии тиббӣ аз ҷониби аъзоён одатан пас аз номнавис шудан афзоиш меёбад.<ref name=":2" /> == Татбиқ ва муқоисаҳо == {{See also|Низоми тандурустӣ|Низоми ҳифзи саломатӣ аз рӯи кишварҳо}} [[File:Total health expenditure per capita, US Dollars PPP.png|thumb|upright=1.35|Хароҷоти тандурустӣ ба ҳар сари аҳолӣ бо доллари ИМА бо назардошти [[Қобилияти харидорӣ|қобилияти харидорӣ]] дар байни кишварҳои гуногуни [[OECD]]. Барои маълумоти навтар нигаред ба [[Рӯйхати кишварҳо аз рӯи ҳаҷми умумии хароҷоти тандурустӣ ба ҳар сари аҳолӣ]].]] Низомҳои ёрии тиббии ҳамагонӣ вобаста ба дараҷаи иштироки ҳукумат дар пешниҳоди нигоҳубин ё суғуртаи тиббӣ фарқ мекунанд. Дар баъзе кишварҳо, аз қабили Канада, Подшоҳии Муттаҳида, Италия, Австралия ва кишварҳои Скандинавия, ҳукумат дар супориш додан ё расонидани хидматҳои тиббӣ дараҷаи баланди иштирок дорад ва дастрасӣ ба ҳуқуқҳои иқомат асос ёфтааст, на ба хариди суғурта. Дигарон низоми пешниҳоди хидмати хеле гуногунанд (pluralistic) доранд, ки ба суғуртаи ҳатмии тиббӣ бо меъёрҳои саҳмгузории вобаста ба маош ё даромад ва одатан бо маблағгузории муштараки корфармоён ва баҳрагирандагон асос ёфтааст.{{citation needed|date=August 2023}} Баъзан хазинаҳои тандурустӣ аз омехтаи мукофотпулиҳои суғурта, саҳмҳои ҳатмии вобаста ба маош аз ҷониби кормандон ё корфармоён ба хазинаҳои танзимшавандаи тандурустӣ ва аз андозҳои давлатӣ ба даст меоянд. Ин низомҳои ба суғурта асосёфта майл доранд, ки хароҷоти таъминкунандагони хусусӣ ё давлатии тиббиро, аксар вақт бо нархҳои сахт танзимшаванда, тавассути суғуртакунандагони тиббии мутақобила ё давлатӣ ҷуброн кунанд. Чанд кишвар, аз қабили Нидерланд ва Швейтсария, тавассути суғуртакунандагони хусусии таҳти танзими шадид фаъолият мекунанд, ки ба онҳо иҷозат дода намешавад аз унсури ҳатмии суғурта фоида ба даст оранд, аммо метавонанд аз ҳисоби фурӯши суғуртаи иловагӣ фоида гиранд.{{citation needed|date=August 2023}} Ёрии тиббии ҳамагонӣ мафҳуми васеъ аст, ки ба чанд роҳ амалӣ карда шудааст. Нуқтаи муштарак барои ҳамаи ин гуна барномаҳо ягон шакли иқдоми ҳукумат аст, ки ба васеъ кардани дастрасӣ ба ёрии тиббӣ то ҳадди имкон ва муқаррар кардани стандартҳои ҳадди аққал нигаронида шудааст. Аксарият ёрии тиббии ҳамагониро тавассути қонунгузорӣ, танзим ва андозбандӣ амалӣ мекунанд. Қонунгузорӣ ва танзим муайян мекунанд, ки кадом нигоҳубин бояд ба кӣ ва дар кадом асос пешниҳод шавад. Одатан, баъзе хароҷотро бемор ҳангоми истифода бар дӯш мегирад, аммо қисми асосии хароҷот аз омехтаи суғуртаи ҳатмӣ ва даромадҳои андоз ба даст меояд. Баъзе барномаҳо комилан аз ҳисоби даромадҳои андоз пардохт мешаванд. Дар дигар барномаҳо, даромадҳои андоз ё барои маблағгузории суғурта барои ашхоси хеле камбизоат ва ё барои онҳое, ки ба нигоҳубини музмини дарозмуддат ниёз доранд, истифода мешаванд. Як мафҳуми муҳим дар пешниҳоди ёрии тиббии ҳамагонӣ ин тандурустии аҳолӣ (population healthcare) мебошад. Ин роҳи ташкили пешниҳод ва тақсими захираҳои ёрии тиббӣ (ва эҳтимолан нигоҳубини иҷтимоӣ) дар асоси аҳолӣ дар як ҷуғрофияи муайян бо ниёзи муштарак (ба монанди [[Астма]], [[Нигоҳубини паллиативӣ|нигоҳубини поёни ҳаёт]], [[Ёрии таъҷилӣ]]) мебошад. Низом ба ҷои таваҷҷуҳ ба муассисаҳо, аз қабили беморхонаҳо, ёрии аввалия, нигоҳубини ҷамъиятӣ ва ғайра, ба аҳолӣ бо ниёзи муштарак ҳамчун як кулл таваҷҷуҳ мекунад. Ин одамонеро дар бар мегирад, ки айни замон табобат мегиранд ва онҳое, ки табобат намегиранд, аммо бояд бигиранд (яъне дар ҷое ки [[Баробарии тандурустӣ|нобаробарии тандурустӣ]] мавҷуд аст). Ин равиш [[Нигоҳубини маҷмӯӣ|нигоҳубини маҷмӯӣ]] ва истифодаи муассиртари захираҳоро ҳавасманд мекунад.<ref>{{cite journal |title=Managing population healthcare |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=110 |issue=11 |pages=434–439 |language=en |doi=10.1177/0141076817721099 |pmc=5728616 |pmid=29148874 |year=2017 |last1=Gray |first1=M. |last2=Pitini |first2=E. |last3=Kelley |first3=T. |last4=Bacon |first4=N.}}</ref> Идораи миллии аудити Подшоҳии Муттаҳида соли 2003 муқоисаи байналмилалии даҳ низоми гуногуни ҳифзи саломатиро дар даҳ кишвари пешрафта, нӯҳ низоми ҳамагонӣ бар зидди як низоми ғайриҳамагонӣ (Иёлоти Муттаҳида), ва хароҷоти нисбии онҳо ва натиҷаҳои калидии саломатиро нашр кард.<ref name="NAO 2003">{{cite web|author=National Audit Office|date=February 1, 2003|title=International health comparisons: a compendium of published information on healthcare systems, the provision of health care and health achievement in 10 countries|location=London|publisher=National Audit Office|url=[http://www.nao.org.uk/report/international-health-comparisons-a-compendium-of-published-information-on-healthcare-systems-the-provision-of-health-care-and-health-achievement-in-10-countries/](http://www.nao.org.uk/report/international-health-comparisons-a-compendium-of-published-information-on-healthcare-systems-the-provision-of-health-care-and-health-achievement-in-10-countries/)|access-date=November 7, 2007}}</ref> Муқоисаи васеътари байналмилалии 16 кишвар, ки ҳар кадоме дорои ёрии тиббии ҳамагонӣ мебошанд, аз ҷониби [[Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ]] дар соли 2004 нашр шуд.<ref name="WHO 2004">{{cite web|last1=Grosse-Tebbe|first1=Susanne|last2=Figueras|first2=Josep|year=2004|title=Snapshots of health systems: the state of affairs in 16 countries in summer 2004|location=Copenhagen|publisher=World Health Organization on behalf of the European Observatory on Health Systems and Policies|url=[http://www.euro.who.int/document/e85400.pdf](http://www.euro.who.int/document/e85400.pdf)|archive-date=September 26, 2007|archive-url=[https://web.archive.org/web/20070926062927/http://www.euro.who.int/document/e85400.pdf](https://web.archive.org/web/20070926062927/http://www.euro.who.int/document/e85400.pdf)|access-date=November 7, 2007}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дар баъзе ҳолатҳо, иштироки ҳукумат инчунин идоракунии мустақими [[Низоми тандурустӣ|низоми тандурустиро]] дар бар мегирад, аммо бисёр кишварҳо низомҳои омехтаи давлатию хусусиро барои пешниҳоди ёрии тиббии ҳамагонӣ истифода мебаранд. == Ҳисоботҳо оид ба фарогирии тиббӣ == Ҳисоботи соли 2023 аз [[Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ|СУТ]] ва [[Бонки ҷаҳонӣ]] нишон медиҳад, ки пешравӣ ба сӯи Фарогирии ҳамагонии тиббӣ (UHC) то соли 2030 аз соли 2015 инҷониб пеш нарафтааст. Индекси фарогирии хидматрасонии UHC (SCI) аз соли 2019 то 2021 дар имтиёзи 68 доимӣ боқӣ мондааст. Гузориш дода мешавад, ки хароҷоти тиббии фалокатбор аз ҷайби шахсӣ (OOP) ба беш аз 1 миллиард нафар дар саросари ҷаҳон таъсир расонидааст. Илова бар ин, дар соли 2019 маълум шуд, ки 2 миллиард нафар бинобар хароҷоти тиббӣ ба мушкилоти молиявӣ дучор шудаанд, ва нобаробарии ҷиддӣ дар фарогирӣ идома дорад. Ҳисобот чанд стратегияро барои коҳиш додани ин мушкилот пешниҳод мекунад: он даъват мекунад, ки хидматрасониҳои муҳими тиббӣ суръат бахшида шаванд, таваҷҷуҳи доимӣ ба идоракунии бемориҳои сироятӣ равона карда шавад, қувваи кории тиббӣ ва инфрасохтор беҳтар карда шавад, монеаҳои молиявӣ барои нигоҳубин аз байн бурда шаванд, маблағгузории тиббии пешпардохтшуда ва муттаҳидшуда афзоиш ёбад, ташаббусҳои сиёсӣ барои маҳдуд кардани хароҷоти OOP амалӣ шаванд, таваҷҷуҳ ба ёрии аввалияи тиббӣ барои таҳкими низомҳои умумии тандурустӣ равона карда шавад ва талошҳои муштарак барои ноил шудан ба UHC тақвият дода шаванд. Ин тадбирҳо ҳадаф доранд, ки фарогирии хидматрасонии тиббиро то соли 2023 барои 477 миллион нафари иловагӣ афзоиш дода, пешрафтро барои фаро гирифтани як миллиард нафари дигар то соли 2030 идома диҳанд.<ref>{{Cite journal |date=2023-09-18 |title=Tracking Universal Health Coverage: 2023 Global Monitoring Report |url=[https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/40348](https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/40348) |journal=Tracking Universal Health Coverage |language=en-US |doi=10.1596/40348|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web | publisher=World Health Organization; World Bank | year=2023 | title=Tracking Universal Health Coverage: 2023 Global Monitoring Report | location=Washington, DC | url=[https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/40348](https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/40348)}}</ref> == Сиёсат == {{See also|Сиёсати тандурустӣ|Сиёсатгузорӣ дар тандурустӣ}} Мунаққидони ёрии тиббии ҳамагонӣ иддао доранд, ки он боиси тӯлонитар шудани вақти интизорӣ ва коҳиши сифати ёрии тиббӣ мегардад.{{Clarify|date=March 2025|reason=What is the comparator? A purely free enterprise system? This is a global article and the comparator system must be express, not hidden.}}<ref name=":3">{{cite web |date=2019 |title=Universal Health Care Topic Overview |url=[https://www.gale.com/open-access/universal-healthcare](https://www.gale.com/open-access/universal-healthcare) |access-date=May 9, 2022 |website=[[Gale (publisher)|Gale]] |language=en}}</ref> Онҳо иддао доранд, ки сифат бинобар маҳдудиятҳои буҷетӣ ва сарбории аз ҳад зиёди кормандони тиббӣ пасттар аст. Масалан, бисёр беморон дар [[Канада]] метавонанд бинобар вақти тӯлонии интизорӣ барои ёрии тиббӣ ба Иёлоти Муттаҳида раванд.<ref>{{Cite web |date=August 3, 2016 |title=Crossing the Border for Care |url=[https://www.usnews.com/news/best-countries/articles/2016-08-03/canadians-increasingly-come-to-us-for-health-care](https://www.usnews.com/news/best-countries/articles/2016-08-03/canadians-increasingly-come-to-us-for-health-care) |website=[www.usnews.com](https://www.usnews.com)}}</ref> Баъзеҳо боварӣ доранд, ки низомҳои тандурустии аз ҷониби ҳукумат идорашаванда назар ба низомҳои хусусӣ самаранокии камтар доранд, ки ин боиси исрофкорӣ ва идоракунии нодурусти эҳтимолӣ мегардад.<ref>{{Cite web |title=Universal Health Care - Should the U.S. Government Provide Universal Health Care? |url=[https://www.britannica.com/procon/universal-health-care-debate](https://www.britannica.com/procon/universal-health-care-debate) |access-date=2025-01-12 |website=[www.britannica.com](https://www.britannica.com)}}</ref> Мунаққидони дигар ба эҳтимоли истифодаи аз ҳад зиёд ва суиистифода ишора мекунанд, ки боиси муфлисшавӣ мегардад.<ref>{{Cite web |date=2010-05-30 |title=NHI to crack down on rampant abuse of health system - Taipei Times |url=[https://theweek.com/health/pros-and-cons-of-universal-health-care](https://theweek.com/health/pros-and-cons-of-universal-health-care) |access-date=2025-01-07 |website=[www.taipeitimes.com](https://www.taipeitimes.com)}}</ref> Дар ин робита, баъзеҳо низ баҳс мекунанд, ки нигоҳ доштани ёрии тиббии ҳамагонӣ барои ҳукуматҳо метавонад хеле гарон бошад ва боиси боло рафтани андозҳо ва фишори эҳтимолӣ ба молияи давлатӣ гардад, ба монанди кишварҳои [[Кишварҳои Скандинавия|Скандинавия]], [[Австралия]] ва [[Зеландияи Нав]].<ref>{{Cite web |date=April 24, 2024 |title=The pros and cons of universal health care - The Week |url=[https://theweek.com/health/pros-and-cons-of-universal-health-care](https://theweek.com/health/pros-and-cons-of-universal-health-care) |access-date=2025-01-12 |website=[www.theweek.com](https://www.theweek.com)}}</ref> Барои кишварҳое, ки дар айни замон ёрии тиббии ҳамагонӣ надоранд, ба монанди [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]], онҳо баҳс мекунанд, ки он хароҷоти тандурустиро бинобар арзиши баланди татбиқ, ки ҳукумати Иёлоти Муттаҳида гӯё имкони пардохти онро надорад, афзоиш медиҳад.<ref name=":3" /> Бо вуҷуди ин, аксари муқовиматҳо ба ёрии тиббии ҳамагонӣ дар Иёлоти Муттаҳида реша дар идеология доранд. Масалан, мунаққидони татбиқи ёрии тиббии ҳамагонӣ дар Иёлоти Муттаҳида иддао доранд, ки он аз одамони солим талаб мекунад, ки хароҷоти тиббии одамони носолимро пардохт кунанд, ки ин хилофи арзишҳои амрикоии масъулияти шахсӣ мебошад. Инчунин, онҳо баҳс мекунанд, ки ин дахолати нолозими ҳукумат ба ҳаёти шаҳрвандони Амрико ва корфармоён мебошад, зеро он интихоби инфиродии онҳоро рад мекунад. Ба ибораи дигар, он метавонад интихоби дастрас барои беморонро маҳдуд кунад, зеро ҳукумат метавонад назорат кунад, ки кадом табобатҳо ва доруҳо фаро гирифта мешаванд. Дар ниҳоят, ин соҳаи тандурустӣ ва суғуртаи тиббиро ноодилона маҳдуд мекунад.<ref name=":3" /> Мувофиқи таҳқиқоти соли 2020, ки дар ''[[The Lancet]]'' нашр шудааст, тарҳи пешниҳодшудаи [[Medicare for All Act]] метавонад ҳамасола ҷони 68,000 нафарро наҷот диҳад ва 450 миллиард доллар аз [[Маблағгузории тандурустӣ дар Иёлоти Муттаҳида|хароҷоти миллии тандурустӣ]] сарфа кунад.<ref>{{cite journal |last1=Galvani |first1=Alison P |last2=Parpia |first2=Alyssa S |last3=Foster |first3=Eric M |last4=Singer |first4=Burton H |last5=Fitzpatrick |first5=Meagan C |date=February 13, 2020 |title=Improving the prognosis of health care in the USA |journal=The Lancet |volume=395 |issue=10223 |pages=524–533 |doi=10.1016/S0140-6736(19)33019-3 |pmc=8572548 |pmid=32061298 |s2cid=211105345}}</ref> Таҳқиқоти соли 2022, ки дар ''[[PNAS]]'' нашр шудааст, нишон дод, ки низоми ҳамагонии тандурустии яккапардохткунанда метавонист ҷони 212,000 нафарро наҷот диҳад ва аз беш аз 100 миллиард доллар хароҷоти тиббӣ танҳо дар соли 2020 дар давраи [[Пандемияи COVID-19 дар Иёлоти Муттаҳида]] пешгирӣ кунад.<ref>{{cite journal |last1=Galvani |first1=Alison P. |last2=Parpia |first2=Alyssa S. |display-authors=etal. |date=2022 |title=Universal healthcare as pandemic preparedness: The lives and costs that could have been saved during the COVID-19 pandemic |journal=PNAS |volume=119 |issue=25 |article-number=e2200536119 |doi=10.1073/pnas.2200536119 |doi-access=free |pmc=9231482 |pmid=35696578 |bibcode=2022PNAS..11900536G |s2cid=249645274}}</ref> Бо назардошти паҳншавии зиёди одамони бесуғурта ва камсуғурта дар Иёлоти Муттаҳида, дар сурати татбиқ, ёрии тиббии ҳамагонӣ дастрасиро ба ёрии тиббӣ барои беш аз 25 миллион амрикоиҳо афзоиш медиҳад.<ref>{{Cite web |last1=Tolbert |first1=Jennifer |last2=Cervantes |first2=Sammy |last3=Bell |first3=Clea |last4=Published |first4=Anthony Damico |date=2024-12-18 |title=Key Facts about the Uninsured Population |url=[https://www.kff.org/uninsured/issue-brief/key-facts-about-the-uninsured-population/](https://www.kff.org/uninsured/issue-brief/key-facts-about-the-uninsured-population/) |access-date=2025-02-01 |website=KFF |language=en-US}}</ref> == Инчунин нигаред == {{Portal|Иқтисодиёт|Ҷомеа}} * [[Ёрии тиббӣ]] * [[Меъёрбандии ёрии тиббӣ]] * [[Иқтисодиёти тандурустӣ]] * [[Тарғиби саломатӣ]] * [[Қонунгузории тандурустӣ]] * [[Кооперативи суғуртаи тиббӣ]] * [[Хароҷоти тандурустӣ ҳамчун фоизи ММД аз рӯи кишварҳо]] * [[Баҳсҳо оид ба ислоҳоти тандурустӣ дар ИМА]] * [[Коэффисиенти афзояндаи самаранокии хароҷот]] * [[Рӯйхати кишварҳо аз рӯи фарогирии суғуртаи тиббӣ]] * [[Рӯйхати кишварҳо аз рӯи ҳаҷми умумии хароҷоти тандурустӣ ба ҳар сари аҳолӣ]] * [[Рӯйхати кишварҳо бо ёрии тиббии ҳамагонӣ]] * [[Суғуртаи миллии тиббӣ]] * [[Ёрии аввалияи тиббию санитарӣ]] * [[Тандурустии ҷамъиятӣ]] * [[Ёрии тиббии аз ҷониби давлат маблағгузоршаванда]] * [[Ҳуқуқ ба саломатӣ]] * [[Тандурустии яккапардохткунанда]] * [[Тибби иҷтимоишуда]] * [[Тандурустии дузинагӣ]] * [[Рӯзи байналмилалии фарогирии ҳамагонии тандурустӣ]] {{Div col end}} == Пайвандҳо == {{Reflist}} == Пайвандҳои берун == * {{Commons-inline}} * [[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/universal-health-coverage-(uhc](https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/universal-health-coverage-(uhc)) Варақаи иттилоотии СУТ дар бораи фарогирии ҳамагонии тандурустӣ] * [[http://mediccreview.org/achieving-universal-health-care-july-2011-vol-13-no-3/](http://mediccreview.org/achieving-universal-health-care-july-2011-vol-13-no-3/){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Achieving Universal Health Care] (Июли 2011). ''MEDICC Review: International Journal of Cuban Health and Medicine'' '''13''' (3). Шумораи мавзӯӣ: муаллифон аз 19 кишвар дар бораи паҳлуҳои мушкилоти таъмини дастрасии ҳамагонӣ ба ёрии тиббӣ. * [[http://www.formosapost.com/universal-health-coverage-reform-costs/](http://www.formosapost.com/universal-health-coverage-reform-costs/){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Catalyzing Change: The System Reform Costs of Universal Health Coverage] (15 ноябри 2010). Ню-Йорк: Бунёди Рокфеллер. Ҳисобот дар бораи имконпазирии таъсиси низомҳо ва ниҳодҳои зарурӣ барои пайгирии UHC. * [[http://www.pnhp.org/](http://www.pnhp.org/){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Physicians for a National Health Program] Чикаго: PNHP. Гурӯҳи табибон ва мутахассисони соҳаи тандурустӣ, ки ислоҳоти яккапардохткунандаро дастгирӣ мекунанд. * [[https://www.who.int/health-topics/primary-health-care#tab=tab_1](https://www.who.int/health-topics/primary-health-care#tab=tab_1) Ёрии аввалияи тиббию санитарӣ], Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ * [[https://web.archive.org/web/20120311003726/http://uhcforward.org/](https://web.archive.org/web/20120311003726/http://uhcforward.org/) UHC Forward] Вашингтон: Институти Results for Development. Портал оид ба фарогирии ҳамагонии тандурустӣ. * [[https://books.google.com/books?id=PKA5AAAAMAAJ&dq=Percentage+of+population+covered+under+national+health+programs+,+selected+countries+,+1955+and+1970&pg=PA43](https://books.google.com/books?id=PKA5AAAAMAAJ&dq=Percentage+of+population+covered+under+national+health+programs+,+selected+countries+,+1955+and+1970&pg=PA43) Фоизи аҳолии таҳти фарогирии барномаҳои миллии тандурустӣ, кишварҳои интихобшуда, 1955 ва 1970] * Маълумот дар бораи фарогирии тиббӣ дар кишварҳои гуногун [[https://books.google.com/books?id=nVsWAAAAIAAJ&dq=National+health+insurance+resource+book+1974+France&pg=PA357](https://books.google.com/books?id=nVsWAAAAIAAJ&dq=National+health+insurance+resource+book+1974+France&pg=PA357) дар солҳои 1970-ум] ва [[https://books.google.com/books?id=HMa8ZP5SRUEC&q=national+health+systems+of+the+world+roemer](https://books.google.com/books?id=HMa8ZP5SRUEC&q=national+health+systems+of+the+world+roemer) дар солҳои 1980-ум] * "[[https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Unmet_health_care_needs_statistics&oldid=587170#Unmet_needs_for_health_care](https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Unmet_health_care_needs_statistics&oldid=587170#Unmet_needs_for_health_care) Омори ниёзҳои қонеънашудаи ёрии тиббӣ]", - Statistics Explained eurostat * "[[https://read.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/health-at-a-glance-europe-2018_health_glance_eur-2018-en#page1](https://read.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/health-at-a-glance-europe-2018_health_glance_eur-2018-en#page1) Назаре ба тандурустӣ: Аврупо 2018: Вазъи саломатӣ дар сикли ИА]", OECD * [[https://books.google.com/books?id=B_35R-1p_eUC&dq=Countries+with+social+security+programs+in+operation,+January+1,+1955,+by+type+of+program+and+date+of+legislation&pg=RA4-PA21](https://books.google.com/books?id=B_35R-1p_eUC&dq=Countries+with+social+security+programs+in+operation,+January+1,+1955,+by+type+of+program+and+date+of+legislation&pg=RA4-PA21) Кишварҳое, ки дорои барномаҳои амнияти иҷтимоии амалкунанда мебошанд, 1 январи соли 1955, аз рӯи намуди барнома ва санаи қонунгузорӣ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Universal Health Care}} [[Гурӯҳ:Ёрии тиббии ҳамагонӣ| ]] [[Гурӯҳ:Иқтисодиёти тандурустӣ]] [[Гурӯҳ:Суғуртаи тиббӣ]] [[Гурӯҳ:Ҳуқуқ ба саломатӣ]] [[Гурӯҳ:Универсализм]] [[Гурӯҳ:Ёрии тиббӣ]] [[Гурӯҳ:Сифати ёрии тиббӣ]] [[Гурӯҳ:Саломатӣ]] [[Гурӯҳ:Илмҳои тиб]] [[Гурӯҳ:Тандурустии ҷамъиятӣ]] [[Гурӯҳ:HRSA]] [[Гурӯҳ:Ёрии аввалияи тиббӣ]] [[Гурӯҳ:Маорифи тиббӣ]] [[Гурӯҳ:Қонунгузории тандурустӣ]] [[Гурӯҳ:Тандурустии глобалӣ]] aygl9pee4aamp71d0uzvw7v0ly5u9gq 0 327776 1483331 1453245 2026-08-13T21:03:58Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483331 wikitext text/x-wiki [[File:World Health Organisation building from west.jpg|thumb|The headquarters of the [[World Health Organization]] in [[Geneva]], [[Switzerland]].]] '''Сиёсати тандурустӣ''' метавонад ҳамчун "қарорҳо, нақшаҳо ва амалҳое, ки барои ноил шудан ба ҳадафҳои мушаххаси [[тандурустӣ]] дар дохили ҷомеа амалӣ мешаванд", муайян карда шавад.<ref name="WHO-HP">World Health Organization. [[https://www.who.int/topics/health_policy/en/](https://www.who.int/topics/health_policy/en/) ''Health Policy''], accessed 22 March 2011. [[https://web.archive.org/web/20110205085601/http://www.who.int/alliance-hpsr/en/](https://web.archive.org/web/20110205085601/http://www.who.int/alliance-hpsr/en/) (archived 5 February 2011)].</ref> Бино ба гуфтаи [[World Health Organization|Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ]], сиёсати возеҳи тандурустӣ метавонад ба чанд чиз ноил гардад: он дидгоҳро барои оянда муайян мекунад; авлавиятҳо ва нақшҳои чашмдошти гурӯҳҳои мухталифро мушаххас месозад; ва консенсус (ризоият) эҷод карда, мардумро огоҳ менамояд.<ref name="WHO-HP"/> == Равишҳои мухталиф == Сиёсати тандурустӣ аксар вақт ба мундариҷаи марбут ба саломатии як сиёсат ишора мекунад. Бо ин маънӣ, категорияҳои зиёди сиёсатҳои тандурустӣ мавҷуданд, аз ҷумла сиёсати глобалии тандурустӣ, сиёсати тандурустии ҷамъиятӣ, сиёсати солимии равонӣ, сиёсати хидматрасонии тиббӣ, [[сиёсати суғурта]], сиёсати инфиродии тандурустӣ, [[сиёсати фармасевтӣ]] ва сиёсатҳои марбут ба [[тандурустии ҷамъиятӣ]], аз қабили [[сиёсати ваксинатсия]], [[сиёсати назорати тамоку]] ё сиёсати [[тарғиби ширдиҳӣ]]. Сиёсати тандурустӣ инчунин метавонад мавзӯъҳои марбут ба расонидани ёрии тиббӣ, масалан, маблағгузорӣ ва таъминот, дастрасӣ ба ёрии тиббӣ, [[сифати ёрии тиббӣ]] ва [[баробарии тандурустиро]] фаро гирад.<ref>{{Cite web |title=Healthcare policy in the United States |url=[https://ballotpedia.org/Healthcare_policy_in_the_United_States](https://ballotpedia.org/Healthcare_policy_in_the_United_States) |access-date=2024-10-06 |website=Ballotpedia |language=en }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Сиёсати тандурустӣ инчунин идоракунӣ ва татбиқи сиёсати марбут ба саломатиро дар бар мегирад, ки баъзан ҳамчун идоракунии тандурустӣ,<ref>{{Cite journal |last1=Barbazza |first1=Erica |last2=Tello |first2=Juan E. |date=2014-05-01 |title=A review of health governance: Definitions, dimensions and tools to govern |url=[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0168851014000207](https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0168851014000207) |journal=Health Policy |language=en |volume=116 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1016/j.healthpol.2014.01.007 |pmid=24485914 |issn=0168-8510|url-access=subscription }}</ref> идоракунии низомҳои тандурустӣ ё идоракунии ёрии тиббӣ номида мешавад.<ref>{{Citation |last1=Kuhlmann |first1=Ellen |title=Healthcare Policy and Governance in International Perspective |date=2015 |work=The Palgrave International Handbook of Healthcare Policy and Governance |pages=3–19 |editor-last=Kuhlmann |editor-first=Ellen |place=London |publisher=Palgrave Macmillan UK |language=en |doi=10.1057/9781137384935_1 |isbn=978-1-137-38493-5 |last2=Blank |first2=Robert H. |last3=Bourgeault |first3=Ivy Lynn |last4=Wendt |first4=Claus |editor2-last=Blank |editor2-first=Robert H. |editor3-last=Bourgeault |editor3-first=Ivy Lynn |editor4-last=Wendt |editor4-first=Claus}}</ref> Моделҳои консептуалӣ метавонанд барои нишон додани ҷараён аз таҳияи сиёсати марбут ба саломатӣ то татбиқи сиёсату барномаҳо ва ба [[низомҳои тандурустӣ]] ва натиҷаҳои саломатӣ кӯмак кунанд. Сиёсатро бояд на танҳо ҳамчун қонуни миллӣ ё сиёсати тандурустӣ, ки барнома ё дахолатро дастгирӣ мекунад, фаҳмид. Сиёсатҳои амалиётӣ қоидаҳо, дастурҳо ва меъёрҳои маъмурие мебошанд, ки ҳукуматҳо барои табдил додани қонунҳо ва сиёсатҳои миллӣ ба барномаҳо ва хидматҳо истифода мебаранд.<ref>Cross, H, N Jewell and Karen Hardee. 2001. [[http://www.policyproject.com/pubs/occasional/op-7.pdf](http://www.policyproject.com/pubs/occasional/op-7.pdf){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''Reforming Operational Policies: A Pathway to Improving Reproductive Health Programs''] POLICY Occasional Paper. No. 7. Washington DC: The Futures Group International, POLICY Project</ref> Раванди сиёсат қарорҳои дар сатҳи миллӣ ё ғайримарказӣ қабулшударо (аз ҷумла қарорҳои маблағгузорӣ) дар бар мегирад, ки ба он ки оё ва чӣ тавр хидматҳо расонида мешаванд, таъсир мерасонанд. Ҳамин тариқ, барои таъмини тавсеаи устувор бояд ба сиёсатҳо дар сатҳҳои гуногуни низоми тандурустӣ ва бо мурури замон таваҷҷӯҳ зоҳир кард. Муҳити мусоиди сиёсӣ ба тавсеаи дахолатҳои тандурустӣ мусоидат хоҳад кард.<ref>K. Hardee, L. Ashford, E. Rottach, R. Jolivet, and R. Kiesel. 2012. [[http://www.healthpolicyproject.com/index.cfm?ID=publications&get=pubID&pubID=83](http://www.healthpolicyproject.com/index.cfm?ID=publications&get=pubID&pubID=83){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''The Policy Dimensions of Scaling Up Health Initiatives'']. Washington, DC: Futures Group, Health Policy Project</ref> Ҷанбаҳои зиёди [[сиёсат]] ва [[далелҳо]] мавҷуданд, ки метавонанд ба қарори ҳукумат, тиҷорати бахши хусусӣ ё гурӯҳи дигар барои қабули сиёсати мушаххас таъсир расонанд. [[Сиёсати ба далелҳо асосёфта]] ба истифодаи илм ва тадқиқоти ҷиддӣ, ба монанди [[озмоишҳои назоратшавандаи тасодуфӣ]], барои муайян кардани барномаҳо ва таҷрибаҳои қодир ба беҳтар кардани натиҷаҳои марбут ба сиёсат такя мекунад. Аксари баҳсҳои сиёсӣ дар атрофи сиёсатҳои инфиродии ёрии тиббӣ, махсусан онҳое, ки мехоҳанд [[расонидани ёрии тиббиро ислоҳ кунанд]], сурат мегиранд ва одатан метавонанд ҳамчун [[Фалсафа|фалсафӣ]] ё [[Иқтисод|иқтисодӣ]] тасниф карда шаванд. Баҳсҳои фалсафӣ дар атрофи саволҳо дар бораи [[ҳуқуқҳои фардӣ]], ахлоқ ва салоҳияти ҳукумат тамаркуз мекунанд, дар ҳоле ки мавзӯъҳои иқтисодӣ роҳҳои ба ҳадди аксар расонидани самаранокии расонидани ёрии тиббӣ ва кам кардани хароҷотро дар бар мегиранд.{{cn|date=June 2023}} [[File:Universal Healthcare by Country.svg|thumb| {{Legend|#33A02C|Кишварҳо бо ёрии тиббии ҳамагонӣ}} {{Legend|#50FF50|Кишварҳо бо ёрии тиббии ҳамагонӣ}} {{Legend|#2B8CBE|Кишварҳо бидуни ёрии тиббии ҳамагонӣ}} {{Legend|#E41A1C|Кишварҳо бидуни ёрии тиббии ҳамагонӣ}} {{Legend|#E0E0E0|Номаълум}} ]] Консепсияи муосири тандурустӣ дастрасӣ ба [[мутахассисони тиббӣ]] аз соҳаҳои мухталиф ва инчунин [[технологияҳои тиббӣ]], аз қабили [[доруворӣ]] ва [[таҷҳизоти ҷарроҳиро]] дар бар мегирад. Он инчунин дастрасӣ ба иттилооти навтарин ва далелҳои тадқиқотӣ, аз ҷумла [[тадқиқоти тиббӣ]] ва [[тадқиқоти хидматрасонии тандурустиро]] дар бар мегирад.{{cn|date=June 2023}} Дар бисёр кишварҳо дастрасӣ ба молҳо ва хидматҳои тиббӣ ба худи фард вогузор шудааст, ки онро мустақиман ҳамчун [[хароҷоти аз ҷайби худ]] пардохт мекунад ва таҳияи тадқиқот ба дӯши бозигарони бахши хусусӣ дар соҳаҳои тиббӣ ва [[фармасевтӣ]] мебошад. Нақшагирӣ ва истеҳсоли [[захираҳои инсонии тандурустӣ]] дар байни иштирокчиёни бозори меҳнат тақсим карда мешавад.{{cn|date=June 2023}} Кишварҳои дигар сиёсати возеҳе доранд, ки дастрасиро барои ҳамаи шаҳрвандони худ таъмин ва дастгирӣ кунанд, тадқиқоти тиббиро маблағгузорӣ намоянд ва шумораи кофӣ, тақсимот ва сифати кормандони соҳаи тиббро барои расидан ба ҳадафҳои тандурустӣ ба нақша гиранд. Бисёр ҳукуматҳо дар саросари ҷаҳон [[ёрии тиббии ҳамагониро]] таъсис додаанд, ки бо роҳи муттаҳидсозии хатарҳои молиявӣ бори хароҷоти тандурустиро аз дӯши тиҷорати хусусӣ ё афрод дур мекунад. Далелҳои гуногун ба тарафдорӣ ва муқобили тандурустии ҳамагонӣ ва сиёсатҳои марбути тандурустӣ мавҷуданд. Тандурустӣ қисми муҳими [[низомҳои тандурустӣ]] мебошад ва аз ин рӯ, он аксар вақт яке аз бузургтарин соҳаҳои хароҷот ҳам барои [[Ҳукумат|ҳукуматҳо]] ва ҳам барои афрод дар тамоми ҷаҳон ба ҳисоб меравад. == Имконоти сиёсати инфиродии ёрии тиббӣ == === Фалсафа: ҳуқуқ ба саломатӣ === {{See also|Фалсафаи тандурустӣ}} Бисёр кишварҳо ва юрисдиксияҳо фалсафаи [[ҳуқуқи башарро]] дар пешбурди сиёсатҳои тандурустии худ ворид мекунанд. [[World Health Organization|Созмони умумиҷаҳонии тандурустӣ]] гузориш медиҳад, ки ҳар як кишвари ҷаҳон узви ҳадди аққал як [[Шартномаи коллективӣ|шартномаи]] ҳуқуқи башар мебошад, ки ҳуқуқҳои марбут ба саломатиро дар бар мегирад, аз ҷумла [[ҳуқуқ ба саломатӣ]] ва инчунин ҳуқуқҳои дигаре, ки ба шароитҳои зарурии саломатии хуб марбутанд.<ref>World Health Organization. [[https://web.archive.org/web/20021001182659/http://www.who.int/hhr/en/](https://web.archive.org/web/20021001182659/http://www.who.int/hhr/en/) ''Health and Human Rights''.] Geneva. Accessed 27 May 2011.</ref> [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар [[Эъломияи умумии ҳуқуқи башар]] (ЭУҲБ) таъкид мекунад, ки ёрии тиббӣ ҳуқуқи ҳамаи одамон аст:<ref>United Nations. [[https://www.un.org/en/documents/udhr/index.shtml](https://www.un.org/en/documents/udhr/index.shtml) ''The Universal Declaration of Human Rights''.] Adopted on December 10, 1948 by the General Assembly of the United Nations.</ref> * ''Моддаи 25-и [[ЭУҲБ]]:'' "Ҳар як инсон ҳуқуқ дорад ба сатҳи зиндагии муносиб барои таъмини саломатӣ ва некӯаҳволии худ ва оилааш, аз ҷумла ғизо, либос, манзил, ёрии тиббӣ ва хидматрасонии зарурии иҷтимоӣ ва ҳуқуқи таъминот дар ҳолати бекорӣ, беморӣ, маъюбӣ, бевамондагӣ, пиронсолӣ ё дигар ҳолатҳои аз даст додани васоити зиндагӣ дар шароитҳои берун аз иродаи ӯ." Дар баъзе юрисдиксияҳо ва дар байни [[созмонҳои динӣ]], сиёсатҳои тандурустӣ таҳти таъсири уҳдадории даркшудае қарор доранд, ки дар асоси эътиқодоти динӣ барои нигоҳубини афроди дорои шароити номусоид, аз ҷумла беморон, шакл гирифтааст. Дигар юрисдиксияҳо ва [[созмонҳои ғайриҳукуматӣ]] ҳангоми муайян кардани сиёсатҳои тандурустии худ ба принсипҳои [[гуманизм]] такя карда, ҳамон уҳдадории даркшуда ва [[ҳуқуқи муқаддаси саломатиро]] таъкид мекунанд.<ref name="NHCHC">National Health Care for the Homeless Council.[[http://www.nhchc.org/humanright.html](http://www.nhchc.org/humanright.html){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"Human Rights, Homelessness and Health Care."]</ref><ref name="CESR">Center for Economic and Social Rights. [[http://cesr.org/ushealthright](http://cesr.org/ushealthright) "The Right to Health in the United States of America: What Does it Mean?"] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20081119234248/http://cesr.org/ushealthright](https://web.archive.org/web/20081119234248/http://cesr.org/ushealthright)|date=2008-11-19}} October 29, 2004.</ref> Дар солҳои охир, созмони ҷаҳонии ҳуқуқи башар [[Amnesty International]] диққати худро ба [[health|саломатӣ]] ҳамчун ҳуқуқи башар равона карда, ба масъалаҳои дастрасии нокифоя ба доруҳои [[ВИЧ]] ва ҳуқуқҳои [[Ҷинсият|ҷинсӣ]] ва [[репродуктивии занон]], аз ҷумла нобаробариҳои васеъ дар [[фавти модарон]] дар дохил ва байни кишварҳо дахолат мекунад. Чунин афзоиши таваҷҷӯҳ ба саломатӣ ҳамчун ҳуқуқи асосии инсон аз ҷониби маҷаллаи тиббии ''[[The Lancet]]'' истиқбол карда шуд.<ref>{{Cite journal | last1 = The Lancet | doi = 10.1016/S0140-6736(11)60768-X | title = Half a century of Amnesty International | journal = The Lancet | volume = 377 | issue = 9780 | page = 1808 | year = 2011 | pmid = 21621708 | s2cid = 40269196 }}</ref> Дар мавриди сиёсатҳо дар бораи он ки кӣ хароҷоти ёрии тиббиро барои ҳамаи одамон ва дар кадом ҳолатҳо пардохт мекунад, ихтилофоти ҷиддӣ боқӣ мемонад. Масалан, хароҷоти ҳукумат барои тандурустӣ баъзан ҳамчун нишондиҳандаи глобалии садоқати ҳукумат ба саломатии мардуми худ истифода мешавад.<ref name="LANCET">{{Cite journal | last1 = Lu | first1 = C. | last2 = Schneider | first2 = M. T. | last3 = Gubbins | first3 = P. | last4 = Leach-Kemon | first4 = K. | last5 = Jamison | first5 = D. | last6 = Murray | first6 = C. J. | doi = 10.1016/S0140-6736(10)60233-4 | title = Public financing of health in developing countries: A cross-national systematic analysis | journal = The Lancet | volume = 375 | issue = 9723 | pages = 1375–1387 | year = 2010 | pmid = 20381856 | s2cid = 25760026 }}</ref> Аз тарафи дигар, як мактаби фикрӣ, ки аз Иёлоти Муттаҳида ба вуҷуд омадааст, мафҳуми маблағгузории ёрии тиббиро тавассути андозсупорандагон ҳамчун чизи номувофиқ бо ҳуқуқи хулосаи касбии табиб (ки на камтар муҳим ҳисобида мешавад) рад мекунад ва изҳори нигаронӣ менамояд, ки дахолати ҳукумат дар назорати саломатии шаҳрвандон метавонад [[ҳуқуқ ба дахолат накардан ба ҳаёти шахсӣ]] байни табибон ва беморонро коҳиш диҳад. Далел идома меёбад, ки суғуртаи ҳамагонии тиббӣ ҳуқуқи беморони инфиродиро барои ихтиёрдории даромади худ мувофиқи хоҳиши худашон рад мекунад.<ref name="Sade">{{Cite journal|last1=Sade|first1=R. M.|title=Medical Care as a Right: A Refutation|doi=10.1056/NEJM197112022852304|journal=New England Journal of Medicine|volume=285|issue=23|pages=1288–1292|year=1971|pmid=5113728}} (Reprinted as [[http://www.aapsonline.org/brochures/sademcr.htm](http://www.aapsonline.org/brochures/sademcr.htm){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "The Political Fallacy that Medical Care is a Right."])</ref><ref>The Cato Institute. [[http://www.cato.org/pub_display.php?pub_id=3057](http://www.cato.org/pub_display.php?pub_id=3057) ''Universal Health Care Won't Work – Witness Medicare.'']</ref> Масъалаи дигар дар баҳсҳои ҳуқуқӣ ин истифодаи қонунгузорӣ аз ҷониби ҳукуматҳо барои назорати рақобат байни провайдерҳои суғуртаи тиббии хусусӣ ва низомҳои миллии [[суғуртаи иҷтимоӣ]] мебошад, ба монанди барномаи миллии суғуртаи тиббии [[Canada|Канада]]. Тарафдорони [[Laissez-faire]] иддао доранд, ки ин [[самаранокии хароҷоти]] низоми тандурустиро коҳиш медиҳад, зеро ҳатто онҳое, ки имкони пардохти хидматҳои тиббии хусусиро доранд, захираҳои низоми давлатиро истифода мебаранд.<ref>Tanner MD. [[http://www.cato-at-liberty.org/2006/08/23/revolt-against-canadian-health-care-system-continues/](http://www.cato-at-liberty.org/2006/08/23/revolt-against-canadian-health-care-system-continues/) ''Revolt Against Canadian Health Care System Continues''.] "Cato-at-liberty" – The Cato Institute, August 2006.</ref> Масъала дар ин ҷо он аст, ки оё ширкатҳои суғуртаи тиббии хусусӣ ё [[созмонҳои нигоҳдории саломатӣ]] дар муқоиса бо танзими давлатӣ ва назорат дар мавқеи беҳтаре ҳастанд, ки ба манфиати муштариёни худ амал кунанд. Даъвои дигар дар Иёлоти Муттаҳида бар ин назар аст, ки танзими аз ҳад зиёди соҳаҳои тандурустӣ ва суғурта аз ҷониби ҳукумат ба анҷоми амалии аёдатҳои хайриявии табибон дар хонаи камбизоатон ва пиронсолон оварда расонид.<ref name="David E. Kelley">David E. Kelley, "A Life of One's Own: Individual Rights and the Welfare State." [[Cato Institute]], October 1998, {{ISBN|1-882577-70-1}}</ref> === Иқтисодиёт: маблағгузории тандурустӣ === [[File:Public and private health expenditure by country.svg|thumb|Хароҷоти давлатӣ ва хусусӣ барои тандурустӣ аз рӯи кишварҳо]] Намудҳои зиёди сиёсатҳои тандурустӣ мавҷуданд, ки ба маблағгузории хидматрасонии тиббӣ барои паҳн кардани хатарҳои иқтисодии беморӣ тамаркуз мекунанд. Ба инҳо [[ёрии тиббии аз ҷониби давлат маблағгузоршаванда]] (тавассути андозбандӣ ё суғурта, ки ҳамчун низомҳои яккапардохткунанда низ маълуманд), [[health insurance|суғуртаи тиббии]] хусусии ҳатмӣ ё ихтиёрӣ, [[капитализатсияи]] пурраи хидматҳои инфиродии тиббӣ тавассути ширкатҳои хусусӣ ва [[ҳисобҳои пасандози тиббӣ]] ва ғайра дохил мешаванд.<ref>{{Cite journal | last1 = Kereiakes | first1 = D. J. | last2 = Willerson | first2 = J. T. | title = US Health Care: Entitlement or Privilege? | doi = 10.1161/01.CIR.0000124795.36864.78 | journal = Circulation | volume = 109 | issue = 12 | pages = 1460–1462 | year = 2004 | pmid = 15051650 | doi-access = free }}</ref><ref>World Health Organization. [[https://www.who.int/health_financing/en/](https://www.who.int/health_financing/en/) ''Health financing policy''.] Geneva. Accessed 27 May 2011.</ref> Баҳсҳо дар бораи он ки кадом намуди сиёсати маблағгузории тандурустӣ ба сифати беҳтар ё бадтари хидматрасонии тиббӣ оварда мерасонад ва чӣ гуна таъмин кардани истифодаи самаранок, босамар ва одилонаи маблағҳои ҷудошуда идома доранд. Дар бораи масъалаи сиёсатҳои маблағгузории давлатӣ дар муқобили хусусӣ далелҳои зиёде мавҷуданд: '''''Даъвоҳо дар бораи он ки тандурустии аз ҷониби давлат маблағгузоршаванда сифат ва самаранокии расонидани ёрии тиббиро беҳтар мекунад:''''' * Хароҷоти ҳукумат барои тандурустӣ барои дастрасӣ ва устувории хидматҳо ва барномаҳои тиббӣ муҳим аст.<ref name="LANCET"/> * Барои он одамоне, ки дар акси ҳол бинобар набудани имкониятҳои молиявӣ бе нигоҳубин мемонданд, ҳар гуна нигоҳубини босифат беҳбудӣ ба ҳисоб меравад. * Азбаски одамон тандурустии ҳамагониро ҳамчун чизи ''ройгон'' дарк мекунанд (агар ҳаққи суғурта ё пардохти муштарак мавҷуд набошад), эҳтимоли зиёд дорад, ки онҳо ба [[preventive care|ёрии пешгирикунанда]] муроҷиат кунанд, ки метавонад бори бемориҳо ва хароҷоти умумии тандурустиро дар дарозмуддат коҳиш диҳад.<ref>Sable-Smith, Alex, Arnett, Kelly R, Nowels, Molly A, Colborn, Kathryn, Lum, Hillary D, and Nowels, David. "Interactions with the Healthcare System Influence Advance Care Planning Activities: Results from a Representative Survey in 11 Developed Countries." Family Practice 35.3 (2017): 307-11. Web.</ref> * Низомҳои яккапардохткунанда бо роҳи нест кардани миёнаравҳо, яъне ширкатҳои суғуртаи хусусӣ, исрофкориро кам карда, ҳамин тариқ ҳаҷми бюрократияро коҳиш медиҳанд.<ref>William F May. [[http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=106](http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=106){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"The Ethical Foundations of Health Care Reform."] ''The Christian Century'', June 1–8, 1994, pp. 572–76.</ref> Аз ҷумла, кам кардани ҳаҷми коғазбозӣ, ки мутахассисони тиббӣ бояд барои коркарди дархостҳои суғурта анҷом диҳанд, ба онҳо имкон медиҳад, ки бештар ба табобати [[patient|беморон]] тамаркуз кунанд.{{citation needed|date=May 2011}} '''''Даъвоҳо дар бораи он ки тандурустии аз ҷониби бахши хусусӣ маблағгузоршаванда ба сифат ва самаранокии бештар дар ёрии тиббӣ оварда мерасонад:''''' * Дарки он ки тандурустии давлатӣ ''ройгон'' аст, метавонад ба истифодаи аз ҳад зиёди хидматҳои тиббӣ ва дар натиҷа ба афзоиши хароҷоти умумӣ дар муқоиса бо маблағгузории хусусии тандурустӣ оварда расонад.<ref><nowiki>Heritage Foundation News Release, {{unfit|1=[</nowiki>[https://web.archive.org/web/20090417013207/http://www.heritage.org/Press/NewsReleases/NR092900.cfm](https://web.archive.org/web/20090417013207/http://www.heritage.org/Press/NewsReleases/NR092900.cfm<nowiki>) "British, Canadian Experience Shows Folly of Socialized Medicine, Analyst Says."]}} Sept. 29, 2000</nowiki></ref><ref name="Dr. Gratzer"><nowiki>Heritage Foundation News Release,{{unfit|1=[</nowiki>[https://web.archive.org/web/20100308173706/http://www.heritage.org/research/healthcare/hl982.cfm](https://web.archive.org/web/20100308173706/http://www.heritage.org/research/healthcare/hl982.cfm<nowiki>) "The Cure: How Capitalism Can Save American Health Care."]}} December 18, 2006.</nowiki></ref> * Тибби аз ҷониби хусусӣ маблағгузоршаванда тавассути афзоиши дастрасӣ ба хидматҳо ва технологияҳои махсуси тиббӣ ва кам кардани вақти интизорӣ ба сифат ва самаранокии бештар оварда мерасонад.<ref name="Sade"/><ref name="Goodman">Goodman, John. [[http://www.cato.org/pubs/catosletter/catosletterv3n1.pdf](http://www.cato.org/pubs/catosletter/catosletterv3n1.pdf) "Five Myths of Socialized Medicine."] Cato Institute: ''Cato's Letter''. Winter, 2005.</ref><ref name="Friedman">Friedmen, David. ''The Machinery of Freedom.'' Arlington House Publishers: New York, 1978. pp. 65–9.</ref> * Маҳдуд кардани ҷудокунии маблағҳои давлатӣ барои тандурустии инфиродӣ қобилияти шаҳрвандони суғуртанашударо барои пардохти ёрии тиббӣ ҳамчун [[хароҷоти аз ҷайби худ]] маҳдуд намекунад. Маблағҳои давлатӣ метавонанд барои таъмини хидматҳои [[ёрии таъҷилӣ]] сарфи назар аз вазъи суғурта ё қобилияти пардохт, ба монанди Қонун дар бораи табобати таъҷилии тиббӣ ва меҳнати фаъол дар Иёлоти Муттаҳида, беҳтар асоснок карда шаванд.{{citation needed|date=May 2011}} * Тандурустии аз ҷониби хусусӣ маблағгузоршаванда ва идорашаванда ниёзи ҳукуматҳоро барои зиёд кардани андозҳо барои пӯшонидани хароҷоти тандурустӣ коҳиш медиҳад, ки он метавонад бо бесамарии байни ниҳодҳои давлатӣ бинобар бюрократияи бештари онҳо мураккабтар шавад.<ref name="Goodman"/><ref>The Cato Institute. [[http://www.cato.org/pubs/handbook/hb109/hb_109-7.pdf](http://www.cato.org/pubs/handbook/hb109/hb_109-7.pdf) ''Cato Handbook on Policy, 6th Edition'' – Chapter 7: "Health Care."] {{Webarchive|url=[https://web.archive.org/web/20061229004719/http://www.cato.org/pubs/handbook/hb109/hb_109-7.pdf](https://web.archive.org/web/20061229004719/http://www.cato.org/pubs/handbook/hb109/hb_109-7.pdf)|date=2006-12-29}} Washington, 2005.</ref> == Дигар соҳаҳои сиёсати тандурустӣ == Имконоти сиёсати тандурустӣ аз маблағгузорӣ ва расонидани ёрии тиббии инфиродӣ берун рафта, соҳаҳоеро ба монанди [[тадқиқоти тиббӣ]] ва банақшагирии [[қувваи кории соҳаи тиб]] ҳам дар сатҳи дохилӣ ва ҳам дар сатҳи байналмилалӣ фаро мегиранд. === Сиёсати тадқиқоти тиббӣ === [[Тадқиқоти тиббӣ]] метавонад ҳам асос барои муайян кардани сиёсати тандурустии ба далелҳо асосёфта ва ҳам худи мавзӯи сиёсати тандурустӣ, бахусус аз ҷиҳати манбаъҳои маблағгузории он бошад. Тарафдорони сиёсатҳои ҳукуматӣ барои тадқиқоти тиббии аз ҷониби давлат маблағгузоршаванда бар ин назаранд, ки дур кардани фоида ҳамчун ангеза суръати [[навовариҳои]] тиббиро афзоиш медиҳад.<ref>Масалан, кашфи охирин, ки дихлорацетат (DCA) метавонад боиси регрессия дар якчанд намуди саратон, аз ҷумла варамҳои шуш, сина ва майна гардад.[[https://www.cbc.ca/news/technology/alberta-scientists-test-chemotherapy-alternative-1.668527](https://www.cbc.ca/news/technology/alberta-scientists-test-chemotherapy-alternative-1.668527) Alberta scientists test chemotherapy alternative Last Updated: Wednesday, January 17, 2007] Пайвастагии DCA патент нашудааст ё ба ягон ширкати фармасевтӣ тааллуқ надорад ва аз ин рӯ, эҳтимолан як доруи арзон барои истифода хоҳад буд, илова намуд Михелакис. Хабари бад ин аст, ки ҳарчанд DCA патент нашудааст, Михелакис нигарон аст, ки пайдо кардани маблағ аз сармоягузорони хусусӣ барои озмоиши DCA дар озмоишҳои клиникӣ душвор хоҳад буд.[[http://www.expressnews.ualberta.ca/article.cfm?id=8153](http://www.expressnews.ualberta.ca/article.cfm?id=8153){{Пайванди мурда|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}University of Alberta – Small molecule offers big hope against cancer. January 16, 2007]</ref> Мухолифон бошанд, баръакси онро иддао мекунанд, зеро дур кардани ангезаи фоида ҳавасмандиро ба навоварӣ аз байн мебарад ва ба таҳия ва истифодаи технологияҳои нав монеъ мешавад.<ref name="Friedman"/><ref>{{cite book |author1=Miller RL |author2=DK Benjamin |author3=DC North |title=The Economics of Public Issues |url=https://archive.org/details/economicsofpubli0000mill |publisher=Addison-Wesley |location=Boston |year=2003 |isbn=978-0-321-11873-8 |edition=13th}}</ref> Мавҷудияти тадқиқоти ҷиддии тиббӣ ҳатман ба қабули сиёсати ба далелҳо асосёфта оварда намерасонад. Масалан, дар Африқои Ҷанубӣ, ки аҳолии он аз ҷиҳати шумораи гирифторони [[ВИЧ/СПИД]] рекорд гузоштааст, сиёсати қаблии ҳукумат дар мавриди маҳдуд кардани маблағгузорӣ ва дастрасӣ ба табобати СПИД бо баҳсҳои шадид рӯбарӯ шуд, зеро он ба рад кардани қабули далелҳои илмӣ дар бораи роҳҳои интиқол асос ёфта буд.<ref>[[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/826742.stm](http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/826742.stm){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "Controversy dogs Aids forum."] ''BBC News'', 10 July 2000.</ref> Тағйири ҳукумат дар ниҳоят ба тағйири сиёсат оварда расонид ва сиёсатҳои нав барои дастрасии васеъ ба хидматрасонии марбут ба ВИЧ амалӣ карда шуданд.<ref>[[http://www.avert.org/aidssouthafrica.htm](http://www.avert.org/aidssouthafrica.htm){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} "HIV and AIDS in South Africa."] ''Avert''. Accessed 23 June 2011.</ref> Масъалаи дигар ба [[моликияти зеҳнӣ]] марбут аст, ки бо мисоли Бразилия нишон дода шудааст, ки дар он ҷо баҳсҳо дар бораи сиёсати ҳукумат оид ба иҷозати истеҳсоли дохилии доруҳои [[антиретровирусӣ]], ки дар табобати ВИЧ/СПИД бо вайрон кардани [[патентҳои доруворӣ]] истифода мешаванд, ба вуҷуд омадаанд. === Сиёсати қувваи кории соҳаи тиб === {{Main|Қувваи кории соҳаи тиб}} Баъзе кишварҳо ва юрисдиксияҳо сиёсат ё стратегияи возеҳе доранд, ки шумораи кофӣ, тақсимот ва сифати [[кормандони соҳаи тиббро]] барои расидан ба ҳадафҳои тандурустӣ, ба монанди ҳалли мушкилоти [[норасоии табибон]] ва [[ҳамшираҳои шафқат]], ба нақша гиранд. Дар ҷойҳои дигар, банақшагирии қувваи корӣ дар байни иштирокчиёни бозори меҳнат ҳамчун равиши [[laissez-faire]] ба сиёсати тандурустӣ тақсим карда шудааст. Сиёсатҳои ба далелҳо асосёфта барои рушди қувваи корӣ одатан ба бозёфтҳои [[тадқиқоти хидматрасонии тандурустӣ]] такя мекунанд. === Саломатӣ дар сиёсати хориҷӣ === Бисёр ҳукуматҳо ва ниҳодҳо ҷанбаи саломатиро дар [[Сиёсати хориҷии Тоҷикистон|сиёсати хориҷии]] худ дохил мекунанд, то ба ҳадафҳои [[тандурустии глобалӣ]] ноил гардад. Тарғиби саломатӣ дар кишварҳои дорои даромади паст ҳамчун василаи ноил шудан ба ҳадафҳои дигар дар рӯзномаи ҷаҳонӣ дида мешавад, аз ҷумла:<ref>{{Cite journal | last1 = Kickbusch | first1 = I. | doi = 10.1136/bmj.d3154 | title = Global health diplomacy: How foreign policy can influence health | journal = BMJ | volume = 342 | article-number = d3154 | year = 2011 | pmid = 21665931 | s2cid = 10914700 }}</ref> * Тарғиби [[Амнияти ҷаҳонӣ|амнияти глобалӣ]] – алоқаманд бо тарси [[Пандемияи COVID-19|пандемияҳои]] ҷаҳонӣ, паҳншавии қасдонаи [[патогенҳо]] ва афзоиши эҳтимолии муноқишаҳои башардӯстона, офатҳои табиӣ ва ҳолатҳои фавқулодда; * Тарғиби [[рушди иқтисодӣ]] – аз ҷумла баррасии таъсири иқтисодии саломатии бад ба рушд, хуруҷи пандемияҳо дар бозори ҷаҳонӣ ва инчунин фоида аз бозори афзояндаи ҷаҳонии молҳо ва хидматҳои тиббӣ; * Тарғиби [[адолати иҷтимоӣ]] – тақвияти саломатӣ ҳамчун арзиши иҷтимоӣ ва ҳуқуқи башар, аз ҷумла дастгирии [[Ҳадафҳои рушди ҳазорсолаи]] Созмони Милали Муттаҳид. '''Сиёсати глобалии тандурустӣ''' Сиёсати глобалии тандурустӣ сохторҳои идоракунии ҷаҳониро дар бар мегирад, ки сиёсатҳои асосиро барои тандурустии ҷамъиятӣ дар тамоми ҷаҳон таҳия мекунанд. Ҳангоми баррасии тандурустии глобалӣ, сиёсати глобалии тандурустӣ «баррасии ниёзҳои саломатии мардуми тамоми сайёраро аз манфиатҳои миллатҳои алоҳида болотар мегузорад».<ref>{{Cite journal | last1 = Brown | first1 = T. M. | last2 = Cueto | first2 = M. | last3 = Fee | first3 = E. | doi = 10.2105/AJPH.2004.050831 | title = The World Health Organization and the Transition from "International" to "Global" Public Health | journal = American Journal of Public Health | volume = 96 | issue = 1 | pages = 62–72 | year = 2006 | pmid = 16322464 | pmc =1470434 }}</ref> Бархлофи сиёсати байналмилалии тандурустӣ (созишномаҳо байни давлатҳои соҳибихтиёр) ва сиёсати муқоисавии тандурустӣ (таҳлили сиёсати тандурустӣ дар байни давлатҳо), ниҳодҳои сиёсати глобалии тандурустӣ аз фаъолон ва меъёрҳое иборатанд, ки вокуниши ҷаҳониро ба масъалаҳои саломатӣ шакл медиҳанд.<ref>{{Cite journal | last1 = Szlezák | first1 = N. A. | last2 = Bloom | first2 = B. R. | last3 = Jamison | first3 = D. T. | last4 = Keusch | first4 = G. T. | last5 = Michaud | first5 = C. M. | last6 = Moon | first6 = S. | last7 = Clark | first7 = W. C. | editor1-last = Walt | editor1-first = Gill | title = The Global Health System: Actors, Norms, and Expectations in Transition | doi = 10.1371/journal.pmed.1000183 | journal = PLOS Medicine | volume = 7 | issue = 1 | article-number = e1000183 | year = 2010 | pmid = 20052277 | pmc =2796301 | doi-access = free }}</ref> == Сиёсати тандурустии ИА == [[Иттиҳоди Аврупо|Иттиҳоди Аврупо (ИА)]] дар беҳтар намудани тандурустии ҷамъиятӣ тавассути маблағгузорӣ ва қонунҳое, ки ба доруворӣ, ҳуқуқҳои беморон дар ёрии тиббии байнисарҳадӣ, пешгирии бемориҳо ва тарғиби саломатии хуб нигаронида шудаанд, саҳм мегузорад. [[Кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо|Кишварҳои ИА]] масъулияти аввалиндараҷаро барои ташкил ва расонидани [[хидматҳои тиббӣ]] ва ёрии тиббӣ бар дӯш доранд. Бинобар ин, сиёсати тандурустии ИА барои такмил додани сиёсатҳои миллӣ, таъмини ҳифзи саломатӣ дар ҳама тадбирҳои ИА ва таҳкими Иттиҳоди Тандурустӣ фаъолият мекунад.<ref> EU health policy. (n.d.). Consilium. [[https://www.consilium.europa.eu/en/policies/eu-health-policy/#key%20measures](https://www.consilium.europa.eu/en/policies/eu-health-policy/#key%20measures)] </ref> Ҳадафҳои сиёсатҳо ва ташаббусҳои тандурустии ҷамъиятии ИА аз ҳифз ва беҳтар намудани саломатии сокинони [[Иттиҳоди Аврупо|ИА]], тарғиби [[модернизатсия]] ва [[трансформатсияи рақамии]] низомҳо ва инфрасохтори тандурустӣ, афзоиши устувории низомҳои тандурустии Аврупо ва беҳтар намудани қобилияти [[Кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо|кишварҳои узви ИА]] дар пешгирӣ ва вокуниш ба [[pandemics|пандемияҳо]] дар оянда иборат аст. Дар гурӯҳи кории сатҳи баланд оид ба тандурустии ҷамъиятӣ, намояндагони [[Комиссияи Аврупо]] ва [[Ҳукумат|ҳукуматҳои]] миллӣ масъалаҳои стратегии тандурустиро баррасӣ мекунанд. Сиёсати тандурустии ИА ва барномаҳои кории солона бо кӯмаки кишварҳои узв, ниҳодҳо ва дигар гурӯҳҳои манфиатдор амалӣ карда мешаванд.<ref>Overview. (2024, April 29). Public Health. [[https://health.ec.europa.eu/eu-health-policy/overview_en](https://health.ec.europa.eu/eu-health-policy/overview_en){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> === Нақши Комиссияи Аврупо === Директорати Комиссияи Аврупо оид ба тандурустӣ ва амнияти ғизоӣ ба кишварҳои узв дар талошҳои онҳо барои ҳифз ва беҳтар намудани саломатии мардумашон ва кафолати дастрасӣ, самаранокӣ ва устувории сохторҳои тандурустии онҳо кӯмак мерасонад. Ин тавассути як қатор роҳҳо, аз қабили пешниҳоди [[қонунгузорӣ]], расонидани [[дастгирии молиявӣ]], ҳамоҳангсозӣ ва осон кардани табодули таҷрибаҳои беҳтарин байни кишварҳои ИА ва коршиносони соҳаи тиб ва тавассути фаъолиятҳои тарғиби саломатӣ амалӣ мегардад.<ref>Health and food safety. (n.d.). European Commission. [[https://commission.europa.eu/about-european-commission/departments-and-executive-agencies/health-and-food-safety_en](https://commission.europa.eu/about-european-commission/departments-and-executive-agencies/health-and-food-safety_en){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> === Қонунгузорӣ === [[Шартнома дар бораи фаъолияти Иттиҳоди Аврупо]] ба [[Иттиҳоди Аврупо|ИА]] ваколат медиҳад, ки мувофиқи моддаи 168 (ҳифзи тандурустии ҷамъиятӣ), моддаи 114 (бозори ягона) ва [[Article 153|моддаи 153]] (сиёсати иҷтимоӣ) қонунгузории тандурустиро қабул кунад. ИА дар соҳаҳои зерин қонунгузорӣ қабул кардааст: ҳуқуқҳои беморон дар ёрии тиббии байнисарҳадӣ, [[доруворӣ]] ва таҷҳизоти тиббӣ (фармаконадзорат, доруҳои қалбакӣ, озмоишҳои клиникӣ), амнияти тандурустӣ ва бемориҳои [[infectious|сироятӣ]], тандурустӣ ва нигоҳубини рақамӣ, тамоку, узвҳо, хун, бофтаҳо ва ҳуҷайраҳо. [[Шӯрои Иттиҳоди Аврупо|Шӯрои ИА]] инчунин метавонад ба кишварҳои узв дар бораи тандурустии ҷамъиятӣ тавсияҳо фиристад.<ref>European Health Policy – progress through diversity. (n.d.). [[https://www.bundesgesundheitsministerium.de/en/international/european-health-policy](https://www.bundesgesundheitsministerium.de/en/international/european-health-policy){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> ==== Ҳуқуқҳои беморон дар ёрии тиббии байнисарҳадӣ ==== Шаҳрвандони ИА мувофиқи [[қонун]] ҳуқуқ доранд, ки дар ҳар як кишвари узви ИА ёрии тиббӣ гиранд ва [[кишвари иқомати]] онҳо хароҷоти табобати дар ҷои дигар гирифтаашонро ҷуброн кунад.<ref>EU health policy. (n.d.). Consilium. [[https://www.consilium.europa.eu/en/policies/eu-health-policy/#key%20measures](https://www.consilium.europa.eu/en/policies/eu-health-policy/#key%20measures)]</ref> Корти аврупоии суғуртаи тиббӣ (EHIC) кафолат медиҳад, ки ёрии зарурии тиббӣ бо ҳамон шароит ва бо ҳамон арзише, ки барои афроди суғурташудаи он кишвар пешбинӣ шудааст, расонида шавад.<ref> European Health Insurance Card. (n.d.). Employment, Social Affairs & Inclusion - European Commission. [[https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=559&langId=en](https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=559&langId=en)] </ref> ==== Доруворӣ ва таҷҳизоти тиббӣ ==== ИА [[иҷозатномадиҳии]] доруҳоро дар сатҳи ИА тавассути [[Агентии аврупоии доруворӣ]] ё дар сатҳи миллӣ тавассути мақомоти дахлдори кишварҳои узви ИА танзим мекунад.<ref>Overview. (2024a, April 17). Public Health. [[https://health.ec.europa.eu/medical-devices-sector/overview_en](https://health.ec.europa.eu/medical-devices-sector/overview_en){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> ==== Таҳдидҳои байнисарҳадӣ ба саломатӣ ==== Барои кафолати дараҷаи баланди ҳифзи саломатӣ дар Иттиҳоди Аврупо, мониторинг, огоҳии пешакӣ, омодагӣ ва тадбирҳои вокуниш барои муқовимат ба таҳдидҳои асосии байнисарҳадӣ ба саломатӣ муҳиманд. Маркази аврупоии пешгирӣ ва назорати бемориҳо (ECDC) ба кишварҳои узви ИА тавсияҳои мустақили илмӣ, дастгирӣ ва дониш дар бораи хатарҳои тандурустии ҷамъиятӣ, аз ҷумла бемориҳои сироятиро пешниҳод мекунад.<ref>Preparedness, prevention and control tools. (2023, March 22). European Centre for Disease Prevention and Control. [[https://www.ecdc.europa.eu/en/tools/country-resources](https://www.ecdc.europa.eu/en/tools/country-resources){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> ==== Тарғиби саломатӣ ва мубориза бо бемориҳо ==== * [[Саратон]] - Илова бар таъсири мустақими он ба саломатӣ ва некӯаҳволии одамон, саратон инчунин ба [[молияи давлатӣ]], [[тандурустӣ]] ва [[низомҳои иҷтимоӣ]], маҳсулнокӣ ва [[рушди иқтисодӣ]] таъсир мерасонад, ки ҳамаи инҳо аз доштани [[қувваи кории солим]] вобастаанд. Тавсия оид ба [[скрининги саратон]] аз ҷониби Шӯро дар соли 2003 тасдиқ карда шуд ва он кишварҳои ИА-ро ташвиқ намуд, ки барномаҳои скрининги оммавӣ ва босифатро роҳандозӣ кунанд. Скрининги саратон бо саратони [[пистон]], [[гарданаи бачадон]] ва [[колоректалӣ]] маҳдуд буд, бинобар ин дар соли 2022 кишварҳои узв тасмим гирифтанд, ки доираи онро васеъ карда, саратони [[Простатит|простата]], [[шуш]] ва [[Меъда|меъдаро]] низ дохил кунанд.<ref>Council updates its recommendation to screen for cancer. (n.d.). Consilium. [[https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/12/09/council-updates-its-recommendation-to-screen-for-cancer/](https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/12/09/council-updates-its-recommendation-to-screen-for-cancer/){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> ИА инчунин як қатор тадбирҳоро барои ҳифзи коргарон аз [[моддаҳои хатарнок]] ва [[Кимиё|кимиёвӣ]], аз қабили сурб ва моддаҳои боиси саратон ва [[Метагенез|мутагенез]] қабул кардааст.<ref>Protecting workers: health and safety at work. (n.d.). Consilium. [[https://www.consilium.europa.eu/en/policies/protecting-workers/](https://www.consilium.europa.eu/en/policies/protecting-workers/){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> *[[Tobacco|Тамоку]] - Бо беш аз 700 000 фавт дар як сол, истифодаи тамоку бузургтарин хатари саломатӣ мебошад, ки аз он пешгирӣ кардан мумкин аст ва омили асосии [[Вафот|фавти]] бармаҳал дар [[Иттиҳоди Аврупо]] ба ҳисоб меравад (тақрибан 50% тамокукашон хеле барвақт, ба ҳисоби миёна 14 сол пеш аз ғайритамокукашон вафот мекунанд). Директива оид ба маҳсулоти тамоку дастурҳоро барои истеҳсол, тамғагузорӣ ва фурӯши чаканаи тамоку ва маҳсулоти марбута муайян мекунад. [[Тарифҳои]] баланд ба маҳсулоти тамоку тавассути директиваи дигар дар бораи сохтор ва меъёрҳои [[excise duty|аксиз]], ки ба тамокуи истеҳсолшуда татбиқ мешавад, бо ҳадафи коҳиш додани истеъмоли тамоку, бахусус дар байни ҷавонон, ҷорӣ карда шуданд. Тавсияи Шӯрои соли 2009 оид ба [[муҳити]] озод аз дуд аз ҳамаи кишварҳои узви ИА талаб мекунад, ки чораҳои эҳтиётиро бар зидди таъсири дуди тамоку барои афрод дар ҷойҳои ҷамъиятӣ ва корӣ андешанд.<ref> EUR-LEX - 32009H1205(01) - EN - EUR-LEX. (n.d.). [[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX%3A32009H1205%2801%29](https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX%3A32009H1205%2801%29)]</ref> * [[Ваксинатсия]] - [[Сиёсати ваксинатсия]] салоҳияти кишварҳои узв мебошад. ИА ба кишварҳои узв дар ҳамоҳангсозии сиёсатҳо ва ташаббусҳои онҳо кӯмак мерасонад. Дар моҳи декабри соли 2018 Шӯро тавсияро барои таҳкими ҳамкориҳои ИА дар мавриди бемориҳое, ки тавассути ваксинатсия пешгирӣ мешаванд, тасдиқ кард. Ин лоиҳа дастурҳоро оид ба ҳалли масъалаи [[дудилагии ваксина]], афзоиши сатҳи ваксинатсия, ҳавасмандгардонии ҳамоҳангсозии харид барои ваксинаҳо ва дастгирии тадқиқот ва [[навоварӣ]] муайян мекунад. Дар моҳи декабри соли 2022, вазирони тандурустии ИА хулосаҳои Шӯроро дар бораи ваксинатсия ҳамчун яке аз беҳтарин усулҳои пешгирии [[беморӣ]] ва беҳтар намудани тандурустии ҷамъиятӣ тасдиқ карданд. Хулосаҳо ба ду самти фаъолият тамаркуз мекунанд: мубориза бо дудилагии ваксина ва омодагӣ ба чолишҳои оянда тавассути ҳамкории ИА.<ref>Vaccination: Council calls for combatting vaccine hesitancy and closer EU cooperation (n.d.). Consilium. [[https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/12/09/vaccination-council-calls-for-combatting-vaccine-hesitancy-and-closer-eu-cooperation/](https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/12/09/vaccination-council-calls-for-combatting-vaccine-hesitancy-and-closer-eu-cooperation/){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> === Сармоягузорӣ ба тандурустӣ === Барномаи EU4Health маблағҳоро барои ҳалли мушкилоти байнисарҳадии тандурустӣ, беҳтар намудани дастрасӣ ва арзиши таҷҳизоти тиббӣ, доруворӣ, дигар ашёи муҳим дар ҳолати буҳронӣ ва таҳкими устувории низомҳои тандурустӣ пешниҳод мекунад. Дигар барномаҳои ИА минбаъд низомҳои тандурустӣ, тадқиқоти тиббӣ, [[инфрасохтор]] ва дигар масъалаҳои васеи марбут ба тандурустиро маблағгузорӣ мекунанд, аз ҷумла:<ref>EU4Health programme 2021-2027 – a vision for a healthier European Union. (2024, April 29). Public Health. [[https://health.ec.europa.eu/funding/eu4health-programme-2021-2027-vision-healthier-european-union_en](https://health.ec.europa.eu/funding/eu4health-programme-2021-2027-vision-healthier-european-union_en){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> * Кластери тандурустии Horizon Europe - навоварӣ ва тадқиқотро барои эҷоди як ИА-и устувор ва омода ба чолишҳои нав, барои хидматҳои рақамии босифат, ки барои ҳама дастрасанд ва тандурустии босифат дастгирӣ мекунад.<ref>Cluster 1: Health. (2024, April 15). Research and Innovation. [[https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe/cluster-1-health_en](https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe/cluster-1-health_en){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> * [[Фондҳои ҳамбастагии ИА]] - ба соҳаи тандурустӣ дар кишварҳо ва минтақаҳои ИА сармоягузорӣ мекунанд. * Фонди устуворӣ ва барқарорсозӣ<ref>Overview. (2024, April 29). Public Health. [[https://health.ec.europa.eu/eu-health-policy/overview_en](https://health.ec.europa.eu/eu-health-policy/overview_en){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]</ref> ==Инчунин нигаред== {{div col|colwidth=22em}} * [[Global health|Тандурустии глобалӣ]] * [[Harm reduction|Коҳиши зарар]] * [[Health Advocate|Ҳомии тандурустӣ]] * [[Health care|Ёрии тиббӣ]] * [[Health care reform|Ислоҳоти тандурустӣ]] * [[Health economics|Иқтисодиёти тандурустӣ]] * [[Health equity|Баробарии тандурустӣ]] * [[Health insurance|Суғуртаи тиббӣ]] * [[Health Insurance Innovations|Навовариҳои суғуртаи тиббӣ]] * [[Health law|Қонунгузории тандурустӣ]] * [[Health promotion|Тарғиби саломатӣ]] * ''[[Journal of Public Health Policy]]'' * [[Medical law|Ҳуқуқи тиббӣ]] * [[National health insurance|Суғуртаи миллии тиббӣ]] * [[Patient safety|Амнияти бемор]] * [[Pharmaceutical policy|Сиёсати фармасевтӣ]] * [[Politicization of science|Сиёсисозии илм]] * [[Public health law|Ҳуқуқи тандурустии ҷамъиятӣ]] * [[Socialized medicine|Тибби иҷтимоишуда]] * [[Two-tier health care|Тандурустии дузинагӣ]] {{div col end}} ==Эзоҳ== {{reflist|30em}} ==Пайвандҳои беруна== * [[https://web.archive.org/web/20070713223223/http://www.who.int/alliance-hpsr/en/](https://web.archive.org/web/20070713223223/http://www.who.int/alliance-hpsr/en/) Alliance for Health Policy and Systems Research] * [[https://web.archive.org/web/20050711034448/http://heapol.oxfordjournals.org/](https://web.archive.org/web/20050711034448/http://heapol.oxfordjournals.org/) ''Health Policy and Planning''] journal * [[http://history.lshtm.ac.uk/](http://history.lshtm.ac.uk/){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Centre for History in Public Health, London School of Hygiene and Tropical Medicine] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Health Policy}} [[Гурӯҳ:Сиёсати тандурустӣ| ]] [[Гурӯҳ:Иқтисодиёти тандурустӣ|Сиёсат]] [[Гурӯҳ:Сиёсат аз рӯи масъалаҳо]] [[Гурӯҳ:Ёрии тиббии аз ҷониби давлат маблағгузоршаванда]] [[Гурӯҳ:Ёрии тиббӣ]] [[Гурӯҳ:Саломатӣ]] [[Гурӯҳ:Тандурустии ҷамъиятӣ]] [[Гурӯҳ:Маорифи тандурустии ҷамъиятӣ]] [[Гурӯҳ:Ёрии тиббии ҳамагонӣ]] [[Гурӯҳ:Илмҳои тандурустӣ]] [[Гурӯҳ:Ёрии аввалия]] [[Гурӯҳ:Маорифи тиббӣ]] [[Гурӯҳ:Қонунгузории тандурустӣ]] [[Гурӯҳ:Ислоҳоти тандурустӣ]] [[Гурӯҳ:Суғуртаи тиббӣ]] 9f95l2l4sawoqx5kalorpbk1skqkpdu 0 327788 1483287 1453258 2026-08-13T19:19:33Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483287 wikitext text/x-wiki {{Short description|Татбиқи технологияҳои рақамӣ дар соҳаи тандурустӣ}}'''Тандурустии рақамӣ''' ({{Lang-en|Digital health}}) — интизомест, ки барномаҳои нигоҳубини рақамӣ, технологияҳоро бо [[саломатӣ]], [[тандурустӣ]], тарзи ҳаёт ва ҷомеа барои баланд бардоштани самаранокии [[расонидани ёрии тиббӣ]] ва бештар фардишудаву дақиқ гардонидани тиб муттаҳид мекунад.<ref>{{cite book |last= Walker|first= Mark|date=2023 |title=Chapter 1: What is Digital Health? Digital Health: How modern technology is changing medicine and healthcare |url=[https://www.researchgate.net/publication/378547929](https://www.researchgate.net/publication/378547929)  |location=Sheffield, UK |publisher=Sicklebrook publishing |isbn= 978-1-4467-5596-9}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Fadahunsi KP, Akinlua JT, O'Connor S, Wark PA, Gallagher J, Carroll C, Majeed A, O'Donoghue J | display-authors = 6 | title = Protocol for a systematic review and qualitative synthesis of information quality frameworks in eHealth | journal = BMJ Open | volume = 9 | issue = 3 | article-number = e024722 | date = March 2019 | pmid = 30842114 | pmc = 6429947 | doi = 10.1136/bmjopen-2018-024722 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Chen CE, Harrington RA, Desai SA, Mahaffey KW, Turakhia MP | title = Characteristics of Digital Health Studies Registered in ClinicalTrials.gov | journal = JAMA Internal Medicine | volume = 179 | issue = 6 | pages = 838–840 | date = June 2019 | pmid = 30801617 | pmc = 6547144 | doi = 10.1001/jamainternmed.2018.7235 }}</ref><ref name="ehj">{{cite journal | vauthors = Bhavnani SP, Narula J, Sengupta PP | title = Mobile technology and the digitization of healthcare | journal = European Heart Journal | volume = 37 | issue = 18 | pages = 1428–38 | date = May 2016 | pmid = 26873093 | pmc = 4914890 | doi = 10.1093/eurheartj/ehv770 | doi-access = free }}</ref> Он технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсиониро барои осон кардани фаҳмиши мушкилоти саломатӣ ва чолишҳое, ки одамон ҳангоми табобати тиббӣ бо онҳо рӯ ба рӯ мешаванд,<ref name=ehj/> ва [[таъиноти иҷтимоӣ]] бо роҳҳои бештар фардишуда ва дақиқ истифода мебарад. Таърифҳои тандурустии рақамӣ ва доираи ваколатҳои он дар бисёр ҷиҳатҳо бо [[информатикаи тандурустӣ ва тиббӣ]] мувофиқат мекунанд. Қабули умумиҷаҳонии сабтҳои электронии тиббӣ аз соли 1990 инҷониб рӯ ба афзоиш аст.<ref name=":16">{{cite web|title=Global diffusion of eHealth: Making universal health coverage achievable|url=[http://www.who.int/goe/publications/global_diffusion/en/](http://www.who.int/goe/publications/global_diffusion/en/)|archive-url=[https://web.archive.org/web/20161229151750/http://www.who.int/goe/publications/global_diffusion/en/](https://web.archive.org/web/20161229151750/http://www.who.int/goe/publications/global_diffusion/en/)|archive-date=29 December 2016|access-date=2020-11-05|website=World Health Organization}}</ref> Тандурустии рақамӣ як соҳаи бисёрсоҳа буда, ҷонибҳои зиёди манфиатдор, аз ҷумла табибон, муҳаққиқон ва олимонро бо доираи васеи таҷриба дар соҳаи тандурустӣ, муҳандисӣ, илмҳои иҷтимоӣ, тандурустии ҷамъиятӣ, [[иқтисодиёти тандурустӣ]] ва идоракунии додаҳо дар бар мегирад.