Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 1030 1484874 1458364 2026-08-26T07:51:59Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Нақлиёт */ илова 1484874 wikitext text/x-wiki {{Равонакунӣ|Тоҷикистон|Тоҷикистон (мазмунҳо)}} {{Давлат |Мақом = |Номи тоҷикӣ = Ҷумҳурии Тоҷикистон |Номи аслӣ = {{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}} {{lang-ru|Республика Таджикистан}} |Номи одӣ = Тоҷикистон |Парчам = Flag of Tajikistan.svg |Нишон = Coat of arms of Tajikistan.svg |Ба ҷои нишон = |Шиор = |Тарҷумаи шиор = |Номи суруди миллӣ = Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон |Аудио = Tajikistan anthem.ogg | sovereignty_type = [[Таърихи Тоҷикистон|Таъсис]]<small> | Марҳала1 = [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] | Сана1 = 14 октябри соли 1924 | Марҳала2 = [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] | Сана2 = 5 декабри соли 1929 | Марҳала3 = Эъломи истиқлол аз [[ИҶШС]] | Сана3 = 9 сентябри соли 1991 | Марҳала4 = [[Эъломияи Алма-Ато (1991)|Пайвастшавӣ ба ИДМ]] | Сана4 = 21 декабри соли 1991 | Марҳала5 = Қабулшавӣ ба [[Созмони Милали Муттаҳид]] | Сана5 = 2 марти соли 1992 | Марҳала6 = Қабули [[Конститутсияи Тоҷикистон|Конститутсияи]] кунунӣ | Сана6 = 6 ноябри 1994 |Шакли ҳукумат = [[ҷумҳурии президентӣ]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=40|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Дини давлатӣ = [[давлати дунявӣ]]<ref>{{cite web|url = http://www.president.tj/taxonomy/term/5/111|title = Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate = 2018-02-14}} <blockquote> Моддаи 1 Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад.</blockquote></ref> |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =46 |lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg =71 |lon_min =17 |lon_sec =0 |region = TJ |CoordScale = 6000000 |Дар харита = Tajikistan (orthographic projection).svg |зернавис ба харита = |Дар харита2 = |Забон = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] (давлатӣ)<br> [[Забони русӣ|русӣ]] <small>(забони муоширати байни миллатҳо)</small> |Таъсис = |Санаи истиқлол = [[9 сентябр]]и [[1991]] |Истиқлол аз = [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] |Пойтахт = [[Душанбе]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Душанбе]], [[Хуҷанд]], [[Бохтар]], [[Кӯлоб]], [[Истаравшан]] |Вазифаи роҳбар 1 = [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|Президент]] |Роҳбар 1 = [[Эмомалӣ Раҳмон]] |Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон|Сарвазир]] |Роҳбар 2 = [[Қоҳир Расулзода]] |Вазифаи роҳбар 3 = [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Раиси Маҷлиси Олӣ]] |Роҳбар 3 = [[Рустами Эмомалӣ]] |Ҷой аз рӯи масоҳат = 93 |Масоҳат = {{nts|141.400}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Фоизи об = 0,3 |Этнохороним = Тоҷикистонӣ, Тоҷикистониҳо |Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 92 |Аҳолӣ = {{афзоиш}}{{nts|10,000,000}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Соли баҳодиҳӣ = [[2022]] |Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = {{nts|7417400}} |Соли барӯйхатгирӣ = 2010 |Зичии аҳолӣ = |Ҷой аз рӯи зичӣ = |ММД (БҚХ) = 27,802 млрд<ref>{{cite web|url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=11&sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=923&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title = Tajikistan|publisher = International Monetary Fund website}}</ref> |Соли ҳисоби ММД (БҚХ) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) = 128 |ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = 3,146 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = |ММД (номинал) = 7,342 млрд |Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 147 |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 819 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = |ШРИ = {{афзоиш}}0,627<ref>http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf</ref> |Соли ҳисоби ШРИ = 2018 |Ҷой аз рӯи ШРИ = 129 |Сатҳи ШРИ = <span style="color:#fc0;">миёна</span> |Воҳиди пул = [[сомонӣ]] ([[ISO 4217|TJS, рамз 972]]) |Домен = [[.tj]] |ISO = TJ |Пешшумораи телефон = 992 |Минтақаи замонӣ = [[UTC+5]] |Тавзеҳот = }} '''Тоҷикистон''' ({{lang-fa|تاجیکستان}}), номи расмӣ — '''Ҷумҳурии Тоҷикистон''' ({{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}}) — кишварест дар [[Осиёи Марказӣ]], дар доманаҳои Помир ҷойгир буда, ба баҳр роҳи баромад надорад. Аз назари масоҳат хурдтарин давлат дар [[Осиёи Миёна]] аст. Аз ғарб ва шимоли ғарб бо [[Ӯзбекистон|Узбакистон]], аз шимол бо [[Қирғизистон]], аз шарқ бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва аз ҷануб бо [[Афғонистон]] ҳамсарҳад аст. [[Пойтахт]]аш шаҳри [[Душанбе]] аст. Тоҷикистон кишвари кӯҳсор ва пурбориш аст ва манобеи фаровони зеризаминиву об дорад. Паҳноварӣ — 141 400 км² (93-ум дар ҷаҳон)<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependencies_by_area List of sovereign states and dependencies by area]</ref>, шумораи аҳолӣ — 9,537,645 нафар (2020), аз он ҷумла дар шаҳрҳо 2,606,273 нафар ва деҳот 6 931 372 нафар аҳолӣ зиндагӣ доштанд<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref>. == Ном == Номи Тоҷикистон ({{lang-fa|تاجیکستان}} — «кишвари тоҷикон») аз худи номи ''[[тоҷикон]]'' ва пасванди ''-истон'' гирифта шудааст. Номи мазкур соли 1924 дар натиҷаи марзбандиҳои миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна<ref>{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/080/539.htm|title=Национальногосударственное размежевание советских республик Средней Азии|website=www.booksite.ru|publisher=[[Большая советская энциклопедия]]|accessdate=2024-02-28}}</ref> ва таъсиси [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] дар ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон|ҶШС Узбакистон]] (солҳои 1929—1991 — ҶШС Тоҷикистон) пайдо шудааст. == Таърих == {{асосӣ|Таърихи Тоҷикистон}} [[Акс:The_Sogdian_An_Jia_(contoured).jpg|рост|мини|Тоҷири [[Суғдиён|суғдӣ]], 579 мелодӣ.]] [[Акс:Saka_warrior_Termez_Achaeological_Museum.jpg|рост|мини|Сари ҷанговари сакоӣ, қарни 1.<ref>{{статья|заглавие=Nomad Migration in Central Asia (in After Alexander: Central Asia before Islam)|издание={{Нп3|Proceedings of the British Academy}}|том=133|страницы=87—98|ссылка=https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia|язык=en|тип=journal|автор=Abdullaev, Kazim|год=2007|archivedate=2020-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200502084308/https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia}}</ref>]] Таъриху фарҳанги Тоҷикистон бо [[Афғонистон]]у [[Эрон]] яксону монанд аст. Кӯҳантарин номе, ки ниёгони мардуми эронитабор, яъне [[Ориёӣ|ориёиҳо]], бар сарзамини худ ниҳода буданд, '''''Airyānǝm Vaējah''''' буда, ки аз он дар [[Авесто]] ёд шудааст. Ҷойгоҳи ин сарзамин ҳануз дуруст ошкор нашудааст. Дертар сарзамини [[Ориёӣ]] ба 16 подшоҳӣ ҷудо гардид, ки аз онҳо дар [[Авесто]] бо номи '''''Airyānǝm Dahyunam''''' ёд шудааст. Ҳамин ном дертар '''''Airyānǝm Xšaθram''''', '''''Aryānšaθr''''' ва '''''Ērānšahr''''' гашт ва [[Эрон]] шуд. Яке аз он 16 '''''dahyu''''' ё [[деҳа]] (дар [[Авесто]] ба маънии сарзамин ва подшоҳист) [[Суғд]] ва дигаре [[Бохтар]] ё [[Балх]] буд, ки бахше аз сарзамини кунунии Тоҷикистонро дарбар мегиранд. Суғду [[Бохтар]] ([[Балх]]) дар замони ҳукуматдории [[Давлати Ҳахоманишиҳо|Ҳахоманишиҳо]] (558—330 то милод) — яке аз '''''хšaθra''''' ё шаҳрҳои (кишварҳои) [[Ориёно]] шудаанд. Ба кишвари [[Ориёно]] — [[Давлати Пешдодиён]]у [[Давлати Каёниён]] ва [[Тӯрон]] — Давлати Афросиёб, [[Подшоҳии Бохтари қадим]], [[Давлати Суғди қадим]], [[Давлати Хоразми Бузург]], Порсу [[Давлати Мод]] ва [[Хуросон]] дохил буданд. Дар он замон сарзамини миёни [[Дарёи Аму|Омударё]] ва [[Сирдарё]]ро, ки як [[шаҳр]] (дар порсии бостон ба маънии подшоҳист) ба шумор мерафт, '''''Парадрая''''' низ мехонданд, ки маънояш [[Вароруд (Варазруд)|Вар аз руд]] аст. Дар «[[Шоҳнома]]» — и А. [[Фирдавсӣ]] ин сарзамин [[Тӯрон]] хонда шудааст. Дар бораи шаҳрдории ниёгони халқи тоҷик бозёфти шаҳркадаи [[Саразм]] (аз калимаи тоҷикии «сарзамин») шаҳодат