<ref name="jdic2012">{{cite journal| vauthors = O'Donoghue J, Herbert J |date=2012-10-01|title=Data Management within mHealth Environments: Patient Sensors, Mobile Devices, and Databases|journal=Journal of Data and Information Quality|language=en|volume=4|issue=1|pages=1–20|doi=10.1145/2378016.2378021|s2cid=2318649}}</ref> Технологияҳои тандурустии рақамӣ ҳам қарорҳои [[Сахтафзори роёна|сахтафзорӣ]] ва ҳам [[Нармафзор|нармафзорӣ]] ва хидматҳоро дар бар мегиранд, аз ҷумла [[телетиб]], [[дастгоҳҳои пӯшидашаванда]], воқеияти афзуда ва воқеияти маҷозӣ.<ref name="widmer">{{cite journal | vauthors = Widmer RJ, Collins NM, Collins CS, West CP, Lerman LO, Lerman A | title = Digital health interventions for the prevention of cardiovascular disease: a systematic review and meta-analysis | journal = Mayo Clinic Proceedings | volume = 90 | issue = 4 | pages = 469–80 | date = April 2015 | pmid = 25841251 | pmc = 4551455 | doi = 10.1016/j.mayocp.2014.12.026 }}</ref><ref name="fda" /> Умуман, тандурустии рақамӣ низомҳои тандурустиро барои беҳтар кардани истифодаи технологияҳои компютерӣ, [[дастгоҳҳои ҳушманд]], усулҳои таҳлили компютерӣ ва васоити алоқа барои кӯмак ба [[мутахассисони соҳаи тиб]] ва беморони онҳо дар идоракунии бемориҳо ва хатарҳои саломатӣ, инчунин тарғиби саломатӣ ва некӯаҳволӣ ба ҳам мепайвандад.<ref name="ehj" /><ref name="fda">{{cite web |url=[https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health](https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health) |archive-url=[https://web.archive.org/web/20190430202609/https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health](https://web.archive.org/web/20190430202609/https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health) |archive-date=30 April 2019 |title=Digital health |publisher=US Food and Drug Administration |date=19 July 2019|access-date=23 September 2019}}</ref> Ҳарчанд платформаҳои тандурустии рақамӣ алоқаи зуд ва арзонро имконпазир мегардонанд, мунаққидон дар бораи нақзи эҳтимолии махфияти додаҳои шахсии саломатӣ ва нақше, ки тандурустии рақамӣ метавонад дар афзоиши нобаробарии тандурустӣ ва рақамӣ байни аксарияти иҷтимоӣ ва гурӯҳҳои ақаллият бозад, огоҳ мекунанд, ки ин метавонад ба беэътимодӣ ва дудилагӣ дар истифодаи низомҳои тандурустии рақамӣ оварда расонад.<ref>{{cite journal | vauthors = Mclaughlin M, Delaney T, Hall A, Byaruhanga J, Mackie P, Grady A, Reilly K, Campbell E, Sutherland R, Wiggers J, Wolfenden L | display-authors = 6 | title = Associations Between Digital Health Intervention Engagement, Physical Activity, and Sedentary Behavior: Systematic Review and Meta-analysis | journal = Journal of Medical Internet Research | volume = 23 | issue = 2 | article-number = e23180 | date = February 2021 | pmid = 33605897 | doi = 10.2196/23180 | pmc = 8011420 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Donkin L, Christensen H, Naismith SL, Neal B, Hickie IB, Glozier N | title = A systematic review of the impact of adherence on the effectiveness of e-therapies | journal = Journal of Medical Internet Research | volume = 13 | issue = 3 | pages = e52 | date = August 2011 | pmid = 21821503 | pmc = 3222162 | doi = 10.2196/jmir.1772 | doi-access = free }}</ref><ref name="evidence.nihr.ac.uk">{{Cite journal |title=What is digital health technology and what can it do for me? |url=[https://evidence.nihr.ac.uk/collection/what-is-digital-health-technology/](https://evidence.nihr.ac.uk/collection/what-is-digital-health-technology/) |website=NIHR Evidence|year=2022 |doi=10.3310/nihrevidence_53447 |s2cid=252584020 |url-access=subscription }}</ref> ==Унсурҳо== Аҳамияти Тандурустии рақамӣ дар асри гузашта ба се сабаб ба авҷи худ расид, ки аз ҷониби профессор Ҷон Пауэлл ва профессор Теодорос Н. Арванитис чунин баён шудааст: «рушди технологияҳои нав... ва инчунин тамоюл ба технологияҳои ҳушманд, пӯшидашаванда ва фарогир; ниёзи хидматрасонии тиббӣ ба дарёфти равишҳои нав барои қонеъ кардани талаботи [[пиршавии аҳолӣ]]... ва нақши бемори дорои ваколат ва тағйирёбии моделҳои расонидани хидматрасонии тиббӣ ба самти [[нигоҳубини ба бемор нигаронидашуда]] ва нигоҳубини таҳти роҳбарии бемор.»<ref>{{cite journal | vauthors = Powell J, Arvanitis TN | title = Welcome to the ''Digital Health'' revolution | journal = Digital Health | volume = 1 | article-number = 2055207614561571 | date = 2015-01-01 | pmid = 29942537 | pmc = 5999059 | doi = 10.1177/2055207614561571 }}</ref> Ин се нуқта афзоиши унсурҳоеро, ки дар эҷоди хидматрасонии тиббии рақамӣ нақши муҳим мебозанд, равона ва ҳавасманд кардаанд. === Хидматрасониҳои ёрии аввалия === Гурӯҳи аввали ин хидматҳо дар соҳаи тандурустии рақамӣ ҳамчун хидматрасониҳои ёрии аввалия маълуманд. Ин хидматҳо дастгоҳҳои тиббии бесимиро дар бар мегиранд, ки технологияҳоеро ба монанди [[Wi-Fi]] ё [[Bluetooth]] истифода мебаранд, инчунин барномаҳо дар [[дастгоҳҳои мобилӣ]], ки ба беҳтар шудани саломатии фард ва некӯаҳволии умумӣ мусоидат мекунанд.<ref name=":17">{{Cite web |date=2018-09-04 |title=Essential Components of an Effective Digital Health Initiative |url=[https://www.northeastern.edu/graduate/blog/effective-digital-health-initiative/](https://www.northeastern.edu/graduate/blog/effective-digital-health-initiative/) |access-date=2022-10-17 |website=Northeastern University Graduate Programs |language=en-US }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Масалан, муҳаққиқон хидмати рақамиро барои кӯмак ба пиронсолони гирифтори ихтилоли мувозинат ва хатари афтидан таҳия карданд.<ref>{{cite journal | vauthors = Gaspar AG, Lapão LV | title = A Digital Health Service for Elderly People with Balance Disorders and Risk of Falling: A Design Science Approach | journal = International Journal of Environmental Research and Public Health | volume = 19 | issue = 3 | page = 1855 | date = February 2022 | pmid = 35162877 | pmc = 8835704 | doi = 10.3390/ijerph19031855 | doi-access = free }}</ref> Тавре [[Ҷомеашиносӣ|ҷомеашинос]] Дебора Луптон қайд мекунад, «Тарғибкунандагони саломатӣ истифодаи паёмҳои матнӣ, сайтҳои шабакаҳои иҷтимоӣ ва замимаҳоро барои паҳн кардани маълумот дар бораи [[пешгирии бемориҳо]], ҷамъоварии маълумот дар бораи рафтори марбут ба саломатии одамон ва кӯшиши 'такон додани' аъзоёни гурӯҳҳои мақсаднок барои тағйир додани рафтори онҳо ба манфиати саломатиашон озмоиш карданд.»<ref name=":02">{{Cite journal | vauthors = Lupton D |date=2014-12-04 |title=Critical Perspectives on Digital Health Technologies: Digital Health Technologies |url= [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/soc4.12226](https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/soc4.12226) |journal=Sociology Compass |language=en |volume=8 |issue=12 |pages=1344–1359 |doi=10.1111/soc4.12226|url-access=subscription }}</ref> Ба ибораи дигар, Луптон мегӯяд, ки технологияҳои гуногуни медиавӣ, ки дар дастгоҳҳои мобилӣ мавҷуданд, барои кӯшиши беҳтар кардани рафтори гурӯҳҳои муайян дар робита бо тандурустии рақамӣ истифода мешаванд. === Хидматрасониҳои ёрии таъҷилӣ === Гурӯҳи дуюми ин хидматҳо дар соҳаи тандурустии рақамӣ ҳамчун ёрии таъҷилӣ маълуманд. Ин хидматҳо телетибро дар бар мегиранд, ки ҳамчун муомила бо беморон тавассути ягон навъи дастгоҳи стримингӣ таъриф мешавад ва ба минтақаҳое нигаронида шудааст, ки аҳолӣ дар онҳо бештар пароканда аст; дастгоҳҳои тиббӣ, ки ҷанбаҳои гуногуни [[Нармафзор|нармафзорро]] дар бар мегиранд, ки бо номи [[Medical software|SaMD]] (нармафзор ҳамчун дастгоҳи тиббӣ) маъруфанд ва мисоли ин дастгоҳҳо [[кардиостимуляторҳои сунъӣ]] мебошанд. Мисоли охирини хидматрасониҳои ёрии таъҷилӣ «[[қобилияти ҳамкорӣ]]»-и «[[Health information technology|ТИ-и тандурустӣ]], [[Computer security|амнияти киберӣ]] ва [[Medical device|дастгоҳҳои тиббӣ]]» мебошад. ТИ-и тандурустӣ ин тарзи нигоҳдорӣ, коркард ва таҳлили маълумоти шахсии саломатӣ дар пойгоҳи додаҳои электронӣ ва чӣ гуна истифода бурдани ин маълумот аз ҷониби кормандони тиб ва созмонҳо дар саросари ҷаҳон барои дастрасии осонтар ба иттилоот мебошад. Амнияти киберӣ дар нигоҳдории маълумоти [[шахсии саломатӣ]] нақш мебозад, ки чӣ тавр ин маълумот ба хотири амнияти шахсии афроде, ки маълумоташон нигоҳ дошта мешавад, ҳифз мегардад. Дастгоҳҳои тиббӣ бошанд, қодиранд бо ҳамдигар иртибот барқарор кунанд, то бо интиқоли он чизе, ки дар як мошин ба мошини дигар анҷом дода мешавад, нигоҳубини беморро беҳтар кунанд.<ref name=":17" /> Ҷомеашинос Дебора Луптон мегӯяд: «Бо вуҷуди ин, аъзоёни баъзе [[Гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳҳои иҷтимоӣ]] айни замон аз иштироки комил дар экосистемаи тандурустии рақамӣ маҳруманд. Механизмҳо барои осон кардани машваратҳои минбаъда байни ҷонибҳои манфиатдори гуногун, ки дар тандурустии рақамӣ иштирок мекунанд, аз ҷумла беморон ва нигоҳубинкунандагон, бояд таъсис дода шаванд. Ҳуқуқ ва масъулиятҳои ҷонибҳои манфиатдори гуногун, ки дар тандурустии рақамии пайваст иштирок мекунанд, инчунин бояд беҳтар муайян ва қайд карда шаванд. Дар айни замон, махфият ва амнияти [[personal data|додаҳои шахсӣ]] ба ҳимоя ниёз доранд.»<ref>{{cite journal | vauthors = Lupton D | title = Digital health now and in the future: Findings from a participatory design stakeholder workshop | journal = Digital Health | volume = 3 | article-number = 2055207617740018 | date = 2017-11-09 | pmid = 29942616 | pmc = 6001191 | doi = 10.1177/2055207617740018 }}</ref> Луптон хулоса мекунад, ки сарфи назар аз навовариҳои унсурҳои гуногун дар ин соҳаи тандурустии рақамӣ, ҳанӯз ҳам мушкилоти зиёде мавҷуданд, ки бояд барои идомаи инқилоби тандурустии рақамӣ танзим ва ҳал карда шаванд. === Дигар унсурҳои тандурустии рақамӣ === Дигар унсурҳои тандурустии рақамӣ, ки ба хидматрасониҳои ёрии таъҷилӣ ё аввалия аниқ дохил намешаванд, ҳамчун интиқоли таълими тиббӣ ва иттилоот байни таҷрибаомӯзон ва муҳаққиқон тавассути истифодаи технологияҳои рақамӣ ва замимаҳое, ки метавонанд аз ҷониби табибон барои арзёбии хатар дар нисбати беморон истифода шаванд, номбар шудаанд. Дастгоҳҳое, ки метавонанд барои беҳтар кардан ва идоракунии [[вазифаҳои бадан]], инчунин ҳавасмандгардонии таълими тандурустии рақамӣ ба аҳолӣ истифода шаванд. Инчунин замимаҳои ба бемор нигаронидашуда мавҷуданд, ки метавонанд барои мубодилаи иттилоот аз ҷониби беморони алоҳида истифода шаванд ва инчунин истифодаи [[озмоишҳои дорувориро]] ҳавасманд кунанд. Пайгирии авҷи бемориҳо тавассути истифодаи [[васоити ахбори омма]], ки [[Шабакаи иҷтимоӣ|шабакаҳои иҷтимоӣ]] таҳия кардаанд, низ тавассути тандурустии рақамӣ пайдо шудааст. Дар ниҳоят, сабти муҳити атрофи дастгоҳҳои сенсорӣ, ки барои беҳтар кардани ҷомеа истифода мешаванд.<ref name=":02" /> ==Технологияҳо== Технологияҳои тандурустии рақамӣ дар шаклҳои гуногун мавҷуданд ва ба қисмҳои гуногуни тандурустӣ паҳн мешаванд. Бо рушди технологияҳои нав, тандурустии рақамӣ ҳамчун соҳа мутаносибан тағйир меёбад. Се соҳаи маъмултарини технологияҳои тандурустии рақамӣ телетиб, технологияҳои пӯшидашаванда ва воқеияти афзудаву маҷозиро дар бар мегиранд. [[Телетиб]] ин тарзи табобати беморон аз ҷониби табибон аз фосилаи дур ва технологияҳои гуногуни зарурӣ барои самараноктар ва зудтар гардонидани ин раванд мебошад.<ref name=":8">{{cite journal| vauthors = El-Miedany Y |date=2017-01-01|title=Telehealth and telemedicine: how the digital era is changing standard health care|url=[https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=22531564&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA534488347&sid=googleScholar&linkaccess=abs](https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=22531564&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA534488347&sid=googleScholar&linkaccess=abs)|journal=Smart Homecare Technology and TeleHealth|language=en|volume=4|pages=43–52|doi=10.2147/SHTT.S116009|doi-access=free}}</ref> Ҷанбаи дигари асосии тандурустии рақамӣ ҷамъоварии додаҳо ва чӣ гуна пешниҳод кардани маълумоти тиббии фаврӣ барои беморон мебошад, ки боиси пайдоиши дастгоҳҳои пӯшидашаванда гардид. [[Wearable technology|Технологияҳои пӯшидашаванда]] ваъда медиҳанд, ки додаҳои фардишуда ва пайгирии марбут ба саломатиро барои ҳамаи корбарон дастрас мекунанд.<ref name=":92">{{cite journal| vauthors = Amft O |date=January 2018|title=How Wearable Computing Is Shaping Digital Health|journal=IEEE Pervasive Computing|volume=17|issue=1|pages=92–98|doi=10.1109/MPRV.2018.011591067|bibcode=2018IPCom..17a..92A |s2cid=3921043|issn=1558-2590}}</ref> Дар робита ба табобати рақамишуда, [[Augmented reality|воқеияти афзуда]] ва [[virtual reality|маҷозӣ]] метавонанд барои беморон реҷаҳои фардишудаеро эҷод кунанд, ки метавонанд такрор шаванд ва барои табобати бисёр ҳолатҳо мутобиқ карда шаванд.<ref name=":102">{{cite journal | vauthors = Merians AS, Jack D, Boian R, Tremaine M, Burdea GC, Adamovich SV, Recce M, Poizner H | display-authors = 6 | title = Virtual reality-augmented rehabilitation for patients following stroke | journal = Physical Therapy | volume = 82 | issue = 9 | pages = 898–915 | date = September 2002 | pmid = 12201804 | doi = 10.1093/ptj/82.9.898 | doi-access = free }}</ref> Дар воқеъ, баъзе аз ин технологияҳо тавассути фазои стартапҳо пеш бурда мешаванд, ки тавассути Интернет ё васоити ахбори оммаи онлайн, ба монанди подкастҳо дар бораи соҳибкорони тандурустии рақамӣ, пайгирӣ мешаванд. [[National Institute for Health and Care Research]] (NIHR) баррасии тадқиқотро дар бораи он, ки чӣ гуна технологияҳои тандурустии рақамӣ метавонанд дар идоракунии ҳолатҳои саломатӣ кӯмак кунанд, нашр кардааст.<ref name="evidence.nihr.ac.uk"/> === Сабтҳои электронии тиббӣ (EMRs) === Яке аз замимаҳои бештари истифодашавандаи тандурустии электронӣ (E-health) дар саросари ҷаҳон сабтҳои электронии тиббӣ (EMRs) мебошад.<ref name=":04">{{Cite journal |last1=Ayaad |first1=Omar |last2=Alloubani |first2=Aladeen |last3=ALhajaa |first3=Eyad Abu |last4=Farhan |first4=Mohammad |last5=Abuseif |first5=Sami |last6=Al Hroub |first6=Ahmad |last7=Akhu-Zaheya |first7=Laila |date=2019-07-01 |title=The role of electronic medical records in improving the quality of health care services: Comparative study |url=[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1386505619300255](https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1386505619300255) |journal=International Journal of Medical Informatics |language=en |volume=127 |pages=63–67 |doi=10.1016/j.ijmedinf.2019.04.014 |pmid=31128833 |s2cid=145999064 |issn=1386-5056|url-access=subscription }}</ref> Сабтҳои электронии тиббӣ дар соҳаи тиб вазифаҳои зиёде доранд. Баъзе аз вазифаҳо ҳуҷҷатгузорӣ, алоқа ва идоракунии додаҳои беморонро дар бар мегиранд, вале бо ин маҳдуд намешаванд.<ref name=":04" /> Сабтҳои электронии тиббӣ ҷойгузини технологии ҳуҷҷатгузории коғазӣ мебошанд, ки на танҳо заҳматталаб, балки такроршаванда, баъзан нодуруст буда, метавонанд вақти зиёдро гиранд.<ref name=":04" /> [[Electronic health record|Сабтҳои электронии саломатӣ]] (EHRs) боз як замимаи тандурустии электронӣ мебошанд, ки аз ҷониби табибон истифода мешаванд.<ref name=":23">{{Cite web |title=EHR vs. EMR: What's the Difference? |url=[https://www.simplepractice.com/resource/ehr-vs-emr/?network=x&device=c&matchtype=&gclid=EAIaIQobChMI8dep-IXc_QIVcsiUCR1cIgNuEAAYAiAAEgJ97fD_BwE](https://www.simplepractice.com/resource/ehr-vs-emr/?network=x&device=c&matchtype=&gclid=EAIaIQobChMI8dep-IXc_QIVcsiUCR1cIgNuEAAYAiAAEgJ97fD_BwE) |access-date=2023-03-14 |website=SimplePractice |language=en-US}}</ref> Аммо, сарфи назар аз шабоҳатҳои зиёд дар ҳарду замимаи тандурустӣ, онҳо якхела нестанд.<ref name=":23" /> Фарқи асосии байни ин ду дар он аст, ки EHRs дорои хусусияти иловагӣ мебошад, ки қобилияти мубодилаи додаҳоро барои табибони сершумори ваколатдор дар бар мегирад.<ref name=":23" /> === Телетиб === Телетиб, ки инчунин бо номи [[telehealth|дурпизишкӣ]] маъруф аст, як роҳи муоширати маҷозии беморон бо табибони худ мебошад. Мувофиқи Китобхонаи миллии тиббӣ (NIH), таърифи дурпизишкӣ «истифодаи технологияҳои иттилоотии электронӣ ва коммуникатсионӣ барои расонидан ва дастгирии ёрии тиббӣ дар ҳолате, ки масофа иштирокчиёнро ҷудо мекунад» мебошад.<ref name=":03">{{Citation |last1=Telemedicine |first1=Institute of Medicine (US) Committee on Evaluating Clinical Applications of |title=Introduction and Background |date=1996 |work=Telemedicine: A Guide to Assessing Telecommunications in Health Care |url=[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK45440/](https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK45440/) |access-date=2024-10-23 |publisher=National Academies Press (US) |language=en |last2=Field |first2=Marilyn J.}}</ref> Дурпизишкӣ як истилоҳи чатрӣ аст, ки замимаҳои гуногуни электроникаро дар тиб дар бар мегирад. Истифодаи маъмултарини технология занг задан ба беморон барои хабар додани натиҷаҳои ташхиси онҳо ё алоқа байни шӯъбаҳои таъҷилиро дар бар мегирад. Аз тарафи дигар, истифодаи мураккабтари технология бо номи [[telesurgery|дурҷарроҳӣ]] мавҷуд аст. Ҳарчанд ду канори истифодаи дурпизишкӣ мавҷуд аст, замимаҳои охирини он муоширати бемор ва мутахассиси соҳаи тиббро дар бар мегиранд.<ref name=":03" /> ==== Барномаҳо ==== Дар баробари муоширати бемор ва табиб, доираи васеи барномаҳои телетиб мавҷуданд. Як мисол ихтилолҳое мебошанд, ки ташхисҳои лабораторӣ ва таҳқиқотро талаб намекунанд. Яке аз соҳаҳои тиббии марбут ба ин мисол [[mental health|соҳаи солимии равонӣ]] мебошад. Танҳо асбобҳое, ки ба бемор ниёз доранд, телефон, ноутбук ё дастгоҳ бо қобилияти конфронси видеоӣ мебошанд, ки ба онҳо имкон медиҳанд бо терапевти худ пайваст шаванд ва машваратҳои мустақим гиранд. Барномаи дигар қабули маҷозии табибон аст. Пас аз таъсири умумиҷаҳонии [[COVID-19]], омодагии беморон барои рафтан ба қабули мунтазами табиб, ки дар он ҷо микробҳо ва одамони дорои мушкилоти гуногуни саломатӣ мавҷуданд, паст аст. Тавассути истифодаи конфронси видеоӣ, телетиб ба беморон имкон медиҳад, ки муоинаи солонаи худро дар хонаи худ гузаронанд. Ин навбатҳои тӯлонӣ ва рафтуомадро аз байн мебарад ва муҳити шиносеро барои бемор фароҳам меорад, то бо провайдери тиббӣ озодона суҳбат кунад. Барномаи дигари дурпизишкӣ дар нигоҳубини беморон дерматология мебошад. Бемор метавонад дастгоҳҳои дорои қарори баландро ба пӯсти худ наздик кунад ва ба дерматолог имкон диҳад, ки он чиро, ки бояд ҳал шавад, арзёбӣ кунад. Илова бар ин, ин усул барои гузаронидани боздидҳои назоратӣ, ки шифоёбии дурусти сурхшавии пӯст ё бемориҳои пӯстро таъмин мекунанд, беҳтарин аст.<ref name=":18">{{Cite journal |last1=Haleem |first1=Abid |last2=Javaid |first2=Mohd |last3=Singh |first3=Ravi Pratap |last4=Suman |first4=Rajiv |date=2021-01-01 |title=Telemedicine for healthcare: Capabilities, features, barriers, and applications |journal=Sensors International |volume=2 |article-number=100117 |doi=10.1016/j.sintl.2021.100117 |pmid=34806053 |issn=2666-3511|pmc=8590973 |bibcode=2021SensI...200117H }}</ref> Баррасии систематикии соли 2025 нишон дод, ки дурпизишкии ба аудио асосёфта, ба монанди машваратҳои телефонӣ, бо нигоҳубини ҳузурӣ ё ба видео асосёфта барои идоракунии ҳолатҳои музмин қобили муқоиса аст ва баъзе тадқиқотҳо фоидаи онро барои сифати зиндагӣ дар идоракунии саратон ва дарди қафаси синаи ғайриқалбӣ нишон медиҳанд.<ref>{{Cite journal |last1=Albritton |first1=Jordan A. |last2=Booth |first2=Graham |last3=Kugley |first3=Shannon |last4=Reddy |first4=Shivani |last5=Coker-Schwimmer |first5=Manny |last6=Fujita |first6=Miku |last7=Crotty |first7=Karen |date=February 2025 |title=Audio-Based Care for Managing Chronic Conditions in Adults: A Systematic Review |journal=Medical Care |language=en |volume=63 |issue=2 |pages=164–182 |doi=10.1097/MLR.0000000000002097 |issn=0025-7079 |pmc=11708983 |pmid=39791849}}</ref> Махсусан барои идоракунии диабет, баррасии систематикии соли 2025 нишон дод, ки илова кардани мудохилаҳои ба аудио асосёфта ба нигоҳубини муқаррарӣ далелҳои эътимоднокии миёнаро барои беҳбудии каме дар назорати гликемикӣ (коҳиши A1c ба андозаи 0,20%) таъмин кард, ки самаранокии бештар ҳангоми дар бар гирифтани тамосҳои ҳармоҳа ва абзорҳои мониторинги фосилавӣ мушоҳида шуд.<ref>{{Cite journal |last1=Reddy |first1=Shivani |last2=Booth |first2=Graham |last3=Coker-Schwimmer |first3=Manny |last4=Kugley |first4=Shannon |last5=Rodriguez-Borja |first5=Ivette |last6=Patel |first6=Sheila V. |last7=Fujita |first7=Miku |last8=Philbrick |first8=Sarah |last9=Ruwala |first9=Richa |last10=Albritton |first10=Jordan A. |last11=Crotty |first11=Karen |date=2025 |title=Audio-Based Care for Managing Diabetes in Adults: A Systematic Review |journal=Medical Care |language=en |volume=63 |issue=2 |pages=152–163 |doi=10.1097/MLR.0000000000002096 |issn=0025-7079 |pmc=11708993 |pmid=39791848}}</ref> ==== Манфиатҳо ==== Манфиатҳои дурпизишкӣ васеъ буда, аз истифодаи он сарчашма мегиранд. Яке аз манфиатҳои дурпизишкӣ унсури сарфаи вақт аст. Беморон дигар набояд дар бораи вақти интизорӣ дар беморхонаҳо ва идораҳо ё сарфи вақт барои рафтуомад ба қабули табибон фикр кунанд. Ба ҷои ин, онҳо метавонанд ба дастгоҳи худ ворид шаванд ва мутахассиси соҳаи тибро маҷозӣ бубинанд. Ин махсусан барои онҳое, ки дар минтақаҳои деҳот зиндагӣ мекунанд, ки беморхонаҳои махсус камчин ва дур ҳастанд, муфид аст. Акнун аҳолӣ ба табибоне, ки дар бемориҳои муайян тахассус доранд, дастрасӣ доранд, ба ҷои он ки барои гузаронидани як машварати оддӣ масофаҳои дурро тай кунанд. Илова бар ин, беморон дигар набояд дар бораи гирифтани истироҳати пурра аз кор барои муоинаи мунтазами саломатӣ хавотир шаванд. Онҳо метавонанд танҳо вақти лозимаро барои қабули худ ҷудо кунанд, ки ин боиси кам шудани хароҷоти сафар, ниёзи камтар ба дарёфти хидматрасонии нигоҳубини кӯдак ва ҳифзи махфият мегардад. Манфиати дигари дурпизишкӣ коҳиши тамоси рӯ ба рӯ мебошад. Бо истифода аз конфронси видеоӣ, эҳтимоли сирояти беморон аз дигарон дар беморхона камтар мешавад ва паҳншавии микробҳоро худи онҳо маҳдуд мекунанд.<ref name=":18" /> ==== Маҳдудиятҳо ==== Сарфи назар аз манфиатҳои зиёд, бинобар тавсеаи босуръати дурпизишкӣ дар давраи COVID-19, ҳангоми истифодаи телетиб маҳдудиятҳои гуногун ба миён меоянд. Як интиқоди маъмули дурпизишкӣ ин аст, ки он метавонад ғайришахсӣ ба назар расад, зеро табибон ва беморон рӯ ба рӯ во намехӯранд. Ин набудани муоширати ҳузурӣ метавонад боиси нопурра мондани [[Medical history|таърихи беморӣ]] ва муоинаи ҷисмонӣ гардад. Баррасии систематикии соли 2025 нақши дурпизишкии танҳо аудиоиро дар идоракунии бемориҳои музмин арзёбӣ кард. Ҳарчанд нигоҳубини ба аудио асосёфта метавонад равишҳои мавҷудаи табобатро пурра кунад, бахусус барои ҳолатҳое ба монанди саратон ва норасоии қалб, далелҳо бо эътимоднокии паст боқӣ мемонанд, вале бо манфиатҳои эҳтимолӣ барои аҳолии камбизоат, аз қабили пиронсолон ва ҷамоатҳои деҳот, ки метавонанд дастрасии маҳдуд ба дурпизишкии видеоӣ дошта бошанд.<ref>{{Cite journal |last1=Albritton |first1=Jordan A. |last2=Booth |first2=Graham |last3=Kugley |first3=Shannon |last4=Reddy |first4=Shivani |last5=Coker-Schwimmer |first5=Manny |last6=Fujita |first6=Miku |last7=Crotty |first7=Karen |date=2025 |title=Audio-Based Care for Managing Chronic Conditions in Adults: A Systematic Review |journal=Medical Care |language=en |volume=63 |issue=2 |pages=164–182 |doi=10.1097/MLR.0000000000002097 |issn=0025-7079 |pmc=11708983 |pmid=39791849}}</ref> Дар хотир доштан муҳим аст, ки боздидҳои онлайн бояд танҳо вақте сурат гиранд, ки нигоҳубини ҳузурӣ зарур набошад. Монеаи дигар дар истифодаи дурпизишкӣ эҳтимоли мушкилоти техникӣ ва нигарониҳо дар бораи нақзи амният мебошад. Илова бар ин, қоидаҳо ва низомномаҳое, ки телетибро танзим мекунанд, вобаста ба кишвар фарқ мекунанд ва ҳамеша тағйир меёбанд.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Gajarawala |first1=Shilpa N. |last2=Pelkowski |first2=Jessica N. |date=2021-02-01 |title=Telehealth Benefits and Barriers |journal=The Journal for Nurse Practitioners |volume=17 |issue=2 |pages=218–221 |doi=10.1016/j.nurpra.2020.09.013 |pmid=33106751 |issn=1555-4155|pmc=7577680 }}</ref> Мувофиқи маълумоти «The Journal for Nurse Practitioners», «Тавсеаи босуръати дурпизишкӣ, бахусус дар давраи пандемияи COVID-19, дар якҷоягӣ бо қоидаҳо ва дастурҳои тағйирёбанда, эҳтимолияти афзоиши масъулият ва мушкилоти ҳуқуқиро ба вуҷуд меорад.»<ref name=":2" /> Тадқиқоти усулҳои омехтаи соли 2025 дар байни калонсолон дар Олмон бо малакаҳои пасти саводнокӣ нишон дод, ки қобилиятҳои маҳдуди техникӣ ва монеаҳои забонӣ монеаҳои асосии истифодаи технологияҳои тандурустии рақамӣ мебошанд, ки мундариҷаи видеоӣ ва дастгирии ҷомеа ҳамчун манбаъҳои афзалиятноки иттилооти онлайн дар бораи саломатӣ пайдо шуданд.<ref>{{Cite journal |last1=Muellmann |first1=Saskia |last2=Wiersing |first2=Rebekka |last3=Zeeb |first3=Hajo |last4=Brand |first4=Tilman |date=2025-05-22 |title=Digital Health Literacy in Adults With Low Reading and Writing Skills Living in Germany: Mixed Methods Study |journal=JMIR Human Factors |language=EN |volume=12 |issue=1 |article-number=e65345 |doi=10.2196/65345|pmid=40402567 |pmc=12121537 |doi-access=free }}</ref> === Мудохилаҳои тандурустии рақамӣ === Мудохилаҳои тандурустии рақамӣ (DHI) барои доираи васеи барномаҳо дар паҳлӯҳои гуногуни тандурустӣ истифода мешаванд, ба монанди абзорҳои худ-идоракунӣ, ки дар он ҷо беморон замимаҳо ва платформаҳоро барои идоракунии ҳолатҳои музмин ба монанди [[diabetes|диабет]] ё [[hypertension|гипертония]] истифода мебаранд; абзорҳои худ-таълимӣ ва тарғиби саломатӣ, ки маводи таълимиро барои баланд бардоштани дониши аҳолӣ дар бораи як мавзӯи мушаххаси саломатӣ ва тарғиби рафтори солим пешниҳод мекунанд, ва [[digital therapeutic|терапияи рақамӣ]] (мудохилаҳои ба нармафзор асосёфта барои пешгирӣ, идоракунӣ ё табобати ихтилоли тиббӣ).<ref>{{Cite journal |last1=Wienert |first1=Julian |last2=Jahnel |first2=Tina |last3=Maaß |first3=Laura |date=2022-06-28 |title=What are Digital Public Health Interventions? First Steps Toward a Definition and an Intervention Classification Framework |journal=Journal of Medical Internet Research |language=en |volume=24 |issue=6 |article-number=e31921 |doi=10.2196/31921 |doi-access=free |issn=1438-8871 |pmc=9277526 |pmid=35763320}}</ref> '''Технологияҳои пӯшидашаванда''' Технологияҳои пӯшидашаванда дар шаклҳои гуногун, аз ҷумла соатҳои ҳушманд ва сенсорҳои рӯибаданӣ мавҷуданд. Соатҳои ҳушманд яке аз аввалин дастгоҳҳои пӯшидашаванда буданд, ки худ-мониторингро тарғиб мекарданд ва маъмулан бо пайгирии фитнес алоқаманд буданд.<ref name=":12">{{cite journal| vauthors = Rich E, Miah A |date=2017-01-02|title=Mobile, wearable and ingestible health technologies: towards a critical research agenda |journal=Health Sociology Review|language=en|volume=26|issue=1|pages=84–97|doi=10.1080/14461242.2016.1211486|s2cid=151558809|issn=1446-1242|url=[https://salford-repository.worktribe.com/output/1390594/mobile-wearable-and-ingestible-health-technologies-towards-a-critical-research-agenda](https://salford-repository.worktribe.com/output/1390594/mobile-wearable-and-ingestible-health-technologies-towards-a-critical-research-agenda)}}</ref> Бисёре аз онҳо додаҳои марбут ба саломатиро сабт мекунанд, ба монанди "шохиси вазни бадан, калорияҳои сӯхташуда, набзи дил, шакли фаъолияти ҷисмонӣ".<ref name=":12" /> Чунин технологияҳо бештар дар смартфонҳои маъмулӣ, аз ҷумла [[IPhone|Айфон]], ки дорои монитори дохилии набзи дил аст, дастрас мешаванд. Болотар аз [[соатҳои ҳушманд]], муҳаққиқон либосҳои ҳушманди марбут ба баданро, ба монанди ямоқҳо (patches), либосҳо ва лавозимотро барои иҷрои "баровардани дору тибқи талабот" таҳия мекунанд.<ref name=":92"/> Ин технология метавонад то имплантҳои ҳушманд барои ҳолатҳои вазнин ва ғайривазнини тиббӣ густариш ёбад, ки дар он ҷо табибон метавонанд протоколҳои беҳтар ва динамикии табобатро эҷод кунанд, ки бидуни чунин технологияҳои мобилӣ имконнопазир мебуданд.<ref name=":92" /> Ин технологияҳо барои ҷамъоварии додаҳо дар бораи беморон дар тамоми давраи шабонарӯз истифода мешаванд.<ref name=":92" /> Азбаски табибон дигар ниёз надоранд, ки беморони худро барои ҷамъоварии маълумоти зарурӣ ба идора даъват кунанд ва додаҳо ба таври худкор боргирӣ мешаванд, ин метавонад ба нақшаҳои беҳтари табобат ва мониторинги беморон оварда расонад.<ref name=":92" /> Табибон дониши беҳтаре хоҳанд дошт, ки як доруи муайян то чӣ андоза хуб кор мекунад.<ref name=":92" /> Онҳо инчунин метавонанд пайваста аз ин додаҳо омӯзанд ва нақшаҳои аслии табобати худро такмил диҳанд, то дар ҳолати зарурӣ дахолат кунанд.<ref name=":92" /> Дастгоҳҳои пӯшидашаванда ва Интернети ашёи тиббӣ (IoMT)<ref>{{Cite web|title=Emerging Trends in Digital Health through Wearables and IoT Devices|url=[https://meditechchronicles.blogspot.com/2023/08/Digital-Health-Wearables-and-IoT.html#](https://meditechchronicles.blogspot.com/2023/08/Digital-Health-Wearables-and-IoT.html#)|website=Emerging Trends in Digital Health through Wearables and IoT Devices|access-date=2025-11-30}}</ref>. Наздикшавии тандурустии рақамӣ бо технологияҳои пӯшидашаванда ва Интернети ашё (IoT) боиси пайдоиши Интернети ашёи тиббӣ (IoMT) гардид.<ref>{{Cite journal|title=A Review on the Application of Internet of Medical Things in Wearable Personal Health Monitoring: A Cloud-Edge Artificial Intelligence Approach|journal=IEEE Access|date=2024|issn=2169-3536|pages=21437–21452|volume=12|doi=10.1109/ACCESS.2024.3358827|first1=Karisma Trinanda|last1=Putra|first2=Ahmad Zaki|last2=Arrayyan|first3=Nur|last3=Hayati|last4=Firdaus|first5=Cahya|last5=Damarjati|first6=Abu|last6=Bakar|first7=Hsing-Chung|last7=Chen |bibcode=2024IEEEA..1221437P }}</ref> Бархлофи тандурустии анъанавӣ, ки аксаран ба боздидҳои клиникии даврагӣ такя мекунад, экосистемаҳои IoMT дастгоҳҳои ба ҳам пайвастшударо — ба монанди соатҳои ҳушманд, мониторҳои доимии глюкоза ва био-ямоқҳоро — барои осон кардани пайгирии доимӣ дар вақти воқеӣ<ref>{{Cite journal|title=A comprehensive survey on impact of applying various technologies on the internet of medical things|url=[https://link.springer.com/10.1007/s10462-024-11063-z](https://link.springer.com/10.1007/s10462-024-11063-z)|journal=Artificial Intelligence Review|date=2025-01-08|issn=1573-7462|volume=58|issue=3|doi=10.1007/s10462-024-11063-z|language=en|first1=Shorouk E.|last1=El-deep|first2=Amr A.|last2=Abohany|first3=Karam M.|last3=Sallam|first4=Amr A. Abd|last4=El-Mageed |article-number=86 }}</ref> дар мавриди додаҳои физиологӣ истифода мебаранд. Ин ҷараёни доимии иттилоот имкон медиҳад, ки гузариш аз [[https://www.mdpi.com/2227-9709/11/3/47](https://www.mdpi.com/2227-9709/11/3/47){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} нигоҳубини реактивӣ ба проактивӣ] сурат гирад<ref>{{Cite journal|title=Healthcare and the Internet of Medical Things: Applications, Trends, Key Challenges, and Proposed Resolutions|journal=Informatics|date=2024-07-16|issn=2227-9709|pages=47|volume=11|issue=3|doi=10.3390/informatics11030047|language=en|first1=Inas|last1=Al Khatib|first2=Abdulrahim|last2=Shamayleh|first3=Malick|last3=Ndiaye |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web|title=Wearables and the Internet of Medical Things|url=[https://www.healthroid.com/featured/wearables-and-the-internet-of-medical-things/](https://www.healthroid.com/featured/wearables-and-the-internet-of-medical-things/)|website=Healthroid|date=2025-11-26|access-date=2025-11-30|language=en|first=Priyank|last=Pandey}}</ref>, ки ошкорсозии барвақти нуқсонҳои саломатиро тавассути [[https://www.datasciencesociety.net/how-wearable-and-iomt-medical-devices-are-transforming-modern-healthcare/](https://www.datasciencesociety.net/how-wearable-and-iomt-medical-devices-are-transforming-modern-healthcare/){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} таҳлили пешгӯикунанда] (predictive analytics) ва рушди тибби фардишударо бо роҳи ворид кардани додаҳои саломатии тавассути бемор тавлидшуда мустақиман ба сабтҳои клиникӣ таъмин менамояд.<ref>{{Cite web|title=Emerging Trends in Digital Health through Wearables and IoT Devices|url=[https://meditechchronicles.blogspot.com/2023/08/Digital-Health-Wearables-and-IoT.html](https://meditechchronicles.blogspot.com/2023/08/Digital-Health-Wearables-and-IoT.html)|website=Emerging Trends in Digital Health through Wearables and IoT Devices|access-date=2025-11-30}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Воқеияти афзуда ва маҷозӣ''' Дар тандурустии рақамӣ технологияи [[augmented reality|воқеияти афзуда]] таҷрибаҳои воқеиро бо иттилооти ҳассосии компютерӣ такмил медиҳад ва барои сохтани дастгоҳҳои ҳушманд барои мутахассисони соҳаи тиб истифода мешавад.<ref name=":13">{{cite journal| vauthors = Klinker K, Wiesche M, Krcmar H |date=2019-06-25|title=Digital Transformation in Health Care: Augmented Reality for Hands-Free Service Innovation|journal=Information Systems Frontiers|volume=22|issue=6|pages=1419–1431|language=en|doi=10.1007/s10796-019-09937-7|s2cid=195330313|issn=1572-9419|doi-access=free}}</ref> Азбаски аксари иттилооти марбут ба беморон ҳоло аз дастгоҳҳои дастӣ ба даст меояд, айнакҳои ҳушманд барои табиб роҳи нави афзуда ва бидуни даст (hands-free) барои дидани таърихи тиббии бемори онҳоро фароҳам меоранд.<ref name=":13" /> Барномаҳои ин технология метавонанд ба ташхиси бар додаҳо асосёфта, ҳуҷҷатгузории афзудаи беморон ё ҳатто нақшаҳои такмилёфтаи табобат паҳн шаванд, ки ҳамаи ин бо пӯшидани як ҷуфт айнаки ҳушманд ҳангоми табобати бемор имконпазир аст,<ref name=":13" /> ҳарчанд банақшагирӣ барои таъмини баробарӣ тавсия дода мешавад ва бояд стандартҳои олии ахлоқӣ риоя шаванд, зеро банақшагирӣ ба пеш меравад ва заминаҳои меъёрӣ таҳия мешаванд.<ref>{{Cite journal |last1=Curtis |first1=Caitlin |last2=Brolan |first2=Claire E |date=2023 |title=Health care in the metaverse |journal=Medical Journal of Australia|volume=218 |issue=1 |page=46 |doi=10.5694/mja2.51793 |pmid=36437589 |pmc=10952226 }}</ref> Фазои дигари технологияи монанд [[virtual reality|воқеияти маҷозӣ]] мебошад, ки симулятсияҳои интерактивиро эҷод мекунад, ки сенарияҳои воқеии ҳаётро тақлид мекунанд ва метавонанд барои табобатҳои фардишуда мутобиқ карда шаванд.<ref name=":102"/> Бисёре аз қурбониёни сактаи мағзӣ доираи ҳаракатро гум мекунанд ва тибқи протоколҳои стандартии табобат; аз 55% то 75%-и беморон дорои дисфунксияи дарозмуддати мушакҳои болоӣ мебошанд, зеро дар вақти табобат асосан қисми поёнии бадан мавриди ҳадаф қарор мегирад.<ref name=":102" /> Амалҳои такрорӣ ва давомнокии табобат ду омили асосӣ мебошанд, ки пешрафти мусбатро ба сӯи барқароршавӣ нишон медиҳанд.<ref name=":102" /> Технологияҳои воқеияти маҷозӣ метавонанд муҳитҳои гуногуни 3D-ро эҷод кунанд, ки иваз кардани онҳо дар ҳаёти воқеӣ душвор аст, аммо барои кӯмак ба беморон дар бозомӯзии ҳаракатҳои мотории онҳо заруранд.<ref name=":102" /> Ин симулятсияҳо на танҳо метавонанд қисмҳои мушаххаси баданро ҳадаф қарор диҳанд, балки инчунин метавонанд шиддатро бо беҳтар шудани ҳолати бемор ва ниёз ба супоришҳои душвортар афзоиш диҳанд.<ref name=":102" /> '''Робототехника''' Дар заминаҳои тиббӣ доираи васеи технологияҳои роботӣ истифода шудаанд. Як мисоли қобили таваҷҷӯҳ ҷарроҳии тавассути робот кӯмакшаванда мебошад. Мисоли хуб ин Системаи ҷарроҳии роботии Да Винчи аст, ки аз ҷониби Intuitive Surgery [[Da Vinci Surgical System|таҳия шудааст]]. Ин роботи нимаавтоматӣ ба ҷарроҳ имкон медиҳад, ки ҷарроҳиро аз фосилаи дур анҷом диҳад. Робот буришҳоро мувофиқи дастури ҷарроҳ, ки тавассути экран мушоҳида мекунад, иҷро менамояд. '''Дигарон''' Баъзе технологияҳои дигар [[технологияҳои ёвар]], [[робототехникаи барқарорсозӣ]] ва сенсорҳои мониторинги ноаёнро дар бар мегиранд, ки метавонанд ба одамони дорои маъюбӣ дар иҷрои мустақилонаи супоришҳои ҳаррӯзаи онҳо кӯмак кунанд. Равишҳои [[Computer simulation|симулятсияҳои компютерӣ]], моделсозӣ ва [[омӯзиши мошинӣ]] (масалан, [[ITU-WHO Focus Group on Artificial Intelligence for Health|FG-AI4H]]) метавонанд натиҷаҳои марбут ба саломатиро моделсозӣ кунанд.<ref name=":14">{{cite journal | vauthors = Chang V | title = Computational Intelligence for Medical Intelligence for Medical Imaging Simulations | journal = Journal of Medical Systems | volume = 42 | issue = 1 | article-number = 10 | date = November 2017 | pmid = 29177790 | doi = 10.1007/s10916-017-0861-x | url = [http://link.springer.com/10.1007/s10916-017-0861-x](http://link.springer.com/10.1007/s10916-017-0861-x) | s2cid = 13049464 | url-access = subscription }}</ref> Ин симулятсияҳои пешрафта қодиранд дар ҳар як соҳаи тадқиқот такрор, нусхабардорӣ ва мутобиқ карда шаванд.<ref name=":14" /> Дар тасвирбардории тиббӣ (medical imaging), истифодаи ин технология ба мутахассисони соҳаи тандурустӣ кӯмак мекунад, ки генҳо, сохторҳои мағзи сар ва бисёр ҷузъҳои дигари анатомияи инсонро тасаввур кунанд.<ref name=":14" /> Чандирии ин технология инчунин имкон медиҳад, ки натиҷаҳои мусбат ва дақиқтар ба даст оянд.<ref name=":14" /> Тандурустии мобилӣ (ё [[mhealth]]) таҷрибаи тиб ва тандурустии ҷамъиятӣ мебошад, ки аз ҷониби дастгоҳҳои мобилӣ дастгирӣ карда мешавад.<ref>{{cite journal | vauthors = Silva BM, Rodrigues JJ, de la Torre Díez I, López-Coronado M, Saleem K | title = Mobile-health: A review of current state in 2015 | journal = Journal of Biomedical Informatics | volume = 56 | pages = 265–72 | date = August 2015 | pmid = 26071682 | doi = 10.1016/j.jbi.2015.06.003 | doi-access = free }}</ref> [[Муҳандисии низомҳои тандурустӣ]] боз як зермаҷмӯи тандурустии рақамӣ мебошад, ки аз дигар соҳаҳои муҳандисӣ барои такмил додани барномаҳо истифода мебарад, ки кашфи дониш, қабули қарор, оптимизатсия, муҳандисии омилҳои инсонӣ, муҳандисии сифат ва технологияи иттилоотиву алоқаро дар бар мегирад. Низомҳои нутқ ва шунавоӣ барои коркарди забони табиӣ, усулҳои шинохти нутқ ва дастгоҳҳои тиббӣ метавонанд дар нутқ ва шунавоӣ кӯмак кунанд (масалан, имплантҳои кохлеарӣ).<ref name=":15">{{cite journal| vauthors = Jiang T, Liang R, Wang Q, Bao Y |date=March 2018|title=Speech Noise Reduction Algorithm in Digital Hearing Aids Based on an Improved Sub-band SNR Estimation|url=[http://link.springer.com/10.1007/s00034-017-0605-7](http://link.springer.com/10.1007/s00034-017-0605-7)|journal=Circuits, Systems and Signal Processing|language=en|volume=37|issue=3|pages=1243–1267|doi=10.1007/s00034-017-0605-7|s2cid=3484142|issn=0278-081X|url-access=subscription}}</ref> Дастгоҳҳои шунавоии рақамӣ алгоритмҳои гуногунро барои коҳиш додани садоҳои заминавӣ ва беҳтар кардани иҷрои дарк истифода мебаранд, ки ин такмили назаррас нисбат ба имплантҳои шунавоии муқаррарӣ мебошад.<ref name=":15" /> ==Татбиқ== Низомҳои миллии сабти электронии саломатӣ (EHR). Барномаҳои миллии рақамӣ барои дастгирии тандурустӣ, ташаккули нишондиҳандаҳои пурмазмун ва осон кардани тадқиқотҳои ба аҳолӣ асосёфта тавассути пешниҳоди додаҳои аз ҷиҳати клиникӣ дастрасшуда дар формати рақамии кушода ва стандартӣ мавҷуданд. Инҳо метавонанд дар бораи қарорҳои тандурустии ҷамъиятӣ маълумот диҳанд, ки махсусан дар шароити захираҳои маҳдуд муҳим аст.<ref>{{cite journal | vauthors = Fritz F, Tilahun B, Dugas M | title = Success criteria for electronic medical record implementations in low-resource settings: a systematic review | journal = Journal of the American Medical Informatics Association | volume = 22 | issue = 2 | pages = 479–88 | date = March 2015 | pmid = 25769683 | doi = 10.1093/jamia/ocu038 | url = [https://academic.oup.com/jamia/article/22/2/479/697992](https://academic.oup.com/jamia/article/22/2/479/697992) | doi-access = free | pmc = 11737103 }}</ref> Расадхонаи ҷаҳонии Созмони ҷаҳонии тандурустӣ оид ба eHealth (GOe) пурсиши умумиҷаҳонии 194 кишвари узви худро дар бораи пешрафти онҳо дар самти татбиқи EHR ва инчунин фарогирии умумии тандурустӣ мегузаронад ва гузориш медиҳад. Дар нашри охирини онҳо дар соли 2015, 73 узв (58%) бо доштани ягон стратегияи eHealth ҷавоб доданд, ки шумораи онҳо аз соли 1990 инҷониб афзоиш ёфтааст.<ref name=":16" /> Дар доираи ин гурӯҳ, кишварҳои дорои даромади баланд бештар муаррифӣ шудаанд ва аксарият кишварҳои дорои фарогирии умумии тиббӣ (UHC) мебошанд. Барномаҳои миллии рақамӣ барои дастгирии тандурустӣ мавҷуданд, ба монанди барномаҳои [[Canada Health Infoway]], ки бар низомҳои асосии феҳристҳои беморон ва провайдерҳо, низомҳои тасвирбардории клиникӣ ва ташхисӣ, гузоришҳои клиникӣ ва [[эмкунӣ]] сохта шудаанд.<ref name="canada">{{cite web |url=[https://www.infoway-inforoute.ca/en/what-we-do/progress-in-canada](https://www.infoway-inforoute.ca/en/what-we-do/progress-in-canada) |title=Progress in Canada |website=Canada Health Infoway |date=2016 |access-date=11 November 2016 |url-status=live |archive-date=12 November 2016 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20161112155958/https://www.infoway-inforoute.ca/en/what-we-do/progress-in-canada](https://web.archive.org/web/20161112155958/https://www.infoway-inforoute.ca/en/what-we-do/progress-in-canada) }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> То соли 2014, 75%-и табибони Канада сабтҳои электронии тиббиро истифода мебурданд.<ref>{{cite journal | vauthors = Collier R | title = National Physician Survey: EMR use at 75% | journal = CMAJ | volume = 187 | issue = 1 | pages = E17–E18 | date = January 2015 | pmid = 25487665 | pmc = 4284187 | doi = 10.1503/cmaj.109-4957 | doi-access = free }}</ref> Дар [[Уганда]] ва [[Мозамбик]], шарикӣ байни беморони дорои телефонҳои мобилӣ, ҳукуматҳои маҳаллӣ ва минтақавӣ, технологҳо, [[созмонҳои ғайриҳукуматӣ]], академия ва саноат қарорҳои mHealth-ро имконпазир сохтанд.<ref name="jmir">{{cite journal | vauthors = Källander K, Tibenderana JK, Akpogheneta OJ, Strachan DL, Hill Z, ten Asbroek AH, Conteh L, Kirkwood BR, Meek SR | display-authors = 6 | title = Mobile health (mHealth) approaches and lessons for increased performance and retention of community health workers in low- and middle-income countries: a review | journal = Journal of Medical Internet Research | volume = 15 | issue = 1 | pages = e17 | date = January 2013 | pmid = 23353680 | pmc = 3636306 | doi = 10.2196/jmir.2130 | doi-access = free }}</ref> Дар Подшоҳии Муттаҳида, Хадамоти миллии тандурустӣ (NHS) гузоришро дар бораи чӣ гуна ворид кардани технологияҳои тандурустии рақамӣ ба насли ояндаи тиб супориш додааст.<ref>{{cite web|url=[https://www.hee.nhs.uk/our-work/topol-review](https://www.hee.nhs.uk/our-work/topol-review)|title=Topol review|date=2018-02-21|website=Health Education England|language=en|access-date=2020-03-08}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> "Баррасии Топол" тавсеаи таълимро ҳам барои беморон ва ҳам барои провайдерҳои технологияҳои насли оянда, ба монанди пайдарпайии пурраи геном (Whole Genome Sequencing) тавсия дод ва инчунин стипендияҳои рақамиро барои мутахассисони соҳаи тиб таъсис дод.<ref>{{cite web|url=[https://topol.hee.nhs.uk/the-topol-review/](https://topol.hee.nhs.uk/the-topol-review/)|title=The Topol Review|website=The Topol Review – NHS Health Education England|access-date=2020-03-08}}</ref> Иёлоти Муттаҳида инчунин ба як тадқиқоти умумимиллии тандурустӣ бо номи 'All of Us" оғоз кард, то нишондиҳандаҳои гуногуни саломатиро дар формати рақамӣ барои муҳаққиқон дар саросари ҷаҳон ҷамъ оварад.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=National Institutes of Health (NIH)|url=[https://allofus.nih.gov/future-health-begins-all-us](https://allofus.nih.gov/future-health-begins-all-us)|archive-url=[https://web.archive.org/web/20201126080631/https://allofus.nih.gov/](https://web.archive.org/web/20201126080631/https://allofus.nih.gov/)|archive-date=26 November 2020|access-date=2021-05-12|website=National Institutes of Health (NIH) — All of Us|language=en}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Аз тарафи дигар, татбиқи ин навовариҳо инчунин хатарҳои ҷамъиятӣ ва ниёзҳои меъёриро ошкор кард, ки бешубҳа сохторҳои кунунии идоракуниро дар бахши тандурустӣ ба чолиш мекашанд. '''Давраи инноватсия''' Раванди инноватсия барои тандурустии рақамӣ як давраи такроршаванда барои қарорҳои технологӣ мебошад, ки онро ба панҷ раванди асосии фаъолият тақсим кардан мумкин аст: аз муайян кардани мушкилоти тандурустӣ, тадқиқот, қарори рақамӣ ва арзёбии қарор то татбиқ дар таҷрибаҳои клиникии корӣ.<ref name=ehj/><ref name=widmer/> Тандурустии рақамӣ метавонад усулҳо ва воситаҳои аз [[муҳандисии нармафзор]] қабулшударо, ба монанди тафаккури тарроҳӣ ва таҳияи нармафзори чандири Agile, дар бар гирад.<ref>{{cite book| veditors = Plattner H, Schapranow MP |title=High-Performance In-Memory Genome Data Analysis| url = https://archive.org/details/highperformancei0000hass |publisher=Springer|year=2013}}</ref><ref name="Benjamin">{{cite journal | vauthors = Benjamin K, Potts HW | title = Digital transformation in government: Lessons for digital health? | journal = Digital Health | volume = 4 | article-number = 2055207618759168 | date = 27 February 2018 | pmid = 29942624 | pmc = 6005404 | doi = 10.1177/2055207618759168 }}</ref> Инҳо маъмулан аз равиши ба корбар нигаронидашудаи тарроҳӣ пайравӣ мекунанд, ки аз ҷониби коршиносони соҳа дар ҳаёти ҳаррӯзаи онҳо бо истифода аз додаҳои воқеӣ арзёбӣ мешаванд.<ref name=Benjamin/> '''Идораи ғизо ва дорувории ИМА (FDA)''' Дар соли 2019, FDA «Нақшаи амали инноватсионии тандурустии рақамӣ»-ро нашр кард, ки коҳиши бесамарӣ барои табибонро бо мақсади кам кардани хароҷоти иловагӣ, беҳтар кардани дастрасӣ, баланд бардоштани сифати хидматрасонӣ ва осонтар мутобиқ кардани тиб барои ҳар як шахс ба нақша гирифта буд.<ref name=fda/> Мавзӯъҳо дар доираи нақшаи инноватсионӣ [[wireless device|дастгоҳҳои бесим]], [[telemedicine|телетиб]], [[software|нармафзор]] ва [[cybersecurity|амнияти киберӣ]] ва ғайраро дар бар мегиранд.<ref name=fda/> Мувофиқи дастурҳои FDA, агар шумо замимаеро бароред, ки барои кӯмак ба касе бо ҳолати тиббӣ пешбинӣ шудааст, он ҳамчун дастгоҳи тиббӣ ҳисобида мешавад. FDA наметавонад тамоми замимаҳои тандурустиро танзим кунад, бинобар ин онҳо "салоҳияти иҷроия"-ро (enforcement discretion) истифода мебаранд ва то соли 2020 тасмим гирифтанд, ки на ҳама барномаҳо ва замимаҳои нигоҳубини рақамиро танзим кунанд. Аммо барномаҳое, ки калимаи табобатро истифода мебаранд, ҳадафи ташхис ё табобати ҳолатро доранд ё хатарнок дониста мешаванд, аз ҷониби FDA танзим мешаванд ва хоҳанд шуд.<ref>{{cite web|last=FDA|date=26 September 2019|title=Examples of Software Functions for Which the FDA Will Exercise Enforcement Discretion|url=[https://www.fda.gov/medical-devices/device-software-functions-including-mobile-medical-applications/examples-software-functions-which-fda-will-exercise-enforcement-discretion](https://www.fda.gov/medical-devices/device-software-functions-including-mobile-medical-applications/examples-software-functions-which-fda-will-exercise-enforcement-discretion)|archive-url=[https://web.archive.org/web/20191214091630/https://www.fda.gov/medical-devices/device-software-functions-including-mobile-medical-applications/examples-software-functions-which-fda-will-exercise-enforcement-discretion](https://web.archive.org/web/20191214091630/https://www.fda.gov/medical-devices/device-software-functions-including-mobile-medical-applications/examples-software-functions-which-fda-will-exercise-enforcement-discretion)|archive-date=14 December 2019|access-date=8 June 2020|website=U.S. Food and Drug Administration}}</ref> Дар давоми пандемияи COVID-19, қоидаҳо ва назорати замимаҳои [[digital psychiatry|психиатрияи рақамӣ]] барои осон кардани истифода ва коҳиш додани тамоси ҳузурӣ сабук карда шуданд.<ref>{{cite web | author = Center for Devices and Radiological Health |date=2020-04-16|title=Enforcement Policy for Digital Health Devices For Treating Psychiatric Disorders During the Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Public Health Emergency|url=[https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/enforcement-policy-digital-health-devices-treating-psychiatric-disorders-during-coronavirus-disease](https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/enforcement-policy-digital-health-devices-treating-psychiatric-disorders-during-coronavirus-disease)|archive-url=[https://web.archive.org/web/20200424094605/https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/enforcement-policy-digital-health-devices-treating-psychiatric-disorders-during-coronavirus-disease](https://web.archive.org/web/20200424094605/https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/enforcement-policy-digital-health-devices-treating-psychiatric-disorders-during-coronavirus-disease)|archive-date=24 April 2020|access-date=2020-07-30|website=U.S. Food and Drug Administration|language=en}}</ref> '''Стандартҳои байналмилалӣ''' Дар сатҳи байниҳукуматӣ, [[World Health Organization|Созмони ҷаҳонии тандурустӣ]] як [[United Nations Specialized Agency|Оҷонсии тахассусии Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба тандурустӣ мебошад ва [[International Telecommunication Union|Иттиҳоди байналмилалии мухобирот]] Оҷонсии тахассусии СММ оид ба ТИА (ICT) мебошад. Оҷонсиҳо дар кори худ оид ба тандурустии рақамӣ ҳамкорӣ мекунанд, ба монанди стандарти [[H.870]] оид ба шунидани бехатар, инчунин Гурӯҳи кории ITU-WHO оид ба зеҳни сунъӣ барои тандурустӣ, ки фаръии Гурӯҳи омӯзишии 16-и ITU-T мебошад. Дар тандурустии анъанавӣ, табибон амалияи тиббиро бо шумораи маҳдуди асбобҳо анҷом медоданд ва бо мурури замон таҷрибаи бештар мегирифтанд. Азбаски табиб шудан таҷриба ва донишро талаб мекард, хеле кам одамон ин касбро интихоб мекарданд. Набудани алоқа байни одамон дар ҷойҳои гуногун боиси оҳиста паҳн шудани технологияҳои нав мешуд. Азбаски табибон ҳамчун коршиносон дар соҳаи худ дида мешуданд, беморон дар мавриди тарзи табобати худ қарори хеле кам қабул мекарданд. Ҳарчанд дар технология тағйироти васеъ ба амал омада бошад ҳам, низоми кунунии нигоҳубини тандурустӣ тағйироти табобатро инъикос намекунад. Дар давоми солҳои 2010, донишҳои соҳаи тандурустӣ босуръат афзоиш ёфтанд ва беморон аз сабаби мавҷудияти донишҳои васеъ, ки табибон намедонистанд ё истифода намебурданд, ба ноумедӣ шурӯъ карданд. Шумора ва арзиши табобати бемориҳои музмин афзоиш ёфт ва [[World Health Organization|Созмони ҷаҳонии тандурустӣ]] тахмин зад, ки дар саросари ҷаҳон 4,3 миллион корманди соҳаи тиб намерасад. Дар давраи гузариш аз тандурустии анъанавӣ ба тандурустии рақамӣ, сатҳи дастрасӣ ба технологияҳои баландсифати тандурустӣ ва сабтҳо ва тадқиқотҳои тиббӣ афзоиш ёфт. Ин гузариш инчунин ба беморон имкони худ-нигоҳубиниро дод, зеро он на танҳо технологияи дастрас барои беморон, балки қобилияти беморонро дар интихоби тарзи табобат низ тағйир дод. Ҳарчанд ин тарзи нави табобат ба беморон дар табобат нақш дода бошад ҳам, он боиси мушкилӣ дар интихоби беҳтарин вариантҳои табобат аз ҷониби беморон гардид. Мувофиқи мақолаи «Digital Health is a Cultural Transformation of Traditional Healthcare» аз [[United States National Library of Medicine|Китобхонаи миллии тиббии ИМА]], "Муваффақияти расонидани нигоҳубин аз ҳамкорӣ, ҳамдардӣ ва қабули қарорҳои муштарак вобаста аст. Он чизе ки барои ин лозим аст, ҳамкории нав муайяншуда байни беморон ва нигоҳубинкунандагони онҳо мебошад." Дар ин иқтибос коршиносони соҳаи тандурустӣ мефаҳмонанд, ки онҳо бояд бо беморон ҳамкорӣ кунанд ва ба қарорҳои онҳо дар интихоби вариантҳои табобат эҳтиром гузоранд. Сипас мақола мефаҳмонад, ки чӣ тавр муносибати қавӣ байни табибон ва беморон ба интихоби вариантҳои табобат кӯмак мекунад ва чӣ тавр ҳамдардӣ як хусусияти муҳим барои табибон мебошад.<ref>{{cite journal | vauthors = Meskó B, Drobni Z, Bényei É, Gergely B, Győrffy Z | title = Digital health is a cultural transformation of traditional healthcare | journal = mHealth | volume = 3 | page = 38 | date = September 2017 | pmid = 29184890 | pmc = 5682364 | doi = 10.21037/mhealth.2017.08.07 | doi-access = free }}</ref> Дар моҳи майи соли 2018, Созмони ҷаҳонии тандурустӣ стратегияи глобалиро барои тандурустии рақамӣ қабул кард. Стратегия чор ҳадафи асосӣ дошт. Ҳадафи аввал ин буд, ки миллатҳо ва ширкатҳо дар сохтани табобатҳо ва технологияҳои нав бештар ҳамкорӣ кунанд. Ду ҳадафи дигари асосии стратегия афзоиши татбиқи стратегияҳои миллӣ ба самти тандурустии рақамӣ ва афзоиши ваколатҳо бар тандурустии рақамӣ аз сатҳи ҷаҳонӣ то миллӣ буд. Созмони ҷаҳонии тандурустӣ инчунин дастурҳоро оид ба танзими сертификатсияи дастгоҳҳои тиббии тандурустии рақамӣ монанд ба он ки чӣ тавр доруҳо ва ваксинаҳо санҷида мешаванд, таҳия кард. Стратегия инчунин барои номбар кардани додаҳои саломатӣ ҳамчун моли тандурустии ҷамъиятӣ сохта шудааст ва тарҳеро барои мубодилаи тадқиқот ва додаҳо ва тарзи истифодаи [[Ҳуши маснӯъӣ]] таҳия намуд. Он ҳатто низомҳои тандурустии ба одамон нигаронидашударо, ки аз тандурустии рақамӣ истифода мебаранд, дастгирӣ кард. Ҳангоме ки Созмони ҷаҳонии тандурустӣ стратегияи худро пеш мебурд, гурӯҳҳои дигар низ стратегияҳоеро таҳия мекарданд, то тандурустии рақамиро дар ҷамоатҳое, ки онро надоранд, дастрастар кунанд.<ref>{{cite journal | vauthors = Mariano B | title = Towards a global strategy on digital health | journal = Bulletin of the World Health Organization | volume = 98 | issue = 4 | pages = 231–231A | date = April 2020 | pmid = 32284641 | doi = 10.2471/blt.20.253955 | pmc = 7133480 | s2cid = 215746281 }}</ref> Пеш аз нашри ин стратегия, Созмони ҷаҳонии тандурустӣ дар ибтидои соли 2015 нақшаеро барои истифодаи тандурустии рақамӣ барои хотима бахшидан ба [[сил (туберкулёз)]] таҳия кард. Сабабҳои қабули ин стратегия инро дар бар мегирифт, ки мудирони соҳаи тандурустӣ барои пешгирии сил захираҳои кофӣ надоштанд. Ниёз ба як нақшаи марҳила ба марҳила барои ворид кардани тандурустии рақамӣ ба Стратегияи "Хотима бахшидан ба сил" (End TB Strategy) вуҷуд дошт. Нақша инчунин имконият медиҳад, ки технологияҳои нигоҳубини тандурустӣ такмил ёфта, самаранокӣ ва устувории кӯшишҳо афзоиш ёбад. Нақша ба табобат ва пешгирии сил ва пешниҳоди вариантҳои табобат барои беморони гирифтори сил аз сатҳи миллӣ то байналмилалӣ тамаркуз мекард. Қадамҳои минбаъда истифодаи технологияҳои рақамиро барои ташхиси беморон, таъмини интиқоли бехатари додаҳо ва нигоҳдорӣ ва истифодаи додаҳо барои нигоҳ доштани натиҷаҳои беморон дар бар мегирифт. Баъзе аз технологияҳои дар маърака истифодашуда Дастгирии Табобати Видеоӣ (Video Treatment Support) ва Портали eHealth буданд.<ref>{{cite journal | journal = World Health Organization & European Respiratory Society. | date = 2015 | title = Digital health for the end TB strategy: an agenda for action.| url = [https://apps.who.int/iris/handle/10665/205222](https://apps.who.int/iris/handle/10665/205222) | publisher = World Health Organization | location = Geneva | hdl = 10665/205222 | last1 = Organization | first1 = World Health }}</ref> == Интиқодҳо == Тандурустии рақамӣ маҷмӯи васеи чолишҳои меъёрии мураккаб ва баъзан навро ба миён меорад, аз ҷумла саволҳо дар бораи он ки чӣ гуна бояд мувозинати байни манфиатҳои ҷамъиятӣ ва ҳуқуқи фард ба махфият, инчунин хатарҳои пешниҳоди машваратҳои тиббӣ аз ҷониби «коршиносони сохта» (pseudo-experts) таъмин карда шавад. Дар айни замон, таркиши шумораи истифода ва замимаҳо дар давраи пандемияи COVID-19 инчунин маҳдудиятҳои қонунгузории мавҷуда ва дигар воситаҳои меъёриро барои ҳалли ин нигарониҳо ошкор кард (ё, дар баъзе ҳолатҳо, тавассути тағйирот дар қонунгузорӣ имконпазир шуд, ки гурӯҳҳое ба монанди Varieties of Democracy баҳс кардаанд, ки боиси «ақибнишинии пандемикӣ» дар ҳифзи ҳуқуқи инсон гардидааст).<ref name="Solove_2013">{{cite journal | vauthors = Solove DJ | title = HIPAA turns 10 | journal = Journal of AHIMA | volume = 84 | issue = 4 | pages = 22–8; quiz 29 | date = April 2013 | pmid = 23781600 | doi = | url = [https://papers.ssrn.com/abstract=2245022](https://papers.ssrn.com/abstract=2245022) |ssrn=2245022 }}</ref> <ref>{{cite web | vauthors = Edgell A, Lachapelle J, Lührmann A, Maerz SF, Grahn S, Kolvani P, God AF, Lundstedt M, Natsika N, Pillai S, Bederke P, Bruhn M, Kaiser S, Schaver C, Alijla A, Fernandes T, Tung H, Wilson M, Lindberg SI | display-authors = 5 | date = 2020 | title = Pandemic Backsliding: Democracy During Covid-19 (PanDem), Version 6. | url = [https://www.v-dem.net/en/our-work/research-projects/pandemic-backsliding/](https://www.v-dem.net/en/our-work/research-projects/pandemic-backsliding/) | archive-url = [https://web.archive.org/web/20200429230751/https://www.v-dem.net/en/our-work/research-projects/pandemic-backsliding/](https://web.archive.org/web/20200429230751/https://www.v-dem.net/en/our-work/research-projects/pandemic-backsliding/) | archive-date = 29 April 2020 | work = Varieties of Democracy (V-Dem) Institute | publisher = University of Gothenburg }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''Соҳибмулкӣ ба додаҳои саломатӣ''' Дар сатҳи ҷаҳонӣ, татбиқи қарорҳои тандурустии рақамӣ аз маҷмӯи додаҳои калон вобаста аст, ки аз омори оддии сабти ҳар як таваллуду марг то нишондиҳандаҳои мураккабтари пайгирии бемориҳо, авҷгирии онҳо ва ҳолатҳои музминро дар бар мегирад. Ин низомҳо додаҳоеро ба монанди сабтҳои беморон, натиҷаҳои ташхиси хун, ЭКГ, МРТ, сабтҳои ҳисобнома-фактураҳо, нусхаҳои доруворӣ ва дигар иттилооти шахсии тиббиро сабт мекунанд. Мутахассисони соҳаи тиб метавонанд ин додаҳоро барои қабули қарорҳои бештар асоснок дар мавриди нигоҳубини беморон истифода баранд ва худи истеъмолкунандагон метавонанд онҳоро барои интихоби огоҳона дар бораи саломатии худ ба кор баранд.<ref>{{cite journal | author = Center for Devices and Radiological Health |date=2020-09-22|title=What is Digital Health?|url=[https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health-center-excellence/what-digital-health](https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health-center-excellence/what-digital-health)|journal=FDA|language=en}}</ref> Бо назардошти хусусияти шахсии додаҳои ҷамъоваришаванда, дар байни ҷонибҳои манфиатдор баҳси муҳиме дар бораи яке аз чолишҳои бавуҷудомада аз қарорҳои тандурустии рақамӣ пайдо шудааст: соҳибмулкӣ ба [[health data|додаҳои саломатӣ]].<ref name=":0">{{cite journal | vauthors = Torous J, Roberts LW | title = Needed Innovation in Digital Health and Smartphone Applications for Mental Health: Transparency and Trust | journal = JAMA Psychiatry | volume = 74 | issue = 5 | pages = 437–438 | date = May 2017 | pmid = 28384700 | doi = 10.1001/jamapsychiatry.2017.0262 | s2cid = 205144235 }}</ref> Дар аксари ҳолатҳо, ҳукуматҳо ва ширкатҳои [[big data|додаҳои калон]] ва технологӣ иттилооти тиббии шаҳрвандонро захира мекунанд, ки бисёриҳоро дар мавриди чӣ гуна истифода шудани додаҳои онҳо ва ё кӣ ба онҳо дастрасӣ дорад, нигарон мекунад.<ref name=":0" /> Ин вазъ боз ҳам мураккабтар мешавад, зеро тафсилоте, ки ба ин саволҳо ҷавоб медиҳанд, аксар вақт дар шартҳои мураккаби истифода (terms & conditions) пинҳон мебошанд, ки кам хонда мешаванд.<ref name=":0" /> Як мисоли барҷастаи нақзи махфияти додаҳо дар фазои тандурустии рақамӣ соли 2016 ба вуқӯъ пайваст.<ref name=":1">{{cite journal| vauthors = Sharon T |date=2018-07-01|title=When digital health meets digital capitalism, how many common goods are at stake?|journal=Big Data & Society|language=en|volume=5|issue=2|article-number=2053951718819032|doi=10.1177/2053951718819032|s2cid=150255521|issn=2053-9517|doi-access=free|hdl=2066/208599|hdl-access=free}}</ref> Google бо даъвои бузурги судӣ дар мавриди созишномаи мубодилаи додаҳо рӯбарӯ шуд, ки ба бахши зеҳни сунъии он, DeepMind, дастрасӣ ба додаҳои шахсии саломатии 1,6 миллион бемори бритониёиро фароҳам овард.<ref name=":1" /> Google натавонист ризояти беморонро ба даст орад ва беном мондани (anonymity) беморонро кафолат диҳад.<ref name=":1" /> Консепсияи дигар ин аст, ки додаҳо ҳамчун як шакли моли ҷамъиятӣ (public good) баррасӣ мешаванд. Муҳаққиқони Донишгоҳи Стэнфорд истифодаи чунин чаҳорчӯбаро барои андешаронӣ дар бораи додаҳо ва таҳияи зеҳни сунъӣ пешниҳод карданд; онҳо махсусан дар бораи додаҳои радиологӣ фикр мекарданд.<ref>{{cite journal | vauthors = Larson DB, Magnus DC, Lungren MP, Shah NH, Langlotz CP | title = Ethics of Using and Sharing Clinical Imaging Data for Artificial Intelligence: A Proposed Framework | journal = Radiology | volume = 295 | issue = 3 | pages = 675–682 | date = June 2020 | pmid = 32208097 | doi = 10.1148/radiol.2020192536 | s2cid = 214643087 | doi-access = free }}</ref> Онҳо ба хулосае омаданд, ки додаҳои клиникӣ бояд як шакли моли ҷамъиятӣ бошанд, ки барои манфиати беморони оянда истифода шаванд ва ин додаҳо бояд барои таҳияи дониш ва воситаҳо ба нафи беморони оянда ба таври васеъ дастрас бошанд. Аз ин рӯ, онҳо се хулосаи асосӣ бароварданд. Аввалан, агар додаҳои клиникӣ воқеан ба касе тааллуқ надошта бошанд, пас онҳое, ки бо онҳо кор мекунанд, вазифадоранд кафолат диҳанд, ки додаҳо барои манфиати беморони оянда дар ҷомеа истифода мешаванд. Дувум, ин додаҳо бояд барои тадқиқот ва таҳия ба таври васеъ мубодила карда шаванд ва ҳамаи шахсон ва ташкилотҳои дорои дастрасӣ ба он додаҳо, аслан муҳофизони (stewards) он додаҳо мешаванд ва масъулияти бодиққат ҳифз кардани махфият ва кафолати он ки додаҳо барои таҳияи дониш ва воситаҳо ба нафъи ҷомеа истифода мешаванд, бар дӯши онҳост. Севум, ризояти бемор ҳатман пеш аз истифодаи додаҳо барои мақсадҳои дуввумдараҷа, аз қабили таҳия ва омӯзишу санҷиши зеҳни сунъӣ, талаб карда намешавад, ба шарте ки механизмҳои кафолати риояи стандартҳои ахлоқӣ мавҷуд бошанд. Мувофиқи ин чаҳорчӯбаи пешниҳодшуда, муаллифон қайд мекунанд, ки фурӯхтани додаҳо ба шахсони сеюм тавассути додани дастрасии истисноӣ дар ивази пул ё ҳар гуна пардохте, ки аз хароҷот зиёд аст, ғайриахлоқӣ мебошад. === Тафсири нодурусти додаҳо === Ҳарчанд додаҳо ва иттилооти пешниҳодкардаи платформаҳои инфиродии саломатӣ метавонанд ба корбарон дилпурӣ диҳанд, онҳо метавонанд ҳамзамон боиси афзоиши изтироб ва рафтори васвосӣ гарданд.<ref name=":22">{{cite journal| vauthors = Lupton D |date=2014|title=Critical Perspectives on Digital Health Technologies |journal=Sociology Compass|language=en|volume=8|issue=12|pages=1344–1359|doi=10.1111/soc4.12226|issn=1751-9020}}</ref> Чуноне ки дар платформаҳое ба монанди WebMD дида мешавад, тафсири нодурусти додаҳо метавонад боиси воҳимаи (hysteria) беморон гардад: доштани дастрасии зиёд ба иттилоот дар бораи худ на ҳамеша мусбат аст.<ref name=":22"/> Дар ҳолатҳои ниҳоӣ, беморон метавонанд бо донистани он ки чунин дастрасӣ доранд, эҳсоси амнияти нодуруст кунанд, ки ин маънои онро дорад, ки онҳо ҳатто дар сурати ниёз, ба машварати тиббӣ ё кӯмаки мутахассисон муроҷиат намекунанд.<ref>{{cite journal | vauthors = Becker S, Miron-Shatz T, Schumacher N, Krocza J, Diamantidis C, Albrecht UV | title = mHealth 2.0: Experiences, Possibilities, and Perspectives | journal = JMIR mHealth and uHealth | volume = 2 | issue = 2 | pages = e24 | date = May 2014 | pmid = 25099752 | pmc = 4114478 | doi = 10.2196/mhealth.3328 | doi-access = free }}</ref> === Эйҷизми институтсионалӣ === [[Ageism|Эйҷизм]] (Ageism) ҳамчун раванди табъизи низомманд (systemic discrimination) нисбат ба пиронсолон муайян карда мешавад.<ref>{{cite journal | vauthors = Lloyd-Sherlock PG, Ebrahim S, McKee M, Prince MJ | title = Institutional ageism in global health policy | journal = BMJ | volume = 354 | article-number = i4514 | date = August 2016 | pmid = 27582131 | doi = 10.1136/bmj.i4514 | url = [https://www.bmj.com/content/354/bmj.i4514](https://www.bmj.com/content/354/bmj.i4514) | s2cid = 41312322 }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Бо бештар маъмул шудани тандурустии рақамӣ дар ҷомеаи мо, онҳое, ки малакаҳои қавии рақамӣ ва донишҳои техникии лозим барои истифодаи ин платформаҳоро надоранд, дар ҳолати ногувор мемонанд.<ref name=":3">{{cite web|title=The Effect of Ageism on the Digital Divide Among Older Adults|url=[http://heraldopenaccess.us/openaccess/the-effect-of-ageism-on-the-digital-divide-among-older-adults](http://heraldopenaccess.us/openaccess/the-effect-of-ageism-on-the-digital-divide-among-older-adults)|access-date=2020-11-03|website=heraldopenaccess.us|language=en}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ин танҳо ба пиронсолони имрӯза дахл надорад.<ref name=":3" /> Технологияҳои нави рақамӣ ҳар сол маъмул гашта, технологияҳои кӯҳнаро аз истифода мебароранд.<ref name=":3" /> Ин маънои онро дорад, ки ин [[digital divide|шикофи рақамӣ]] ҳамеша мавҷуд хоҳад буд, магар ин ки ширкатҳои тандурустӣ барои кам кардани ин фосила фаъолона кор кунанд.<ref name=":3" /> Бояд қайд кард, ки пиронсолон бештар ба мушкилоти музмини саломатӣ дучор мешаванд ва ин маънои онро дорад, ки онҳо яке аз гурӯҳҳое мебошанд, ки ба платформаи тандурустии рақамӣ ниёзи бештар доранд.<ref name=":4">{{cite book| vauthors = Loader BD | veditors = Loader B, Hardey M, Keeble L |date=2009-01-13|title=Digital Welfare for the Third Age |doi=10.4324/9780203886533|isbn=978-0-203-88653-3}}</ref> Онҳо як гурӯҳи истифоданашудаи корбаронро намояндагӣ мекунанд.<ref name=":4" /> === Чолишҳо дар татбиқи технологияҳои тандурустии рақамӣ === Тадқиқотҳои сершумор чолишҳоро дар татбиқи технологияҳои тандурустии рақамӣ дар шароитҳои гуногун нишон доданд. Ниёз ба бознигарии технологияҳои тандурустии рақамӣ вуҷуд дорад, то талаботи корбарони гуногун бо асбобҳои чандир ва мутобиқшаванда таъмин карда шавад. Стратегияи мустаҳками татбиқ ва барномаҳои таълимии муассир барои ҳалли ниёзҳои мушаххас ва идоракунии сарбории зиёди иттилоот муҳиманд. Аҳамияти таҷрибаи табибон, ки аксар вақт нодида гирифта мешавад, нишон медиҳад, ки мулоҳизаҳои онҳо метавонад барои рафъи чолишҳои доимӣ дар тандурустии рақамӣ кӯмак кунад.<ref>{{cite journal |date=2024-07-15 |title=The Paradoxes of Digital Tools in Hospitals: Qualitative Interview Study |journal= Journal of Medical Internet Research |language=en |vauthors=Wosny M|volume=26 |article-number=e56095 |doi=10.2196/56095 |doi-access=free |pmid=39008341|pmc=11287097 }}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.1111/j.1468-0009.2009.00578.x | title=Tensions and Paradoxes in Electronic Patient Record Research: A Systematic Literature Review Using the Meta-narrative Method | date=2009 | last1=Greenhalgh | first1=Trisha | last2=Potts | first2=Henry W.W. | last3=Wong | first3=Geoff | last4=Bark | first4=Pippa | last5=Swinglehurst | first5=Deborah | journal=The Milbank Quarterly | volume=87 | issue=4 | pages=729–788 | pmid=20021585 | pmc=2888022 }}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.1136/bmj.c3111 | title=Adoption and non-adoption of a shared electronic summary record in England: A mixed-method case study | date=2010 | last1=Greenhalgh | first1=T. | last2=Stramer | first2=K. | last3=Bratan | first3=T. | last4=Byrne | first4=E. | last5=Russell | first5=J. | last6=Potts | first6=H. W. W. | journal=BMJ | volume=340 | article-number=c3111 | pmid=20554687 | doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal | doi=10.3233/SHTI190123 | pmid=31411163 | date=2019 | last1=Greenhalgh | first1=T. | last2=Abimbola | first2=S. | title=The NASSS Framework - A Synthesis of Multiple Theories of Technology Implementation | journal=Studies in Health Technology and Informatics | volume=263 | pages=193–204 | doi-access=free }}</ref> === Шикофи рақамӣ === Дар саросари ҷаҳон, СММ тахмин мезанад, ки 3,8 миллиард нафар одамон офлайн ҳастанд<ref>{{cite web|title=Press Release|url=[https://www.itu.int/en/mediacentre/Pages/2018-PR01.aspx](https://www.itu.int/en/mediacentre/Pages/2018-PR01.aspx)|access-date=2020-11-03|website=www.itu.int}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ва ҳатто дар ИМА, 19 миллион нафар ба пайвасти боэътимод дастрасӣ надоранд.<ref>{{cite web |date=2012-08-21 |title=Eighth Broadband Progress Report |url=[https://www.fcc.gov/reports-research/reports/broadband-progress-reports/eighth-broadband-progress-report](https://www.fcc.gov/reports-research/reports/broadband-progress-reports/eighth-broadband-progress-report) |access-date=2020-11-03 |website=Federal Communications Commission |language=en }}{{Пайванди мурда|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дигар монеаҳои дастрасӣ набудани [[Саводи рақамӣ|саводи рақамии]] асосиро дар бар мегиранд, ки барои истифодаи бисёр платформаҳои тандурустии рақамӣ лозим аст.<ref name=":22"/> Дар натиҷа, шикофи мавҷудаи саломатӣ байни аҳолии камдаромад ва баланддаромад метавонад бо пайдоиши технологияҳои нави тандурустӣ боз ҳам бештар гардад.<ref name=":22" /> Барои муассир будан, қарорҳои тандурустии рақамӣ бояд ба рушди малакаҳои саводи саломатӣ (health literacy) дар байни корбарони платформа мусоидат кунанд, то боварӣ ҳосил шавад, ки технология мувофиқи мақсад истифода мешавад.<ref>{{cite journal | vauthors = Dunn P, Hazzard E | title = Technology approaches to digital health literacy | journal = International Journal of Cardiology | volume = 293 | pages = 294–296 | date = October 2019 | pmid = 31350037 | doi = 10.1016/j.ijcard.2019.06.039 | s2cid = 196519877 }}</ref> === Хатарҳои био-назорат === Дар давраи пандемияи COVID-19, истифодаи платформаҳои тандурустии рақамӣ ҳамчун воситаи пешгирии паҳншавии беморӣ дар саросари ҷаҳон суръат гирифт.<ref name=":5">{{cite web|title=The rise of the bio-surveillance state|url=[https://www.newstatesman.com/science-tech/2020/03/rise-bio-surveillance-state](https://www.newstatesman.com/science-tech/2020/03/rise-bio-surveillance-state)|access-date=2020-11-03|website=[www.newstatesman.com](https://www.newstatesman.com)|date=25 March 2020 |language=en}}</ref> Ҳукуматҳои бисёр кишварҳо, аз ҷумла Кореяи Ҷанубӣ, Тайван, Ҳиндустон, Италия, Лаҳистон ва Чин, низомҳои қатъии рақамии пайгириро барои муайян кардани шахсони мубтало ба COVID-19 ва кафолати риояи қоидаҳои карантин татбиқ карданд.<ref name=":6">{{cite web|date=2020-03-27|title=Coronavirus bio-surveillance around the globe|url=[https://bigthink.com/politics-current-affairs/coronavirus-tracking?rebelltitem=4#rebelltitem4?rebelltitem=4](https://bigthink.com/politics-current-affairs/coronavirus-tracking?rebelltitem=4#rebelltitem4?rebelltitem=4)|access-date=2020-11-03|website=Big Think|language=en}}</ref><ref>Gillispie, Clara. "How Can South Korea Teach, Lead, and Better Engage with the Asia-Pacific in Shaping Data Governance for the 5G Era?." ''Asia Policy'' 28.4 (2021): 143-166.</ref><ref name=":5" /> Ҳарчанд баъзе тадқиқотҳо (ба монанди тадқиқоти Бонки Осиёии Рушд<ref>{{cite book |title=Assessment of Covid-19 response in the republic of Korea |date=2021 |publisher=Asian Development Bank |location=Manila, Philippines |isbn=978-92-9262-791-1 | url = [https://www.adb.org/sites/default/files/publication/691441/assessment-covid-19-response-republic-korea.pdf](https://www.adb.org/sites/default/files/publication/691441/assessment-covid-19-response-republic-korea.pdf) }}</ref>) нишон доданд, ки чунин барномаҳо дар мубориза бар зидди паҳншавии беморӣ муфид буданд, баъзе мунаққидон нигаронии шадиди худро дар бораи аз даст додани озодиҳои шаҳрвандӣ дар робита ба супоридани додаҳои шахсии саломатии худ ба ниҳодҳои давлатӣ баён мекунанд; ин инчунин нигарониҳоро дар бораи он ки оё қоидаҳои нав ё фавқулода дар ҷаҳони пас аз пандемия боқӣ мемонанд, дар бар мегирад.<ref name=":6" /><ref>{{cite book | vauthors = Gillispie C | title = South Korea's Digital Healthcare Conundrum. The Next Digital Decade | publisher = Konrad Adenauer Singapore and Digital Asia Hub Hong Kong | url = [https://www.digitalasiahub.org/wp-content/uploads/2022/05/The-Next-Digital-Decade-Volume-2-Spaces-and-Futures_Web.pdf#page=300](https://www.digitalasiahub.org/wp-content/uploads/2022/05/The-Next-Digital-Decade-Volume-2-Spaces-and-Futures_Web.pdf#page=300) | isbn = 978-981-18-3493-6 }}]</ref> === Масъалаҳои иловагии ҳуқуқӣ ва меъёрӣ === Дар Иёлоти Муттаҳида, [[Санади қобилияти интиқол ва масъулияти суғуртаи тиббӣ]] (HIPAA) аз соли 1996 аввалин чаҳорчӯбаи ҳамаҷониба буд, ки ҳадафи он ҳифзи додаҳои шахсии беморон буд.<ref name="Solove_2013" /> Дар соли 2009, он бо Санади Технологияи иттилоотии тиббӣ барои саломатии иқтисодӣ ва клиникӣ (HITECH) такмил дода шуд, ки ҳадафи он баррасии қонунҳои махфияти додаҳои шахсии саломатӣ тавассути бахши хусусӣ ва афзоиши иҷрои HIPAA мебошад.<ref name="Solove_2013" /> Мунаққидони ин санадҳо иддао доранд, ки онҳо кофӣ нестанд, зеро ҳанӯз ҳудуди 600 000 намуди тиҷорат мавҷуд аст, ки метавонанд бе ризояти ошкоро ба додаҳои бемор дастрасӣ пайдо кунанд.<ref name="Solove_2013" /> Илова бар ин, гузоришҳои густурдае мавҷуданд, ки исбот мекунанд, ки қоидаҳои HIPAA доимо вайрон карда мешаванд ва ин саволро ба миён меорад, ки оё ҳукумат умуман тавоноии иҷрои қонунҳои қабулкардаи худро дорад.<ref>{{cite journal|vauthors=Miron-Scahtz T, Elwyn G|date=2011-06-30|title=To serve and protect? Electronic health records pose challenges for privacy, autonomy and person-centered medicine|url=[http://www.ijpcm.org/index.php/IJPCM/article/view/84](http://www.ijpcm.org/index.php/IJPCM/article/view/84)|journal=International Journal of Person Centered Medicine|language=en|volume=1|issue=2|pages=405–409|doi=10.5750/ijpcm.v1i2.84|url-access=subscription}}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Бо ворид шудани ширкатҳои бузург ба монанди Facebook ва Apple ба соҳаи тандурустии рақамӣ, мунаққидон шубҳа доранд, ки оё қоидаҳои мавҷуда ба қадри кофӣ ҳамаҷониба ҳастанд.<ref>{{cite journal | vauthors = Sharon T | title = Blind-sided by privacy? Digital contact tracing, the Apple/Google API and big tech's newfound role as global health policy makers | journal = Ethics and Information Technology | pages = 45–57 | date = July 2020 | volume = 23 | issue = Suppl 1 | pmid = 32837287 | pmc = 7368642 | doi = 10.1007/s10676-020-09547-x }}</ref> === Сабтҳои электронии тиббӣ (EMR) === Аз сабаби шикофи аввалия байни интизориҳо ва кори сабтҳои электронии тиббӣ, онҳо аз ҷониби клиницистҳо бо хушнудӣ қабул намешаванд. Нокомиҳои аввалия фаҳмиши табибонро дар бораи EMR ташаккул додаанд. Аз ин рӯ, пеш аз баррасии қабули EMR дар соҳаи тиб, сифати низоми иттилоотӣ бояд ба назар гирифта шавад.<ref name=":04" /> Табибоне, ки аз EMR истифода мебаранд, дар мавриди самаранокии ин технологияи нав назари гуногун доранд ва бештари ин ба синну сол вобаста аст.<ref name=":19">{{Cite journal |last1=O'Donnell |first1=Amy |last2=Kaner |first2=Eileen |last3=Shaw |first3=Caroline |last4=Haighton |first4=Catherine |date=2018-11-13 |title=Primary care physicians' attitudes to the adoption of electronic medical records: a systematic review and evidence synthesis using the clinical adoption framework |journal=BMC Medical Informatics and Decision Making |volume=18 |issue=1 |page=101 |doi=10.1186/s12911-018-0703-x |pmid=30424758 |pmc=6234586 |issn=1472-6947 |doi-access=free }}</ref> Табибони кумаки аввалияи тиббии (PCP) ҷавонтар истифодаи технологияро осонтар мебинанд, зеро онҳо дониши бештари технологӣ доранд, аз ин рӯ нисбат ба табибони калонсол бо дониши камтари технологӣ ба истифодаи EMR майли бештар доштанд.<ref name=":19" /> Сабтҳои электронии тиббӣ ҳанӯз ҳам барои соҳаи тиб паёмадҳои мусбат ва манфӣ доранд. Баъзе аз ҷанбаҳои мусбати EMR дар соҳаи тиб дақиқии натиҷаҳоро тавассути кам кардани хатогиҳои қаблан рухдода ва доштани сабтҳои мукаммалтар дар бар мегирад.<ref name=":19" /> Ин боиси беҳтар шудани сифати нигоҳубини тандурустӣ барои беморон мегардад, зеро дастурҳо беҳтар риоя карда мешаванд.<ref name=":19" /> На танҳо ин, балки самаранокии кор низ меафзояд, зеро додаҳо на танҳо зудтар мубодила мешаванд, балки вақти зарурӣ барои кор бо сабтҳои тиббӣ низ кам мешавад.<ref name=":19" /> Аммо, иттилооти зиддиятнок низ мавҷуд аст, ки ҳангоми сухан дар бораи идоракунии додаҳо ва вазифаи мухобирот меравад, EMR-ҳо камтар муассиранд.<ref name=":04" /> Бартарии дигар ин аст, ки махфияти беҳтар барои сабтҳо мавҷуд аст, зеро дастрасӣ ба онҳо барои кормандони бесалоҳият мушкилтар аст.<ref name=":04" /> Бо вуҷуди ин, ҳамаи ин бартариҳо баҳсноканд, зеро ягон далели моддӣ дар бораи беҳтар шудани сифати кори табибони кумаки аввалияи тиббӣ вуҷуд надорад.<ref name=":19" /> Инчунин оқибатҳои манфии истифодаи сабтҳои электронии тиббӣ мавҷуданд. Аввалан, маконе, ки дар он EMR татбиқ мешавад, бояд имконияти молиявӣ дошта бошад, зеро хароҷоти татбиқи он хеле баланд аст.<ref name=":19" /> Илова бар ин, низомҳое, ки дар маҳал истифода мешаванд, бояд тағйир дода шаванд, то EMR-ҳо барои он макон мувофиқ ва муфид бошанд.<ref name=":19" /> Ин татбиқи EMR-ҳо дар маконҳое, ки захираҳои кофӣ барои омӯзиши табибони масъули истифодаи замимаҳои нави E-health надоранд, махсусан дар клиникаҳои хурд ё инфиродӣ, имконнопазир хоҳад буд.<ref name=":19" /> На танҳо ин, балки EMR-ҳо инчунин наметавонанд ҷанбаҳои иҷтимоӣ ва психологии беморро ба сабт ворид кунанд.<ref name=":19" /> Барои беҳтар фаҳмидани он ки чӣ тавр EMR-ҳо бо сабтҳои коғазӣ дар шароити беморхона муқоиса мешаванд, дар байни ду беморхона тадқиқот гузаронида шуд ва ҳар як беморхона яке аз усулҳоро қабул кард.<ref name=":04" /> Натиҷаҳо чунин буданд, ки сифати хидматрасонии тандурустӣ дар беморхонае, ки истифодаи EMR-ро қабул карда буд, назар ба беморхонаи дигар беҳтар буд.<ref name=":04" /> Сифати хидматрасонии тандурустӣ аз рӯи он муайян карда мешавад, ки чӣ гуна натиҷаҳои саломатӣ беҳтар мешаванд.<ref name=":04" /> Омилҳои сершумор дар баланд бардоштани сифат нақш мебозанд.<ref name=":04" /> Баъзе омилҳо ба ҳамкории байни бемор ва табиб вобастаанд.<ref name=":04" /> Масалан, оё бемор аз ҷавобҳои табиб дилпурӣ пайдо мекунад ё на.<ref name=":04" /> === Сарборӣ ба беҳбудии провайдерҳои тандурустӣ === Интегратсияи тандурустии рақамӣ барои провайдерҳои тандурустӣ чолишҳои назаррас овард ва баъзе табибон нисбат ба муфид будани EMR барои нигоҳубини беморон назари хеле интиқодӣ доранд ва истифодаи афзояндаи онҳоро ҳамчун ҷузъи муҳими "сӯхтани" (burnout) табибон қайд мекунанд.<ref>{{cite web |date=2012-02-06 |title=Improve EHR Systems by Rethinking Medical Billing |url=[https://www.physicianspractice.com/improve-ehr-systems-rethinking-medical-billing](https://www.physicianspractice.com/improve-ehr-systems-rethinking-medical-billing) |access-date=2020-03-08 |website=Physicians Practice |language=en |vauthors=Daniel Essin MA }}{{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дигар таҷрибаҳои манфӣ ва чолишҳо ноумедиҳои бархоста аз мушкилоти мухобирот, коҳиши ҳамкории табиб ва бемор, захираҳои нокифоя, афзоиши ҳаҷми кор, мураккабии низом, мушкилот дар дастрасӣ ба иттилоот дар дохили сабтҳои электронии саломатӣ (EHR) ва дастрасии маҳдуд ба иттилооти дар низомҳои рақамӣ захирашударо дар бар мегиранд. Илова бар ин, клиницистҳо аксар вақт худро дар зери ҳаҷми зиёди додаҳо ва огоҳиҳои тавлидкардаи асбобҳои рақамӣ эҳсос мекунанд, ки метавонад ба нигоҳубини ба бемор нигаронидашуда монеъ шавад. Дар ин фазои тандурустии рақамӣ, тарсу ҳаросҳои пайдошаванда маъмуланд, аз ҷумла тарси тағйирот ва ивазшавии эҳтимолии ҷои кор, тарси фаромӯш кардани иттилооти муҳими бемор ва тарси тафсири нодурусти додаҳои бемор. Ин тарсҳо ҳангоми қабули технологияҳои нав ба афзоиши фишори равонӣ ва изтироб мусоидат мекунанд. Гузашта аз ин, аз ҷониби баъзе клиницистҳо эҳсоси ошуфтагӣ гузориш дода мешавад, ки аз зиддият байни асбобҳои рақамӣ ва шахсияти касбии онҳо бармеояд. Ин зиддият дар атрофи нигарониҳои марбут ба намоёнии кор ва таҳдидҳои даркшуда ба мустақилияти касбӣ давр мезанад.<ref>{{cite journal |date=2023-10-17 |title=Experience of Health Care Professionals Using Digital Tools in the Hospital: Qualitative Systematic Review |journal= JMIR Human Factors |language=en |vauthors=Wosny M|volume=10 |article-number=e50357 |doi=10.2196/50357 |doi-access=free |pmid=37847535 |pmc=10618886 }}</ref> == Пайвандҳои беруна == * [[https://www.gov.uk/government/collections/evaluating-digital-health-products](https://www.gov.uk/government/collections/evaluating-digital-health-products){{Пайванди мурда|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} GOV.UK Evaluating digital health products] * [[https://evidence.nihr.ac.uk/collection/what-is-digital-health-technology/](https://evidence.nihr.ac.uk/collection/what-is-digital-health-technology/) What is digital health technology and what can it do for me?] – Баррасии [[National Institute for Health and Care Research|Институти миллии тадқиқоти тандурустӣ ва нигоҳубин]] (NIHR) == Эзоҳ == 3x1be1tsg06jm669g9qvk9ry0g2hto4 0 327801 1483333 1470710 2026-08-13T21:05:58Z InternetArchiveBot 30618 Add 2 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483333 wikitext text/x-wiki '''Иқтисоди платформаӣ''' ({{lang-en|platform economy}}) — фаъолияти иқтисодиест, ки ба платформаҳо асос ёфтааст. Зери мафҳуми платформаҳо системаҳои онлайнӣ фаҳмида мешаванд, ки қарорҳои намунавии маҷмӯиро барои ҳамкории байни корбарон, аз ҷумла транзаксияҳои тиҷоратӣ, пешниҳод мекунанд<ref name="bloomberg">{{Cite web|url=https://www.applicoinc.com/blog/applicos-modern-monopolies-reviewed-bloomberg/|title=«Bloomberg Reviews Applico’s Modern Monopolies»|access-date=2019-02-07|archive-date=2019-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124305/https://www.applicoinc.com/blog/applicos-modern-monopolies-reviewed-bloomberg/|url-status=live|accessdate=2026-01-16|archivedate=2019-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209124305/https://www.applicoinc.com/blog/applicos-modern-monopolies-reviewed-bloomberg/}}</ref>. Намунаҳои платформаҳои транзаксионӣ: [[Alibaba Group|Alibaba]], [[Amazon]], [[Uber]], Airbnb, [[Baidu]] ва ғайра. То соли 2019 дар байни 10 ширкати гаронбаҳои ҷаҳон 7 ширкати платформавӣ мавҷуд буд<ref>{{Cite web|url=https://msuecon.elpub.ru/jour/article/view/570/241-|title=А.А. Аузан Цифровая экономика как экономика: институциональные тренды ISSN: 0130-0105|access-date=2025-07-17}}</ref>. Ба ғайр аз ин, «платформаҳои инноватсионӣ»-ро ҷудо мекунанд, ки муҳити технологиро барои истифодаи таҳиягарони мустақил таъмин менамоянд (масалан, платформаҳои [[Microsoft Windows|Windows]], [[Android]], [[Salesforce]]). Чун қоида, платформаҳо имкони истифодаи қарорҳои махсус, хидматҳои марбут ба онҳо, дастгирии таблиғотӣ ва ғайраро бе зарурати таҳияи мустақилона ё харидани патентҳои дахлдор фароҳам меоранд. == Таърихи мафҳум == [[Акс:Platform Economy.png|мини]] Мафҳуми «платформа» дар корҳои иқтисодӣ солҳои 1990 пайдо шуд. Аввалин нашрияи илмӣ, ки модели тиҷоратии платформавиро баррасӣ кардааст, мақолаи [[Жан-Шарл Роше]] (Jean-Charles Rochet) ва [[Жан Тирол]] (Jean Tirole) бо номи «Platform Competition in Two-Sided Markets» мебошад<ref>{{Cite web|url=https://msuecon.elpub.ru/jour/article/view/570/241-|title=А.А. Аузан Цифровая экономика как экономика: институциональные тренды ISSN: 0130-0105|access-date=2025-07-17}}</ref>. Аввалин конфронси илмӣ оид ба Иқтисоди платформаӣ соли 2008 дар Лондон баргузор гардид<ref>{{Cite book|title=Platforms, markets, and innovation|url=https://archive.org/details/platformsmarkets0000unse|publisher=Edward Elgar|date=2009|location=Cheltenham, UK ; Northampton, MA|isbn=978-1-84844-070-8|editor-first=Annabelle|editor-last=Gawer}}</ref>. Дар аввал мафҳуми «платформа» асосан ба хидматҳои онлайнӣ дахл дошт, ки таъминкунандагони хидматро бо мизоҷон муттаҳид мекарданд (ба монанди Uber, Airbnb ва ғайра), аммо минбаъд маънои васеътар пайдо кард. Профессор [[Карлис Болдуин]] ва доктор [[Ҷейсон Вудард]] чунин мешуморанд, ки меъмории абстрактии ҳамаи платформаҳо якхела аст: система аз маҷмӯи ҷузъҳои асосии дорои гуногунии паст ва маҷмӯи ҷузъҳои канории дорои гуногунии баланд иборат аст<ref>{{Cite book|title=Platforms, markets, and innovation|url=https://archive.org/details/platformsmarkets0000unse|publisher=Edward Elgar|date=2009|location=Cheltenham, UK ; Northampton, MA|isbn=978-1-84844-070-8|editor-first=Annabelle|editor-last=Gawer}}</ref>. == Шароити рушд == Ҳиссаи баланди технология дар [[Арзиш (илми иқтисод)|арзиши мол]] нисбат ба дигар ҷузъҳо (масалан, [[ашёи хом]], [[энергия]], [[нақлиёт]]). Ҳадафи асосии платформаҳо — паҳн кардани технологияҳо мебошад. Коҳиш додани хароҷоти марбут ба ин — омили рушди қарорҳои платформавӣ аст. Сатҳи баланди рақобат ширкатҳоро маҷбур мекунад, ки нишондиҳандаи «time to market» — вақти баровардани маҳсулоти навро ба бозор коҳиш диҳанд. Арзиши баланди захираи вақт. Платформа имкони зуд ба бозор баровардани маҳсулот ва хидматҳои нав ва ноил шудан ба мутобиқшавии баланд ба ниёзҳои мизоҷонро фароҳам меорад. Таъсири шабакавии бозори дуҷониба, ки дар ҳолате ба вуҷуд меояд, ки ду гурӯҳи корбарон (одатан созандагони маҳсулот ва истеъмолкунандагон) барои якдигар арзиши иловашуда эҷод карда, бартариҳои мутақобилан судманд ба даст меоранд. Сатҳи баланди рушди инфрасохтор (нақлиёт, коммуникатсия, энергия) ба платформа имкон медиҳад, ки дар ҳама ҷо ҳузур дошта бошад ва хусусияти берун аз марзиро (экстерриториалӣ) касб кунад. == Афзалиятҳо == Рушди босуръати ширкатҳои платформавӣ. Мувофиқи маълумоти Accenture Technology Vision, капитализатсияи 15 платформаи бузургтарин аз 2,6 триллион доллар гузаштааст. Осон кардани тақсимот. Чунин моделҳои тиҷоратӣ метавонанд миқёспазир шаванд ва имкон медиҳанд, ки дар «думи дароз»-и графики дистрибутсия фоида ба даст оварда шавад ва аз афзоиши хароҷоти марбут ба миқёсбандии классикии хаттӣ канорагирӣ карда шавад. Имконияти азхудкунии усулҳои эҷоди арзиши иловашуда аз берун, бо истифода аз имкониятҳои экосистемаҳои беруна. Ҳамзамон имконияти кор дар якчанд бозорҳо . Моделҳои классикии тиҷорат одатан дар доираи бозори асосӣ ё соҳа тамаркуз мекунанд, вале моделҳои платформавӣ имкони омехта кардани равишҳоро аз соҳаҳои гуногун медиҳанд. Ташаккули иқтисоди платформаӣ аз рӯи вақт бо рушди шабакаҳое, ки имкониятҳои бузурги ҳамкориро таъмин мекунанд, мувофиқ меояд: Gig economy (кор), On-demand economy (ҳаракат), Sharing economy (тақсимкунӣ), Collaborative economy (ҳамкорӣ). == Намунаҳо == Дар таҳқиқоти Accenture Technology Vision дар бораи иқтисоди платформаӣ ҳамчун яке аз самтҳои муҳимтарини рушди технологияҳои рақамӣ ёдовар мешавад. Масалан, лоиҳаи Philips Healthcare ба ҳамкории платформаҳои Amazon IoT, Salesforce ва Alibaba асос ёфтааст. Аммо соҳаи истифодаи моделҳои тиҷоратии платформавӣ аз доираи IT берун баромад. Аз ҷумла, ширкати [[Tesla Motors]] қарори платформавиро дар шакли электрокар пешниҳод кард, ки маркази технологияҳои [[Ҳуши маснуъӣ|зеҳни сунъӣ]] барои автопилот, шабакаи энергетикии сунъи ва заводи навъи муосир мебошад. Дар нақшаи стратегии дуюми худ [[Илон Маск]] экосистемаеро аз электромобилҳои [[Tesla|Tesla,]] аккумуляторҳои хонагии Tesla Powerwall ва панелҳои офтобии SolarCity тавсиф кардааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳои беруна == * [https://www.accenture.com/us-en/insight-digital-platform-economy Платформавӣ дар гузоришҳои Accenture] {{ref-en}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Иқтисодиёт]] [[Гурӯҳ:Технологияҳои рақамӣ]] [[Гурӯҳ:Моделҳои тиҷорат]] sa77ube4yddeftzqnkyhn0622jtqpi7 0 327809 1483262 1450273 2026-08-13T18:53:06Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483262 wikitext text/x-wiki [[Акс:Устойчивое_развитие.png|мини|500x500пкс|Ҷузъҳои таркибии рушди устувор]] '''Рушди устувор''', '''тавсеаи пойдор'''<ref name=":0" /> ({{lang-en|sustainable development}}) — мафҳуме аст, ки ба воситаи [[Дигаргунии муҳити зист|паёмадҳои манфии зистмуҳитӣ]] ва иҷтимоии ношӣ аз рӯйкардҳои тавсеаи якҷонибаи иқтисодӣ пас аз инқилоби санъатӣ ва тағйири нигариши башар ба мафҳуми рушду пешрафт падид омадааст. Ин мафҳум талош дорад, ки бо нигоҳе нав ба тавсеа, иштибоҳоти гузаштаи башариро такрор накунад ва тавсеае ҳамаҷониба ва мутавозинро рақам бизанад<ref>{{Cite web|url=http://sdschool.ir/post/what-is-sd|title=توسعه پایدار چیست؟ :: مدرسه توسعه پایدار و مسئولیت اجتماعی سازمان ها|website=sdschool.ir|accessdate=2026-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190207020422/http://sdschool.ir/post/what-is-sd|archivedate=2025-01-23}}</ref>. Тавсеаи пойдор фароянде аст, ки ояндае матлубро барои ҷомеаҳои башарӣ мутасаввир мешавад, ки дар он шароити зиндагӣ ва истифода аз манобеъ, бидуни осеб расондан ба якпорчагӣ, зебоӣ ва суботи низомҳои ҳаётӣ, ниёзҳои инсонро бартараф месозад<ref>Aldo Leopold, A Sand County Almanac, 1949.</ref>. Тавсеаи пойдор роҳҳалҳоеро барои олгуҳои фонии сохторӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодии тавсеа ироа медиҳад, то битавонад аз бурузи масоиле ҳамчун нобудии манобеи табиӣ, тахриби сомонаҳои зистӣ, олудагӣ, тағйири иқлим, афзоиши беравияи ҷамъият, беадолатӣ ва пойин омадани кайфияти зиндагии инсонҳои ҳолу оянда ҷилавгирӣ кунад. Тавсеаи пойдор фароянде аст дар истифода аз манобеъ, ҳидояти сармоягузориҳо, ҷиҳатгирии тавсеаи фанноварӣ ва тағйироти ниҳодӣ, бо ниёзҳои ҳолу оянда созгор бошад. == Таърихча == Истилоҳи тавсеаи пойдор<ref name=":0">{{Cite web|url=https://vazhaju.tj/word/%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%B5%D1%8A%D0%B0%D0%B8%20%D0%BF%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80/0aZm2itm|title=Тавсеъаи пойдор чист? Маънии тавсеъаи пойдор|author=Вожаҳои мусавваби Фарҳангистони забону адаби форсӣ|website=vazhaju.tj|publisher=[[Вожаҷӯ]]|lang=tg|accessdate=2026-01-16}}</ref> (Sustainable development) нахустин бор тавассути Барбара Вард (B.Ward._Cocoyoe-1970) дар эъломияи Кокуёк дар бораи муҳити зист ва тавсеа ба кор рафт. Тавсеаи пойдор реша дар идеяҳои марбут ба мудирияти пойдори ҷангалҳо дорад, ки дар Аврупо дар қарнҳои 17 ва 18 тавсеа ёфт<ref name="Grober23" /><ref name=":1" />. Дар посух ба афзоиши огоҳӣ аз коҳиши манобеи чӯб дар Инглистон, Ҷон Эвелин дар мақолае ба номи «Sylva» дар соли 1662, баён кард, ки «кошту кори дарахтон бояд ба ҳамон як вазифаи миллӣ, ҳар молики замин дар назар гирифта шавад, то аз баҳрабардории беш аз ҳад аз манобеи табиӣ ҷилавгирӣ шавад». Дар соли 1713, Ганс Карл фон Карловитс, мудири аршади мадан дар хидмати Фредерик Аугустус аввал аз Саксонӣ, китобе ба номи «Sylvicultura Economics»-ро мунташир кард, ки як асари 400 саҳифаӣ дар мавриди ҷангалдорӣ буд. Фон Карловитс бо такя бар идеяҳои Ҷон Эвелин ва вазири фаронсавӣ Жан Батист Колбер, мафҳуми мудирияти ҷангалҳо барои баҳрабардории пойдорро тавсеа дод<ref name="Grober23" />. Кори ӯ бар дигарон аз ҷумла Александр фон Ҳумболдт ва Георг Людвиг Ҳартиг таъсир гузошт ва дар ниҳоят мунҷар ба тавсеаи илми ҷангалдорӣ шуд. Ин ба навбаи худ бар афроде монанди Гиффорд Пинчот, аввалин раиси Созмони ҷангалдории Иёлоти Муттаҳида таъсир гузошт, ки рӯйкардаш ба мудирияти ҷангал бо идеяи истифодаи хирадмандона аз манобеъ ҳидоят шуд ва ҳамчунин бар Алдо Леополд, ки ахлоқи замини ӯ дар тавсеаи ҷунбиши зистмуҳитӣ дар даҳаи 1960 таъсиргузор буд, таъсир гузошт<ref name="Grober23">Ulrich Grober: Deep roots — [https://bibliothek.wzb.eu/pdf/2007/p07-002.pdf A conceptual history of «sustainable development» (Nachhaltigkeit)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210925121333/https://bibliothek.wzb.eu/pdf/2007/p07-002.pdf|date=25 September 2021}}, Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung, 2007</ref>. Пас аз интишори китоби «Баҳори хомӯш», Рейчел Карсон дар соли 1962, ҷунбиш дар ҳоли тавсеаи муҳити зист таваҷҷуҳро ба робитаи байни рушди иқтисодӣ ва тахриби муҳити зист ҷалб кард. Кент И. Болдинг дар мақолаи таъсиргузори худ ба номи «Иқтисоди сафинаи фазоии ояндаи замин», ки дар соли 1966 мунташир шуд, ниёзи системи иқтисодиро барои татбиқи худ бо системи экологӣ бо манобеи маҳдудаш шиносоӣ кард.[9] Нуқтаи атфи дигар мақолаи соли 1968 тавассути Герет Ҳардин буд, ки истилоҳи «трагедияи авом»-ро роиҷ кард<ref name=":1" />. Пайванди мустақим байни пойдорӣ ва тавсеа дар мафҳуми муосирро метавон дар авоили даҳаи 1970 думбол кард. «Стратегияи пешрафт», китобе дар соли 1972 (ба забони олмонӣ) тавассути Эрнст Баслер, тавзеҳ медиҳад, ки чӣ гуна мафҳуми пойдорӣ, ки дар гузашта ба ҳифзи ҷангалҳо барои тавлиди чӯб дар оянда муртабит буд, метавонад ба сурати мустақим ба аҳамияти ҳифзи манобеи зистмуҳитӣ барои ҳифзи дунё барои наслҳои оянда мунтақил шавад. Дар ҳамон сол, робитаи мутақобили муҳити зист ва тавсеа ба таври расмӣ дар як модели шабеҳсозии пӯё, ки дар гузориши классики «Маҳдудиятҳои рушд» гузориш шуда буд, нишон дода шуд. Ин ба супориши Клуби Рим ва тавассути гурӯҳе аз донишмандон ба раҳбарии Денис ва Донелла Мидоуз аз Муассисаи фанноварии Массачусетс навишта шудааст. Нависандагон бо тавсифи «вазъияти таъодули ҷаҳонӣ»-и матлуб навиштанд: «Мо дар ҷустуҷӯи хурӯҷи моделе ҳастем, ки нишондиҳандаи як системи ҷаҳонӣ аст, ки бидуни фурӯпошии ногаҳонӣ ва контролинашуда пойдор аст ва қодир ба баровардани ниёзҳои асосии моддии ҳамаи мардумаш бошад.» Ҳамчунин дар соли 1972 китоби таъсиргузор, «Тарҳе барои бақо» мунташир шуд<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://theecologist.org/2012/jan/27/ecologist-january-1972-blueprint-survival|title=The Ecologist January 1972: a blueprint for survival|website=The Ecologist|date=27 January 2012|language=en|accessdate=14 April 2020}}</ref>. Дар соли 1975, як гурӯҳи таҳқиқотии MIT ҷаласоти даҳрӯзаеро дар мавриди «рушд ва паёмадҳои он барои оянда» барои Конгресси Иёлоти Муттаҳида баргузор кард, ки аввалин ҷаласаи истимоъ дар мавриди тавсеаи пойдор буд<ref name=":1" />. Дар соли 1980, Иттиҳодияи байналмилалии ҳифозат аз табиат (IUCN), барномаеро ба номи «Стратегияи ҳифзи ҷаҳонӣ»-ро мунташир кард, ки шомили яке аз аввалин мароҷеъ ба тавсеаи пойдор ба ҳамон як авлавияти ҷаҳонӣ буд ва истилоҳи «тавсеаи пойдор»-ро муаррифӣ кард. Ду сол баъд, Маншури ҷаҳонии Созмони Милали Муттаҳид барои табиат панҷ асли ҳифозатро матраҳ кард, ки бар асоси он рафтори инсон бар табиат бояд ҳидоят ва қазоват шавад<ref name=":1">{{Cite journal|last=Du Pisani|first=Jacobus A.|date=2006|title=Sustainable development – historical roots of the concept|journal=Environmental Sciences|volume=3|issue=2|pages=83–96|doi=10.1080/15693430600688831|doi-access=free}}</ref>. Аз замони гузориши Брундтланд, мафҳуми тавсеаи пойдор фаротар аз чаҳорчӯби байнинаслӣ аввалия тавсеа ёфтааст, то бар ҳадафи «рушди иқтисодии фарогири иҷтимоӣ ва зистмуҳитии пойдор» тамаркуз кунад. Дар соли 1992, Конфронси Созмони Милал дар мавриди муҳити зист ва тавсеа, Маншури заминро мунташир кард, ки дар он сохтори як ҷомеаи ҷаҳонии одилона, пойдор ва сулҳомез дар қарни бисту якум тарсим шудааст. Барномаи амалиётии Дастуруламали 21 барои тавсеаи пойдор, иттилоот, якпорчагӣ ва мушорикатро ба ҳамон як аҷзои калидӣ барои кумак ба кишварҳо барои дастёбӣ ба тавсеае, ки ин аркони вобаста ба якдигарро, шиносоӣ кард. Илова бар ин, дастури кори 21 таъкид мекунад, ки мушорикати густардаи мардум дар тасмимгирӣ, пешниёзи асосӣ барои дастёбӣ ба тавсеаи пойдор аст<ref name=":1" />. Паймони Рио як ҷаҳиши бузург ба ҷело буд: барои аввалин бор, ҷаҳон дар мавриди барномаи пойдорӣ ба тавофуқ расид. Дар воқеъ, иҷмои ҷаҳонӣ бо нодида гирифтани ҳадафҳои мушаххас ва ҷузъиёти амалиётӣ тасҳил шуд. Санади 2030-и Юнеско (SDGs) акнун ҳадафҳои мушаххасе доранд (бархилофи натоиҷи паймони Рио), аммо ҳеҷ равиши мушаххасе барои таҳрим надоранд<ref name=":1" />. Шохисаҳои тавсеаи пойдорро метавон дар чаҳор гурӯҳ: иҷтимоӣ, иқтисодӣ, бунёдӣ ва зистмуҳитӣ матраҳ ва баррасӣ намуд. == Таъриф == Баҳрагирӣ аз энергияҳои таҷдидпазир монанди энергияи хуршедӣ боиси тавсеаи пойдор мешавад. Вожаи «sustain» ба маънои пойдор мебошад ва ҳамчунин дар форсӣ ба маънои ҳаёт, зинда нигаҳ доштан, истимрор ва он чӣ ки метавонад дар оянда тадовум дошта бошад, аст. Як идея ва истилоҳи бисёр густарда, ки маонии мутафовит ва бисёре дорад, дар натиҷа фаровонии ин маонӣ, соҳибназарон вокунишҳои фаровон ва мутафовитеро дар ин ҳита ироа кардаанд. Мафҳуми тавсеаи пойдор, як навъ талош барои таркиби мафоҳим дар ҳоли рушди ҳавзаҳое аз мавзуоти муҳитӣ дар канори мавзуоти иҷтимоӣ-иқтисодӣ мебошад. Тавсеаи пойдор як тағйири муҳим дар фаҳми робитаи инсон ва табиат ва инсонҳо бо якдигар аст. Ин масъала бо дидгоҳи ду садаи гузаштаи инсон, ки бар пояи ҷудоии мавзуоти муҳитӣ ва иҷтимоӣ ва иқтисодӣ шакл гирифта буд, дар тазод аст. Дар ду садаи гузашта, ин тасаввур ҳоким буд, ки муҳит ба таври умда ба ҳамон як омили хориҷӣ ва танҳо барои истифода ва истисмори инсон дар назар гирифта мешуд. Дар ин дидгоҳ, иртиботи инсон ва муҳит, ба сурати ғалабаи инсон бар табиат буда ва бар ин бовар устувор буд, ки донишу фанноварии башар метавонад бар тамоми мавонеи муҳитӣ ва табиӣ бартарӣ ёбад. Ин дидгоҳ муртабит бо тавсеаи сармоядорӣ ва инқилоби саноатӣ ва илми модерн мебошад. Ҳамон тавр ки Бейкон, яке аз поягузорони илми модерн, онро матраҳ мекунад: ҷаҳон барои башар сохта мешавад ва на башар барои ҷаҳон. Дидгоҳи мудирияти муҳитӣ бар пояи мудирияти манобеи табиӣ буд, ки тасдиқ мекард, башар ниёз ба манобеи табиӣ дорад ва ин манобеъ мебоист ба ҷои истифодаи сареъ ва бидуни барнома, ба дурустӣ мудирият шаванд, то ҳадди аксари истифода аз онҳо тайи солиёни тулонӣ муяссар гардад. Ҳамчунин илми иқтисод бар мавзуи иртиботи инсон ва рушди иқтисодӣ таъкид дорад, ки дар натиҷа огоҳӣ ва истифода аз он, муҷиби афзоиши тавлидот, ба ҳамон як авлавият, матраҳ мегардад. Ин нигариш, калидӣ буд барои эҷоди рифоҳ дар зиндагии башар, чун аз тариқи рушди иқтисодӣ, фақру тиҳидастӣ метавонист аз миён биравад. Мафҳуми тавсеаи пойдор, ҳосили рушду огоҳӣ аз пайвандҳои ҷаҳонӣ, мобайни мушкилоти муҳитӣ дар ҳоли рушд, мавзуоти иҷтимоӣ, иқтисодӣ, фақру нобаробарӣ ва нигарониҳо дар бораи як ояндаи солим барои башар аст. Тавсеаи пойдор, масоили муҳитӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодиро ба ҳам пайванд медиҳад. Тавсеаи пойдор, дар Комиссиюни стратегияи ҳифозати ҷаҳон, ки тавассути Иттиҳодияи байналмилалии ҳифозат аз табиат дар соли 1980 ташкил шуда буд, мудавван гардид. Ба илова, бо ин мавзуъ тавассути Кумитаи ҷаҳонии тавсеа ва муҳит унвонҳои «Ояндаи муштараки мо», дар соли 1987 ва «Ҳифзи замин» дар соли 1991 низ матраҳ гаштааст. Дар соли 1978 мелодӣ, Кумитаи ҷаҳонии тавсеа ва муҳит ё ҳамон Комиссиюни Брундтланд таърифи ҷомеъ аз тавсеаи пойдор ироа медиҳанд, ки бино бар он башарият тавоноии тавсеаи пойдорро дорад, агар битавонад тазмин кунад ниёзҳои ҳолро бидуни ба хатар афтодани тавоноии наслҳои оянда барои таъмини ниёзҳояшон, фароҳам меоварад. Аз замони конфронси Созмони Милал бо унвони тавсеа ва муҳит, ки дар соли 1992 дар Рио-де-Жанейро баргузор шуд, унвони «тавсеа», ба яке аз ҳассостарин ва муҳимтарин калимот дар мубоҳисот табдил шудааст. Дар соли 1992 дар «Конфронси Замин»<ref>{{Cite web|url=https://sdgs.un.org/|title=Sustainable Development|website=sdgs.un.org|accessdate=2026-01-16}}</ref> тавсеаи пойдор чунин таъриф шуд: «Рафъи ниёзҳои насли ҳозир бидуни мусолиҳа бо наслҳои оянда дар ростои таъмини ниёзҳояшон.» Комиссиюни ҷаҳонии муҳити зист, тавсеаи пойдорро ин гуна таъриф мекунад: «Тавсеаи пойдор фароянди тағйире аст дар истифода аз манобеъ, ҳидояти сармоягузориҳо, самтгирии тавсеаи фанноварӣ ва тағйире ниҳодӣ аст, ки бо ниёзҳои ҳолу оянда созгор бошад». Комиссиюни «Брундтланд» дар бораи тавсеаи пойдор мегӯяд: «Тавсеаи пойдор ба ҳамон як фароянд, лозимаи беҳбуду пешрафти вазъият ва аз миён бурдани костиҳои иҷтимоӣ ва фарҳангии ҷомеаҳои пешрафта аст ва бояд мотори муҳаррикаи пешрафти мутаодил, мутаносиб ва ҳамоҳанги иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии тамоми ҷомеаҳо, ба вежа кишварҳои дар ҳоли тавсеа бошад.» Тавсеаи пойдор тавсеае аст, ки битавонад ниёзҳои кунунии созмонро бидуни худшедор кардан ба тавоноиҳои насли оянда дар бароварда сохтани ниёзҳояшон посух гӯяд. Дар ин таъриф ҳаққи ҳар насл дар бархурдорӣ аз ҳамон миқдор сармояи табиӣ, ки дар ихтиёри дигар наслҳо қарор дошта, ба расмият шинохта шуда ва истифода аз сармояи табиӣ дар ҳадди баҳраи он муҷоз шумурда шудааст. Тавсеаи пойдор чашмандозе муҳим ва нав дар мудирият ва сиёсатгузории умумӣ аст, ки ба таври густардае хориҷ аз Иёлоти Муттаҳида зуҳур ёфтааст. Ин мафҳум талош мекунад то ба наҳви равшантаре натоиҷи ояндаи рафторҳои кунуниро мавриди таваҷҷуҳ қарор диҳад. Тавсеаи пойдор заминаҳои мухталиферо мавриди таваҷҷуҳ қарор медиҳад: таъсири газҳои гулхонаӣ, тағйироти обу ҳавоӣ, тахриби лояи озон, тахриби замин, коҳиши манобеи ғайритаҷдидпазир, олудагии ҳавои шаҳрҳо. Пойдорӣ вазъияте аст, ки дар он матлубият ва имконоти мавҷуд дар тӯли замон коҳиш намеёбад ва ба тавоноии экосистемаҳо барои тадовуми коркард дар ояндаи номаҳдуд марбут мешавад, бидуни он ки ба таҳлили манобеъ ё истифодаи беш аз ҳадди манобеъ мунҷар шавад. «Пойдорӣ, шароите аст, ки дар он системҳои иҷтимоӣ ва табиӣ дар канори ҳам ва ба шакли номаҳсус кор мекунанд. Аммо ин мафҳум ҳанӯз ҳам тавассути бархе созмонҳои байналмилалӣ мисли Бонки ҷаҳонӣ дар заминаи чашмандози рушд мавриди истифода қарор мегирад». Тавсеаи пойдор як идея ва истилоҳи густарда аст, ки маонии мутафовите дорад, ҳамин мавзуъ муҷиби барангезиши вокунишҳои мухталиф дар ин замина шудааст. Мафҳуми тавсеаи пойдор талоше барои таркиби мафоҳим дар ҳоли рушди ҳавзае аз мавзуоти муҳитӣ бо мавзуоти иҷтимоию иқтисодӣ мебошад. Бархе аз соҳибназарон пойдориро навъе нигариш ба оянда медонанд, ки дар воқеъ нақшаи масире мебошад, ки бар рӯи маҷмӯае аз арзишҳо ва усули ахлоқӣ ва маънавӣ мутамаркиз аст. Тавсеаи пойдор як ҳолати собит аз ҳамоҳангиро надорад, балки дорои як фароянди тағйир дар чизе аст, ки истихроҷ аз маодин ҷиҳати сармоягузорӣ ва роҳбурди тавсеаи технология ва тағйири ниҳодиро созгор бо ниёзҳои оти ҳамон ниёзҳои имрӯз месозад. == Дидгоҳҳо дар иртибот бо тавсеаи пойдор == === Пойдории фанноварӣ === Ақоиди ин гурӯҳ бар он аст, ки дастёбӣ ба тавсеаи пойдор дар тамоми заминаҳо дар қолаби систем ва меканизми ҳоким бар арсаҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ ва иҷтимоии мавҷуд имконпазир аст. Ба ақидаи ин гурӯҳ, ҳар мушкиле дорои як посух ва роҳҳали фанноварӣ аст ва ҷое барои тарсу нигаронӣ вуҷуд надорад<ref name=":3">U.S.Council on Environmental Quality. (CEQ), 5th Annual Report: The costs of Spraw. (U.C. Government Printing Office,. Washington D.C., 1974.</ref>. === Пойдории экологӣ === Пайравони ин гурӯҳ муътақиданд, ки сохтори мавҷуд дар ҷомеаҳои имрӯзӣ нопойдоранд ва расидан ба тавсеаи пойдор ниёзманд ба як шева ва тарзи тафаккури нав барои тағйири ин сохторҳост. Онҳо муътақиданд, ки бояд дар сохтори системҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии мавҷуд тағйироте дода шавад. Пойдории экологӣ роҳҳалҳое ироа медиҳад, ки дар ибтидо ниёзманд ба таҷдиди назар дар иртибот бо кишоварзӣ, маскан, энергия, тарроҳии шаҳрӣ, ҳамлу нақл, иқтисод, хонавода, манобеи масрафӣ, ҷангалдорӣ, биёбонҳо ва арзишҳои аслии зиндагиамон бошад. Вижагии ин назария: # Муътақид ба бархурд бо мушкилот ба сурати асосӣ ва решаӣ аст. # Тағйироти сохториро илзоман ба маънии ҷойгузинии системҳои мавҷуд намедонад. # Фанновариро нафӣ намекунад, балки онро ҷузъе аз табиат медонад, ки бояд бо табиат амал кунад<ref name=":3" />. === Пойдорӣ дар меъморӣ === Дар тӯли як садаи гузашта таҷрибаҳо ва дастовардҳо ва таҳволоти боарзише дар меъморӣ ва дар арсаи муҳити зист рух додааст, ки албатта мушкилоти бисёреро ба вуҷуд оварда, аммо метавон гуфт дар оғози садаи 21 мелодӣ вазъияти ҷаҳон ба як тавсеаи нопойдор расида, ки аз мушаххасаҳои он метавон ба рушди ҷамъият, афзоиши масраф ва тавзеи номутаодили манобеъ ишора кард. Ҳамчунин рушди ҷамъият асарҳои зиёнбори бисёре бар муҳити табиӣ бар ҷо гузошта, ки дар дарозои замон мунҷар ба тағйироти обу ҳавоӣ, эҷоди ҳафра дар лояи озон, нобудии гунаҳо ва низомҳои табиӣ гардидааст, ин масоил боиси тағйири дидгоҳи инсон нисбат ба табиат шуд. Дар пайи ин тағйиру таҳаввулот, мафҳуме ба ҳамон як тавсеаи пойдор по ба арсаи вуҷуд гузошт ва таъомули муҳиту меъморӣ ва таъсири дусӯяи онҳо бар якдигар ба ҳамон як тавсеаи пойдор вориди меъморӣ шуд ва аз ҳамин рӯ меъмории пойдор мавриди таваҷҷуҳи соҳибназарон қарор гирифт. Вожаи пойдорӣ дорои маонии мухталиф аст, аммо дар меъморӣ ин вожа комилан мушаххас набуда ва таърифи рӯшане надорад ва бештар масъалаи ҳифзи табиату заминро мавриди пӯшиш медиҳад, дар воқеъ масоили муҳитиро метавон ҳавзае донист, ки тавсеаи пойдор бар рӯи он таъкид дорад. Меъморонро метавон аз омилҳои асаргузор дар ин ҳавза донист, зеро онҳо ба суратҳои мухталиф масъули 75 % тағйироти обу ҳавоӣ ҳастанд. Бо ин тафосир, меъмор метавонад бо нигоҳе тоза нисбат ба табиат, тағйироти муҳимеро дар ин ҳавза эҷод кунад. Албатта дар тӯли даҳаҳои гузашта роҳкорҳои муфиде тавассути меъморон барои ҳалли буҳронҳо ироа шудааст, аммо ҳамчунон мушкилоте бар сари роҳи меъмории пойдор вуҷуд дорад. == Нақдҳо == Мафҳуми тавсеаи пойдор, пайваста мавриди интиқод буда ва ин интиқод ҳанӯз идома дорад, аз ҷумла ин савол, ки дар тавсеаи пойдор чӣ чизе дақиқан бояд пойдор бимонад. Истидлол шудааст, ки чизе ба номи истифодаи пойдор аз як манбаи таҷдиднапазир вуҷуд надорад, зеро ҳар мизони мусбати баҳрабардорӣ дар ниҳоят мунҷар ба итмоми захираи маҳдуди замин мешавад<ref>{{cite book|last=Turner|first=R. Kerry|title=Sustainable Environmental Management.|date=1988|publisher=Belhaven Press|editor-last=Turner|editor-first=R. Kerry|location=London|chapter=Sustainability, Resource Conservation and Pollution Control: An Overview}}</ref>; ин дидгоҳ мунҷар ба ин натиҷа мешавад, ки инқилоби саноатӣ дар кулл нопойдор аст.<ref name="ngr01">{{cite book|last=Georgescu-Roegen|first=Nicholas|url=https://archive.org/details/entropylawe00nich|title=The Entropy Law and the Economic Process|date=1971|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-25780-1|location=Cambridge|format=Full book accessible at Scribd|author-link=Nicholas Georgescu-Roegen}}</ref><ref name="jr01">{{cite book|last=Rifkin|first=Jeremy|url=http://www.foet.org/FOET-data/uploads/2017/03/Jeremy-Rifkin-Entropy-table-of-contents.pdf|title=Entropy: A New World View.|date=1980|publisher=The Viking Press|isbn=978-0-670-29717-7|location=New York|format=PDF contains only the title and contents pages of the book|author-link=Jeremy Rifkin|access-date=2023-09-30|archive-date=2017-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801233737/http://www.foet.org/FOET-data/uploads/2017/03/Jeremy-Rifkin-Entropy-table-of-contents.pdf}}</ref><ref name="hd012">{{cite book|last=Daly|first=Herman E.|title=Steady-state economics|url=https://archive.org/details/steadystateecono0000herm|date=1992|publisher=Earthscan Publications|edition=2nd|location=London|author-link=Herman Daly}}</ref> Баҳси тавсеаи пойдор бар ин фарз устувор аст, ки ҷомеаҳо бояд се навъ сармоя (иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва табиӣ)-ро мудирият кунанд, ки мумкин аст ғайриқобили ҷойгузинӣ буда ва масрафи он ғайриқобили баргашт бошад<ref name="Dyllick, T. 2002">{{cite journal|last1=Dyllick|first1=T.|last2=Hockerts|first2=K.|year=2002|url=https://narbonbd.com/download/sustainable-development.pdf|title=Beyond the business case for corporate sustainability|journal=Business Strategy and the Environment|volume=11|issue=2|pages=130–141|doi=10.1002/bse.323}}</ref>. Сармояи табииро наметавон лузуман бо сармояи иқтисодӣ ҷойгузин кард<ref name="hd012" /><ref name=":4" />. Алорағми ин ки мумкин аст битавонем роҳҳое барои ҷойгузинии бархе аз манобеи табиӣ пайдо кунем, аммо эҳтимоли ин ки онҳо замоне битавонанд ба куллӣ ҷойгузини хидматҳои экосистем шаванд, монанди ҳифозате, ки лояи озон эҷод мекунад, ё тасбити обу ҳаво тавассути ҷангалҳои Амазон, бисёр кам аст. Мафҳуми тавсеаи пойдор аз завоёи мухталиф мавриди интиқод қарор гирифтааст. Дар ҳоле ки бархе онро мутаноқиз (ё истиораи инодия) медонанд ва тавсеаро зотан нопойдор медонанд, бархе дигар аз адами пешрафте, ки то кунун ба даст омада, ноумед шудаанд<ref name="hd012" /><ref name=":4">{{Cite news|accessdate=2026-01-16|author=روزبه امیری|date=2023-12-05|language=fa|work=ناربن|title=مفهوم، اهداف و چالش های توسعه پایدار در سال 1402 چیست؟ {{!}} ناربن|url=https://www.narbonbd.com/sustainable-development/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231212072048/https://www.narbonbd.com/sustainable-development/}}</ref>. Бахше аз мушкил ин аст, ки худи «тавсеа» ба таври устувор ва дақиқ таъриф нашудааст.<ref name=":1022">{{Cite book|last=Berg|first=Christian|title=Sustainable action: overcoming the barriers|date=2020|isbn=978-0-429-57873-1|location=Abingdon, Oxon|oclc=1124780147}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last=Park|first=Albert Sanghoon|date=2023|title=Understanding resilience in sustainable development: Rallying call or siren song?|journal=Sustainable Development|pages=1–15|doi=10.1002/sd.2645|doi-access=free}}</ref> Чунин дидгоҳе дар тазод бо ҷараёни аслии ҷомеаи академӣ аст, ки аксар вақт азъон мекунад, ки фарояндҳои сармоядорӣ бо пойдории дарозмуддати зиндагии башар носозгор аст. Мубҳам будани таърифи Брундтланд аз тавсеаи пойдор ба шарҳи зерин мавриди интиқод қарор гирифтааст<ref name=":1022" />: Ин таъриф, «имкони камаҳамият шудани пойдориро боз кардааст. Аз ин рӯ, давлатҳо ин паёмро мунташир мекунанд, ки метавонем ҳамзамон ҳамаи ҷавониби тавсеаро дошта бошем, яъне ҳам рушди иқтисодӣ, ҳам тавсеаи ҷомеаҳо ва ҳам муҳити зисти солим. Ниёз ба арзишҳои ахлоқии ҷадиде нест. Ин ба истилоҳ нусхаи заифи пойдорӣ дар миёни давлатҳо ва касбу корҳо маҳбуб аст, аммо амиқан иштибоҳ аст ва ҳатто заиф нест, зеро ҳеҷ ҷойгузине барои ҳифзи якпорчагии экологии замин вуҷуд надорад.»<ref>{{Cite book|last=Bosselmann|first=Klaus|title=The principle of sustainability: transforming law and governance|url=https://archive.org/details/principleofsusta0000klau|date=2017|isbn=978-1-4724-8128-3|edition=2nd|location=London|oclc=951915998}}</ref> == Ҷусторҳои вобаста == * [[Тарроҳии пойдор]] * [[Пойдорӣ]] * [[Олудагӣ]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Рушди устувор]] [[Гурӯҳ:Иқтисоди рушд]] g7fkmrqlt3k5p2kwrpwjgm819vbebbd 0 327835 1483338 1450786 2026-08-13T21:12:45Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483338 wikitext text/x-wiki '''Тамаддун''' ({{lang-ar|تمدن}}) ({{lang-la|civitas}}) ({{lang-fr|civilisé}}) — ҳар [[ҷомеъа|ҷомеъаи]] печида, ки дорои сохторҳои [[якҷонишинӣ]], табақабандии иҷтимоӣ, шакле аз мудирият, сомондиҳии иҷтимоӣ ва сомонаи намодини иртиботӣ монанди дастгоҳи навишторӣ (хат) бошад.<ref name="Haviland 2013">{{cite book|last=Haviland|first=William|title=Cultural Anthropology: The Human Challenge|publisher=Cengage Learning|year=2013|page=250|url=https://books.google.com/books?id=DfEWAAAAQBAJ&q=%22civilization+refers+to+societies%22|display-authors=etal|isbn=978-1-285-67530-5|access-date=20 June 2015|archive-date=13 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713215613/https://books.google.com/books?id=DfEWAAAAQBAJ&q=%22civilization+refers+to+societies%22|url-status=live}}</ref><ref name="Fernández-Armesto 2001">{{cite book|last=Fernández-Armesto|first=Felipe|title=Civilizations: Culture, Ambition, and the Transformation of Nature|publisher=Simon & Schuster|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=3MNzi698aXwC|isbn=978-0-7432-1650-0|access-date=20 June 2015|archive-date=1 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210401104653/https://books.google.com/books?id=3MNzi698aXwC|url-status=live}}</ref><ref name="Boyden 2004">{{cite book|last=Boyden|first=Stephen Vickers|title=The Biology of Civilisation|year=2004|pages=7–8|publisher=UNSW Press|url=https://books.google.com/books?id=TX78DfVbM7kC&q=%22the+essential+precondition%22|isbn=978-0-86840-766-1|access-date=20 June 2015|archive-date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230072508/https://books.google.com/books?id=TX78DfVbM7kC&q=%22the+essential+precondition%22|url-status=live}}</ref><ref name="Solms-Laubach 2007">{{cite book|first=Franz|last=Solms-Laubach|title=Nietzsche and Early German and Austrian Sociology|publisher=Walter de Gruyter|year=2007|pages=115, 117, 212|url=https://books.google.com/books?id=TxTITNduFc4C|isbn=978-3-11-018109-8|access-date=20 June 2015|archive-date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230074441/https://books.google.com/books?id=TxTITNduFc4C&dq|url-status=live}}</ref> [[File:standard of Ur - Peace Panel - Sumer.jpg|thumb|Тамаддуни бостонии [[шумериён]] дар [[Байнаннаҳрайн]] қадимтарин тамаддуни ҷаҳон ба шумор меравад, ки тақрибан аз соли 4000 то милод оғоз ёфтааст; дар ин тасвир (тақр. 2500 то милод) нақшҳои гуногуни иҷтимоӣ дар ҷомеаи шумерии [[Ур]] нишон дода шудаанд.]] Тамаддунҳо одатан дар гирди маҳалҳои зичи аҳолинишин ташкил меёбанд ва ба [[иерархия]]-ҳои каму беш сахти [[табақаҳои иҷтимоӣ]] бо [[тақсимоти меҳнат]] ҷудо мешаванд. Аксаран элитаи ҳоким ва аҳолии зердасти шаҳрӣ ва деҳотӣ мавҷуд аст, ки бо кишоварзии фишурда, [[кӯҳканӣ]], истеҳсоли хурдҳаҷм ва [[тиҷорат]] машғуланд. Тамаддун [[қудрат|қудратро]] мутамарказ намуда, назорати [[инсон|инсонро]] бар [[табиат]] ва ҳам бар дигар инсонҳо густариш медиҳад.<ref name=":5">{{cite book|title=The Sources of Social Power|last=Mann|first=Michael|publisher=Cambridge University Press|year=1986|volume=1|pages=34–41}}</ref> Тамаддунҳо бо кишоварзии рушдёфта, [[меъморӣ]], [[зерсохтор]], [[Иноватсия|пешрафти технологӣ]], [[асъор]], [[андоз|андозбандӣ]], [[танзим]] ва тахассусёбии [[меҳнат]] тавсиф мешаванд.<ref>{{cite book|last1=Morris|first1=Ian|title=The Measure of Civilization: How Social Development Decides the Fate of Nations|url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691155685/the-measure-of-civilization|date=2013|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|isbn=978-0-691-15568-5|access-date=29 May 2023|archive-date=29 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529174320/https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691155685/the-measure-of-civilization|url-status=live}}</ref> [[File:Shang dynasty inscribed scapula.jpg|thumb|[[Торихи Чин]] яке аз қадимтарин тамаддунҳои ҷаҳон аст, ки аз асри XXI то милод оғоз ёфта, то имрӯз идома дорад.]] Дар таърих, тамаддун аксар вақт ҳамчун шакли бузургтар ва «пешрафтатар»-и [[фарҳанг]] дарк мешуд ва ба таври ғайримустақим дар муқоиса бо фарҳангҳои хурдтар ё ба шакле он давра «суст» қарор мегирифт,<ref name="Adams 1966">{{cite book|author=Adams, Robert McCormick|title=The Evolution of Urban Society|year=1966|page=13|publisher=Transaction Publishers|url=https://books.google.com/books?id=JrZOwKU0TlsC&q=%22civilizations+are+associated%22|isbn=978-0-202-36594-7|access-date=20 June 2015|archive-date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230073713/https://books.google.com/books?id=JrZOwKU0TlsC&q=%22civilizations+are+associated%22|url-status=live}}</ref><ref name="Wright 2004">{{cite book|first=Ronald|last=Wright|title=A Short History anthropological.|url=https://archive.org/details/shorthistoryofpr0000wrig|year=2004|publisher=House of Anansi Press|isbn=978-0-88784-706-6}}</ref><ref name="Llobera 2003">{{cite book|first=Josep|last=Llobera|title=An Invitation to Anthropology|publisher=Berghahn Books|year=2003|pages=136–137|url=https://books.google.com/books?id=_-LDyWxODjAC&q=%22best-known+definition%22|isbn=978-1-57181-597-2|access-date=20 June 2015|archive-date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230074407/https://books.google.com/books?id=_-LDyWxODjAC&q=%22best-known+definition%22|url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{cite book|last=Bolesti|first=Maria|title=Barbarism and Its Discontents|year=2013|publisher=Stanford University Press|url=https://books.google.com/books?id=cpZZKabXvWAC|isbn=978-0-8047-8537-2|access-date=20 June 2015|archive-date=21 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121220741/https://books.google.com/books?id=cpZZKabXvWAC|url-status=live}}</ref> ҳатто дар дохили худи тамаддунҳо ва дар тӯли таърихи онҳо. Ба таври умум, тамаддун дар муқоиса бо ҷомеъаҳои қабилавии ғайримарказӣ, аз ҷумла фарҳангҳои [[кӯчиёни чорводор]], ҷомеъаҳои [[неолитӣ]] ё шикорчӣ-гирдоваранда қарор дода мешавад. Калимаи ''тамаддун'' (''civilization'') ба [[вожа|вожаи]] лотинии {{lang-la|civitas}} ё «[[шаҳр]]» иртибот дорад. Чунонки [[National Geographic Society]] шарҳ медиҳад: «Аз ин рӯ, таърифи соддатарини вожаи ''civilization'' — “[[ҷомеъа|ҷомеъае]], ки аз шаҳрҳо иборат аст” мебошад.»<ref>{{cite web|title=Civilizations|date=20 May 2022|access-date=29 May 2023|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/civilizations/|website=National Geographic Education|publisher=National Geographic Society|language=en|archive-date=29 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529174213/https://education.nationalgeographic.org/resource/civilizations/|url-status=live}}</ref> Пайдоиши аввалини тамаддунҳо одатан бо марҳилаҳои охирини инқилоби замони [[неолит|неолитӣ]] дар [[Осиёи Ғарбӣ]] вобаста дониста мешавад, ки бо равандҳои нисбатан босуръати инқилоби шаҳрӣ ва ташаккули [[давлат]] анҷом меёбад — рушде сиёсӣ, ки бо зуҳури элитаи ҳоким иртибот дорад. == Таърихи мафҳум == Вожаи англисии ''civilization'' аз калимаи фаронсавии {{lang-fr|civilisé}} («тамаддунёфта») сарчашма мегирад, ки худ аз («шаҳрӣ», «мадании шаҳрвандӣ») баромадааст ва бо {{lang-la|civis}} («шаҳрванд») ва {{lang-la|civitas}} («шаҳр») иртибот дорад.<ref name=":6">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3041K2Zv76AC&pg=PT73|title=The SAGE Glossary of the Social and Behavioral Sciences|last=Sullivan|first=Larry E.|year=2009|publisher=SAGE Publications|isbn=978-1-4129-5143-2|page=73|language=en|access-date=20 June 2015|archive-date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230003359/https://books.google.com/books?id=3041K2Zv76AC&pg=PT73|url-status=live}}</ref> Асари бунёдии назариявӣ дар ин замина китоби [[Норберт Элиас]] бо номи ''Раванди тамаддун'' (1939) мебошад, ки дар он тағйири [[меъёрҳои иҷтимоӣ]] аз ҷомеъаи дарбории асримиёнагӣ то давраи аввали замони нав таҳлил мешавад. Ин асар то имрӯз таъсиргузортарин таҳқиқоти сотсиологӣ дар мавзӯъ ба шумор меравад ва адабиёти густурдаи дуюмдараҷаро ба вуҷуд овардааст. Аз ҷумла, [[Ҳанс Петер Дюрр]] онро дар як кори бузург (панҷ ҷилд, 3500 саҳифа, солҳои 1988–2002) шадидан интиқод кард. Элиас, ки он замон ба синни хеле боло расида буд, як сол пеш аз вафоташ ба ин интиқодҳо ҷавоб дод. Соли 2002 худи Дюрр аз ҷониби Михаэл Ҳинтс дар асари хеш танқид шуд, ки иддао мекард интиқоди Дюрр ба туҳмат ва бадномсозии Элиас бар асоси меъёрҳои ифротии [[дурустии сиёсӣ]] баробар аст.<ref>{{cite magazine|magazine=Der Spiegel|url=http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-25327104.html|issue=40|volume=2002|date=30 September 2002|title=Denker: Entlarvende Briefe|language=de|access-date=16 October 2014|archive-date=28 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228225831/http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-25327104.html|url-status=dead}}</ref> Дар китоби ''The Philosophy of Civilization'' (1923), [[Алберт Швайтсер]] ду дидгоҳро шарҳ медиҳад: яке комилан моддигароӣ ва дигаре моддӣ-ахлоқӣ. Ба ақидаи ӯ, буҳрони ҷаҳонӣ аз он сар мезанад, ки инсоният мафҳуми ахлоқии тамаддунро аз даст додааст, яъне «маҷмӯи тамоми пешрафтҳое, ки инсон дар ҳама соҳаҳо ба даст овардааст, ба шарте ки ин пешрафт ба такомули маънавии шахсиятҳо мусоидат кунад». [[File:Grün - The End of Dinner.jpg|thumb|''The End of Dinner'' аз ҷониби [[Jules-Alexandre Grün]] (1913). Зуҳури одоби дастархон ва дигар шаклҳои [[этика]] ва худназораткунӣ ҳамчун хоси ҷомеаи «тамаддунёфта» дар китоби [[Norbert Elias|Норберт Элиас]] ''[[The Civilizing Process]]'' (1939) баррасӣ мешавад.]] Вожаҳои вобаста ба ин мафҳум, ба мисли “civility”, дар миёнаи асри XVI пайдо шуданд. Исми абстрактии “civilization” ба маънои «ҳолати тамаддунёфта» дар солҳои 1760-ум, боз ҳам аз фаронсавӣ, ба истифода даромад. Аввалин истифодаи маълуми он дар фаронсавӣ [[соли 1757]] аз ҷониби Виктор де Рикетӣ, маркизи Мирабо сабт шудааст, дар ҳоле ки аввалин истифода дар англисӣ ба [[Адам Фергюсон]] нисбат дода мешавад. Ӯ дар асари соли 1767-и худ ''[[Essay on the History of Civil Society|Essay on the History of Civil Society]]'' навишта буд: «На танҳо фард аз кӯдакӣ то камол мерасад, балки худи навъи инсонӣ низ аз дуруштӣ ба сӯи civilisation ҳаракат мекунад».<ref name="Benveniste">Ба нақл аз [[Эмил Бенвенист]], {{lang-fr|Civilisation. Contribution à l'histoire du mot}}, 1954, нашршуда дар {{lang-fr|Problèmes de linguistique générale}}, Éditions Gallimard, 1966, саҳ. 336–345.</ref> Аз ин рӯ, ин вожа дар муқобили варварӣ ё дағалгароӣ қарор дода мешуд ва бо ҷустуҷӯи фаъолонаи [[Progress (history)|пешрафт]] хоси [[Age of Enlightenment|Давраи Маърифат]] пайваст буд. Дар охири [[асри XVIII]] ва аввали [[асри XIX]], махсусан дар замони [[Инқилоби Фаронса]], «civilization» танҳо дар шакли ягона истифода мешуд ва ба пешрафти куллии инсоният ишора мекард. Ин истифода то имрӯз дар забони фаронсавӣ боқӣ мондааст. Истифодаи “civilizations” ҳамчун исми шуморашаванда дар асри XIX гоҳ-гоҳ дида мешуд, вале танҳо дар нимаи дуюми асри XX ба таври густарда роиҷ гардид, гоҳе танҳо ба маънои [[culture|фарҳанг]] истифода мешуд.<ref name=":10">"Civilization" (1974), ''Encyclopædia Britannica'', 15th ed.</ref> Танҳо дар ҳамин маънои умумӣ метавон аз «тамаддуни асримиёнагӣ» сухан гуфт, ки дар маънои Элиас як зидмаъно (оксюморон) мебуд. Баробар донистани мафҳумҳои «тамаддун» ва «фарҳанг» баҳсбарангез буда, одатан рад карда мешавад, зеро на ҳама шаклҳои фарҳангро метавон тамаддун номид.<ref>{{cite journal|last1=Lottick|first1=Kenneth V.|title=Some Distinctions between Culture and Civilization as Displayed in Sociological Literature|journal=Social Forces|year=1950|volume=28|issue=3|pages=240–250|doi=10.2307/2572007}}</ref> Аллакай дар [[асри XVIII]] тамаддун ҳамеша ҳамчун пешрафт арзёбӣ намешуд. Яке аз фарқиятҳои муҳими таърихӣ байни фарҳанг ва тамаддун дар навиштаҳои [[Жан-Жак Руссо]], махсусан дар асари ӯ , дида мешавад. Дар ин ҷо тамаддун, ки бештар оқилона ва иҷтимоист, бо [[табиати инсон]] комилан мувофиқ нест ва «комил будани инсон танҳо тавассути бозгашт ё наздик шудан ба ягонагии табиии пешазоқилона имконпазир аст». Аз ин дидгоҳ, махсусан дар [[Олмон]], равиши нав шакл гирифт — нахуст аз ҷониби [[Johann Gottfried Herder|Иоҳанн Готфрид Ҳердер]] ва баъдтар аз ҷониби файласуфоне чун [[Киркегор]] ва [[Нитше]]. Тибқи ин назар, фарҳангҳо ҳамчун организмҳои табиӣ дида мешаванд, дар ҳоле ки тамаддун, бо вуҷуди пешрафти моддӣ, ғайритабиӣ буда, бо «иллатҳои ҳаёти иҷтимоӣ» чун маккорӣ, риёкорӣ, ҳасад ва ҳарисӣ пайваст аст.<ref name=velkley>{{cite book|title=Being after Rousseau: Philosophy and Culture in Question|last=Velkley|first=Richard|year=2002|chapter=The Tension in the Beautiful: On Culture and Civilization in Rousseau and German Philosophy|pages=11–30|publisher=The University of Chicago Press}}</ref> Дар замони [[World War II|Ҷанги ҷаҳонии дувум]], [[Лео Штраус]], ки аз Олмон гурехта буд, дар Ню-Йорк изҳор дошт, ки ҳамин дидгоҳ нисбат ба тамаддун заминаи [[натсизм]], [[милитаризм|милитаризми]] олмонӣ ва [[нигилизм]] шудааст.<ref name=":11">"[https://archive.org/details/LeoStraussGermanNihilismIntegral1941 On German Nihilism]" (1999, лексияи аслии соли 1941).