медиҳад, ки ҳазорсолаҳои IV—II то милод рушду нумуъ дошт. Шаҳркадаи [[Саразм]] аввалин мероси таърихии Тоҷикистон аст, ки соли [[2010]] ба [[Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] дохил шудааст. Пас аз лашкаркашии [[Искандари Мақдунӣ]] ин сарзамин бахше аз подшоҳии [[Искандар]] (330—323 то милод) ва [[Селевкиён]] (312—150 то милод), подшоҳии [[Давлати Юнонии Балх|Юнону Бохтар]] (250—125 то милод), шоҳаншоҳии [[Ашкониён]] (250 то милод — 224 милодӣ), шоҳаншоҳии [[Кушониён]] (садаҳои I то милод- IV милоди), [[Давлати Сосониён]] (224—651), шоҳаншоҳии Ҳайтолиён (садаҳои IV—VI) ва шоҳаншоҳии Ҳоконии турк (551—741) шуд. Дар замони [[Давлати Сосониён|Сосониён]] ([[224]]—[[651]]) ин сарзамин дар маводҳои таърихӣ [[Вароруд (Варазруд)]] ва [[Хуросон]] хонда мешуд ва чанд подшоҳии ҷудогона дошт. Дар нахустин садаҳои исломӣ, дар солҳои [[705]]—[[715]], ки сулолаи Умавиён бар [[Хилофати Араб]] фармон меронданд, арабҳо бар [[Давлати Сосониён|Сосониён]] тохтанд ва онро гирифтанду мардумашро мусулмон карданд. Аз он пас ин макон ном ба арабӣ баргардон шуд ва [[Мовароуннаҳр]] хонда шуд ва бахше аз вилояти [[Хуросон]] гашт. Пас аз густариши Ислом дар [[Эрон]]у [[Тӯрон]], вилояти [[Хуросон]], аз ҷумла [[Мовароуннаҳр]] (Вароруд, Варазруд), зиндакунандаи фарҳанги эронӣ ва офаринандаи забони порсӣ-дарӣ буд, ки ҷонишини забони паҳлавӣ, суғдӣ, тахорӣ, хутану сакоӣ шуд. Нахустин шоирони порсигӯй аз ин сарзамин бархостанд, ба вижа [[Рӯдакӣ]], ки падари шеъри порсӣ (форсӣ) шинохта шудааст. Дар нахустин садаҳои исломӣ, [[Хуросон]] ва [[Мовароуннаҳр]] гаҳвораи фарҳангу дониши исломӣ буданд ва бузургоне чун [[Имоми Аъзам]], [[Имом ал-Бухорӣ]], [[Закариёи Розӣ]], [[Ибни Сино]] ва нафарони дигар дар худ парвариданд. === Сомониён (819—999) === {{main|Давлати Сомониён|Сомониён}}Сомониён ({{lang-fa|سامانیان}}), дудмоне аз амирон ва ҳукмронони тоҷики суннимазҳаб, ки ҳудуди ду қарн солҳои 819—999 бар бахшҳои бузурге аз [[Мовароуннаҳр]] бо таъйид ва муҳри [[хулафои Аббосӣ]] ҳукумат карданд. [[Акс:MansurISamanidPaintingHistoryofIran.jpg|мини|Амири [[Давлати Сомониён]] [[Мансури I ибни Нӯҳ|Мансури I]] (961—976)]] === Ғуриён (879—1215) === {{main|Султанати Ғуриён|Ғуриён}}[[Ғуриён]] ({{Lang-fa|{{Nastaliq|سلسله غوریان}}}}), дудмоне аз салотини тоҷики суннимазҳаб, ки солҳои [[1150]]—[[1215]] дар Хуросон ҳукумат доштанд. === Куртҳои Ҳирот (1244—1381) === {{main|Оли Курт}} Куртҳо, ё Оли Курт ({{lang-ar|آل کرت}}), силсилае аз амирони тоҷик, ки аз солҳои [[1244]]—[[1381]] дар Хуросон истиқлол доштаанд. === Дудмонҳои турку муғул === Пас аз [[Хонадони Сомониён|сулолаи Сомониён]] ([[819]]—[[999]]) бар ин сарзамин султону хонҳои турку муғултабор аз силсилаҳои хонадони Ғазнавиён ([[998]]—[[1187]]), Қарохониён ([[1005]]—[[1141]]), Қарохитоиён ([[1141]]—[[1212]]), Салҷуқиён ([[1037]]—[[1194]]), Хоразмшоҳиён ([[1077]]—[[1231]]), Чингизиён ([[1220]]—[[1370]]), Темуриён ([[1370]]—[[1501]]), Шайбониён ([[1501]]—[[1599]]), Аштархониён ([[1599]]—[[1753]]) ва [[Манғития|Манғитиён]] ([[1753]]—[[1920]]) фармон рондаанд (Нигаред: [[Халқи тоҷик дар ҳайати давлатҳои сулолаҳои турку муғулнажод]]). [[Акс:Thomas_Edward_Gordon_Lake_Victoria,_Great_Pamir,_May_2nd,_1874.png|мини|Тасвири асри 19, ки кӯли [[Зоркӯл]] ва як сокини маҳаллии [[Тоҷикон|тоҷикро]] тасвир кардааст]] Дар солҳои [[1864]]—[[1895]] ин сарзаминро, ки дар дасти [[Манғития|амирони манғитияи Бухоро]] ва хони Хӯканд буд, русҳо гирифтанд ва бахше аз сарзамини мустамликадории Империяи [[Русия]] карданд. Дар солҳои [[1917]]—[[1921]] дар ин кишвар муборизаи хунин барои пойдор намудани тартиботи шӯравии коммунистӣ шуда гузашт, ки боиси хиҷрати қисми ахолӣ аз Ватан гардид. Пас аз шикасти [[амир]]и [[Бухоро]] аз шӯришчиёни инқилобӣ дар [[2 сентябр]]и соли [[1920]], дар сарзамини ин аморат [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] бунёд ёфт. === Тоҷикистони Шӯравӣ === {{main|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон}} Соли [[1924]] дар натиҷаи гузаронидани тақсимоти миллии худудӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ, ин кишварро ба чанд ҷумҳурӣ ҷудо карданд ва дар бахшҳои шарқии он [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар таркиби [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон]] сохта шуд. Зодгоҳи тамаддуну фарҳанг ва офаринандагони забони форсӣ-тоҷикӣ дар натиҷаи ин амали сунъӣ парешон гардиданд. Танҳо, соли [[1929]] [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] аз Ӯзбекистон ҷудо шуд ва [[Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] ном гирифт. Дар [[ҶШС Тоҷикистон]] идеологияи коммунистӣ ҳукумрон гардида, дини ислом ба зери таъқиб қарор гирифта буд, Қисми мардуми кишвар тартибу низоми шуравиро рад намуда бо Ҳукумати шуравӣ ҷангиданд (ҷанги шаҳрвандии соли 1921—1924). Аммо ба максади хеш нарасида Ватанашонро тарк намуданд. Дар солҳои 30-40 асри XX асосҳои нави истеҳсолоти саноатӣ дар ҶШС Тоҷикистон гузошта шуданд. Дар деҳот коллективонии хоҷагидории деҳқонӣ анҷом ёфта, боиси аз байн рафтани деҳқонони соҳибмулк гардид. Инқилоби маданӣ ба ҳаёти тоҷикон мактабҳои навъи шуравӣ (мактаби маҳви бесаводии калонсолон, кӯдакистон, мактаби миёнаи наврасон, мактаб-интернат, омузишгоҳи касбӣ, мактаби олӣ) муассисаҳои илмиву фарҳангӣ (театр, китобхона, клуб, чойхонаи сурх-қироатхона, осорхона, боғи истироҳат, кинотеатр, варзишгоҳ)-ро ворид намуд. Тоҷикистон комилан ба муҷтамаи ягонаи умумииттифоқии хоҷагии халқ ҳамроҳ гардида, пурра тобеи Марказ (Иттиҳоди Шӯравӣ) гардид. Солҳои 50-80 асри XX баъд аз ба сари давлат таъйин гардидани сарварони таҳҷойӣ ба монанди [[Бобоҷон Ғафуров]], [[Турсун Ӯлҷабоев]], [[Ҷаббор Расулов]] ва [[Қаҳҳор Махкамов]] иқтисодиёти Тоҷикистон рушд меёфт. Тоҷикистон ба мамлакати хоҷагидориаш индустриалӣ — аграрӣ табдил ёфт, фарҳангу санъати миллӣ эҳё гардид. Сатҳи зиндагии мардум баҳтар мегардид. Вале, бо вуҷуди он, Тоҷикистон нисбат ба дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҷиҳати таъмини манзили истиқомат, музди миёнаи маош, муассисаҳои илмӣ, маориф, фарҳанг, шумораи бекорон ва диг. дар ҷойи охирон қарор дошт. Иқтисодиёти Тоҷикистон асосан барои таъмини корхонаҳои марказии Иттиҳоди Шӯравӣ бо ашёи хом (неруи барқ, пахта, канданиҳои фоиданок, уран ва диг.) нигаронида шуда буд. Дар давраи мавҷудияти [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] (солҳои 1924—1991) халки тоҷик аз нав тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикиро дар каламрави хеш эҳё намуд. Сутуни ояндаи давлатдории соҳибистиқлоли Тоҷикистон гузошта шуд. 24 августи соли 1990 иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, Эъломияи истиқлоли [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ (ИҶШС) қабул намуд. Пас аз «табадуллот»-и (ГКЧП) коммунистони тундрав 19-21 августи соли 1991 дар Москва, ки бемуваффақият анҷом ёфт, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати 12) [[9 сентябр]]и соли [[1991]] Изҳорот «Дар бораи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро эълон дошт. Дар асоси ин Изҳорот Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарори махсуси хешро «Дар бораи эълон шудани истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул намуд. === Тоҷикистони мустақил === Ҳарчанд эълони истиқлол ҳамаи азҳоби сиёсиро қонеъ гардонида буд, вай натавонист пеши роҳи муқовимати сиёсӣ ва маҳалбозии қавмиро бигирад. Аз ҷониби азҳоби ба ҳукумат мухолифи сиёсӣ эътироф нашудани [[Қаҳҳор Махкамов]] ҳамчун Президенти ҶТ (аз 29 ноябри соли 1990), паи ҳам иваз шудани раисони Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (Қ. Аслонов, С. Кенҷаев, А. Искандаров) мақомоти кишварро водор сохтанд, ки зери фишори тазоҳуркунандагони мухолифин ва барои ба эътидол овардани вазъи сиёсӣ интихоботи умумихалқии Президенти ҶТ баргузор намоянд. Маъракаи интихобот ба зиддиятҳои нави сиёсию идеолужӣ, мазҳабию маҳалгароӣ ва қавмию инфиродӣ боис гардид. Вазъи иҷчтимоию иқтисодии ҷумҳурӣ рӯз ба рӯз бад мегардид. Пас аз ба вазифаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидани [[Раҳмон Набиев]] (58,6 % овозҳо) неруи мухолифин бо баҳонаҳои гуногун фаъолияти ҳукумати навро сарзаниш менамуданд. Соли 