</ref> == Ҳамчунин нигаред == * [[Анархо-примитивизм]] * [[Муҳити сохташуда]] * [[Масеҳият]] * [[Civil engineering|Муҳандисии шаҳрвандӣ]] * [[Civilization state|Давлати тамаддунӣ]] * [[Civilizing mission|Миссияи тамаддунсоз]] * [[Colony|Мустамлика]] * [[Cultural development|Рушди фарҳангӣ]] * [[Ecological civilization|Тамаддуни экологӣ]] * [[Evolution of languages|Таҳаввули забонҳо]] * [[Evolutionary anthropology|Антропологияи таҳаввулӣ]] * [[Globalization|Ҷаҳонишавӣ]] * [[Human universal|Умумияти инсоният]] * [[Lifestyle|Тарзи зиндагӣ]] * [[Origin of language|Пайдоиши забон]] * [[Outline of culture|Нақшаи фарҳанг]] * [[Outline of society|Нақшаи ҷомеа]] * [[Personal identity|Ҳувияти шахсӣ]] * [[Population growth|Афзоиши аҳолӣ]] * [[Progress|Пешрафт]] * [[Role of Christianity in civilization|Нақши масеҳият дар тамаддун]] * [[Social integration|Ҳамгироии иҷтимоӣ]] * [[Sociocultural system|Низоми иҷтимоӣ-фарҳангӣ]] * [[Sustainability|Пойдорӣ]] * [[Technological advancement|Пешрафти технологӣ]] * [[Urban evolution|Таҳаввули шаҳрӣ]] * [[Waterways|Роҳҳои обӣ]] * [[World community|Ҷомеаи ҷаҳонӣ]] * [[World history|Таърихи ҷаҳон]] * [[Written history|Таърихи хаттӣ]] ==Эзоҳ== {{эзоҳ}} == Пайвандҳои беруна == {{Wiktionary}} * [https://www.bbc.co.uk/religion/tools/civilisations/ BBC on civilization] * [https://historyten.com/ancient-civilization/oldest-civilizations-of-all-time/ Top 10 oldest civilizations] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20231204235822/https://historyten.com/ancient-civilization/oldest-civilizations-of-all-time/ |date=2023-12-04 }} {{Мақолаи тарҷумашуда|en|Civilization}} {{ТарҷумаКунед|en|Civilization}} {{Пайвандҳои беруна}} [[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ|*]] [[Гурӯҳ: Тамаддунҳо| ]] [[Гурӯҳ: Гурӯҳҳои антропологии халқҳо]] [[Гурӯҳ: Антропологияи фарҳангӣ]] [[Гурӯҳ: Ҷуғрофияи фарҳангӣ]] [[Гурӯҳ: Таърихи фарҳангӣ]] [[Гурӯҳ: Назарияҳои хаттӣ]] 0envdehpjn17ug6ma974x04qhaw3to4 0 327837 1483274 1450422 2026-08-13T19:06:42Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483274 wikitext text/x-wiki '''Иқтисоди дода''' ({{lang-en|data economy}}) — [[Экосистемаи рақамӣ|экосистемаи рақамии]] ҷаҳонист, ки дар он додаҳо аз ҷониби шабакаи ширкатҳо, афрод ва ниҳодҳо барои эҷоди арзиши иқтисодӣ ҷамъоварӣ, созмондиҳӣ ва мубодила карда мешаванд<ref name="EU2022">{{cite web|url=https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/results-new-european-data-market-study-2021-2023|title=Data Market Study 2021-2023. First report on policy conclusions|website=European Commission|date=7 May 2021|accessdate=7 August 2023}}</ref><ref name="DecodingDataEconomy">{{cite journal|last1=Sestino|first1=Andrea|last2=Kahlawi|first2=Adham|last3=De Mauro|first3=Andrea|title=Decoding the data economy: a literature review of its impact on business, society and digital transformation|journal=European Journal of Innovation Management|date=2 August 2023|volume=28|issue=2|pages=298–323|doi=10.1108/EJIM-01-2023-0078|s2cid=260405973}}</ref>. Додаҳои хом тавассути омилҳои мухталиф, аз ҷумла муҳаррикҳои ҷустуҷӯӣ, вебсайтҳои шабакаҳои иҷтимоӣ, фурӯшандагони онлайн, фурӯшандагони воқеӣ (мағозаҳои физикӣ), даргоҳҳои пардохт, таъминкунандагони нармафзор ҳамчун хидмат (SaaS) ва шумораи афзояндаи ширкатҳое, ки дастгоҳҳои пайвастшударо дар Интернети чизҳо (IoT) истифода мебаранд, ҷамъоварӣ карда мешаванд<ref>{{cite web|url=https://www.slideshare.net/HorizonWatching/the-data-economy-2016-horizonwatch-trend-brief|title=The Data Economy: 2016 Horizonwatch Trend Brief|website=Horizon Watch|publisher=IBM Expert Network|accessdate=20 August 2018|last1=Chamberlin|first1=Bill}}</ref>. Пас аз ҷамъоварӣ, ин додаҳо одатан ба афрод ё ширкатҳо, аксар вақт бар ивази маблағ, интиқол дода мешаванд. Дар Иёлоти Муттаҳида, Бюрои ҳифзи ҳуқуқи молиявии истеъмолкунандагон ва дигар ниҳодҳо моделҳои аввалияро барои танзими иқтисоди додаҳо таҳия кардаанд<ref>{{Cite journal|last=Van Loo|first=Rory|date=2018-07-01|title=Technology Regulation by Default: Platforms, Privacy, and the CFPB|url=https://scholarship.law.bu.edu/faculty_scholarship/355|journal=Georgetown Law Technology Review|volume=2|issue=2|pages=531}}</ref>'''{{rp|531–32}}'''. Нигоҳдорӣ ва таъмини амнияти додаҳои ҷамъоваришуда қисми муҳими иқтисоди додаҳоро ташкил медиҳанд<ref>Information Technology and Innovation Foundation (2017). Post-Hearing Written Submission Nigel Cory Trade Policy Analyst Before the United States International Trade Commission Investigation No. 332-56 Global Digital Trade I: Market Opportunities and Key Foreign Trade Restrictions [PDF file]. Retrieved from https://www2.itif.org/2017-usitc-global-digital-trade.pdf</ref>. == Интиқод == Иқтисоди додаҳо нигарониҳоро дар бораи номуайяниҳои танзимӣ ва номувофиқӣ, маҳрамият, ахлоқ, аз даст додани назорати додаҳо ва моликияти додаҳо ва ҳуқуқҳои марбута ба миён меорад<ref>{{cite web|url=https://www.europeanlawinstitute.eu/fileadmin/user_upload/p_eli/Projects/Data_Economy/Feasibility_of_ALI-ELI_Principles_for_a_Data_Economy_2017-08-25__002_.pdf|title=Feasibility Study ALI-ELI Principles for a Data Economy|website=European Law Institute|date=August 25, 2017|accessdate=20 August 2018|last1=Wendehorst|first1=Christiane|last2=Cohen|first2=Neil|last3=Weise|first3=Steve}}{{Dead link|date=October 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Crabtree|first1=Andy|last2=Lodge|first2=Tom|last3=Colley|first3=James|last4=Greenhalgh|first4=Chris|last5=Mortier|first5=Richard|last6=Haddadi|first6=Hamed|title=Enabling the new economic actor: data protection, the digital economy, and the Databox|journal=Personal and Ubiquitous Computing|date=November 2016|volume=20|issue=6|pages=947–957|doi=10.1007/s00779-016-0939-3|doi-access=free|hdl=10044/1/52734|hdl-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Tene|first1=Omer|last2=Polonetsky|first2=Jules|title=Big Data for All: Privacy and User Control in the Age of Analytics|journal=Northwestern Journal of Technology and Intellectual Property|date=April 2013|volume=11|issue=5|url=https://scholarlycommons.law.northwestern.edu/njtip/vol11/iss5/1/|accessdate=20 August 2018}}</ref>. Моделҳои риёзӣ ва алгоритмҳое, ки ба онҳо асос ёфтаанд, аксар вақт ношаффоф, танзимнашаванда ва баҳснопазиранд<ref>{{cite book|last1=O'Neil|first1=Cathy|title=Weapons of Math Destruction: How Big Data Increases Inequality and Threatens Democracy|url=https://archive.org/details/weaponsofmathdes0000cath|date=September 6, 2016|publisher=Crown Publishing Group}}</ref>. Дар бораи ширкатҳои интернетӣ, ки ҷараёни додаҳоро назорат мекунанд ва онро барои ба даст овардани қудрат истифода мебаранд, баъзе нигарониҳо баён шудаанд<ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/leaders/2017/05/06/the-worlds-most-valuable-resource-is-no-longer-oil-but-data|title=The world's most valuable resource is no longer oil, but data|newspaper=The Economist|access-date=2018-11-20|language=en}}</ref>. Интиқодҳое, ки дар тарҳи Муқаррароти умумии ҳифзи додаҳо (GDPR)-и Комиссияи Аврупо дар соли 2012 баён шуда буданд, ҳоло ба танзимҳои мушаххас оварда расониданд: ''«Маҳз барои ҳамин, вақти он расидааст, ки дар ИА як заминаи қавитар ва ҳамоҳангшудаи ҳифзи додаҳо сохта шавад, ки бо иҷроиши қатъӣ дастгирӣ ёфта, ба иқтисоди рақамӣ имкон медиҳад дар тамоми бозори дохилӣ рушд кунад, афродро ба назорати додаҳои худашон гузорад ва итминони ҳуқуқию амалиро барои операторони иқтисодӣ ва мақомоти давлатӣ тақвият бахшад»''<ref>{{cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/docs_autres_institutions/commission_europeenne/com/2012/0011/COM_COM(2012)0011_EN.pdf|title=Proposal for a regulation of the European Parliament and the Council on the protection of individuals with regard to the processing of personal data and on the free movement of such data (General Data Protection Regulation GDPR). COM(2012) 11 final|publisher=European Parliament|accessdate=20 August 2018}}</ref>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Иқтисоди иттилоотӣ]] ep2o7s7xixv386rqodefc04bzf8l6lt 0 327839 1483322 1456187 2026-08-13T20:19:00Z InternetArchiveBot 30618 Add 3 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483322 wikitext text/x-wiki '''Мудирияти муҳтаво''' ({{Lang-en|Content management, CM}} ) маҷмӯи равандҳо ва технологияҳоест, ки ҷамъоварӣ, идоракунӣ ва нашри иттилоотро дар ҳар гуна шакл ё восита пуштибонӣ мекунанд. Вақте ин иттилоот тавассути компютерҳо нигоҳдорӣ ва истифода мешавад, онро метавон мушаххастар ҳамчун муҳтавои рақамӣ ё ба содагӣ [[муҳтаво]] номид. * Муҳтавои рақамӣ метавонад шакли матн (масалан, ҳуҷҷатҳои электронӣ), тасвирҳо, файлҳои мултимедиявӣ (садо ё видео) ё ҳар гуна навъи дигари файлро дошта бошад, ки дар давраи ҳаёти муҳтаво ба идоракунӣ ниёз дорад. * Раванди таҳия ва идоракунии муҳтаво ба қадре мураккаб аст, ки ширкатҳои гуногуни тиҷоратии нармафзор (калон ва хурд), аз ҷумла Interwoven ва Microsoft, барномаҳои идоракунии муҳтаворо барои назорат ва худкорсозии бахшҳои муҳими давраи ҳаёти муҳтаво пешниҳод мекунанд. == Раванд == Усулҳо ва ҳадафҳои идоракунии муҳтаво вобаста ба рисолат ва сохтори идоракунии ташкилот фарқ мекунанд. Созмонҳои хабарӣ, сомонаҳои [[тиҷорати электронӣ]] ва муассисаҳои таълимӣ ҳамагӣ аз идоракунии муҳтаво истифода мебаранд, аммо ба шаклҳои гуногун. Ин боиси фарқият дар истилоҳот ва шумора ё номгузории марҳилаҳои раванд мегардад. Масалан, баъзе муҳтавои рақамӣ аз ҷониби як ё чанд муаллиф эҷод мешавад. Бо гузашти вақт, ин муҳтаво метавонад таҳрир гардад. Як ё чанд нафар метавонанд назорати муҳаррирӣ анҷом диҳанд ва муҳтаворо барои нашр тасдиқ намоянд. [[Нашр]] метавонад шаклҳои гуногун дошта бошад: ё «паҳн» кардани муҳтаво барои дигарон, ё танҳо додани ҳуқуқи дастрасии рақамӣ ба муҳтавои муайян барои як ё чанд нафар. Баъдтар ин муҳтаво метавонад бо версияи нав иваз шуда, аз истифода бароварда ё ҳазф гардад (масалан, ҳангоми тағйир ёфтани ин саҳифаи вики). Мудирияти муҳтаво аслан як равандест ҳамкорона. Он одатан нақшҳо ва масъулиятҳои зеринро дар бар мегирад: * '''Эҷодкор''' — масъули эҷод ва таҳрири муҳтаво. * '''Муҳаррир''' — масъули дақиқсозии паём ва услуби пешниҳоди муҳтаво, аз ҷумла тарҷума ва маҳаллисозӣ. * '''Ношир''' — масъули барориши муҳтаво барои истифода. * '''Мудир''' — масъули идоракунии иҷозатҳои дастрасӣ ба ҷузвдонҳо, маҷмӯаҳо ва файлҳо, одатан тавассути таъини ҳуқуқи дастрасӣ ба гурӯҳҳо ё нақшҳо. Мудирон инчунин метавонанд ба корбарон кумак ва пуштибонӣ расонанд. * '''Истеъмолкунанда, бинанда ё меҳмон''' — шахсе, ки пас аз нашр ё мубодила муҳтаворо мехонад ё истифода мекунад. Як ҷанбаи муҳимми мудирияти муҳтаво қобилияти идора кардани версияҳои гуногуни муҳтаво ҳангоми рушди он мебошад (''нигаред ҳамчунин'' [[version control]]). Муаллифон ва муҳаррирон аксар вақт бояд версияҳои қаблиро барқарор кунанд, масалан, ҳангоми нокомии раванд ё таҳрирҳои номатлуб. Муҳтавои вобаста ба замон низ метавонад навсозиро талаб кунад, зеро мавзӯъ бо мурури вақт тағйир меёбад. Ҷанбаи дигари муҳим эҷод, нигоҳдорӣ ва татбиқи меъёрҳои бозбинӣ мебошад. Ҳар узви раванди эҷод ва баррасии муҳтаво нақш ва масъулияти махсуси худро дорад. Ҳар як узви гурӯҳи бозбинӣ ба меъёрҳои равшан ва дақиқ ниёз дорад. Ин меъёрҳо бояд пайваста нигоҳдорӣ шаванд, то муттасилӣ ва солимии дарозмуддати [[пойгоҳи дониш]] таъмин гардад. Низоми идоракунии муҳтаво маҷмӯи равандҳои худкор мебошад, ки метавонад хусусиятҳои зеринро дастгирӣ намояд: * Воридсозӣ ва эҷоди ҳуҷҷатҳо ва маводи мултимедиявӣ * Муайян кардани ҳамаи корбарони асосӣ ва нақшҳои онҳо * Имконияти таъини нақшҳо ва масъулиятҳо барои навъҳо ё категорияҳои гуногуни муҳтаво * Таърифи вазифаҳои [[ҷараёни кор]], аксар вақт бо паёмрасонӣ, то мудирони муҳтаво аз тағйирот огоҳ гарданд * Қобилияти пайгирӣ ва идоракунии чандин версияи як муҳтаво * Қобилияти нашри муҳтаво ба махзан (repository) барои таъмини дастрасӣ * Қобилияти фардисозии муҳтаво бар асоси маҷмӯи қоидаҳо Имрӯзҳо махзан қисми ҷудонашавандаи низом гардида, ҷустуҷӯ ва бозёбии [[корпоративи]]ро дар бар мегирад. Низомҳои идоракунии муҳтаво шаклҳои зерин доранд: * [[Системаи мудирияти муҳтавои веб]] — [[армафзор]] барои идоракунии [[веб]] * Маҳсули кори ҳайати муҳарририи як [[рӯзнома]] * [[Ҷараёни кор]] барои нашри [[мақола]] * [[Системаи мудирияти ҳуҷҷатҳо]] * [[Knowledge management software]] * [[Нашри якманбаъ]] низоми идоракунии муҳтаво — нигоҳдории муҳтаво ба қисмҳо дар пойгоҳи додаҳои релятсионӣ * Низоми мудирияти вариантҳо — ки дар он кормандон муҳтавои манбаъро тамғагузорӣ мекунанд, то вариантҳои гуногун аз як «манбаи асосӣ» ҳангоми нашр тавлид шаванд (масалан, дастури истифодабарии мошин барои чанд соли модел) == Сохторҳои мудирият== Коршиноси мудирияти муҳтаво Марк Фелдман се сохтори асосии мудириятро муайян мекунад: маҳаллӣ, мутамарказ ва федеративӣ — ки ҳар кадом бартарӣ ва маҳдудиятҳои худро доранд.<ref>{{Cite web|url=http://www.clickz.com/clickz/column/1715089/governance-issues-content-management|title=Governance Issues in Content Management|date=12 January 2001}}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Мудирияти маҳаллӣ === Бо додани назорат ба дасти коршиносони наздик ба муҳтаво, ин модел эҷодкориро тақвият медиҳад. Аммо ин метавонад боиси аз даст рафтани қисман ё пурраи назорати маъмурӣ гардад. === Мудирияти мутамарказ === Ҳангоми мутамарказ будани назорат, низомҳои идоракунии муҳтаво паёми ягона ва равшани брендро таъмин мекунанд. Инчунин онҳо имкон медиҳанд, ки дар ташкилотҳои бузург хароҷот коҳиш ёбад, масалан, тавассути пешгирӣ аз такрори корҳо ё соддасозии равандҳо. === Мудирияти федеративӣ === Ин модел мекӯшад бартариҳои ҳар ду усули маҳаллӣ ва мутамарказро муттаҳид созад. Аммо татбиқи пурраи он душвор буда метавонад, зеро талаб мекунад, ки марзҳои назорат байни роҳбарони маҳаллӣ ва эҷодкунандагони муҳтаво дақиқ мувофиқа шаванд. == Татбиқ == Татбиқи идоракунии муҳтаво бояд паҳншавӣ ва ҳуқуқи рақамиро дар тамоми давраи ҳаёти муҳтаво идора карда тавонад.<ref name="auto">{{cite journal|last=White|first=Blake|date=April 2004|title=A New Era for Content: Protection, Potential, and Profit in the Digital World|journal=SMPTE Motion Imaging Journal|publisher=Society of Motion Picture & Television Engineers|volume=113|issue=4|pages=110–120|doi=10.5594/J15189|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite book|title=The World Beyond Digital Rights Management|url=https://archive.org/details/worldbeyonddigit0000umeh|last=Umeh|first=Jude|date=October 2007|publisher=British Computer Society|page=320|isbn=978-1902505879}}</ref> Аз ин рӯ, низомҳои идоракунии муҳтаво аксар вақт бо [[digital rights management]] пайваст мешаванд, то дастрасии корбарон ва ҳуқуқи рақамиро назорат кунанд. Баъзе татбиқҳо ҳамаи ин мушкилотро фаро мегиранд.<ref name="auto"/> == Ҳамчунин нигаред == * [[Расонидани муҳтаво]] * [[Муҳандисии муҳтаво]] ==Эзоҳ== {{эзоҳ}} ==Пайвандҳои беруна== * {{cite book | last = Boiko | first = Bob | title = Content Management Bible | publisher = Wiley | date = 2004-11-26 | pages = 1176 | url = https://archive.org/details/contentmanagemen0000boik_t9l3 | url-access = limited | isbn = 0-7645-7371-3 }} * {{cite book | last = Rockley | first = Ann | title = Managing Enterprise Content: A Unified Content Strategy | publisher = New Riders Press | date = 2002-10-27 | pages = 592 | isbn = 0-7357-1306-5 }} [[Гурӯҳ: Муоширати техникӣ]] [[Гурӯҳ: Мудирияти додаҳо]] [[Гурӯҳ: Системаҳои мудирияти муҳтаво]] * {{cite book | last = Hackos | first = JoAnn T. | title = Content Management for Dynamic Web Delivery | url = https://archive.org/details/contentmanagemen0000hack | publisher = Wiley | date = 2002-02-14 | pages = 432 | isbn = 0-471-08586-3 }} * {{cite book | last = Glushko| first = Robert J. |author2=Tim McGrath| title = Document Engineering: Analyzing and Designing Documents for Business Informatics and Web Services | url = https://archive.org/details/documentengineer0000glus| publisher = MIT Press| year = 2005 | pages = 728| isbn = 0-262-57245-1 }} * {{cite book | last = Ferran | first = Núria | author2=Julià Minguillón | title = Content Management for E-Learning | url = https://archive.org/details/contentmanagemen00ferr | url-access = limited | publisher = Springer | date = 2011 | pages = [https://archive.org/details/contentmanagemen00ferr/page/n230 215] | isbn = 978-1-4419-6958-3 }} 0oh1ibb08tljstmqh3awaqdak5nxkun 0 327857 1483294 1453150 2026-08-13T19:25:00Z InternetArchiveBot 30618 Add 3 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483294 wikitext text/x-wiki [[Акс:Storck_Harbour_scene.jpg|мини|285x285пкс|Тиҷорати озод]] '''Тиҷорати озод''' ({{Lang-en|Free trade}}) — як сиёсати тиҷоратӣ мебошад, ки воридот ё содирот-ро маҳдуд намекунад. Дар сатҳи ҳукуматҳо, тиҷорати озод бештар аз ҷониби ҳизбҳои сиёсие ҷонибдорӣ мешавад, ки мавқеъҳои либерализми иқтисодӣ доранд, дар ҳоле ки ҳизбҳои миллатгарои иқтисодӣ одатан протексионизмро дастгирӣ мекунанд,<ref>{{cite book|title=State Aid for Newspapers: Theories, Cases, Actions|last=Murschetz|first=Paul|publisher=Springer Science+Business Media|year=2013|isbn=978-3642356902|pages=64}}</ref><ref>{{cite book|title=Globalization and the State: Volume II: Trade Agreements, Inequality, the Environment, Financial Globalization, International Law and Vulnerabilities|last=Peláez|first=Carlos|publisher=Palgrave MacMillan|year=2008|isbn=978-0230205314|location=United States|page=68}}</ref><ref>{{cite book|title=Votes, Vetoes, and the Political Economy of International Trade Agreements|url=https://archive.org/details/votesvetoespolit0000mans|last=Mansfield|first=Edward|publisher=Princeton University Press|year=2012|isbn=978-0691135304|pages=[https://archive.org/details/votesvetoespolit0000mans/page/128 128]}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of U.S. Campaigns, Elections, and Electoral Behavior: A–M, Volume 1|url=https://archive.org/details/encyclopediaofus0001unse_n5d2|last=Warren|first=Kenneth|publisher=SAGE Publishing|year=2008|isbn=978-1412954891|pages=680}}</ref> ки баръакси тиҷорати озод ба ҳисоб меравад. Имрӯз аксари кишварҳо узви созишномаҳои тиҷорати бисёрҷониба дар доираи [[Созмони Ҷаҳонии Тиҷорат|Созмони ҷаҳонии савдо]] мебошанд. Давлатҳо метавонанд ба таври якҷониба қоидаҳо ва боҷҳоро барои воридот ва содирот коҳиш диҳанд, ҳамчунин созишномаҳои дуҷониба ва бисёрҷонибаи тиҷорати озод банданд. Минтақаҳои тиҷорати озод байни гурӯҳҳои кишварҳо, ба мисли Минтақаи иқтисодии Аврупо ва бозорҳои Mercosur, байни аъзоён минтақаи тиҷорати озодро таъсис медиҳанд, аммо ҳамзамон миёни ин минтақа ва боқимондаи ҷаҳон монеаи протексионистӣ эҷод мекунанд. Бо вуҷуди ин, аксари ҳукуматҳо ҳамоно баъзе сиёсатҳои протексионистиро татбиқ менамоянд, ки ҳадафашон ҳифзи шуғли маҳаллӣ мебошад, масалан, ҷорӣ кардани боҷҳои гумрукӣ ба воридот ё додани субсидия ба содирот. Ҳукуматҳо инчунин метавонанд тиҷорати озодро барои маҳдуд кардани содироти захираҳои табиӣ танзим кунанд. Монеаҳои дигаре, ки метавонанд тиҷоратро боздоранд, иборатанд аз квотаҳои воридот, андозҳо ва [[монеаҳои ғайритаърифӣ]], ба мисли қонунгузории танзимкунанда. Аз нигоҳи таърихӣ, боз будани тиҷорат аз соли 1815 то оғози [[Ҷанги ҷаҳонии якум]] ба таври назаррас афзоиш ёфт. Кушодагии тиҷорат дар солҳои 1920-ум дубора боло рафт, аммо дар давраи [[Бӯҳрони бузург]] (махсусан дар Аврупо ва Амрикои Шимолӣ) фурӯ рехт. Аз солҳои 1950-ум ба ин сӯ, кушодагии тиҷорат боз ҳам ба таври ҷиддӣ афзоиш ёфт (гарчанде ки дар давраи [[бӯҳрони нафти соли 1973]] суст шуд). Иқтисоддонҳо ва таърихнигорони иқтисодӣ бар ин назаранд, ки сатҳи имрӯзаи кушодагии тиҷорат баландтарин сатҳ дар тамоми таърих мебошад.<ref>{{Cite journal|last1=Federico|first1=Giovanni|last2=Tena-Junguito|first2=Antonio|date=2019|journal=Revista de Historia Economica – Journal of Iberian and Latin American Economic History|volume=37|issue=1|pages=9–41|doi=10.1017/S0212610918000216|title=World Trade, 1800–1938: A New Synthesis|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://voxeu.org/article/world-trade-historical-database|title=The World Trade Historical Database|last1=Federico|first1=Giovanni|last2=Tena-Junguito|first2=Antonio|date=2018-07-28|website=VoxEU.org|access-date=2019-10-07}}</ref><ref>{{cite book|last1=Bown|first1=C.P.|last2=Crowley|first2=M.A.|title=The Empirical Landscape of Trade Policy|series=Handbook of Commercial Policy|date=2016|volume=1|pages=3–108|doi=10.1016/bs.hescop.2016.04.015|isbn=978-0-444-63280-7}}</ref> Иқтисоддонҳо дар маҷмӯъ ҷонибдори тиҷорати озод мебошанд.<ref>{{Cite book|last=Krueger|first=Anne O.|date=2020|title=International Trade: What Everyone Needs to Know|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0190900465}}</ref> Дар байни онҳо мувофиқаи васеъ вуҷуд дорад, ки протексионизм ба рушди иқтисодӣ ва некӯаҳволии иқтисодӣ таъсири манфӣ мерасонад, дар ҳоле ки тиҷорати озод ва коҳиши монеаҳои тиҷоратӣ ба рушди иқтисодӣ таъсири мусбат дорад,<ref name="See P 1994">See P. Krugman, «The Narrow and Broad Arguments for Free Trade», American Economic Review, 1993; P. Krugman, ''Peddling Prosperity'', 1994.</ref><ref name="IGMFreeTrade">{{Cite web|url=http://www.igmchicago.org/surveys/free-trade|title=Free Trade|date=March 13, 2012|publisher=IGM Forum|accessdate=2026-01-17|archivedate=2016-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161118010600/http://www.igmchicago.org/surveys/free-trade}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igmchicago.org/surveys/import-duties|title=Import Duties|date=October 4, 2016|publisher=IGM Forum|accessdate=2026-01-17|archivedate=2016-12-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161215040002/http://www.igmchicago.org/surveys/import-duties}}</ref> ҳамчунин ба [[Рушди устувор|устувории иқтисодӣ]].<ref>{{Cite journal|last1=Tenreyro|first1=Silvana|last2=Lisicky|first2=Milan|last3=Koren|first3=Miklós|last4=Caselli|first4=Francesco|title=Diversification Through Trade|journal=The Quarterly Journal of Economics|volume=135|issue=1|pages=449–502|doi=10.1093/qje/qjz028|year=2019}}</ref> Бо вуҷуди ин, дар кӯтоҳмуддат, [[либерализатсияи тиҷорат]] метавонад боис ба зиёнҳои нобаробар тақсимшуда ва ҷойивазкунии иқтисодии коргарон дар бахшҳое гардад, ки бо воридот рақобат мекунанд.<ref name="IGMFreeTrade"/><ref>{{Cite book|last=Oatley|first=Thomas|title=International Political Economy: Sixth Edition|url=https://archive.org/details/internationalpol0000oatl_u4q4|date=2019|publisher=Routledge|isbn=978-1351034647}}</ref> == Хусусиятҳо == * Савдои молҳо бидуни андоз (аз ҷумла боҷҳои гумрукӣ) ё дигар [[монеаҳои тиҷоратӣ]] (масалан, квотаҳои воридот ё субсидия барои истеҳсолкунандагон). * Савдои хизматрасониҳо бидуни андоз ё дигар монеаҳои тиҷоратӣ. * Набудани сиёсатҳои «тахрибкунандаи тиҷорат» (монанди андозҳо, субсидияҳо, [[regulation|танзимҳо]] ё қонунҳо), ки ба баъзе [[ширкатҳо]], хоҷагиҳо ё [[омилҳои истеҳсол]] нисбат ба дигарон бартарӣ медиҳанд. * Дастрасии танзимнашуда ба [[Market (economics)|бозорҳо]]. * Дастрасии танзимнашуда ба иттилооти бозор. * Нотавонии ширкатҳо барои таҳриф кардани бозорҳо тавассути [[инҳисор]] ё олигополияи аз ҷониби давлат ҷоришуда. * [[Созишномаҳои тиҷорӣ|Созишномаҳои тиҷоратӣ]], ки тиҷорати озодро ташвиқ мекунанд. == Иқтисод == === Моделҳои иқтисодӣ === Ду роҳи содда барои дарк кардани манфиатҳои пешниҳодшудаи тиҷорати озод истифодаи назарияи [[Дэвид Рикардо]] оид ба бартарии нисбӣ ва таҳлили таъсири боҷи гумрукӣ ё квотаи воридот мебошад. Таҳлили иқтисодӣ бо истифода аз қонуни талабот ва пешниҳод ва таъсири иқтисодии андоз метавонад манфиатҳо ва нуқсонҳои назариявии тиҷорати озодро нишон диҳад.<ref name="hartmann">[[Thom Hartmann]], ''Unequal Protection'', нашри дуюм, боби 20, саҳ. 255</ref> Аксари иқтисоддонҳо тавсия медиҳанд, ки ҳатто [[кишварҳои рӯ ба рушд]] низ сатҳи боҷҳои гумрукии худро нисбатан паст нигоҳ доранд. Бо вуҷуди ин, иқтисоддон [[Ҳа-Ҷун Чанг]], ки ҷонибдори сиёсати саноатист, бар ин назар аст, ки барои кишварҳои рӯ ба рушд сатҳҳои баландтари боҷ метавонад муфид бошад, зеро фарқияти ҳосилнокӣ байни онҳо ва кишварҳои пешрафта имрӯз хеле бештар аз он аст, ки кишварҳои пешрафта ҳангоми буданашон дар сатҳи ҳамсон бо рушди фаннӣ таҷриба карда буданд. Ба андешаи Чанг, кишварҳои камтараққикарда имрӯз бозигарони заиф дар низоми хеле рақобатпазир мебошанд.<ref name="autogenerated311">Pugel (2007), ''International Economics'', саҳ. 311—312.</ref>{{sfn|Chang|2002|p={{pn|date=August 2025}}}} Далелҳои муқобил ба ин дидгоҳ чунинанд: кишварҳои рӯ ба рушд метавонанд технологияҳоро аз хориҷ қабул кунанд, дар ҳоле ки кишварҳои пешрафта маҷбур буданд технологияҳои навро худ эҷод намоянд; ҳамчунин, кишварҳои рӯ ба рушд метавонанд ба бозорҳои содиротӣ фурӯшанд, ки аз ҳама бозорҳои асри XIX хеле сарватмандтаранд. Агар асоснокии асосии ҷорӣ кардани боҷ [[ҳавасмандсозии соҳаҳои навтаъсис]] бошад, он бояд ба қадре баланд бошад, ки молҳои истеҳсоли дохилӣ тавонанд бо молҳои воридотӣ рақобат кунанд. Ин назария, ки бо номи саноатикунонии ивазкунии воридот маъруф аст, имрӯз барои аксари кишварҳои рӯ ба рушд то ҳадди зиёд бесамар шуморида мешавад.<ref name="autogenerated311"/> ==== Таърифаҳо ==== [[Акс:EffectOfTariff.svg|thumb|upright=1.5|Минтақаҳои сурхи равшан талафоти софи ҷомеаро нишон медиҳанд, ки дар натиҷаи мавҷудияти боҷ ба вуҷуд меояд.{{citation needed|date=November 2024}}]] Диаграммаи тарафи рост таъсири ҷорӣ кардани боҷи воридотиро ба як моли тахайюлӣ таҳлил мекунад. Пеш аз боҷ, нархи мол дар бозори ҷаҳонӣ ва бинобар ин дар бозори дохилӣ P_world аст. Боҷ нархи дохилиро то P_tariff боло мебарад. Нархи баландтар боиси афзоиши истеҳсоли дохилӣ аз Q_S1 то Q_S2 ва коҳиши истеъмоли дохилӣ аз Q_C1 то Q_C2 мегардад.<ref name="stockman">Alan C. Stockman, ''Introduction to Economics'', нашри дуюм, боби 9.</ref><ref name="Mankiw">[[N. Gregory Mankiw]], ''Macroeconomics'', нашри панҷум, боби 7.</ref> Ин раванд се таъсир ба некӯаҳволии иҷтимоӣ мерасонад. Истеъмолкунандагон зиён мебинанд, зеро изофаи истеъмолкунанда (минтақаи сабз) кам мешавад. Истеҳсолкунандагон бурд мекунанд, зеро изофаи истеҳсолкунанда (минтақаи зард) зиёд мегардад. Ҳукумат инчунин даромади иловагии андоз (минтақаи кабуд) ба даст меорад. Бо вуҷуди ин, талафоти истеъмолкунандагон аз фоидаи истеҳсолкунандагон ва ҳукумат бештар аст. Ҳаҷми ин талафоти ҷамъиятӣ бо ду секунҷаи гулобӣ нишон дода мешавад. Бартараф кардани боҷ ва гузаштан ба тиҷорати озод барои ҷомеа фоидаи холис меорад.<ref name="stockman"/><ref name="Mankiw"/> Таҳлили қариб ҳамсон аз нигоҳи як кишвари истеҳсолкунандаи холис низ натиҷаҳои монанд медиҳад. Аз нигоҳи он кишвар, боҷ истеҳсолкунандагонро зиёнрасон ва истеъмолкунандагонро бурднок мекунад, аммо талафоти истеҳсолкунандагон аз фоидаи истеъмолкунандагон бештар аст (дар ин ҳолат даромади андоз вуҷуд надорад, зеро кишвар боҷ ҷамъ намекунад). Таҳлилҳои шабеҳ нишон медиҳанд, ки боҷҳои содиротӣ, квотаҳои воридотӣ ва квотаҳои содиротӣ низ қариб ҳамон натиҷаҳоро медиҳанд. Дар баъзе ҳолатҳо истеъмолкунандагон бурд мекунанд ва истеҳсолкунандагон зиён мебинанд, дар ҳолатҳои дигар баръакс мешавад. Аммо ҷорӣ кардани маҳдудиятҳои тиҷоратӣ дар маҷмӯъ ба талафоти холиси ҷамъиятӣ меорад, зеро зиёнҳои маҳдудиятҳои тиҷоратӣ аз фоидаҳояшон бештар аст. Тиҷорати озод бурдкунандагон ва зиёндидагон эҷод мекунад, аммо назария ва далелҳои таҷрибавӣ нишон медиҳанд, ки фоидаҳои тиҷорати озод аз зиёнҳояш зиёдтаранд. Тадқиқоти соли 2021 нишон дод, ки дар 151 кишвар дар давраи 1963—2014 «афзоиши боҷҳо бо коҳиши пойдор, аз ҷиҳати иқтисодӣ ва оморӣ назаррас дар ҳаҷми истеҳсоли дохилӣ ва ҳосилнокӣ, инчунин бо болоравии бекорӣ ва нобаробарӣ, қадршавии қурби воқеии асъор ва тағйироти ночизи тавозуни тиҷоратӣ вобаста мебошад».<ref>{{cite journal|last1=Furceri|first1=Davide|last2=Hannan|first2=Swarnali A|last3=Ostry|first3=Jonathan D|last4=Rose|first4=Andrew K|title=The Macroeconomy After Tariffs|journal=The World Bank Economic Review|date=9 May 2022|volume=36|issue=2|pages=361–381|doi=10.1093/wber/lhab016}}</ref> ==== Технология ва инноватсия ==== Моделҳои иқтисодӣ нишон медиҳанд, ки тиҷорати озод ба қабули васеътари технологияҳо ва рушди инноватсия мусоидат мекунад.<ref>{{cite journal|last1=Perla|first1=Jesse|last2=Tonetti|first2=Christopher|last3=Waugh|first3=Michael E.|title=Equilibrium Technology Diffusion, Trade, and Growth|journal=American Economic Review|date=January 2021|volume=111|issue=1|pages=73–128|doi=10.1257/aer.20151645}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Eaton|first1=Jonathan|last2=Kortum|first2=Samuel|title=Technology, Geography, and Trade|journal=Econometrica|date=September 2002|volume=70|issue=5|pages=1741–1779|doi=10.1111/1468-0262.00352|jstor=3082019}}</ref> ==== Ҳосилнокӣ ва некӯаҳволӣ ==== Тадқиқоти соли 2023 дар маҷаллаи ''Journal of Political Economy'' муайян кард, ки коҳиши хароҷҳои тиҷоратӣ аз соли 1980 ба ин сӯ боиси афзоиши ҳосилнокии кишоварзӣ, истеъмоли озуқаворӣ ва некӯаҳволӣ дар саросари ҷаҳон гардидааст. Фоидаҳои некӯаҳволӣ махсусан дар баъзе кишварҳои рӯ ба рушд хеле назаррас буданд.<ref>{{Cite journal|last1=Farrokhi|first1=Farid|last2=Pellegrina|first2=Heitor S.|date=2023|title=Trade, Technology, and Agricultural Productivity|journal=Journal of Political Economy|volume=131|issue=9|pages=2509–2555|doi=10.1086/724319}}</ref> == Нигаред низ == * [[Ҷаҳонишавии иқтисодӣ]] * [[Таҳримҳои иқтисодӣ]] * [[Тиҷорати одилона]] * [[Бозори озод]] * [[Озодии интихоб]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Celikkol, Ayse. «Contested cargoes: Free trade and fantasies of the global in British literature and political economy, 1814—1865» (PhD dissertation, Rice University; ProQuest Dissertations & Theses,  2006. 3261755). * Choi, Youngmi.  «Political economy of free trade agreements in China, Japan and South Korea: Sectoral and national security politics of the fta wave» (PhD dissertation, U of Wisconsin — Milwaukee; ProQuest Dissertations & Theses,  2013. 3603004). * {{cite book |title=The Encyclopedia of Libertarianism |chapter=Free Trade |date=2008 |doi=10.4135/9781412965811.n115 |isbn=978-1-4129-6580-4 }} * {{cite book |last=Medley |first=George Webb |date=1881 |title=England Under Free Trade|location=London |publisher=Cassell, Petter, Galpin & Co.|title-link=s:England under free trade }} * {{cite journal |last1=Galiani |first1=Sebastian |last2=Schofield |first2=Norman |last3=Torrens |first3=Gustavo |title=Factor Endowments, Democracy, and Trade Policy Divergence |journal=Journal of Public Economic Theory |date=February 2014 |volume=16 |issue=1 |pages=119–156 |doi=10.1111/jpet.12057 }} * Kroll John Arthur. «Strategic Cooperation and conflict. The collapse of free trade in the Nineteenth century» (PhD dissertation, Cornell University; ProQuest Dissertations & Theses,  1987. 8724179). * McLean, Donna Ruth. «The recurring issue: Clashing opinions in the Canadian free trade debates» (PhD dissertation,  Purdue University; ProQuest Dissertations & Theses,  1992. 9314039). * Nelson, Marcel. «The rise and demise of the Free Trade Area of the Americas: A case study in counter-hegemony» (PhD dissertation, Queen’s University (Canada); ProQuest Dissertations & Theses,  2012. NS28207). * Pigman, Geoffrey Allen. «Hegemony and Free Trade Policy: Britain, 1846—1914, and USA, 1944—1990» (PhD dissertation,  University of Oxford;  ProQuest Dissertations & Theses,  1992. 29183778). * Spall Richard Francis, Jr. « Reform ideas of the anti-corn-law Leaguers» (Phd dissertation. U of Illinois at Urbana-Champaign; ProQuest Dissertations & Theses,  1985. 8521884) * Trentmann, Frank.  «The erosion of free trade: Political culture and political economy in Great Britain, c. 1897—1932» (PhD dissertation,  Harvard University; ProQuest Dissertations & Theses,  1999. 9921536). {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Тиҷорати озод]] [[Гурӯҳ:Сиёсати тиҷоратӣ]] [[Гурӯҳ:Консерватизм дар Иёлоти Муттаҳида]] [[Гурӯҳ:Консерватизм дар Шоҳигарии Муттаҳида]] [[Гурӯҳ:Сиёсати иқтисодӣ]] [[Гурӯҳ:Ҷаҳонишавӣ]] [[Гурӯҳ:Либерализм]] [[Гурӯҳ:Либертарианизм]] [[Гурӯҳ:Неолиберализм]] spi17piqpjylce3vz8m2vsjk5soogcy 0 327909 1483310 1452275 2026-08-13T19:42:16Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483310 wikitext text/x-wiki Фалсафаи фанноварӣ ё технология ({{Lang-en|Philosophy of technology}}) як баррасии андешамандона (тааммулӣ) дар бораи фарзияҳо, арзишҳо, иддаоҳои донишӣ ва паёмадҳост, ки дар офаридан ва амалкардҳои инсон нуҳуфтаанд, махсусан вақте ки одамон абзорҳо, низомҳо ва равандҳоро тарҳрезӣ мекунанд, истифода мебаранд ва ташкил медиҳанд. <ref>{{Cite book|last=Pitt|first=Joseph C.|title=Doing Philosophy of Technology: Essays in a Pragmatist Spirit|url=https://archive.org/details/doingphilosophyo0003pitt|publisher=Dordrecht: Springer.|year=2011|isbn=978-9400735668|pages=xi}}</ref> Он меомӯзад, ки технология чист (берун аз маънои танҳо асбоб будан), бозёфтҳои/артефактҳои технологӣ чӣ гуна тарҳрезӣ ва истифода мешаванд ва технология аз илм ва ҳунар (касбу пеша) чӣ фарқ дорад; ҳамзамон ба саволҳои ахлоқӣ, иҷтимоӣ ва сиёсӣ мепардозад, аз ҷумла: оё технология дар баробари арзишҳо бетараф аст, масъулият барои хатарҳои технологӣ чӣ гуна бояд тақсим карда шавад ва технологияҳо рафтори инсон, фарҳанг, муносибатҳои қудрат ва тасаввуроти марбут ба дониш ва агентӣ (қобилияти амал)-ро чӣ гуна шакл медиҳанд. <ref>{{Cite web|url=https://plato.stanford.edu/entries/technology/|title=Philosophy of Technology|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|date=2009|last1=Franssen|first1=Maarten|last2=Lokhorst|first2=Gert-Jan|last3=van de Poel|first3=Ibo}}</ref> Баҳси фалсафӣ дар бораи масъалаҳои вобаста ба технология (ё гузаштагони юнонии он ''[[techne]]'') ба оғози бисёр барвақти фалсафаи ғарбӣ бармегардад.<ref name="Franssen et al.">{{cite encyclopedia|last1=Franssen|first1=Maarten|last2=Lokhorst|first2=Gert-Jan|last3=van de Poel|first3=Ibo|title=Philosophy of Technology|encyclopedia=[[The Stanford Encyclopedia of Philosophy]]|date=Spring 2010|editor-first4=Edward N.|editor-last4=Zalta|url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2010/entries/technology/|access-date=May 15, 2014}}</ref> Ибораи «фалсафаи технология» бори аввал дар охири асри XIX аз ҷониби файласуф ва ҷуғрофидони зодаи Олмон Эрнест Капп истифода шуд, ки китобе бо унвони ''Elements of a Philosophy of Technology'' (унвони олмониаш: ''Grundlinien einer Philosophie der Technik'') нашр кард.<ref name="Marquit 1995">{{cite web|url=http://www.tc.umn.edu/~marqu002/techphil.html|title=Philosophy of Technology|date=1995|last1=Marquit|first1=Erwin|access-date=25 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015061619/http://www.tc.umn.edu/~marqu002/techphil.html|archive-date=15 October 2015|url-status=dead}} Section 2, paragraph 10. Published in vol. 13 of the ''Encyclopedia of Applied Physics'' (entry "Technology, Philosophy of"), pp. 417–29. VCH Publishers, Weinheim, Germany, 1995.</ref><ref name="Kapp 1877">* [[Ernst Kapp]]: ''Grundlinien einer Philosophie der Technik. Zur Entstehungsgeschichte der Cultur aus neuen Gesichtspunkten'' (Braunschweig/Brunswick 1877, Reprint Düsseldorf 1978, Engl. Translation Chicago 1978).</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.upress.umn.edu/book-division/books/elements-of-a-philosophy-of-technology|title=Elements of a Philosophy of Technology|website=University of Minnesota Press|language=en|access-date=2022-04-09}}</ref> == Таърих == === Фалсафаи юнонӣ === Истилоҳи ғарбии «технология» аз вожаи юнонии ''[[techne]]'' (τέχνη) (санъат ё дониши ҳунармандӣ) меояд ва дидгоҳҳои фалсафӣ дар бораи технологияро метавон то решаҳои худи [[фалсафаи ғарбӣ]] пайгирӣ кард. Яке аз мавзӯъҳои маъмули дидгоҳи юнонӣ ба ''techne'' ин аст, ки он ҳамчун тақлиди табиат пайдо мешавад (масалан, бофандагӣ аз тамошои тортанакҳо рушд кардааст). Файласуфони юнонӣ чун [[Ҳероклитус|Гераклит]] ва [[Демокрит]] ин назарро пазируфта буданд.<ref name="Franssen et al." /> [[Арасту]] дар асари Physics-и худ розӣ буд, ки чунин тақлид бисёр вақт рух медиҳад, аммо ҳамчунин баҳс мекард, ки ''techne'' метавонад аз табиат ҳам фаротар равад ва «он чизеро ба анҷом расонад, ки табиат наметавонад ба поён расонад».<ref>Aristotle, Physics II.8, 199a15</ref> Арасту инчунин далел овард, ки табиат (''physis'') ва ''techne'' аз ҷиҳати онтологӣ ҷудоанд, зеро ашёи табиӣ принсипи дарунии тавлид ва ҳаракат, ҳамчунин иллати ниҳоии телологӣ дарунӣ доранд. Дар ҳоле ки ''techne'' аз сабаби берунӣ ва ''telos''-и (ҳадаф ё анҷом) берунӣ шакл мегирад.<ref>Aristotle, Physics II</ref> Ашёи табиӣ барои расидан ба як анҷоме мекӯшанд ва худро бозтавлид мекунанд, дар ҳоле ки ''techne'' чунин намекунад. Дар [[Афлотун]]-и [[Timaeus (dialogue)|Timaeus]], ҷаҳон ҳамчун кори як ҳунарманди илоҳӣ (Demiurge) тасвир мешавад, ки ҷаҳонро мувофиқи шаклҳои ҷовидон офарид, ҳамон гуна ки ҳунарманд бо истифода аз нақшаҳо чизҳо месозад. Ғайр аз ин, Афлотун дар Қонун баҳс мекунад, ки кори ҳунарманд тақлиди ҳамин ҳунарманди илоҳист. === Асрҳои миёна то асри XIX === [[Акс:Francis_Bacon,_Viscount_St_Alban_from_NPG_(2).jpg|рост|мини|Сэр Фрэнсис Бэкон]] Дар давраи империяи Рум ва охири даврони бостон (дерина), муаллифон асарҳои амалӣ навиштаанд, аз ҷумла [[Витрувий]]-и {{lang|la|[[De Architectura]]}} (асри I то милод) ва [[Агрикола]]-и ''[[De re metallica|De Re Metallica]]'' (1556). Фалсафаи схоластикии асрҳои миёна одатан дидгоҳи анъанавии технология ҳамчун тақлиди табиатро нигоҳ медошт. Дар давраи Эҳё, [[Фрэнсис Бэкон]] яке аз нахустин муаллифони муосир шуд, ки дар бораи таъсири технология ба ҷомеа андеша кард. Ӯ дар асари утопиявии худ ''[[New Atlantis]]'' (1627) ҷаҳонбинии хушбинонаро пеш гузошт, ки дар он як муассисаи тахайюлӣ ([[Salomon's House]]) аз [[фалсафаи табиӣ]] ва технология истифода мебарад, то қудрати инсонро бар табиат густариш диҳад — барои беҳбуди ҷомеа, тавассути корҳое, ки шароити зиндагиро беҳтар мекунанд. Ҳадафи ин бунёди тахайюлӣ «...донистани сабабҳо ва ҳаракатҳои пинҳонии ашё; ва фарох кардани ҳудудҳои ҳокимияти инсон, то анҷом додани ҳама чизи мумкин» мебошад.{{citation needed|date=August 2015}} === Асри XIX === Файласуф ва ҷуғрофидони олмонӣ [[Эрнст Капп]], ки дар [[Техас]] зиндагӣ мекард, китоби асосии «Grundlinien einer Philosophie der Technik»-ро соли 1877 нашр намуд.<ref name="Kapp 1877" /> Капп аз фалсафаи [[Гегел, Георг Вилгелм Фридрих|Ҳегел]] сахт илҳом гирифта буд ва техника (техника/технология)-ро ҳамчун проексияи узвҳои инсон мешуморид. Дар заминаи аврупоӣ, Каппро ҳамчун асосгузори фалсафаи технология ёд мекунанд. Як мавқеи дигар, ки бештар материалистӣ буд ва дар фалсафаи технология дар асри XX хеле таъсиргузор гашт, гирди андешаҳои [[Бенҷамин Франклин]] ва [[Карл Маркс]] шакл гирифт.{{Citation needed|date=February 2012}} === Асри XX то имрӯз === Панҷ файласуфи барҷастаи аввали асри XX, ки мустақиман ба таъсири технологияи муосир ба инсоният пардохтаанд, иборатанд аз Ҷон Дюи, [[Мартин Ҳайдеггер]], [[Ҳерберт Маркузе]], [[Гюнтер Андерс]] ва [[Ҳанна Арендт]]. Ҳамаи онҳо технологияро марказӣ барои ҳаёти муосир медиданд, ҳарчанд Ҳайдеггер, Андерс,<ref># The Outdatedness of Human Beings 1. On the Soul in the Era of the Second Industrial Revolution. 1956 # The Outdatedness of Human Beings 2. On the Destruction of Life in the Era of the Third Industrial Revolution.</ref> Арендт<ref>Hannah Arendt, ''The Human Condition'', 1958.</ref> ва Маркузе нисбат ба Дьюи дудила ва интиқодӣ-тар буданд. Масъала барои Ҳайдеггер табиати пинҳони моҳияти технология буд — ''[[Gestell]]'' ё ''Enframing'' — ки барои инсон он чизеро ба миён мегузошт, ки ӯ онро бузургтарин хатар ва ҳамзамон бузургтарин имконият меномид. Асари асосии Ҳайдеггер дар бораи технология дар ''[[The Question Concerning Technology]]'' омадааст. Назарияи ''Gestell''-и ӯ дар андешаи диспозитиф таъсиргузор аст.<ref>Bird, Greg & Tusa, Giovanbattista (eds.) Dispositif: A Cartography. Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 2023.</ref> [[Детерминистони технологӣ]] ба мисли [[Жак Эллюл]] бар ин ақида буданд, ки технологияи муосир як нерӯи воҳид, якпорча ва детерминистист ва пиндоштани технология ҳамчун танҳо як асбоб иштибоҳи ҷиддӣ мебошад. Эллюл низоми ҷаҳонии технологияи муосирро ҳамчун чизе мебинад, ки бештар аз ниёзҳои самаранокӣ ва қудрати худ ангеза мегирад, на аз некӯаҳволии инсоният ё якпорчагии биосфера.<ref>{{Cite web|url=http://www.discipleshipandethics.com/technique|title=Technique|website=Discipleship & Ethics|language=en-US|access-date=2023-10-20}}</ref> === Технология ва бетарафӣ === [[Technological determinism|Детерминизми технологӣ]] ин андешаро ифода мекунад, ки «хусусиятҳои технология истифодаи онро муайян мекунанд ва нақши ҷомеаи пешрафта мутобиқ шудан ба тағйироти технологӣ ва баҳра гирифтан аз он аст».<ref>{{cite book|last1=Green|first1=Lelia|title=Technoculture|date=2001|publisher=Allen & Unwin|location=Crows Nest, Australia|page=2}}</ref> Дидгоҳи муқобил — детерминизми иҷтимоӣ — ҷомеаро барои «рушд ва ба кор бурдан»-и технологияҳо масъул мешуморад.<ref>{{cite book|last1=Green|first1=Lelia|title=Technoculture|date=2001|publisher=Allen & Unwin|location=Crows Nest, Australia|page=3}}</ref> [[Lelia Green|Лелия Грин]] бо истинод ба қатли омҳои мусаллаҳонаи ахир, ба мисли [[Port Arthur massacre (Australia)|қатли ом дар Порт-Артур]] ва [[Dunblane Massacre|қатли ом дар Данблейн]], барои нишон додани интихобии детерминизми технологӣ ва [[social determinism|детерминизми иҷтимоӣ]] истифода мекунад. Ба андешаи Грин, технологияро танҳо дар он сурат метавон як мавҷуди бетараф шумурд, ки заминаи иҷтимоӣ-фарҳангӣ ва масъалаҳои гирди технологияи мушаххас канор гузошта шаванд. Дар он ҳолат равшан мегардад, ки миёни гурӯҳҳои иҷтимоӣ ва қудрате, ки тавассути соҳибӣ ва истифодаи технологияҳо ба вуҷуд меояд, робита вуҷуд дорад. Мавқеи созгор (компатибилистӣ) миёни ин ду дидгоҳ — мавқеи ҳамтаъсирии технология аст, ки онро [[Batya Friedman|Батя Фридман]] пешниҳод кардааст; бар асоси он, нерӯҳои иҷтимоӣ ва технология якҷоя сохта мешаванд ва ҳамзамон якдигарро тағйир медиҳанд. == Ҳамчунин нигаред == * [[Диспозитив]] * [[Фармакóн]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳои беруна == ===Маҷаллаҳо=== *[https://www.springer.com/journal/13347/ Philosophy & Technology] *[https://www.springer.com/journal/10676 Ethics and Information Technology] *[http://scholar.lib.vt.edu/ejournals/SPT/ Techné: Research in Philosophy and Technology] *[https://www.igi-global.com/journal/international-journal-technoethics/1156 International Journal of Technoethics] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20250823200945/https://www.igi-global.com/journal/international-journal-technoethics/1156 |date=2025-08-23 }} *[https://www.journals.elsevier.com/technology-in-society Technology in Society] *[https://www.springer.com/journal/11948 Science and Engineering Ethics] ===Сомона=== *[https://www.ipt.gr/ Institute of Philosophy and Technology] *[http://www.spt.org/ Society for Philosophy and Technology] *[https://web.archive.org/web/20070508123420/http://commhum.mccneb.edu/PHILOS/techessay.htm Essays on the Philosophy of Technology] compiled by Frank Edler *[http://www.sapientiokracja.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=87:filozofia-techniki-problematyka-nurty-trudnoci&catid=40:rafa-lizut&Itemid=68 Filozofia techniki: problematyka, nurty, trudności] Rafal Lizut ===Барномаи омӯзишӣ=== *[https://www.utwente.nl/en/psts/ MA programme Philosophy of Science, Technology, and Society at the University of Twente in the Netherlands] {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Фалсафаи технология]] [[Гурӯҳ:Тадқиқоти илм ва технология]] [[Гурӯҳ:Тадқиқоти расонаҳо]] p6b3lr3817ea6y9p869to8ja92a5et7 0 327912 1483295 1450983 2026-08-13T19:26:15Z InternetArchiveBot 30618 Add 3 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483295 wikitext text/x-wiki [[File:Für Toleranz.jpg|thumb|Муҷассамаи ''Für Toleranz'' («ба хотири мудоро») аз ҷониби [[Volkmar Kühn]], [[Gera]], Олмон]] '''Мудоро''' ({{lang-la|tolerantia}}- сабр, қобилияти таҳаммулпазирӣ) — амалест, ки иҷоза додан ба як амал, андеша, ашё ё шахсеро дар бар мегирад, ки инсон онро писанд намекунад ё бо он розӣ нест. Олими сиёсатшинос Эндрю Р. Мёрфи мефаҳмонад, ки «мо метавонем фаҳмиши худро беҳтар созем, агар “мудоро”-ро ҳамчун маҷмӯи кунишҳои иҷтимоӣ ё сиёсӣ ва “таҳаммулпазирӣ”-ро ҳамчун маҷмӯи муносибатҳо таъриф кунем».<ref name="Murphy">{{Cite journal |last=Murphy |first=Andrew R. |year=1997 |title=Tolerance, Toleration, and the Liberal Tradition |journal=Polity |publisher=The University of Chicago Press Journals |volume=29 |issue=4 |pages=593–623 |doi=10.2307/3235269 |jstor=3235269 |s2cid=155764374}}</ref> ''[[Фарҳанги Random House]]'' мудороро чунин таъриф мекунад: «муносибати одилона, объективӣ ва муҷоз нисбат ба касоне, ки андешаҳо, эътиқодҳо, кунишҳо, мансубияти нажодӣ ё қавмии онҳо ва ғайра аз шахси дигар фарқ мекунад».<ref>{{Cite web |title=Definition of tolerance|url=https://www.dictionary.com/browse/tolerance |access-date=2 January 2023 |website=dictionary.com |language=en}}</ref> [[Фарҳанги Merriam-Webster|''Фарҳанги'' Merriam-Webster]] мудороро ҳам бо маънои «таҳаммул кардан ба чизи номатлуб» ва ҳам бо бепарвоӣ ё нокомӣ дар пешгирӣ ё сабук кардани он рабт медиҳад.<ref>Merriam-Webster Dictionary, [https://www.merriam-webster.com/thesaurus/tolerate tolerate verb], accessed 13 February 2024</ref> Ҳар дуи ин мафҳумҳо андешаи дигар будан (alterity)-ро дар бар мегиранд: ҳолати «дигарӣ».<ref name="van Doorn">{{Cite journal |last=van Doorn |first=Marjoka |year=2014 |title=The nature of tolerance and the social circumstances in which it emerges |volume=62 |number=6|pages=905–927 |journal=Current Sociology|doi=10.1177/0011392114537281 }}</ref> Ғайр аз мудоро, роҳҳои дигари муносибат бо «дигар» низ вуҷуд доранд. Аз ин рӯ, дар баъзе ҳолатҳо мудоро ҳамчун «фазилати нокомил» арзёбӣ шудааст, зеро он қабули чизҳоеро дар бар мегирад, ки беҳтар буд бартараф шаванд.{{r|van Doorn}} Аз ин лиҳоз, мудороро наметавон ҳамчун неъмати умумибашарӣ таъриф кард ва бисёр мавридҳои татбиқ ва истифодаи он ҳамоно баҳсбарангез боқӣ мемонанд.{{r|van Doorn|page=2}} Мудорои динӣ метавонад танҳо «таҳаммул ва иҷозате бошад, ки пайравони дини ҳукмрон ба дигар динҳо медиҳанд, то вуҷуд дошта бошанд, ҳатто агар онҳо ҳамчун паст, иштибоҳӣ ё зараровар баррасӣ шаванд».<ref name="Zagorin">{{Cite book |last=Zagorin |first=Perez |title=How the Idea of Religious Toleration Came to the West |url=https://archive.org/details/howideaofreligio0000zago |year=2003 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-09270-6 |location=Princeton, N.J. |oclc=50982270}}</ref> Таърихан, аксари рӯйдодҳо ва навиштаҳо дар бораи мудорои динӣ ба мақоми [[ақаллият]] ва андешаҳои мухолиф нисбат ба [[дини давлатӣ|дини ҳукмрон]] марбут буданд;<ref>{{Cite magazine |last=Vahland |first=Joachim |year=2017 |title=Tolerance discourses |magazine=Zeno |issue=37 |pages=7–25}}</ref> аммо дин падидаи иҷтимоӣ низ ҳаст ва амалияи мудоро ҳамеша ҷанбаи сиёсӣ доштааст.<ref name="Gervers">{{Cite book |title=Tolerance and Intolerance: Social Conflict in the Age of the Crusades |publisher=Syracuse University Press |year=2001 |isbn=978-0-8156-2869-9 |editor-last=Gervers |editor-first=Peter |editor-last2=Gervers |editor-first2=Michael |editor-last3=Powell |editor-first3=James M.}}</ref>{{rp|xiii}} Мудоро мавҷудияти ихтилофро дар бораи масъалаи муҳиме пешбинӣ мекунад, ки онро бидуни муроҷиат ба ҷанг ё зӯроварӣ бо музокироти оддӣ ҳал кардан номумкин аст.{{citation needed|date=August 2023}} Тавре ки устоди сиёсат Катриона МакКиннон мефаҳмонад, дар масъалаҳое чун «чӣ гуна беҳтар зиндагӣ кардан, чӣ дуруст андешидан, ҷомеаи идеалии сиёсӣ ё роҳи ҳақиқии наҷот», ҳеч миқдор музокира ва созиш тарафҳоро ба мувофиқа намеорад, магар он ки яке аз онҳо аз ӯҳдадориҳое, ки худи ихтилофро ба вуҷуд овардаанд, даст кашад. Чунин ихтилофҳо заминаи мудороро фароҳам меоранд ва дар ҷомеа доимӣ ҳастанд.<ref name="McKinnon">{{Cite book |last=McKinnon |first=Catriona |title=Toleration: A Critical Introduction |url=https://archive.org/details/tolerationcritic0000mcki |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-32289-8 |location=New York}}</ref>{{rp|6}} «Зарурият ва аҳаммияти ин масъала комилан равшан аст: бидуни таҳаммулпазирӣ, ҷомеаҳое, ки гуногунандешӣ, баробарӣ ва сулҳро қадр мекунанд, наметавонанд пойдор бимонанд».<ref>{{cite book|last=Vogt|first=W.P.|year=1997|title=Tolerance & Education: Learning to Live with Diversity and Difference|url=https://archive.org/details/toleranceeducati0000vogt_u5p0|location=Thousand Oaks, Calif.|publisher=Sage Publications, Inc.}}</ref>{{r|van Doorn|page=1}} Баррасии таърихи мудоро амалияи онро дар фарҳангҳои гуногун дар бар мегирад. Мудоро ба як принсипи роҳнамо табдил ёфта, дар сиёсат, ҷомеа, дин ва қавмият аҳаммияти муосир пайдо кардааст. ==Этимология== Ин калима аз [[лотинӣ]] {{lang|la|tolerans}} (сифати феълӣ аз {{lang|la|tolerare}}; «бардоштан, таҳаммул кардан») сарчашма мегирад. Вожаи {{lang|frm|tolerance}} бори аввал дар [[фаронсавии миёна]] дар асри 14 ва дар [[англисии ибтидоии нав]] дар аввали асри 15 истифода шудааст.<ref>{{Cite web |title=tolerance (n.) |url=https://www.etymonline.com/word/tolerance#etymonline_v_15343 |access-date=19 November 2018 |website=[[Online Etymology Dictionary]]}}</ref> Вожаи ''мудоро'' (toleration) дар англисӣ аввалин бор дар солҳои 1510 бо маънои «иҷозате, ки аз ҷониби ҳокимият дода мешавад» аз фаронсавии {{lang|fr|tolération}} (аз решаи лотинии {{lang|la|tolerare}}) истифода шуда, дар солҳои 1580 ба маънои «таҳаммул, сабр» гузашт.<ref name="toleration (n.)">{{Cite web |title=toleration (n.) |work=[[Online Etymology Dictionary]] |url=https://www.etymonline.com/word/toleration#etymonline_v_15344 |access-date=19 November 2018}}</ref> Андешаи мудорои динӣ ба Себастиан Кастелло ва инчунин ба [[Қонуни мудоро 1688]] марбут аст.<ref name="Zagorin" /><ref name="toleration (n.)" /> ==Ҳамчунин нигаред== * [[Рӯзи байналмилалии таҳаммулпазирӣ]] * [[Табъизи динӣ]] * [[Таҳаммулнопазирии динӣ]] * [[Озодии динӣ]] ==Эзоҳ== {{эзоҳ}} {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Таҳаммулпазирӣ]] [[Гурӯҳ:Дин ва сиёсат]] [[Гурӯҳ:Ҳуқуқи башар]] [[Гурӯҳ:Мафҳумҳои иҷтимоӣ]] jitmp25rntbc3h83yv6pkozxvzgqosm 0 328216 1483335 1471119 2026-08-13T21:09:00Z InternetArchiveBot 30618 Add 3 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483335 wikitext text/x-wiki [[Акс:Passports-assorted.jpg|thumb|upright=1.2|Дар самти соат, аз чапи боло: шиносномаҳои оддии Ҳолланд, шиносномаҳои дипломатии Непал, хадамоти чинӣ ва шиносномаҳои оддии Лаҳистон]] '''Шиноснома''' ({{Lang-en|passports}}) - ҳуҷҷати расмии [[сафар]] аст, ки аз ҷониби ҳукумат дода мешавад ва шахсият ва шаҳрвандии шахсиро барои сафарҳои байналмилалӣ тасдиқ мекунад.<ref>{{cite web|title=Definition of Passport|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/passport|access-date=2024-05-18|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref>Шиноснома ба дорандаи он имкон медиҳад, ки ба кишвари хориҷӣ ворид шавад ва муваққатан дар он зиндагӣ кунад, ба кӯмак ва ҳимояи маҳаллӣ дастрасӣ пайдо кунад ва аз ҳукумати худ кумаки консулӣ гирад. Илова бар осон кардани [[сафар]], шиносномаҳо механизми калидии амнияти [[марз]] ва танзими [[муҳоҷират]] мебошанд; онҳо инчунин метавонанд ҳамчун ҳуҷҷатҳои шахсият барои мақсадҳои гуногуни дохилӣ хидмат кунанд. [[Ҳуҷҷат|Ҳуҷҷатҳои]] сафарии аз ҷониби [[давлат]] додашуда аз замонҳои қадим ба шакле вуҷуд доштанд; шиносномаи муосир дар соли 1920 ба таври умум қабул ва стандартизатсия карда шуд. Шиноснома шакли китобчаеро дорад, ки ном ва нишони ҳукумати содиркунандаро дар бар мегирад ва маълумоти тарҷумаи ҳоли шахс, аз ҷумла ному насаб, акс, ҷой ва санаи таваллуд ва имзои ӯро дар бар мегирад. Шиноснома дар кишвари боздидшаванда ягон [[ҳуқуқ]] эҷод намекунад ва ба кишвари содиркунанда ягон ӯҳдадорӣ намегузорад; баръакс, он ба мақомоти ҳукумати хориҷӣ дар бораи шахсияти доранда ва ҳуқуқи сафар шаҳодат медиҳад ва саҳифаҳоеро барои гузоштани мӯҳрҳои вуруд ва хуруҷ ва раводидҳои сафарӣ дастрас мекунад - тасдиқномаҳое, ки ба шахс имкон медиҳанд, ки барои муддати муайян ва дар шароити муайян ба кишвар ворид шавад ва муваққатан зиндагӣ кунад. Аз [[соли 1998]] инҷониб, бисёр кишварҳо ба шиносномаҳои биометрӣ гузаштаанд, ки дорои микрочипи дарунсохт барои осон кардани аутентификатсия ва муҳофизат аз шиносномаи қалбакӣ мебошанд. <ref name="law companion">{{cite book|editor1=Cane, P|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199290543.001.0001/acref-9780199290543-e-1616|title=The New Oxford Companion to Law|editor2=Conaghan, J|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=9780199290543|location=London|author-link=Passport|name-list-style=amp}}</ref> As of July 2024, over 150 jurisdictions issue such "e-passports";<ref>{{cite web|url=https://www.thalesgroup.com/en/markets/digital-identity-and-security/government/passport/electronic-passport-trends|title=The electronic passport in 2021 and beyond|website=Thales Group}}</ref> То моҳи июли [[соли 2024]], зиёда аз 150 [[қаламрав]] чунин "шиносномаҳои электронӣ"-ро медиҳанд; шиносномаҳои ғайрибиометрии қаблан додашуда одатан то ба охир расидани мӯҳлат эътибор доранд. Ҳуқуқи гирифтани шиноснома вобаста ба салоҳият фарқ мекунад, гарчанде ки шаҳрвандӣ шарти асосии маъмулӣ аст. Аммо, шиноснома метавонад ба шахсоне дода шавад, ки мақом ё ҳуқуқҳои пурраи шаҳрвандиро надоранд, ба монанди шаҳрвандони Амрико ё Бритониё. Ба ҳамин монанд, ба баъзе гурӯҳҳои афрод, ба монанди дипломатҳо ва мансабдорони давлатӣ, шиносномаҳои махсусе дода мешаванд, ки ҳуқуқ ва имтиёзҳои муайян, ба монанди масунияти дипломатиӣ аз боздошт ё таъқиб, медиҳанд.<ref>Cane, P, ed. (2008). The New Oxford Companion to Law. London: Oxford University Press. ISBN 9780199290543.</ref> Гарчанде ки шиносномаҳо одатан аз ҷониби ҳукуматҳои миллӣ дода мешаванд, баъзе ниҳодҳои зермиллӣ ваколат доранд, ки ба шаҳрвандоне, ки дар ҳудуди онҳо зиндагӣ мекунанд, шиноснома диҳанд. Илова бар ин, дигар намудҳои ҳуҷҷатҳои сафар метавонанд нақши монандро ба шиносномаҳо иҷро кунанд, аммо ба талабот, мақсадҳо ё маҳдудиятҳои гуногуни ҳуқуқӣ дучор мешаванд. [[Акс:Aeroport de dubai terminal 3 egate (echecking of passport).jpg|thumb|Назорати шиноснома дар фурудгоҳи байналмилалии Дубай]] ==Таърих== === Этимология ва пайдоиш === Манбаъҳои этимологӣ нишон медиҳад, ки истилоҳи "шиноснома" метавонад аз ҳуҷҷате гирифта шавад, ки баъзе давлатҳои асримиёнагии Италия барои гузаштан аз бандари ҷисмонӣ (италиявӣ passa porto, "гузаштан аз бандар") ё дарвоза (италиявӣ passa porte, "гузаштан аз дарвозаҳо")-и шаҳр ё қаламрави девордор талаб мекарданд. Чунин ҳуҷҷатҳо аз ҷониби мақомоти маҳаллӣ ба сайёҳони хориҷӣ дода мешуданд - бар хилофи шаҳрвандони маҳаллӣ, чунон ки амалияи муосир аст - ва умуман рӯихати шаҳракҳо ва маҳалҳоеро дар бар мегирифтанд, ки ба дорандаи ҳуҷҷати иҷозатномаи вуруд ё гузаштан аз онҳо дода шуда буд. Умуман, ҳуҷҷатҳо барои сафар ба бандарҳои баҳрӣ, ки нуқтаҳои тиҷорати кушода ҳисобида мешуданд, талаб карда намешуданд, аммо ҳуҷҷатҳо барои гузаштан аз назорати бандарҳо ва сафар аз бандарҳои баҳрӣ ба дохили кишвар талаб карда мешуданд. <ref>{{cite book |author=George William Lemon |url=https://books.google.com/books?id=RHwCAAAAQAAJ |title=English etymology; or, A derivative dictionary of the English language |year=1783 |page=[https://books.google.com/books?id=RHwCAAAAQAAJ&pg=PT397 397]}} said that ''passport'' may signify either a permission to pass through a ''portus'' or gate, but noted that an earlier work had contained information that a traveling warrant, a permission or license to pass through the whole dominions of any prince, was originally called a ''pass par tout''.</ref><ref>{{cite book |author=James Donald |url=https://books.google.com/books?id=agA_AAAAcAAJ |title=Chamber's etymological dictionary of the English language |publisher=W. and R. Chambers |year=1867 |pages=[https://books.google.com/books?id=agA_AAAAcAAJ&pg=PA366 366] |quote=passport, pass'pōrt, ''n.'' orig. permission ''to pass'' out of ''port'' or through the gates; a written warrant granting permission to travel.}}</ref> Гузариш аз назорати хусусӣ ба давлатӣ бар ҳаракат ҷанбаи муҳими гузариш аз феодализм ба капитализм буд. Ӯҳдадориҳои ҷамъиятӣ барои расонидани кӯмак ба камбизоатон манбаи муҳими хоҳиши назорат бар ҳаракат буданд.<ref>{{Cite book |last1=Lopez |first1=Robert Sebationo |title=Medieval Trade in the Mediterranean World: Illustrative Documents |last2=W. Raymond |first2=Irving |publisher=Columbia University Press |year=2001 |isbn=9780231123563 |pages=36–39}}</ref> The transition from private to state control over movement was an essential aspect of the transition from [[feudalism]] to [[capitalism]]. Communal obligations to provide [[poor relief]] were an important source of the desire for controls on movement. == Пешгузаштаҳо == Яке аз аввалин истинодҳои маъруф ба коғазҳо, ки нақши монанд ба шиносномаро дошт, дар Китоби Муқаддаси Ибронӣ мавҷуд аст. Наҳемё 2:7–9, ки тақрибан аз соли 450-ум пеш аз милод, сарчашма мегирад, гуфта мешавад, ки Наҳемё, як мансабдори хидматгори шоҳ [[Ардашери I]]-и Форс, аз ӯ иҷозат пурсид, ки ба [[Яҳудо ва Самораҳ]] сафар кунад; [[подшоҳ]] иҷозат дод ва ба ӯ номае дод, ки дар он «ба ҳокимони он тарафи дарё» хоҳиш карда мешавад, ки ҳангоми сафараш аз сарзамини онҳо роҳи бехатарро интихоб кунанд. Дар матни сиёсии қадимаи Ҳиндустон «Арташастра» ([[асри III]] пеш аз милод) рухсатномаҳое зикр шудаанд, ки барои вуруд ва хуруҷ аз кишвар ба андозаи як маша барои ҳар як рухсатнома дода мешуданд ва вазифаҳои Мудрадхякша ( lit. « Mudrādhyakṣa »)-ро тавсиф мекунанд.), ки бояд пеш аз ворид шудан ё баромадан аз [[деҳот]] иҷозатномаҳои мӯҳршуда диҳанд. Шиносномаҳо қисми муҳими [[маъмурият|маъмурияти]] [[Чин]] буданд, агар дар сулолаи Тсин набошанд. Онҳо тафсилоти ба монанди синну сол, қад ва хусусиятҳои баданро талаб мекарданд. <ref>{{Cite book |editor-last1=Nylan |editor-first1=Michael |editor-last2=Loewe |editor-first2=Michael |title=China's early empires: a re-appraisal |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521852975 |location=Cambridge |pages=297, 317–318 |oclc=428776512 | ol=OL24864515M | editor-link1= Michael Nylan | editor-link2= Michael Loewe | lccn=2011378715 }}</ref> Ин шиносномаҳо ({{Lang-zh|t=傳|hp=zhuan|labels=no}}) қобилияти шахсро барои ҳаракат дар саросари [[шаҳристон|шаҳристонҳои]] имперотурӣ ва тавассути нуқтаҳои назорат муайян мекарданд. Ҳатто кӯдакон ба шиносномаҳо ниёз доштанд, аммо кӯдакони яксола ё камтар аз он, ки дар нигоҳубини модарашон буданд, шояд ба онҳо ниёз надоштанд. Дар [[Хилофат|Хилофати Исломии]] асримиёнагӣ, як навъи шиносномаи ''баръаъ'' буд, ки ҳуҷҷатҳои андозҳои пардохтшуда буд. Танҳо ба одамоне, ки закот (барои [[мусулмон]]он ) ё ҷизя (барои аҳли зимма )-ро пардохт мекарданд, иҷозат дода мешуд, ки ба минтақаҳои гуногуни [[Хилофат]] сафар кунанд; аз ин рӯ, шиносномаи ''баръаъ'' - «шиносномаи асосӣ» буд.<ref>{{Cite book|title=The Jews of Medieval Islam: Community, Society, and Identity|url=https://archive.org/details/jewsofmedievalis0000unse|first=Daniel|last= Frank| publisher =[[Brill Publishers]]|year=1995|isbn=90-04-10404-6|page=[https://archive.org/details/jewsofmedievalis0000unse/page/6 6]}}</ref> [[Подшоҳ|Подшоҳи]] [[Англия]] Ҳенри V барои ихтироъ кардани он чизе, ки баъзеҳо онро аввалин шиносномаи бритониёӣ дар маънои муосир мешуморанд, ҳамчун воситаи кӯмак ба шаҳрвандонаш барои исботи шахсияти худ дар сарзаминҳои хориҷӣ эътироф мекунад. Аввалин истинод ба ин ҳуҷҷатҳо дар Қонуни Порлумони [[соли 1414]] мавҷуд аст. Дар [[соли 1540]], додани ҳуҷҷатҳои сафар дар Англия ба вазифаи Шӯрои Махфии Англия табдил ёфт ва тақрибан дар ҳамин вақт истилоҳи "шиноснома" истифода шуд. Дар [[соли 1794]], додани шиносномаҳои бритониёӣ ба вазифаи Дафтари Котиби Давлатӣ табдил ёфт. <ref name="brief history">[https://www.theguardian.com/travel/2006/nov/17/travelnews A brief history of the passport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191009193215/https://www.theguardian.com/travel/2006/nov/17/travelnews |date=2019-10-09 }} – The Guardian</ref> Дар Имперотурии Муқаддаси Рум Парлумони Империяи Аугсбург дар [[соли 1548]] аз мардум талаб мекард, ки [[ҳуҷҷат|ҳуҷҷатҳои]] имперотуриро барои сафар бо хатари бадарғаи доимӣ нигоҳ доранд. Дар [[соли 1791]], Людовики XVI ҳангоми сафари худ ба Варенн худро ҳамчун хизматгор ниқоб мекард, зеро шиносномаҳои ашрофон одатан як қатор шахсонро аз рӯи вазифаашон номбар мекарданд, аммо бидуни тавсифи бештар. Пеш аз [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]], дар аксари ҳолатҳо танҳо мардони болиғ метавонистанд шиноснома гиранд; агар аъзои оилаи онҳо бо онҳо сафар мекарданд, дар шиносномаи онҳо навишта мешуданд. Ҳатто агар зани шавҳардор шиносномаи худро дошта бошад ҳам, вай бе ҳузури шавҳараш онро истифода бурда наметавонист.<ref>{{cite book |last1=Bixby |first1=Patrick |title=License to Travel: A Cultural History of the Passport |url=https://archive.org/details/licensetotravelc0000bixb |date=2023 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-39789-7}}</ref> == Рушди муосир == Густариши босуръати инфрасохтори роҳи оҳан ва сарватманд дар [[Аврупо]], ки аз нимаи асри нуздаҳум сар карда буд, боиси афзоиши назарраси ҳаҷми сафарҳои байналмилалӣ ва дар натиҷа коҳиши беназири низоми шиноснома дар тӯли тақрибан сӣ сол пеш аз [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]] гардид. Суръати қатораҳо, инчунин шумораи мусофироне, ки аз марзҳои гуногун убур мекарданд, иҷрои қонунҳои шиносномаро душвор гардонид. Вокуниши умумӣ сабук кардани талаботи шиноснома буд.<ref>{{cite web|title= History of Passports|work= Government of Canada|date= 10 April 2014|url= https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/canadians/celebrate-being-canadian/teachers-corner/history-passports.html|access-date= April 7, 2018}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Дар нимаи охири асри нуздаҳум ва то [[Ҷанги якуми ҷаҳонӣ]], барои сафар дар дохили Аврупо шиносномаҳо умуман талаб карда намешуданд ва убури марз як тартиби нисбатан содда буд. Дар натиҷа, нисбатан кам одамон шиноснома доштанд. Дар давраи Ҷанги якуми ҷаҳонӣ, ҳукуматҳои [[Аврупо]] бо сабабҳои амниятӣ ва назорат кардани муҳоҷирати афроде, ки дорои малакаҳои муфид ҳастанд, талаботи шиносномаи марзиро ҷорӣ карданд. Ин назоратҳо пас аз ҷанг боқӣ монданд ва ба як тартиби стандартӣ, гарчанде баҳсбарангез табдил ёфтанд. Сайёҳони бритониёии солҳои 1920, махсусан дар бораи аксҳои замимашуда ва тавсифҳои ҷисмонӣ, ки ба назари онҳо боиси "беинсофӣ" шудаанд, шикоят мекарданд<ref>{{Cite book |last=Marrus |first=Michael Robert |title=The unwanted : European refugees in the twentieth century |url=https://archive.org/details/unwanted00mich |date=1985 |publisher=Oxford University Press |others=Mazal Holocaust Collection |isbn=0-19-503615-8 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/unwanted00mich/page/95 95] |oclc=12344863}}</ref>Қонун дар бораи шаҳрвандии Бритониё ва мақоми шаҳрвандони хориҷӣ соли 1914 қабул шуд, ки мафҳумҳои шаҳрвандиро ба таври возеҳ муайян кард ва шакли буклети шиносномаро эҷод кард. Он инчунин доштани аксҳоро дар шиноснома ҳатмӣ гардонид. Дар [[соли 1920]], Лигаи Миллатҳо конфронс оид ба шиносномаҳо, Конфронси [[Порис]] оид ба шиносномаҳо ва расмиёти гумрукӣ ва чиптаҳои тавассути роҳ баргузор кард. Дар натиҷаи ин конфронс дастурҳои шиноснома ва тарҳи умумии китобча таҳия шуданд, ки баъдан конфронсҳо дар солҳои 1926 ва 1927 баргузор шуданд. Лигаи Миллатҳо аз соли 1922 то 1938 ба гурезаҳои бешаҳрванд шиносномаҳои Нансен дод.<ref>{{Cite book | publisher = League of Nations Secretariat, Information Section | url = https://bl-libg-doghill.ads.iu.edu/league-web/book/p63.html | chapter = League of Nations 'International' or 'Standard' passport design |title =Illustrated album of the League of Nations|date=1926 | place = Geneva | page=63| access-date = 2010-06-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110719215005/https://bl-libg-doghill.ads.iu.edu/league-web/book/p63.html | archive-date = 2011-07-19 | url-status = dead }}</ref> Дар ҳоле ки [[Созмони Милали Муттаҳид]] [[соли 1963]] конфронси сайёҳӣ баргузор кард, аммо дар натиҷа ягон дастури шиноснома ба даст наомад. Стандартикунонии шиносномаҳо соли 1980 таҳти сарпарастии ICAO ба вуҷуд омад. Стандартҳои ICAO стандартҳоеро дар бар мегиранд, ки барои шиносномаҳои хондашавандаи мошинӣ пешбинӣ шудаанд .<ref>{{cite web |title=Welcome to the ICAO Machine Readable Travel Documents Programme |url=http://www.icao.int/Security/mrtd/Pages/default.aspx |publisher=ICAO |access-date=2012-09-06}}</ref> Чунин шиносномаҳо соҳае доранд, ки дар он баъзе аз маълумоте, ки дар шакли матнӣ навишта шудаанд, ҳамчун сатрҳои аломатҳои ҳарфӣ-рақамӣ навишта мешаванд, ки ба тарзе барои шинохти оптикии аломатҳо мувофиқанд. Ин ба нозирони марзи давлатӣ ва дигар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ имкон медиҳад, ки ин шиносномаҳоро зудтар коркард кунанд, бе он ки маълумотро дастӣ ба компютер ворид кунанд. Стандарти навтар барои шиносномаҳои [[биометрия|биометрӣ]] мебошад. Инҳо дорои [[биометрия]] барои тасдиқи шахсияти мусофирон мебошанд. Маълумоти муҳими шиноснома дар чипи хурди компютерии RFID, ба монанди маълумоте, ки дар кортҳои интеллектуалӣ нигоҳ дошта мешавад, нигоҳ дошта мешавад. Мисли баъзе кортҳои интеллектуалӣ, тарҳи китобчаи шиноснома барои чипи дарунсохт, ки метавонад маълумоти имзои рақамиро барои таъмини якпорчагии шиноснома ва маълумоти [[биометрия|биометрӣ]] нигоҳ дорад, талаб мекунад. ICAO Doc 9303 Ҳуҷҷатҳои сафари хондашавандаи мошинӣ, стандарти техникӣ барои шиносномаҳои хондашавандаи мошинӣ, нашр мекунад. Аз нигоҳи таърихӣ, салоҳияти қонунии додани шиносномаҳо бар асоси салоҳияти иҷроияи ҳар як кишвар асос ёфтааст. Баъзе принсипҳои ҳуқуқӣ инҳоянд: аввал, шиносномаҳо аз номи давлат дода мешаванд; дуюм, ҳеҷ шахс ҳаққи қонунии додани шиносномаро надорад; сеюм, ҳукумати ҳар як кишвар ҳангоми истифодаи салоҳияти иҷроияи худ салоҳияти пурра ва бемаҳдуд барои рад кардани додани шиноснома ё бекор кардани он дорад; ва чорум, салоҳияти охирин мавриди баррасии судӣ қарор намегирад. Аммо, олимони ҳуқуқшинос, аз ҷумла А.Ҷ. Аркелиан, изҳор доштанд, ки таҳаввулот дар қонуни конститутсионии кишварҳои демократӣ ва қонуни байналмилалӣ, ки ба ҳамаи кишварҳо татбиқ мешаванд, ҳоло ин асосҳои таърихиро ҳам кӯҳна ва ҳам ғайриқонунӣ мегардонанд.<ref>Arkelian, A.J. "The Right to a Passport in Canadian Law." ''The Canadian Yearbook of International Law'', Volume XXI, 1983. Republished in November 2012 in Artsforum Magazine at http://artsforum.ca/ideas/in-depth {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202033527/http://artsforum.ca/ideas/in-depth |date=2013-12-02 }}</ref><ref>Arkelian, A.J. "Freedom of Movement of Persons Between States and Entitlement to Passports". ''Saskatchewan Law Review'', Volume 49, No. 1, 1984–85.</ref> <gallery> Arabic papyrus with an exit permit, dated January 24, 722 CE, pointing to the regulation of travel activities. From Hermopolis Magna, Egypt.jpg|Arabic papyrus with an exit permit, dated January 24, 722 AD, pointing to the regulation of travel activities. From Hermopolis Magna, Egypt First Japanese passport 1866.jpg|First [[Japanese passport]], issued in 1866 Italian passport 1872.jpg|Italian passport, issued in 1872 QingPassport.jpg|Chinese passport from the [[Qing dynasty]], 24th Year of the Guangxu Reign, 1898 Ottoman-russian-empire-passport.jpg|An [[Ottoman Empire|Ottoman]] passport (passavant) issued to a [[Russian Empire|Russian]] subject dated July 24, 1900 WW2 Spanish official passport.jpg|[[World War II]] Spanish official passport issued in late 1944 and used during the last six months of the war by an official being sent to [[Berlin]] </gallery> == Намудҳо == [[Акс:Indonesian Hajj Passport.png|thumb|upright|Шиносномаи ҳаҷҷи Индонезия шиносномаи махсусест, ки танҳо аз ҷониби зоирони [[Ҳаҷ]] истифода мешавад ва танҳо барои адои Ҳаҷ дар [[Масҷидулҳаром]] истифода мешуд]] Ҳукуматҳо дар саросари ҷаҳон барои мақсадҳои гуногун шиносномаҳои гуногун медиҳанд. Навъи маъмултарин шиносномаҳои оддӣ мебошанд, ки ба шаҳрвандони алоҳида ва дигар шаҳрвандон дода мешаванд. Дар гузашта баъзе кишварҳо шиносномаҳои коллективӣ ё шиносномаҳои оилавӣ медоданд. Имрӯз, шиносномаҳо одатан ба сайёҳони инфиродӣ, на ба гурӯҳҳо дода мешаванд. Ғайр аз шиносномаҳои оддӣ, ки аз ҷониби ҳукуматҳои миллӣ ба шаҳрвандон дода мешаванд, дар ҳолатҳои мушаххас намудҳои гуногуни шиносномаҳо аз ҷониби ҳукуматҳо мавҷуданд. Гарчанде ки шахсони алоҳида одатан танҳо як шиноснома доранд, баъзе ҳукуматҳо ба шаҳрвандон иҷозат медиҳанд, ки зиёда аз як шиносномаи оддӣ дошта бошанд. Шахсони алоҳида инчунин метавонанд ҳамзамон шиносномаи оддӣ ва шиносномаи расмӣ ё дипломатӣ дошта бошанд. * Шиносномаи фаврӣ * Шиносномаҳои дипломатӣ ва расмӣ * Шиносномаҳои дипломатӣ * Шиносномаҳои хизматӣ/расмӣ * Шиносномаҳои корҳои давлатӣ * Шиносномаҳо бе ҳуқуқи истиқомат == Нигаред низ == * [[Шиносномаи Советӣ]] {{ПБ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Шиносномаҳо| ]] r0pp7brhi8ssd4vgkkn2x3ew88v2h1k 0 328731 1483350 1458154 2026-08-13T21:24:28Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483350 wikitext text/x-wiki {{Ширкат |ном = Oracle |номи аслӣ = Oracle Corporation |логотип = Oracle logo.svg |навъ = [[Ширкати саҳомии кушода]] |листинг = [[NYSE]]: ORCL ([[S&P 500]] компонент) |таъсисёбӣ = 16 июни [[1977]] |асосгузорон = [[Ларри Эллисон]], Боб Майнер, Эд Оэйтс |макон = [[Остин]], [[Техас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |афроди калидӣ = Сафра Катз (директори иҷроия), Ларри Эллисон (раис) |бахш = [[Нармафзори корхонавӣ]], [[Базаи маълумот]], [[Хизматҳои абрӣ]] |маҳсулот = Oracle Database, Oracle Cloud, нармафзори корхонавӣ |гардиш = 52,96 миллиард доллар ([[2024]]) |шумораи кормандон = 164,000 нафар (2024) |сайт = {{URL|oracle.com}} }} '''Oracle''' ({{lang-en|Oracle Corporation}}) — ширкати амрикоии [[транснатсионалӣ|бисёрмиллатии]] технологӣ буда, дар [[Остин]], [[Техас]] ҷойгир аст.<ref>{{cite web |url=https://www.oracle.com/corporate/ |title=About Oracle |publisher=Oracle Corporation}}</ref> Ширкат дар соҳаи [[нармафзори корхонавӣ]], [[базаи маълумот]] ва [[хизматҳои абрӣ]] фаъолият мекунад ва маҳсулоти асосии он — [[Oracle Database]] — яке аз маъруфтарин системаҳои идоракунии базаи маълумот дар ҷаҳон мебошад.<ref>{{cite web |url=https://www.oracle.com/database/ |title=Oracle Database |publisher=Oracle Corporation}}</ref> Oracle 16 июни [[1977]] аз ҷониби [[Ларри Эллисон]], Боб Майнер ва Эд Оэйтс дар [[Санта-Клара]], [[Калифорния]] таъсис ёфтааст.<ref>{{cite book |title=The Difference Between God and Larry Ellison |url=https://archive.org/details/differencebetwee00mike_0 |author=Mike Wilson |year=2003 |publisher=William Morrow}}</ref> == Таърих == === Таъсис ва солҳои аввал (1977–1985) === Oracle дар соли [[1977]] бо номи '''Software Development Laboratories''' (SDL) оғоз ёфт. Муассисон — [[Ларри Эллисон]], Боб Майнер ва Эд Оэйтс — мехостанд системаи базаи маълумотеро созанд, ки ба принсипҳои [[Edgar F. Codd]]-и IBM асос ёбад.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2012/04/22/business/the-oracle-of-oracle.html |title=The Oracle of Oracle |work=The New York Times |date=22 апрели 2012}}</ref> Дар соли [[1979]] ширкат ба '''Relational Software, Inc.''' (RSI) номгузорӣ шуд ва аввалин маҳсули тиҷоратии худ — Oracle Version 2 — ба бозор баровард. Дар соли [[1982]] RSI ба '''Oracle Systems Corporation''' тағйири ном ёфт. === IPO ва рушд (1986–1999) === 12 марти [[1986]] Oracle Systems Corporation дар биржаи [[Nasdaq]] ширкати оммавӣ шуд.<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/cgi-bin/browse-edgar?action=getcompany&CIK=ORCL |title=Oracle Corporation SEC Filings |publisher=U.S. Securities and Exchange Commission}}</ref> Дар соли [[1995]] ширкат ба [[NYSE]] гузашт. Дар охири солҳои 1990-ум Oracle ба нармафзори корхонавӣ — аз ҷумла ERP ва CRM — тавсеа ёфт ва бо рақибони бузург ба монанди SAP рӯбарӯ шуд. === Харидориҳои бузург (2000–ҳол) === Oracle дар солҳои 2000-ум стратегияи фаъоли харидориро пеш гирифт: * '''PeopleSoft''' — дар соли [[2005]] ба маблағи 10,3 миллиард доллар пас аз муборизаи тӯлонӣ<ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/SB110528611769614741 |title=Oracle Closes $10.3 Billion PeopleSoft Deal |work=The Wall Street Journal |date=7 январи 2005}}</ref> * '''Siebel Systems''' — дар соли [[2006]] ба маблағи 5,8 миллиард доллар * '''BEA Systems''' — дар соли [[2008]] ба маблағи 8,5 миллиард доллар<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-bea-oracle/oracle-buys-bea-systems-for-8-5-billion-idUSN1644852220080116 |title=Oracle buys BEA Systems for $8.5 billion |work=Reuters |date=16 январи 2008}}</ref> * '''Sun Microsystems''' — дар соли [[2010]] ба маблағи 7,4 миллиард доллар, ки ба Oracle Java ва Solaris дод<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-sun-oracle/oracle-closes-sun-microsystems-deal-idUSTRE5181H120090128 |title=Oracle closes Sun Microsystems deal |work=Reuters |date=27 январи 2010}}</ref> * '''Cerner''' — дар соли [[2022]] ба маблағи 28,3 миллиард доллар — бузургтарин харидории Oracle<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/oracle-closes-28-bln-acquisition-cerner-2022-06-08/ |title=Oracle closes $28 bln acquisition of Cerner |work=Reuters |date=8 июни 2022}}</ref> Дар соли [[2021]] Oracle маркази асосии худро аз [[Редвуд-Сити]], [[Калифорния]] ба [[Остин]], [[Техас]] кӯчонд.<ref>{{cite news |url=https://www.cnbc.com/2020/12/11/oracle-moves-headquarters-from-silicon-valley-to-austin-texas.html |title=Oracle moves headquarters to Austin, Texas |work=CNBC |date=11 декабри 2020}}</ref> == Маҳсулот ва хизматҳо == * '''Oracle Database''' — системаи маъруфи идоракунии базаи маълумоти реляционӣ * '''Oracle Cloud Infrastructure''' (OCI) — платформаи хизматҳои абрии корхонавӣ * '''Oracle E-Business Suite''' — маҷмӯаи нармафзорҳои ERP барои идоракунии корхона * '''Oracle Fusion Applications''' — нармафзори нашли навтарини корхонавӣ * '''Java''' — забони барномасозӣ, ки пас аз харидории Sun Microsystems ба Oracle гузашт * '''MySQL''' — базаи маълумоти озоди маъруф, инчунин аз Sun Microsystems == Молия == Дар соли молии [[2024]] даромади Oracle ба 52,96 миллиард доллар расид. Oracle дар [[NYSE]] зери тикери '''ORCL''' ба фурӯш мегузарад ва яке аз компонентҳои [[S&P 500]] мебошад. Ширкат дар рейтинги Fortune 500 соли [[2024]] ҷойгоҳи 80-умро ишғол кард.<ref>{{cite web |url=https://fortune.com/company/oracle/ |title=Oracle — Fortune 500 |work=Fortune |year=2024}}</ref> == Корҳои корпоративӣ == [[Ларри Эллисон]] аз оғози таъсиси ширкат роҳбарӣ кард ва дар соли [[2014]] вазифаи директори иҷроияро ба '''Сафра Катз''' вогузор кард, дар ҳоле ки худ дар мақоми раис ва директори техникӣ боқӣ монд.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/business-29227878 |title=Oracle boss Larry Ellison steps down as CEO |work=BBC News |date=18 сентябри 2014 }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Сафра Катз яке аз пурдаромадтарин директорони иҷроия дар ҷаҳон мебошад. == Пайвандҳо == * [https://www.oracle.com Сомонаи расмии Oracle] <references/> [[Гурӯҳ:Ширкатҳо дар ИМА]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои технологӣ]] [[Гурӯҳ:Нармафзори корхонавӣ]] [[Гурӯҳ:Таъсисёфта дар 1977]] 3r56yce6xc8pbputca9jt84i3xoxv29 0 328735 1483349 1456449 2026-08-13T21:23:39Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483349 wikitext text/x-wiki {{Ширкат |ном = Dell Technologies |номи аслӣ = Dell Technologies Inc. |логотип = Dell Technologies logo.svg |навъ = [[Ширкати саҳомии кушода]] |листинг = [[NYSE]]: DELL ([[S&P 500]] компонент) |таъсисёбӣ = [[1984]] (Dell Inc.) / [[2016]] (Dell Technologies) |асосгузорон = [[Майкл Делл]] |макон = [[Раунд-Рок]], [[Техас]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |афроди калидӣ = Майкл Делл (директори иҷроия ва раис) |бахш = [[Компютерҳои шахсӣ]], [[Серверҳо]], [[Инфраструктураи маълумот]], [[Амнияти киберӣ]] |маҳсулот = Компютерҳо, серверҳо, нармафзор, хизматҳои IT |гардиш = 95,6 миллиард доллар ([[2024]]) |шумораи кормандон = 120,000 нафар (2024) |сайт = {{URL|dell.com}} }} '''Dell Technologies''' ({{lang-en|Dell Technologies Inc.}}) — ширкати амрикоии [[транснатсионалӣ|бисёрмиллатии]] технологӣ буда, дар [[Раунд-Рок]], [[Техас]] ҷойгир аст.<ref>{{cite web |url=https://www.dell.com/en-us/dt/corporate/about-us/who-we-are.htm |title=About Dell Technologies |publisher=Dell Technologies}}</ref> Ширкат маҳсулот ва хизматҳоро дар соҳаи [[компютерҳои шахсӣ]], серверҳо, нармафзор ва амнияти иттилоотӣ пешниҳод мекунад.<ref>{{cite web |url=https://fortune.com/company/dell-technologies/ |title=Dell Technologies — Fortune 500 |work=Fortune |year=2024}}</ref> Dell Technologies дар рейтинги Fortune 500 соли [[2024]] ҷойгоҳи 44-умро ишғол кард. == Таърих == Пешгузаштаи Dell Technologies — '''Dell Inc.''' — дар соли [[1984]] аз ҷониби [[Майкл Делл]] дар синни 19-солагӣ дар хобгоҳи [[Донишгоҳи Техас]] таъсис ёфт. Ширкат яке аз аввалинҳо буд, ки компютерҳоро мустақиман ба истеъмолкунандагон — бе воситачиён — фурӯхт.<ref>{{cite book |title=Direct from Dell |url=https://archive.org/details/directfromdellst0000dell_k5w7 |author=Michael Dell |year=1999 |publisher=HarperBusiness}}</ref> Дар соли [[2013]] Dell Inc. ба ихтиёри шахсӣ баргашт. Дар октябри [[2015]] Dell эълон кард, ки ширкати [[EMC Corporation]] — ширкати нармафзор ва нигаҳдории маълумот — ро ба маблағи 67 миллиард доллар харидорӣ мекунад, ки он вақт бузургтарин харидорӣ дар таърихи соҳаи технология буд.<ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/dell-to-buy-emc-in-67-billion-deal-1444601355 |title=Dell to Buy EMC in $67 Billion Deal |work=The Wall Street Journal |date=12 октябри 2015}}</ref> Аз ин муомила Dell Technologies дар сентябри [[2016]] таъсис ёфт. === IPO === 28 декабри [[2018]] Dell Technologies ширкати оммавӣ шуд — на тавассути IPO-и анъанавӣ, балки тавассути харидории саҳмияҳои VMware.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-dell-technologies-ipo/dell-technologies-goes-public-in-unusual-deal-bypassing-traditional-ipo-idUSKBN1OR1YT |title=Dell Technologies goes public in unusual deal |work=Reuters |date=28 декабри 2018}}</ref> Дар апрели [[2021]] Dell Technologies саҳмияҳои боқимондаи VMware-ро ба саҳмдорон вогузор кард ва ин ду ширкат мустақилона фаъолият оғоз карданд. == Бизнес == Dell Technologies зери ду шӯъбаи асосӣ кор мекунад: * '''Client Solutions Group''' (55% даромад) — [[компютерҳои шахсӣ|компютерҳои мизӣ]], [[ноутбук]]ҳо, планшетҳо ва асбобҳои ҷонибӣ зери бренди Dell * '''Infrastructure Solutions Group''' (38% даромад) — серверҳо, нигаҳдории маълумот ва таҷҳизоти шабакавӣ Маҳсулот ва хизматҳои Dell дар соҳаи меъмории миқёспазир, инфраструктураи муттаҳидшуда, [[ҳисоббарории абрии хусусӣ]] ва [[ҳисоббарории канорӣ]] мебошанд. Дар [[2025]] Dell ширкати амнияти иттилоотии Secureworks-ро ба ширкати Sophos фурӯхт ва стартапи исроилии Dataloop-ро ба маблағи 120 миллион доллар харидорӣ кард. == Пайвандҳо == * [https://www.dell.com Сомонаи расмии Dell Technologies] <references/> [[Гурӯҳ:Ширкатҳо дар ИМА]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои технологӣ]] [[Гурӯҳ:Истеҳсолкунандагони компютерҳо]] [[Гурӯҳ:Таъсисёфта дар 1984]] h2xvdwaynagyr8hnomh38rrtlyxe10o 0 328745 1483265 1458147 2026-08-13T18:57:11Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483265 wikitext text/x-wiki {{Ширкат |ном = Intel |номи аслӣ = Intel Corporation |логотип = Intel logo 2023.svg |навъ = [[Ширкати саҳомии кушода]] |листинг = [[Nasdaq]]: INTC ([[S&P 500]] компонент) |таъсисёбӣ = 18 июли [[1968]] |асосгузорон = [[Гордон Мур]], [[Роберт Нойс]] |макон = [[Санта-Клара]], [[Калифорния]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |афроди калидӣ = Лип-Бу Тан (директори иҷроия), Фрэнк Йери (раис) |бахш = [[Микропроцессор]]ҳо, [[Нимноқил]]ҳо, [[Зеҳни сунъӣ]] |маҳсулот = Микропроцессорҳо, чипсетҳо, GPU, FPGA, хизматҳои истеҳсолӣ |гардиш = 54,2 миллиард доллар ([[2023]]) |шумораи кормандон = 108,900 нафар (2024) |сайт = {{URL|intel.com}} }} '''Intel''' ({{lang-en|Intel Corporation}}) — ширкати амрикоии [[транснатсионалӣ|бисёрмиллатии]] нимноқил буда, дар [[Санта-Клара]], [[Калифорния]] ҷойгир аст.<ref>{{cite web |url=https://www.intel.com/content/www/us/en/company-overview/company-overview.html |title=Intel Corporation Overview |publisher=Intel}}</ref> Ширкат яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони [[микропроцессор]] ва нимноқилҳо дар ҷаҳон буда, меъмории [[x86]] — асоси аксари компютерҳои муосир — ро таҳия кардааст.<ref>{{cite book |title=Inside Intel |url=https://archive.org/details/insideintel00timj |author=Tim Jackson |year=1997 |publisher=Dutton Adult}}</ref> Intel 18 июли [[1968]] аз ҷониби [[Гордон Мур]] ва [[Роберт Нойс]] — ду физики маъруф — таъсис ёфтааст.<ref>{{cite web |url=https://newsroom.intel.com/news-releases/intel-history/ |title=Intel History |publisher=Intel Newsroom }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Таърих == === Таъсис (1968–1970) === 18 июли [[1968]] [[Гордон Мур]] ва [[Роберт Нойс]] — ду олим, ки пештар дар [[Fairchild Semiconductor]] кор мекарданд — Intel-ро бо сармояи 2,5 миллион доллар таъсис доданд.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/09/05/technology/intel-timeline-the-history-of-intel.html |title=Intel Timeline: The History of Intel |work=The New York Times}}</ref> Номи Intel аз «Integrated Electronics» — «Электроникаи муттаҳидшуда» — гирифта шудааст. [[Эндрю Гроув]] — менеҷер ва муҳандис — яке аз аввалин кормандон буд ва баъдтар директори иҷроия гардид. === Аввалин микропроцессорҳо (1971–1980) === Дар соли [[1971]] Intel '''Intel 4004'''-ро — аввалин микропроцессори тиҷоратии ҷаҳон — муаррифӣ кард.<ref>{{cite web |url=https://www.intel.com/content/www/us/en/history/museum-story-of-intel-4004.html |title=The Story of the Intel 4004 |publisher=Intel}}</ref> Дар соли [[1978]] Intel '''8086'''-ро пешниҳод кард, ки асоси меъмории [[x86]] — стандарти доминантии PC то имрӯз — гардид.<ref>{{cite book |title=The Intel Microprocessors |author=Barry B. Brey |year=2008 |publisher=Prentice Hall}}</ref> === Давраи IBM PC ва Pentium (1981–1999) === Дар соли [[1981]] [[IBM]] барои компютери машҳури худ — IBM PC — процессори Intel 8088-ро интихоб кард, ки Intel-ро ба раҳбари бозор табдил дод.<ref>{{cite news |url=https://www.computerhistory.org/revolution/personal-computers/17/302 |title=IBM Personal Computer |publisher=Computer History Museum}}</ref> Дар соли [[1993]] Intel '''Pentium'''-ро муаррифӣ кард — процессоре, ки номи Intel-ро дар ҳама хонадон маъруф гардонд. Дар охири солҳои 1990-ум Intel зиёда аз 80% бозори процессорҳои x86-ро назорат мекард. === 2000-ум: тавсеа ва рақибон === Дар солҳои 2000-ум Intel бо [[AMD]] дар бозори процессорҳо рақобати сахт дошт. Дар соли [[2005]] [[Стив Ҷобс]] эълон кард, ки [[Apple]] компютерҳои худро ба процессорҳои Intel мегузаронад.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/10396322 |title=Apple switches to Intel chips |work=BBC News }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дар соли [[2009]] Intel ширкати [[Sun Microsystems|Sun]]-ро дар соҳаи серверҳо пас мегузошт ва ширкати шабакавии McAfee-ро ба маблағи 7,68 миллиард доллар харидорӣ кард. === 2020-ум: стратегияи нав === Дар феврали [[2021]] [[Пат Гелсингер]] ба ҳайси директори иҷроия таъин шуд ва стратегияи '''IDM 2.0''' — барномаи эҳёи истеҳсоли нимноқил дар Амрико — эълон кард.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/technology/intel-names-pat-gelsinger-new-ceo-2021-01-13/ |title=Intel names Pat Gelsinger new CEO |work=Reuters |date=13 январи 2021}}</ref> Дар соли [[2024]] Пат Гелсингер аз кор рафт ва '''Лип-Бу Тан''' директори иҷроия шуд. Intel дар ин давра барои баргардонидани мавқеи худ дар баробари [[TSMC]] ва [[Samsung]] мубориза мебарад. == Маҳсулот == * '''Intel Core''' — процессорҳо барои компютерҳои шахсӣ ва ноутбукҳо * '''Intel Xeon''' — процессорҳо барои серверҳо ва марказҳои маълумот * '''Intel Arc''' — воҳидҳои коркарди графикӣ (GPU) барои бозиҳо ва эҷодиёт * '''Intel Altera''' (собиқ Altera) — FPGA барои истеҳсол ва телекоммуникатсия * '''Intel Foundry Services''' — хизматҳои истеҳсоли чипҳо барои ширкатҳои дигар == Молия == Дар соли [[2023]] даромади Intel ба 54,2 миллиард доллар расид. Intel дар [[Nasdaq]] зери тикери '''INTC''' ба фурӯш мегузарад ва ҷузъи [[S&P 500]] мебошад.<ref>{{cite web |url=https://investor.intel.com/financial-information/annual-reports/ |title=Intel Annual Reports |publisher=Intel Investor Relations }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дар солҳои охир Intel аз рақобати сахти [[Nvidia]] дар соҳаи GPU ва [[AMD]] дар соҳаи процессорҳо фишор мечашад. == Корҳои корпоративӣ == Intel дар [[Санта-Клара]], [[Калифорния]] марказ дорад ва дар зиёда аз 50 кишвари ҷаҳон дафтарҳои намояндагӣ дорад. Ширкат яке аз бузургтарин корфармоёни соҳаи технология дар Иёлоти Муттаҳида мебошад. Корхонаҳои истеҳсолии Intel дар [[Орегон]], [[Аризона]], [[Нью-Мексико]], [[Ирландия]] ва [[Исроил]] ҷойгиранд. == Пайвандҳо == * [https://www.intel.com Сомонаи расмии Intel] <references/> [[Гурӯҳ:Ширкатҳо дар ИМА]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои технологӣ]] [[Гурӯҳ:Истеҳсолкунандагони нимноқилҳо]] [[Гурӯҳ:Таъсисёфта дар 1968]] kx10jvv20yk2dkz6astz35j06bnaj25 0 328760 1483358 1472975 2026-08-13T21:32:12Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483358 wikitext text/x-wiki {{Ширкат |ном = Baidu |номи аслӣ = Baidu, Inc. |логотип = |навъ = [[Ширкати саҳомии кушода]] |листинг = [[Nasdaq]]: BIDU, [[HKEX]]: 9888 |таъсисёбӣ = январи [[2000]] |асосгузорон = [[Робин Ли]], Эрик Сю |макон = [[Пекин]], [[Чин]] |афроди калидӣ = Робин Ли (директори иҷроия ва раис) |бахш = [[Ҷустуҷӯи интернет]], [[Зеҳни сунъӣ]], [[Нақлиёти худкор]] |маҳсулот = Baidu Search, ERNIE Bot, Apollo, Baidu Maps |гардиш = 134,6 миллиард юан ([[2023]]) |шумораи кормандон = 40,000 нафар (2023) |сайт = {{URL|baidu.com}} }} '''Baidu''' — ширкати фанноварии чинӣ буда, дар [[Пекин]], [[Чин]] ҷойгир аст.<ref>{{cite web |url=https://ir.baidu.com/about-baidu |title=About Baidu |publisher=Baidu}}</ref> Ширкат дар январи [[2000]] аз ҷониби [[Робин Ли]] ва Эрик Сю таъсис ёфтааст ва аз рӯи шумораи ҷустуҷӯҳо бузургтарин муҳаррики ҷустуҷӯи [[Чин]] ва яке аз бузургтаринҳо дар ҷаҳон мебошад.<ref>{{cite web |url=https://www.statista.com/statistics/1124694/china-search-engine-market-share/ |title=Search engine market share in China |publisher=Statista}}</ref> Baidu инчунин пешрафттарин ширкати нақлиёти худкор дар Чин — '''Apollo''' — ва дастёри зеҳни сунъии '''ERNIE Bot''' ро таҳия мекунад. == Таърих == === Таъсис ва рушди аввал === Робин Ли пеш аз таъсиси Baidu дар ширкатҳои амрикоии Infoseek ва Dow Jones кор кард ва технологияи ҷустуҷӯи вебро омӯхт. Baidu дар январи [[2000]] таъсис ёфт ва зуд ба раҳбари бозори ҷустуҷӯи Чин табдил ёфт.<ref>{{cite book |title=The Search: How Google and Its Rivals Rewrote the Rules of Business |url=https://archive.org/details/searchinsidestor0000batt |author=John Battelle |year=2005 |publisher=Portfolio}}</ref> === IPO дар Nasdaq (2005) === 5 августи [[2005]] Baidu дар биржаи [[Nasdaq]] ширкати оммавӣ шуд. Дар аввалин рӯзи тиҷорат нархи саҳмияи Baidu 354% баланд рафт — яке аз бузургтарин IPO-ҳои Nasdaq дар он замон.<ref>{{cite news |url=https://money.cnn.com/2005/08/05/technology/baidu_ipo/ |title=Baidu IPO skyrockets |work=CNN Money |date=5 августи 2005 }}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Нақлиёти худкор (2017) === Дар соли [[2017]] Baidu лоиҳаи '''Apollo''' — платформаи кушодаи нақлиёти худкор — ро оғоз кард.<ref>{{cite news |url=https://techcrunch.com/2017/04/19/baidu-apollo/ |title=Baidu launches Apollo, an open platform for autonomous driving |work=TechCrunch |date=2017 }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Apollo акнун бо зиёда аз 100 шарики саноатӣ яке аз пешрафтатарин экосистемаҳои нақлиёти худкор дар ҷаҳон аст. === Рӯйхат дар Гонконг (2021) === Дар марти [[2021]] Baidu дар биржаи [[HKEX|Гонконг]] рӯйхат шуд ва 3,1 миллиард доллар ҷамъ овард. === ERNIE Bot ва зеҳни сунъӣ (2023–ҳол) === Дар марти [[2023]] Baidu '''ERNIE Bot''' (文心一言) — дастёри зеҳни сунъии худро — муаррифӣ кард. Ин рақиби мустақими ChatGPT дар бозори Чин буд.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/business-64997592 |title=Baidu launches ChatGPT rival in China |work=BBC News |date=16 марти 2023 }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дар аввалин рӯз зиёда аз 100 миллион дархост ба ERNIE Bot расид. == Рақобат == Baidu дар бозори ҷустуҷӯи Чин бо [[Sogou]], [[360 Search]] ва [[Bing]] (Microsoft) рақобат мекунад. Дар соҳаи AI бо [[Alibaba Cloud]], [[Tencent AI]] ва [[Huawei AI]] рақобат дорад. == Тадқиқот ва патентҳо == Baidu Research яке аз калонтарин лабораторияҳои AI дар Чин мебошад. Ширкат зиёда аз 10,000 патент дар соҳаи AI дорад ва дар соҳаҳои коркарди забони табиӣ, биниши компютерӣ ва нақлиёти худкор корҳои бунёдӣ кардааст. == Молия == Дар соли [[2023]] даромади Baidu ба 134,6 миллиард юан (тақрибан 18,9 миллиард доллар) расид. Baidu дар Nasdaq зери тикери '''BIDU''' ва дар HKEX зери тикери '''9888''' ба фурӯш мегузарад. == Санзур == Baidu дар [[Чин]] фаъолият мекунад ва мувофиқи қонунҳои санзури интернетии Чин амал мекунад. Мӯҳтавои сиёсии мухолиф, маълумот дар бораи Тяньаньмэнь ва бисёр мавзӯъҳои дигар дар натиҷаҳои ҷустуҷӯ нишон дода намешаванд.<ref>{{cite web |url=https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/china |title=China: Events of 2020 |publisher=Human Rights Watch}}</ref> == Баҳсҳо == === Марги Вэй Зэси === Дар соли [[2016]] Вэй Зэси — донишҷӯи 21-сола — пас аз он ки тавассути таблиғоти пулакии Baidu табобати ваъдадоре барои саратонашро ёфт вафот кард. Ин скандал боиси баррасии таблиғоти тиббӣ дар интернети Чин гардид.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-36230020 |title=Wei Zexi: The student death that shook China's internet |work=BBC News |date=2016 }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Пайвандҳо == * [https://www.baidu.com Сомонаи расмии Baidu] <references/> [[Гурӯҳ:Ширкатҳои технологӣ]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои зеҳни сунъӣ]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои Чин]] [[Гурӯҳ:Таъсисёфта дар 2000]] 6qb5cz5p3r28ttoqbrsdk5j4jr2duft 0 328765 1483347 1458157 2026-08-13T21:22:34Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483347 wikitext text/x-wiki {{Ширкат |ном = Salesforce |номи аслӣ = Salesforce, Inc. |логотип = |навъ = [[Ширкати саҳомии кушода]] |листинг = [[NYSE]]: CRM ([[S&P 500]], [[Dow Jones Industrial Average|DJIA]] компонент) |таъсисёбӣ = феврали [[1999]] |асосгузорон = Марк Бениофф, Паркер Харрис, Дэйв Муллинакс, Фрэнк Домингес |макон = [[Сан-Франсиско]], [[Калифорния]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] |афроди калидӣ = Марк Бениофф (директори иҷроия ва раис) |бахш = [[Нармафзори корхонавӣ]], [[Зеҳни сунъӣ]], [[CRM]] |маҳсулот = Sales Cloud, Service Cloud, Slack, Einstein AI, Agentforce |гардиш = 34,9 миллиард доллар ([[2024]]) |шумораи кормандон = 72,000 нафар (2024) |сайт = {{URL|salesforce.com}} }} '''Salesforce''' — ширкати амрикоии нармафзори корхонавӣ буда, дар [[Сан-Франсиско]], [[Калифорния]] ҷойгир аст.<ref>{{cite web |url=https://www.salesforce.com/company/about-us/ |title=About Salesforce |publisher=Salesforce}}</ref> Ширкат дар феврали [[1999]] аз ҷониби Марк Бениофф ва ҳамкоронаш таъсис ёфтааст ва пешбари ҷаҳонии системаҳои идоракунии муносибат бо муштариён ([[CRM]]) мебошад.<ref>{{cite book |title=Behind the Cloud |url=https://archive.org/details/behindclouduntol00beni |author=Marc Benioff |year=2009 |publisher=Jossey-Bass}}</ref> Salesforce яке аз аввалинҳо буд, ки нармафзорро тавассути интернет — «Software as a Service» (SaaS) — пешниҳод кард. == Таърих == Марк Бениофф пеш аз таъсиси Salesforce 13 сол дар [[Oracle]] кор мекард. Ӯ дар феврали [[1999]] ширкатро бо сармояи аввалии 2 миллион доллар таъсис дод. Ғояи асосӣ — нармафзори CRM-ро аз нармафзори насбшаванда ба хизмати абрии пардохтшаванда ба абонемент табдил кардан буд. 23 июни [[2004]] Salesforce тавассути IPO дар [[NYSE]] ширкати оммавӣ шуд ва 110 миллион доллар ҷамъ овард.<ref>{{cite news |url=https://www.cnet.com/tech/tech-industry/salesforce-ipo-raises-110-million/ |title=Salesforce IPO raises $110 million |work=CNET |date=2004}}</ref> Дар соли [[2021]] Salesforce харидории [[Slack]]-ро ба маблағи 27,7 миллиард доллар анҷом дод — бузургтарин харидории таърихи ширкат.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-slack-m-a-salesforce/salesforce-closes-27-7-billion-purchase-of-slack-idUSKCN2DK2WV |title=Salesforce closes $27.7 billion purchase of Slack |work=Reuters |date=2021}}</ref> == Хизматҳо == === Зеҳни сунъӣ === Salesforce '''Einstein AI''' — платформаи зеҳни сунъии корхонавӣ — ро дар соли [[2016]] муаррифӣ кард. Дар соли [[2023]] '''Einstein GPT''' — ворид кардани моделҳои забонии бузург ба ҳамаи маҳсулоти Salesforce — эълон шуд. Дар соли [[2024]] '''Agentforce''' — платформаи агентҳои мустақили AI барои хизматрасонии мизоҷ — ба яке аз маҳсулоти асосии ширкат табдил ёфт.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-68014200 |title=Salesforce launches AI-powered agents |work=BBC News |date=2024 }}{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Salesforce Platform === Платформаи таҳияи барнома, ки ба ширкатҳо имкон медиҳад барномаҳои CRM-ро бо абзорҳои кодсозӣ ва бе кодсозӣ бисозанд. === AppExchange === Бозори барномаҳои ибтидоии SaaS, ки зиёда аз 7,000 барноmai тайёр барои ворид кардан ба Salesforce дорад. === Trailhead === Платформаи ройгони омӯзиши онлайн барои забони Salesforce, маҳорати AI ва малакаҳои касбӣ. == Амалиёт == === Молия === Дар соли молии [[2024]] даромади Salesforce ба 34,9 миллиард доллар расид. Salesforce дар [[NYSE]] зери тикери '''CRM''' ба фурӯш мегузарад ва ҷузъи [[S&P 500]] ва [[Dow Jones Industrial Average]] мебошад. === Фарҳанги корпоративӣ === Марк Бениофф барои фарҳанги «1-1-1»-и Salesforce машҳур аст: 1% аз маҳсул, 1% аз сармоя ва 1% аз вақти кормандон ба хайрия вақф мешавад. == Харидориҳо == Salesforce дар тӯли таърихи худ зиёда аз 60 ширкат харидааст: * '''Slack''' — [[2021]], 27,7 миллиард доллар (платформаи корофисӣ) * '''Tableau''' — [[2019]], 15,7 миллиард доллар (визуализатсияи маълумот) * '''MuleSoft''' — [[2018]], 6,5 миллиард доллар (интегратсияи API) * '''Informatica''' — переговоры не завершились * '''Own Company''' — [[2024]], 1,9 миллиард доллар (ҳимояи маълумот) == Баҳсҳо == Salesforce бо даъвоҳои ҳуқуқии мухталиф рӯбарӯ шудааст, аз ҷумла иттиҳоми тоифабандии ноқиси кормандони маъюб ва даъвоҳои марбут ба тарки хизмат. Дар соли [[2025]] Марк Бениофф 300 миллион доллар музди солонаи худро иброз дошт дар ҳоле ки ширкат кормандонро ихроҷ мекард.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/technology/salesforce-layoffs-2025/ |title=Salesforce layoffs amid AI transformation |work=Reuters |date=2025}}</ref> == Salesforce Ventures == Бозуи сармоягузории Salesforce, ки ба зиёда аз 400 ширкати стартапи технологӣ — аз ҷумла [[OpenAI]], [[Anthropic]] ва [[Cohere]] — сармоя гузоштааст. == Пайвандҳо == * [https://www.salesforce.com Сомонаи расмии Salesforce] <references/> [[Гурӯҳ:Ширкатҳо дар ИМА]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои технологӣ]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои зеҳни сунъӣ]] [[Гурӯҳ:Таъсисёфта дар 1999]] o62vo3ycrloududbe4cgr0k1eryv7q7 0 329024 1483244 1471742 2026-08-13T18:36:30Z InternetArchiveBot 30618 Add 5 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483244 wikitext text/x-wiki [[Акс:Политическая_карта_Азии_начало_XX_века.jpg|рост|мини|350x350пкс|Харитаи сиёсии Осиё ва Шарқи Наздик дар аввали садаи XX]] '''Бозии бузург<ref>{{Cite web|url=https://osiyoavrupo.tj/tg/post/bozii-buzurgi-nav-dar-osiei-markaz-hususiyat-va-durnamo|title=«Бозии бузурги нав» дар Осиёи Марказӣ: Хусусият ва дурнамо|website=osiyoavrupo.tj|lang=tg|accessdate=2026-03-12}}{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>''' ({{lang-en|The Great Game}}) — рақобате миёни [[империяи Бритониё]] ва [[империяи Русия]] дар садаи XIX бар сари нуфуз дар [[Осиёи Марказӣ]], ки умдатан дар [[Афғонистон]], [[Эрон]] ва [[Тибет (Чин)|Тибет]] мутамаркиз шуда буд. Ин ду империяи истеъморӣ аз роҳҳои низомӣ ва музокироти дипломатm барои касб ва бозтаърифи қаламравҳои худ дар Осиёи Марказӣ ва Ҷанубӣ истифода мекарданд. Русия [[Туркистон]]ро фатҳ кард ва Бритониё марзҳои Ҳинди бритониёиро густариш дод. То аввалҳои садаи XIX, риштае аз давлатҳо, қабилаҳо ва салтанатҳои мустақил аз соҳили дарёи Хазар то Ҳимолои шарқӣ ба минтақаҳои таҳтулҳимоя ё сарзаминҳои ин ду империя табдил шуда буданд.<ref name="Sergeev2013">{{cite book|last1=Sergeev|first1=Evgeniĭ|title=The Great Game, 1856–1907: Russo-British Relations in Central and East Asia|date=2013|publisher=Woodrow Wilson Center Press|isbn=978-0-945612-19-9|page=}}</ref><ref name="Jelavich1974">{{cite book|last1=Jelavich|first1=Barbara|title=St. Petersburg and Moscow: Tsarist and Soviet foreign policy, 1814–1974|url=https://archive.org/details/stpetersburgmosc00barb|date=1974|publisher=Indiana University Press|isbn=0-253-35050-6|location=Bloomington|pages=[https://archive.org/details/stpetersburgmosc00barb/page/200 200]–201}}</ref><ref name="Fromkin1980">{{cite journal|last1=Fromkin|first1=David|title=The Great Game in Asia|journal=Foreign Affairs|date=1980|volume=58|issue=4|pages=936–951|doi=10.2307/20040501|jstor=20040501}}</ref> Ҳарчанд Бозии бузург бо беэътимодӣ, тавтеаҳои дипломатӣ ва ҷангҳои минтақаӣ ҳамроҳ буд, ҳаргиз ба ҷанги тамомъайёри мустақим миёни нерӯҳои истеъмории Русия ва Бритониё наанҷомид<ref name="Sergeev2013" />. Бо ин ҳол, ин ду кишвар дар ҷанги Қрим (1853—1856) бо якдигар ҷангиданд, ки бар Бозии бузург таъсир гузошт.<ref name="Korbel1966">{{cite book|last1=Korbel|first1=Josef|title=Danger in Kashmir|url=https://archive.org/details/dangerinkashmir0000korb|date=1966|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-7523-8|page=[https://archive.org/details/dangerinkashmir0000korb/page/277 277]}}</ref><ref name="Jelavich1974" /> Империяҳои Русия ва Бритониё дар тӯли Бозии бузург борҳо низ бо якдигар ҳамкорӣ карданд, аз ҷумла дар инъиқоди қарордодҳои мутааддид ва ташкили комиссияи марзии Афғонистон.<ref>.''[http://www.wdl.org/en/item/15020/ Preliminary Map of the Routes Followed by the Members of the Afghan Boundary Commission]{{Пайванди мурда|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.'' 1885.</ref> Бритониё аз густариши ҷанубии Русия ба самти Ҳинд — вобастатарин мустамликаи худ метарсид, дар ҳоле ки Русия аз густариши манофеи Бритониё ба Осиёи Марказӣ воҳима дошт. Дар посух, Бритониё ҳифозат аз тамоми масирҳои дастрасӣ ба Ҳиндро авлавияте бартар қарор дод, дар ҳоле ки Русия ба тасхири низомии Осиёи Марказӣ идома медод.<ref name="Sergeev2013" /><ref name="Fromkin1980" /> Огоҳ аз аҳаммияти Ҳинд барои Бритониё, талошҳои Русия дар ин минтақа ағлаб бо ҳадафи дарёфти имтиёзоти дипломатӣ аз Бритониё дар Аврупо буд.<ref name="Korbel1966" /><ref name="Jelavich1974" /><ref name="Andreyev2003">{{cite book|last1=Andreyev|first1=Alexandre|title=Soviet Russia and Tibet: The Debacle of Secret Diplomacy, 1918–1930s|date=2003|publisher=Brill|isbn=90-04-12952-9|pages=13–15}}</ref> Бо ин ҳол, пас аз соли 1901, Русия нияти ҷиддӣ барои ҳамлаи мустақим ба Ҳинд надошт.<ref name="Schimmelpenninck2006">{{cite book|last1=Schimmelpenninck van der Oye|first1=David|chapter=Russian foreign policy: 1815–1917|title=The Cambridge History of Russia|volume=2|publisher=Cambridge University Press|year=2006|pages=554–574}}</ref> Рақобати садаи нуздаҳумии Русия ва Бритониё дар Осиё бо ҳамлаи Павел якум ба Ҳиндустон ва ҳамчунин ҷанги Эрон ва Русия (1804—1813) ва давраи дувуми ҷангҳои Эрон ва Русия (1826—1828) оғоз шуд, ки Эронро ба майдони рақобат миёни қудратҳои истеъморӣ кашонд.<ref name="Golshanpazhooh2011">{{cite journal|last1=Golshanpazhooh|first1=Ali|title=Russia and Iran in the Great Game|journal=Iranian Studies|year=2011|volume=44|issue=4|pages=589–606|doi=10.1080/00210862.2011.570565}}</ref> Бар асоси як дидгоҳи роиҷ, Бозии бузург дар 12 январи 1830 оғоз шуд, замонӣ ки Элленборо, раиси шӯрои контроли Ҳинд, лорд Вилям Бентинк (Lord William Bentinck), ноибуссалтанаи Ҳиндро маъмур кард, то масири тиҷорӣ ба аморати Бухоро эҷод кунад. Ҳадафи Бритониё эҷоди як давлати таҳтулҳимоя дар Афғонистон ва ҳимоят аз империяи Усмонӣ, Эрони Қоҷорӣ, хоноти Хева ва аморати Бухоро ба унвони кишварҳои бафер (ҳаил) буд, то аз густариши Русия ҷилавгирӣ шавад. Ин иқдом Ҳинд ва масирҳои тиҷории дарёии калидии Бритониёро бо ҷилавгирӣ аз дастёбии Русия ба бандаре дар Халиҷи Форс ё Уқёнуси Ҳинд, муҳофизат мекард. Бо густариш ва рақобати ҳавзаҳои нуфузи Русия ва Бритониё, Русия пешниҳод дод, ки Афғонистон ба унвони як минтақаи бетараф дар назар гирифта шавад.<ref name="Becker2005">{{cite book|last1=Becker|first1=Seymour|title=Russia's Protectorates in Central Asia: Bukhara and Khiva, 1865–1924|date=2005|publisher=RoutledgeCurzon|isbn=978-0-415-32803-6|page=16}}</ref> Сурнатгароён маъмулан поёни Бозии бузургро мобайни солҳои 1895 то 1907 медонанд. Дар сентябри 1895, Лондон ва Сент-Петербург протоколҳои комиссияи марзии Помирро имзо карданд, ки марз миёни Афғонистон ва империяи Русияро ба равишҳои дипломатӣ таъйин кард.<ref name="Morgan1981">{{cite book|last1=Morgan|first1=Gerald|title=Anglo-Russian Rivalry in Central Asia: 1810–1895|url=https://archive.org/details/anglorussianriva0000morg|date=1981|publisher=Routledge|isbn=978-0-7146-3179-0|page=[https://archive.org/details/anglorussianriva0000morg/page/36 37]}}</ref> Дар августи 1907 низ қарордоди Англо-Рус (1907) инъиқод шуд, ки иттиҳоде расмӣ миёни Бритониё ва Русия эҷод кард ва нуфузи ҳар як аз тарафайнро дар Афғонистон, Эрон ва Тибет ба сурати расмӣ мушаххас намуд.<ref name="Dean2019">{{cite book|last1=Dean|first1=Riaz|title=Mapping The Great Game: Explorers, Spies & Maps in Nineteenth-century Asia|date=2019|publisher=Casemate|isbn=978-1-61200-814-1|pages=270–271}}</ref><ref name="NYT2021">{{cite news|title=Anglo-Russian Entente 1907 – History of government|url=https://history.blog.gov.uk/2017/08/31/anglo-russian-entente-1907/|work=history.blog.gov.uk|publisher=UK Government|date=31 August 2017|access-date=15 December 2022}}</ref> == Номгузорӣ == Ибораи «Бозии бузург» (The Great Game) барои аввалин бор дар соли 1840 тавассути Артур Коноллӣ, афсари иттилоотии компaнияи Ҳинди Шарқии Бритониё, ба кор рафт.<ref name="Hopkirk1990">{{cite book|last1=Hopkirk|first1=Peter|title=The Great Game: The Struggle for Empire in Central Asia|url=https://archive.org/details/dli.pahar.3637|date=1990|publisher=John Murray|isbn=978-0-7195-4336-9|pages=[https://archive.org/details/dli.pahar.3637/page/n32 20]–23}}</ref> Дар июли 1840, Коноллӣ дар номае ба Ҳенри Равлинсон, ки ба тозагӣ ба унвони намояндаи сиёсӣ дар Қандаҳор мансуб шуда буд, навишт: «Шумо Бозии бузурге, бозии наҷибе, пеш рӯ доред.»<ref name="Becker2012">{{cite journal|last1=Becker|first1=Seymour|title=The 'Great Game': The History of an Evocative Phrase|journal=Asian Affairs|date=2012|volume=43|issue=1|pages=61–80|doi=10.1080/03068374.2012.649571}}</ref> Коноллӣ умедвор буд, ки Равлинсон битавонад аз тариқи нуфузи Бритониё дар Афғонистон, инсониятро пеш барад ва равобити дипломатиро бо амирнишинҳои Осиёи Миёна беҳбуд бахшад. Ин истилоҳ пас аз интишори романи «Ким» навиштаи Рудярд Киплинг дар соли 1901 ба таври густардае роиҷ шуд.<ref name="Morgan1973">{{cite journal|last1=Morgan|first1=Gerald|title=Myth and Reality in the Great Game|journal=Asian Affairs|date=1973|volume=4|issue=1|pages=55–65|doi=10.1080/03068377308729652}}</ref> Киплинг дар ин роман, «Бозии бузург»-ро ба унвони рақобати пинҳонӣ миёни ҷосусони бритониёӣ ва рус дар Осиёи Марказӣ тасвир кард ва бадингуна ин иборатро дар зеҳни умуми мардум ҷо андохт. Дар сӯи Русия, ин рақобат гоҳе бо иборати «Турнументи сояҳо» (Tournament of Shadows) тавсиф мешуд, ки ба гуфтаи манобеъ, барои нахустин бор тавассути дипломати рус Карл Несселроде мавриди истифода қарор гирифт.<ref name="Meyer2009">{{cite book|last1=Meyer|first1=Karl E.|last2=Brysac|first2=Shareen Blair|title=Tournament of Shadows: The Great Game and the Race for Empire in Central Asia|date=2009|publisher=Basic Books|isbn=978-0-7867-3678-2|pages=235–236}}</ref> Аввалин истифодаи академик аз истилоҳи «Бозии бузург» дар суханроние бо унвони «Бозии бузург дар Осиё (1800—1844)» тавассути профессор Ҳ. В. С. Дэвис дар 10 ноябри 1926 сурат гирифт.<ref name="Yapp2000">{{cite book|last1=Yapp|first1=Malcolm|title=The Legend of the Great Game|series=Proceedings of the British Academy|volume=111|publisher=Oxford University Press|date=2000|pages=179–198}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thebritishacademy.ac.uk/documents/2491/111p179.pdf|title=The Legend of the Great Game}}</ref> Бо ин ҳол, ин истилоҳ танҳо пас аз Ҷанги ҷаҳонии дувум ва бавижа пас аз ҷанги Шӯравӣ ва Афғонистон (1979) дар адабиёти таърихӣ ва сиёсӣ роиҷ шуд.<ref name="Hopkirk1990" /> == Аввалин нишонаҳои таҳдиди Ҳинд == [[Акс:"Les_Russes_à_Ispahan"_by_Eugène_Damblans_in_Le_Petit_Journal,_23_April_1916.jpg|алт=|мини|367x367px|Тасвире аз «Le Petit Journal» (чопи 23 апрели 1916), ки дар он нерӯҳои русиро нишон медиҳад, ки дар Исфаҳон дар ҳоли ҳаракат ҳастанд. Вуруди нерӯҳои бегона бар асоси рақобатҳои Бозии Бузург сурат мегирифт.]] Дар оғози садаи нуздаҳум, нимқораи Ҳинд то ҳадди зиёде таҳти ҳукумати иёлатҳои мустақил ва то андозае таҳти ҳукумати компанияи Ҳинди Шарқӣ буд. Дар тӯли ин сада, тақобили сиёсӣ ва дипломатӣӣ миёни Бритониё ва Русия бар сари Афғонистон шакл гирифт, ки баъдҳо «Бозии бузург» ном гирифт. Сиёсати хориҷии Русия аз ин дидгоҳ шакл гирифта буд, ки Бритониё дар Осиёи Марказӣ ба дунболи густариши дастрасиҳои тиҷорӣ ва низомӣ аст, дар ҳоле ки сиёсати хориҷии Бритониё бар пояи тарси аз ин буд, ки Русия «ҷавоҳири тоҷ»-и империяи Бритониё, яъне Ҳиндро, ба империяи густардааш дар Осиё биафзояд. Ин вазъият мунҷар ба фазое аз беэътимодӣ ва таҳдиди мудовуми ҷанг миёни ду империя шуд.<ref name="Ewans2004">{{cite book|last1=Ewans|first1=Martin|title=The Great Game: Britain and Russia in Central Asia, Volume 1, Documents|date=2004|publisher=RoutledgeCurzon|isbn=978-0-415-31639-2}}</ref> Аз дидгоҳи Бритониё, агар Русия контроли аморати Афғонистонро дар даст бигирад, метавонад онро ба унвони пулҳое барои таҳоҷум ба Ҳинд мавриди истифода қарор диҳад.<ref name="Ewans2004" /> Наполеон пешниҳоди як ҳамлаи муштараки франсу-рус ба Ҳиндро ба тезар Павел якуми Русия дод.<ref name="Hopkirk1990" /> Павел, ки интизор дошт пас аз он Бритониё алайҳи Русия ва муттаҳидонаш дар Аврупо иқдом кунад, дар соли 1801 тасмим гирифт, ки ибтидо ба нуқтае, ки ӯ онро «заифтарин ҷойи империяи Бритониё» медонист — яъне Ҳинд — ҳамла кунад. Ӯ ба атаман (сардор)-и сипоҳи казакҳои Дон, генерали саворатезом Василий Петрович Орлов,<ref>{{Cite journal|last=Raja|first=Sohail|date=2018|title=Milieu of the Great Game|url=http://journal.cscr.pk/stratagem/index.php/stratagem/article/view/25|journal=Stratagem|language=en|volume=1|issue=2|pages=45–56|issn=2617-0590}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20230428191000/http://journal.cscr.pk/stratagem/index.php/stratagem/article/view/25 |date=2023-04-28 }}</ref> дастур дод, ки ба самти Оренбург ҳаракат кунад, хонотҳои Осиёи Миёнаро фатҳ намояд ва аз онҷо ба Ҳинд таҳоҷум бибарад.<ref name="Schimmelpenninck2014">{{cite journal|last1=Schimmelpenninck van der Oye|first1=David|title=Paul's Great Game: Russia's Plan to Invade British India|journal=Central Asian Survey|date=2014|volume=33|issue=2|pages=143–152|doi=10.1080/02634937.2014.915614}}</ref> Бо ин ҳол, Павел дар ҳамон сол террор шуд ва ин таҳоҷум лағв гардид. Муаррих Питер Ҳопкирк навиштааст, ки тезар Павел то замони ҳаракати казакҳо аз Оренбург, нақшаи дақиқе аз Ҳинд дар даст надошт. Ба нақл аз дастури тезар ба Орлов: «Нақшаҳои ман танҳо то Хева ва рӯди Амударё имтидод дорад. Фаротар аз ин нуқот, расидагӣ ба иттилооти марбут ба сарзаминҳои таҳти султаи Англис ва вазъияти ҷамъияти бумӣ таҳти ҳукумати онҳо ба уҳдаи шумост.»<ref name="Hopkirk1990" /> Умуми мардум Бритониё солҳо баъд аз ин ҳодиса огоҳ шуданд, аммо ин мавзуъ ба таври амиқ дар огоҳии умумӣ реша давонд ва ба эҳсосоти муштараки беэътимодӣ ва тарсе, ки бо «Бозии бузург» ҳамроҳ буд, кумак кард. Хю Сетон-Уотсон менависад, ки «ин тарҳи аҷиб ва ғариб аз назари низомӣ ҳеҷ аҳаммияте надошт, аммо лоақал нишондиҳандаи вазъияти зеҳнии нависандааш буд.»<ref name="Seton-Watson1967">{{cite book|last1=Seton-Watson|first1=Hugh|title=The Russian Empire, 1801–1917|url=https://archive.org/details/bwb_C0-BOC-642|date=1967|publisher=Oxford University Press|page=67}}</ref> Ҳопкирк низ ишора мекунад, ки «ба ин моҷароҷӯёнаи ваҳшӣ ҳаргиз фикр ё мутолиаи ҷиддӣ ихтисос дода нашудааст.»<ref name="Hopkirk1990" /> Наполеон сипас саъй кард Александр якум, писари Павелро, барои таҳоҷум ба Ҳинд тарғиб кунад; аммо Александр аз ин пешниҳод сарбоз зад. Дар соли 1807, Наполеон генерал Клод Матеу, конт Гарданро дар як маъмурияти низомии франсузӣ ба Эрон фиристод, то Русияро барои ҳамла ба Ҳинд ташвиқ кунад. Дар посух, Бритониё дар ҳамон сол маъмуриятҳои дипломатии худ — ҳамроҳ бо мушовирони низомӣ — ро таҳти раҳбарии Монтстуарт Элфинстон ба Эрон ва Афғонистон эъзом кард, то аз таҳдиди эҳтимолии Фаронса ва Русия алайҳи Ҳинд ҷилавгирӣ намояд.<ref name="Atkin1980">{{cite book|last1=Atkin|first1=M. E.|title=Russia and Iran, 1781–1828|url=https://archive.org/details/russiairan1780180000atki|date=1980|publisher=University of Minnesota Press}}</ref> Бо ин ҳол, Бритониё нигарониҳое дар бораи тавоноии дифоъ аз мустамликаи худ дар нимқора ҳамчунон дошт. Дар ҳамон даврон, Русия низ бо Эрони Қоҷор ҷангид ва аз соли 1804 то 1813 Қафқози Ҷанубиро тасхир кард, ки ин амр нигарониҳои Бритониёро ташдид намуд, ҳарчанд Русия умдатан даргири ҷангҳои Наполеонӣ буд.<ref name="Atkin1980" /><ref name="Rezun1981">{{cite book|last1=Rezun|first1=Miron|title=The Soviet Union and Iran: Soviet Policy in Iran from the Beginnings of the Pahlavi Dynasty until the Soviet Invasion in 1941|date=1981|publisher=Sijthoff & Noordhoff|pages=6–11}}</ref> Дар соли 1810, Ҳенри Потинҷер, стувони нерӯи заминӣ, ва Чарлз Кристи (Charles Christie), капитан, маъмурияте аз Нушкӣ (Балуҷистон) ба Исфаҳон (маркази Эрон) ро ба сурати махфӣ ва бо либоси мусалмон анҷом доданд. Ин маъмурият тавассути компанияи Ҳинди Шарқӣ таъмини молӣ шуд ва ҳадафи он нақшабардорӣ ва баррасии минтақаҳои «Балуҷистон» ва Эрон буд, зеро Бритониё нигарони ҳамлаи нерӯҳои франсузӣ аз ин масир ба Ҳинд буд.<ref name="Ewans2004" /> Пас аз шикасти фоҷиабори Наполеон дар таҳоҷум ба Русия дар соли 1812 ва фурӯпошии артиши ӯ, таҳдиди ҳамлаи франсузӣ аз тариқи Эрон аз миён рафт. Шоҳи Эрон, Фатҳалишоҳи Қоҷор, низ ба унвони бозигаре дар дипломатия дар бораи Ҳинд ворид шуд. Ӯ дар соли 1801 ҳимояти маҳдуди Бритониёро дарёфт кард, ки пас аз таҳоҷуми Русия ба Эрон дар соли 1804 лағв гардид. Фатҳалишоҳ сипас дар соли 1807 ба Наполеон қавл дод, ки дар ивази кумакҳои низомии Фаронса (маъмурияти Гардан), ба сурати назарӣ ба Ҳинд таҳоҷум бибарад; аммо ин барнома бо вуҷуди аҳдномаи Финкенштайн, ба саранҷом нарасид. Пас аз он ки Фаронса ва Русия дар соли 1807 дар Тилзит бо якдигар иттиҳод карданд — дар ҳоле ки Русия ҳамчунон дар ҳоли таҳоҷум ба Эрон буд — Фатҳалишоҳ дар соли 1809 сиёсати худро ба самти дипломатия ва иттиҳод бо Бритониё тағйир дод.<ref name="Atkin1980" /> Дар паймони муқаддамотии Теҳрон (1809), Эрон мутааҳҳид шуд, ки аз убури ҳар артиши аврупоӣ ё хориҷӣ ба самти Ҳинд ҷилавгирӣ кунад, дар ҳоле ки Бритониё мувофиқат кард, ки маъмурияте барои омӯзиши 16 ҳазор сарбози эронӣ эъзом намояд ва дар сурати таҳоҷумни як кишвари аврупоӣ ба Эрон, маблағи 100 ҳазор фунтро ба унвони ёрона (субсидия) ба Эрон пардохт кунад. [24] Бо ин вуҷуд, Русия чанд сол баъд Эронро шикаст дод ва Бритониё ба унвони миёнҷи дар инъиқоди аҳдномаи Гулистон (1813) нақш ифо кард. Ҷангҳои Эрон ва Русия батадриҷ ба нуқтае аз таниш миёни империяҳои Бритониё ва Русия табдил шуданд, бавижа пас аз аҳдномаи Гулистон, ки ҳаққи мудохилаи Русия дар Эронро ба сурати амалӣ тасбит кард ва барои Эрон таҳқиромез буд.<ref name="Golshanpazhooh2011" /> Фатҳалишоҳ барои муқобала бо ин вазъият, равобити худро бо Бритониё тақвият кард ва Бритониё низ аз Эрон ба унвони як кишвари бафер миёни Русия ва Ҳинд ҳимоят кард.<ref name="Atkin1980" /> Шикасти Эрон дар ҷанги дувуми Русия ва Эрон (1826—1828) ва инъиқоди аҳдномаи Туркманчай, Эронро ба таври комил дар майдони рақобати истеъморӣ миёни Русия ва Бритониё қарор дод.<ref name="Golshanpazhooh2011" /> == Шурӯи Бозии бузург == Тибқи як дидгоҳи роиҷ, Бозии бузург дар 12 январи 1830 оғоз шуд, замонӣ ки раиси ҳайати контроли Ҳинд лорд Элленборо, лорд Вилям Бентинк, ноибуссалтанаи Ҳиндро маъмур сохт як масири тиҷории ҷадид ба аморати Бухоро эҷод кунад.<ref>Secret committee to governor-general in council, 12 Jan. 1830, India Office Records, Ltes/5/543</ref> [25][26][27] Бритониё қасд дошт бар аморати Афғонистон тасаллут ёбад ва онро таҳтулҳимоя қарор диҳад ва аз империяи Усмонӣ, Эрони Қоҷорӣ, хоноти Хева ва аморати Бухоро ба унвони кишварҳои ҳоиле истифода кунад, ки монеи густариши Русия мешаванд. Ин амр бо ҷилавгирӣ аз дастёбии Русия ба бандарҳои обӣ дар Халиҷи Форс ё Уқёнуси Ҳинд, аз Ҳинд ва ҳамчунин масирҳои тиҷории дарёии калидии Бритониё муҳофизат мекунад. Русия Афғонистонро ба унвони минтақаи бетараф пешниҳод кард.<ref>Becker, Seymour (2005), Russia’s Protectorates in Central Asia: Bukhara and Khiva, 1865—1924 (PDF), RoutledgeCurzon, London, [[ویژه:منابع کتاب/9780415328036|ISBN 978-0-415-32803-6]], archived from the original (PDF) on 10 October 2016, retrieved 18 August 2016</ref> == Рӯйдодҳои муҳим дар ҷараёни Бозии бузург == * Ҷанги нахусти Эрон ва Русия * Ҷанги дувуми Эрон ва Русия * Аҳдномаи Туркманчай * Аҳдномаи Гулистон * Қатли Александр Грибоедов * Ҷанги нахусти Англис ва Афғонистон * Ҷанги дувуми Англис ва Афғонистон * Ҷанги аввали Ҳирот * Ҷанги дувуми Ҳирот * Ҷанги Эрон ва Инглистон * Муоҳидаи Порис * Ҷудоии Ҳирот аз Эрон * Корзори Ҳирот * Қарордоди Голдсмид Бозигарони калидӣ: Александр Бёрнс, Ҳенри Потинҷер, Дӯстмуҳаммадхон, Артур Коноллӣ, Чарлз Стодарт. Маконҳои стратегӣ: Қафқоз, Қафқози Ҷанубӣ, Қандаҳор, Кобул, қалъаи Болоҳисори Кобул, Ғазнӣ, Теҳрон, Тифлис, Бухоро, Самарқанд, Марв, Хуқанд, Тошканд, Хева, Калкатта. == Поёни Бозии бузург == Бархе аз муаррихон поёни Бозии бузургро бо имзои протоколҳои комиссияи марзии Помир (Pamir Boundary Commission protocols) дар 10 сентябри 1895 муртабит медонанд. Ин протоколҳо марзҳои байни Афғонистон ва империяи Русияро мушаххас кард. Дигар муаррихон, Бозии бузургро бо имзои қарордоди Сен-Петерсбург дар 31 августи 1907 ба поён мерасонанд.<ref name=":12">{{Cite book|last=Dean|first=Riaz|title=Mapping The Great Game: Explorers, Spies & Maps in Nineteenth-century Asia|publisher=Casemate (UK)|year=2019|isbn=978-1-61200-814-1|location=Oxford|pages=270–71}}</ref><ref name=":10">{{Cite news|last=Meyer|first=Karl E.|date=1987-08-10|title=Opinion {{!}} The Editorial Notebook; Persia: The Great Game Goes On|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1987/08/10/opinion/the-editorial-notebook-persia-the-great-game-goes-on.html|accessdate=2021-10-24|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite book|last=Hopkirk|first=Peter|url=https://books.google.com/books?id=EojH3awYyHMC&dq=%22great+game%22+anglo-russian+%22convention%22+peter+hopkirk&pg=PA4|title=Setting the East Ablaze: On Secret Service in Bolshevik Asia|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280212-5|language=en}}</ref> == Таҳлил ва таъсирот == Аз натоиҷи Бозии бузург метавон ба ҷанги аввали шикастхӯрдаи Инглис ва Афғонистон дар соли 1838, нахустин ҷанги Инглистон ва Сикх дар соли 1845, ҷанги дувуми Инглис ва Сикх дар соли 1848, ҷанги дувуми Инглис ва Афғонистон дар соли 1878 ва илҳоқи Хуқанд ба Русия ишора намуд. == Нигаред низ == * [[Забти Осиёи Миёна аз ҷониби Русия]] * [[Ба Русия ҳамроҳ кардани Осиёи Миёна]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Таърихи Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]] 1wmjolgc36hredb1lpjhela8bdf78ku 0 329345 1483334 1459292 2026-08-13T21:06:20Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483334 wikitext text/x-wiki {{Беморӣ | Name = Сикози оддӣ | synonym = Barber's itch, Sycosis barbae | Image = Sycosis 1.jpg | Caption = Sycosis vulgaris | Specialty = [[Дерматология]] | ICD10 = {{ICD10|L|73|8}} | ICD9 = {{ICD9|704.8}} | DiseasesDB = 30829 }} '''Сикози оддӣ''' (лотинӣ: Sycosis vulgaris) — як ҳолати бемории пӯст мебошад, ки бо сирояти музмини манаҳ ё минтақаи риш тавсиф мешавад.<ref name="Andrews">{{cite book |author1=James, William D. |author2=Berger, Timothy G. |title=Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology |url=https://archive.org/details/andrewsdiseaseso0000jame_10ed |publisher=Saunders Elsevier |year=2006 |isbn=0-7216-2921-0 |display-authors=etal}}</ref>{{rp|252}}<ref name="Bolognia">{{cite book |author1=Rapini, Ronald P. |author2=Bolognia, Jean L. |author3=Jorizzo, Joseph L. |title=Dermatology: 2-Volume Set (see the picture) |publisher=Mosby |location=St. Louis |year=2007 |isbn=978-1-4160-2999-1 }}</ref> Ин илтиҳоб дар натиҷаи сирояти амиқи [[фолликулаи мӯй|фолликулаҳои мӯй]], аксар вақт тавассути намудҳои [[бактерияҳо]]-и ''[[Стафилококк|Staphylococcus]]'' ё ''Propionibacterium'' ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal|last=Nenoff|first=P|author2=Haustein, UF |author3=Hittel, N |title=Activity of nadifloxacin (OPC-7251) and seven other antimicrobial agents against aerobic and anaerobic Gram-positive bacteria isolated from bacterial skin infections.|journal=Chemotherapy|date=October 2004|volume=50|issue=4|pages=196–201|pmid=15452398|doi=10.1159/000081032}}</ref> Он маъмулан ба мардоне, ки риш мегиранд, таъсир мерасонад, зеро ин амал боиси паҳн шудани бактерияҳо дар тамоми рӯй мегардад. Папулаҳо ва пустулаҳои [[эритематозӣ]], ки бедард ё дарднок мебошанд, метавонанд дар атрофи мӯйҳои дурушти риш (sycosis barbae) ё пушти гардан (sycosis nuchae) пайдо шаванд. Дар ҳолатҳои вазнинтар, пайдоиши қабатҳои чиркӣ (кӯрӯш), нобудшавии фолликулаҳо ва пайдоиши ҷароҳат (сарсабӣ) мушоҳида мешавад.<ref>{{cite book | last1=Ashton | first1=Richard|last2=Leppard | first2=Barbara | title=Differential Diagnosis in Dermatology|edition=5th| publisher=CRC Press | date=14 April 2021| isbn=978-0-367-08597-1 | pages=60-61}}</ref> == Ҳамчунин нигаред == * [[Фолликулит]] * [[Рӯйхати бемориҳои пӯст]] == Эзоҳҳо == {{Reflist}} [[Гурӯҳ:Бемориҳои пӯст]] [[Гурӯҳ:Бемориҳои сироятӣ]] oekmxp9wyqzqooy7eul4gc0ddfv9w8b 0 329458 1483340 1459668 2026-08-13T21:14:05Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483340 wikitext text/x-wiki {{Ширкат | company_logo = [[File:Samsung Black icon.svg|120px]] | company_type = [[Ширкати саҳомии кушода]] | листинг дар биржа = [[Korea Exchange|KRX]]: 005930 | foundation = [[13 январ]]и [[1969]] | founders = Ли Бён-чхол | location = [[Сувон]], [[Кореяи Ҷанубӣ]] | key_people = Ли Ҷэ-ён (раиси иҷроия), Ҷун Ён-хён (директори иҷроия) | industry = Электроника, нимноқилҳо, технологияи иттилоотӣ | products = Смартфонҳо, телевизорҳо, хотираи нимноқилӣ, маъмулоти хонагӣ | revenue = 258 триллион вон ([[2023]]) | num_employees = 267 000 нафар ([[2023]]) | homepage = [https://www.samsung.com samsung.com] }} '''Samsung Electronics''' — ширкати бузурги технологии Кореяи Ҷанубӣ буда, дар [[13 январ]]и [[1969]] таъсис ёфтааст ва имрӯз яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони электроника дар ҷаҳон мебошад.<ref>{{cite web |url=https://www.samsung.com/global/ir/corporate-governance/articles-of-incorporation/ |title=Samsung Electronics History |publisher=Samsung |lang=en |accessdate=2026-03-17}}</ref> Samsung бузургтарин истеҳсолкунандаи смартфон ва хотираи нимноқилӣ дар ҷаҳон мебошад ва маҳсулоти он дар зиёда аз 180 кишвар фурӯхта мешавад. == Таърих == === Таъсис ва солҳои аввал (1969–1987) === Samsung Electronics дар [[13 январ]]и [[1969]] дар [[Сувон]] таъсис ёфт ва дар аввал ба истеҳсоли телевизорҳо ва маъмулоти электронии оддӣ машғул буд. Дар соли [[1974]] Samsung ба истеҳсоли нимноқилҳо шурӯъ кард — қароре ки баъдтар асоси муваффақияти бузурги ширкат шуд.<ref>{{cite book |title=Samsung Rising |url=https://archive.org/details/samsungrising0000cain |author=Geoffrey Cain |year=2020 |publisher=Currency |lang=en}}</ref> === Тавсеаи ҷаҳонӣ (1988–2009) === Дар солҳои 1990-ум Samsung ба бозорҳои ҷаҳонӣ баромад ва сифати маҳсулоти худро назаррас беҳтар кард. Дар соли [[2002]] Samsung [[Sony]]-ро аз рӯи арзиши бозор пеш кард. Дар соли [[2009]] Samsung бузургтарин истеҳсолкунандаи телевизорҳои ҷаҳон шуд. === Давраи смартфонҳо (2010–ҳол) === Дар соли [[2010]] Samsung силсилаи [[Galaxy]]-ро оғоз кард ва ба бузургтарин рақиби [[Apple]] дар бозори смартфонҳо табдил ёфт. Дар соли [[2012]] Samsung бузургтарин истеҳсолкунандаи смартфонҳои ҷаҳон шуд — мақоме ки то имрӯз нигоҳ доштааст.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-samsung-smartphone |title=Samsung becomes world's top smartphone maker |work=Reuters |date=2012 |lang=en}}</ref> == Маҳсулот ва хизматҳо == === Смартфонҳо === Силсилаи Samsung Galaxy пурфурӯштарин смартфонҳои ҷаҳон мебошад. Маъруфтарин силсилаҳо: * '''Galaxy S''' — флагманҳои Premium * '''Galaxy A''' — миёнасинф * '''Galaxy Z''' — смартфонҳои қобилшаванда (Fold, Flip) * '''Galaxy Tab''' — планшетҳо === Нимноқилҳо === Samsung яке аз ду бузургтарин истеҳсолкунандаи хотираи DRAM ва NAND Flash дар ҷаҳон мебошад (дар баробари [[SK Hynix]]). Нимноқилҳои Samsung дар смартфон, компютер ва сервер истифода мешаванд.<ref>{{cite web |url=https://semiconductor.samsung.com |title=Samsung Semiconductor |publisher=Samsung |lang=en |accessdate=2026-03-17}}</ref> === Телевизорҳо ва маъмулоти хонагӣ === Samsung 18 сол пай дар пай (аз [[2006]] то [[2023]]) бузургтарин истеҳсолкунандаи телевизорҳои ҷаҳон будааст. == Молия == {| class="wikitable" style="font-size:90%; width:50%;" ! Сол !! Даромад (триллион вон) !! Фоидаи соф (триллион вон) |- | [[2021]] || 279,6 || 39,9 |- | [[2022]] || 302,2 || 55,6 |- | [[2023]] || 258,9 || 15,5 |} Samsung бузургтарин содиркунандаи молҳои Кореяи Ҷанубӣ мебошад ва тақрибан 20% аз содироти умумии ин кишварро ташкил медиҳад.<ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/samsung-south-korea-exports |title=Samsung and South Korea exports |work=Bloomberg |lang=en |accessdate=2026-03-17}}</ref> == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.samsung.com Сайти расмии Samsung] * [https://semiconductor.samsung.com Samsung Semiconductor] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои технологии Кореяи Ҷанубӣ]] [[Гурӯҳ:Истеҳсолкунандагони смартфон]] [[Гурӯҳ:Истеҳсолкунандагони нимноқил]] [[Гурӯҳ:Ширкатҳои таъсисёфта дар соли 1969]] 9pacqst1eo795yeoh2uw9mpkyxorlvm 0 329460 1483302 1459811 2026-08-13T19:34:58Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483302 wikitext text/x-wiki {{Нармафзор |ном = Блокчейн |тасвир = Blockchain.svg |тавсиф = Занҷири блокҳои иттилоотӣ |таҳиякунанда = [[Сатоши Накамото]] |навъ = Технологияи рақамӣ |нашр = [[2008]] |вазъ = Фаъол }} [[Акс:Bitcoin Block Data.svg|мини|Намоиши сохтори блокчейн]] '''Блокчейн''' (ба англисӣ: blockchain — "занҷири блокҳо") — намуди пойгоҳи маълумоти тақсимшуда буда, дар он маълумот дар блокҳои ба ҳам пайвастшуда нигоҳ дошта мешавад ва тавассути [[криптография]] ҳимоя карда мешавад.<ref>{{cite book |title=Bitcoin and Cryptocurrency Technologies |url=https://archive.org/details/bitcoincryptocur0000nara |author=Arvind Narayanan |year=2016 |publisher=Princeton University Press |lang=en}}</ref> Ҳар блок дорои маълумот, тамғаи вақт ва хеши криптографии блоки қаблӣ мебошад. Блокчейн асоси технологии [[Bitcoin]] ва дигар [[арзи рамзӣ|арзҳои рамзӣ]] мебошад. Аз сабаби сохтори занҷиравӣ, тағйир додани маълумоти гузашта дар блокчейн амалан ғайриимкон аст — ки ин онро барои амалиётҳои молиявӣ ва дигар барномаҳо хеле муносиб месозад. == Таърих == === Пайдоиш (2008–2009) === Дар соли [[2008]] шахс ё гурӯҳе бо тахаллуси [[Сатоши Накамото]] мақолаеро бо номи "Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System" нашр кард — ки дар он технологияи блокчейн барои аввалин бор тавсиф шуда буд.<ref>{{cite web |url=https://bitcoin.org/bitcoin.pdf |title=Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System |author=Сатоши Накамото |date=2008 |lang=en}}</ref> Дар [[3 январ]]и [[2009]] аввалин блоки Bitcoin — блоки "генезис" — сохта шуд. === Тавсеа (2013–ҳол) === Дар соли [[2013]] [[Ethereum]] бо блокчейни барномапазир муаррифӣ шуд — ки имкон медиҳад қарордодҳои зирак (smart contracts) дар он иҷро шаванд.<ref>{{cite web |url=https://ethereum.org/en/whitepaper/ |title=Ethereum Whitepaper |publisher=Ethereum Foundation |lang=en |accessdate=2026-03-17}}</ref> Пас аз он блокчейн дар соҳаҳои гуногун — молия, занҷири таъминот, тандурустӣ — татбиқ ёфт. == Кори блокчейн == Блокчейн ба тарзи зайл кор мекунад: # Корбар амалиётеро (масалан, фиристодани Bitcoin) оғоз мекунад # Амалиёт ба шабакаи компютерҳои тақсимшуда (nodes) фиристода мешавад # Компютерҳо амалиётро тасдиқ мекунанд (тавассути алгоритми консенсус) # Амалиёти тасдиқшуда ба блоки нав ворид мешавад # Блоки нав ба занҷир илова мешавад — ва он дигар тағйир дода намешавад Ду алгоритми асосии консенсус: * '''Proof of Work (PoW)''' — [[Bitcoin]] истифода мекунад — истеъмоли барқи зиёд * '''Proof of Stake (PoS)''' — [[Ethereum]] (аз [[2022]]) — самараноктар<ref>{{cite web |url=https://ethereum.org/en/developers/docs/consensus-mechanisms/ |title=Consensus Mechanisms |publisher=Ethereum Foundation |lang=en |accessdate=2026-03-17}}</ref> == Татбиқ == Блокчейн дар соҳаҳои зиёде истифода мешавад: * '''Молия''' — криптовалютаҳо, пардохтҳои байналмилалӣ (Western Union, Ripple) * '''Занҷири таъминот''' — пайгирии молҳо аз истеҳсол то харидор ([[Walmart]], [[Maersk]]) * '''Тандурустӣ''' — нигоҳдории бехатари маълумоти беморон * '''Овоздиҳӣ''' — интихоботи рақамии шаффоф * '''NFT ва санъат''' — тасдиқи соҳибияти асарҳои рақамӣ<ref>{{cite news |url=https://hbr.org/2017/01/the-truth-about-blockchain |title=The Truth About Blockchain |work=Harvard Business Review |date=январи 2017 |lang=en}}</ref> == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://bitcoin.org/bitcoin.pdf Мақолаи аслии Bitcoin] * [https://ethereum.org Сайти расмии Ethereum] [[Гурӯҳ:Технологияи иттилоотӣ]] [[Гурӯҳ:Криптовалюта]] [[Гурӯҳ:Пойгоҳи маълумот]] ptwr1ci8cduguyjkytew1jtdis31uv4 0 329461 1483246 1461800 2026-08-13T18:37:37Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483246 wikitext text/x-wiki {{Нармафзор |ном = Метакоинот |тасвир = Metaverse_illustration.jpg |тавсиф = Фазои виртуалии муштарак |таҳиякунанда = Ширкатҳои технологӣ |навъ = Технологияи рақамӣ |нашр = [[1992]] (Snow Crash) |вазъ = Фаъол }} '''Метакоинот''' (ба англисӣ: metaverse) — фазои муштараки виртуалии се-андозаӣ буда, дар он корбарон тавассути аватарҳо (тасвирҳои рақамии худ) бо якдигар муошират, кор ва бозӣ мекунанд.<ref>{{cite web |url=https://www.theverge.com/22701104/metaverse-explained-fortnite-roblox-facebook-horizon |title=What is the metaverse? |publisher=The Verge |date=4 октябри 2021 |lang=en}}</ref> Метакоинот омезиши [[воқеияти виртуалӣ]], [[воқеияти илова-шуда]] ва интернет мебошад. Истилоҳи "metaverse" аввалин бор дар романи илмию фантастикии "Snow Crash" (соли [[1992]]) аз ҷониби нависанда [[Нил Стивенсон]] истифода шуд. Дар соли [[2021]] [[Марк Зукерберг]] эълон кард, ки ширкати [[Meta Platforms|Meta]] ояндаи худро дар Метакоинот мебинад. Мутахассисон баҳс мекунанд, ки Метакоинот як маҳсули мушаххас нест, балки замони нави рушди [[интернет]] мебошад — интернети се-андозаӣ ва иҷтимоӣ. Барои дастрасӣ ба Метакоинот аз абзорҳои гуногун — аз ҷумла [[айнакҳои воқеияти виртуалӣ]], смартфон ва компютер — истифода бурда мешавад.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/technology/2021/dec/29/metaverse-what-it-means-and-who-is-building-it |title=The metaverse: what it means |work=The Guardian |date=29 декабри 2021 |lang=en}}</ref> == Таърих == === Пайдоиши мафҳум (1992–2020) === Мафҳуми Метакоинот барои аввалин бор дар романи "Snow Crash" (ба тоҷикӣ: '''Лавина''', соли [[1992]]) тавсиф шуд — ки дар он қаҳрамон ба коинот (фазои) виртуалии бузурге ворид мешуд. Ҷолиби диққат аст, ки дар ҳамин роман истилоҳи '''аватар''' низ барои аввалин бор дар маънои рақамии худ истифода шудааст — тасвири рақамии шахс дар фазои виртуалӣ.<ref>{{cite web |url=https://www.newyorker.com/books/under-review/the-sci-fi-novel-that-predicted-the-metaverse |title=The Sci-Fi Novel That Predicted the Metaverse |work=The New Yorker |lang=en |accessdate=2026-03-17 }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Дар романи Стивенсон ҷаҳони воқеӣ ба вайроншавӣ рӯ ба рӯ шуда, одамон ба дунёи виртуалии Метакоинот паноҳ мебаранд — пешгӯие ки имрӯз ба воқеият наздик мешавад. Дар солҳои 2000-ум бозиҳои онлайни '''Second Life''' ва '''World of Warcraft''' ибтидоии Метакоинот ба шумор мерафтанд.<ref>{{cite news |url=https://time.com/6116826/what-is-the-metaverse/ |title=What Is the Metaverse |work=Time |date=15 ноябри 2021 |lang=en |accessdate=2026-03-23 |archivedate=2022-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220111165215/https://time.com/6116826/what-is-the-metaverse/ }}</ref> === Бозиҳои онлайнӣ ва пешгузаштагон (2000–2019) === Пеш аз пайдоиши мафҳуми Метакоинот, якчанд бозӣ ва платформа ҷаҳони виртуалии иҷтимоиро созмон доданд: * '''Second Life''' ([[2003]]) — корбарон метавонистанд дар он зиндагии дуввум созанд, замин бихаранд ва тиҷорат кунанд * '''World of Warcraft''' ([[2004]]) — бо 12 миллион бозингар маъруфтарин бозии MMO шуд * '''Fortnite''' ([[2017]]) — концертҳои онлайнии [[Travis Scott]] ва [[Ariana Grande]] дар он баргузор шуданд<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-56166766 |title=Travis Scott's Fortnite concert |work=BBC News |date=2021 |lang=en }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Эълони Meta (2021) === Дар [[октябр]]и [[2021]] [[Марк Зукерберг]] эълон кард, ки Facebook ном худро ба [[Meta Platforms|Meta]] иваз мекунад ва ҳадафи асосии ширкат сохтани Метакоинот мебошад. Ин эълон таваҷҷӯҳи ҷаҳонӣ ба мафҳуми Метакоинот ҷалб кард.<ref>{{cite news |url=https://www.theverge.com/22588022/mark-zuckerberg-facebook-ceo-metaverse-interview |title=Mark Zuckerberg's metaverse plans |work=The Verge |date=22 июли 2021 |lang=en}}</ref> === Суст шудани таваҷҷӯҳ (2022–2023) === Дар солҳои [[2022]]–[[2023]] таваҷҷӯҳ ба Метакоинот каме суст шуд. Meta зиёда аз '''13 миллиард доллар''' барои таҳияи Метакоинот сарф кард, аммо натиҷаҳо мутобиқи интизор набуданд.<ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/meta-metaverse-losses-2022 |title=Meta's Metaverse Losses |work=The Wall Street Journal |lang=en |accessdate=2026-03-17}}</ref> Ин боис шуд, ки баъзе ширкатҳо сармоягузории худро кам кунанд. === Зеҳни сунъӣ ва Метакоинот (2024–ҳол) === [[Акс:Apple Vision Pro.jpg|мини|Apple Vision Pro — нашри соли 2024]] Аз соли [[2024]] [[зеҳни сунъӣ]] ва Метакоинот бо ҳам якҷоя мешаванд. [[Apple Vision Pro]] дар соли [[2024]] нашр шуд ва мафҳуми нави "spatial computing" (ҳисоббарории фазоӣ) ба мейдон омад — ки омезиши Метакоинот ва ҷаҳони воқеӣ мебошад.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/01/19/technology/apple-vision-pro.html |title=Apple Vision Pro Review |work=The New York Times |date=19 январи 2024 |lang=en}}</ref> == Хусусиятҳо == Метакоинот якчанд хусусияти асосӣ дорад: * '''Доимӣ будан''' — Метакоинот пайваста кор мекунад, ҳатто вақте корбар берун аст * '''Вақти воқеӣ''' — рӯйдодҳо дар вақти воқеӣ ба амал меоянд * '''Иқтисодиёти рақамӣ''' — хариду фурӯши молҳо ва хизматҳои виртуалӣ * '''Дастрасии умумӣ''' — аз ҳар дастгоҳ дастрас аст * '''Аватарҳо''' — ҳар корбар аватари рақамии худро дорад<ref>{{cite web |url=https://about.meta.com/metaverse/ |title=What is the Metaverse? |publisher=Meta |lang=en |accessdate=2026-03-17}}</ref> == Шарикон ва татбиқ == Ширкатҳои бузург дар Метакоинот сармоягузорӣ мекунанд: * '''[[Meta Platforms|Meta]]''' — Horizon Worlds ва Horizon Workrooms * '''[[Microsoft]]''' — Mesh барои Microsoft Teams (мулоқотҳои виртуалӣ) * '''[[Epic Games]]''' — Fortnite ҳамчун платформаи Метакоинот * '''[[Roblox]]''' — платформаи маъруфи Метакоинот барои наврасон * '''[[Decentraland]]''' — Метакоинот мустақилшудаи марказнашуда бар асоси [[блокчейн]]<ref>{{cite news |url=https://www.wired.com/story/metaverse-guide/ |title=What is the metaverse? |work=Wired |lang=en |accessdate=2026-03-17}}</ref> Метакоинот барои корҳои корпоративӣ, таҳсил, рӯйдодҳо ва бозӣ истифода мешавад. == Технологияҳои асосӣ == Метакоинот бар асоси якчанд технологияи муосир сохта мешавад: === Воқеияти виртуалӣ (VR) === [[Акс:Oculus-Rift-CV1-Headset-Front.jpg|мини|чап|Айнаки VR — асбоби асосии дастрасӣ ба Метакоинот]] [[Воқеияти виртуалӣ]] тавассути айнакҳои VR (монанди Meta Quest, PlayStation VR, Apple Vision Pro) корбарро пурра ба муҳити рақамӣ мебарад. Ин технология асоси иммерсивии Метакоинот мебошад.<ref>{{cite web |url=https://www.meta.com/quest/ |title=Meta Quest VR |publisher=Meta |lang=en |accessdate=2026-03-17}}</ref> === Воқеияти илова-шуда (AR) === [[Акс:Augmented-reality-1957411 1920.jpg|мини|Намунаи воқеияти илова-шуда]] [[Воқеияти илова-шуда]] унсурҳои рақамиро бар рӯи ҷаҳони воқеӣ қабат мекунад — монанди бозии [[Pokémon GO]]. Тавассути AR Метакоинот ба дунёи воқеӣ дохил мешавад. === Блокчейн ва NFT === [[Акс:NFT diagram.svg|мини|чап|Схемаи кори NFT дар блокчейн]] [[Блокчейн]] асоси иқтисодиёти Метакоинот мебошад: NFT-ҳо (рамзҳои ғайрифунгибелӣ) соҳибияти молҳои рақамӣ — замин, либос, санъат — ро тасдиқ мекунанд. Дар Decentraland ва The Sandbox замини виртуалӣ ба садҳо ҳазор доллар фурӯхта шудааст.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/technology/virtual-real-estate-metaverse-2021-12-01/ |title=Virtual real estate in the metaverse |work=Reuters |date=1 декабри 2021 |lang=en}}</ref> === Зеҳни сунъӣ === [[Зеҳни сунъӣ]] барои сохтани аватарҳои реалистӣ, тарҷумаи фаврии забон дар Метакоинот ва идораи муҳитҳои виртуалии мураккаб истифода мешавад. == Иқтисодиёти Метакоинот == [[Акс:VR headset with smartphone and stereoscopy image.jpg|мини|чап|Абзори дастрасӣ ба Метакоинот]] Метакоинот иқтисодиёти мустақили рақамӣ дорад: === Замини виртуалӣ === Дар платформаҳои Decentraland ва The Sandbox замини виртуалӣ хариду фурӯш мешавад. Дар соли [[2021]] як қатъа замини виртуалӣ дар Decentraland ба нархи '''2,4 миллион доллар''' фурӯхта шуд — рекорди ҷаҳонӣ.