1992 аз моҳи март то ибтидои май тазоҳуроти пай дар пайи ҳизбу ҳаракатҳои ба ҳукумат мухолифин ва ҷонибдорони ҳукумат дар шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон, махсусан Душанбе ба фалаҷ шудани мақомоти иҷроиия ва қонунгузории марказӣ ва маҳаллӣ сабаб шуд. Таъсисёбии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба давлатдории соҳибистиқлоли халки тоҷик ва эҳёи навини тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикӣ дар каламрави хеш асос гашт. Вале низоми давлатдории тоҷикон бо амри таърих боз ба душвориҳои нав рӯбарӯ омад. Зиддиятҳои аз давраи давлати шӯравӣ мерос монда ва дахолати душманони истиқлоли миллати тамаддунофари тоҷик, халқро ба вартаи ҷанги бародаркуш, [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] гирифтор намуданд. Воқеоти май — ноябри соли 1992 пояи далатдории Тоҷикистонро заиф сохта, кишварро ба қисматҳо тақсим кард ва хавфи аз байн рафтани давлат ба миён омад. Маҳз дар чунин шароити сангин [[16 ноябр]]и [[соли 1992]] иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Хуҷанд баргузор гардид, ки дар он [[Эмомалӣ Раҳмон]] Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид. Дар иҷлосияи таърихӣ дар қатори ҳукумати тозаинтихобгардида, масоили хотима додани муқовимати сиёсӣ-низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин, ба эътидол овардани ҳаёти иҷтимоӣ-иқтисодӣ, ба Ватан баргардонидани гурезагон ва муҳоҷирони иҷборӣ мавриди муҳокима қарор гирифтанд. Вале, масъалаи асосии ҳаёти ҷамъиятӣ-сиёсии Тоҷикистон — хотима додани муқовимати сиёсӣ — низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин ҳалли мусбати хешро танҳо соли 1997 ёфт. Дар натиҷаи музокироти байни тоҷикон оид ба сулҳ ва оштии миллӣ солҳои 1994—1997 дар шаҳри Москва [[27 июн]]и [[соли 1997]] «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» ба имзо расид. Ҳукумати Тоҷикистон минбаъд ба амалӣ сохтани барномаи ислоҳоти иқтисодӣ барои солҳои 1995—2004 ва барномаҳои дигар шурӯъ намуд. Барои аз хатари гуруснагӣ эмин доштани аҳолӣ ва бо озуқа таъмин намудани бозори дохилӣ Фармонҳои Президенти ҶТ Э. Раҳмон аз [[9 октябр]]и [[соли 1995]] «Дар бораи 50 000 га замин ҷудо намудан барои хоҷагии назди ҳавлигӣ» ва [[1 декабр]]и [[соли 1997]] иловатан ҷудо намудани боз 25 000 га замин аҳамияти калон дошта буд. Дар натиҷаи ислоҳотҳои иқтисодии дар ҷумҳурӣ амалӣ гардида муносибатҳои нави иқтисоди бозорӣ, ки асоси онро моликияти хусусӣ, ҷамъиятҳои саҳомӣ, хоҷагиҳои деҳқонӣ ва инфиродӣ ташкил медиҳад, ҷорӣ шуда истодаанд. Вале иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар айни замон бе кумаки молиявии хориҷӣ лоиҳаҳои бунёдиро амалӣ карда наметавонад. Дар ибтидои асри XXI барномаҳои рушди стратегии кишвар муайян карда шудаанд. Истиқлоли озуқаворӣ, амнияти энергетикӣ ва раҳоёбӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ — ҳадафҳои стратегии сиёсати дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. Ҳамин ҳадафҳои бунёдӣ тадриҷан дар амал татбиқ шуда истодаанд. Қабули Конститутсияи ҷумҳурӣ ва интихоботҳои умумихалқии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ([[6 ноябр]]и [[1994]], [[1999]], [[2006]], [[2013]]) боз як қадами устувор дар давлатдории кишвар гардид. Тағйироту иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз ([[26 сентябр]]и [[соли 1999]], [[22 июн]]и [[соли 2003]] ва [[22 май]]и [[соли 2016]], интихоботҳои вакилон ба Маҷлиси Олии (2 палатагии) Ҷумҳурии Тоҷикистон чорабиниҳои навбатӣ дар такмили сохтори сиёсии ҷумҳурӣ гаштанд. [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар замони истиқлол дар доираи [[Созмони Милали Муттаҳид]] (СММ — ООН), [[Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо]] (САҲА — ОБСЕ), [[Созмони ҳамкории Шанхай]] (СҲШ — ШОС) ва дигар созмонҳои байналмилалӣ ҳамкорӣ намуда истодааст. Ҳамкории Тоҷикистон бо давлатҳои ИДМ ва мамлакатҳои дигари ҷаҳон пайваста рушд меёбад.<ref>Кофронси илмӣ — назариявӣ, базшида ба 20 солагии Истиқлоли миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон. — Душанбе, 2011, с.29 — 30, 66 — 70, 71 — 75</ref> == Ҷуғрофиёи табиъӣ == {{асосӣ|Ҷуғрофиёи Тоҷикистон}} [[Акс:Tajik mountains edit.jpg|thumb|Кӯҳсори Тоҷикистон]] Тоҷикистон дар қисми ҷанубии Осиёи Мар­ка­зӣ ҷой гирифта, нуқтаҳои канории Тоҷикистон дар шимол силсилакӯҳи Қу­рама, дар ҷануб водии дарёи Панҷ, дар ғарб силсила­кӯҳи Са­ри­­кӯл мебошанд. Тоҷикистон дар маркази қитъаи Осиё, дар минтақаи иқлимаш муътадили дур аз баҳру уқё­нусҳо ҷой гирифта, дар ҳамвориҳои он иқлими биё­бонӣ ҳукм­фар­мост. Дар ғарби кишвар биёбону нимбиё­бонҳои пас­тии Турон ҷойгиранд, ки тадриҷан ба талу кӯҳ­доманҳо му­бад­дал мешаванд. Дар шарқ марзи он бо до­манакӯҳҳо ва қа­тор­кӯҳҳои Осиёи Марказӣ иҳота шудааст (аз ғарб ба шарқ 680 км тӯл кашидааст). Қисми марказии он нисбатан борик (камбар) буда, қариб 100 км аст<ref name=":0">Мавқеи ҷуғрофиёӣ ва ҳудудии Тоҷикистон // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 10. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дарозии марзи Тоҷикистон дар маҷмӯъ зиёда аз 3 000 км-ро ташкил медиҳад. Тоҷикистон дар ғарб бо Ҷум­ҳурии Узбекистон (1 161 км), дар шимолу шарқ бо Ҷум­ҳу­рии Қирғизистон (870 км), дар шарқ бо Ҷумҳурии Хал­қии Чин (519 км) ва дар ҷануб бо Аф­ғо­нистон (1 356 км) ҳамсарҳад аст. Дар ҷанубу шарқ То­ҷи­кистонро аз Ҳиндустону Покистон [[Долони Вахон]] (бараш аз 15 то 6 км) ҷудо мекунад. === Сохтори заминшиносӣ === {{асосӣ|Заминшиносии Тоҷикистон}}Дар сарзамини Тоҷикистон ду плитаи азими тектоникии Замин — Авруосиё аз шимол ва Гондвана аз ҷануб ба ҳам бар­хӯрдаанд. Ин бархӯрд тӯли 200 млн соли охир идома дорад ва дар айни замон дар шакли ду низом (система)-и азими кӯҳии Осиё — Тиёншон (дар шимол) ва Помир (дар қисми ҷануби шарқӣ) ифода ёфтаанд<ref name=":03">Сохти геологӣ / А. С. Ниёзов, Х. М. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 52—58. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон аз рӯи хусусияти сохтори заминшиносӣ ба 5 ноҳияи заминшинохтӣ ноҳиябандӣ мешавад<ref name=":03" />: * Тоҷикистони Шимолӣ * Тоҷикис­тони Шимоли Шарқӣ * Тоҷикистони Марказӣ * Тоҷикистони Ҷануби Ғарбӣ * Тоҷикистони Ҷануби Шарқӣ Ноҳияҳои заминшинохтӣ бо хусусиятҳои ҷуғрофиёии маҳал алоқаманд буда, дар маҷмӯъ пайдарҳамии силсилаи сил­силакӯҳҳои ба самти арзӣ тӯлкашида ва во­ди­ҳои фарохро ифода мекунанд. Ноҳияҳо аз якдигар бо таъ­рихи заминшиносӣ, сохтор ва марҳалаҳои асосии таҳав­вулот фарқ мекунанд<ref name=":03" />. === Обҳо === {{асосӣ|Обҳои Тоҷикистон}}Тоҷикистон дорио манобеъи обии зиёдест, ки он аз ҳисоби обшавии пиряхҳо ва бориши атмосферӣ ташкил шудааст<ref>{{Cite web|url=https://www.best-country.com/ru/asia/tajikistan/water_source|title=Best-Country: Водные ресурсы Таджикистана|website=www.best-country.com|lang=ru|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон 90 % аз минтақаҳои ташаккулёбандаи маҷрои дарёҳо иборат буда, асоси захираҳои обии кишварро пиряхҳо, дарёҳо, кулҳо, обанборҳо ва обҳои зеризаминӣ ташкил медиҳанд. 947 рӯди хурду бузург, 1300 кӯл бо захираи 46,3 километри мукааб об, ки 20 километри мукааби он оби ширин мебошад, 11 обанбор бо ҳаҷми муфиди 7,5 километри мукааб об ва зиёда аз 10 ҳазор пирях манбаи асосии оби на танҳо Тоҷикистон, балки кишварҳои Осиёи Марказист<ref>{{Cite web|url=https://avkd.tj/tg/khabarho/2386-zakhirahoi-obii-jumhurii-tojikiston.html|title=Захираҳои обии Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=avkd.tj|publisher=Академияи ВКТ ҶТ|accessdate=2024-03-04}}</ref>. ==== Пиряхҳо ==== {{асосӣ|Пиряхҳои Тоҷикистон}} [[Акс:Gms_gorbunova.jpeg|мини|Пойгоҳи обуҳавошиносии [[пиряхи Федченко]]]] Дар Тоҷикистон беш аз 10 ҳазор пиряхи хурду бузург маҷуд аст<ref name=":032" />, ки масоҳаташон ба 11 146 км² баробар аст ва ин нишондиҳанда 8%-и ҳудуди кишварро дар бар мегирад, ки асосан дар Помири Шимолию Ғарбӣ ва [[Ҳисору Олой|кӯҳҳои Ҳисору Олой]] ва бештар дар баландиҳои 3000-3500 то баландиҳои 3500-5300 м ҷой гирифтаанд<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Захираи умумии ях дар пиряхҳои кишвар ба 845 км³ баробар буда, пиряхҳои хурд бо масоҳати 1 км² танҳо 20%-и шумораи умумии пиряхҳои кишварро ташкил менамоянд, вале 85%-и ҳаҷми ях дар онҳо мутамарказ гардидааст. Дар пиряхҳои Тоҷикистон 456,9 км³ об захира шуда, соле ин пиряхҳо ба дарёҳо 61,8 км³ об медиҳанд<ref name=":04">{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Тибқи маълумот, дар Тоҷикистон давоми 20 соли охир 15 пиряхи дорои дарозии аз 4 то 5 км комилан об шудааст<ref name=":032">Обҳо: Пиряхҳо / Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 79. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. === Захираҳои табиъӣ === {{асосӣ|Захираҳои табиъии Тоҷикистон}}Сарватҳои табиъии Тоҷикистон вобаста аз қонуниятҳои гео­логӣ ва таҳаввулоти геодинамикии минтақаҳои он ташаккул ёфтаанд (нигар Сохти геологӣ). Дар ҳар як аз 5 ноҳияи заминшинохтии Тоҷикистон навъҳо ва маҷмӯъаи мушаххаси сарватҳои табиъӣ ҷойгир шудаанд: дар Тоҷикистони Шимолу Шарқӣ ва То­ҷикистони Ҷанубу Ғарбӣ сарватҳои табиъии ғайримаъданӣ, ба мисли на­макҳо, ангишт, нафту газ, бентонитҳо, стронтсий ва ғайра пай­до шудаанд. Дар но­ҳи­яҳои Тоҷикистони Шимолӣ, Тоҷи­кис­тони Марказӣ ва То­ҷи­кистони Ҷанубу Шарқӣ (Помир) бештар кан­даниҳои маъ­­данӣ (оҳан, тилои маҳаллӣ, нуқра, сурма, симоб, поли­металлҳо, флюорит ва ғайра) рушд кардаанд<ref name=":05">Сарватҳои табиӣ / А. Ниёзов, Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 59—72. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дар Тоҷикистон ҳоло 28 конҳои нафту газ ба қайд гирифта шудааст. Дар ин конҳо захираи нафт 2,2 млн тонна ва газ — 3,4 миллиард метри кубиро ташкил медиҳанд. Дар айни замон дар Тоҷикистон 40 конҳои тилои фаъол ва қариб 85 конҳои ояндадори тило муайян шудаанд.<ref>[http://avesta.tj/2021/02/03/v-tadzhikistane-zaregistrirovano-28-mestorozhdenij-nefti-i-gaza/ В Таджикистане зарегистрировано 28 месторождений нефти и газа]{{Пайванди мурда|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> === Минтақаи замонӣ === {{асосӣ|Замон дар Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар минтақаи замонииии [[UTC+05:00|UTC+5]] воқеъ шудааст. Соати тобистонӣ аз соли 1991 тағйир накардааст, агарчи дар замони шӯравӣ истифода мешуд<ref>{{Cite web|url=https://www.lawmix.ru/sssr/1774|title=Постановление Кабинета Министров СССР от 04.02.1991 № 20 - Сейчас.ру|website=www.lawmix.ru|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Узбакистон, Туркманистон, Покистон, Молдив ва ҳамчунин теъдоде аз манотиқи Русия дар як минтақаи замонӣ қарор доранд. == Тақсимоти маъмурӣ == {{асосӣ|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин|Вилоятҳои Тоҷикистон|Шаҳрҳои Тоҷикистон|Феҳристи номи нави маҳалҳои аҳолинишини Тоҷикистон}} {| style="float:right; margin-left:1em" |{{Харитаи Тоҷикистон||float=right}} |} Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудии Тоҷикистон тибқи Қо­нуни Ҷум­ҳурии Тоҷи­кистон аз 19 марти соли 2013 № 958 ''«Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохти марзиву маъмурии Ҷумҳурии Тоҷи­кис­тон»'' муайян карда мешавад<ref>Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, с. 2013, № 3, мод. 177</ref>. [[Акс:Тақсимоти_маъмурии_Тоҷикистон.png|мини|250x250пкс|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон]] Воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ ва маҳал­ҳои аҳолинишини Ҷумҳурии Тоҷикистон мутобиқи қонуни мазкур инҳоянд: * [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] * [[вилоят]] ** [[шаҳр]] ** [[ноҳия]] *** [[шаҳрак]] *** [[деҳот]] (ҷамоат) **** [[деҳа]] Ноҳияҳо ба деҳотӣ ва шаҳрӣ тақсим шуда, метавонанд тобеи ҷум­ҳурӣ, вилоят ва ё шаҳр бошанд. [[Маҳалли аҳолинишин|Маҳалҳои аҳолинишини]] Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шаҳрӣ ва деҳотӣ ҷудо мешаванд. Ба маҳалҳои шаҳрӣ, шаҳрҳо ва шаҳракҳо, ба маҳалҳои деҳотӣ деҳаҳо, новобаста ба тобеияти маъмурияшон, дохил мешаванд. Шаҳрҳо метавонанд аҳаммияти ҷумҳуриявӣ ё вилоятӣ дошта бошанд. Тибқи омори 1 январи соли 2018 Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадах­шон]], вилоятҳои [[Вилояти Суғд|Суғд]] ва [[Вилояти Хатлон|Хатлон]], 58 ноҳия, аз он ҷумла 4 ноҳия дар шаҳри [[Душанбе]], 18 шаҳр, 57 шаҳрак, 370 ҷамоати деҳот<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.tj/ru|title=Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2018 Ахбороти Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=stat.tj|date=2018|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190512165954/https://stat.tj/ru|archivedate=2019-05-12}}</ref> ва 4223 деҳаро дар бар мегирад<ref>Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — С. 6. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2</ref>. {| class="standard" !№ !Ном !Шумораи<br>ноҳияҳо !Шумораи<br>шаҳрҳо !Маркази маъмурӣ !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- class="shadow" |1 |[[Душанбе]] | align="center" |4 | | | align="right" |831,4 | align="right" |0,126 | align="right" |8314,0 |- |2 |[[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |7 | align="center" |1 |[[Хоруғ]] | align="right" |223,6 | align="right" |62,9 | align="right" |3,5 |- |3 |[[Вилояти Суғд]] | align="center" |14 | align="center" |8 |[[Хуҷанд]] | align="right" |2 608,5 | align="right" |25,2 | align="right" |103,5 |- |4 |[[Вилояти Хатлон]] | align="center" |24 | align="center" |4 |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] | align="right" |3 198,5 | align="right" |24,7 | align="right" |129,5 |- |5 |[[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ]] | align="center" |13 | align="center" |4 |[[Душанбе]] | align="right" |2 069,2 | align="right" |28,5 | align="right" |72,6 |- style="background: #CCC;" | |Ҳамагӣ | align="center" |62 | align="center" |18 | | align="right" |8 931 200 | align="right" |143 100 | align="right" |86,23 |} '''Шаҳрҳои Тоҷикистон:''' {| class="toccolours" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" ! !Аҳолӣ<br>(01.01.1992),<br>ҳазор тан !Аҳолӣ<br>(01.01.2015),<br>ҳазор тан<ref name=":02">{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2015 года|deadlink=yes|accessdate=2015-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|archivedate=2015-07-02}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2016),<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|deadlink=yes|accessdate=2016-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810004846/http://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|archivedate=2017-08-10}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|deadlink=no|access-date=2019-04-25|archive-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|accessdate=2024-02-29|archivedate=2020-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2019)<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2019.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2020)<br>ҳазор тан<ref name="pop2020">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|title=Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2020|publisher=Statistics office of Tajikistan|language=ru|deadlink=yes|accessdate=2020-10-03|archive-date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2021)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2022)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- |[[Душанбе]] |584,5 |788,7 |802,7 |831,4 |846,4 |863,4 |1185,4 |1201,8 |0,203 |5914,4 |- |[[Хуҷанд]] |165,3 |172,7 |175,4 |179,9 |181,6 |183,6 |196,8 |198,7 |0,04 |4967,5 |- |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] |60 |102,9 |105,4 |109,1 |110,8 |111,8 |125,2 |126,7 |0,026 |4873,1 |- |[[Кӯлоб]] |81,3 |101,2 |102,4 |104,4 |105,5 |106,3 |104,1 |105,8 |0,035 |3022,9 |- |[[Истаравшан]] |47,6 |59,9 |61,2 |63,5 |64,6 |65,5 |63,3 |64,3 |0,018 |3572 |- |[[Турсунзода (шаҳр)|Турсунзода]] | - |52,4 |52,8 |53,1 |53,7 |55,7 |57,3 |57,8 |0,012 |4816,7 |- |[[Конибодом]] |39,9 |49,7 |50,4 |51,6 |52,2 |52,5 |54,3 |54,4 |0,015 |3626,7 |- |[[Исфара]] |35,4 |46,9 |47,8 |49,7 |50,7 |51,7 |54,1 |54,9 |0,015 |3660 |- |[[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]] |43,9 |43,4 |45,1 |47,1 |48,2 |49,2 |49,9 |50,2 |0,003 |5039 |- |[[Ваҳдат]] |46,7 |42,2 |42,4 |42,5 |42,8 |43,2 |53,5 |54,4 |0,014 |3885,7 |- |[[Панҷакент]] |29,6 |40,6 |41,2 |42,3 |42,8 |43,3 |43,3 |43,8 |0,007 |6257,1 |- |[[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]] |36,9 |32,5 |31,8 |32,1 |33,2 |34,0 |33,8 |35,0 |0,011 |3181,8 |- |[[Хоруғ]] |21,5 |28,9 |29,2 |29,9 |30,3 |30,5 |30,9 |31,1 | | |- |[[Норак]] |21,1 |28,1 |29,1 |30,4 |30,9 |31,4 |28,1 |28,8 | | |- |[[Ҳисор]] | - |26,9 |27,4 |27,9 |28,7 |29,1 |31,7 |32,1 |0,01 |3210 |- |[[Истиқлол (шаҳр)|Истиқлол]] |21,3 |15,9 |16,4 |16,9 |17,3 |17,6 |18,3 |18,7 |0,033 |566,7 |- |[[Леваканд|Левакант]] |14,6 |15,8 |16,1 |16,9 |17,3 |17,7 |17,7 |18,7 | | |- |[[Роғун]] |9,1 |15,0 |15,0 |14,9 |15,0 |14,9 |15,1 |15,2 |0,005 |3040 |} == Аҳолӣ == {{асосӣ|Аҳолии Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар миёни тамоми кишварҳои Иттиҳоди Шӯравии собиқ сареътарин рушди шумораи миллатҳои унвондорро таҷриба мекунад. Саҳми [[тоҷикон]] дар соли 1959 — 53,1 % аҳолии Тоҷикистон, дар соли 1989 аллакай 62,3 % буд. Дар соли 2002 ба 79,9 % ва дар соли 2010 ба 84,3 % афзоиш ёфт. [[Акс:Tajik family. Tajikistan.jpg|мини|Як хонаводаи тоҷик|299x299px]] Бар асоси барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2010, ҷамъияти Тоҷикистон {{шумора|7565000}} нафар, то 1 октябри 2015 — {{шумора|8486300}} нафар буд. Шумораи мардон {{шумора|3813000}} нафар ва занон {{шумора|3752000}} нафар аст. Мувофиқи ин додаҳо ба ҳар 1 ҳазор мард дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 984 нафар зан рост меояд. Бар асоси гузориши [[Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], то 1 январи соли 2018 шумораи аҳолии ҷумҳурӣ {{шумора|8931200}} тан буд<ref name=":1" />. Аҳолиии Тоҷикистон муддатҳост, ки бо суръати зиёде дар ҳоли рушд аст: дар соли 1959 дар инҷо {{шумора|1981000}} нафар, дар соли 1989 — {{шумора|5109000}} нафар ва ба фарқ аз кишварҳои аврупоии [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|ИДМ]], дар соли 1989—1999 бо вуҷуди муҳоҷирати қобили таваҷҷуҳ аҳолӣ аз ҷумҳурӣ (437 ҳазор нафар дар 11 сол) ба рушд идома дод. Омили аслии рушди ҷамъият афзоиши табиъии зиёд аст. 23 июли 2022, расман эълом шуд, ки ҷамъияти Тоҷикистон ба 10 миллион нафар расидааст<ref>{{Cite web|url=https://dushanbe.tj/articles/1010-tifli-10-millionai-to-ikiston-ba-honai-hud-omad|title=Тифли 10 миллионаи Тоҷикистон ба хонаи худ омад|website=dushanbe.tj|date=2022-07-26|publisher=Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе|accessdate=2024-02-29}}</ref>. Тақсимоти тақрибии аҳолӣ бар асоси гурӯҳи синӣ дар ибтидои соли 2018 ба шумора (ҳазор тан)<ref name=":1" />: * Аҳолии шаҳр: ** 1483,6 — зери сини кор (мардон: 772 / занон: 711,6); ** 134,3 — болои сини кор (мардон: 44,7 / занон: 89,6). * Аҳолии русто: ** 2338,6 — зери сини кор (мардон: 1213,9 / занон: 1124,7); ** 353,5 — болои сини кор (мардон: 128,5 / занон: 225). {| class="toccolours" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" |+Ҷадвали 1. Аҳолии минтақаҳои Тоҷикистон (ҳазор тан)<ref name="stat20222">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> ! !1989 !1995 !2000 !2005 !2010 !2015 !2020 !2022 |- !'''[[Душанбе]]''' | align="center" |592,2 |511,9 | align="center" |564 |630 | align="center" |711,2 | align="center" |788,7 |863,4 |1201,8 |- ![[Вилояти Суғд]] | align="center" |1554,2 |1740,8 | align="center" |1871,9 |2015,8 | align="center" |2197,9 | align="center" |2455,5 |2707,3 |2823,9 |- ![[Вилояти Хатлон]] | align="center" |1697,4 |1956 | align="center" |2145,2 |2368,4 | align="center" |2618,3 | align="center" |2971,5 |3348,3 |3530,0 |- ![[Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |160,9 |188 | align="center" |206,2 |206,8 | align="center" |204,8 | align="center" |214,3 |228,9 |230,1 |- ![[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ|Ноҳияҳои тобеъи ҷумҳурӣ]] | align="center" |1087,9 |1237,1 | align="center" |1341,2 |1497,9 | align="center" |1685,2 | align="center" |1922 |2165,9 |2101,0 |- !Ҷумҳурии Тоҷикистон | align="center" |5092,6 |5633,8 | align="center" |6128,5 |6718,9 | align="center" |7417,4 | align="center" |8352 |9313,8 |9886,8 |} Ҷараёни шаҳришавӣ (урбанизатсия), ки то соли 2000 дар сатҳи ҷумҳурӣ дар авҷ буд, мувофиқи ҷамъбасти пешакии Барӯйхатгирии аҳоли ва фонди манзили соли 2010 муътадил гашта, таносуби аҳолии шаҳру деҳот 27 дарсади аҳолии шаҳр ва 73 дарсади аҳолии деҳотро ташкил кард. == Сохтори давлатӣ == Тоҷикистон ҷумҳурии президентист<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/|title=Таджикистан - Страна ТАСС|website=ТАСС|lang=ru|accessdate=2024-03-13}}</ref>. === [[Рамзҳои давлатии Тоҷикистон|Рамзҳои давлатӣ]] === {{Асосӣ|Парчами Тоҷикистон|Нишони Тоҷикистон|Суруди миллии Тоҷикистон}}Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ рамзҳои давлатии Тоҷикистон мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-%D2%B7/|title=Қонуни ҶТ «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=[[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}}</ref>. {{Сабки нигораҳо}} <gallery mode="packed" heights="120px" class="ts-gallerystyle-gray"> Flag of Tajikistan.svg|Парчам Emblem of Tajikistan.svg|Нишон </gallery> === Асосҳои сохтори конститутсионӣ === {{Асосӣ|Низоми сиёсии Тоҷикистон|Конститутсияи Тоҷикистон|Сиёсати дохилии Тоҷикистон}}Бар пояи [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсия]], ки қонуни асосии кишвар ба шумор меравад, Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, [[Мардумсолорӣ|демократӣ]], ҳуқуқбунёд, [[Секуляризм|дунявӣ]] ва [[Давлати ягона|ягона]] буда, шакли идораи он [[Низоми риёсатӣ|президентӣ]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Модаи 1. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мегардад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 9. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумӣ қабул карда шуда 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 бо тариқи раъйпурсии умумӣ ба он тағйиру иловаҳо ворид карда шудааст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. === Президент === {{Асосӣ|Президенти Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин бубинед|Феҳристи раҳбарони Тоҷикистон}} Сарвари давлат ва ҳукумат Президенти Тоҷикистон аст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 64. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Президентро шаҳрвандони Тоҷикистон ба тарзи умумӣ, мустақим, баробар ва овоздиҳии пинҳонӣ ба муҳлати 7 сол интихоб менамоянд. Президенти Тоҷикистон шахсе шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Тоҷикистонро дошта бошад, синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад, забони давлатиро донад ва дар ҳудуди ҷумҳурӣ на камтар аз 10 соли охир истиқомат дошта бошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 65. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Охирон Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон [[11 октябр]]и [[соли 2020]] баргузор шуд. Дар натиҷа Президент [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои давраи панҷӯм баъд аз дарёфти 90,92 % овозҳо ғолиб омад<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20201014/Elon-natijaho-nihoii-intikhobot-prezidenti-Tojikiston-1032086108.html|title=(КМИР)-и Тоҷикистон натиҷаҳои ниҳоии овоздиҳӣ дар маъракаи интихоботи президенти Тоҷикистонро эълон кард|author=|website=sputnik.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-10-15}}</ref>. Рамзҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ливо ва Нишони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат мебошанд. Ливо ва Нишон рамзҳои расмии ҳокимияти президентӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. === Ҳокимияти қонунгузор === {{асосӣ|Порлумони Тоҷикистон}} Мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузор [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]] мебошад, ки аз ду Маҷлис — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси намояндагон]] иборат аст<ref name=":2">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 48. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Муҳлати ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон 5 сол аст. Ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон дар рӯзи оғози фаъолияти Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони даъвати нав қатъ мегардад. Интихоботи Маҷлиси намояндагон ба таври умумӣ, баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ сурат мегирад. Вакили Маҷлиси намояндагон шахсе интихоб ва узви Маҷлиси миллӣ шахсе интихоб ё таъйин шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дошта бошад ва синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад<ref name=":2" />. === Ҳокимияти иҷроия === {{main| Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон| Ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон}} Мақоми ҳокимияти иҷроияи давлатӣ [[Ҳукумати Тоҷикистон|Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%81%d1%82%d0%b8%d1%82%d1%83%d1%82%d1%81%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be%d2%b7-6/|title=Моддаи 1. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳукумати ҷумҳурӣ аз Сарвазир, муовини якум ва муовинони ӯ, вазирон, раисони кумитаҳои давлатӣ иборат аст<ref name=":22">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 73. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Мақомоти иҷроияи марказии ҳокимияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон инҳо мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%82-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8-%d0%bd%d0%b8%d0%b7%d0%be%d0%bc%d0%b8-%d0%bc%d0%b0%d2%9b%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%82%d0%b8-%d0%b8%d0%b4/|title=Моддаи 5. Қонуни ҶТ «Дар бораи низоми мақомоти идоракунии давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>: * [[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]; * вазоратҳо ва кумитаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти машваратию маслиҳатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. === Ҳокимияти судӣ === {{main|Низоми додгоҳии Тоҷикистон}} Ҳокимияти судӣ мустақил буда, аз номи давлат ва аз тарафи судяҳо амалӣ мегардад. Ҳокимияти судӣ ҳуқуқ, озодии инсону шаҳрванд, манфиати давлат, ташкилоту муассисаҳо, қонунияту адолатро ҳифз менамояд<ref name=":222">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 84. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Низоми ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, Суди ҳарбӣ, Суди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳия, Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои иқтисодии вилоят ва шаҳри Душанбе ташкил медиҳанд<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%81%D1%83%D0%B4%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 3. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2020-01-15|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон}}</ref>. === Ҳизбҳои сиёсӣ === {{main|Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}} Тибқи Қонуни асосӣ дар Тоҷикистон зиндагии умумӣ бар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкураӣ дар ҳоли рушд буда, «мафкураи ҳеч як ҳизб, иттиҳодияи ҷамъиятӣ, динӣ, ҳаракат ва гурӯҳе наметавонад ба ҳайси мафкураи давлатӣ эътироф шавад»<ref name=":223">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 8. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Дар  Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо ҳизбҳои сиёсии ҷумҳуриявӣ таъсис дода мешавад<ref name=":06">{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc-%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be-%d2%b7%d0%b8%d0%ba%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bd-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8/|title=Моддаи 3. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳизби сиёсӣ барои сабтиноми давлатӣ, феҳристи ҳаддиақал ҳазор нафар аз тарафдорони худро, ки сокинони аксари шаҳрҳову ноҳияҳои Тоҷикистон ҳастанд, пешниҳод мекунад<ref name=":06" />. Дар Тоҷикистон 7 ҳизби сиёсии расмӣ сабтином шудааст: * [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби демократи Тоҷикистон|Ҳизби демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] === Артиши миллӣ === {{main|Артиши миллии Тоҷикистон|Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон}} Артиши миллии Тоҷикистон, ҷамъи қувваҳои мусаллаҳи давлатии Тоҷикистон 23 феврали 1993 бо қарори [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар заминаи «[[Фронти халқии Тоҷикистон|Фронти халқӣ]]» ва гурӯҳҳои мусаллаҳе, ки ҳукумати қонуниро тарафдорӣ мекарданд, бо мақсади ҳимояи кишвар таъсис шудааст<ref>{{ЭМТ|Артиши миллии Тоҷикистон|1|муаллиф=}}</ref>. == Иқтисод == {{асосӣ|Иқтисоди Тоҷикистон}}Иқтисоди Тоҷикистон ба соҳаи кишоварзӣ ва хадамот вобаста аст, ки ҳар кадом беш аз аз панҷ ду ҳиссаи нерӯи корро истихдом мекунанд. Ҷанги шаҳрвандӣ, ки пас аз истиқлоли Тоҷикистон рух дод, таъсири харобиоваре ба кишоварзӣ ва саноати ҷумҳурӣ дошт<ref name="Britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|title=Tajikistan|website=Encyclopædia Britannica|access-date=29 October 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231634/https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|url-status=live}}</ref> ва дар тӯли солҳои истиқлол, сохтори шуғли аҳолӣ башиддат тағйир кардаву иқтисод кишоварзӣ шудааст. Дар соли 1991—2013, саҳми шуғл дар кишоварзӣ аз 45 % дарсад ба 66 % афзоиш ёфт ва саҳми шуғд дар саноат аз 13 % ба 4 %, дар сохтусоз аз 8 % ба 3 %, дар бахши хадамот аз 35 % ба 27 % коҳиш ёфт. Аз соли 2000 ба ин сӯ, 10-12 % рушди иқтисодии устувор мушоҳада мешавад. Ҳаҷми қарзи давлатии Тоҷикистон: Дар соли 2009 қарзи давлатӣ 1 миллиарду 691,3 миллион доллар буд, дар [[соли 2018]] ҳаҷми он ба 2 миллиарду 873 миллион доллар расид.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/ten-years-challenge-tajikistan/29747422.html|title=Дар 10 сол дар Тоҷикистон чӣ тағйир кард?|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. Ҳаҷми умумии қарзи хориҷии Тоҷикистон ба аввали семоҳаи дуюми соли 2022 каме бешар аз 3,3 млрд долларро ташкил дод. Таносуби қарзи хориҷӣ ба Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и ҷумҳурӣ ба мисли аввали соли 2022 — 37,7 % боқӣ мемонад.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/economic/20220607/dar-semoai-avval-arzi-horiii-toikiston-2-mln-ziyod-shud|title=Дар семоҳаи аввал қарзи хориҷии Тоҷикистон $2 млн зиёд шуд|author=ozodi.org|date=2022-06-07|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref>. * Сандуқи байналмилалии пул (СБП) пешгӯӣ намудааст, ки ММД (маҷмаъи маҳсулоти дохилӣ)-и Тоҷикистон дар соли равон 5 дарсад ва дар соли 2020 4,5 дарсад рушд хоҳад кард, гуфта шудааст дар гузориши моҳи апрели иқтисоди ҷаҳонӣ «''World Economic Outlook''»<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028643755/MVF-durnamo-rushdi-MMD-Tojikiston-2019-peshgui-kardan-.html|title=СБП дурнамои рушди ММД-и Тоҷикистонро дар соли 2019 пешгӯӣ кард|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Пас аз натиҷаҳои соли гузашта, Тоҷикистон ҳаҷми қарзи хориҷии худро зиёд кард. Дар аввали моҳи январи соли 2021 ин рақам 3,2 миллиард доллар буд. Бояд қайд кард, ки ин 43,8 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилии ҷумҳурӣ (ММД)-ро ташкил медиҳад. Ҳамин тариқ, барои ҳар як шаҳрванди кишвар 339 доллар рост меояд.<ref>[https://tj.sputniknews.ru/economy/20210226/1032894307/Kazhdyy-zhitel-Tadzhikistana-dolzhen-339-dollarov.html /sputniknews.ru/ 26.02.2021]</ref> * Тибқи маълумоти Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии ҷумҳурӣ, давоми солҳои 2007—2021 вуруди сармоягузории хориҷӣ ба иқтисоди Тоҷикистон зиёда аз 11 млрд долларро ташкил дод. Сармоягузориҳо танҳо аз [[Чин]] (3,3 млрд доллар), [[Русия]] (1,6 млрд доллар) ва [[Қазоқистон]] (586 млн доллар) ба 50 % аз ҳаҷми умумии сармоягузориҳои хориҷии дар ин давра ҷалбшуда баробар аст (чунин маълумот дар бораи дигар кишварҳои узви СҲШ дастрас нест).<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/economic/20220913/toikiston-bo-kishvaroi-ssh-ch-guna-molu-masulot-savdo-mekunad-va-mablaash-ch-adar-ast|title=Тоҷикистон бо кишварҳои СҲШ чӣ гуна молу маҳсулот савдо мекунад ва маблағаш чӣ қадар аст|author=www.asiaplustj.info/news/|date=2022-09-13|publisher= asiaplustj.info|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref> === Саноат === {{main|Саноати Тоҷикистон}} [[Акс:Talco.jpg|250px|right]] Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) ба фаъолияти саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон нақши манфӣ гузошт. Корхонаҳои саноатии Тоҷикистон аз соли 1996 инҷониб аксар зараровар ҳисоб мешаванд. Зеро, аз ин сол сар карда ба ҷумҳурӣ воридоти молҳои саноатии хориҷӣ хело афзуд. Дар натиҷа аз як тараф аксарияти корхонаҳои саноатӣ фаъолият намекарданд, аз тарафи дигар, он корхонаҳое, ки фаъолият менамоянд, маҳсулоташон бо молҳои ба ҷумҳурӣ ворид шудаи хориҷӣ рақобат карда наметавонанд. Корхонаҳои муштараки саноатии Тоҷикистон дар натиҷаи инвеститсияҳои хориҷӣ ба миён омада фаъолият (асосан соҳаи саноати сабук) мебаранд. Дар соли 2011 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 952 корхонаи саноатӣ арзи вуҷуд мекард (аз байни онҳо 10,2 % кор намекарданд). Маҳсулоти истеҳсолнамудаи корхонаи саноатӣ дар 9 моҳи соли 2012 — $1,4 млрд ташкил мекард<ref>http://www.regnum.ru/news/1582915.html</ref>. Мувофиқи ахбороти Вазорати энергетика ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷумҳурӣ чунин соҳаҳои асосии саноат арзи вуҷуд доранд: * коркарди маъданҳои кӯҳӣ ва металҳои нодир; * истеҳсоли ангишт (дар кони ангишти Шӯроб, Фон-Яғноб (кокс) ва Назаргиёҳ (антрасит)); * истеҳсоли газ ва нафт (дар водии Вахш, [[Ҳисор]], Хоҷа Сартез дар [[Кӯлоб]] ва [[вилояти Суғд]]); * истеҳсоли металҳои ранга (арзиз, тило, нукра, сурб, цинк, висмут, ртуть, вольфрам, молибден); * саноати сабук (асосан коркарди пахта ва хуроквори); * саноати кимиё (Комбинати кимиёи [[Ёвон]], Заводи азотбарории Вахш); * саноати масолеҳи сохтумонӣ; * саноати мошинасозӣ; * саноати пилла.<ref>{{Cite web |url=http://www.minenergoprom.tj/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814123031/http://www.minenergoprom.tj/ |archivedate=2017-08-14 }}</ref> Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон [[соли 2019]] дар соҳаи саноат — 219 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси 2942 ҷойи корӣ, аз ҷумла, дар [[вилояти Суғд]] — 59 бо 969 ҷойҳои кории нав, [[вилояти Хатлон]] — 57 корхона бо 678 ҷойҳои кории нав, [[ВМКБ]] — 3 корхона бо 87 ҷойҳои кории нав, шаҳри [[Душанбе]] — 60 корхона бо 812 ҷойҳои кории нав ва [[НТҶ]] — 40 корхона бо 386 ҷойҳои кории нав сохта ба истифода дода шуд. Аз шумораи умумии корхонаҳои нав: 38 — корхона ба соҳаи мошинсозӣ, 53 — корхона ба саноати сабук, 50 — корхона ба соҳаи масолеҳи сохтмон, 62 — корхона ба саноати хӯрокворӣ, 2 —корхона ба саноати маъдан, 1 — корхона ба саноати ангишт, 5 — корхона ба соҳаи табъу нашр ва 8 — корхона ба дигар соҳаҳо рост меояд.<ref>{{cite web|url=http://sanoat.tj/?p=5344|title=Натиҷаи воридоти технологияҳои муосир ва татбиқи он дар истеҳсолоти ватанӣ|author=|date=|publisher=sanoat.tj|accessdate=2020-01-22|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212094105/http://sanoat.tj/?p=5344}}</ref>. === Бонкҳо ва ташкилотҳои қарзӣ === Низоми молиявии мамлакатро [[Бонки миллии Тоҷикистон]] ба танзим медарорад. Дар ҷумҳурӣ 13 бонк ва ташкилотҳои қарзӣ аъзои Ассотсиатсияи бонкҳои Тоҷикистон (АБТ) мебошанд: * БДА ҶТ «[[Амонатбонк]]»; * ҶСК «[[Ориёнбонк]]»; * ҶСК «[[Агроинвестбонк]]»; * ҶСК «[[Тоҷиксодиротбонк]]»; * «БСТ ТИСТ Тоҷпромбонк»; * ҶСК «[[Бонки Эсхата]]»; * ҶСП «Фононбонк»; * ҶСК «Соҳибкорбонк»; * ҶСК «''Accessbank Tajikistan''»; * ҶСП ТҚХ «ФИНКА»; * ҶСП «Аввалин Бонки Молиявии хурд»; * ҶДММ ТҚХ «ИМОН ИНТЕРНЕШНЛ» * ҶСП ТҚХА «Боварӣ ва ҳамкорӣ».<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |title=Амиршо Миралиев роҳбари АБТ интихоб шуд |accessdate=2016-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426133020/http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |archivedate=2016-04-26 }}</ref> === Бекорӣ ва муҳоҷирати меҳнатӣ === Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) боиси харобии иқтисод ва баста шудани корхонаву муассисаҳои давлатӣ гардид. Корхонаҳои саноатии истеҳсолӣ ва диг. ширкатҳои хурду миёнаи хидматрасони асосан 10-15 % қавваи кории ҷумҳуриро бо кор таъмин мекунанд. Бинобар ин шумораи мардуми қобили кор ба сафи муҳоҷирони меҳнатӣ тахминан ба 1 000 000 нафар расидааст. Саҳми онҳо дар иқтисодиёт меафзояд. Бар асоси гузоришҳои расмӣ, дар Русия ва кишварҳои дигари хориҷӣ беш аз як милюн муҳоҷири кории тоҷик фаъъолият мекунанд, ки ағлаби онҳо ҳамасола сармояи зарурӣ барои таъмини рӯзгори хонаводаҳоро ба Тоҷикистон интиқол медиҳанд. Дар соли 2012 муҳоҷирони корӣ ба Тоҷикистон ҳудуди 3,6,млрд доллар пул (47 % ММД и ҷумҳурӣ) интиқол додаанд. Дар миёни кишварҳое, ки иқтисодашон ба маболиғи интиқолии муҳоҷирони корӣ вобаста аст, Тоҷикистон ҳамчунон болотарин ҷойгоҳро ба худ ихтисос медиҳад.<ref>http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2012/11/121121_zkh_worldbank_report.shtml</ref> === Кишоварзӣ === {{Main|Кишоварзӣ дар Тоҷикистон}} Аз назари таърихӣ, Тоҷикистон кишвари асосан кишоварзӣ аст. Агарчи саноат дар замони Шӯравӣ рушд ёфт, аммо тавлидоти кишоварзи ҳамчунон ғолиб буд. Дар поёни даҳаи 1980, заминҳои кишоварзӣ 1/3 ҳиссаи ҳудуди ҷумҳуриро ишғол карданд. Муҳиммтарин маҳсуле, ки дар давраи Шӯравӣ дар Тоҷикистон кишт мешуд [[пахта]] буд, аммо тавлиди он пас аз истиқлол коҳиш ёфтааст. Дар соли 2014, 417,9 ҳазор тонна пахта дар ҷумҳурӣ бардошт шуд<ref name="autogenerated8">Ашуров Ш. А., Караматуллаева Р. С. Совершенствование управления в сельскохозяйственном производстве Республики Таджикистан // Аграрное образование и наука. — 2015. — № 2. — С. 5</ref>. Тавлидоти кишоварзи дар соли 2014 беш аз: 1232,6 ҳазор тонна [[ғалла]] ва [[Лӯбиёӣ|лубиёӣ]], 1342,4 ҳазор тонна [[Сабзавот|сабзиҷот]], 465 ҳазор тонна полезӣ, 313,2 ҳазор тонна [[мева]], 167,1 ҳазор тонна [[ангур]], 990,2 ҳазор тонна [[картошка]] будааст. === Энергетика === [[Акс:Un-Tajikistan.svg|thumb|Харитаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]{{Main|Энергетикаи Тоҷикистон}} Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: Нерӯи асоси энергетикаи Тоҷикистонро Нерӯгоҳҳои барқии обӣ истеҳсол мекунанд. Ҳаҷми умумии муайяншудаи иқтидори Нерӯгоҳҳои барқии обӣ — 4070 МВт аст. Тоҷикистон дорои захираҳои ғании гидроэнергетикӣ мебошад. Ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ — 527 млрд кВт. соатро ташкил медиҳад. Аз рӯи ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ Тоҷикистон дар ҷаҳон ҷойи ҳаштумро ишғол мекунад. Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: # [[НБО Норак]] — бо иқтидори 3000 МВт; # [[НБО Бойғозӣ]] — бо иқтидори 600 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-1|НБО Сангтӯда-1]] — бо иқтидори 670 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-2|НБО Сангтӯда-2]] — бо иқтидори 220 МВт; # [[НБО Сарбанд]] — бо иқтидори 240 МВт; # [[НБО Шаршара]] — бо иқтидори 29,9 МВт; # [[НБО Марказӣ]] — бо иқтидори 15,1 МВт; # [[НБО Қайроққум]] — бо иқтидори 126 МВт дар Сирдарё; # Силсилаи НБО Варзоб ([[НБО Варзоб-1, Варзоб-2 ва Варзоб-3]]) — бо иқтидори умумии 25,7 МВт.; # [[Нерӯгоҳи барқи обии «Хоруғ»|Нерӯгоҳи Хоруғ]]; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] — [[16 ноябр]]и [[соли 2018]] агрегати якуми НБО Роғун бо иқтидори 600 МВт ба кор даромад. Ду сол боз (аз соли 2018) дар натиҷаи мулоқоту гуфтушунидҳои сатҳи олии Сарони ду давлат — Тоҷикистон ва [[Ӯзбекистон]] ҳамкории энергетикҳои тоҷику ӯзбек боз барқарор гардид, ки ин барои ҳарду тараф манфиати хеле калонеро молик аст. Баъди зиёда аз 9 соли ҷудо будани низоми энергетикии Тоҷикистон аз [[Осиёи Марказӣ]] додугирифти неруи барқ байни ин ду ҷумҳурии ҳамсоя оғоз ёфт. Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳаи энергетика, бе назардошти НБО «Роғун», ба миқдори 1520 МВт зиёд шуд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[8 декабр]]и [[соли 2016]] [[МБГ-2 ш. Душанбе|Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт ва 167 Гкал гармӣ бо иштироки Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон сурат гирифт. Боз ду агрегат ба кор дароварда шуд<ref name="spu">{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/country/20191128/1030299133/tajikistan-kitay-dobycha-zolota.html|title=ТЭЦ-2 на вес золота: Китай «вернёт» свои инвестиции на рудниках Таджикистана|date=2019-11-28|publisher=[[Sputnik]]|accessdate=2019-11-28}}</ref>.. Иқтидори умумии нерӯгоҳи когенераторӣ ба 400 МВт расид. [[20 март]]и [[соли 2019]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Норак ба татбиқи лоиҳаи "Барқарорсозии НБО «Норак» оғози расмӣ бахшиданд. Дар натиҷаи татбиқи ин лоиҳа НБО «Норак» таҷдид ва эътимодноктар гардида, иқтидори лоиҳавияш аз 3000 ба 3300 МВт бардошта хоҳад шуд. [[23 август]]и [[соли 2019]] ба татбиқи лоиҳаи "Таҷдиди НБО «Қайроққум» оғози расмӣ бахшида шуд. Баъди татбиқи лоиҳа тавоноии НБО "Қайроққум аз 126 мегаватт ба 176 мегаватт расонида мешавад.