<ref>{{cite news |url=https://www.cnbc.com/2021/11/23/metaverse-real-estate-sale-sets-record-at-2point4-million/ |title=Metaverse real estate record |work=CNBC |date=23 ноябри 2021 |lang=en}}</ref> === Молҳои рақамӣ === Корбарон дар Метакоинот метавонанд: * Либос ва ороиш барои аватараш бихаранд * Асарҳои санъати рақамӣ (NFT) бихаранд ва бифурӯшанд * Хизматҳои гуногун (дарс, консертҳо, мулоқотҳо) пешниҳод кунанд === Бозори Метакоинот === Тибқи пешгӯии аналитикон, бозори ҷаҳонии Метакоинот то соли [[2030]] ба '''800 миллиард доллар''' хоҳад расид.<ref>{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/professional/blog/metaverse-may-be-800-billion-market-next-tech-platform/ |title=Metaverse May Be $800 Billion Market |publisher=Bloomberg Intelligence |date=2021 |lang=en}}</ref> == Таҳсил ва илм == Метакоинот дар соҳаи таҳсил имкониятҳои нав мекушояд: * '''Дарсҳои иммерсивӣ''' — хонандагон метавонанд ба таърих, кайҳон ё ҷисми инсон дар муҳити виртуалӣ "ворид шаванд" * '''Лабораторияҳои виртуалӣ''' — озмоишҳои хатарнок бехатарона дар муҳити рақамӣ иҷро карда мешаванд * '''Донишгоҳҳо''' — [[Стэнфорд]], [[Гарвард]] ва дигар донишгоҳҳои маъруф дарсҳои виртуалӣ дар Метакоинот баргузор мекунанд<ref>{{cite news |url=https://www.wired.com/story/schools-metaverse-education/ |title=Schools Are Building in the Metaverse |work=Wired |lang=en |accessdate=2026-03-17}}</ref> * '''Конференсияҳо''' — рӯйдодҳои илмии байналмилалӣ бо иштироки аватарҳо баргузор мешаванд == Тандурустӣ == Метакоинот дар тибби муосир низ татбиқ мешавад: * '''Ҷарроҳии виртуалӣ''' — духтурон ҷарроҳиро дар муҳити VR машқ мекунанд пеш аз иҷрои воқеӣ * '''Табобати равонӣ''' — муолиҷаи фобияҳо (тарс аз баландӣ, ҷойи ғун) тавассути экспозицияи виртуалӣ * '''Реабилитатсия''' — беморони сактаи мағзӣ ва садамаҳо ҳаракатро дар муҳити VR барқарор мекунанд * '''Тадқиқоти тиббӣ''' — олимон дар Метакоинот маълумоти тиббӣ ва моделҳои бемориро таҳлил мекунанд<ref>{{cite news |url=https://www.nature.com/articles/s41591-021-01486-0 |title=Digital health in the metaverse |work=Nature Medicine |lang=en |accessdate=2026-03-17}}</ref> == Танқид == Мафҳуми Метакоинот бо интиқодҳои ҷиддӣ рӯ ба рӯ шудааст: === Нигаронӣ аз махфият === Дар Метакоинот ширкатҳо метавонанд маълумоти хеле бештаре — аз ҷумла ҳаракатҳои бадан, ифодаи чеҳра ва нигоҳ — ҷамъоварӣ кунанд. Ин нигаронии ҷиддиеро дар бораи махфият ва истифодаи маълумоти шахсӣ ба вуҷуд меорад.<ref>{{cite news |url=https://www.eff.org/deeplinks/2021/10/metaverse-surveillance-nightmare |title=The Metaverse Could Be a Surveillance Nightmare |publisher=EFF |date=октябри 2021 |lang=en }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Тааллуқ ва саломатии рӯҳӣ === Мутахассисони тандурустии равонӣ нигаронанд, ки вақти тӯлонии зиёд дар Метакоинот метавонад ба тааллуқ (addiction), гӯшагирӣ аз ҷомеа ва мушкилоти саломатии рӯҳӣ оварад. === Монеаҳои техникӣ === Дастрасии баробар ба Метакоинот ҳанӯз мушкил аст — айнакҳои VR гарон буда (аз 300 то 3000 доллар), интернети баландсуръат дар бисёр кишварҳо дастнорас аст.<ref>{{cite web |url=https://www.pewresearch.org/internet/2022/06/30/the-metaverse-in-2040/ |title=The Metaverse in 2040 |publisher=Pew Research Center |date=30 июни 2022 |lang=en}}</ref> == Метакоинот дар бозиҳои видеоӣ == [[Акс:An avatar in the virtual world Second Life.png|мини|Аватар дар дунёи виртуалии Second Life]] Бозиҳои видеоӣ аввалин ва бештарин рушдёфтаи Метакоинот мебошанд: {| class="wikitable" style="font-size:90%; width:50%;" ! Бозӣ !! Платформа !! Корбарон |- | [[Roblox]] || ПК, мобилӣ || 60+ миллион рӯзона |- | [[Fortnite]] || ПК, консол, мобилӣ || 350+ миллион бозингар |- | [[Minecraft]] || ПК, консол, мобилӣ || 140+ миллион моҳона |- | Second Life || ПК || ~1 миллион фаъол |- | Decentraland || Браузер || 8000+ фаъол |} Дар Fortnite концертҳои рӯякаш бо иштироки миллионҳо нафар баргузор шудааст — ба монанди консерти Travis Scott дар соли [[2020]] бо '''27 миллион''' тамошобин.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/technology-52368008 |title=Travis Scott's Fortnite concert |work=BBC News |date=24 апрели 2020 |lang=en }}{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ояндаи Метакоинот == Мутахассисон барои Метакоинот пешгӯиҳои гуногун доранд: Созмони '''Pew Research Center''' дар соли [[2022]] аз 624 мутахассис пурсид — 54% онҳо мегуфтанд, ки то соли [[2040]] Метакоинот ба ҳаёти рӯзмарра ворид хоҳад шуд.<ref>{{cite web |url=https://www.pewresearch.org/internet/2022/06/30/the-metaverse-in-2040/ |title=The Metaverse in 2040 |publisher=Pew Research Center |date=30 июни 2022 |lang=en}}</ref> Омилҳое ки ояндаи Метакоинотро муайян мекунанд: * Рушди технологияи VR/AR ва арзонтар шудани таҷҳизот * Суръат ва паҳнои шабакаи интернет ([[5G]], [[6G]]) * Қонунгузории давлатҳо дар бораи ҷаҳони рақамӣ * Ҳалли масъалаҳои махфият ва амнияти маълумот * Пайдоиши стандартҳои умумӣ барои ҳамкории платформаҳо (interoperability) Баъзе коршиносон мегӯянд, ки Метакоинот на як ҷаҳони алоҳида, балки '''давраи нави интернет''' мебошад — интернети иммерсивӣ ва фазоӣ, ки тадриҷан ба зиндагии мо ворид хоҳад шуд.<ref>{{cite web |url=https://www.mckinsey.com/capabilities/growth-marketing-and-sales/our-insights/value-creation-in-the-metaverse |title=Value creation in the metaverse |publisher=McKinsey |date=июни 2022 |lang=en |accessdate=2026-03-23 |archivedate=2026-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260129085623/https://www.mckinsey.com/capabilities/growth-marketing-and-sales/our-insights/value-creation-in-the-metaverse }}</ref> == 7 хусусияти Метакоинот == Сармоягузор ва муаллифи китоби "The Metaverse" [[Мэтью Болл]] 7 хусусияти асосии Метакоинотро муайян кард, ки аз ҷониби коршиносон пазируфта шудааст:<ref>{{cite book |title=The Metaverse: And How It Will Revolutionize Everything |url=https://archive.org/details/metaversehowitwi0000ball |author=Matthew Ball |year=2022 |publisher=Liveright |lang=en}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%; width:50%;" ! № !! Хусусият !! Маъно |- | 1 || Доимӣ будан || Ҳеҷ гоҳ қатъ намешавад ва дубора оғоз намекунад |- | 2 || Вақти воқеӣ || Бо тарзи синхронӣ кор мекунад |- | 3 || Бидуни маҳдудияти иштирокчӣ || Шумораи корбарон маҳдуд нест |- | 4 || Иқтисодиёти пурра || Соҳибияти воқеӣ, тиҷорат ва музд |- | 5 || Дунёи ба ҳам пайваст || Онлайн ва офлайн якҷоя мешаванд |- | 6 || Мутобиқат бо маълумот || Таҷрибаи рақамӣ ба воқеият мегузарад |- | 7 || Пур аз мӯҳтавои корбарон || Корбарон худашон мӯҳтаво месозанд |} == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150px"> Акс:Second-life.jpg|Дунёи виртуалии Second Life Акс:Virtual reality headset.jpg|Айнаки воқеияти виртуалӣ Акс:Augmented-reality-1957411 1920.jpg|Воқеияти илова-шуда Акс:NFT diagram.svg|Схемаи NFT дар блокчейн Акс:Apple Vision Pro.jpg|Apple Vision Pro (2024) Акс:Avatar of virtual world.png|Аватар дар дунёи виртуалӣ </gallery> == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Адабиёт == * Ball, Matthew. ''The Metaverse: And How It Will Revolutionize Everything''. Liveright, 2022 * Stephenson, Neal. ''Snow Crash''. Bantam Books, 1992 == Пайвандҳо == * [https://about.meta.com/metaverse/ Метакоинот дар Meta] * [https://decentraland.org Decentraland — Метакоинот бар асоси блокчейн] * [https://www.roblox.com Roblox] * [https://www.pewresearch.org/internet/2022/06/30/the-metaverse-in-2040/ Pew Research: Метакоинот то соли 2040] * [https://www.mckinsey.com/capabilities/growth-marketing-and-sales/our-insights/value-creation-in-the-metaverse McKinsey: Арзиш дар Метакоинот] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20260129085623/https://www.mckinsey.com/capabilities/growth-marketing-and-sales/our-insights/value-creation-in-the-metaverse |date=2026-01-29 }} [[Гурӯҳ:Технологияи иттилоотӣ]] [[Гурӯҳ:Воқеияти виртуалӣ]] [[Гурӯҳ:Интернет]] [[Гурӯҳ:Зеҳни сунъӣ]] [[Гурӯҳ:Бозиҳои видеоӣ]] [[Гурӯҳ:Блокчейн]] iagqolrz88keaw6r42e2khfe6m7jbbu 0 329844 1483277 1465213 2026-08-13T19:08:43Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483277 wikitext text/x-wiki {{Қуттии анатомия|Latin=iris|Image=Human eye close up, anterior view.jpg|Caption=Рангпардаи [[Чашм|чашми]] одам, дорои ранге, ба монанди [[Қаҳваранг|қаҳваранг]], кабуд ва ё сабз буда, [[Гавҳарак|мардумак]] дар миёнааш ҷойгир шудааст.|Width=|Image2=Schematic diagram of the human eye en.svg|Caption2=Schematic diagram of the human eye (iris labeled at upper right)|System=[[Системаи биноӣ]]|Precursor=[[Mesoderm]] and [[ectoderm|neural ectoderm]]|Artery=[[Long posterior ciliary arteries]]|Vein=|Nerve=[[Long ciliary nerves]], [[short ciliary nerves]]|Lymph=}} '''Рангпарда''' ё '''пардаи инабия''' ({{lang-gr|iris}}) як сохтори тунуки ҳалқашакли [[Чашм|чашми]] аксари ширхӯрон ва паррандагон аст, ки барои назорат кардани диаметр ва андозаи [[Гавҳарак|мардумак]] ва аз ин рӯ миқдори равшание, ки ба тӯрпарда мерасад, масъул аст. Аз нигоҳи оптикӣ, мардумак [[Апертура|сӯрохии]] чашм ва инаб диафрагма аст. [[Ранги чашм]] аз ҷониби маҳз ҳамин сохтор муайян карда мешавад. == Сохтор == Рангпарда аз ду қабат иборат аст: қабати пешии пигментдори [[Wikt:fibrovascular|фиброваскулярӣ]], ки ҳамчун строма маълум аст ва дар паси он ҳуҷайраҳои эпителиалии пигментдор ҷойгиранд. Строма бо мушаки сфинктер (sphincter pupillae), ки мардумакро танг мекунад, ва маҷмӯи мушакҳои васеъкунанда (dilator pupillae), ки кӯҳпаро радиалӣ кашида, мардумакро калон мекунанд, пайваст аст. [[File:Pupillary light reflex.jpg|thumb|360x360px|Рангпарда (қисми қаҳваранги чашм) андозаи мардумакро тавассути кашишхӯрии мушакҳои сфинктер ва дилатор идора мекунад.]] Сфинктери мардумак мушаки муқобили дилатори мардумак мебошад. Диаметри мардумак ҳангоми танг ё васеъ шудан тағйир меёбад, аммо канори берунии кӯҳпа андозаашро тағйир намедиҳад. Мушаки тангкунанда дар канори дохилӣ ҷойгир аст. Сатҳи ақиб бо қабати хеле пигментдори эпителиалӣ пӯшида шудааст, ки ғафсии он ду ҳуҷайра аст, аммо сатҳи пеш эпителий надорад. Мазмуни баланди пигмент гузариши нурро тавассути кӯҳпа ба тӯрпарда бозмедорад ва онро танҳо бо мардумак маҳдуд мекунад.<ref name="iris">"eye, human." Encyclopædia Britannica from [[Encyclopædia Britannica 2006 Ultimate Reference Suite DVD]]</ref> Канори берунии кӯҳпа, ки реша номида мешавад, ба склера ва қисми пешии ҷисми силиарӣ пайваст аст. Кӯҳпа ва ҷисми силиарӣ якҷоя ҳамчун увеа-и пеш маълуманд. [[File:Iris regions.jpg|370px|right]] Рангпарда ба ду минтақаи асосӣ тақсим мешавад: # '''Минтақаи мардумакӣ''' — қисми дохилӣ, ки канори он сарҳади мардумакро ташкил медиҳад. # '''Минтақаи силиарӣ''' — боқимондаи кӯҳпа, ки то ҷисми силиарӣ идома меёбад. '''Колларет''' (collarette) ғафстарин минтақаи рангпарда буда, қисми мардумакиро аз қисми силиарӣ ҷудо мекунад.<ref name="iris"/> Ҳуҷайраҳои мушакҳои рангпарда дар ширхӯрон ва амфибияҳо мушакҳои суфта мебошанд, аммо дар хазандагон (аз ҷумла паррандагон) мушакҳои кӯндаланг-рахдор мебошанд. Аксари моҳиҳо ҳеҷ кадоме аз онҳоро надоранд ва дар натиҷа, кӯҳпаи онҳо қобилияти васеъ ё танг шуданро надорад.<ref name=VB>{{cite book |author=Romer, Alfred Sherwood|author2=Parsons, Thomas S.|year=1977 |title=The Vertebrate Body |url=https://archive.org/details/vertebratebody0000rome_a5a9|publisher=Holt-Saunders International |location= Philadelphia, PA|page= [https://archive.org/details/vertebratebody0000rome_a5a9/page/462 462]|isbn= 0-03-910284-X}}</ref> == Вазифа == [[File:Iris structure.png|thumb|Сохтори рангпарда ва қисмҳои атрофи он, ки мушакҳои дилатор ва сфинктерро нишон медиҳанд.]] Рангпарда андозаи мардумакро тавассути кашишхӯрии мушакҳои сфинктер ва дилатор идора мекунад. Андозаи мардумак аз омилҳои зиёд (аз ҷумла нур, ҳолати эмотсионалӣ, бори когнитивӣ ва ҳаяҷон) вобаста аст ва метавонад аз 2 мм то 9 мм бошад. Бо мурури синну сол андозаи максималии мардумак кам мешавад.<ref>{{cite web |title=Aging Eyes and Pupil Size |url=http://amateurastronomy.org/Events/EH361.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023134125/http://amateurastronomy.org/Events/EH361.html |archive-date=2013-10-23 |access-date=2013-08-28 |publisher=Amateurastronomy.org |accessdate=2026-03-29 |archivedate=2013-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023134125/http://amateurastronomy.org/Events/EH361.html }}</ref> Кӯҳпаҳо инчунин мардумакро ҳангоми аккомодатсия танг мекунанд, то умқи майдони биниш зиёд шавад. == Ранги чашм == {{main|Ранги чашм}} [[File:Eye colors map of Europe.png|thumb|Пигментатсияи чашми инсон дар Аврупо]] [[Image:Ageev iris.jpg|thumb|right|Дар байни фенотипҳои инсон, чашмони кабуд-сабз-хокистарӣ ранги нисбатан нодир ба ҳисоб мераванд.]] Рангпарда одатан сахт пигментдор аст ва ранги он одатан байни қаҳваранг, зардчатоб (hazel), сабз, хокистарӣ ва кабуд фарқ мекунад. Сарфи назар аз доираи васеи рангҳо, ягона пигменте, ки ба ранги муқаррарии рангпарда саҳм мегузорад, пигменти торики [[Меланин|меланин]] мебошад. Миқдори пигменти меланин дар рангпарда яке аз омилҳои муайянкунандаи ранги фенотипии чашми организм мебошад. == Аҳамияти клиникӣ == * [[Глаукома]] * [[Аниридия]] * [[Анизокория]] * [[Синдроми Горнер]] * [[Иридотсиклит]] * [[Ирит]] * [[Миоз]]/[[Мидриаз]] == Тибби алтернативӣ == === Иридология === {{main|Иридология}} Иридология як усули тибби алтернативӣ мебошад, ки ҷонибдорони он боварӣ доранд, ки тавассути омӯзиши нақшҳо, рангҳо ва дигар хусусиятҳои рангпарда метавон дар бораи саломатии системавии бемор маълумот гирифт. Иридология аз ҷониби тадқиқотҳои илмии босифат дастгирӣ намешавад,<ref name="Ernst">{{cite journal |author=Ernst E |title=Iridology: not useful and potentially harmful |journal=Arch. Ophthalmol. |volume=118 |issue=1 |pages=120–1 |date=January 2000 |pmid=10636425 |doi=10.1001/archopht.118.1.120|doi-access= }}</ref> ва ҳамчун илми қалбакӣ (псевдоилм) эътироф шудааст.<ref name=nonsense>{{cite web|url=http://www.quackwatch.com/01QuackeryRelatedTopics/iridology.html|title=Iridology Is Nonsense|date=9 November 2015|access-date=6 August 2023|website=[[Quackwatch]]|author1=[[Stephen Barrett]]}}</ref> == Графика == <gallery widths="240" heights="200"> Image:Gray878.png|Кӯҳпа, намуди пеш File:Fluorescein angiograpy of iris reveals radial layout of blood vessels.jpg|Ангиографияи флюоресцеинии рангпарда сохти радиалии рагҳои хунгардро нишон медиҳад. </gallery> == Нигаред низ == {{Portal|Anatomy}} * [[Чашм|Чашми инсон]] == Сарчашмаҳо == {{Reflist}} == Пайвандҳои беруна == {{Commons category|Iris (eye)}} *[https://web.archive.org/web/20090318053728/http://www.art-dept.com/artists/rankin/portfolio/specialprojects/eyescapes/portfolio.html?source=20i Суратҳои муфассали кӯҳпаи чашми инсон] {{stub}} {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Ранги чашм]] [[Гурӯҳ:Анатомия]] [[Гурӯҳ:Анатомияи чашми одам]] kwxn07yuk5t2tyi9vf7azh87s4f4sxg 0 330116 1483300 1462364 2026-08-13T19:32:53Z InternetArchiveBot 30618 Add 2 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483300 wikitext text/x-wiki '''Забонҳои австронезӣ''' як [[Оилаи забонҳо|оилаи забонҳоест]], ки дар саросари Осиёи Ҷанубу Шарқии Баҳрӣ, қисматҳои [[Ҳиндучин|Осиёи Ҷанубу Шарқии]] [[Мадагаскар]], ҷазираҳои [[Уқёнуси Ором]] ва [[Тайван]] (забонҳои мардуми бумии Тайван ) ба таври васеъ истифода мешаванд. <ref>{{Cite encyclopedia|title=Austronesian Languages|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Austronesian-languages|accessdate=26 October 2016|last=Blust|first=Robert Andrew}}</ref> Бо онҳо тақрибан 328 миллион нафар (4.4% [[Аҳолии Замин|аҳолии ҷаҳон]]) гап мезананд.<ref name="Eth">{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/statistics/|title=Statistical Summaries; Ethnologue|website=Ethnologue (Free All)}}</ref><ref name="eth">{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/subgroup/447/|title=Austronesian; Ethnologue|website=Ethnologue (Free All)}}</ref> Ин онро панҷумин оилаи бузурги забонҳо аз рӯи шумораи сухангӯён мегардонад. Забонҳои асосии австралиягӣ иборатанд аз [[Забони малайӣ|малайӣ]] (як вариант ҳамчун [[Забони индонезиёӣ|Индонезия]] <ref>{{Cite book|chapter=Malay as a pluricentric language|pages=[https://archive.org/details/pluricentriclang0000unse/page/403 403]–4|year=1992|last=Asmah Haji Omar|editor-last=Clyne|editor-link=Michael Clyne|title=Pluricentric Languages: Differing Norms in Different Nations|url=https://archive.org/details/pluricentriclang0000unse|publisher=Mouton de Gruyter|series=Contributions to the sociology of language 62|location=Berlin & New York|isbn=3-11-012855-1}}</ref><ref>{{Cite book|author-link=James Neil Sneddon|first=James Neil|last=Sneddon|title=The Indonesian Language: Its History and Role in Modern Society|url=https://archive.org/details/indonesianlangua0000sned|publisher=UNSW Press|year=2004|page=[https://archive.org/details/indonesianlangua0000sned/page/14 14]}})</ref> стандартизатсия шудааст), [[Забони ҷоваӣ|ҷавагӣ]], сунданӣ, тагалогӣ,<ref>{{Cite book|page=76|title=Language and Nationalism: The Philippine Experience Thus Far|isbn=9711130009|publisher=Ateneo de Manila University Press|location=Manila|first=Andrew B.|last=Gonzalez|year=1980}}</ref> малагасӣ ва себуано. Тибқи баъзе ҳисобҳо, ин оила 1257 забонро дар бар мегирад, ки дуввумин забон дар байни ҳама гуна оилаҳои забонӣ мебошад.<ref>{{Cite book|title=History of the Austronesian Languages|last=Robert Blust|publisher=University of Hawaii at Manoa|year=2016|author-link=Robert Blust}}</ref> [[Гурӯҳ:Забонҳои Австралия ва Уқёнусия]] [[Гурӯҳ:Оилаи забонҳо]] 4p12vhscsis5qakyqv0grqo4yb3qp8u 0 330311 1483306 1470753 2026-08-13T19:39:13Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483306 wikitext text/x-wiki {{Short description|Маҳсули моеъи иловагии метаболизми ҳайвонот}} {{pp-semi-indef|small=yes}} [[акс:Human urine sample.jpg|thumb|upright=0.5|Намунаи пешоби инсон]] '''Пешоб''' моеъест, ки аз ҷониби гурдаҳои мӯҳрадорон [[Ихроҷ|хориҷ карда мешавад]], то [[Гардиши хун|ҷараёни хунро]] аз оби зиёдатӣ ва маҳсулоти иловагии метаболизм, аз ҷумла мочевина, кислотаи пешоб ва креатинин тоза кунад. Дар ширхорон, пешоб аз гурдаҳо тавассути найҳои пешоб ба масона барои нигоҳдорӣ то вақти пешоб кардан ҳаракат мекунад. Ширхорони ҳамроҳдор пешобро аз масона тавассути маҷрои пешоб хориҷ мекунанд, дар ҳоле ки дигар мӯҳрадорон тавассути [[Клоака|клоака]] пешоб мекунанд.<ref name="Wake1992">{{cite book|Marvalee H. Wake|title=Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy|url=https://books.google.com/books?id=VKlWjdOkiMwC&pg=PA583|access-date=16 April 2024|date=15 September 1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-87013-7|page=583}}</ref> Пешоб дар гардиши нитрогени замин нақши муҳим мебозад. Дар [[Экосистема|экосистема]]ҳои мутавозин, пешоб [[Хок|хокро]] бордор мекунад ва ҳамин тавр ба рушди [[Растанӣ|растаниҳо]] кӯмак мерасонад. Бинобар ин, пешоб метавонад ҳамчун [[Нурӣ|нурӣ]] истифода шавад. Баъзе ҳайвонот қаламравҳои худро бо пешоб нишон медиҳанд.<ref>MacDonald, David W. [https://originalwisdom.com/wp-content/uploads/bsk-pdf-manager/2019/03/MacDonald_1980_PatternsOfScentMarkingWithUrineAndFecesAmongstCarnivoreCommunities.pdf "Patterns of scent marking with urine and faeces amongst carnivore communities."] ''Symposia of the Zoological Society of London''. Vol. 45. No. 107. 1980.</ref><ref>{{Cite book |last=Ewer |first=R. F. |url=https://books.google.com/books?id=0LTzBwAAQBAJ&dq=urine&pg=PA115 |title=Ethology of Mammals |date=2013-12-11 |publisher=Springer |isbn=978-1-4899-4656-0 |language=en}}</ref> Таърихан, пешоби кӯҳнашуда ё туршшуда (бо номи лант маъруф аст) инчунин дар истеҳсоли [[Борут|доруи туфанг]], тозакунии хона, [[Даббоғӣ|ош додани чарм]] ва рангубори нассоҷӣ истифода мешуд. Пешоб ва наҷосати инсон, ки партовҳои инсонӣ ё ихроҷи инсон номида мешаванд, тавассути системаҳои санитарӣ идора карда мешаванд. Пешоб ва наҷосати [[Чорво|чорво]] низ идоракунии дурустро талаб мекунанд, агар зичии саршумори чорво баланд бошад. == Физиология == {{Main|Физиологияи гурда}} [[акс:Harnstoff.svg|thumb|Сохти кимиёвии мочевина]] Аксари ҳайвонот системаҳои ихроҷ барои нест кардани партовҳои заҳрноки ҳалшаванда доранд. Дар одамон, партовҳои ҳалшаванда асосан тавассути системаи пешоб ва ба андозаи камтар аз нигоҳи мочевина, тавассути [[Арақ|арақ кардан]] хориҷ карда мешаванд.<ref>{{cite book|author1=Arthur C. Guyton|author2=John Edward Hall|title=Textbook of medical physiology|url=https://books.google.com/books?id=sTZHAQAAIAAJ|access-date=26 September 2011|year=2006|publisher=Elsevier Saunders|edition=11|isbn=978-0-8089-2317-6|chapter=25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526111029/http://books.google.com/books?id=sTZHAQAAIAAJ|archive-date=26 May 2013|url-status=live}}</ref> Дар ширхорони ҳамроҳдор, системаи пешоб аз [[Гурда|гурдаҳо]], найҳои пешоб, масонаи пешоб ва маҷрои пешоб иборат аст. Система пешобро тавассути раванди филтратсия, ҷабби дубора ва секретсияи каналчаҳо ҳосил мекунад. Гурдаҳо партовҳои ҳалшавандаро аз ҷараёни хун, инчунин оби зиёдатӣ, қандҳо ва як қатор пайвастагиҳои дигарро ҷудо мекунанд. Пешоби ҳосилшуда дорои консентратсияи баланди мочевина ва дигар моддаҳо, аз ҷумла токсинҳо мебошад. Пешоб аз гурдаҳо тавассути найи пешоб, масона ва ниҳоят маҷрои пешоб пеш аз гузаштан аз сӯрохии пешоб мегузарад. === Давомнокӣ === Тадқиқоте, ки ба давомнокии пешобкунӣ дар як қатор намудҳои [[Ширхорон|ширхорон]] нигаристааст, нишон дод, ки нӯҳ намуди калонтар новобаста аз андозаи бадан барои 21 ± 13 сония пешоб кардаанд.<ref name="Yang">{{cite journal|last1=Yang|first1=P. J.|last2=Pham|first2=J.|last3=Choo|first3=J.|last4=Hu|first4=D. L.|title=Duration of urination does not change with body size|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=26 June 2014|volume=111|issue=33|pages=11932–11937|doi=10.1073/pnas.1402289111|pmc=4143032|pmid=24969420|bibcode=2014PNAS..11111932Y|doi-access=free| issn=0027-8424 }}</ref> Намудҳои хурдтар, аз ҷумла [[Хояндаҳо|хояндаҳо]] ва [[Кӯршабпарак|кӯршабпаракҳо]], наметавонанд ҷараёни доимии пешобро ҳосил кунанд ва ба ҷои ин бо як силсила қатраҳо пешоб мекунанд.<ref name="Yang" /> == Хусусиятҳо == === Миқдор === {{CSS image crop|Image=Tiger_Tadoba_NP.jpg|bSize=1100|cWidth=250|cHeight=150|oTop=280|oLeft=780|Description=[[Паланг]]ҳо миқдори ками пешобро мепошанд, то қаламравҳои худро нишон диҳанд.<ref>{{Cite book |last=Watson |first=Lyall |url=https://books.google.com/books?id=e_KPAgAAQBAJ&pg=PT36 |title=Jacobson's Organ: And the Remarkable Nature of Smell |date=2000-04-17 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-393-24493-9 |language=en}}</ref>}} Масонаи одами болиғ одатан аз 300 то {{nowrap|500 мл}} (10 ва {{nowrap|17 fl oz}}) пешобро пеш аз пешоб кардан нигоҳ медорад, аммо он метавонад миқдори ба таври назаррас бештарро нигоҳ дорад.<ref name="medphys">{{cite book |last1=Boron |first1=Walter F. |url=https://books.google.com/books?id=6QzhCwAAQBAJ&pg=PA738 |title=Medical Physiology |last2=Boulpaep |first2=Emile L. |date=2016 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=9781455733286 |page=738 |access-date=1 June 2016}}</ref><ref name="Cardozo99">{{cite book |last1=Walker-Smith |first1=John |url=https://books.google.com/books?id=EMMUyiKOOiEC&pg=PA16 |title=Diseases of the Small Intestine in Childhood |last2=Murch |first2=Simon |date=1999 |publisher=CRC Press |isbn=9781901865059 |editor1-last=Cardozo |editor1-first=Linda |edition=4 |page=16 |language=en-US |access-date=1 June 2016}}</ref> Истеҳсоли миёнаи пешоб дар одамони болиғ тақрибан {{cvt|1.4|L}} пешоб барои як нафар дар як рӯз бо меъёри муқаррарии {{cvt|0.6 to 2.6|L}} барои як нафар дар як рӯз мебошад, ки дар ҳудуди 6 то 8 пешобкунӣ дар як рӯз вобаста аз ҳолати гидратсия, сатҳи фаъолият, омилҳои муҳити зист, вазн ва саломатии шахс тавлид мешавад.<ref name="RoseParker2015">{{cite journal|last1=Rose|first1=C.|last2=Parker|first2=A.|last3=Jefferson|first3=B.|last4=Cartmell|first4=E.|year=2015|title=The Characterization of Feces and Urine: A Review of the Literature to Inform Advanced Treatment Technology|journal=Critical Reviews in Environmental Science and Technology|volume=45|issue=17|pages=1827–1879|doi=10.1080/10643389.2014.1000761|issn=1064-3389|pmc=4500995|pmid=26246784|bibcode=2015CREST..45.1827R |doi-access=free}}</ref> Истеҳсоли аз ҳад зиёд ё хеле ками пешоб ниёз ба диққати тиббӣ дорад. Полиурия ҳолати истеҳсоли аз ҳад зиёди пешоб (> 2.5 л/рӯз), Олигурия вақте ки < 400 мл истеҳсол мешавад ва [[Анурия]] камтар аз 100 мл дар як рӯз мебошад. === Ҷузъҳо === {{Further|Таҳлили пешоб}} [[акс:Urine under the microscope.jpg|thumb|Пешоб дорои кристаллҳои кислотаи пешоб дар зери микроскоп]] Тақрибан 91–96% пешоб аз об иборат аст.<ref name="RoseParker2015" /> Қисми боқимондаро ба таври васеъ ба намакҳои ғайриорганикӣ, мочевина, пайвастагиҳои органикӣ ва намакҳои аммонийи органикӣ тасниф кардан мумкин аст.<ref name="RoseParker2015" /><ref name=":0">{{Cite journal |date=1872 |title=Composition Of The Urine |url=[suspicious link removed] |journal=The British Medical Journal |volume=1 |issue=579 |pages=133 |jstor=25231362 |issn=0007-1447}}</ref> Пешоб инчунин дорои сафедаҳо, гормонҳо ва доираи васеи метаболитҳо мебошад,<ref name=":1">{{Cite web |title=What Is in Your Urine? Take a Look at the Chemical Composition |url=https://www.thoughtco.com/the-chemical-composition-of-urine-603883 |access-date=2024-05-08 |website=ThoughtCo |language=en}}</ref> ки вобаста ба он чизе, ки ба бадан ворид мешавад, тағйир меёбад. Моддаҳои сахти умумӣ дар пешоб ба ҳисоби миёна {{cvt|59|g}} дар як рӯз барои як нафарро ташкил медиҳанд.<ref name=":1" /> Мочевина калонтарин ҷузъи моддаҳои сахт буда, зиёда аз 50%-и ҳаҷми умумиро ташкил медиҳад. Ҳаҷми шабонарӯзӣ ва таркиби пешоб барои ҳар як шахс дар асоси миқдори заҳмати ҷисмонӣ, шароити муҳити зист, инчунин истеъмоли об, намак ва сафеда фарқ мекунад.<ref name="RoseParker2015" /> Дар шахсони солим, пешоб сафедаи хеле кам дорад ва миқдори зиёдатӣ аз беморӣ шаҳодат медиҳад, чуноне ки бо қанд. <ref name=":1" /> Моддаҳои органикӣ, дар шахсони солим, инчунин ба ҳадди аксар 1,7 маротиба бештар аз маъданҳо гузориш дода мешаванд.<ref name=":0" /> Аммо, ҳар чизе бештар аз он аз беморӣ шаҳодат медиҳад.<ref name=":0" /> {| class="wikitable sortable" |+ Нишондиҳандаҳои маъмулии тарҳрезӣ барои консентратсияи ҷузъҳо дар пешоби тоза, дар асоси маълумот дар Шветсия ва Швейтсария<ref>{{cite book |last1=von Münch |first1=Elisabeth |last2=Winker |first2=Martina |title=Technology review of urine diversion components |date=May 2011 |publisher=Deutsche Gesellschaft fürInternationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH |page=12 |url=https://www.susana.org/_resources/documents/default/2-875-giz2011-en-technology-review-urine-diversion.pdf |access-date=2020-11-28 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028103013/http://www.susana.org/_resources/documents/default/2-875-giz2011-en-technology-review-urine-diversion.pdf |url-status=live }}</ref>{{rp|12}}<ref>{{Cite journal|last1=Udert|first1=K.M.|last2=Larsen|first2=T.A.|last3=Gujer|first3=W.|date=2006-12-01|title=Fate of major compounds in source-separated urine|url=https://iwaponline.com/wst/article/54/11-12/413/13916/Fate-of-major-compounds-in-sourceseparated-urine|journal=Water Science and Technology|language=en|volume=54|issue=11–12|pages=413–420|doi=10.2166/wst.2006.921|pmid=17302346|bibcode=2006WSTec..54..413U |issn=0273-1223|access-date=2021-08-02|archive-date=2022-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308032230/https://iwaponline.com/wst/article/54/11-12/413/13916/Fate-of-major-compounds-in-sourceseparated-urine|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> |- ! Параметр !! Арзиш |- | pH || 6.2 |- | Нитрогени умумӣ || 8,830 мг/л |- | Аммоний/аммиак-N || 460 мг/л |- | Нитрат ва нитрит || 0.06 мг/л |- | Талаботи кимиёвии оксиген || 6,000 мг/л |- | Фосфори умумӣ || 800–2,000 мг/л |- | Калий || 2,740 мг/л |- | Сулфат || 1,500 мг/л |- | Натрий || 3,450 мг/л |- | Магний || 120 мг/л |- | Хлорид || 4,970 мг/л |- | Калсий || 230 мг/л |} Миқдор ва консентратсияи камтари дигар пайвастагиҳо ва [[Ион|ионҳо]] аксар вақт дар пешоби одамон мавҷуданд.<ref name=":1" /> === Ранг === {{see also|Рангҳои ғайримуқаррарии пешоб}} [[акс:P. 28 a chart showing urine colours and their meaning.jpg|thumb|Экспертҳои тиббӣ муддати тӯлонӣ ранги пешобро бо баъзе ҳолатҳои тиббӣ алоқаманд кардаанд. Ҷадвали асримиёнагӣ, ки оқибатҳои тиббии рангҳои гуногуни пешобро нишон медиҳад]] Намуди зоҳирии пешоб пеш аз ҳама вобаста ба сатҳи гидратсияи бадан, таъсир бо доруҳо, пайвастагиҳо ва пигментҳо ё [[Ранг|рангҳои]] дар ғизо ё бемориҳо мавҷудбуда фарқ мекунад.<ref name=":1" /> Одатан, пешоб маҳлули шаффоф аст, ки аз беранг то янтарӣ фарқ мекунад, аммо одатан зардчаи паст аст.<ref name=":1" /> Одатан ранги пешоб пеш аз ҳама аз мавҷудияти уробилин сарчашма мегирад.<ref name="Voet">{{cite book |author1=John E. Hall |title=Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 13th edition |url=https://archive.org/details/guytonhalltextbo0000hall |publisher=Elsevier |year=2016 |isbn=978-1455770052 |page=[https://archive.org/details/guytonhalltextbo0000hall/page/885 885] |chapter=The liver as an organ |author1-link=John E. Hall (science writer)}}</ref> Уробилин маҳсули ниҳоии партов аст, ки аз таҷзияи гем аз [[Гемоглобин|гемоглобин]] ҳангоми нобудшавии ҳуҷайраҳои кӯҳнаи хун ба вуҷуд меояд.<ref>{{Cite journal |last1=Hall |first1=Brantley |last2=Levy |first2=Sophia |last3=Dufault-Thompson |first3=Keith |last4=Arp |first4=Gabriela |last5=Zhong |first5=Aoshu |last6=Ndjite |first6=Glory Minabou |last7=Weiss |first7=Ashley |last8=Braccia |first8=Domenick |last9=Jenkins |first9=Conor |last10=Grant |first10=Maggie R. |last11=Abeysinghe |first11=Stephenie |last12=Yang |first12=Yiyan |last13=Jermain |first13=Madison D. |last14=Wu |first14=Chih Hao |last15=Ma |first15=Bing |date=January 2024 |title=BilR is a gut microbial enzyme that reduces bilirubin to urobilinogen |journal=Nature Microbiology |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=173–184 |doi=10.1038/s41564-023-01549-x |pmid=38172624 |issn=2058-5276 |pmc=10769871}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rayne |first=Inish |date=2024-01-27 |title=Gotta go? We've finally found out what makes urine yellow |url=https://arstechnica.com/science/2024/01/gotta-go-weve-finally-found-out-what-makes-urine-yellow/ |access-date=2024-01-28 |website=[[Ars Technica]] |language=en-us}}</ref> Пешоби беранг аз ҳад зиёд будани гидратсияро нишон медиҳад. Пешоби беранг дар санҷишҳои маводи мухаддир метавонад кӯшиши пешгирӣ аз ошкор шудани маводи мухаддири ғайриқонунӣ дар ҷараёни хунро тавассути гидратсияи аз ҳад зиёд пешниҳод кунад. '''Пешоби хунин''' — [[Гематурия]] номида мешавад, ки нишонаи намудҳои зиёди ҳолатҳои тиббӣ мебошад. '''Пешоби сурхчатоб ё қаҳваранг''' — метавонад аз ҷониби Порфирия ба вуҷуд ояд (набояд бо тобиши гулобӣ ё сурхчатоби безарар<ref name=":1" /> ва муваққатӣ аз сабаби истеъмоли лаблабу омехта шавад). '''Пешоби гулобӣ''' — метавонад дар натиҷаи истеъмоли [[Лаблабу|лаблабу]] (Битурия) ба вуҷуд ояд.<ref name=":1" /> '''Пешоби зарди тира''' — аксар вақт нишонаи беобшавӣ (дегидратсия) мебошад. '''Пешоби норанҷӣ''' — аз сабаби баъзе доруҳо ба монанди Рифампин ва Феназопиридин. '''Пешоби норанҷии тира то қаҳваранг''' — метавонад нишонаи [[Зардпарвин|зардӣ]], Рабдомиолиз ё Синдроми Жилбер бошад. '''Пешоби сабзчатоб''' — метавонад дар натиҷаи истеъмоли сарсабил ё ғизоҳо, нӯшокиҳо бо пигментҳои сабз ё аз сирояти роҳҳои пешоб ба вуҷуд ояд.<ref name=":1" /> '''Пешоби кабуд''' — метавонад аз сабаби ворид шудани Метилении кабуд (масалан, дар доруҳо) ё ғизоҳо ё нӯшокиҳо бо рангҳои кабуд ба вуҷуд ояд. '''Доғҳои кабуди пешоб''' — метавонанд аз ҷониби Синдроми памперси кабуд ба вуҷуд оянд. '''Пешоби бунафш''' — метавонад аз сабаби Синдроми халтаи пешоби бунафш бошад. '''Пешоби сиёҳ ё тираранг''' — ҳамчун меланурия номида мешавад ва метавонад аз ҷониби Меланома ё порфирияи шадиди фосилавии ғайримеланинӣ ба вуҷуд ояд. <gallery> акс:Dark urine due low fluid intake.jpg|Пешоби тира аз сабаби камистеъмолии моеъ. акс:HematuriaGross.jpg|Пешоби сурхи тира аз сабаби [[Хун|хун]] ([[гематурия]]). акс:Choluria.svg|Пешоби сурхи тира аз сабаби Холурия. акс:Pinkish urine beetroots 1.jpg|Пешоби гулобӣ аз сабаби истеъмоли [[Лаблабу|лаблабу]]. акс:IMAG0466.jpg|Пешоби сабз ҳангоми инфузияи дарозмуддати седативи Пропофол. </gallery> === Бӯй === [[акс:Urinating dog (7768361246).jpg|thumb|Сагҳо бо истифода аз сигналҳои бӯёӣ дар пешоб муошират мекунанд.<ref>{{Cite book |last=Miklósi |first=Ádám |url=https://books.google.com/books?id=_6BIDwAAQBAJ&pg=PA110 |title=The Dog: A Natural History |date=2018-04-03 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8999-0 |language=en}}</ref>]] Чанд вақт пас аз хориҷ шудан аз бадан, пешоб метавонад аз сабаби таҷзияи бактериявии мочевина ба [[Аммиак|аммиак]] бӯи сахти аммиакро пайдо кунад.<ref>{{Cite web |title=What Is Urine? |url=https://my.clevelandclinic.org/health/body/urine |archive-url=http://web.archive.org/web/20260215192751/https://my.clevelandclinic.org/health/body/urine |archive-date=2026-02-15 |access-date=2026-02-28 |website=Cleveland Clinic |language=en}}</ref> Пешоби тозаи одамони солим одатан танҳо бӯи ҳалим дорад. Бӯи ғайримуқаррарии сахт ё нохуши пешоб метавонад дар иртибот бо беобшавӣ, парҳез ё сирояти роҳҳои пешоб ба вуҷуд ояд.<ref>{{Cite web |title=Strong smelling urine: causes of smelly urine and what it can indicate |url=https://tena.com.au/blogs/understanding-incontinence/strong-smelling-urine-causes |access-date=2026-02-28 |website=TENA |language=en-au}}</ref> Бӯи пешоби муқаррарии инсон метавонад он чизеро, ки истеъмол шудааст ё бемориҳои мушаххасро инъикос кунад.<ref name=":1" /> Барои мисол, шахси дорои диабети қанд метавонад бӯи пешоби шириншуда дошта бошад. Ин метавонад инчунин аз сабаби бемориҳои гурда бошад, ба монанди бемории санги гурда. Илова бар ин, мавҷудияти [[Аминокислотаҳо|аминокислотаҳо]] дар пешоб (ташхисшуда ҳамчун Бемории пешоби шарбати чинор) метавонад боиси бӯи шарбати чинор гардад.<ref>{{Cite web |title=Maple syrup urine disease |url=https://medlineplus.gov/genetics/condition/maple-syrup-urine-disease/ |access-date=2022-06-10 |website=National Library of Medicine |language=en}}</ref> Истеъмоли сарсабил метавонад бӯи сахтеро ба вуҷуд орад, ки ба ин сабзавот шабоҳат дорад ва аз сабаби таҷзияи кислотаи сарсабил дар бадан ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |vauthors=Lison M, Blondheim SH, Melmed RN | title = A polymorphism of the ability to smell urinary metabolites of asparagus | journal = Br Med J | volume = 281 | issue = 6256 | pages = 1676–8 | year = 1980 | pmid = 7448566 | pmc = 1715705 | doi = 10.1136/bmj.281.6256.1676 }}</ref> Ҳамин тавр, истеъмоли [[Заъфарон|заъфарон]], [[Этанол|алкогол]], [[Қаҳва|қаҳва]], Моҳии тунес ва [[Пиёз|пиёз]] метавонад боиси бӯйҳои ошкор гардад.<ref>{{cite web |url=https://s-space.snu.ac.kr/bitstream/10371/124274/1/000000024821.pdf |title=Fate of Nitrogen in Urine Separated Toilet Systems |last=Hashemi |first=Shervin |date= |website=s-space.snu.ac.kr |publisher= |access-date=March 15, 2021 |quote="Likewise consumption of saffron, alcohol, coffee, tuna fish, and onion can result in telltale scents." |archive-date=July 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727175010/https://s-space.snu.ac.kr/bitstream/10371/124274/1/000000024821.pdf |url-status=live }}</ref> Махсусан ғизоҳои тунд метавонанд таъсири монанд дошта бошанд, зеро пайвастагиҳои онҳо аз гурдаҳо бидуни таҷзияи пурра пеш аз хориҷ шудан аз бадан мегузаранд.<ref>{{cite book|author1=Stefan Gates|author2=Max La Riviere-Hedrick|title=Gastronaut: adventures in food for the romantic, the foolhardy, and the brave|url=https://books.google.com/books?id=dlSXXguGw9UC&pg=PA87|access-date=27 April 2011|date=15 March 2006|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=978-0-15-603097-7|pages=87–|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526060911/http://books.google.com/books?id=dlSXXguGw9UC&pg=PA87|archive-date=26 May 2013|url-status=live}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110713222322/http://www.livestrong.com/article/248141-foods-that-affect-the-odor-of-urine/ Foods that Affect the Odor of Urine]. ''livestrong.com''. December 27, 2010.</ref> == Инчунин нигаред == * [[Пешобнӯшӣ]] (urophagia) * [[Уреотелик]] * [[Пешобдармонӣ]] * [[Уролагния]], шавқ ба пешоб == Ёддоштҳо == {{Notelist}} == Сарчашмаҳо == {{Reflist}} == Пайвандҳои беруна == {{Wiktionary|пешоб}} * [[{{Пайванди мурда|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}Таҳлили пешоб] дар Китобхонаи илмҳои тандурустии Экклзи Донишгоҳи Юта * [[https://www.drugs.com/enc/urine-chemistry.html](https://www.drugs.com/enc/urine-chemistry.html) Химияи пешоб] дар drugs.com {{Физиологияи гурда|state=collapsed}} {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Физиологияи ҳайвонот]] [[Гурӯҳ:Моеъҳои бадан]] [[Гурӯҳ:Санитария]] [[Гурӯҳ:Пешоб| ]] 2e23m2xdn9qjnizp7s3cjx4dgbufolv 0 330314 1483242 1480120 2026-08-13T18:24:43Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483242 wikitext text/x-wiki {{Викифонидан}} {{Ходими давлатӣ | номи аслӣ = {{lang-en|Robert F. Kennedy}} | тасвир = Robert F. Kennedy.jpg | тавсифи тасвир = Kennedy in 1964 | парчам = Seal of the United States Department of Justice.svg | вазифа = [[Додситони кулли Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Додситони кулли ИМА]] | парчам2 = Flag of the United States (Pantone).svg | тартиб = 64 | президент = {{Рӯйхат | * [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] * [[Линдон Б. Ҷонсон]] }} | аввалдавр = 3 январи 1965 | охирдавр = 6 июни 1968 | пешгузашта = [[William P. Rogers]] | ҷонишин = [[Nicholas Katzenbach]] | deputy1 = {{Рӯйхат | * [[Byron White]] * Nicholas Katzenbach }} | парчам_2 = Flag of New York.svg | вазифа_2 = [[Сенатори ИМА]] аз штати [[Ню Йорк|Ню Йорк]] | парчам2_2 = Seal_of_the_United_States_Senate.svg | аввалдавр_2 = 3 январи 1965 | охирдавр_2 = 6 июни 1968 | пешгузашта_2 = [[Kenneth Keating]] | ҷонишин_2 = [[Charles Goodell]] | ном ҳангоми таваллуд = Роберт Франсис Кеннедӣ<br><small>{{lang-en|Robert Francis Kennedy}}</small> | birth_date = {{birth date|1925|11|20}} | зодгоҳ = [[Brookline, Massachusetts]], U.S. | death_date = {{death date and age|1968|6|6|1925|11|20}} | маҳалли даргузашт = [[Лос Анҷелес]], Калифорния, ИМА | death_cause = [[Assassination of Robert F. Kennedy|Assassination by gunshot]] | оромгоҳ = [[Оромгоҳи миллии Арлингтон]] | ҳизб = [[Ҳизби демократии ИМА|Демократӣ]] | ҳамсар = {{marriage|[[Этел Кеннедӣ|Этел Скакел]]|June 17, 1950}} |фарзандон = {{Рӯйхат | * 11-то * [[Катлин Кеннедӣ Таунзенд]] * [[Ҷозеф П. Кеннедӣ II]] * [[Роберт Ф. Кеннедӣ Ҷр.]] * [[Майкл Л. Кеннедӣ]] }} | фарзандон = [[Kerry Kennedy|Kerry]], [[Christopher G. Kennedy|Chris]], [[Max Kennedy|Max]], [[Douglas Harriman Kennedy|Douglas]], and [[Rory Kennedy|Rory]] | падар = [[Ҷозеф П. Кеннедӣ Ср.]] | модар = [[Роуз Фитзҷералд Кеннедӣ|Роуз Кеннедӣ]] | хонадон = [[Хонаводаи Кеннедӣ]] | таҳсилот = {{plainlist| * [[Harvard University]] ([[Bachelor of Arts|AB]]) * [[University of Virginia School of Law|University of Virginia]] ([[Bachelor of Laws|LLB]]) }} | соядаст = Robert Kennedy Signature.svg | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Day of Affirmation Address - Robert F. Kennedy.ogg|title=Robert F. Kennedy's voice|type=speech|description=[[Day of Affirmation Address|Kennedy's address]] to students at Day of Affirmation ceremonies at the [[University of Cape Town]], [[Cape Town, South Africa]]<br />Recorded 1966}} | allegiance = United States | branch = [[United States Naval Reserve]] | serviceyears = 1944–1946 | rank = [[Seaman apprentice]] | unit = {{USS|Joseph P. Kennedy Jr.}} | battles = [[World War II]] }} '''Роберт Франсис "Боббӣ" Кеннедӣ''' ({{lang-en|Robert Francis "Bobby" Kennedy}}), ки бо ҳарфҳои аввали худ '''RFK''' низ маъруф аст, сиёсатмадор ва ҳуқуқшиноси амрикоӣ буд. Кеннедӣ, узви [[Ҳизби демократии ИМА|Ҳизби Демократ]], аз соли 1961 то 1964 ҳамчун 64-умин додситони кулли Иёлоти Муттаҳида ва аз соли 1965 то кушта шуданаш дар соли 1968 ҳамчун сенатори ИМА аз штати Ню Йорк кор кардааст. Мисли бародаронаш [[Ҷон Ф. Кеннедӣ]] ва [[Эдвард Кеннедӣ|Тед Кеннедӣ]], ӯ рамзи либерализми муосири Амрико ҳисобида мешавад.<ref>{{Cite book|last=Tye|first=Larry|year=2017|title=Bobby Kennedy: The Making of a Liberal Icon|url=https://archive.org/details/bobbykennedymaki0000tyel|location=New York|publisher=Random House|isbn=978-0-8129-8350-0|oclc=935987185}}</ref> [[Гурӯҳ:Хонадони Кеннедӣ]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1968]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1925]] onts2scv2peol8sbfvpxgkz1gc0bzt3 0 330341 1483290 1467143 2026-08-13T19:20:49Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483290 wikitext text/x-wiki {{Шахс | номи аслӣ = {{lang-en|George Skakel}} | ном ҳангоми таваллуд = Ҷорҷ Ҷордан Скекел<br><small>{{lang-en|George Jordan Skakel}}</small> | таваллуд = [[16 июл]]и [[Соли 1892|1892]] | зодгоҳ = [[Чикаго|Чикаго, Иллинойс]], ИМА | даргузашт = [[3 октябр]]и [[Соли 1955|1955]] (63 сола) | маҳалли даргузашт = near [[Union City, Oklahoma]], U.S. | оромгоҳ = [[Putnam Cemetery|Saint Mary's Cemetery]], [[Greenwich, Connecticut]], U.S. | пеша = {{hlist|Соҳибкор|Тоҷир}} | солҳои фаъолият = 1919–1955 | ҷои кор = The Great Lakes Coal & Coke Company | ҳамсар = {{marriage|Энн Браннак|1917}} | фарзандон = {{Рӯйхат | * 7-то * [[Ҷорҷиэнн Скекел]] * [[Этел Кеннедӣ]] }} }} '''Ҷорҷ Скекел''' ({{lang-en|George Skakel}}) соҳибкори амрикоӣ ва асосгузори ширкати Great Lakes Carbon Corporation (баъдтар қисми SGL Carbon).<ref>{{cite web|url=http://www.sglcarbon.com/|title=Home : SGL Group – The Carbon Company| publisher=SGLCarbon| access-date=24 ноябри 2014}}</ref> Духтараш [[Этел Кеннедӣ]], ҳамсари [[Роберт Ф. Кеннедӣ]] ва модари [[Роберт Ф. Кеннедӣ Ҷр.]], котиби Вазорати тандурустӣ ва хизматрасониҳои иҷтимоии ИМА буд. == Солҳои ҷавонӣ == Ҷорҷ Скекел 16 июли соли 1892 дар шаҳри [[Чикаго]], штати Иллинойс таваллуд шудааст. Падари ӯ Ҷеймс Кӯртис Скекел соҳибкор буд ва модараш Грейс Мерӣ Ҷордан ном дошт. Онҳо [[Калисои протестантӣ|протестант]] ва аслашон [[Ҳоланд|ҳолландӣ]] буд.<ref>{{cite book| last=David| first= Lester |title= Ethel: The Story of Mrs. Robert F. Kennedy|url=https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi|year=1971|publisher=World Publishing Company|page=[https://archive.org/details/ethelstoryofmrsr00davi/page/4 4]}}</ref><ref>{{cite news|last=Sheenan|first=Susan|title=Heaven Still Has Pearly Gates, Angels, For Ethel|newspaper=The Palm Beach Post|date=November 3, 1969|page=C-4}}</ref><ref>{{cite book|last=Hilty|first=James|title=Robert Kennedy: Brother Protector|url=https://archive.org/details/robertkennedy0000jame| year=2000 |publisher=Temple University Press|isbn=1-439-90519-3|page=[https://archive.org/details/robertkennedy0000jame/page/54 54]}}</ref> Ӯ як бародари калонӣ бо номи Уиллиям Скекел, як хоҳари хурдӣ бо номи Маргарет Скекел ва як бародари хурдӣ бо номи Ҷеймс Кӯртис Скекел Ҷр. дошт.<ref>{{cite book |last=Oppenheimer |first=Jerry |url=https://archive.org/details/othermrskennedye00oppe |title=The Other Mrs. Kennedy : An Intimate and Revealing Look at the Hidden Life of Ethel Skakel Kennedy |publisher=St. Martin's Paperbacks |year=1994 |isbn=9780312110406}}</ref> == Корнома == Скекел фаъолияти кории худро ҳамчун корманди оддии роҳи оҳан, ки дар як ҳафта ҳамагӣ $8 маош мегирифт, оғоз кард. Ҳангоми кор, ӯ пай бурд, ки нархи партовҳои ангишт (кокс) бисёр тағйир меёбад. Ин кокс ҳангоми истеҳсоли ангишти дигар ба вуҷуд меомад ва аксар вақт ширкатҳо маҷбур мешуданд онро нигоҳ доранд ё ҳатто ба дарёҳо партоянд. Скекел фикри хубе кард: ӯ қарор дод, ки ин коксро аз ширкатҳо харад. Соли 1919 ӯ бо ду шарик 1000 доллар ҷамъ карда, ширкати ''The Great Lakes Coal & Coke Company''-ро таъсис дод. Ин ширкат коксро мехарид ва онро тоза карда, ба карбон табдил медод, ки барои истеҳсоли алюминий истифода мешуд. То соли 1929 Скэкел миллионер шуд. Баъдтар ширкат хеле калон шуд ва ба **The Great Lakes Carbon Corporation** табдил ёфт, ки яке аз калонтарин ширкатҳои хусусӣ дар ИМА буд. Пас аз марги Скэкел дар садамаи ҳавопаймоӣ дар соли 1955, писаронаш Ҷорҷ Ҷр. ва Ҷеймс III идораи ширкатро ба даст гирифтанд. == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Хонаводаи Скекел]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1955]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] duanhm5bq7bjffx8riijxmo1ttlhu4f 0 330410 1483336 1482212 2026-08-13T21:11:52Z InternetArchiveBot 30618 Add 3 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483336 wikitext text/x-wiki {{Таксон | тасвир = Taenia saginata adult 5260 lores.jpg | image_caption = Кирмаки болиғи ''Taenia saginata'' | regnum = Ҷонварон | табақа = Намуд | лотинӣ = Taenia saginata | муаллиф = Goeze | соли муаллифӣ = 1782 }} '''''Тасмакирми гов''''' (синоними '''''Taeniarhynchus saginatus'''''), ки маъмулан бо номи '''кирмаки гов''' маъруф аст, зоонозӣ кирмаки тасмашакл буда, ба тартиби Cyclophyllidea ва ҷинси ''Taenia'' мансуб аст. Он паразити рӯда дар одамон буда, боиси тениоз (як намуди ҳелминтоз) ва систисеркоз дар говҳо мегардад. Говҳо мизбони мобайнӣ мебошанд, ки дар онҳо рушди кирмина ба амал меояд, дар ҳоле ки одамон мизбони ниҳоӣ мебошанд, ки кирмакҳои болиғро дар худ ҷой медиҳанд. Он дар саросари ҷаҳон ва бештар дар ҷойҳое пайдо мешавад, ки гов парвариш карда мешавад ва Гӯшти гов истеъмол мешавад. Он нисбатан дар [[Африқо]], [[Аврупо]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ҷанубӣ]] ва [[Амрикои Лотинӣ]] маъмул аст.<ref name=eck>{{cite book|title=Medical Microbiology|publisher=Thieme|location=Stuttgart|isbn=9781588902450|pages=560–562|author=Eckert J. |editor1=Kayser, F.H. |editor2 = Bienz, K.A. |editor3 = Eckert, J. |editor4 = Zinkernagel, R.M. |chapter=Helminths|chapter-url=https://books.google.com/books?id=L6OCIwb08LwC|year=2005}}</ref> Одамон одатан дар натиҷаи хӯрдани гӯшти хом ё нопухтаи гов, ки дорои кирминаҳои сирояткунанда бо номи систисеркҳо мебошад, сироят меёбанд. Ҳамчун ҳермафродитҳо, ҳар як сегменти бадан бо номи проглоттид маҷмӯи пурраи ҳарду системаи репродуктивии мардона ва занона дорад. Ҳамин тариқ, афзоиш тавассути худбордоршавӣ сурат мегирад. Аз одамон тухмҳои ҷаниндор, ки онкосфераҳо номида мешаванд, бо наҷосат хориҷ мешаванд ва тавассути хӯроки олуда ба говҳо гузариш меёбанд. Онкосфераҳо дар дохили мушакҳо, [[Ҷигар|ҷигар]] ва [[Шуш|шушҳои]] гов ба систисеркҳои сирояткунанда табдил меёбанд.<ref name="lange">{{cite book|last=Somers|first=Kenneth D.|title=Lange Microbiology and Infectious Diseases Flash Cards|publisher=Lange Medical Books/ McGraw-Hill|location=New York|isbn=9780071628792|pages=184–186|edition=2nd|author2=Morse, Stephen A. |year=2010}}</ref> ''T. saginata'' бо дигар кирмакҳои тасмашакли инсон, ба монанди ''Taenia asiatica'' ва ''Taenia solium'', дар сохтор ва биология шабоҳати қавӣ дорад, ба истиснои чанд ҷузъиёт. Он одатан калонтар ва дарозтар буда, дорои проглоттидҳои бештар, бизаҳо (testes) бештар ва шохаҳои зиёдтари [[Бачадон|бачадон]] мебошад. Он инчунин бархӯлофи дигар ''Taenia''-ҳо сколекси мусаллаҳ (қалмоқдор) надорад. Мисли дигар кирмакҳо, он дар дохили рӯдаи одам боиси тениоз мегардад, вале систисеркоз ба вуҷуд намеорад. Сирояти он нисбатан безарар ва аз ҷиҳати клиникӣ бе нишона аст.<ref name=bog>{{cite book|author=Bogitsh, Burton J.|author2=Carter, Clint E.|title=Human Parasitology|url=https://archive.org/details/humanparasitolog0004bogi|year=2013|publisher=Academic Press|location=Amsterdam|isbn=9780124159150|pages=[https://archive.org/details/humanparasitolog0004bogi/page/244 244]–245|edition=4th}}</ref><ref name=kone>{{cite book|title=Koneman's Color Atlas and Textbook of Diagnostic Microbiology|url=https://archive.org/details/konemanscoloratl0000unse|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=9780781730143|pages=[https://archive.org/details/konemanscoloratl0000unse/page/1282 1282]–1284|author=Winn Jr. Washington|edition=6th|author2=Allen, Stephen |author3=Janda, William |author4=Koneman, Elmer |author5=Procop, Gary |author6=Schreckenberger, Paul |author7= Woods, Gail |year=2006}}</ref> == Тавсиф == [[акс:Taenia saginataD.JPG|thumb|left|[[Проглоттид|Проглоттиди]] ''Taenia saginata'', ки барои нишон додани шохаҳои бачадон ранг карда шудааст: Сӯрохии паҳлӯӣ онро ҳамчун [[Цестода|цестодаи]] [[Cyclophyllidea|сиклофиллидӣ]] муайян мекунад.]] ''T. saginata'' калонтарин намуд дар ҷинси ''Taenia'' мебошад. Кирмаки болиғ одатан аз 4 то 10 метр дарозӣ дорад, аммо метавонад хеле калон шавад; намунаҳои дарозиашон зиёда аз 22 метр гузориш дода шудаанд. Барои цестодаҳо хос аст, ки бадани он аз ҷиҳати дорсовентралӣ ҳамвор ва сахт сегментшуда аст. Он комилан бо тегумент пӯшида шудааст. Бадан ранги сафед дорад ва аз се қисм иборат аст: сколекс, гардан ва стробила. Сколекс чор маканда дорад, аммо онҳо қалмоқ надоранд. Набудани қалмоқҳо ва ростеллум хусусияти фарқкунандаи он аз дигар намудҳои ''Taenia'' мебошад.<ref name=kone/> Боқимондаи бадан, стробила, аслан занҷири сегментҳои сершумори бадан аст, ки проглоттидҳо номида мешаванд. Гардан кӯтоҳтарин қисми бадан буда, аз проглоттидҳои ноболиғ иборат аст. Қисми миёнаи стробила аз проглоттидҳои болиғ сохта шудааст, ки дар ниҳоят ба проглоттидҳои ҳомила (гравид), ки дар нӯги қафо ҷойгиранд, мебарад. Як фард метавонад то 1000 ё 2000 проглоттид дошта бошад.<ref>{{Cite journal|last1=Patel|first1=Nayan M.|last2=Tatar|first2=Eric L.|date=2007|title=Unusual colonoscopy finding: Taenia saginata proglottid|journal=World Journal of Gastroenterology|volume=13|issue=41|pages=5540–5541|doi=10.3748/wjg.v13.i41.5540|pmc=4171297|pmid=17907306 |doi-access=free }}</ref> ''T. saginata'' системаи ҳозима, даҳон, [[Мақъад|мақъад]] ё рӯда надорад. Он моддаҳои ғизоиро аз мизбон тавассути тегументи худ мегирад, зеро тегумент пурра бо микротрихҳои мӯймонанд пӯшида шудааст. Он инчунин атселомат аст, яъне ковокии бадан надорад. Дар дохили ҳар як проглоттиди болиғ қабатҳои мушакӣ ва системаҳои пурраи репродуктивии мардона ва занона, аз ҷумла [[Бачадон|бачадони]] бешохаи найшакл, тухмдон, сӯрохии [[Узвҳои таносул|таносул]], бизаҳо ва ғадуди вителлинӣ мавҷуданд. Дар проглоттиди ҳомила, бачадон то 15 шохаи паҳлӯии пур аз тухм дорад.<ref name=bog/><ref name="schmidt">{{cite book|last1=Roberts|first1=Larry S.|last2=Janovy|first2=John Jr.|title=Gerald D. Schmidt & Larry S. Roberts' Foundations of parasitology|url=https://archive.org/details/geralddschmidtla0000robe_g8p7|publisher=McGraw-Hill|location=Boston|isbn=978-0-07-128458-5|edition=8th |year=2009}}</ref> == Давраи ҳаёт == === Мизбони мобайнӣ === Говҳо тухмҳои ҷаниндор — онкосфераҳоро ҳангоми хӯрдани ғизои олуда мегиранд. Онкосфераҳо ба дувоздаҳангушта, қисми пеши рӯдаи борик ворид мешаванд ва дар онҷо таҳти таъсири шираҳои меъда мебароянд. Пардаҳои ҷанинӣ нест шуда, кирминаҳои озоди гексакант ("шашқалмоқа")-ро раҳо мекунанд. Бо қалмоқҳои худ онҳо ба девори рӯда часпида, аз пардаи луобии рӯда ба рагҳои хунгард ворид мешаванд. Кирминаҳо метавонанд тавассути системаи умумии гардиши хун ба тамоми қисмҳои бадан ҳаракат кунанд ва дар ниҳоят дар давоми 70 рӯз дар мушакҳои скелет ҷойгир шаванд. Дар дохили бофта онҳо қалмоқҳои худро партофта, ба ҷои онҳо ниқоби муҳофизатии кутикулӣ, ки систа номида мешавад, ба вуҷуд меоранд. Ҳамин тариқ, онҳо ба систисеркҳои пур аз моеъ табдил меёбанд. Систисеркҳо инчунин метавонанд дар [[Шуш|шуш]] ва [[Ҷигар|ҷигар]] пайдо шаванд. Систисерки ''T. saginata'' махсусан ''cysticercus bovis'' номида мешавад, то аз систисерки ''T. solium'' (''cysticercus cellulosae'') фарқ карда шавад.<ref name=bog/><ref name="schmidt"/> === Мизбони ниҳоӣ === [[акс:T.saginata-egg.jpg|thumb|''Taenia saginata'' — [[Онкосфера|онкосфера]]]] Одамон тавассути хӯрдани гӯшти хом ё нопухта ба систисеркҳои сирояткунанда гирифтор мешаванд. Пас аз расидан ба рӯдаи тиҳигоҳ (jejunum), сколекси чаппашуда таҳти таъсири ферментҳои ҳозимаи мизбон ба берун мебарояд. Бо истифода аз сколекс, он ба девори рӯда часпида мешавад. Кирминаҳо пас аз 5 то 12 ҳафта ба кирмакҳои болиғ табдил меёбанд. Кирмакҳои болиғ метавонанд дар мизбон тақрибан 25 сол зиндагӣ кунанд.<ref name=bog/> Одатан, дар як вақт танҳо як кирмак мавҷуд аст, аммо мавҷудияти чанд кирмак низ гузориш дода шудааст. Дар ҳар як проглоттиди болиғ, худбордоршавӣ [[Зигота|зиготаҳоро]] ба вуҷуд меорад, ки онҳо тақсим шуда, ба тухмҳои ҷаниндор — онкосфераҳо табдил меёбанд. Проглоттидҳои ҳомилаи куҳнатарин бо ҳазорон онкосфераҳо ҷудо мешаванд. Бархӯлофи дигар ''Taenia''-ҳо, проглоттидҳои ҳомила ба таври инфиродӣ ҷудо мешаванд. Дар баъзе ҳолатҳо, проглоттид дар дохили рӯда мекафад ва тухмҳо раҳо мешаванд. Проглоттидҳои озод ва тухмҳои раҳошуда тавассути перисталтика ба муҳити атроф хориҷ карда мешаванд. Дар рӯи замин проглоттидҳо ҳаракатноканд ва ҳангоми ҳаракат тухмҳоро мепошанд. Ин онкосфераҳо дар муҳити беруна метавонанд дар давоми чанд рӯз ё ҳафта дар обу фозилаб, дарёҳо ва [[Чарогоҳ|чарогоҳҳо]] қобили ҳаёт бимонанд.<ref name=bog/><ref name="schmidt"/><ref name=ort>{{cite book|title=Foodborne parasites|publisher=Springer|location=New York|isbn=9780387311975|pages=207–210|author=Ortega, Ynes R.|year=2006}}</ref> == Эпидемиология == Беморӣ нисбатан дар Африқо, баъзе қисмҳои Аврупои Шарқӣ, Филиппин ва Амрикои Лотинӣ маъмул аст.<ref name="lange"/> Инчунин паҳншавии васеи паразит дар саросари Осиёи Шарқӣ, Ҷанубу Шарқӣ ва Ҷанубӣ мушоҳида мешавад.<ref>{{Cite journal |last1=Eichenberger |first1=Ramon M. |last2=Thomas |first2=Lian F. |last3=Gabriël |first3=Sarah |last4=Bobić |first4=Branco |last5=Devleesschauwer |first5=Brecht |last6=Robertson |first6=Lucy J. |last7=Saratsis |first7=Anastasios |last8=Torgerson |first8=Paul R. |last9=Braae |first9=Uffe C. |date=May 7, 2020 |editor-last=Dermauw |editor-first=Veronique |editor2-last=Dorny |editor2-first=Pierre |title=Epidemiology of Taenia saginata taeniosis/cysticercosis: a systematic review of the distribution in East, Southeast and South Asia |journal=Parasites & Vectors |volume=13 |issue=1 |page=234 |doi=10.1186/s13071-020-04095-1 |pmid=32381027 |pmc=7206752 |doi-access=free }}</ref> Ин паразит дар ҳама ҷое, ки гӯшти гов истеъмол мешавад, пайдо мешавад, аз ҷумла дар кишварҳое ба мисли Иёлоти Муттаҳида бо сиёсатҳои қатъии санитарии федералӣ. Дар ИМА сатҳи сироят паст аст, аммо 25% говҳои فروхташуда то ҳол сироятёфта мебошанд.<ref name="schmidt"/> Бо вуҷуди ин, на ҳама кушторхонаҳо аз ҷониби федералӣ тафтиш карда мешаванд.<ref name=":0">{{Cite book |last1=Roberts |first1=Larry S. |title=Gerald D. Schmidt & Larry S. Roberts' Foundations of Parasitology |last2=Janovy, JR |first2=John |last3=Nadler |first3=Steve |publisher=McGrawHill |year=2013 |isbn=978-0-07-352419-1 |edition=9th |location=New York, NY |pages=330–332 |language=en}}</ref> Шумораи умумии сироятёфтагон дар ҷаҳон аз 40 то 60 миллион нафар тахмин зада мешавад.<ref name=eck/> Он бештар дар Африқои Ҷануби Саҳро ва [[Шарқи Наздик]] паҳн шудааст.<ref name=ort/> Эътиқодҳои динӣ низ метавонанд дар сатҳи сироят нақш бозанд. Дар Ҳиндустон, мусулмонон метавонанд нисбат ба ҳиндуҳо, ки гӯшти гов намехӯранд, сатҳи баланди сироят дошта бошанд.<ref name=":0" /> == Сироят == === Нишонаҳо === Сирояти ''T. saginata'' одатан бе нишона аст, аммо сирояти шадид аксар вақт боиси кам шудани вазн, сарчархзанӣ, дарди шикам, дарунравӣ, [[Дарди сар|дарди сар]], дилбеҳузурӣ, қабзият, бадҳазмӣ ва гум шудани [[Иштиҳо|иштиҳо]] мегардад. Басташавии рӯда дар одамон метавонад тавассути ҷарроҳӣ бартараф карда шавад. Кирмак инчунин метавонад антигенҳоеро хориҷ кунад, ки боиси аксуламали аллергӣ дар фард мегарданд.<ref name=who>{{cite web|title=Taeniasis/Cysticercosis|url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs376/en/|work=WHO Fact sheet no. 376|publisher=World Health Organization|access-date=7 February 2014|year=2013}}</ref> Он инчунин сабаби нодири илеус, панкреатит, холесистит ва холангит мебошад.<ref>{{cite journal|last=Uygur-Bayramiçli|first=O|author2=Ak, O |author3=Dabak, R |author4=Demirhan, G |author5= Ozer, S |title=''Taenia saginata'' a rare cause of acute cholangitis: a case report|journal=Acta Clinica Belgica|volume=67|issue=6|pages=436–7|pmid=23340150|year=2012 |doi=10.1179/ACB.67.6.2062709|doi-access=free}}</ref> Кирмакҳои болиғи ''Taenia saginata'' метавонанд дар мизбон то 25 сол зиндагӣ кунанд ва аксари сироятҳо бидуни табобат 2 то 3 сол давом мекунанд.<ref>"Taeniasis/Cysticercosis." World Health Organization, World Health Organization, www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/taeniasis-cysticercosis.</ref> ''Taenia saginata'' аз он сабаб бе нишона мемонад, ки ин организм дар одамон систисеркҳо ба вуҷуд намеорад. Бинобар ин, дар одамон систисеркоз низ вуҷуд надорад. Одатан, систисеркоз як сирояти бофтаи паразитӣ мебошад, ки ба бофтаҳои мағзи сар ва мушакҳо таъсир мерасонад. Бо вуҷуди ин, ''Taenia saginata'' метавонад боиси тениоз гардад. Тениоз боиси кам шудани вазн, дард ва басташавии рӯдаҳо мегардад, ки метавонад ба ҳаёт таҳдид кунад.<ref>{{cite book |last1=Mehlhorn |first1=Heinz |title=Encyclopedia of parasitology |date=2016 |publisher=Berlin, Heidelberg: Springer Berlin Heidelberg |location=Berlin, Germany |isbn=978-3662439777 |pages=184–186 |edition=Fourth}}</ref> === Ташхис === Ташхиси асосӣ аз намунаи наҷосат гузаронида мешавад. Наҷосат барои ёфтани тухмҳои паразит муоина мешавад. Тухмҳо ба тухмҳои дигари [[Оила (таксономия)|оилаи]] Taeniidae монанданд, бинобар ин танҳо муайян кардани тухмҳо то сатҳи оила имконпазир аст, на то сатҳи намуд. Азбаски ташхис танҳо бо истифода аз тухмҳо душвор аст, дидани сколекс ё проглоттидҳои ҳомила метавонад барои муайян кардани он ҳамчун ''Taenia saginata'' кӯмак кунад.<ref name="schmidt"/> Проглоттидҳо баъзан аз ронҳои одамони сироятёфта мечаканд ва бо чашми оддӣ намоёнанд, ки ин метавонад дар ташхис кӯмак кунад. Мушоҳидаи сколекс барои фарқ кардани ''T. saginata'', ''T. solium'' ва ''T. asiatica'' кӯмак мекунад. Вақте ки ба [[Бачадон|бачадони]] кирмак туши ҳиндӣ (India ink) фиристода мешавад, шохаҳои он намоён мешаванд. Шумориши шохаҳои бачадон имкон медиҳад, ки намуд муайян карда шавад (бачадони ''T. saginata'' дар ҳар тараф 12 ё бештар шоха дорад, дар ҳоле ки намудҳои дигар ба монанди ''T. solium'' танҳо аз панҷ то 10 шоха доранд).<ref name="lange"/> === Пешгирӣ === Пухтани кофии гӯшти гов дар ҳарорати {{convert|56|C}} дар давоми 5 дақиқа систисеркҳоро нест мекунад. Нигоҳдорӣ дар яхдон, ях кунонидан дар ҳарорати {{convert|-10|C}} дар давоми 9 рӯз ё муддати тӯлонӣ намак кардан барои систисеркҳо ҳалокатовар аст. Тафтиши гӯшти гов ва дуруст нест кардани наҷосати инсон низ чораҳои муҳим мебошанд.<ref name=who/> === Табобат === Тениоз ба осонӣ бо Празиквантел (5–10 мг/кг, яккарата) ё Никлозамид (калонсолон ва кӯдакони аз 6-сола боло: 2 г, яккарата пас аз ноништаи сабук; кӯдакони 2–6 сола: 1 г; кӯдакони то 2-сола: 500 мг) табобат карда мешавад.<ref name=who/> Албендазол инчунин барои табобати сирояти говҳо хеле самаранок аст.<ref>{{cite journal|last=Lopes|first=Welber Daniel Zanetti|author2=Cruz Breno Cayeiro |author3=Soares, Vando Edésio |author4=Nunes, Jorge Luis N. |author5=Teixeira, Weslen Fabricio Pires |author6=Maciel, Willian Giquelin |author7= Buzzulini, Carolina |author8=Pereira, João Carlos Melo |author9=Felippelli, Gustavo |author10=Soccol, Vanette Thomaz |author11=de Oliveira, Gilson Pereira |author12=da Costa, Alvimar José|title=Historic of therapeutic efficacy of albendazol sulphoxide administered in different routes, dosages and treatment schemes, against ''Taenia saginata'' cysticercus in cattle experimentally infected|journal=Experimental Parasitology|year= 2014|volume=137|issue=1|pages=14–20|doi=10.1016/j.exppara.2013.11.007|pmid=24309372}}</ref> == Инчунин нигаред == [[Рӯйхати паразитҳои инсон]] == Сарчашмаҳо == {{Reflist}} == Пайвандҳои беруна == {{Commons category|Taenia saginata}} [http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2009/temanson_caro/Index.htm Bioweb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100425061944/http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2009/temanson_caro/Index.htm |date=2010-04-25 }} [https://www.biolib.cz/en/taxonposition/id43809/ BioLib] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20221107094654/https://www.biolib.cz/en/taxonposition/id43809/ |date=2022-11-07 }} [http://www.parasitesinhumans.org/taenia-saginata-beef-tapeworm.html Паразитҳо дар одамон] [http://www.stanford.edu/group/parasites/ParaSites2006/Taenia_saginata/index.html Stanford] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023001246/http://www.stanford.edu/group/parasites/ParaSites2006/Taenia_saginata/index.html |date=2012-10-23 }} [https://web.archive.org/web/20100403062012/http://www.cdfound.to.it/html/tae1.htm CDC] [[Ҳелминтозҳо]] {{Authority control}} [[Гурӯҳ:Eucestoda]] [[Гурӯҳ:Бемориҳои тавассути ғизо гузаранда]] [[Гурӯҳ:Ҳайвоноти паразитии ширхӯрон]] [[Гурӯҳ:Ҳайвоноти соли 1782 тавсифшуда]] t7pw71rt8ow551bgt9ss0v515suq420 0 330652 1483342 1467243 2026-08-13T21:15:40Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483342 wikitext text/x-wiki {{Short description|Таоми аврупоӣ аз самбӯсаҳои ҷӯшонидашуда}} {| class="wikitable" style="width:100%; background:#f9f9f9; border:1px solid #ccc; border-radius:5px; padding:10px;" |+ <big>Кнедли</big> |- ! style="background:#f2f2f2; color:#000;" | Тасвир | style="text-align:center;" | [[File:Polish Plum Dumplings in Warsaw.jpg|250px|center]] |- ! style="background:#f2f2f2; color:#000;" | Минтақа | Аврупо |- ! style="background:#f2f2f2; color:#000;" | Навъ | Самбӯсаҳои ҷӯшонидашуда |- ! style="background:#f2f2f2; color:#000;" | Компонентҳои асосӣ | Хамир (картошка, творог ё хамири пухта) ва мағз |} '''Кнедли''' — таомест аз самбӯсаҳои ҷӯшонидашудаи курашакл ё байзавӣ, ки дорои мағз мебошанд.<ref name="EncPWN">{{cite web| url=https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3923263 |title=knedle | work=[[Internetowa encyklopedia PWN|Encyklopedia PWN]] [online] | language = pl |access-date = 2024-04-08}}</ref><ref name="Halbański-Leksykon">{{cite book |author = [[Maciej Erwin Halbański|Maciej E. Halbański]] |title = Leksykon sztuki kulinarnej |place = [[Varshava]] |publisher = [[Wydawnictwo „Watra”]] |year = 1987 |pages = 84 |isbn = 83-225-0106-4 |language = pl}}</ref> Хамир метавонад дар асоси [[Картошка|картошка]], хамири пухта (choux pastry) ё баъзан дар асоси [[Творог|творог]] бошад.<ref name="EncPWN" /><ref name="Halbański-Leksykon"/><ref name="bmlfuw-marillen">{{cite web |url = https://info.bml.gv.at/themen/lebensmittel/trad-lebensmittel/speisen/marillenknoedel.html |title = ''Marillenknödel'' |author = Doris Reinthaler |work = Traditionelle Lebensmittel in Österreich |publisher = [[Вазорати кишоварзӣ, минтақаҳо ва сайёҳии Австрия|Bundesministerium für Landwirtschaft, Regionen und Tourismus]] |language = de |access-date = 2023-06-08}}</ref> Он бо меваҳо ([[Кулфинай|кулфинайи]] комил,<ref name="FlisProcner">{{cite book |last1= Flis |first1 = Krystyna |last2 = Procner |first2 = Aleksandra |title = Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem: podręcznik dla technikum. Część 2 |url= https://archive.org/details/technologiagastr0000unse |publisher = [[Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne]] |edition = XVIII |year = 2009 |pages = [https://archive.org/details/technologiagastr0000unse/page/78 78]–80 |id = (part 2), {{ISBN|978-83-02-03170-0}} (total) |chapter = „Ciasta wyrabiane na stolnicy”: „Ciasto ziemniaczane” |isbn = 978-83-02-02862-5 |language = pl}}</ref> олу, зардолу, пораҳои себ), [[Қорч|қорчҳо]], творог, гӯшт ва дигар компонентҳо пур карда мешавад.<ref name="EncPWN" /><ref name="Halbański-Leksykon" /> Кнедли дар кишварҳои [[Аврупои Марказӣ]] ва Шарқӣ маъмул аст. Намудҳои мевагӣ метавонанд ҳамчун шириниҳо, таоми асосӣ ё иловагӣ истеъмол карда шаванд. Самбӯсаҳои кнедли дар [[Империяи Австро-Венгрия]] пайдо шудаанд.<ref name="Radu-Radu">{{cite book|author1=Gelu Radu|url=https://books.google.com/books?id=Lq14BgAAQBAJ&pg=PA155|title=Cookbook from Transylvania and other places of the world (Carte de bucate ardelenesti si nu numa'): 150 illustrated step‑by‑step recipes, written in Transylvanian dialect and English|author2=Corina Radu|publisher=Fan Zone SRL|pages=154–155|id=GGKEY:6P9PP2SUQ3H}}</ref> == Кнедли бо олу == Кнедли бо олу дар забонҳои дигар бо чунин номҳо маъруф аст: *{{lang|de-AT|Zwetschkenknödel}}, *{{lang|de|Zwetschgenknödel}}, *{{lang|hu|szilvásgombóc}}, *{{lang|hr|knedle sa šljivama}}, *{{lang|sr|knedle od šljiva}} ё ба таври алтернативӣ ''gomboce'' дар [[Воеводина]], *{{lang|sl|slivovi cmoki}}, *{{lang|sk|slivkové knedle}}, *{{lang|cs|švestkové knedlíky}}, *{{lang|pl|knedle ze śliwkami}}, *{{lang|ro|găluște/gomboți cu prune}}. Хамир одатан аз [[Пюре|картошкаи кӯфта]], [[Тухм|тухм]] ва [[Орд|орд]] омода мешавад. Хамирро ҳамвор карда, ба шакли чоркунҷаҳо мебуранд. Олуро бо даст дар дохили хамир ҷойгир мекунанд. Ҳангоми омодасозӣ донаки олуро гирифта, ба ҷои он қанд илова кардан мумкин аст. Сипас олуҳо пурра дар хамир печонида шуда, дар оби ҷӯшон партофта мешаванд. Вақте ки онҳо тайёр мешаванд, аз об гирифта, бо шакар ва ё резанони дар равғани маска бирёншуда пешкаш мекунанд. == Кнедли бо зардолу == Нигаред ба: ''[[Marillenknödel]]''. == Ҳамчунин нигаред == [[Рӯйхати самбӯсаҳо]] [[Рӯйхати таомҳо аз олу]] == Эзоҳ == {{reflist}} == Пайвандҳои беруна == {{wikibooks-inline|Cookbook:Silvash Gombotz}} [[Гурӯҳ:Самбӯсаҳо]] [[Гурӯҳ:Таомҳо аз картошка]] [[Гурӯҳ:Ошхонаи Австрия]] [[Гурӯҳ:Ошхонаи Маҷористон]] [[Гурӯҳ:Ошхонаи Лаҳистон]] lqkawe4oqhiar19uk1nd89tgtcw6g0w 0 330700 1483288 1468624 2026-08-13T19:19:46Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483288 wikitext text/x-wiki {{Таксон |тасвир = Cornus suecica Ume River.jpg |image_caption = ''[[Cornus suecica]]'' |лотинӣ = Cornaceae |муаллиф = Bercht. ва J.Presl |салтанат = Рустаниҳо |табақа = Оила |волид = Angiospermae }} '''Зағолиҳо''' ({{lang-la|Cornaceae}}) як оилаи космополитии [[Рустаниҳои пӯшидатухм (гулдор)|рустаниҳои гулдор]] дар [[Қатор (таксономия)|тартиби]] [[Зағолагулҳо|зағолагулҳо]] ({{lang-la|Cornales}}) мебошанд. Ин оила тақрибан 85 намуд, ки ба ду авлод ҷудо мешаванд<ref name="Christenhusz-Byng2016">{{Cite journal|author=Christenhusz, M. J. M.|year=2016|title=The number of known plants species in the world and its annual increase|journal=Phytotaxa|volume=261|pages=201–217|url=http://biotaxa.org/Phytotaxa/article/download/phytotaxa.261.3.1/20598|doi=10.11646/phytotaxa.261.3.1|issue=3|publisher=Magnolia Press|bibcode=2016Phytx.261..201C}}</ref> ''Alangium'' ва ''Cornus'' дар бар мегирад. Онҳо асосан дарахтон ва буттаҳо мебошанд, ки метавонанд баргрез ё ҳамешасабз бошанд, гарчанде ки чанд намуд гиёҳҳои бисёрсола мебошанд. Аъзоёни оила одатан баргҳои оддии муқобил ё ивазшаванда, гулҳои чор ё панҷқисмата, ки дар гулдастаҳо ё псевдантия ҷамъ шудаанд ва меваҳои драпас доранд. Ин оила асосан дар минтақаҳои мӯътадили шимолӣ ва Осиёи тропикӣ паҳн шудааст. <ref>{{Cite book|last=Heywood|first=V.H.|title=Flowering Plant Families of the World|url=https://archive.org/details/floweringplantfa0000unse_l4t1|last2=Brummitt|first2=R.K.|last3=Culham|first3=A.|last4=Seberg|last5=O.|publisher=Firefly Books|year=2007|isbn=9781842461655|location=Buffalo, New York|pages=112}}</ref> Дар минтақаҳои мӯътадили шимолӣ, Cornaceae аз догчаҳои ''Cornus'' маълум аст. == Адабиёт == {{Эзоҳ}} 9kqr7uvjcg3dmj2wm0xxiag68ddrwq9 0 331006 1483356 1469728 2026-08-13T21:31:15Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483356 wikitext text/x-wiki Навиштаҳои таърихӣ нишон медиҳанд, ки мушоҳидаҳои шиҳобборонҳо аз тарафи спартагиҳо ҳанӯз дар соли 1200 пеш аз милод рух додаанд. Сабтҳои муфассал аз бойгониҳои қадимӣ нишон медиҳанд, ки онҳо аз Чин, Ҷопон ва Корея мушоҳида шудаанд.<ref name="Williams_Murad_2002">{{Cite book|chapter=Introduction|first=Iwan P.|last=Williams|first2=Edmond|last2=Murad|title=Meteors in the Earth's Atmosphere: Meteoroids and Cosmic Dust and Their Interactions with the Earth's Upper Atmosphere|editor-last=Murad|editor-first2=Iwan P.|editor-last2=Williams|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-80431-8|chapter-url=https://books.google.com/books?id=eqd4e34uE-MC&pg=PA4}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Analysis of historical meteor and meteor shower records: Korea, China, and Japan|author=Yang|first=Hong-Jin|journal=Icarus|volume=175|issue=1|pages=215–225|date=May 2005|doi=10.1016/j.icarus.2004.10.007|arxiv=astro-ph/0501216|bibcode=2005Icar..175..215Y}}</ref> Солномаҳои зиёде мавҷуданд, ки арабҳои асримиёнагӣ шиҳобборонро сабт кардаанд, зеро онҳо онҳоро ҳамчун шоғуни нек меҳисобиданд.<ref>{{Cite journal|title=A Catalogue of Meteor Showers in Mediaeval Arab Chronicles|author=Rada|first=W. S.|journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society|volume=33|issue=1|page=5|date=March 1992|bibcode=1992QJRAS..33....5R}}</ref> Шиҳобборон дар моҳи августи соли 1583 дар дастнависҳои Тимбукту низ сабт шудааст.<ref>{{Cite book|last=Holbrook|first=Jarita C.|url=https://books.google.com/books?id=4DJpDW6IAukC&pg=PA182|title=African Cultural Astronomy|last2=Medupe, R. Thebe|last3=Johnson Urama|date=2008|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-6638-2|author-link3=Johnson Urama}}</ref><ref name="Stars of the Sahara">{{Cite journal|author=Abraham|first=Curtis|title=Stars of the Sahara|journal=New Scientist|issue=2617|date=15 August 2007|volume=195|pages=39–41|doi=10.1016/S0262-4079(07)62093-4|url=http://www.islandmix.com/backchat/f6/libraries-timbuktu-166732/|accessdate=2011-07-21}} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191229161531/http://www.islandmix.com/backchat/f6/libraries-timbuktu-166732/ |date=2019-12-29 }}</ref><ref>{{Cite book|last=Hammer|first=Joshua|title=The Bad-Ass Librarians of Timbuktu And Their Race to Save the World's Most Precious Manuscripts|url=https://archive.org/details/badasslibrarians0000hamm_h2n4|publisher=Simon & Schuster|year=2016|isbn=978-1-4767-7743-6|location=New York|pages=[https://archive.org/details/badasslibrarians0000hamm_h2n4/page/26 26]–27}}</ref> Шиҳобборони Лиридҳо қадимтарин ҳодисаест, ки пайваста сабт шудааст ва сабтҳо дар Чин ба соли 687 пеш аз милод рост меоянд.<ref>{{Cite journal|title=The Lyrids meteor shower: A historical perspective|first=M. J. Martínez|author=Usó|journal=Planetary and Space Science|volume=238|date=November 15, 2023|id=105803|doi=10.1016/j.pss.2023.105803|bibcode=2023P&SS..23805803M}}</ref> bzpous827gwkyon80isoum2zfxgnbln 0 331019 1483293 1469710 2026-08-13T19:23:23Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483293 wikitext text/x-wiki Дар [[Ахтаршиносӣ|ситорашиносӣ]], '''майли ҷирми осмонӣ''' ('''''δ''''' ) масофаи кунҷӣ аз экватори осмонӣ дар кураи осмонӣ аст; вақте ки бо болоравии рост ҷуфт мешавад, он системаи координатаҳои экваториро ташкил медиҳад. Кунҷи майл дар шимол (мусбат) ё ҷануб (манфӣ)-и экватори осмонӣ чен карда мешавад ва бо доираи соат, ки аз нуқтаи мавриди назар мегузарад, рост меояд.<ref> {{Cite book|last=U.S. Naval Observatory|first=Nautical Almanac Office|editor-last=P. Kenneth Seidelmann|title=Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac|url=https://archive.org/details/explanatorysuppl0003unse|publisher=University Science Books, Mill Valley, CA|date=1992|isbn=0-935702-68-7|page=[https://archive.org/details/explanatorysuppl0003unse/page/724 724]}} </ref> [[Гурӯҳ:Зовия]] g2br0n83tjennvroddllmz9p9m8mi16 0 331078 1483337 1469972 2026-08-13T21:12:28Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483337 wikitext text/x-wiki {{Short description|Торт ё нони ширини хамиритурушии Аврупои Шарқӣ}} {{Infobox food | name = Бабка (Babka) | image = File:Chocolate Babka - 31706252800.jpg | image_size = 300px | caption = Chocolate babka | alternate_name = Ugat Shmarim | country = Jewish communities of [[Poland]] | country = Ҷамоатҳои яҳудии [[Лаҳистон]] ва ғарби [[Украина]]<ref>{{Cite web|url=https://jwa.org/blog/eating-jewish-babka|title=Eating Jewish: Babka|website=Jewish Women's Archive|last=Romanow|first=Katherine |date=October 28, 2010}}</ref><ref name="Marks 2010 Babka">{{cite book|first1=Gil|last1=Marks|title=Encyclopedia of Jewish Food|url=https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT167|publisher=HMH|date=17 November 2010|isbn=978-0-544-18631-6|via=Google Books}}</ref> | type = [[Viennoiserie]] | variations = Бабкаи шоколадӣ, бабкаи дорчинӣ, бабкаи панири ширин }} '''Бабка''' — торти ширини бофташуда ё маҳсулоти қаннодии навъи ''[[viennoiserie]]'' мебошад, ки аз ҷамоатҳои яҳудии [[Таърихи яҳудиён дар Лаҳистон|Лаҳистон]] ва [[Украинаи Ғарбӣ]] сарчашма гирифтааст.<ref name="auto">{{Cite book|last=Marks|first=Gil|url=https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT167|title=Encyclopedia of Jewish Food|date=17 November 2010|publisher=HMH|isbn=978-0-544-18631-6|language=en}}</ref><ref name=RL>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=XLD_DwAAQBAJ&dq=babka+viennoiserie&pg=PA143|title=Le petit manuel de la viennoiserie|author=Rodolphe Landemaine|date=2020|isbn=9782501155564|publisher=Marabout|page=118}}</ref> Он аз хамиритуруше тайёр карда мешавад, ки пас аз паҳн кардан бо мағз (пурқут) пур шуда, печонида ва пеш аз пухтан бофта мешавад. Одатан дар дохили он мураббо ё чормағз мегузоштанд, вале ҳоло шоколад, [[дорчин]], меваҳо ё панир маъмуланд. Онро метавон бо равғани маска ё бо равғани зайтун омода кард. Он дар ҷамоатҳои яҳудии саросари ҷаҳон машҳур аст ва бо номи "торти хамиритурушӣ" ё "Ugat Shmarim" ({{Lang|he|עוגת שמרים}}) низ шинохта мешавад.<ref>{{Cite web |last=Sheff |first=Sharon Gomperts and Rachel Emquies |date=2024-10-22 |title=A Babka By Any Other Name |url=https://jewishjournal.com/culture/food/376056/a-babka-by-any-other-name/ |website=Jewish Journal}}</ref> == Таърих == Бабка дар Лаҳистон ва баъдан дар ҷамоатҳои яҳудии [[Аврупои Марказӣ ва Шарқӣ]] дар ибтидои асри XIX пайдо шуд.<ref>{{cite web |title=Babka {{!}} Traditional Sweet Bread From Poland {{!}} TasteAtlas |url=https://www.tasteatlas.com/babka#modal |website=TasteAtlas |access-date=29 November 2025}}</ref> Хамири иловагии [[халла]]-ро бо мураббои мевагӣ ё [[дорчин]] мепечониданд ва дар шакли нон мепухтанд.<ref name="Marks 2010 Babka">{{cite book|first1=Gil|last1=Marks|title=Encyclopedia of Jewish Food|url=https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT167|publisher=HMH|date=17 November 2010|isbn=978-0-544-18631-6|via=Google Books}}</ref> Шоколад дар аввал истифода намешуд;<ref name="chocolate">{{cite web |last1=Eremeeva |first1=Jennifer |title=You Can't Beat a (Savory) Babka |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/01/30/you-cant-beat-a-savory-babka-a72781 |website=The Moscow Times |date=30 January 2021}}</ref> бабкаи шоколадӣ эҳтимолан дар миёнаҳои асри XX дар Амрико пайдо шудааст.<ref name="Weinzweig 2009">{{cite web|first1=Ari|last1=Weinzweig|title=Babka, Trans-Atlantic Jewish Delight|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2009/04/babka-trans-atlantic-jewish-delight/716/|date=30 April 2009|website=The Atlantic}}</ref> Номи он ба "баба" ё "бабка" алоқаманд аст, ки маънояш "бибӣ" мебошад.<ref name="Marks 2010 Babka">{{cite book|first1=Gil|last1=Marks|title=Encyclopedia of Jewish Food|url=https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT167|publisher=HMH|date=17 November 2010|isbn=978-0-544-18631-6|via=Google Books}}</ref> [[File:Chocolate Babka - 31706252800.jpg|left|thumb|Бабкаи шоколадӣ бо [[штрейзел]]]] Ҳарчанд бабкаҳои лаҳистонӣ ва украиниро баъзан бо навъҳои яҳудӣ ҳаммаъно меҳисобанд, намуди зоҳирӣ ва тарзи омодакунии онҳо фарқ мекунад. Бабкаи Аврупои Шарқӣ дар қолабҳои баланд пухта мешавад, вале навъи яҳудии Ню-Йорк бофташуда мебошад.<ref name="auto" /><ref name="Weinzweig 2009" /> == Омодакунӣ == [[File:Making chocolate babka 0.jpg|thumb|Омода кардани бабка]] [[File:Making chocolate babka 2.jpg|thumb|Бофтани хамири бабка]] Он ё аз хамири бой (монанд ба [[халла]]) ё аз хамири қабат-қабат (монанд ба [[круассан]]) иборат аст.<ref name=RL/> Хамирро паҳн карда, бо мағзҳои ширин ба мисли шоколад, шакари дорчинӣ, себ ё панир пур мекунанд. Пас аз он, онро мебофанд ва аз болояш [[қиёми шакар]] мерезанд.<ref>{{cite news |title=Perfect Chocolate Babka Recipe |url=https://www.vice.com/en/article/perfect-chocolate-babka-recipe/ |agency=VICE |date=6 November 2019}}</ref> === Навъҳо === Бабка бо услуби исроилӣ бо навъҳои бештари мағзҳо омода мешавад. Маъмултарин мағзҳо шоколад, кӯкнор ва панири ширин мебошанд. Инчунин навъҳои шӯри он бо [[лабне]] ва [[заътар]] низ маъмуланд.<ref>{{cite book |last1=Scheft |first1=Uri |title=Breaking Breads |year=2016 |url=https://archive.org/details/breakingbreads0000sche |publisher=Artisan}}</ref> == Дар фарҳанг == [[File:Cinnamon Babka.jpg|thumb|Бабкаи дорчинӣ]] Дар силсилафилми ''[[Сайнфелд]]'' (Seinfeld), қисмати "The Dinner Party", ба бабкаҳои шоколадӣ ва дорчинӣ таваҷҷуҳи зиёд дода мешавад.<ref>{{Cite web |website=Seinfeld Scripts |title= The Dinner Party |url=https://seinfeldscripts.com/TheDinnerParty.html}}</ref> Персонаж Элейн Бенес мегӯяд, ки "шумо наметавонед бабкаро мағлуб кунед" (you can't beat a babka).<ref>{{cite web |last1=Harris |first1=Ruby |title=Three of Melbourne's Best Chocolate Babkas |url=https://www.broadsheet.com.au/melbourne/food-and-drink/article/three-kind-chocolate-babkas |website=Broadsheet}}</ref> == Эзоҳ == {{reflist}} == Пайвандҳои беруна == {{Commons category|Babka (cake)}} * [[wikt:бабка|Бабка дар Викивожа]] * [https://youtube.com/watch?v=HmqHq2Nn7Hs Видеои омода кардани бабкаи шоколадӣ] [[Гурӯҳ:Ошхонаи яҳудӣ]] [[Гурӯҳ:Тортҳо]] [[Гурӯҳ:Ошхонаи лаҳистонӣ]] [[Гурӯҳ:Нонҳои ширин]] ad9uvomsa9r0s2no50r0uly8017hao8 0 331288 1483305 1474434 2026-08-13T19:38:23Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483305 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site|name=تاش کوله|native_name=Taş Kule|alternate_name=|image=Taş Kule 1.jpg|alt=|caption=بنای آرامگاه صخره‌ای تاش کوله|map_type=Turkey|map_alt=|map_size=|coordinates={{Coord|38|39|37.6|N|26|49|21.3|E|display=inline,title}}|location=[[استان ازمیر]]، [[ترکیه]]|region=[[آناتولی]]|type=مقبره|part_of=|length=|width=|area=|height=چهار متر و نیم<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Persian grave monument near Foca - Phocaea |نشانی=https://vici.org/vici/22232/ |تاریخ بازبینی=۲۵ آوریل ۲۰۲۳}}</ref>|builder=|material=سنگ|built=اواخر سده چهارم پیش از میلاد|abandoned=|epochs=|cultures=|dependency_of=|occupants=|event=|excavations=|archaeologists=|condition=|ownership=|management=|public_access=|website=<!-- {{نشانی وب|example.com}} -->|notes=}} '''Мақбараи''' форсӣ/эронӣ (туркӣ: Taş Kule ё Pers Mezar Anıtı) як оромгоҳи қадимии [[Шоҳаншоҳии Ҳахоманишӣ|Ҳахоманишӣ]] дар минтақаи Фучои [[вилояти Измир]] дар [[Туркия|Туркияи]] муосир аст, ки бо [[Оромгоҳи Куруши Кабир|мақбараи Куруши Кабир]] шабоҳатҳои зиёде дорад. Он ба давраи ҳукмронии [[Ҳахоманишӣ]] дар [[Анатолия]] байни солҳои 546 ва 480 пеш аз милод нисбат дода мешавад. == Ҷойгоҳ == Тош-Куле дар 7 километр шарқи Фучо, 100 метр аз роҳи асосӣ ҷойгир аст. == Дарозумрӣ == Ёдгории Тош-Куле ба асри IV пеш аз милод тааллуқ дорад ва гуфта мешавад, ки он дар давраи [[Ҳахоманишӣ]] дар [[Анатолия]] сохта шудааст. == Дар бораи оромгоҳ == Биное, ки бо номи Тош-Куле маъруф аст, бо услуби Лидия-Ликия сохта шудааст ва ба [[оромгоҳи Куруши Кабир]] дар [[Посоргод]] шабоҳати зиёд дорад. Бо назардошти сохтор ва шакли [[бино]], вазифаи он [[оромгоҳ]] шуд. Шакли оромгоҳ ба тарзи зинапояе аст, ки аз [[санг]]<nowiki/>и калон ба таври яклухт [[кандакорӣ]] шудааст. Бино ду сатҳ дорад ва камераи [[дафн]] дар сатҳи поёнӣ ҷойгир аст. Мисли дигар оромгоҳҳои Лисиёия, Лидия ва Фригия, бинои Тош-Куле низ таъсири баланди меъмории умумии минтақаи Анатолияро дар давраҳои Лидия, [[Имперотурии Рум]], [[Юнони Бостон]] ва Имперотурии Мақдуния нишон медиҳад. Баъзе [[Бостоншиносӣ|бостоншинос]]<nowiki/>он бар он ақидаанд, ки Тош-Куле барои ашрофи Лидия ё раҳбари маҳаллӣ, ки ба ҳукумати он замон хидмат мекард, сохта шудааст. <ref>{{Cite book|last=Tucker|first=Jack|title=Innocents Return Abroad: Exploring Ancient Sites in Western Turkey|url=https://archive.org/details/innocentsreturna0000tuck|year=2012|isbn=978-1478343585|pages=[https://archive.org/details/innocentsreturna0000tuck/page/41 41]–42}}</ref> == Бозсозӣ == Корҳои бозсозӣ дар Тош-Куле [[соли 2000]] оғоз ёфта, [[соли 2001]] ба анҷом расиданд ва онро барои сайёҳон боз карданд. == Манобеъ == {{Эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Вилояти Измир]] [[Гурӯҳ:Меъмории Эрон]] [[Гурӯҳ:Мероси фарҳангии Эрон]] [[Гурӯҳ:Биноҳо ва иншооти таърихии Эрон]] 7rjc0voh8oncsiljypsg9a97llf37oo 0 331459 1483341 1474036 2026-08-13T21:14:57Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483341 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=December 2019}} {{Short description|Шоир ва нависандаи эронӣ (1923–2020)}} {{Infobox person | name = Талъат Басорӣ | native_name = طلعت بصاري | native_name_lang = fa | image = Talat basari.jpg | image_size = 220px | alt = | caption = Талъат Басорӣ дар солҳои 1960 | birth_name = | birth_date = 1923 | birth_place = [[Бабол]], [[Мозандарон]], [[Қоҷор Эрон|Давлати олӣ (Қоҷор Эрон)]] | death_date = {{Death date and age|df=y|2020|09|18|1923|1|1}}<ref name=Iranwire>[https://iranwire.com/fa/jinac/41516 به یاد طلعت بصاری، استاد دانشگاه و پژوهشگر بهایی]</ref> | death_place = [[Лос-Анҷелес]], [[Калифорния]], [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] | occupation = Шоир, нависанда | known_for = Ноиби раиси [[Донишгоҳи Шаҳид Чамрон (Аҳвоз)|Донишгоҳи Ҷундишопур]] (1956–1979) | spouse = {{marriage|Аболқосим Қибла|1941}}<ref name=Iranwire/> | children = 4<ref name=Iranwire/> }} '''Талат Бассорӣ''' ({{lang-fa|طلعت بصاري}}, 1923 – 18 сентябри 2020) шоир, нависанда, донишманд ва феминисти эронӣ буд. Ӯ пайрави дини [[Баҳойӣ]] буд. == Зиндагинома == Талат Бассорӣ дар шаҳри [[Бобул]], дар канори [[Баҳри Хазар]], ба дунё омадааст. Вай доктори илм дар риштаи [[забони форсӣ]] ва [[адабиёти форсӣ]] буд ва дар мактабҳои миёнаи пойтахти Эрон, шаҳри [[Теҳрон]], дарс медод.<ref>{{cite web |title=Iranian Women's Equality Calendar |url=http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf |accessdate=4 November 2019 |archive-date=29 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429080832/http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf |url-status=dead |archivedate=2021-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210429080832/http://www.feministschool.com/english/IMG/pdf/Iranian_Women_s_equality_calendar-2.pdf }}</ref> Вай аввалин зан буд, ки дар Эрон ба вазифаи муовини раёсати як донишгоҳ таъин шуд. Ӯ дар [[Донишгоҳи Ҷундишопур]] дар [[Аҳвоз]] дар солҳои 1960 фаъолият мекард.<ref>{{cite web |title=Academy of Gundishapur |url=http://www.iranreview.org/content/Documents/_Academy_of_Gundishapur.htm |website=iranreview.org |accessdate=4 November 2019}}</ref> Ин донишгоҳ дар асри XX аз ҷониби [[сулолаи Паҳлавӣ]] таъсис дода шуда буд, то ба ёди академияи бостонии [[Гундишопур]]и давраи [[Сосониён]] бошад. Пас аз [[Инқилоби исломӣ]], бинобар эътиқоди худ ба [[дини баҳоӣ]], вай аз вазифаи донишгоҳӣ барканор гардид ва баъдан ба [[Иёлоти Муттаҳида]] муҳоҷират кард.<ref>{{cite news |title=History of the Exclusion of Iranian Baha'is from Higher Education after the Islamic Revolution |url=https://iranpresswatch.org/post/17086/history-of-the-exclusion-of-iranian-bahais-from-higher-education-after-the-islamic-revolution/ |accessdate=4 November 2019 |work=Iran Press Watch |date=30 May 2011}}</ref> Бассорӣ таҳқиқот ва интиқодҳои зиёде дар бораи адабиёти форсӣ, аз ҷумла достони миллии [[Шоҳнома]]-и [[Фирдавсӣ]] нашр кардааст.<ref>{{cite web |title=WorldCat Profile Page |url=http://worldcat.org/identities/lccn-n80000423/ |publisher=WorldCat |accessdate=4 November 2019}}</ref> Корҳои ӯ аз ҷониби таърихшиноси маъруфи эронӣ [[Ирадҷ Афшор]] ҳамчун манбаи тавсияшаванда дар омӯзиши Шоҳнома зикр шудаанд.<ref>{{cite journal |last1=Omidsalar |first1=Mahmoud |title=Notes on Some Women of Shahnameh |journal=Name-ye Lran-e Bastan |volume=1 |issue=1 |pages=23–48 |url=https://sites.uci.edu/nameyeiranebastan/files/2019/04/Part10-Notes-on-some-women-of-the-Shahnama.pdf |accessdate=4 November 2019 |publisher=California State University |location=Los Angeles}}</ref> Соли 2018 вай китоби 347-саҳифагӣ бо номи ''Занони Шоҳнома'' (Ketabsara; 2018)-ро нашр кард, ки дар он қаҳрамонзанҳои Шоҳнома таҳлил шудаанд. Аз ҷумла [[Судаба]], ҳамсари шоҳ [[Кайковус]], [[Таҳмина]], ҳамсари [[Рустам]], [[Гурдафарид]] ва [[Фаранак]] баррасӣ шудаанд.<ref>{{cite news |title=Ketabsara Publishes Talat Bassari's 'Women in Shahnameh' |url=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/87789/ketabsara-publishes-talat-bassari-s-women-in-shahnameh |accessdate=4 November 2019 |work=Financial Tribune |date=10 June 2018 |archivedate=2021-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210915194612/https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/87789/ketabsara-publishes-talat-bassari-s-women-in-shahnameh }}</ref> Пештар, дар соли 1967, ӯ тарҷумаи ҳол ва таҳқиқот дар бораи [[Занддухт Шерозӣ]] — яке аз пешоҳангони ҳаракати занон дар Эрон — нашр карда буд.<ref>{{cite book |last1=Paidar |first1=Parvin |title=Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran |url=https://archive.org/details/womenpoliticalpr0000unse |date=1997 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521595728 |page=[https://archive.org/details/womenpoliticalpr0000unse/page/371 371] }}</ref> Вай дар [[Ню Ҷерсӣ]] зиндагӣ мекард<ref>{{cite book |last1=Pirnia |first1=Mansoureh |title=سالار زنان ايران |date=1995 |publisher=Mehriran Publishing Co. Ltd. |isbn=9780963312938 |pages=94–5 }}</ref> ва дар ҳайати таҳририяи маҷаллаи «Persian Heritage» фаъолият дошт.<ref>{{cite news |title=Persian Heritage Magazine |url=http://persian-heritage.com/wordpress/wp-content/uploads/PH-Magazine/PH78/PH78-E.pdf |accessdate=4 November 2019 |archivedate=2018-09-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180921010544/http://persian-heritage.com/wordpress/wp-content/uploads/PH-Magazine/PH78/PH78-E.pdf }}</ref> Вай худро пайрави дини [[баҳоӣ]] мешуморид.<ref>{{cite web |title=Eshraghieh and Mahmoud Rabbani Collection |url=https://bahai-library.com/bosch_rabbani_collection |website=bahai-library.com |accessdate=4 November 2019}}</ref> Бассорӣ инчунин дар китобҳо дар бораи зиндагии шоири баҳоӣ [[Тоҳира]] кӯмак кардааст ва дар тарҷумаи матнҳо аз форсӣ ба англисӣ ҳамкорӣ намудааст.<ref>{{cite book |last1=Ahdieh |first1=Hussein |last2=Chapman |first2=Hillary |title=The Calling: Tahirih of Persia and Her American Contemporaries |date=2017 |publisher=Ibex Publishers |isbn=9781588141453 }}</ref> ==Ҷоиза ва эътироф== Портрети ӯ дар намоишгоҳи «Women of Persia» дар [[Сиэтл]], ИМА ба намоиш гузошта шудааст.<ref>{{cite news |title='Women of Persia' exhibit honors strong, powerful women |url=https://www.issaquahreporter.com/news/women-of-persia-exhibit-honors-strong-powerful-women/}}</ref> ==Ҳамчунин нигаред== * [[Ҳаракати ҳуқуқи занон дар Эрон]] * [[Занддухт Ширазӣ]] ==Манбаъҳо== {{Reflist}} ==Пайвандҳои беруна== * [http://worldcat.org/identities/lccn-n80000423/ Талъат Басорӣ], [[WorldCat]] * {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Басорӣ, Талъат}} [[Category:Шоирони эронӣ]] [[Category:Занони нависандаи эронӣ]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1923]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 2020]] byer4ufdssbl0nvzk4vy6o8l5fzrl6j 0 331521 1483243 1474130 2026-08-13T18:25:15Z InternetArchiveBot 30618 Add 1 book for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483243 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable infobox" style="float:right; width:300px;" |+ Бишопур |- ! Номи аслӣ | {{lang-fa|بیشاپور}} |- ! Кишвар | [[Эрон]] |- ! Устон | [[Форс (устон)|Форс]] |- ! Навъ | Шаҳри қадим |- ! Соли таъсис | 226 |- ! Асосгузор | [[Шопури I]] |- ! Акс | [[акс:Bishapur_(Iran)_Sassanid_Period_2.jpg|300px]] |- ! Тавзеҳ | Харобаҳои Бишопур |- ! Ҳамоҳангӣ | 29°46′35″ N 51°34′22″ E |- ! ЮНЕСКО | 1568-006 |} '''Бишопур''' ({{lang-fa|بیشاپور}}) — шаҳри бостонии [[Эрон]], ки дар ҷануби Фолиёни муосир дар [[Шаҳристони Козирун|шаҳристони Козеруни]] [[устони Форс]], [[Эрон]]и муосир, дар роҳи қадимии байни [[Порс]] ва [[Элом]] ҷойгир буд. Ин роҳ пойтахти Сосониён — [[Истахрӣ|Истахр]] (дар наздикии [[Персеполис (комикс)|Персепол]]) ва [[Ктесифон]]ро мепайваст. Шаҳр муддате пойтахти Империяи Форс буд. Бишопур дар наздикии гузаргоҳе бар рӯди бунёд шуда буд ва дар ҳамон макон инчунин қалъае бо обанборҳои дар санг кандашуда ва дараи рӯд бо шаш нақши барҷастаи сосонӣ ҷойгир аст. == Таърих == [[акс:Bishapour palais Shapur.jpg|thumb|left|Харобаҳои қасри Шопур дар Бишопур.]] Номи Бишопур аз ''Бей-Шопур'' гирифта шуда, маънои «Ҳоким Шопур»-ро дорад<ref>{{Cite web|url=[http://www.iranicaonline.org/articles/bisapur-town|title=Welcome](http://www.iranicaonline.org/articles/bisapur-town|title=Welcome) to Encyclopaedia Iranica|archive-date=2019-08-02|access-date=2025-09-08|archive-url=[https://web.archive.org/web/20190802155705/http://www.iranicaonline.org/articles/bisapur-town|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20190802155705/http://www.iranicaonline.org/articles/bisapur-town|url-status=live}})</ref>. Шаҳр дар соҳили рӯди Руде-Сефуд (шохоби [[Рудхонаи Шопур]]) дар 266 сол аз ҷониби шоҳ [[Шопури I]] (241–272), дуюмин подшоҳи [[Давлати Сосониён|Форси Сосонӣ]], бунёд шудааст. Ӯ ба румиён чандин шикасти ҷиддӣ расонд: император [[Гордиани III]]-ро кушт ва император [[Валериани I]]-ро асир гирифт. Дар ин ҷо Шопур пойтахти худро аз [[Истахрӣ|Истахр]] кӯчонд. Шаҳр бо нақшҳои барҷастаи зиёде, ки пирӯзии Шопур бар румиёнро ситоиш мекунанд, оро дода шудааст. Дар сохтмони шаҳр сарбозони асири румии император [[Валериани I]], ки дар 260 сол мағлуб шуда буд, иштирок доштанд. Аммо шаҳр дар ҷои холӣ сохта нашуда буд — бостоншиносон осори тамаддунҳои [[Портҳо|портӣ]] ва [[Элом|эломӣ]]-ро ошкор карданд. Баъдтар пойтахт ба [[Ктесифон]] интиқол ёфт, аммо шаҳр то истилои арабҳо дар VII аср аҳамияти худро нигоҳ дошт ва сокинон то X аср дар он зиндагӣ мекарданд. Шаҳр тарҳи росткунҷа бо шабакаи мунтазами кӯчаҳои дохилии шаҳр дошт, ки ба тарҳи шаҳрҳои румӣ шабоҳат дошт. Ин тарҳ дигар ҳеҷ гоҳ дар меъмории Форс такрор нашуд<ref>{{cite book|last1=Salma |first1=K. Jayyusi|last2=Holod|first2=Renata|last3=Petruccioli|first3=Attilio|last4=André|first4=Raymond|title=The City in the Islamic World|url=https://archive.org/details/cityinislamicwor0001unse |date=2008|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=9789004162402|page=[https://archive.org/details/cityinislamicwor0001unse/page/174 174]}}</ref>. == Кофтуковҳо ва таҳқиқот == [[акс:Bishapur by Eugène Flandin.jpg|thumb|Бишопур дар соли 1840; наққошии [[Фланден, Эжен|Эжен Фланден]] аз китоби «Сафар ба Форс» (''Voyage en Perse'').]] Дар солҳои 1930 бостоншиноси украиниву фаронсавӣ [[Гиршман, Роман Михайлович|Роман Гиршман]] ин мавзеъро поксозӣ кард. Бостоншиноси бритониёӣ Ҷорҷина Ҳеррманн инчунин китобе дар бораи нақшҳои барҷастаи сосонии Бишопур навишт, ки соли 1980 нашр шуд<ref>{{cite book |last1=Herrmann |first1=Georgia |title=Sasanian rock reliefs at Bishapur. part 1, Bishapur III Triumph attributed to Shapur I |date=1980 |publisher=Deitrich Reimer Verlag |location=Berlin |isbn=9783496001317 |oclc=59815517 }}</ref>. == Ҷойҳои асосии диданӣ == {{main|Маъбади Аноҳит (Бишопур)}} Қисми асосии кофтуковҳо дар бахши шоҳонаи шарқи шаҳр анҷом дода шуданд. Дар канори қаср маъбади об сохта шуда буд, ки ҳамчун маъбади Аноҳит тафсир мешавад. Фарш аз тахтасангҳои мармарии сиёҳ бо ҳошияи мозаикӣ пӯшонида шуда буд. Дар қисми болоии ҳар як тоқча тасвири занони урён зери рӯйпӯшҳои шаффоф — раққосон, навозандагон, канизон, занони гулчанбарбоф ва инчунин чандин хонуми ашрофи бо либоси бошукӯҳ тасвир ёфта буданд. <gallery widths="160" heights="140"> File:Mosaic01.jpg|alt=|Пораи мозаикаи форсиву румӣ дар фарши қасри Шопури I дар Бишопур. Ҳоло дар [[Осорхонаи миллии Эрон|Осорхонаи миллии Эрон]] нигоҳдорӣ мешавад. File:Bishapur zan, AO 26169.jpg|alt=|Мозаикаи мармарии давраи Сосониён, ки Роман Гиршман солҳои 1939–1941 кашф кардааст. File:Bishapour jarres.jpg|alt=|Кӯзаҳое, ки дар Бишопур ёфт шудаанд. File:Bishapour palaistemple.jpg|Нақшаи қасрҳо ва маъбадҳои Бишопур. </gallery> == Ҳамчунин нигаред == * [[Донишгоҳи Гундишопур]] * Шопур (ғор) * [[Меъмории Рими Қадим]] * [[Санъати Рими Қадим]] * [[Санъати Византия]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [[https://web.archive.org/web/20121214044246/http://www.photoparsi.com/5/493-lack-of-consideratio-to-bishapur](https://web.archive.org/web/20121214044246/http://www.photoparsi.com/5/493-lack-of-consideratio-to-bishapur) Бишопур]; Аксҳо * ''Бишопур'', Аксҳо аз Эрон, [[{{Пайванди мурда|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''Livius'']. * [[https://www.youtube.com/watch?v=NxM94DNz6MI](https://www.youtube.com/watch?v=NxM94DNz6MI) Шаҳри Бишопур] (Видео) {{ВС}} [[Гурӯҳ:Пайдоиш дар солҳои 260]] [[Гурӯҳ:266 сол]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои бостонии Эрон]] [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои аз байнрафтаи Эрон]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои бостоншиносӣ дар устони Форс]] [[Гурӯҳ:Пойтахтҳои давлати Сосониён]] pt3m7xuf1176f0kxi40zia6zx02vwgu 0 331879 1483281 1477895 2026-08-13T19:14:41Z InternetArchiveBot 30618 Add 9 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483281 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! colspan="2" |Давлати Императории Эрон کشور شاهنشاهی ایران ( форсӣ ) ''Kešvar-e Šâhanšâhi-ye Irân'' ''1925–1979'' |- | colspan="2" |'''Шиор:  '''مرا داد فرمود و خود داور ''Marâ dâd farmud o xod dâvar ast'' "Маро дод фармуд, чунон ки Ӯ маро доварӣ аст" '''Суруд:'''  سلامتی دولت علیهٔ ایران (1925–1933)[[Акс:Salamati-ye Dowlat-e 'Aliyye-ye Iran.oga|чап|мини|309x309пкс|[[Саломатии давлати бузурги Порс|"Саломатии давлати бузурги Порс"]]]] '''Суруд''' : سرود ملی شاهنشاهی ایران (1933–1979)[[Акс:Former imperial Iranian royal anthem, performed by the United States Navy Band.flac|чап|мини|[["Суруди Миллии Шоҳаншоҳии Эрон"]]]] '''Суруди Парчам''' (1979–1933) سرود پرچم شیر و خورشید[[Акс:Soroud Parcham.ogg|чап|мини|276x276пкс|[["Суруди Парчами Шеру Хуршед"]]]][[Акс:Iran (orthographic projection).svg|марказ|мини]] |} [[Акс:State flag of Iran (1964–1980).svg|мини|199x199пкс|Парчам (1933–1964)]] [[Акс:Flag of Iran with Official Lion and Sun emblem stylized 1970s.svg|мини|195x195пкс|Парчам (1964–1972)]] [[Акс:NCRI National Council of Resistance of Iran Lion & Sun Flag.png|мини|194x194пкс|Парчам (1972–1977)]] [[Акс:Civil flag of Iran (1964–1980).svg|мини|206x206пкс|Парчам (1978–1980)]] [[Акс:Imperial Coat of Arms of Iran.svg|мини|187x187пкс|Нишони давлатӣ (1933–1979)]] {| class="wikitable" !Пойтахт ва бузургтарин шаҳри |[[Теҳрон]] [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Pahlavi_Iran&params=35_41_N_51_25_E_type:city 35°41′N 51°25′E] |- !Забонҳои расмӣ |[[Забони форсӣ|порсӣ]] |- !Дин |[[Шиъа|Исломи шиъа]] |- !Демонимҳо | * [[Эрон|эронӣ]] * [[Порс|порсӣ]] |- !Ҳукумат |Монархияи нимконститутсионии ягона |} Давлати Шоҳаншоҳ'''ии Эрон''' ,  расман дар ҷаҳони Ғарб ҳамчун [[Дудмони Паҳлавӣ|'''Давлати''']] [[Дудмони Паҳлавӣ|'''Шоҳаншоҳии Порс''']] то соли 1935 маъруф буд ''' ва маъмулан Эрони Паҳлавӣ''' номида мешуд, давлати Эрон таҳти ҳукмронии [[дудмони Паҳлавӣ]] буд. Ин дудмон соли 1925 таъсис ёфта, то соли 1979, вақте ки дар давраи Инқилоби Эрон сарнагун шуд , вуҷуд дошт ва ба монархияи беш аз 2500-солаи Эрон хотима бахшид ва боиси таъсиси Ҷумҳурии Исломии Эрон гардид .<ref name=":0" group="https://en.wikipedia.org/wiki/Pahlavi_Iran">https://en.wikipedia.org/wiki/Pahlavi_Iran</ref> {| class="wikitable" ![[Ҳукумат]] |[[Монархияи нимконститутсионии ягона]] |- ![[Подшоҳ (унвон)|Шоҳ]] | |- | colspan="2" | |- !• 1925–1941 |[[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризо Шоҳ]] |- !• 1941–1979 |[[Муҳаммадризо Паҳлавӣ|Муҳаммад Ризо Паҳлавӣ]] |- !сарвазир | |- | colspan="2" | |- !• 1925–1926 (аввал) |[[Муҳаммад Алӣ Фурӯғӣ]] |- !• 1979 (охирин) |[[Шопур Бахтиёр]] |} {| class="wikitable" !Маҷлиси қонунгузорӣ |مجلس |- !•  Маҷлиси болоӣ |[[Сенат]] (1950–1979) |- !•  Палатаи поёнӣ |[[Маҷлиси Миллӣ]] (1925–1979) |- !Давраи таърихӣ |Давраи байниҷангӣ  '''·''' [[Ҷанги ҷаҳонии дувум|Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]]  '''·''' [[Ҷанги Сард]] |- | colspan="2" | |- ! [[Дудмони Паҳлавӣ|Таъсис дода шудааст]] |15 декабри соли 1925 |- !  [[Ишғоли Эрон аз ҷониби Англия ва Шӯравӣ]] |Солҳои 1941–1946 |- ! [[Тағйироти конститутсионӣ]] |8 майи соли 1949 |- !  [[Шӯриши сиёсӣ]] |21 июли соли 1952 |- !  [[Табаддулоти давлатӣ]] |19 августи соли 1953 |- !  [[Ислоҳоти иҷтимоӣ]] |Солҳои 1963–1977 |- ! [[Тоҷгузорӣ]] |26 октябри соли 1967 |- !  [[Инқилоби Эрон]] |Солҳои 1978–1979 |- !  [[Монархия барҳам дода шуд]] |11 феврали соли 1979 |- ! [[Ҷумҳурии Исломии Эрон|Ҷумҳурии Исломӣ таъсис ёфт]] |1 апрели соли 1979 |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |[[Минтақаи ҷойгиршавии Эрон|Минтақа]] |- ! Ҷамъ |1,648,195 км² (636,372 мили мураббаъ) |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |[[Аҳолӣ]] |- ! Барӯйхатгирии соли 1979 |38,424,952 |- !Барӯйхатгирии соли 1976 |33,708,744 |- ! Зичӣ |23/км² (59.6/м²) |} {| class="wikitable" ![[ММД|ММД  ( ПҚХ )]] |Омори соли 1978 |- ! Ҷамъ |614.16 миллиард доллар |- ! Ба сари аҳолӣ |16,542 доллар |- !ММД  (номиналӣ) |Омори соли 1978 |- !Ҷамъ |77.99 миллиард доллар |- ! Ба сари аҳолӣ |$2,101 |- !ИНИ  (1975) |0.571 миёна |- !Асъор |Риёл Эрон ( ریال ) ( IRR ) |- !Минтақаи вақт |UTC +3:30 ( IRST ) |- !Коди занг | +98 |- !Рамзи ISO 3166 |IR |- | colspan="2" | {| class="wikitable" |'''Пеш аз он''' |'''Ҷонишини ӯ''' |- | {| class="wikitable" | |[[Эрони Қоҷорӣ]] |} | {| class="wikitable" | |[[Ҷумҳурии Исломии Эрон]] |} |} Аз соли 1925 то 1935, он дар [[ҷаҳони Ғарб]] расман ҳамчун [[Эрони Паҳлавӣ|Давлати]] [[Эрони Паҳлавӣ|Шоҳаншоҳии Порс]] маъруф буд. |- !Имрӯз қисми |[[Эрон]] |} Дар моҳи феврали соли 1921, Ризохон , генерали Бригадаи казакҳои форсӣ , ба сӯи Теҳрон раҳпаймоӣ кард ва бар зидди ҳукумати ҳукмрон табаддулот анҷом дод ва фармондеҳи сарфармондеҳи Эрон шуд. То декабри соли 1925, ''Маҷлиси'' Эрон , ки ҳамчун маҷлиси муассисон ҷамъ омад , Қоҷорҳоро сарнагун кард ва барои таъин кардани Ризохон ҳамчун ''шоҳи'' нави Давлати Императории Форс бо номи сулолавии Паҳлавӣ овоз дод. Дар давраи ҳукмронии ӯ, кишвар ба як давлати ягонаи марказонидашуда табдил ёфт ва як қатор ислоҳоти муосирро аз сар гузаронд.  Дар соли 1935, ӯ аз намояндагони хориҷӣ хоҳиш кард, ки дар мукотибаи расмӣ ба ҷои экзоними "Порс" эндоними "Эрон"-ро истифода баранд. Эрон дар давраи Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ бетарафиро эълон кард ; бо вуҷуди ин, дар соли 1941, онро нерӯҳои Бритониё ва Шӯравӣ ишғол карданд ва Ризошоҳ баъдан маҷбур шуд, ки аз тахт даст кашад ва бадарға шавад.<ref name=":0" group="https://en.wikipedia.org/wiki/Pahlavi_Iran" /> Ризошоҳро писараш Муҳаммад Ризо Паҳлавӣ иваз кард , ки вокуниши Эронро ба бӯҳрони соли 1946 роҳбарӣ мекард . Пас аз табаддулоти давлатии Эрон дар соли 1953 , Паҳлавӣ ҳукмронии худро мустаҳкам кард ва Эрон дар давраи Ҷанги Сард ба як иттифоқчии калидии Иёлоти Муттаҳида табдил ёфт . Шоҳ, ки бо дастгирии афзоиши даромадҳои нафт ва пуштибонии Ғарб қарор дошт, ба тақвияти васеи низомӣ шурӯъ кард ва барномаи васеи ислоҳоти иҷтимоию иқтисодӣ, ки бо номи Инқилоби Сафед маъруф буд, ҷорӣ кард , ки маориф, тандурустӣ, инфрасохтор ва рушди саноатро густариш дод ва ҳамзамон ба рушди иқтисодӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардуми Эрон мусоидат кард. <ref>{{Cite book|edition=5th ed|title=Iran: a country study|url=https://www.worldcat.org/title/213407459|publisher=Federal Research Division, Library of Congress : For sale by the Supt. of Docs., U.S. G.P.O|date=2008|location=Washington, DC|isbn=978-0-8444-1187-3|oclc=213407459|series=Area handbook series|editor-first=Glenn E.|editor-last=Curtis|editor-first2=Eric J.|editor-last2=Hooglund|editor-last3=Library of Congress}}</ref> Бо вуҷуди рушди босуръати иқтисодии кишвар, шоҳ дар охири солҳои 1970-ум бо мухолифати афзояндаи мардум бар сари нобаробарии сарват , саркӯби сиёсӣ ва ғарбгароӣ рӯбарӯ шуд . Ин нооромиҳо бо як ҳаракати инқилобӣ анҷом ёфтанд, ки мехост монархияро сарнагун кунад, ки таҳти роҳбарии рӯҳонии шиаи бадарғашуда Руҳуллоҳ Хумайнӣ сурат гирифт. Пас аз моҳҳои эътирозҳо ва корпартоиҳои саросарии кишвар, шоҳ ва оилааш дар моҳи январи соли 1979 Эронро тарк карданд, ки боиси фурӯпошии давлати империалистӣ гардид. Муҳаммад Ризо Паҳлавӣ дар моҳи июли соли 1980 аз саратон вафот кард ; писараш Ризо дар бадарға монд ва баъдтар ҳамчун як чеҳраи барҷастаи мухолифин, ки аз демократияи либералӣ дар Эрон ҷонибдорӣ мекард, пайдо шуд. <ref>0-313-24308-5</ref> == Таърих == {| class="wikitable" ! {| class="wikitable" |[[Акс:Mohammad Reza Pahlavi close-up (cropped).png|мини]]Ин мақола қисми силсила дар бораи [[Муҳаммад Ризо Паҳлавӣ|Муҳаммад Ризо Паҳлавӣ аст]] |} |- | ----Шахсӣ * [[Дудмон ( шаҷараи оилавӣ )]] * [[Марг ва дафни давлатӣ]] ----Реинҷӣ (1941–1979) * [[Ҳамлаи Англия ва Шӯравӣ ба Эрон]] * [[Бӯҳрони Эрон дар соли 1946]] * [[Милликунонии саноати нафти Эрон]] * [[Шӯриши соли 1952]] * [[Табаддулоти давлатии соли 1953]] * [[САВАК]] * [[Тамаддуни бузург]] * [[Инқилоби Сафед]] * [[Ислоҳоти замини Эрон]] * [[Тоҷгузорӣ]] * [[Ҷашнҳои 2500-солаи Шоҳаншоҳии Эрон|Ҷашни 2500-солагии Шоҳаншоҳии Порс]] * [[Гирифтани Абумусо ва Тунбҳои Калон ва Хурд]] * [[Ҳизби Растохез]] ( Роҳбарият ) * [[Созишномаи Алҷазоир дар соли 1975]] * [[Сафарҳои давлатӣ]] ----Сарнагунсозӣ ва бадарға (1979–1980) * [[Ҷазираи Устуворӣ]] * [[Конфронси Гваделупа|Конфронси Гваделуп]] * [[Шоҳ рафт]] * [[Инқилоби исломӣ дар Эрон|Инқилоби Эрон]] ----Асарҳо ва навиштаҳо * ''[[Посух ба таърих]]'' * [[Қуръони Ориёмеҳр|''Қуръони'' ''Ориёмеҳр'']] ----Мерос * [[Ҷовид шоҳ]] * [[Монархия дар Эрон]] * [[Осорхонаи миллии автомобилҳои Эрон]] * [[Дудмони Паҳлавӣ|Паҳлавӣ]] * [[Тангаҳои тиллоии Паҳлавӣ]] ----Унвонҳо ва ҷоизаҳо * [[Ориёмеҳр]] * [[шоҳаншоҳ]] * [[Унвонҳо ва ҷоизаҳои бештар]] ---- |} === Пайдоиш === Дар охири асри 19 ва аввали асри 20, [[Эрон]] дар замони сулолаи заифшудаи [[Қоҷориён|Қоҷор]] бо мушкилоти молиявӣ рӯбарӯ шуд , ки аз сабаби саноатикунонии маҳдуд ва инфрасохтори заифи давлатӣ дучори буҳрон гардид.  Барои рафъи ин мушкилот, ҳукумати [[Қоҷориён|Қоҷор]] ба империяҳои ҳамсояи [[Британияи Кабир|Бритониё]] ва [[Русияи Подшоҳӣ|Русия]] имтиёзҳои васеи тиҷоратӣ дар ивази қарз ва дастгирии сиёсӣ дод, аммо ин иқдом танҳо ба коҳиши минбаъдаи иқтисодӣ мусоидат кард.  Вобастагии [[Эрон]] аз ин ду империя бо Конвенсияи [[Бритониёи Кабир|Англия]]-[[Русияи Подшоҳӣ|Русия]] дар соли 1907, ки расман [[Эрон|Эронро]] ба соҳаҳои нуфузи [[Бритониёи Кабир|Бритониё]] ва [[Русияи Подшоҳӣ|Русия]] тақсим кард ва ба таври назаррас соҳибихтиёрии кишварро халалдор кард. <ref name=":0" group="https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-313-24308-5">{{Cite book|edition=5th ed|title=Iran: a country study|url=https://archive.org/details/irancountrystudy00curt_2|publisher=Library of Congress, Federal Research Division|date=2008|location=Washington, DC|isbn=978-0-8444-1187-3|series=Area handbook series|editor-first=Glenn E.|editor-last=Curtis|editor-first2=Eric J.|editor-last2=Hooglund|editor-last3=Library of Congress}}</ref> Норозигии мардум аз дахолати хориҷӣ, идоракунии нодурусти бюрократӣ ва фасоди шоҳона ба [[Инқилоби машрута|Инқилоби Конститутсионии]] [[Инқилоби машрута|Порс]] дар солҳои 1905-1911 мусоидат кард , ки аввалин парлумони Эронро таъсис дод ва конститутсияеро ҷорӣ кард, ки ваколатҳои монархияро маҳдуд мекард. Аммо, ноустуворӣ бинобар мухолифати доимии [[Бритониёи Кабир|Бритониё]] ва [[Русияи Подшоҳӣ|Русия]] ба ҳаракати конститутсионӣ идома ёфт ва шароит дар давраи [[Ҷанги ҷаҳонии якум|Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ]], вақте ки [[Эрон]], сарфи назар аз эълони бетарафӣ , ба майдони ҷанг табдил ёфт, боз ҳам бадтар шуд. Ҷанг истеҳсолоти иқтисодиро халалдор кард, тиҷорат ва кишоварзиро хароб кард ва ба гуруснагии васеъ мусоидат кард ва қудрати ҳукумати марказиро ба таври ҷиддӣ заиф кард. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-313-24308-5|title=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-313-24308-5|author=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-313-24308-5|website=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-313-24308-5|date=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-313-24308-5|publisher=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-313-24308-5}}</ref> Дар соли 1920, овозаҳо дар бораи раҳпаймоии [[Артиши Сурх]] ба [[Теҳрон]] тарсҳоро аз эҳтимоли тасарруфи [[Иттиҳоди Шуравӣ|Шӯравӣ]] афзоиш доданд.  Мақомоти [[Бритониёи Кабир|Бритониё]], ки аз ноустувории афзоянда нигарон буданд, пайдоиши як мақоми марказии қавиеро талаб карданд, ки қодир ба барқарор кардани тартибот дар кишвар бошад. Дар моҳи январи соли 1921, афсари артиши Бритониё [[Эдмунд Айронсайд]] [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризохонро]], ки он вақт генерали бригадаи [[Казакҳо|казакҳои форсӣ]] буд, барои роҳбарии тамоми нерӯҳо таъин кард.  Як моҳ пас, [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризохон]] ҳангоми табаддулоти давлатии порсӣ дар соли 1921 3000-4000 сарбози [[Казакҳо|казакро]] ба [[Теҳрон]] роҳбарӣ кард. Бо муқовимати кам рӯбарӯ шуд, ӯ парлумонро пароканда кард ва фармондеҳи кулли [[Эрон]] шуд ва баъдан маъракаҳои низомиро барои саркӯб кардани ҳаракатҳои ҷудоихоҳӣ дар [[Табрез]], [[Гелон]], [[Хуросон]], [[Курдистон]] ва [[Хӯзистон|Хузистон]] оғоз кард. <ref>{{Cite book|title=Archives of Natural Histor|url=https://doi.org/10.3366/anh|publisher=Edinburgh University Press}}</ref> === Таъсис ва солҳои аввали === [ таҳрири манбаъ ] Маълумоти бештар: Номи Эрон ва ҳиҷоби Кашфӣ Дар соли 1923, Ризохон сарвазири Эрон шуд ва баъдан ба парлумон фишор овард, ки сулолаи Қоҷорро сарнагун кунад ва роҳро барои ба тахт нишастани ӯ ҳамвор кунад. Дар аввал ӯ нақша дошт, ки Эронро ҷумҳурӣ эълон кунад , ба монанди ислоҳоти Мустафо Камол Отатурк дар Туркия , аммо бо мухолифати раҳбарони Бритониё ва рӯҳониёни шиъа аз ин пешниҳод даст кашид .  Ризошоҳ пас аз савганд ёд кардан ҳамчун подшоҳ дар маҷлиси муассисон дар 15 декабри соли 1925, номи сулолавии "Паҳлавӣ"-ро қабул кард, ки ба забони форсии миёнаи Империяи Сосониён ишора мекунад .  Ӯ қаблан дар моҳи ноябри соли 1919 пас аз банақшагирии аввалини қонуни насаб дар Эрон, ин насабро барои худ интихоб карда буд . То нимаи солҳои 1930, ҳукмронии қавии дунявии Ризошоҳ пуштибонии табақаҳои миёна ва болоро ба даст овард, аммо дар байни баъзе гурӯҳҳо, бахусус рӯҳониёни шиъа , мухолифатро ба вуҷуд овард . Дар соли 1935, Ризошоҳ фармоне содир кард, ки аз намояндагони хориҷӣ хоҳиш кард, ки истилоҳи Эронро дар мукотибаи расмӣ истифода баранд, мувофиқи он ки "Форс" истилоҳест, ки мардуми ғарбӣ барои кишваре бо номи "Эрон" дар забони форсӣ истифода мебаранд. Барои пешгирӣ аз омехта шудан бо Ироқ , ҳукумати Эрон баъдтар дар соли 1959 эълон кард, ки ҳам "Форс" ва ҳам "Эрон" дар истифодаи расмӣ қобили қабуланд ва метавонанд ба ҷои ҳамдигар истифода шаванд. ==== Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ ==== Мақолаҳои асосӣ: ''[[Муносибатҳои Олмону Эрон ва ҳамлаи Англияву Шӯравӣ ба Эрон]]'' [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] гирифтани кумаки техникиро аз [[Олмон]], [[Фаронса|Фаронса,]] [[Итолиё|Италия]] ва дигар кишварҳои [[Аврупо]] авлотар медонист. Ин барои [[Эрон]] пас аз соли 1939, вақте ки [[Олмон]] ва [[Британияи Кабир]] дар давраи [[Ҷанги ҷаҳонии дувум|Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ]] душман шуданд, мушкилот эҷод кард . Дар оғози ҷанг, [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] [[Эрон|Эронро]] кишвари бетараф эълон кард, аммо [[Бритониёи Кабир|Бритониё]] исрор кард, ки муҳандисон ва техникҳои олмонӣ дар [[Эрон]] ҷосусоне ҳастанд, ки барои хароб кардани иншооти нафтии [[Бритониёи Кабир|Бритониё]] дар [[Хӯзистон|Хузистон]] рисолат доштанд. Сафорати [[Бритониё]] аз Эрон талаб кард, ки ҳамаи шаҳрвандони Олмонро ихроҷ кунад, аммо [[Ризошоҳ Паҳлавӣ|Ризошоҳ]] рад кард ва иддао кард, ки ин ба лоиҳаҳои рушди банақшагирифтаи ӯ таъсири манфӣ мерасонад. Дар моҳи апрели соли 1941, ҷанг ба марзҳои Эрон расид, вақте ки Рашид Алӣ ал-Гайлонӣ бо кумаки [[Олмон]] ва [[Итолиё|Италия]] табаддулоти давлатии [[Ироқ|Ироқро]] дар соли 1941 оғоз кард, ки боиси [[ҷанги Англия ва Ироқ]] дар моҳи майи соли 1941 гардид. [[Олмон]] ва [[Итолиё|Италия]] зуд ба нерӯҳои тарафдори меҳвар дар [[Ироқ]] кумаки низомӣ фиристоданд . Аммо, дар давраи аз моҳи май то июли соли 1941, [[Бритониёи Кабир|Бритониё]] ва муттаҳидони онҳо нерӯҳои тарафдори меҳварро дар Ироқ ва баъдтар дар Сурия ва Лубнон шикаст доданд . ==== Ишғоли Эрон аз ҷониби муттаҳидон ==== Дар моҳи июни соли 1941, Олмони фашистӣ Паймони Молотов-Риббентропро шикаст ва ба Иттиҳоди Шӯравӣ , ҳамсояи шимолии Эрон, ҳамла кард . Шӯравӣ зуд бо кишварҳои муттаҳид иттифоқ бастанд ва дар тобистони соли 1941, бритониёиҳо аз ҳукумати Эрон талаб карданд, ки ҳамаи олмониҳоро аз Эрон берун кунад. Ризошоҳ аз ихроҷи олмониҳо худдорӣ кард ва 25 август бритониёиҳо ва шӯравӣ ҳамлаи ногаҳонӣ оғоз карданд ; ҳукумати Ризошоҳ пас аз камтар аз як ҳафтаи ҷанг зуд таслим шуд.  Ҳадафи стратегии ҳамла таъмини хатти таъминот ба Иттиҳоди Шӯравӣ (баъдтар Долони Форс номгузорӣ шуд ), таъмини конҳои нафт ва корхонаи коркарди нафти Абадан (аз ширкати нафти Англия-Эрон , ки ба Бритониё тааллуқ дорад ) ва маҳдуд кардани таъсири Олмон дар Эрон буд. Дар натиҷаи ҳамла, Ризошоҳ маҷбур шуд аз тахт даст кашад ва Муҳаммад Ризо Паҳлавӣ, писари 21-солаи ӯ, ба ҷои ӯ шоҳ шуд.  Ризо Шоҳ 26 июли соли 1944 ҳангоми дар табъид дар Африқои Ҷанубӣ буданаш дар синни 66-солагӣ аз олам даргузашт. Дар давраи боқимондаи Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ, Эрон ба як канали асосии кумаки Бритониё ва Амрико ба Иттиҳоди Шӯравӣ, инчунин ба макони фирори беш аз 120 000 паноҳандаи лаҳистонӣ ва аъзои Нерӯҳои Мусаллаҳи Лаҳистон , ки аз ҳамлаи кишварҳои меҳварӣ фирор мекарданд, табдил ёфт .  Дар Конфронси Теҳрон дар соли 1943 , "Сегонаи бузург"-и муттаҳидон - Иосиф Сталин , Франклин Д. Рузвелт ва Уинстон Черчилл - Эъломияи Теҳронро нашр карданд ва ӯҳдадории худро барои ҳифзи истиқлолият ва якпорчагии қаламрави Эрон пас аз ҷанг тасдиқ карданд. === Муноқишаи пас аз ҷанг ва барқароршавӣ === Мақолаҳои асосӣ: [[Табаддулоти давлатии Эрон|''Бӯҳрони Эрон дар солҳои 1946 ва 1953 Табаддулоти давлатии Эрон'']] Кишварҳои муттаҳид ба ҳукумати Эрон итминон доданд, ки ҳамаи нерӯҳои хориҷӣ то моҳи марти соли 1946 аз кишвар хориҷ карда шаванд.  Дар миёни ин итминонҳо, Ҳизби Тудеҳи Эрон , ки ҳизби коммунистӣ бо Иттиҳоди Шӯравӣ алоқаманд буд, бештар ҷангҷӯ шуд. Дар соли 1945, ҳукумати Эрон бо сафарбар кардани нерӯҳои мусаллаҳ барои барқарор кардани тартибот дар минтақаҳои шимолии таҳти назорати Тудеҳ посух дод. Дар ҳоле ки қалъаҳои ҳизб дар Теҳрон ва Исфаҳон саркӯб карда мешуданд, нерӯҳои шӯравии мустақар дар вилояти Озарбойҷон аз вуруди нерӯҳои эронӣ ба минтақа пешгирӣ карданд. Ин низоъи баъдӣ бӯҳрони Эронро, ки яке аз аввалин муқовиматҳои бузурги [[Ҷанги Сард]] буд, ба вуҷуд овард . Бо дастури [[Иттиҳоди Шӯравӣ]], [[Ҳукумати Халқии Озарбойҷон]] ва [[Ҷумҳурии Маҳобод]] дар моҳи январи соли 1946 ҳамчун давлатҳои ҷудоихоҳи эътирофнашуда таъсис дода шуданд.  Аммо, пас аз фишори байналмилалӣ дар [[Созмони Милали Муттаҳид]] ва инчунин музокирот дар бораи имтиёзҳои нафт, нерӯҳои [[Иттиҳоди Шуравӣ|Шӯравӣ]] дар моҳи майи соли 1946 аз [[Эрон]] берун рафтанд, ки ба Артиши Эрон имкон дод, ки ҳарду ҳукумати ҷудоихоҳро зуд пароканда кунад. Бо дастгирии [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]], имтиёзҳои нафтие, ки ба [[Иттиҳоди Шуравӣ|Иттиҳоди Шӯравӣ]] дода шуда буданд, баъдан аз ҷониби ҳукумати [[Эрон]] бекор карда шуданд. <ref>{{Cite book|title=Archives of Natural Histor|url=https://doi.org/10.3366/anh|publisher=Edinburgh University Press}}</ref> ==== Тағйироти конститутсионӣ ==== [[Акс:Mohammed Reza Pahlavi and Farah Diba coronation (cropped).jpg|мини|[[Муҳаммадризо Паҳлавӣ|Муҳаммад Ризо Паҳлавӣ]] ва ҳамсараш [[Фараҳ Дибо]] ҳангоми тоҷгузорӣ ба мақоми шоҳи Эрон дар соли 1967. Ҳамсараш ба унвони [[Шаҳбону|Шоҳбону тоҷгузорӣ кард]].]] Муҳаммад Ризо Паҳлавӣ, ки аз бӯҳрони соли 1946 пирӯз шуд, ба пешбурди тағйироти конститутсионӣ барои пешбурди ислоҳоти иҷтимоӣ ва афзоиши қудрати монархия шурӯъ кард, гарчанде ки дипломатҳои хориҷӣ, ки вайрон кардани тақсимоти қудратро нодонӣ меҳисобиданд, ба ӯ маслиҳат доданд, ки ин амалро рад кунад . 4 феврали соли 1949, ҳангоми боздид аз Донишгоҳи Теҳрон , як ҳамлагар ба сӯи шоҳ оташ кушод ва ӯро бо ду тир захмӣ кард. Бегоҳии он рӯз ҳукумат ҳолати низомиро эълон кард ва ҷаласаи махсуси парлумон чораҳои сахтеро алайҳи душманони сиёсии монархия ҷорӣ кард. Ҳамлагар ба робита бо гурӯҳи экстремистии динии "Фадоиян-и Ислом" , ки қаблан куштори шахсиятҳои сиёсии дунявӣ ва инчунин ҳизби Тударо анҷом дода буд, гумонбар дониста шуд. Баъдан ҳарду гурӯҳ ғайриқонунӣ эълон шуданд ва роҳбарони онҳо боздошт шуданд. Дар фазои пуштибонии миллӣ аз монархия, парлумон ба лоиҳаи қонуни шоҳ, ки даъват ба ташкили маҷлиси муассисон барои аз нав дида баромадани конститутсияро мекард, раъй дод.  Барои таъмини кормандон дар маҷлис, шоҳ афродеро интихоб кард, ки ба ҳадафҳои ӯ ҳамдардӣ мекарданд. Муҳаммад-Содиқ Таботабоӣ , як иттифоқчии деринаи сулолаи Паҳлавӣ, раҳбари он таъйин шуд. Дар ҳоле ки маҷлис ташкил мешуд, шоҳ қонунҳоеро қабул кард, ки танқиди рӯзномаҳоро аз оилаи шоҳӣ ҷиноят мешуморанд ва заминҳои тоҷро аз моликияти умумии давлатӣ ба назорати шахсии худ мегузаронанд. Дар моҳи март, ӯ даъвати ин ниҳодро эълон кард ва масъалаи даъвати Сенатро бори аввал ба миён гузошт, ки тибқи конститутсия иҷозат дода шудааст, аммо қаблан ҳеҷ гоҳ амалӣ нашудааст. Маҷлиси муассисон аз 21 апрели соли 1949 сар карда, се ҳафта ҷаласа баргузор кард.  8 май тағйироти муҳимро ба конститутсия тасдиқ кард: ба шоҳ ҳаққи пароканда кардани парлумон; салоҳияти баргузории интихоботи нав дода шуд, то ки дар давоми се моҳ пас аз барканории парлумони кӯҳна парлумони нав ташкил карда шавад; ва таъсиси мақомоти қонунгузории дупалатагӣ бо Маҷлиси Миллӣ ҳамчун палатаи поёнӣ ва Сенат ҳамчун палатаи болоӣ .  Як тағйироти ночиз инчунин раванди татбиқи тағйироти ояндаи конститутсиониро аз нав дида баромад. Дар моҳи январи соли 1950 аввалин сенати Эрон оғоз ёфт ва шоҳ нисфи 60 узви худро таъин кард. <ref name=":0" group="https://en.wikipedia.org/wiki/Pahlavi_Iran" /> ==== Бӯҳрони нафт ==== Амалҳои шоҳ хашми Муҳаммад Мусаддиқро , сиёсатмадори маъруфи касбӣ ва чеҳраи аршади мухолифинро, ба бор овард. Дар посух ба интихоби шоҳпарастоне, ки ба ақидаҳо ва нигарониҳои ӯ дар бораи тақаллуби интихоботи умумӣ ҳамдардӣ мекарданд, Мусаддиқ даъват ба эътирозҳо кард, ки дар охири соли 1949 баргузор шуданд.<ref group="https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/">Индекскунӣ ISSN 1468-2745</ref> Дар моҳи апрели соли 1951, Маҷлис бо овоздиҳии 79-12 Муссаддиқро сарвазир таъин кард. Чанде пас, ӯ саноати нафти Бритониёро миллӣ кард . Шоҳ бо тарси он ки эмбаргои нафти ҷорӣкардаи Ғарб ва набудани таҷрибаи техникии дохилӣ Эронро дар харобии иқтисодӣ қарор медиҳад, ба амалҳои Муссаддиқ мухолифат кард. Пас аз муборизаи сиёсии дусола, Шоҳ муддате кишварро тарк кард, аммо пас аз табаддулоти аз ҷониби хадамоти иктишофии Бритониё ва Амрико бар зидди Муссаддиқ дар 19 августи соли 1953 ташкилшуда баргашт. Баъдан, Муссаддиқ аз ҷониби нерӯҳои артиши тарафдори Шоҳ боздошт шуд.<ref>{{Cite book|title=The history of Iran|url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani|publisher=Greenwood Press|date=2001|location=Westport, Conn|isbn=978-0-313-30731-7|series=The Greenwood histories of the modern nations|first=Elton L.|last=Daniel}}</ref> === Давраи Ҷанги Сард === Пас аз сарнагун кардани Муссаддиқ, Эрон аз нигоҳи геополитикӣ бо Иёлоти Муттаҳида дар доираи талошҳои васеътари Ғарб барои маҳдуд кардани нуфузи Шӯравӣ дар давраи Ҷанги Сард муттаҳид шуд. Дар давраи раёсати ҷумҳурии Ҷон Ф. Кеннеди , Иёлоти Муттаҳида Эронро як иттифоқчии муҳими минтақавӣ медонист ва онро ҳамчун манбаи нодири субот дар Ховари Миёна ва бар зидди экспансионизми Шӯравӣ медонист . <ref>{{Cite book|title=The history of Iran|url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani|publisher=Greenwood Press|date=2001|location=Westport, Conn|isbn=978-0-313-30731-7|series=The Greenwood histories of the modern nations|first=Elton L.|last=Daniel}}</ref> Эрон соли 1964 нусхаи тағйирёфтаи парчами миллии худро қабул кард ва таносуби онро аз 1:3 ба 4:7 тағйир дод. Он рахҳои серангаи уфуқии сабз, сафед ва сурхи худро бо нишони анъанавии "Шер ва Офтоб" ( ''Шир-у-Хуршид'' ) дар марказ нигоҳ дошт.<ref>{{Cite book|title=The history of Iran|url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani|publisher=Greenwood Press|date=2001|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-30731-7|series=The Greenwood histories of the modern nations|first=Elton L.|last=Daniel}}</ref> Аз 12 то 16 октябри соли 1971, як қатор ҷашнҳо ва тантанаҳои пуршукӯҳ ба муносибати ҷашни 2500-солагии Империяи Форс ба муносибати таъсиси Империяи Ҳахоманишӣ аз ҷониби Куруши Бузург баргузор шуданд .<ref>{{Cite book|title=The history of Iran|url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani|publisher=Greenwood Press|date=2001|location=Westport, Conn|isbn=978-0-313-30731-7|series=The Greenwood histories of the modern nations|first=Elton L.|last=Daniel}}</ref> === Фурӯпошии монархия === Мақолаи асосӣ: ''[[Инқилоби исломӣ дар Эрон|Инқилоби Эрон]]'' Ҳукумати шоҳ мухолифони худро бо ёрии пулиси махфии амниятӣ ва иктишофии Эрон, [[САВАК]], саркӯб кард . Чунин мухолифон коммунистҳо , сотсиалистҳо ва [[Исломгароӣ|исломгароёнро]] дар бар мегирифтанд . То нимаи солҳои 1970-ум, бо такя ба даромадҳои афзояндаи нафт, [[Муҳаммадризо Паҳлавӣ|Муҳаммад Ризо]] як қатор нақшаҳои боз ҳам бошукӯҳтар ва ҷасуртарро барои пешрафти кишвараш ва роҳпаймоӣ ба сӯи "[[Инқилоби сафед]] " оғоз кард. Аммо, пешрафтҳои иҷтимоию иқтисодии ӯ рӯҳониёнро бештар асабонӣ мекард. Пешвоёни исломӣ, бахусус рӯҳонии бадарғашуда [[Оятуллоҳ Руҳуллоҳ Хумайнӣ]], тавонистанд ин норозигиро ба идеологияе, ки ба принсипҳои исломӣ алоқаманд буд ва даъват ба сарнагунии шоҳ ва бозгашт ба анъанаҳои исломиро мекард, равона кунанд.<ref>{{Cite book|title=The history of Iran|url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani|publisher=Greenwood Press|date=2001|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-30731-7|series=The Greenwood histories of the modern nations|first=Elton L.|last=Daniel}}</ref> [[Хумайнӣ]] [[Маҳдии Бозаргон|Маҳдии Бозаргонро,]] ки аз ҷиҳати сиёсӣ мӯътадил буд, сарвазир таъин кард , ки аз 11 феврал то 6 ноябри соли 1979 ин мақомро ба ӯҳда дошт. Барзаган пас аз он ки бори аввал дар моҳи март кӯшиши истеъфо кард, дар зери таъсири ифротгароии афзояндаи Хумайнӣ, авторитаризм ва назорати де-факто истеъфо дод. Инқилоби Исломӣ [[САВАК|САВАК-ро]] пароканда кард ва онро бо [[САВАМА]] табдил кард . Тибқи иттилои манбаъҳои [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] ва манбаъҳои бадарғаи Эрон дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]] ва [[Париж|Париж,]] онро пас аз инқилоб генерал [[Ҳусайн Фардӯст]], ки дар давраи ҳукмронии [[Муҳаммадризо Паҳлавӣ|Муҳаммад Ризо]] муовини сардори [[САВАК]] ва дӯсти кӯдакии шоҳи сарнагуншуда буд, идора мекард.<ref>{{Cite book|title=The history of Iran|url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani|publisher=Greenwood Press|date=2001|location=Westport, Conn|isbn=978-0-313-30731-7|series=The Greenwood histories of the modern nations|first=Elton L.|last=Daniel}}</ref> ==== Бадарға ва имрӯз ==== Муҳаммад Ризо 16 январи соли 1979 аз кишвар фирор кард ва барои табобат ба [[Миср]], [[Мексика|Мексика,]] [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|Иёлоти Муттаҳида]] ва [[Панама]] рафт ва дар ниҳоят бо оилааш дар [[Миср]] ҳамчун меҳмони [[Анвар Содот]] маскан гирифт. Пас аз маргаш дар 27 июли соли 1980, писараш [[Ризо Паҳлавӣ]], ки 26 октябри соли 1967 расман ба ҳайси валиаҳд таъйин шуд, ҷонишини ӯ ба мақоми раҳбари [[дудмони Паҳлавӣ]] расид.  Дар соли 2013, Ризо Паҳлавӣ Шӯрои миллии Эронро дар Париж таъсис дод, ки ҳамчун ҳукумате дар бадарға барои баргардонидани тахти собиқ пас аз сарнагунии эҳтимолии ҳукумати кунунии Ҷумҳурии Исломӣ хидмат мекунад.  Аммо, дар моҳи феврали соли 2019, Паҳлавӣ ташаббусеро бо номи "Лоиҳаи Феникси Эрон" оғоз кард. Тибқи иттилои National Interest, ин ташкилот "барои наздик кардани гурӯҳҳои гуногуни мухолифин ба як биниши умумӣ барои [[Эрони озод|Эрони]] [[Эрони озод|озод]] тарҳрезӣ шудааст." <ref>{{Cite book|title=The history of Iran|publisher=Greenwood Press|date=2001|location=Westport, CT|isbn=978-0-313-30731-7|series=The Greenwood histories of the modern nations|first=Elton L.|last=Daniel}}</ref> == Ҳукумат ва сиёсат == Маълумоти бештар: ''[[Сиёсати Эрон]]'' Низоми сиёсии Давлати Шоҳаншоҳии Эрон дар давраи монархияи конститутсионии парлумонӣ сурат мегирифт, ки дар он шоҳ ҳамчун сардори давлат ва сарвазир ҳамчун сардори ҳукумат амал мекард. Маҷлиси машваратии миллӣ парлумони якпалатаи миллат буд ва аз соли 1949, вақте ки Сенат ҳамчун палатаи болоии парлумон таъсис ёфт, он ба палатаи поёнӣ табдил ёфт.<ref>{{Cite book|title=The history of Iran|url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani|publisher=Greenwood Press|date=2001|location=Westport, Conn|isbn=978-0-313-30731-7|series=The Greenwood histories of the modern nations|first=Elton L.|last=Daniel}}</ref> == Мерос == [[Акс:Protester replaces regime flag on Iranian embassy in London with pre-revolution national flag (cropped).png|мини|287x287пкс|'''Эътирозгаре парчами [[Ҷумҳурии Исломии Эрон|Ҷумҳурии Исломии Эронро]] дар сафорати Эрон дар [[Лондони Бузург|Лондон]] бо парчами миллии [[Эрони Паҳлавӣ|Шоҳаншоҳии Паҳлавӣ]] иваз кард.''']] [[Акс:VahidOnline-69316-tehransar.webm|мини|225x225пкс|Ин охирин набард аст, Паҳлавӣ бармегардад! Марг бар диктотур! Ҷовидшоҳ, Ҷовидшоҳ, Ҷовидшоҳ!]] Ризошоҳ барои муттаҳид кардани [[Эрон]] дар зери ҳукумати пурқудрати марказӣ ситоиш карда мешавад. Ин боис шуд, ки то соли 1979 миллатдӯстии порсӣ дубора эҳё шавад, ки дар баробари дигар чораҳо, тавассути манъи расмии истифодаи забонҳои ақаллиятҳо дар мактабҳо ва рӯзномаҳо ва бомуваффақият саркӯб кардани ҳаракатҳои ҷудоихоҳӣ ба даст оварда шуд. <ref group="https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/">{{Cite book|title=The history of Iran|url=https://archive.org/details/historyofiran0000dani|publisher=Greenwood Press|date=2001|location=Westport, Conn|isbn=978-0-313-30731-7|series=The Greenwood histories of the modern nations|first=Elton L.|last=Daniel}}</ref> Дар асри бисту якум, давраи Паҳлавӣ аксар вақт бо навсозӣ ва рушди иқтисодии давлати Эрон дар асри бистум алоқаманд аст, ки ба намоёнии доимии ҳокимони он дар байни аҳолӣ ҳам дар дохили Эрон ва ҳам дар дохили диаспора мусоидат мекард . Тибқи гузоришҳо, суруду шиорҳое ба монанди " Ҷовид шоҳ ", " Ризошоҳ, рӯҳат шод" ва " Ин охарин набард аст, паҳлавӣ бармегардад " дар байни тазоҳургароне, ки ба [[Эрон|Ҷумҳурии Исломӣ]] мухолифат мекарданд, аз ҷумла дар давраи эътирозҳои [[Маҳсо Аминӣ|Маҳса Аминӣ]] ва [[эътирозҳои Эрон дар солҳои 2025-2026]], васеъ истифода шудаанд. <ref group="https://en.wikipedia.org/wiki/Pahlavi_Iran">https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-313-24308-5</ref> === Ҳуқуқи инсон === Мақолаи асосӣ: [[Ҳуқуқи инсон дар Эрони Паҳлавӣ|''Ҳуқуқи инсон дар Эрони Паҳлавӣ'']] Дар давраи Паҳлавӣ, полиси махфӣ , шиканҷа ва ҷазои қатл барои пахш кардани норозигии сиёсӣ зуд-зуд истифода мешуданд. Дудмонро баъзан ҳамчун "диктатураи шоҳаншоҳӣ" ё "ҳукмронии як нафар" тавсиф мекарданд,  гарчанде ки кишвар аз соли 1941 то 1953 аз танаффуси кӯтоҳи демократия баҳравар буд. === Коррупсия === [[Манучеҳр Ганҷӣ]] як гурӯҳи таҳқиқотии зиддифасодро роҳбарӣ мекард, ки дар тӯли 13 сол ҳадди аққал 30 гузориш пешниҳод кард, ки дар онҳо фасоди мансабдорони баландпоя ва доираи шоҳона муфассал шарҳ дода шуда буд, аммо шоҳ ин гузоришҳоро "овозаҳои бардурӯғ ва сохта" номид. [[Парвиз Собетӣ]] , як мақоми баландпояи [[САВАК]], бовар дошт, ки ягона сабаби муҳими муқовимати муваффақона бо режим иддаоҳо дар бораи фасод буд.<ref name=":0" group="https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-313-24308-5" /> == Инчунин нигаред == * [[Дудмони Паҳлавӣ]] * [[Таърихи Эрон]] * [[Рӯйхати шоҳони Порс]] * [[Рӯйхати дудмонҳои шиъа]] == Адабиёт == # Смит, Уитни (1975), ''[[iarchive:flagsthroughages00smit/page/241/mode/2up|Парчамҳо дар тӯли асрҳо ва дар саросари ҷаҳон]]'' 2v4va9oxlwfeyvztjc6oks900ynxkqk 0 332229 1483268 1477343 2026-08-13T18:59:25Z InternetArchiveBot 30618 Add 2 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483268 wikitext text/x-wiki [[Акс:GreatMosqueofKairouanTunisia.jpg|рост|мини|260x260пкс|''Саҳни'' бузурги Масҷиди бузурги Қайруон, ки бо ''ривоқ'' ( аркадаҳо ) иҳота шудааст, дар [[Тунис]].]] {{Sidebar with collapsible lists|name=Arabic culture|pretitle=Part of [[:Category:Arab culture|a series]] on|titleclass=fn org country-name adr|titlestyle=|image=[[File:Maqāma 21 (fols. 58v–59r, double-page spread as a unit), Maqamat al-Harari, 1237.jpg|class=notpageimage|260 px]]|liststyle=border-top:solid 1px #aaa;|contentstyle=padding-bottom:0; margin-bottom:0;|navbarstyle=padding-top:0;|title=[[Arab culture|Arabic culture]]|listclass=plainlist|listtitlestyle=white-space:nowrap; font-size:normal; text-align:center; border-top: 1px solid var(--border-color-subtle, #f8f8f8); <!-- Lists ordered alphabetically by listname --> <!--------------------------------------------------------->|list1name=Architecture|list1title=[[:Category:Arabic architecture|Architecture]]|list1={{flatlist| '''Styles''' *[[Nabataean architecture|Nabataean]] *[[Architecture of Yemen|Yemeni]] *[[Islamic architecture|Islamic]] **[[Umayyad architecture|Umayyad]] **[[Abbasid architecture|Abbasid]] **[[Fatimid architecture|Fatimid]] **[[Moorish architecture|Moorish]] **[[Mamluk architecture|Mamluk]] '''Features ''' * [[Ablaq]] * [[Alfiz]] * [[Arabesque]] * [[History of early medieval Arabic and Western European domes|Early medieval Arabic domes]] * [[History of high medieval Arabic and Western European domes|High medieval Arabic domes]] * [[History of late medieval Arabic and Western European domes|Late medieval Arabic domes]] * [[Banna'i]] * [[Islamic garden|Gardens]] * [[Girih]] * [[Horseshoe arch]] * [[Howz]] * [[Hypostyle]] * [[Islamic calligraphy]] * [[Islamic geometric patterns]] * [[Islamic ornament]] * [[Iwan]] * [[Liwan]] * [[Mashrabiya]] * [[Riad (architecture)|Riad]] * [[Mosaic#Arab|Mosaic]] * [[Multifoil arch]] * [[Muqarnas]] * [[Nagash painting]] * [[Qadad]] * [[Reflecting pool]] * [[Riwaq (arcade)|Riwaq]] * [[Sahn]] * [[Socarrat]] * [[Stucco decoration in Islamic architecture|Stucco decoration]] * [[Tadelakt]] * [[Vaulting]] * [[Voussoir]] * [[Windcatcher]] * [[Zellij]] '''Types''' * [[Albarrana tower]] * [[Alcázar]] * [[Bazaar]] * [[Caravanserai]] * [[Bimaristan]] * [[Hammam]] * [[Kasbah]] * [[Madrasa]] * [[Maqam (shrine)|Maqam]] * [[Mazar (mausoleum)|Mazar]] * [[Mosque]] * [[Medina quarter]] * [[Qalat (fortress)|Qalat]] * [[Ribat]] * [[Sebil|Sabil]] * [[Shadirvan]] * [[Tekyeh]] * [[Well house]] * [[Zawiya (institution)|Zawiya]] }} <!--------------------------------------------------------->|list2name=Art|list2title=[[Arabic art|Art]]|list2={{flatlist| '''Styles''' *[[Ancient South Arabian art]] *[[Nabataean art]] *[[Islamic art]] **[[Fatimid art]] **[[Mamluk Sultanate#Art|Mamluk art]] '''Types''' *[[Arabic calligraphy]] *[[Islamic graffiti|Arabic graffiti]] *[[Arab carpet]] *[[Arabic miniature]] *[[:Category:Arabic pottery|Arabic pottery]] *[[Olive wood carving in Palestine|Palestinian wood carving]] *[[Islamic embroidery]] *[[Hardstone_carving#Islamic_hardstone_carving|Islamic hardstone carving]] *[[Islamic garden]] *[[Islamic glass]] *[[ivory_carving#Islamic_ivory|Islamic ivory carving]] *[[Islamic_art#Islamic_brasswork|Islamic Metalwork]] '''Features ''' *[[Arabesque (Islamic art)|Arabesque]] *[[Arabic geometric patterns]] *[[Banna'i]] *[[Damascus steel]] *[[Damask]] *[[Girih tiles]] *[[Hedwig glass]] *[[Kiswah]] *[[Muqarnas]] *[[Pseudo-Arabic]] *[[Zellij]] }} <!--------------------------------------------------------->|list3name=cuisine|list3title=[[Arab cuisine|Cuisine]]|list3={{flatlist| * [[Eastern Arabian cuisine|Eastern Arabian]] * [[Levantine cuisine|Levantine]] * [[Iraqi cuisine|Iraqi]] * [[Egyptian cuisine|Egyptian]] * [[Sudanese cuisine|Sudanese]] * [[Maghreb cuisine|Maghrebi]] }} <!--------------------------------------------------------->|list4name=dress|list4title=[[:Category:Arabic clothing|Dress]]|list4={{flatlist| '''Headwear''' * [[Agal (accessory)|Agal]] * [[Battoulah]] * [[Haik (garment)|Haik]] * [[Keffiyeh]] * [[Litham]] * [[Madhalla]] * [[Sidara]] * [[Taqiyah (cap)|Taqiyah]] * [[Tantour]] * [[Fez (hat)|Tarboush (fez)]] * [[Turban]] '''Clothing''' * [[Abaya]] * [[Bisht (clothing)|Bisht]] * [[Burnous]] * [[Djellaba]] * [[Durra'ah]] * [[Fouta towel]] * [[Izaar]] * [[Jellabiya]] * [[Kaftan]] * [[Sarong#Somalia|Macawis]] * [[Robe of honour]] * [[Sirwal]] * [[Takchita]] * [[Thawb]] * [[Tiraz]] }} <!--------------------------------------------------------->|list5name=music|list5title=[[Arabic music|Music]]|list5={{flatlist| '''Theory''' * [[Arabic maqam]] * [[Arab tone system]] * [[Algerian scale]] * [[Jins]] * [[Lazma]] * [[Quarter tone]] * [[Rhythm in Arabic music]] * [[Tarab]] * [[Teslim]] * [[:Category:Arabic musical instruments|Arabic musical instruments]] * [[Kitab al-Musiqa al-Kabir|Great Book of Music]] * [[Kitab al-Aghani|Kitab al-Aghani]] '''Genres''' * [[Arabic pop]] * [[Arabic hip hop]] * [[Arabic rock]] * [[Arabic_music#Arabic_jazz|Arabic jazz]] * [[Arabic_music#20th_century|Classical Arab music]] * [[Opera in Arabic|Opera]] * [[Al Jeel]] * [[Khaliji (music)|Khaliji]] * [[Raï]] '''Art music''' * [[Andalusian classical music]] * [[Andalusi nubah]] * [[Bashraf]] * [[Dawr]] * [[Dulab]] * [[Layali]] * [[Malhun]] * [[Iraqi maqam]] * [[Mawwal]] * [[Muwashshah]] * [[Qasidah]] * [[Qudud Halabiya]] * [[Sama'i]] * [[Tahmilah]] * [[Taqsim]] * [[Waslah]] '''Folk''' * [[Ataaba]] * [[Raï|Algerian Raï]] * [[Bedouin music|Bedouin]] * [[Chaabi (Algeria)]] * [[Chaabi (Morocco)]] * [[Baladi|Egyptian folk]] * [[Fann at-Tanbura]] * [[Fijiri]] * [[Gnawa music|Gnawa (North Africa)]] * [[Liwa (music)|Liwa]] * [[Mawwal]] * [[Mezwed]] * [[Samri]] * [[Sawt (music)|Sawt]] * [[Shaabi]] * [[Zajal]] }} <!--------------------------------------------------------->|list6name=Dance|list6title=[[Arab dance|Dance]]|list6={{flatlist| * [[Ardah]] * [[Belly dance]] * [[Dabke]] * [[Arab_dance#Deheyeh|Deheyeh]] * [[Arab_dance#Guedra|Guedra]] * [[Arab_dance#Hagallah|Hagallah]] * [[Khaleegy (dance)|Khaleegy]] * [[Liwa (music)|Liwa]] * [[Mizmar (dance)|Mizmar]] * [[Ouled Nail]] * [[Raqs Sharqi]] * [[Samri]] * [[Arab_dance#Shamadan|Shamadan]] * [[Arab_dance#Schikhatt|Schikhatt]] * [[Tahtib]] * [[Sufi_whirling#Egyptian_tanoura|Tanoura]] * [[Yowlah]] * [[Zār]] }} <!--------------------------------------------------------->|list7name=script|list7title=[[Arabic script|Scripts]]|list7={{flatlist| * [[Old Arabic]] * [[Nabataean Arabic]] * [[Paleo-Arabic]] * [[Classical Arabic]] * [[Modern Standard Arabic]] }} <!--------------------------------------------------------->|list8name=literature|list8title=[[Arabic literature|Literature]]|list8={{flatlist| '''Prose''' * [[Arabic epic literature|Epic literature]] * [[Saj'|Saj {{smaller|(ryhmed prose)}}]] * [[Maqama]] * [[:Category:Love in Arabic literature |Love in Arabic literature]] * [[:Category:Arabic erotic literature|Arabic erotic literature]] * [[:Category:Arabic grimoires|Arabic grimoires]] * [[Literary_criticism#Classical_and_medieval_criticism|Literary_criticism]] * [[Arabic short story]] * [[Tabaqat]] * [[Tezkire]] * [[Rihla]] * [[:Category:Islamic mirrors for princes|Mirrors for princes]] '''[[Islamic literature|Islamic]]''' * [[Quran]] * [[Tafsir]] * [[Hadith]] * [[Sīra]] * [[Fiqh]] * [[Aqidah]] '''[[Poetry]]''' * [[:Category:Arabic anthologies|Anthologies]] * [[:Category:Arabic-language poets|Poets]] * [[Pre-Islamic Arabic poetry]] * [[Modern Arabic poetry]] '''Genres''' * Madih * [[Hija]] * [[Rithā']] * [[Waṣf]] * [[Ghazal]] * Khamriyyah * Tardiyyah * Khawal * Fakhr * [[Hamasah]] '''Forms''' * [[Diwan (poetry)|Diwan]] * [[Qasida]] * [[Muwashshah]] * [[Rajaz (prosody)|Urjūza]] * [[Mathnawi]] * [[Ruba'i]] * [[Nasīb (poetry)|Nasīb]] * [[Riddles (Arabic)|Riddles]] * [[Kharja]] * [[Zajal]] * [[Mawwal]] * [[Nabati]] * [[Ghinnawa]] * Humayni '''[[Arabic prosody]]''' * [[Bayt (poetry)|Bayt]] * [[Ṭawīl]] * Madīd * [[Basīṭ]] * [[Kamil (metre)|Kamil]] * [[Wāfir]] * [[Hazaj meter|Hazaj]] * [[Rajaz]] * Ramal * Munsariħ * Khafīf * Muqtaḍab * Mujtathth * Muḍāriʿ * Sarīʿ * Mutaqārib * Mutadārik '''[[Arabic literature|National literatures of Arab States]]''' * [[Algerian literature|Algeria]] * [[Literature of Bahrain|Bahrain]] * [[Comoros]] * [[Literature of Djibouti|Djibouti]] * [[Egyptian literature|Egypt]] * [[Iraqi literature|Iraq]] * [[Culture of Jordan#Literature|Jordan]] * [[Kuwaiti literature|Kuwait]] * [[Culture of Lebanon#Literature|Lebanon]] * [[Libyan literature|Libya]] * [[Mauritania#Literature|Mauritania]] * [[Moroccan literature|Morocco]] * [[Culture of Oman|Oman]] * [[Palestinian literature|Palestine]] * [[Qatari literature|Qatar]] * [[Saudi literature|Saudi Arabia]] * [[Somali literature|Somalia]] * [[Sudanese literature|Sudan]] * [[Syrian literature|Syria]] * [[Tunisian literature|Tunisia]] * [[Culture of the United Arab Emirates#Literature|U.A.E.]] * [[Culture of Yemen#Literature|Yemen]] }} <!--------------------------------------------------------->|list9name=Science|list9title=[[Arabic science|Science]]|list9={{flatlist| *[[Arabic alchemy|Arabic chemistry]] *[[Arabic astrology]] *[[Arabic astronomy]] *[[Islamic geography|Arabic geography]] *[[Islamic Golden Age|Arabic Golden Age]] *[[Islamic mathematics|Arabic mathematics]] *[[Islamic medicine|Arabic medicine]] *[[Islamic psychology|Arabic psychology]] *[[Islamic technology|Arabic technology]] }} <!--------------------------------------------------------->|list10name=philosophy|list10title=[[Islamic philosophy|Philosophy]]|list10={{flatlist| *[[Early Islamic philosophy|Early Arabic Philosophy]] *[[Aristotelianism#Islamic_world |Islamic Aristotelianism]] *[[Platonism in Islamic Philosophy|Islamic Platonism]] *[[Logic in Islamic philosophy|Islamic Logic]] *[[Kalam]] *[[Sufi metaphysics]] *[[Sufi philosophy]] *[[Al-Farabi |Farabism]] *[[Avicennism]] *[[Averroism]] '''Concepts''' *[[Al-aql al-faal]] *[[Aql bi-l-fi'l]] *[[Al-Insān al-Kāmil]] *[[Dhati in islamic philosophy|Dhati]] *[[Peace in Islamic philosophy|Peace]] *[[Arcs of Descent and Ascent]] *[[Asabiyyah]] *[[Hal (Sufism)|Hal]] *[[Irfan]] *[[Nafs]] *[[Qadar]] *[[Qalb]] '''Texts''' *[[Liber de Causis]] *[[The Theology of Aristotle]] *[[Al-isharat wa al-tanbihat|Al-isharat]] *[[The Book of the Apple]] *[[Encyclopedia of the Brethren of Purity]] *[[The Incoherence of the Philosophers]] *[[The Incoherence of the Incoherence]] *[[Hayy ibn Yaqdhan]] *[[Theologus Autodidactus]] *[[On the Harmony of Religions and Philosophy]] *[[Muqaddimah]] *[[Sicilian Questions]] *[[Ibn_Arabi#Commentaries_and_translations_of_Fu%E1%B9%A3%C5%AB%E1%B9%A3_al-%E1%B8%A4ikam|Fusus al-Hikam]] }} <!--------------------------------------------------------->|list11name=Mythology|list11title=[[:Category:Arabian mythology|Mythology]]|list11={{flatlist| *[[Ababil (mythology)|Ababil]] *[[Atlantis of the Sands]] *[[Bahamut]] *[[Beast of the Earth]] *[[Book of Idols]] *[[Book of Wonders]] *[[Buraq]] *[[Dandan]] *[[Falak (Arabian legend)|Falak]] *[[Ghoul]] *[[Hinn (mythology)|Hinn]] *[[Houri]] *[[Ifrit]] *[[Iram of the Pillars]] *[[Jinn]] *[[Karkadann]] *[[Kujata (mythology)|Kujata]] *[[Luqman]] *[[Magic carpet]] *[[Marid]] *[[Mount Qaf]] *[[Nasnas]] *[[One Thousand and One Nights]] *[[Qareen]] *[[Qutrub]] *[[Roc (mythology)| Roc]] *[[Shaddad]] *[[Shadhavar]] *[[Shams al-Ma'arif]] *[[She-Camel of God]] *[[Wāḳwāḳ]] *[[Zulfiqar]] *[[Zarqa al Yamama]] '''Fictional Arab people''' *[[Aladdin]] *[[Abdul Alhazred]] *[[Ali Baba]] *[[Altaïr Ibn-La'Ahad]] *[[Battal Gazi]] *[[Hayy ibn Yaqdhan]] *[[Kara Ben Nemsi]] *[[King Marsile]] *[[Layla and Majnun]] *[[Othello]] *[[Palamedes (Arthurian legend)|Palamedes]] *[[Princess Jasmine]] *[[Ra's al Ghul]] *[[Sinbad the Sailor|Sindbad]] *[[Talia al Ghul]] }} <!--------------------------------------------------------->|list12name=spirituality|list12title=[[Arabian mythology|Spirituality]]|list12={{flatlist| '''North Arabian deities''' *[[Allah#Pre-Islamic_Arabians|Allah]] *[[Al-‘Uzzá]] *[[Al-Lat]] *[[Manāt]] *[[Dushara]] *[[Chaabou]] *[[Manaf (deity)|Manaf]] *[[Nuha (deity)|Nuha]] *[[Al-Kutbay]] *[[Asira]] *[[Awal]] *[[Azizos]] *[[Bajir]] *[[Quzah]] *[[Manāt]] *[[Manāt]] *[[A'ra]] *[[Abgal (god)|Abgal]] *[[Aglibol]] *[[Al-Qaum]] *[[Atarsamain]] *[[Baalshamin]] *[[Bel (mythology)|Bēl]] *[[Hubal]] *[[Suwa']] *[[Theandrios]] *[[Wadd]] *[[Malakbel]] *[[Orotalt]] *[[Ruda (deity)|Ruda]] *[[Sa'd (idol)|Sa'd]] *[[Yarhibol]] *[[Isāf and Nā'ila]] '''South Arabian deities''' *[[Almaqah]] *[[Amm (god)|Amm]] *[[Anbay]] *[[Attar (god)|Athtar]] *[[Dhat-Badan]] *[[Haubas]] *[[Ta'lab]] *[[Qaynan]] *[[Basamum]] *[[Dhul Khalasa]] *[[Haukim]] *[[Nasr (idol)|Nasr]] *[[Sin (mythology)|Sīn]] *[[Ya'uq]] *[[Yaghuth|Yaghūth]] *[[Yatha]] }} [[Category:Arab world templates]] [[Category:Arts and culture sidebar templates]] [[Category:Middle East templates]] [[Category:North Africa templates]]}} </noinclude> '''Саҳн''', (صَحْن) дар [[забони арабӣ]] маънои ҳавлӣ дар [[меъмории исломӣ]], бахусус ҳавлии расмии масҷид аст. <ref>{{Cite book|title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780195309911|editor-last=Bloom|editor-first=Jonathan M.|language=en|chapter=Mosque|editor-last2=Blair|editor-first2=Sheila S.}}</ref> <ref name=":16">{{Cite book|last=Petersen|first=Andrew|title=Dictionary of Islamic architecture|url=https://archive.org/details/dictionaryofisla00andr|publisher=Routledge|year=1996|isbn=9781134613663|pages=[https://archive.org/details/dictionaryofisla00andr/page/247 247]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.metmuseum.org/learn/educators/curriculum-resources/art-of-the-islamic-world/unit-one/the-mosque|title=The Mosque|website=metmuseum.org|accessdate=2020-11-23}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Davies|first=Nikolas|url=https://books.google.com/books?id=krlTS0XWkLwC&pg=PA327|title=Dictionary of Architecture and Building Construction|last2=Jokiniemi|first2=Erkki|publisher=Routledge|year=2008|isbn=978-1-136-41025-3|pages=327|language=en}}</ref> Аксари [[Масҷид|масҷидҳои]] анъанавӣ як ''саҳни'' калони марказӣ доранд, ки аз ҳар тараф бо ''ривоқ'' ё аркада иҳота шудааст. == Этимология == Калимаи ''"саҳн'' " (صَحْن) дар [[забони арабӣ]] маънои ҳавлиро дорад. <ref>{{Cite journal|author=Bandyopadhyay|first=Soumyen|title=The Distinctive Typology of Central Omani Mosques: Its Nature and Antecedents.|journal=Proceedings of the Seminar for Arabian Studies|date=July 2002|volume=33|issue=33|pages=99–116|url=https://www.jstor.org/stable/41223756|accessdate=5 March 2021}}</ref> Аммо бештар маънояш "табақ" аст. <ref>{{Cite web|url=https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%B5%D9%8E%D8%AD%D9%92%D9%86/|title=Almaany (Arabic dictionary)|accessdate=2024-09-21}}</ref> == Шакл == Ҳавлии масҷид ( ''саҳн'' ) одатан пеш аз толори ибодати дохилӣ, ки дар тарафи ''[[қибла]]'' (тарафе, ки ба самти намоз мувофиқ аст) ҷойгир буда, ба он дастрасӣ медиҳад. <ref name="EI2" /> <ref>{{Cite book|title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780195309911|editor-last=Bloom|editor-first=Jonathan M.|language=en|chapter=Mosque|editor-last2=Blair|editor-first2=Sheila S.}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBloomBlair2009">Bloom, Jonathan M.; Blair, Sheila S., eds. (2009). "Mosque". ''The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture''. Oxford University Press. [[Стандарти байналмилалии рақамгузории китоб|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780195309911|<bdi>9780195309911</bdi>]].</cite></ref> Дар аксари ҳавлиҳои [[масҷид]] фаввораи ҷамъиятӣ мавҷуд буд, ки дар он [[мусалмонон]] ''[[Вузӯ|таҳорат]]'' мекарданд, ки ин як маросими ''[[Вузӯ|таҳорат]]'' (тозакунӣ) пеш аз [[намоз]] [[Фарз|буд]] . <ref>{{Cite web|url=https://www.metmuseum.org/learn/educators/curriculum-resources/art-of-the-islamic-world/unit-one/the-mosque|title=The Mosque|website=The Metropolitan Museum of Art|accessdate=5 March 2021}}</ref> Ҳавлиро метавон бо [[Санг|сангҳо]] фарш кард ё баъзан бо дарахтон оро намуд. Аз нигоҳи таърихӣ, бо сабаби иқлими гарми [[Ховари Миёна]], ҳавлӣ инчунин ҳамчун ҷой барои ҷойгир кардани шумораи зиёди намозгузороне, ки ҳангоми [[намози ҷумъа]] меомаданд, хизмат мекард. <ref name="EI2">{{Encyclopaedia of Islam, Second Edition|volume=6|article=Masd̲j̲id (I. In the central Islamic lands)|last1=Pedersen|first1=J.|first2=R.|last2=Hillenbrand|pages=644–688}}<cite class="citation encyclopaedia cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPedersenHillenbrand1991">Pedersen, J. & Hillenbrand, R. (1991). [https://referenceworks.brill.com/search?q=Masd%CC%B2j%CC%B2id+%28I.+In+the+central+Islamic+lands%29&source=%2Fdb%2Feieo "Masd̲j̲id (I. In the central Islamic lands)"]. In [[Клиффорд Эдмунд Босворт|Bosworth, C. E.]]; [[Emeri Johannes van Donzel|van Donzel, E.]] & [[Charles Pellat|Pellat, Ch.]] (eds.). ''[[Энсиклопедияи Ислом|The Encyclopaedia of Islam, Second Edition]]. ''Volume VI:'' Mahk–Mid''. Leiden: E. J. Brill. pp.&nbsp;<span class="nowrap">644–</span>688. [[Стандарти байналмилалии рақамгузории китоб|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-90-04-08112-3|<bdi>978-90-04-08112-3</bdi>]].</cite></ref> Аммо, [[Иқлим|иқлими]] [[Гармо|гарм]] инчунин метавонад фазои берунаро нороҳат кунад. Дар натиҷа, аркаҳо (қаторҳои аркҳо), ки галереяҳои бомпӯшро, ки бо номи ''ривоқ'' маълуманд, дастгирӣ мекарданд, одатан дар се тарафи дигар илова бар тарафи толори [[намоз]] илова карда мешуданд. == Таърих == Аввалин масҷиди хуб тавсифшуда дар таърихи ислом, [[Масҷиди Набавӣ]] дар [[Мадина]], дар аввал аз як бинои росткунҷаи кушод иборат буд, ки ба зудӣ ба он майдони боми бо сутунҳо илова карда шуд. Дар асрҳои 7 ва 8, масҷид васеъ карда шуд ва ба як бинои гипостайлӣ бо ҳавлии марказӣ табдил ёфт. <ref>{{Cite book|title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780195309911|editor-last=Bloom|editor-first=Jonathan M.|language=en|chapter=Mosque|editor-last2=Blair|editor-first2=Sheila S.}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBloomBlair2009">Bloom, Jonathan M.; Blair, Sheila S., eds. (2009). "Mosque". ''The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture''. Oxford University Press. [[Стандарти байналмилалии рақамгузории китоб|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780195309911|<bdi>9780195309911</bdi>]].</cite></ref> Масҷидҳои дигари бузурги ибтидоӣ, ба монанди Масҷиди бузурги Куфа, <ref name=":0522">{{Cite book|last=Tabbaa|first=Yasser|title=Encyclopaedia of Islam, Three|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofi0000unse_u8d8|publisher=Brill|year=2007|isbn=9789004161658|editor-last=Fleet|editor-first=Kate|location=|pages=|language=en|chapter=Architecture|editor-last2=Krämer|editor-first2=Gudrun|editor-last3=Matringe|editor-first3=Denis|editor-last4=Nawas|editor-first4=John|editor-last5=Rowson|editor-first5=Everett}}</ref> Масҷиди бузурги Димишқ (аввали асри 8), Масҷиди бузурги Кордова (охири асри 8) ва Масҷиди бузурги Қайруон (аввали асри 9) ҳама ҳавлӣ доштанд.<ref> {{Cite book|title=The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780195309911|editor-last=Bloom|editor-first=Jonathan M.|language=en|chapter=Mosque|editor-last2=Blair|editor-first2=Sheila S.}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBloomBlair2009">Bloom, Jonathan M.; Blair, Sheila S., eds. (2009). "Mosque". ''The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture''. Oxford University Press. [[Стандарти байналмилалии рақамгузории китоб|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780195309911|<bdi>9780195309911</bdi>]].</cite></ref> Дар аввал, баъзе аз ин ҳавлиҳо - аз ҷумла ҳавлиҳои масҷидҳои Кордова, Қайруон ва Тунис - бо ривоқҳо (аркадаҳои бомпӯш) пӯшонида нашуда буданд, аммо инҳо ба зудӣ ба як хусусияти стандартӣ барои соя табдил ёфтанд. Дар ҳоле ки ин мисолҳо ҳама масҷидҳои гипостайлӣ буданд, ҳавлиҳо низ дар намудҳои баъдии масҷидҳо хусусияти худро нигоҳ доштанд. Тарҳбандии чор-айвон, ки дар Эрон ва Осиёи Марказӣ маъмул аст, чор [[айвон]] ва дигар толорҳои атрофи ҳавлии марказӣро дар бар мегирифт. Масҷидҳои бузурги гунбаздори меъмории усмонӣ аз асри 15 сар карда, инчунин ҳавлиҳои аркадорро пеш аз толорҳои ибодати худ доранд. == Инчунин нигаред == * [[Меъмории исломӣ]] * [[Феҳрист: Унсурҳои меъмории исломӣ]] == Адабиёт == {{Викианбор-гурӯҳ|Islamic courtyards}} [[Гурӯҳ:Меъмории исломӣ]] [[Гурӯҳ:Меъмории Арабӣ]] [[Гурӯҳ:Сабкҳои меъморӣ]] mpadtj8pizach3z2a59xoiym1g9aurc 0 332230 1483272 1477837 2026-08-13T19:04:14Z InternetArchiveBot 30618 Add 3 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483272 wikitext text/x-wiki [[Акс:The "Abbey", Sutton Courtenay.jpg|thumb|Аббатхонаи Саттон-Кортни намунаи маъмулии хонаи асримиёнагии англисӣ бо ҳавлӣ мебошад]] '''Ҳавлӣ''' ё '''суд''' як минтақаи маҳдудшуда аст, ки аксар вақт бо бино ё маҷмаа иҳота шудааст ва ба осмон кушода аст. Ҳавлӣ унсурҳои маъмул дар нақшҳои биноҳои Ғарбӣ ва Шарқӣ мебошанд ва аз ҷониби меъморони қадимӣ ва муосир ҳамчун як хусусияти маъмулӣ ва анъанавии бино истифода мешуданд. <ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of the City|last=Caves|first=R. W.|publisher=Routledge|year=2004|pages=149}}</ref> Чунин фазоҳо дар меҳмонхонаҳо ва биноҳои ҷамъиятӣ аксар вақт ҷойҳои асосии вохӯрӣ барои баъзе мақсадҳо буданд, ки боиси маъноҳои дигари суд гардиданд. Ҳарду калимаҳои ''суд'' ва ''ҳавлӣ'' аз як реша гирифта шудаанд, ки маънои фазои пӯшидаро дорад. Барои робитаи ин маҷмӯи калимаҳо ба [[ҳавлӣ]] ва [[боғ]] нигаред. Дар донишгоҳҳо ҳавлӣ аксар вақт ҳамчун [[чоркунҷа]]ҳо маълум аст. == Таърих == [[Акс:Lidzbark Warmiński zamek dziedziniec(WLZ12).jpg|thumb|left|Ҳавлӣ дар қалъаи Лидзбарк, [[Лаҳистон]]]] Ҳавлӣ — фазоҳои кушоди хусусии бо [[девор]]ҳо ё [[бино]]ҳо иҳоташуда — дар меъмории манзилӣ қариб ба ҳамон муддати зиндагӣ дар манзилҳои сохташуда истифода мешуданд. Бинои ҳавлӣ аввалин маротиба тақрибан дар cолҳои 6400 – 6000 пеш аз милод (омода карда шудааст), дар макони Ярмукияи неолитӣ дар Шаър Ҳаголан, дар маркази водии Урдун, дар соҳили шимолии дарёи Ярмук, ки ба ин макон дар таърихи [[меъморӣ]] аҳамияти махсус мебахшад. <ref>Garfinkel Y. 1993. "The Yarmukian Culture in Israel". ''Paléorient'', '''19'''.1:115 – 134.</ref> Ҳавлиҳо аз қадим барои мақсадҳои зиёд, аз ҷумла пухтупаз, [[хоб]], [[кор]], [[бозӣ]], [[боғдорӣ]] ва ҳатто ҷойҳои нигоҳдории [[ҳайвонот]] истифода мешуданд. Пештар дар ҳавлӣ, [[оташдон|оташдонҳои]] кушод дар ҷои марказии [[хона]] фурӯзон нигоҳ дошта мешуданд ва танҳо дар [[шифт]] [[сӯрохи]]и хурде барои баромадани [[дуд]] мавҷуд буд. Бо гузашти вақт, ин сӯрохиҳои хурд васеъ карда шуданд ва дар ниҳоят боиси рушди ҳавлии кушодаи марказонидашуда, ки имрӯз мо медонем, гардиданд. Хонаҳои ҳавлӣ дар саросари ҷаҳон бо шаклҳои гуногун тарҳрезӣ ва сохта шудаанд. Хонаҳои дорои ҳавлӣ дар иқлими мӯътадил бештар маъмуланд, зеро ҳавлии марказии кушода метавонад барои [[хунук]] кардани хона дар ҳавои [[гарм]] кумаки муҳим бошад. <ref name=":0">{{Cite web|url=http://eprints.nottingham.ac.uk/12990/|title=The role of multiple courtyards in the promotion of convective cooling|last=Ernest|first=Raha|date=2011-12-16|website=eprints.nottingham.ac.uk|language=en|access-date=2020-01-12|accessdate=2026-06-19|archivedate=2018-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180213104024/http://eprints.nottingham.ac.uk/12990/}}</ref> Аммо, хонаҳои ҳавлӣ дар тӯли асрҳо дар иқлими сахттар низ пайдо шудаанд. Бароҳатиҳое, ки ҳавлӣ пешниҳод мекунад — ҳаво, рӯшноӣ, <ref>{{Cite book |last=Reynolds |first=John S. |title=Courtyards: Aesthetic, Social, and Thermal Delight |url=https://archive.org/details/courtyardsaesthe0000reyn |publisher=John Wiley & Sons, Inc. |year=2002 |isbn=0-471-39884-5 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/courtyardsaesthe0000reyn/page/26 26] |oclc=46422024}}</ref> махфият, амният ва оромӣ — қариб ҳама хосиятҳое мебошанд, ки дар манзили инсонӣ матлубанд. Қариб ҳамаи ҳавлиҳо аз унсурҳои табиӣ истифода мебаранд. <ref>{{Cite book |last=Reynolds |first=John S. |title=Courtyards: Aesthetic, Social, and Thermal Delight |url=https://archive.org/details/courtyardsaesthe0000reyn |publisher=John Wiley & Sons, Inc. |year=2002 |isbn=0-471-39884-5 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/courtyardsaesthe0000reyn/page/27 27] |oclc=46422024}}</ref> == Муқоиса бо кишварҳои ҷаҳон == [[Акс:Wiki Loves Pyramids - Teotihuacan - Palace of Quetzalpapalotl - 05.jpg|thumb|Ҳавлӣ дар маҷмааи харобаҳои Кветсалпапалотл дар Теотихуакан, асри 5-и милодӣ.]] [[Акс:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 17-28-47.jpg|thumb|220px|Додгоҳи шерҳо, Алҳамбра, Гранада, Испания.]] [[Акс:TrinityCollegeCamGreatCourt.jpg|thumb|Додгоҳи Бузурги Коллеҷи Тринити, Кембриҷ, бузургтарин ҳавлии пӯшида дар Аврупо дониста мешавад.]] == [[Ховари Миёна]] == Дар Ховари Миёна аз ҳавлиҳо васеъ истифода мешуданд. <ref>{{Cite book |last=Reynolds |first=John S. |title=Courtyards: Aesthetic, Social, and Thermal Delight |url=https://archive.org/details/courtyardsaesthe0000reyn |publisher=John Wiley & Sons, Inc. |year=2002 |isbn=0-471-39884-5 |location=New York |pages=IX |oclc=46422024}}</ref> Хонаҳои ҳавлии Ховари Миёна таъсири кӯчманчигии минтақаро инъикос мекунанд. Ба ҷои он ки расман утоқҳоро барои пухтупаз, хоб ва ғайра таъин кунанд, ин фаъолиятҳо дар тӯли сол мувофиқи тағйироти ҳарорат ва мавқеи офтоб кӯчонида мешуданд. Аксар вақт бомҳои ҳамвори ин сохторҳо барои хоб дар ҳавои гарм истифода мешуданд. Дар баъзе фарҳангҳои исломӣ, ҳавлиҳои хусусӣ ягона фазои берунаро барои истироҳати занон бе мушоҳида таъмин мекарданд. Сардшавии конвективӣ тавассути фазоҳои гузариш байни биноҳои бисёрҳавлӣ дар Ховари Миёна низ мушоҳида шудааст. <ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last=Abdulkareem|first=Haval A.|date=2016-01-06|title=Thermal Comfort through the Microclimates of the Courtyard. A Critical Review of the Middle-eastern Courtyard House as a Climatic Response|journal=Procedia - Social and Behavioral Sciences|series=Urban Planning and Architectural Design for Sustainable Development (UPADSD)|volume=216|pages=662–674|doi=10.1016/j.sbspro.2015.12.054|issn=1877-0428|doi-access=free}}</ref> Тақрибан дар соли 2000 пеш аз милод дар Ур, хонаҳои дуошёна дар атрофи майдони кушод аз хишти пухта сохта шуда буданд. Ошхона, корӣ ва фазоҳои ҷамъиятӣ дар ошёнаи якум ва утоқҳои шахсӣ дар боло ҷойгир буданд. <ref>[https://books.google.com/books?id=YvpfndOKwGgC&dq=false&pg=PA10 Tim McNeese (1999), ''History of Civilization - The Ancient World'', Lorenz Educational Press, p. 10] {{ISBN|9780787703875}}</ref> === [[Аврупо]] === Майдони марказии кушода дар домҳои Румӣ ''атриум'' номида мешуд. Имрӯз мо одатан истилоҳи ҳавлиро барои ишора ба чунин минтақа истифода мебарем ва калимаи ''атриумро'' барои тавсифи ҳавлии бо [[шиша]] пӯшонидашуда нигоҳ медорем. Хонаҳои ''атриуми'' румӣ дар кӯча паҳлӯ ба паҳлӯ сохта мешуданд. Онҳо хонаҳои якошёна бе [[тиреза]]ҳое буданд, ки аз даромадгоҳ ва аз атриуми марказӣ рӯшноӣ мегирифтанд. [[Оташдон]], ки қаблан дар маркази хона ҷойгир буд, кӯчонида шуд ва атриуми румӣ аксар вақт ҳавзи марказиеро дар бар мегирифт, ки барои ҷамъоварии оби борон истифода мешуд, ки ''имплювий'' номида мешуд. Ин хонаҳо аксар вақт як минтақаи дуюми кушод, [[боғ]]ро дар бар мегирифтанд, ки онро бо колоннадаҳои услуби юнонӣ иҳота карда, ''перистилро'' ташкил медоданд. Ин дар атрофи [[саҳн|саҳни]] ҳавлӣ як роҳи сутундорро ба вуҷуд меоварданд, ки асрҳо пас ба сохторҳои монастикӣ таъсир расонд. Хонаи деҳқонии асримиёнагии аврупоӣ — он чизеро, ки мо имрӯз ҳамчун яке аз намунаҳои [[меъморӣ|меъмории]] '''бинои (хонаи) ҳавлидор''' мешуморем, таҷассум мекунад — чор [[бино]] дар атрофи ҳавлии [[чоркунҷа]] бо [[бом|боми]] нишеб бо [[коҳ]] пӯшонида шуда буданд. Ҳавлии марказӣ барои [[кор]], ҷамъоварӣ ва баъзан нигоҳ доштани [[ҷонварон|чорвои хурд]] истифода мешуд. Роҳрави баланд аксар вақт аз ду ё се тарафи ҳавлӣ ба хонаҳо мегузашт. Чунин сохторҳои ҳавлӣ барои муҳофизат намудан мувофиқ шуда буданд ва ҳатто метавонистанд онҳоро [[мудофиа]] кунанд. == [[Чин]] == [[Акс:Cave Dwelling - Courtyard.jpg|thumb|Маҷмааи ҳавлии ғарқшуда, Ҳенан, соли 2009]] Бинои анъанавии ҳавлии чинӣ (масалан, сихэюан ) аз якчанд хонаҳои алоҳида дар атрофи як мураббаъ иборат аст. Ҳар як хона ба як узви дигари хонавода тааллуқ дорад ва дар паси ин тартиб хонаҳои иловагӣ барои ҷойгир кардани аъзои иловагии оила дар ҳолати зарурӣ сохта мешаванд. Ҳавлии чинӣ макони махфият ва оромӣ буда, қариб ҳамеша боғ ва ҳавзи обро дар бар мегирад. Дар баъзе мавридҳо, биноҳо бо ҳавлиҳои сершумор сохта мешаванд, ки бо дур шудан аз кӯча махфияташон меафзояд. Бегонагонро дар ҳавлии берунӣ қабул мекарданд ва дарунтарин хонаҳо барои дӯстони наздик ва аъзои хонавода нигоҳ дошта мешуданд. Дар намунаи муосиртари модели чинӣ, ҳавлӣ инчунин метавонад барои ҷудо кардани хона ба болҳо истифода шавад; масалан, як боли хона метавонад барои меҳмондорӣ/хӯрокхӯрӣ ва боли дигар метавонад барои хоб/оила/махфият бошад. Инро Хонаи Ҳупер дар Балтимор, Мэриленд, мисол овардааст. == [[Иёлоти Муттаҳида]] == [[Акс:Oak Ridge Apartments (7345691882).jpg|left|thumb|Апартаментҳои Оак Ридж дар Эванстон, Иллинойс аз [[соли 1914]]]] Намуди биноҳои истиқоматӣ бо ҳавлӣ дар аввали солҳои 1890 дар [[Чикаго]] пайдо шудааст ва то солҳои 1920 шукуфоӣ ёфта буд. Онҳо асосан бо баландии паст, сохторе дар се тарафи қитъаи росткунҷа ё мураббаъ ва ҳавлии кушода, ки ба кӯча амудӣ тӯл мекашад, тавсиф мешаванд. Ҳавлиҳо одатан нисбат ба паҳнои худ амиқтаранд, аммо бисёре аз ҳавлиҳои бориктар нисбат ба чуқурии худ амиқтаранд. Услуби меъморӣ, ки аз махфият ва шароити хонагии бинои алоҳида ва инчунин аз қоидаҳои қатъии саломатӣ манбаъ мегирад, дастрасии беруна ва вентилятсияро таъмин мекард, ки дар манзилҳои қаблии бисёрҳуҷрагӣ дар [[Иёлоти Муттаҳида]] дида намешуд. == Аҳамияти муосир == Меъморон торафт бештар роҳҳои нақш бозидани ҳавлиро дар рушди хонаҳо ва шаҳрҳои имрӯза меомӯзанд. Дар минтақаҳои сераҳолӣ, ҳавлӣ дар дохили бино метавонад барои [[хонавода]] махфият, аз суръати пурталотуми ҳаёти ҳаррӯза халос шудан ва ҷои [[бехатар]] барои [[бозӣ|бозии]] [[кӯдак]]он фароҳам оварад. Бо фазои гаронбаҳо, меъморон бо ҳавлӣ ҳамчун роҳи таъмини фазои беруна барои ҷамоатҳои хурди одамон дар як вақт озмоиш мекунанд. Масалан, ҳавлие, ки бо 12 бино иҳота шудааст, барои он оилаҳое, ки метавонанд ба соҳиби ин фазо ифтихор кунанд, фазои муштараки [[боғ|боғӣ]] фароҳам меорад. Гарчанде ки ин метавонад як роҳи ҳалли муосир барои мушкилоти дохили шаҳр ба назар расад, гурӯҳбандии хонаҳо дар атрофи ҳавлии муштарак дар байни Инкаҳо (Мексикаи муосир) то асри 13 як амалияи маъмулӣ буд. Дар [[Сан-Франсиско]], нақшаҳои ошёнаи хонаҳои "ба услуби марина" аксар вақт [[айвон|айвони]] марказӣ, нусхаи хурди ҳавлии кушода, ки баъзан бо [[шиша]] ё маводи шаффоф пӯшонида шудааст, дар бар мегиранд. Айвонҳои марказӣ ба ҷойҳои умумӣ нури табиӣ ва ҷой барои растаниҳои берунӣ дар дегча таъмин мекунанд. Дар Гилгит/Балтистони [[Покистон]], ҳавлиҳо анъанавӣ барои ҷамъомадҳои оммавӣ истифода мешуданд, ки дар онҳо масъалаҳои марбут ба [[деҳа]] баррасӣ мешуданд. Инҳо аз ҷиргаҳо, ки анъанаи минтақаҳои қабилавии Покистон мебошанд, фарқ мекарданд. == Аксҳо == <gallery widths="200" heights="200" perrow="5"> File:Bevel Koninklijke Marechaussee in handen van Leijtens-9.jpg|Бинненҳоф, [[Гаага]], [[Нидерланд]]. Дар он ҷо макони мулоқоти ҳарду палатаи Иёлоти Генералии Нидерландия ҷойгир аст. File:Palais Bahia (The Bahia Palace) (7346181900).jpg|Қасри Бахия, [[Марокаш]] File:Daisen-in3 (1).jpg|Дайзен-ин, зермаъбади Дайтоку-ҷӣ, яке аз панҷ маъбади муҳимтарини Зен дар [[Киото]], [[Ҷопон]] File:Rome's bikes 03.jpg|Ҳавлӣ дар [[Рим]], [[Италия]] File:Cloitre Cordeliers.jpg|Харобаҳои Романескии Сент-Эмилион File:Mor chowk, City Palace, Udaipur.jpg|Қасри шаҳр, Удайпур, [[Ҳиндустон]] File:Tripoli - Karamanli-Haus, 1750.jpg|[[Триполи]], Хонаи Караманли File:WLANL - E V E - Interior of ING Building.jpg|Интерйери бинои ING, [[Эдмонтон]], [[Канада]] File:Rakibkhaaneh-4.jpg|Ҳавлӣ ва ҳавз дар қасри Ракиб-хонане дар [[Исфаҳон]] [[Эрон]] File:Patio central asep.JPG|Айвони марказӣ дар [[Буэнос-Айрес]], Осорхонаи зиндонии Антонио Баллве File:Riad du Figuier courtyard - Essaouira 188.jpg|Ҳавлӣ дар Эссауира, [[Марокаш]] File:1 Beit Gazaleh RCh 2010 DSC 1798.jpg|Байт Ғазале, [[Ҳалаб]], [[Сурия]] </gallery> {{ПБ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Истиқоматгоҳҳо]] [[Гурӯҳ:Ҳавлиҳо]] 1ldvt82aru2od0v1rulgbrh8v272mts 0 332805 1483402 1481265 2026-08-14T08:30:34Z VASHGIRD 8035 /* Китобшиносӣ */ 1483402 wikitext text/x-wiki {{Адиб}} '''Инятсио Силоне''' ({{lang-it|Ignazio Silone}}, номи аслиаш '''Секондино Транквилли''', {{lang-it|Secondino Tranquilli}}; [[1 май]]и [[1900]], Пешина, Абрутси — [[22 август]]и [[1978]], [[Женева]]) — {{нависанда}}, [[публисист]], зиддифашист ва сиёсатмадори итолиёӣ. Яке аз муассисони [[Ҳизби коммунисти Итолиё]] буд, аммо баъдтар аз сиёсати сталинизм ба шиддат танқид кард. Ӯ бештар бо романҳои машҳури худ «Фонтамара» ва «[[Нону шароб]]» дар ҷаҳон шуҳрат ёфтааст<ref name="news.yale.edu">[https://news.yale.edu/2001/12/19/giuseppe-mazzotta-yale-professor-italian-wins-award Giuseppe Mazzotta, Yale Professor of Italian Wins Award | YaleNews]</ref>. == Зиндагинома == Инятсио Силоне дар 1 маи 1900 дар рустои Песчина аз бахши Абрутсо зода шуд. Ӯ даврони кӯдакиро бо фақру тангдастӣ гузаронд ва дар заминларзаи соли 1915 Итолиё падару модар ва панҷ бародари худро аз даст дод. Дар 1921 ба Ҳизби коммунисти Итолиё пайваст ва бо дастгоҳи фашистии Муссолини ба мубориза пардохт. Инятсио Силоне дар 1927 сафаре ба Шӯравӣ кард ва пас аз бозгашт аз он сафар монанди ҳамкорони дигари худ Андре Жид ва [[Артур Кёстлер]] роҳи мустақиле дар пеш гирифт. Силоне, ки солҳо аз пешгомони мубориза бо фашизм буд, ба хубӣ дарёфта буд, ки дағдағаи аҳзоби коммунист барқарории демукросӣ нест ва даруфтодани онҳо бо фашистҳо низ на ба хотири ишқ ба демукросӣ, балки сирфан ба хотири душманӣ бо фашизм будааст. Гоҳе низ дар ин миён чунон байни марзи фашизм ва коммунизм аз миён меравад, ки ба гуфтаи Силоне: «Мантиқи „мухолифат ба ҳар қимат“ бисёре аз коммунистҳои собиқро аз мавозеъи аввалияашон дур карда ва ҳатто бархе аз ононро ба фашизм кашондааст». Аз диди коммунистҳо демукросии порлумонӣ муҳимтарин монеъи онҳо дар роҳи инқилоби коргарӣ буд ва аз миён бурдани он гоме рӯ ба ҷалав маҳсуб мешуд. Бо чунин роҳбурде аст, ки яке аз нашриёти расмии Коминтерн ба номи «Мубодалоти байнулмилалӣ» ошкоро аз пайдоиши натсизм ба унвони қадаме ба сӯи инқилоби пролетарӣ ном бурд. Зеро натсизм ҳар гуна умеди воҳӣ ба демукросиро аз саҳнаи сиёсати Олмон мезудуд. Инятсио Силоне дар миёнаи зуҳури фашизм ба ҳамроҳи [[Антонио Грамши]] ба муқобила бо он бархост ва ба унвони яке аз фаъолони ҷунбиши муқовимати Итолиё шинохта шуд. Ӯ дар 1930 маҷбур ба тарки ватан ва муҳоҷират ба Суис шуд. Дар он ҷо буд, ки Силоне бисёре аз шоҳкорҳои худ монанди «Нону шароб», «Фонтамара», «Донаи зери барф», «Як мушт тамшк», «Рози дили Луко» ва «Рӯбоҳ ва гулҳои комелиё»-ро халқ кард ва мубориза алайҳи фашизмро идома дод. Силоне дар замони [[Ҷанги ҷаҳонии дувум]] ба ватани худ бозгашт ва дар наҳзати зерзаминии зиддифашизм алайҳи ҳукумати Муссолини мубориза кард. == Китобшиносӣ == * Фонтамара (1931) * Нону шароб (1937) * Мактаби диктотурҳо (1938) * Донаи зери барф (1940) * Хуруҷи изтирорӣ (1951) * Як мушт тамашк (1952) * Хуруҷи изтирорӣ (1965) * Моҷарои як пешвои шаҳид * Рози дили Луко * Рӯбоҳ ва гулҳои комелиё == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Нависандагони Итолиё]] [[Гурӯҳ:Публисистони Итолиё]] [[Гурӯҳ:Сиёсатмадорони Итолиё]] [[Гурӯҳ:Зиддифашистон]] jm7ks4as40qg42z6cmfsmfutfbakp9d 0 332936 1483312 1483101 2026-08-13T19:44:05Z InternetArchiveBot 30618 Add 3 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260813)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1483312 wikitext text/x-wiki [[Акс:Праздник "Тирган" в г. Душанбе 08.jpg|thumb|]] [[Акс:Праздник Навруз - 2026 в городе Душанбе. Таджикистан 06.jpg|thumb|]] [[File:Обряд в Душанбе.jpg|thumb|]] '''Ҷамъият''' ё '''Ҷомеъа'''({{забон-фр|societe}}), ({{забон-фа|جمعیت}}) — як гурӯҳи [[афрод]]ест, ки дар муоширати доимии иҷтимоӣ иштирок мекунанд ё як [[гурӯҳи иҷтимоӣ|гурӯҳи бузурги иҷтимоӣ]], ки як [[қаламрав]]и фазоӣ ё иҷтимоиро тақсим мекунанд ва одатан таҳти ҳамон як [[қудрат|қудрати сиёсӣ]] ва интизориҳои фарҳангии бартаридошта қарор доранд. Ҷамъиятҳо бо намунаҳои муносибатҳо ( муносибатҳои иҷтимоӣ ) байни [[афрод]]е, ки [[фарҳанг]] ва [[Институти иҷтимоӣ|Институтҳои иҷтимоии]] хоси худро доранд, тавсиф мешаванд; ҷомеъаи мушаххасро метавон ҳамчун маҷмӯи чунин муносибатҳо байни аъзои таркибии он тавсиф кард. Сохторҳои иҷтимоии инсон мураккаб ва хеле ҳамкорӣкунанда буда, дорои тахассуси меҳнат тавассути нақшҳои иҷтимоӣ мебошанд. Ҷамъиятҳо нақшҳо ва дигар намунаҳои [[рафтор|рафторро]] тавассути қабул ё қабул накардани амалҳо ё [[мафҳум|мафҳумҳои]] муайян эҷод мекунанд - ин интизориҳо дар бораи [[рафтор]] дар дохили ҷомеъаи муайян ҳамчун меъёрҳои иҷтимоӣ маълуманд. То он даме, ки ҷомеъа ҳамкорӣ аст, он метавонад ба аъзои худ имкон диҳад, ки ба тарзе [[манфиат]] гиранд, ки дар акси ҳол дар асоси инфиродӣ душвор хоҳад буд. Ҷамъиятҳо вобаста ба сатҳи [[фанноварӣ]] ([[технология]]) ва намуди фаъолияти иқтисодӣ фарқ мекунанд. Ҷамъиятҳои калонтар бо изофаи зиёди ғизоӣ аксар вақт табақабандӣ ё намунаҳои бартариятро нишон медиҳанд. Ҷомеъаҳо метавонанд шаклҳои гуногуни идоракунӣ, роҳҳои гуногуни фаҳмидани хешовандӣ ва нақшҳои гуногуни [[гендер|гендерӣ]] дошта бошанд. Рафтори инсон байни ҷомеъаҳои гуногун ба таври назаррас фарқ мекунад; одамон ҷамъиятеро ташаккул медиҳанд, аммо ҷамъият дар навбати худ [[инсон|инсонро]] ташаккул медиҳад. == Номшиносӣ ва истифода == Истилоҳи "ҷамъият" ({{забон-фр|societe}}) — одатан ба гурӯҳи калони [[одам|одамоне]] дахл дорад, ки дар як ҷомеаи муназзам дар дохили як кишвар ё дар саросари якчанд кишварҳои монанд зиндагӣ мекунанд, ё ба "ҳолати бо дигарон будан", ба монанди ибораи "онҳо дар ҷомеаи асримиёнагӣ зиндагӣ мекарданд" <ref>{{cite web |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |title=Meaning of society in English |website=[[Cambridge Advanced Learner's Dictionary|Cambridge Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326010448/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/society |archive-date=26 March 2023 |access-date=8 January 2024}}</ref> ишора мекунад. Ин [[истилоҳ]] ҳадди аққал ба [[соли 1513]] рост меояд ва аз ({{забон-фр|societe}}) фаронсавии [[асри XII]] сарчашма мегирад. (({{забон-фр|societe}}) муосири фаронсавӣ) ), ки маънояш «ширкат» аст. <ref name=":0">{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |title=Society |website=[[Merriam-Webster Dictionary]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121611/https://www.merriam-webster.com/dictionary/society#h2 |archive-date=7 May 2021 |access-date=8 January 2024}}</ref> Ин истилоҳи фаронсавӣ аз калимаи лотинии ({{забон-ла|societas}}) гирифта шудааст («муштаракӣ», «иттиҳод» ё «ассотсиатсия»), ки худ аз исми ({{забон-ла|socius}}) гирифта шудааст (''"рафиқ", " [[дӯст]] " ё "иттифоқчӣ"''. <ref name=":0" /> Калимаи "иҷтимоӣ" аз калимаи лотинии socii гирифта шудааст. ('иттифоқчиён'). Он махсусан аз Socii итолиёвӣ гирифта шудааст давлатҳо, муттаҳидони таърихии Ҷумҳурии Рум, гарчанде ки онҳо дар Ҷанги Иҷтимоии солҳои 91-87 пеш аз милод бар зидди [[Имперотурии Рум]] [[исён]] бардоштанд. <ref>{{Cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1962 |title=The Cause of the Social War |url=https://www.jstor.org/stable/1086945 |journal=Phoenix |volume=16 |issue=2 |pages=107–119 |doi=10.2307/1086945 |jstor=1086945 |issn=0031-8299|url-access=subscription }}</ref> == Консепсияҳо == === Дар биология === [[Одам]]он, дар баробари хешовандони наздиктарини худ - бонобоҳо ва [[шимпанзе|шимпанзеҳо]], [[ҳайвонот]]и хеле иҷтимоӣ мебошанд. Ин заминаи биологӣ нишон медиҳад, ки ҷомеъагароии аслӣ, ки барои ташаккули ҷомеъаҳо зарур аст, дар табиати [[инсон]] реша давондааст. <ref name=":5">{{cite book |last=Fukuyama |first=Francis |author-link=Francis Fukuyama |title=The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution |title-link=The Origins of Political Order |chapter=The State of Nature |year=2011 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |pages=[https://archive.org/details/originsofpolitic0000fuku/page/26 26]–48 |isbn=978-0-374-22734-0 |lccn=2010038534 |oclc=650212556 |edition=First |location=New York, NY}}</ref> Ҷамъияти инсонӣ дорои сатҳи баланди ҳамкорӣ буда, аз гурӯҳҳои [[шимпанзе|шимпанзеҳо]] ва бонобоҳо, аз ҷумла нақши волидайнии наринаҳо, <ref>{{cite book |last=Godelier |first=Maurice |author-link=Maurice Godelier |year=2004 |title=Métamorphoses de la parenté |url=https://archive.org/details/metamorphosesdel0000gode |publisher=Fayard |isbn=2-213-61490-3 |lccn=2004459773 |oclc=61137773 |language=fr}}</ref><ref>{{cite journal |last=Goody |first=Jack |author-link=Jack Goody |url=https://newleftreview.org/issues/ii36/articles/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |title=The Labyrinth of Kinship |journal=[[New Left Review]] |publication-place=London, UK |series=II |issue=36 |issn=0028-6060 |lccn=63028333 |oclc=1605213 |date=November–December 2005 |pages=127–139 |article-number=2592 |doi=10.64590/w7v |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106221836/http://newleftreview.org/II/36/jack-goody-the-labyrinth-of-kinship |archive-date=6 November 2018 |access-date=8 January 2024|url-access=subscription }}</ref> истифодаи забон барои муошират, <ref name=":5" /> [[тахассус]]и [[меҳнат]], <ref name=":5" /> ва майли сохтани «лонаҳо» (урдугоҳҳо, шаҳракҳо ё шаҳракҳои бисёрнаслӣ), бо роҳҳои муҳим фарқ мекунад. <ref name=":6">{{Cite magazine |last=Angier |first=Natalie |author-link=Natalie Angier |date=April 2012 |url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |title=Edward O. Wilson's New Take on Human Nature |magazine=[[Smithsonian Magazine]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221202723/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/edward-o-wilsons-new-take-on-human-nature-160810520/ |archive-date=21 December 2023 |access-date=8 January 2024}}</ref> Баъзе биологҳо, аз ҷумла энтомолог Э.О. Вилсон, [[инсон]]ҳоро ҳамчун эусоциалӣ гурӯҳбандӣ мекунанд ва одамонеро, ки [[мӯрча]] доранд, дар сатҳи баландтарини иҷтимоӣ дар спектри этологияи [[ҳайвонот]] ҷойгир мекунанд, гарчанде ки дигарон бо ин розӣ нестанд. <ref name=":6" /> Шояд зиндагии гурӯҳҳои иҷтимоӣ дар одамон аз сабаби интихоби гурӯҳҳо дар муҳитҳои ҷисмонӣ, ки зинда монданро душвор мегардонд, [[таҳаввул]] ёфта бошад. <ref>{{cite book |last=Wilson |first=David Sloan |author-link=David Sloan Wilson |year=2007 |title=Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives |url=https://archive.org/details/evolutionforever0000wils |publisher=Delacorte |location=New York, NY |isbn=978-0-385-34092-2 |lccn=2006023685 |oclc=70775599}}</ref> === Дар [[ҷомеашиносӣ]]=== Дар [[ҷомеашиносӣ|ҷомеашиносии]] Ғарб се парадигмаи бартаридошта барои фаҳмидани ҷомеъа вуҷуд дорад: функсионализм (инчунин бо номи функсионализми сохторӣ маълум аст), назарияи [[низоъ]] ва мутақобилакунии рамзӣ. Аз нигоҳи [[Карл Маркс]], <ref name=morrison>Morrison, Ken. ''Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought''</ref> инсонҳо аз ҷиҳати дохилӣ, ҳатман ва аз рӯи таъриф мавҷудоти иҷтимоӣ ҳастанд, ки ғайр аз "махлуқоти гурӯҳӣ", наметавонанд зинда монанд ва ниёзҳои худро ба ҷуз аз ҳамкории иҷтимоӣ ва иттиҳод қонеъ гардонанд. Аз ин рӯ, хусусиятҳои иҷтимоии онҳо то андозае як далели объективӣ мебошанд, ки аз [[таваллуд]] ба онҳо мӯҳр зада шудааст ва бо [[раванд|равандҳои]] иҷтимоӣ тасдиқ карда мешавад; ва мувофиқи [[Карл Маркс]], [[одам]]он ҳангоми истеҳсол ва такрористеҳсоли ҳаёти моддии худ бояд ҳатман ба муносибатҳои истеҳсолӣ ворид шаванд, ки «аз иродаи онҳо мустақил» мебошанд. Баръакс, масалан, [[ҷомеашинос]] [[Макс Вебер]] <ref name=morrison/> амали инсонро ҳамчун "иҷтимоӣ" муайян мекунад, агар бо назардошти маъноҳои субъективии [[афрод]], ки ба амал вобастаанд, он "рафтори дигаронро ба назар мегирад ва бо ин васила дар самти худ равона карда мешавад". == Ҷамъияти пӯшида ва кушода == '''Ҷамъият''' — гурӯҳи одамон, ки расман ташкил нашудаанд, вале манфиатҳо ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак доранд. Мафҳумҳои ҷомеъаи кушода ва пӯшида аз ҷониби Карл Поппер барои тавсифи низомҳои фарҳангӣ, таърихӣ ва сиёсии хоси ҷомеъаҳои гуногун дар марҳилаҳои гуногуни рушди онҳо муаррифӣ шудаанд <ref>[http://mirslovarei.com/content_pol/OBSHHESTVO-OTKRYTOE-I-ZAKRYTOE-5051.| Общество Открытое И Закрытое&nbsp;— Мир словарей]{{Пайванди мурда|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . Ҷамъияти пӯшида — мувофиқи гуфтаи Поппер— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии статикӣ, ҳаракати маҳдуд, нотавонӣ барои [[навоварӣ]], анъанагароӣ ва [[Идеология|идеологияи]] [[Иқтидоргароӣ|авторитарии]] догматикӣ тавсиф мешавад (системае вуҷуд дорад, ки дар он аксарияти аъзои ҷомеа [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ба онҳо додашударо ихтиёран қабул мекунанд, одатан [[Тамомиятхоҳӣ|ҷомеаи тоталитарӣ]] ) Ҷамъияти кушода — мувофиқи гуфтаи Поппер&nbsp;— навъи ҷомеъае, ки бо сохтори иҷтимоии динамикӣ, ҳаракати баланд, қобилияти навоварӣ, танқиди озод, индивидуализм ва идеологияи плюралистии [[Демократия|демократӣ]] тавсиф мешавад <ref>[http://glossary.ru/ Глоссарий.ru] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20111129094941/http://www.glossary.ru/|date=2011-11-29}} {{Ref-ru}}<span class="ref-info" data-ve-ignore="" title="російською мовою">(рос.)</span></ref> (дар ин ҷо ба [[шахс]] имкон дода мешавад, ки ҷаҳонбинӣ ва [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] ахлоқии худро интихоб кунад <ref>[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}</ref>. [[Идеология|Идеологияи]] давлатӣ вуҷуд надорад ва дар сатҳи [[Қонуни асосии давлат|конститутсионӣ]] принсипҳои озодии маънавӣ муқаррар карда шудаанд, ки [[шахс]] воқеан аз онҳо истифода мебарад. Яъне, худи ӯ кӯшиш мекунад, ки [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад). Ҷомеъаи пӯшида ба [[Тахассус|ихтисос]] майл дорад, дар ҳоле ки ҷомеъаи кушода...— ба эҷодкорӣ <ref name="psychologos">[http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество Закрытое и открытое общество&nbsp;— Психологос] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20100211133421/http://www.psychologos.ru/Закрытое_и_открытое_общество|date=2010-02-11}} {{Ref-ru}}<span class="ref-info" data-ve-ignore="" title="російською мовою">(рос.)</span></ref> . Дар ҷомеъаи кушода, ҳар як иштирокчӣ барои ҳаёти худ масъул аст ва пеш аз ҳама ба худаш ғамхорӣ мекунад, дар ҳоле ки ҳуқуқ ба моликияти хусусӣ ва шаъну шарафи шахсӣ дар ҷомеа эҳтиром карда мешавад. Дар ҷомеаи пӯшида, «вазифаи муқаддас»&nbsp;— нисбат ба дигарон ва моликияти шахсӣ ғамхорӣ кунед&nbsp;— масъала шубҳанок (ношоиста) ё ҳатто ҷиноятӣ, ношоиста аст. Эзоҳ: * Мулоҳизаҳои дар боло зикршуда дар бораи намудҳои ҷомеъаҳои пӯшида ва кушода танҳо барои ҷомеъаҳое, ки андозаи як [[давлат]] доранд, эътибор дошта метавонанд. Агар шахс дар ҷомеъаи кушода, бар хилофи ҷомеъаи пӯшида, мустақилона [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] асосиро пайдо кунад, пас ӯ метавонад бо дигар одамони ҳамфикр, ки бо ӯ ҷомеъаеро ташкил медиҳанд, ки метавонад [[Арзиш (илми фалсафа)|арзишҳои]] муштарак дошта бошад, аммо дар ин [[асос]] онҳоро ба ҷомеъаи пӯшида нисбат додан мумкин нест, ҳамзистӣ кунад. * [[Арзиш (илми фалсафа)|Арзишҳои]] [[Башарият|умумибашарӣ]] вуҷуд доранд, ки барои тамоми [[башарият]] муштараканд, вагарна онро ҷамъияти [[Инсон|инсонӣ]] номидан мумкин набуд. [[Фаъолияти сиёсӣ|Фаъолият]] ва рушди низоми иҷтимоӣ ҳатман тағйири наслҳои [[Одам|одамон]] ва аз ин рӯ, тақлиди иҷтимоиро дар бар мегирад.&nbsp;— аъзоёни ҷомеъа [[дониш]] ва [[фарҳанг]]<nowiki/>ро аз насл ба насл интиқол медиҳанд. Бинед. «тарбия» ва «иҷтимоӣгардонӣ». == Ҷомеъаи шаҳрвандӣ == {{Асосӣ|Ҷомеъаи шаҳрвандӣ}} Дар охири [[асри XX]]. ва дар аввали [[асри XXI]], идеяи ҷомеъаи шаҳрвандӣ ҳамчун системаи муассисаҳои ғайриҳукуматӣ ва ғайритиҷоратӣ, ки худташкил ва рушди [[аҳолӣ|аҳолиро]] таъмин мекунад, ба таври васеъ баррасӣ мешавад. Мувофиқи ин консепсия, [[Созмон|созмонҳо]] ва ҷамъиятҳои [[шаҳрвандӣ|шаҳрвандони]] як [[давлат]] асоси ҷомеъаи воқеиро ташкил медиҳанд, ки новобаста аз [[низоми сиёсӣ]], вазифаҳои сохторҳои иҷроияи [[Давлат|давлатро]] пурра мекунад. == Хусусиятҳо == === Меъёрҳо ва нақшҳо === Меъёрҳои иҷтимоӣ меъёрҳои муштараки рафтори қобили қабул аз ҷониби гурӯҳҳо мебошанд. <ref name="lapinski & rimal">{{cite journal |last1=Lapinski |first1=Maria Knight |last2=Rimal |first2=Rajiv N. |date=May 2005 |title=An Explication of Social Norms |journal=Communication Theory |volume=15 |issue=2 |pages=127–147 |doi=10.1093/ct/15.2.127 |issn=1050-3293 |lccn=91660236 |oclc=49374452}}</ref><ref>{{Cite book |last=Finnemore |first=Martha |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |title=National Interests in International Society |date=1996 |publisher=Cornell University Press |pages=22–24, 26–27 |isbn=978-0-8014-8323-3 |jstor=10.7591/j.ctt1rv61rh |lccn=96013991 |oclc=34473682 |access-date=22 December 2023 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601221422/https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1rv61rh |url-status=live }}</ref> Меъёрҳои иҷтимоӣ, ки метавонанд ҳам фаҳмишҳои ғайрирасмӣ бошанд, ки рафтори аъзои ҷомеъаро танзим мекунанд ва ҳам ба қоидаҳо ва [[қонун]]ҳо табдил дода мешаванд <ref>{{cite journal |last1=Pristl |first1=Ann-Catrin |last2=Kilian |first2=Sven |last3=Mann |first3=Andreas |date=8 November 2020 |title=When does a social norm catch the worm? Disentangling social normative influences on sustainable consumption behaviour |journal=Journal of Consumer Behaviour |volume=20 |issue=3 |pages=635–654 |doi=10.1002/cb.1890 |doi-access=free |issn=1472-0817 |lccn=2005206515 |oclc=49883766 |s2cid=228807152 |s2cid-access=free |url=https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |access-date=10 January 2024 |archive-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429040049/https://kobra.uni-kassel.de/bitstream/123456789/13036/1/cb_1890.pdf |url-status=live }}</ref>, омилҳои пурқуввати рафтори [[инсон]] мебошанд. <ref>{{Cite journal |last=Legro |first=Jeffrey W. |author-link=Jeffrey W. Legro|date=Winter 1997 |title=Which Norms Matter? Revisiting the "Failure" of Internationalism |journal=International Organization |volume=51 |issue=1 |pages=31–63 |doi=10.1162/002081897550294 |issn=0020-8183 |jstor=2703951 |lccn=49001752 |s2cid=154368865}}</ref> Нақшҳои иҷтимоӣ меъёрҳо, вазифаҳо ва намунаҳои рафтор мебошанд, ки ба мақоми иҷтимоии [[шахс]] алоқаманданд. Дар тафаккури функсионалистӣ, афрод сохтори ҷомеъаро бо ишғоли нақшҳои иҷтимоӣ ташкил медиҳанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=112}} Мувофиқи тафаккури рамзӣ, [[афрод]] аз рамзҳо барои паймоиш ва муоширати нақшҳо истифода мебаранд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}} Эрвинг Гоффман истиораи театрро барои таҳияи линзаи драматургӣ истифода бурд, ки изҳор медорад, ки нақшҳо сенарияҳоеро фароҳам меоранд, ки муносибатҳои иҷтимоиро танзим мекунанд. {{Sfn|Conerly|Holmes|Tamang|2021|p=111}} === [[Гендер]] ва хешовандӣ === [[Акс:Donkey-drawn cart in Aswan 2019 with a man and three children.jpg|thumb|alt=refer to caption |Оилаи мисрӣ дар соли 2019 дар аробаи харсавор савор мешаванд. Муносибатҳои оилавӣ яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкилӣ дар бисёр ҷомеъаҳо мебошанд..]] Тақсимоти [[одам]]он ба нақшҳои ҷинсии [[мард]] ва [[зан]] аз ҷиҳати фарҳангӣ бо тақсимоти мувофиқи меъёрҳо, амалияҳо, либоспӯшӣ, рафтор, ҳуқуқҳо, вазифаҳо, имтиёзҳо, мақом ва қудрат қайд карда шудааст. Баъзеҳо баҳс мекунанд, ки нақшҳои ҷинсӣ табиатан аз фарқиятҳои ҷинсӣ ба вуҷуд меоянд, ки боиси тақсимоти меҳнат мегардад, ки дар он занон меҳнати репродуктивӣ ва дигар нақшҳои хонаводагиро ба ӯҳда мегиранд. Нақшҳои гендерӣ аз ҷиҳати таърихӣ гуногун буданд ва дар бисёр ҷомеаҳо мушкилот бо меъёрҳои бартаридоштаи гендерӣ такрор шудаанд. Ҳамаи ҷомеъаҳои инсонӣ намудҳои муносибатҳои иҷтимоиро дар асоси муносибатҳои байни волидон, [[фарзанд]]он ва дигар наслҳо ( [[Хешовандии сабабӣ]]) ва муносибатҳои тавассути издивоҷ ( [[Хешовандии сабабӣ]] ) ташкил, эътироф ва тасниф мекунанд. Инчунин навъи сеюми муносибатҳои оилавӣ вуҷуд дорад, ки нисбат ба волидони таъмидӣ ё фарзандони фарзандхонда ( фиктивӣ ) татбиқ мешаванд. Ин муносибатҳои аз ҷиҳати фарҳангӣ муайяншударо хешовандӣ меноманд. Дар бисёр [[ҷомеъа]]ҳо, он яке аз муҳимтарин принсипҳои ташкили иҷтимоӣ буда, дар интиқоли мақом ва мерос нақш мебозад. Ҳамаи ҷомеъаҳо қоидаҳои мамнӯъи никоҳҳои хешутаборӣ доранд, ки мувофиқи онҳо издивоҷ байни намудҳои муайяни муносибатҳои хешутаборӣ манъ аст; ва баъзе ҷомеъаҳо инчунин қоидаҳои издивоҷи имтиёзнок бо баъзе дигар хешутаборӣ доранд. === Қавмият === Гурӯҳҳои этникии инсон як гурӯҳи иҷтимоӣ мебошанд, ки дар асоси хусусиятҳои муштараке, ки онҳоро аз дигар гурӯҳҳо фарқ мекунанд, якҷоя ҳамчун гурӯҳ муайян мекунанд . Ин хусусиятҳои муштарак метавонанд маҷмӯи умумии [[анъана]]ҳо, [[аҷдод]], [[забон]], [[таърих]], [[ҷомеъа]], [[фарҳанг]], [[миллат]], [[дин]] ё муносибати иҷтимоӣ дар минтақаи зисти онҳо бошанд. Таърифи умуман қабулшудаи он чизе, ки гурӯҳи этникиро ташкил медиҳад, вуҷуд надорад ва одамон қобилияти тағйир додани мансубият бо гурӯҳҳои иҷтимоиро нисбатан ба осонӣ таҳаввул додаанд, аз ҷумла тарк кардани гурӯҳҳое, ки қаблан иттифоқҳои қавӣ доштанд, агар ин кор ҳамчун таъмини бартариятҳои шахсӣ ҳисобида шавад. Қавмият аз мафҳуми [[нажод]], ки бар асоси хусусиятҳои ҷисмонӣ асос ёфтааст, ҷудо аст, гарчанде ки ҳарду аз ҷиҳати иҷтимоӣ сохта шудаанд . Муайян кардани мансубияти этникӣ ба аҳолии муайян мураккаб аст, зеро ҳатто дар дохили номҳои умумии этникӣ метавонад доираи гуногуни зергурӯҳҳо мавҷуд бошад ва таркиби ин гурӯҳҳои этникӣ метавонад бо мурури замон ҳам дар сатҳи коллективӣ ва ҳам дар сатҳи инфиродӣ тағйир ёбад. Гурӯҳҳои этникӣ метавонанд дар ҳувияти иҷтимоӣ ва ҳамбастагии воҳидҳои этникӣ-сиёсӣ нақши муҳим бозанд. Ҳувияти этникӣ бо пайдоиши давлати миллӣ ҳамчун шакли бартаридоштаи созмони сиёсӣ дар асрҳои 19 ва 20 зич алоқаманд аст. === [[Ҳукумат]] ва [[сиёсат]] === [[Акс:United Nations Headquarters in New York City, view from Roosevelt Island.jpg|thumb|right|alt=refer to caption |Қароргоҳи [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар шаҳри Ню-Йорк, ки яке аз бузургтарин созмонҳои сиёсии ҷаҳонро дар бар мегирад]] Ҳукуматҳо [[қонун]]ҳо ва [[сиёсат|сиёсатҳоеро]] таҳия мекунанд, ки ба одамоне, ки онҳо идора мекунанд, таъсир мерасонанд. Дар тӯли таърихи инсоният шаклҳои зиёди ҳукумат вуҷуд доштанд, ки роҳҳои гуногуни тақсимоти қудрат ва сатҳҳо ва воситаҳои гуногуни назорат бар аҳолӣ доштанд. Дар таърихи қадим, тақсимоти қудрати сиёсӣ аз рӯи мавҷудияти оби тоза, хокҳои ҳосилхез ва иқлими мӯътадили маконҳои гуногун муайян мешуд. Ҳангоме ки аҳолии деҳқон дар [[ҷамоат]]ҳои калонтар ва зичтар ҷамъ мешуданд, муоширати байни гурӯҳҳои гуногун афзоиш ёфт, ки боиси рушди минбаъдаи идоракунӣ дар дохил ва байни [[ҷамоат]]ҳо гардид. мувофиқи маълумоти [[The Economist]], 43% ҳукуматҳои миллӣ [[демократия]], 35% [[автократия]] ва 22% дорои унсурҳои ҳарду буданд. Бисёре аз кишварҳо созмонҳо ва иттифоқҳои сиёсии байналмилалиро таъсис додаанд, ки бузургтаринашон [[Созмони Милали Муттаҳид]] бо 193 [[кишвар]]и узв аст. === Тиҷорат ва иқтисод === [[Акс:Silk_Road_in_the_I_century_AD_-_en.svg|thumb|250x250px|alt=A map depicting the Silk Road and relevant trade routes |Роҳҳои тиҷорати ҳанутҳои масофаи дур дар [[Роҳи Абрешим]] (сабз) ва дигар масирҳо (сурх) тақрибан асри 1-и мелодӣ]] [[Тиҷорати озод|Тиҷорат]], яъне мубодилаи ихтиёрии мол ва хизматрасонӣ, муддати тӯлонӣ ҷанбаи ҷомеаи инсонӣ буд ва он ҳамчун хусусияте дида мешавад, ки инсонро аз дигар ҳайвонот фарқ мекунад. Ҳатто тиҷорат ҳамчун амалияе зикр шудааст, ки ба Homo sapiens нисбат ба дигар гоминидҳо бартарии калон додааст; далелҳо нишон медиҳанд, ки [[Homo sapiens]]-и ибтидоӣ аз роҳҳои тиҷоратии масофаи дур барои мубодилаи мол ва ғояҳо истифода мебурданд, ки боиси таркишҳои фарҳангӣ мешуд ва дар вақти кам будани шикор манбаъҳои иловагии [[ғизо]]ӣ фароҳам меоварданд. Чунин шабакаҳои тиҷоратӣ барои неандерталҳои ҳоло аз байн рафта вуҷуд надоштанд. Тиҷорати ибтидоӣ маводеро барои сохтани асбобҳо, ба монанди обсидиан, дар масофаҳои кӯтоҳ мубодила мекард. Баръакс, дар тӯли қадим ва давраи асримиёнагӣ, баъзе аз масирҳои бонуфузтарини масофаи дур хӯрокворӣ ва молҳои боҳашамат, ба монанди тиҷорати ҳанут, интиқол медоданд. Иқтисодиёти инсонии ибтидоӣ эҳтимолан бештар ба тӯҳфа додан асос ёфта буд, на ба низоми мубодилаи молҳо. [[Асъор]]и аввал аз молҳо иборат буд; қадимтаринаш шакли [[чорво]] ва маъмултаринаш садафҳои каури буд. Аз он вақт инҷониб, [[асъор]] ба тангаҳои баровардашудаи давлатӣ, [[асъор]]и коғазӣ ва электронӣ табдил ёфт. Омӯзиши инсонии иқтисодиёт як илми иҷтимоӣ аст, ки ба тақсимоти захираҳои нодир дар байни одамони гуногун аз ҷониби ҷомеъаҳо менигарад. Дар тақсимоти сарват байни одамон нобаробариҳои бузурге вуҷуд доранд; то соли [[соли 2018]] дар [[Чин]], [[Аврупо]] ва [[Иёлоти Муттаҳида]], даҳяки сарватмандтарин одамон беш аз ҳафт даҳяки сарвати умумии ин минтақаҳоро дар ихтиёр доранд. === [[Низоъ]] === [[Акс:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|thumb|alt=refer to caption |Ақибнишинии Наполеон пас аз ҳуҷуми номуваффақи ӯ ба Русия дар соли 1812 (расми равғанӣ аз ҷониби Адольф Нортен, 1851)]] Омодагии одамон барои куштани оммавии дигар аъзоёни навъи худ тавассути низоъҳои муташаккил (яъне [[ҷанг]]) муддати тӯлонӣ мавзӯи баҳсҳо буд. Як мактаби [[ақида]] ин аст, ки [[ҷанг]] ҳамчун воситаи аз байн бурдани рақибон таҳаввул ёфтааст ва зӯроварӣ як хислати фитрии [[инсон]] аст. [[Одам]]он нисбат ба дигар [[одам]]он бо суръати қобили муқоиса бо дигар приматҳо зӯроварӣ мекунанд (гарчанде ки одамон калонсолонро бо суръати нисбатан баланд мекушанд ва сатҳи куштори кӯдаконро нисбатан паст доранд). Як мактаби дигари [[ақида]] нишон медиҳад, ки [[ҷанг]] як падидаи нисбатан нав аст ва аз сабаби тағйирёбии шароити иҷтимоӣ пайдо шудааст. Гарчанде ки ҳанӯз муқаррар нашудаанд, далелҳои мавҷуда нишон медиҳанд, ки рафтори ҷангӣ танҳо тақрибан 10,000 сол пеш ва дар бисёр минтақаҳо ҳатто ба наздикӣ маъмул гаштааст. Таҳлили филогенетикӣ пешгӯӣ мекунад, ки 2% марги [[одам]]он аз сабаби куштор ба амал меояд, ки тақрибан ба сатҳи куштор дар ҷомеъаҳои гурӯҳӣ баробар аст. Аммо, сатҳи [[зӯроварӣ]] мувофиқи меъёрҳои иҷтимоӣ хеле фарқ мекунад ва сатҳи куштор дар ҷомеъаҳое, ки системаҳои ҳуқуқӣ ва муносибати қавии [[фарҳанг]]ӣ нисбат ба [[зӯроварӣ]] доранд, тақрибан 0.01% -ро ташкил медиҳад. {{хурд}} {{ПБ}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Мақолаи тарҷумашуда|ru|Oбщество}} {{ТарҷумаКунед|en|Society}} [[Гурӯҳ:Ҷамъият]] [[Гурӯҳ:Одам]] [[Гурӯҳ:Ҷомеашиносӣ]] nrm9mtu78224qxxc8hc7bloo073x6zo 0 333040 1483400 1483169 2026-08-14T08:22:32Z VASHGIRD 8035 1483400 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Муслиҳиддин Шарофидинзод |номи аслӣ = Шарофидинзод Муслиҳиддин Шарофидин |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 23.08.1980 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Варзоб|}}, [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт= |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маҳалли даргузашт= |фазои илмӣ = [[мусиқӣ]], [[педагогика]] |ҷойҳои кор = МДТ «Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода» |дараҷаи илмӣ = [[Доктори фалсафа (PhD)|доктори фалсафа (PhD)]] |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = {{Медали «Хизмати шоиста»}}<br>Нишони «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Шарофидинзод Муслиҳиддин Шарофидин''' ([[23 август|23 августи]] [[1980]], [[ноҳияи Варзоб]], [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]) — олим ва [[омӯзгор|омӯзгори]] тоҷик, [[доктори фалсафа (PhD)|доктори фалсафа]] (2026)<ref>{{Cite web|url=https://vak.tj/hac_new/index.php/navgoni/ehlonho-oid-ba-imoya/2231-imoyai-sharofidinzod-musli-iddin-sharofidin|title=Ҳимояи Шарофидинзод Муслиҳиддин Шарофидин}}</ref>. == Зиндагинома == Муслиҳиддин Шарофидинзод 23 августи соли 1980 дар ноҳияи Варзоби Ҷумҳурии Тоҷикистон таваллуд шудааст. Солҳои 1997–2002 факултети мусиқӣ-омӯзгории [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода]]ро бо ихтисоси «Мусиқӣ бо ихтисоси иловагии педагогика» (муаллими мусиқӣ ва суруд, методисти корҳои тарбиявӣ) хатм кардааст. Солҳои 2016–2017 таҳсилро дар зинаи магистратураи ҳамин донишкада аз рӯи ихтисоси «Санъати мусиқӣ» хатм намуда, дараҷаи магистрро гирифтааст. == Корнома ва фаъолияти илмӣ == Муслиҳиддин Шарофидинзод фаъолияти меҳнатӣ ва омӯзгории худро дар рушди илму маориф ва фарҳанги кишвар равона кардааст. Собиқаи кории омӯзгории ӯ беш аз 24 сол ва собиқаи кори илмиаш 10 сол мебошад. Айни ҳол декани факултети мусиқӣ-омӯзгории Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон аст. == Таълифот == Мавсуф муаллифи зиёда аз 25 мақола ва интишороти илмӣ (аз ҷумла 6 мақола дар хориҷи кишвар) буда, дар тайёр кардани кадрҳои соҳаи мусиқӣ саҳми арзанда дорад. == Мукофот ва ҷоизаҳо == * Медали «Хидмати шоиста» ([[2023]]) * [[Аълочии фарҳанги Тоҷикистон]] ([[2018]]) == Эзоҳ == * [https://dfst.tj/ Сомонаи расмии МДТ ДДФСТ ба номи Мирзо Турсунзода] {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 23 август]] [[Гурӯҳ:шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Зодагони ноҳияи Варзоб]] [[Гурӯҳ:Фалсафашиносони Тоҷикистон]] r1ohmf0sue19o4a89s6kvwfn6gsyswv 1483401 1483400 2026-08-14T08:23:14Z VASHGIRD 8035 1483401 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Муслиҳиддин Шарофидинзод |номи аслӣ = Шарофидинзод Муслиҳиддин Шарофидин |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 23.08.1980 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Варзоб|}}, [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт= |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маҳалли даргузашт= |фазои илмӣ = [[мусиқӣ]], [[педагогика]] |ҷойҳои кор = МДТ «Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода» |дараҷаи илмӣ = [[Доктори фалсафа (PhD)|доктори фалсафа (PhD)]] |унвонҳои илмӣ = |алма-матер = [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода]] |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = Медали «Хидмати шоиста» <br>Нишони «Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон» |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Шарофидинзод Муслиҳиддин Шарофидин''' ([[23 август]]и [[1980]], [[ноҳияи Варзоб]], [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]]) — олим ва [[омӯзгор]]и тоҷик, [[доктори фалсафа (PhD)|доктори фалсафа]] (2026)<ref>{{Cite web|url=https://vak.tj/hac_new/index.php/navgoni/ehlonho-oid-ba-imoya/2231-imoyai-sharofidinzod-musli-iddin-sharofidin|title=Ҳимояи Шарофидинзод Муслиҳиддин Шарофидин}}</ref>. == Зиндагинома == Муслиҳиддин Шарофидинзод 23 августи соли 1980 дар ноҳияи Варзоби Ҷумҳурии Тоҷикистон таваллуд шудааст. Солҳои 1997—2002 факултети мусиқӣ-омӯзгории [[Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи Мирзо Турсунзода]]ро бо ихтисоси «Мусиқӣ бо ихтисоси иловагии педагогика» (муаллими мусиқӣ ва суруд, методисти корҳои тарбиявӣ) хатм кардааст. Солҳои 2016—2017 таҳсилро дар зинаи магистратураи ҳамин донишкада аз рӯи ихтисоси «Санъати мусиқӣ» хатм намуда, дараҷаи магистрро гирифтааст. == Корнома ва фаъолияти илмӣ == Муслиҳиддин Шарофидинзод фаъолияти меҳнатӣ ва омӯзгории худро дар рушди илму маориф ва фарҳанги кишвар равона кардааст. Собиқаи кории омӯзгории ӯ беш аз 24 сол ва собиқаи кори илмиаш 10 сол мебошад. Айни ҳол декани факултети мусиқӣ-омӯзгории Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон аст. == Таълифот == Мавсуф муаллифи зиёда аз 25 мақола ва интишороти илмӣ (аз ҷумла 6 мақола дар хориҷи кишвар) буда, дар тайёр кардани кадрҳои соҳаи мусиқӣ саҳми арзанда дорад. == Мукофот ва ҷоизаҳо == * Медали «Хидмати шоиста» ([[2023]]) * [[Аълочии фарҳанги Тоҷикистон]] ([[2018]]) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Фалсафашиносони Тоҷикистон]] 22mz7u031ckh6w4fhwtceylsy5zfbog 0 333041 1483232 1483168 2026-08-13T14:00:16Z EmausBot 3642 Ислоҳи масири дукарата ба [[Муслиҳиддин Шарофиддинзод]] 1483232 wikitext text/x-wiki #равона [[Муслиҳиддин Шарофиддинзод]] 2wyfd53bi57ssui6iiice0mkcgv66bv 0 333046 1483231 1483218 2026-08-13T13:16:35Z Шухрат Саъдиев 5132 илова 1483231 wikitext text/x-wiki [[Акс:Modern Center of Dushanbe, Tajikistan (43804970971).jpg|thumb|150 px |Муҷассамаи Исмоили Сомонӣ]] '''Муҷассамаи Исмоили Сомонӣ''' — дар қисми марказии шаҳри [[Хуҷанд]], дар соҳили рости [[дарёи Сир]] дар ҷое, ки ҳайкали [[В. И. Ленин]] дар давраи [[ИҶШС|шӯравӣ]] қомат афрохта буд, муҷассамаи Исмоили Сомонӣ гузошта шудааст. [[6 август|6 августи]] [[соли 2011]] — дар шаҳри [[Хуҷанд]] бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба муносибати таҷлили таъсиси аввалин давлати тоҷикон — [[давлати Сомониён]] — муҷассамаи [[Исмоили Сомонӣ]] ифтитоҳ гардид. Баландии худи муҷассама 13 метр ва бо таҳкурсиаш 27 метрро ташкил медиҳад. Дар атрофи он фаввораҳо, [[гулгашт]] ва дигар иншооти шаҳрӣ бунёд гардиданд. <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/safari-korii-e-ra-1203-mon-ba-no-1203-iyai-1206-abbor-rasulov-va-sha-1203-ri-hu-1207-and/ |title=Сафари кории Э. Раҳмон ба ноҳияи Ҷаббор Расулов ва шаҳри Хуҷанд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-08 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2011/08/suhanronii-e-ra-1203-mon-dar-marosimi-iftito-1203-i-mu-1207-assamai-ismoili-somon-1251-dar-sha-1203-ri-hu-1207-and/ |title=Суханронии Э. Раҳмон дар маросими ифтитоҳи муҷассамаи Исмоили Сомонӣ дар шаҳри Хуҷанд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2011-08-08 |language=tg |access-date=2026-08-13 }}</ref> == Нигаред низ == * [[Муҷассамаи Исмоили Сомонӣ]] {{хурд}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Хуҷанд]] [[Гурӯҳ:Ҷозибаҳои гардишгарии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ёдгориҳои Тоҷикистон]] 4u5r8nabw9nxp0lcjbtq8eoqtktss1c 14 333047 1483225 2026-08-13T12:58:36Z Yoonoos.tj 27005 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483225 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 333048 1483226 2026-08-13T13:00:51Z Yoonoos.tj 27005 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483226 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 333049 1483227 2026-08-13T13:04:02Z Yoonoos.tj 27005 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483227 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 333050 1483228 2026-08-13T13:04:45Z Yoonoos.tj 27005 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1483228 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 333051 1483395 2026-08-14T06:17:02Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Шаблон:Ҳазорсола]] to [[Шаблон:Ҳазора]] 1483395 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:Ҳазора]] tn80p5vdnutwmb3ynuy54exstlfvk2r 10 333052 1483397 2026-08-14T06:17:02Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Шаблон:Ҳазорсола/doc]] to [[Шаблон:Ҳазора/doc]] 1483397 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:Ҳазора/doc]] 4omhfbkuoxxs3a7wobf9mn0m8v1zhlf