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[20 январ]]и [[соли 2020]] [https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html Оҷонсии иттилоотии Sputnik] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191208092124/https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html |date=2019-12-08 }} гузорише овардааст, ки Маҷлиси намояндагони Ҷумҳури Тоҷикистон ҳафтаи пеш пазируфт (соли 2020), аз моддаи 9-и Қонун «Дар бораи хусусигардонии моликияти давлатӣ», калимаҳои [[НБО Роғун|Неругоҳи барқи обии «Роғун»]] ва Корхонаи воҳиди давлатии «[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]» хориҷ карда шуданд. Моддаи 9-и қонуни мазкур дар бораи объектҳоест, ки хусусӣ гардонида намешаванд ва дар он таъкид шудаст, «амволи нерӯгоҳи барқи обии „Норак“, нерӯгоҳи барқи обии „Роғун“ ва корхонаи воҳиди давлатии „[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]“ хусусӣ гардонида намешаванд».<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/industry/20200120/1030566842/Ijozati-khususi-kardani-Rogun-va-Talko.html|title=Иҷозати хусусӣ кардани амволи “Роғун” ва “Талко”: Ҳукумату парлумон пазируфтанд|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-01-22}}</ref> Дар соли 2020 дар Тоҷикистон ба ҳисоби умумӣ 19 миллиард 770,5 миллион кВт⋅соат нерӯи барқ истеҳсол карда шудааст. Тоҷикистон дар соли 2020 зиеда аз 1,5 миллиард кВт⋅соат нерӯи барқ ба кишварҳои ҳамсоя содирот кардааст. Аз рӯи маълумотҳо ҷумҳурӣ дар маҷмӯъ 1 миллиард 528,4 миллион кВт⋅соат қувваи барқ ба маблағи зиеда аз 56,4 миллион доллар содирот намудааст.<ref>{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/energetics/20210201/1032739925/tajikistan-eksport-elektroenergii.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|title=В Таджикистане рассказали, сколько электроэнергии экспортировано за рубеж|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-02-01}}</ref> ==== Лоиҳаи минтақавии «CASA-1000» ==== {{Main|Лоиҳаҳои муштараки иқтисодӣ дар Тоҷикистон}} [[12 май]]и [[соли 2016]] ифтитоҳи лоиҳаи сохтмони хати баландшиддати барқии «CASA-1000» (ЛЭП — 1000 кВт) баргузор гардид. «CASA-1000» интиқоли барқи Тоҷикистон ва Қирғизистонро ба Афғонистону Покистон таъмин мекунад<ref>[http://www.asiaplus.tj/news/tajikistan/economic/201605 Оғози расмии амалисозии лоиҳаи CASA-1000]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Фақр == Бар асоси гузориши [[Бонки ҷаҳонӣ]], то соли 2021, ҳадди ақал 26,5 % аз ҷамъияти Тоҷикистон зери [[хатти фақр]] зиндагӣ мекунанд<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020|title=Бедность в Таджикистане – 2020|publisher=Всемирный банк|deadlink=no|accessdate=2021-11-04|archive-date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104165254/https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020}}</ref>. == Нақлиёт == {{асосӣ|Нақлиёт дар Тоҷикистон}} Дар солҳои истиқлол дар Тоҷикистон таъмиру азнавсозии роҳи автомобилгарди Душанбе — [[Хуҷанд]] — Чанак (сарҳади [[Ӯзбекистон]]), ки 411 км дарозӣ дорад бо ёрдами давлати Чин соли 2006 амалӣ гардид. Роҳи мошингард тамоми сол пойтахти мамлакат Душанберо бо ноҳияҳои Тоҷикистони Шимолӣ мепайвандад. [[18 октябр]]и [[соли 2015]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакентро ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри [[соли 2015]] ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент |accessdate=2017-01-17 |archivedate=2021-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515113310/https://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ }}</ref> [[Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом- Ҷаббор Расулов|Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом — Ҷаббор Расулов]] соли 2016 дар [[вилояти Суғд]] оғоз шуда буд. Анҷоми корҳои таҷдиду барқарорсозии роҳ ду сол муайян шуда буд ва соли 2019 ӣа истифода супорида шуд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ |title=Оғози корҳои навсозии шоҳроҳи Исфара-Конибодом-Ҷаббор Расулов |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404070845/http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ }}</ref> Дар соҳаи нақлиёти роҳи оҳан бошад [[соли 1999]] навбати дуюми роҳи оҳани Қурғонтеппа–Кӯлоб ба истифода дода шуд. Бо мавриди истифода қарор гирифтани қитъаҳои Данғара–Олимтой–Қурбоншаҳид–Кӯлоб имкониятҳои нақлиётии ҷануби кишвар густариш ёфтанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/president/films/chronicles/14|title=Солнома 1999. Соли бузургдошти Сомониён|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-04}}</ref> <ref>Рахматова З.Ю., Саъдиев Ш.С. История таджикского народа: учебное пособие/З.Ю.Рахматова, Ш.С.Саъдиев. Душанбе:РТСУ,2017. С. 182. ISBN 978-99975-932-1-4</ref> Дастоварди назаррас [[24 август]]и [[соли 2016]] расман мавриди баҳрабардорӣ қарор додани роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро гардид. Ин роҳи оҳан шаҳри [[Душанбе]]ро бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст.<ref>[http://www.president.tj/node/12777 Истиқбол дар истгоҳи роҳи оҳани ноҳияи Ёвон]</ref> === Нақбҳо === * [[Нақби автомобилгарди «Истиқлол»]] * [[Нақби автомобилгарди «Озодӣ»]] * [[Нақби автомобилгарди Чормағзак]] * [[Нақби автомобилгарди "Шаҳристон"]] [[Акс:USSR-Tajikistan-Peak Communism.jpg|thumb|270px|Акси [[Қуллаи Исмоили Сомонӣ]] (дар гузашта бо номи ''Пики Коммунизм'') вақте ки Тоҷикистон қисми [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] буд.]] == Расонаҳои ҳамагонӣ == Расман оғози таърихи матбуоти тоҷик ба нашри аввалин шумораи [[Бухорои Шариф (рӯзнома)|«Бухорои шариф»]] дар [[11 март]]и соли [[1912]] нисбат дода мешавад. Биноба он ҳар сол дар [[11]]-уми март [[Рӯзи матбуот]] ҷашн гирифта мешавад. Вале пажӯҳишгарон тазкира ва осори насри қадимии тоҷикиро зинаи аввали журналистикаи тоҷик мешумуранд. Чунончӣ, муаллифони китоби «Таърихи матбуоти тоҷик» И. Усмонов ва Д. Давронов корбурди жанрҳои хабар, гузориш, мусоҳиба ва ғайраро дар солнома ва таърихнигориҳои садаҳои 10 то 15 тазаккур медиҳанд. Дар нимаҳои дуввуми садаи XIX ва оғози садаи XX бархе аз нашрияҳо чоп шудаанд, ки матолиберо ба тоҷикӣ нашр кардаанд. Дар давраи [[ИҶШС|шӯравӣ]] матбуот зери назорати шадиди давлат қарор дошт, вале дар ин давра низ аз талошҳои озодбаёнӣ дар бархе аз онҳо ба мушоҳида расидааст. Ибтидои солҳои 90-уми садаи 20 давраи шукуфоии матбуоти озоди Тоҷикистон шуморида мешавад, ки ба нашрияҳое монанди «Чароғи рӯз», «Растохез», «Сухан», «Адолат» ва монанди инҳо нисбат дода мешавад. Дар солҳои [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]] [[1992]] то [[1997]] даҳҳо рӯзноманигори тоҷик кушта ва аксари журналистони боҳунар кишварро тарк кардаанд. Ҳоло матбуоти мустақили Тоҷикистон аз нав ҷон мегирад ва чанд нашрия, хабаргузорӣ, радио ва телевизионҳои мустақил талош доранд, бо истифода аз озодии матбуот рисолати худро амалӣ кунанд. Дар Тоҷикистон 4 нашрияҳои давлатӣ: [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]], [[Рӯзномаи «Садои мардум»|«Садои мардум»]], [[Рӯзномаи «Народная газета»|«Народная газета»]] ба забони русӣ ва [[Рӯзномаи «Халқ овозӣ»|« Халқ овозӣ»]] ба забони узбекӣ нашр мешаванд. Инчунин, нашрияҳои ғайридавлатӣ; [[Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»]], Ҳафтаномаи «Миллат», Ҳафтаномаи «СССР» , Ҳафтаномаи «Азия-плюс» ва диг. ба забонҳои гуногун нашр мешаванд. Тибқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тартиби баҳисобгирии давлатии фаъолияти ноширӣ, корхонаҳои полиграфӣ ва пешбурди Феҳристи ягонаи давлатӣ» дар вазорат 376 рӯзнома, аз инҳо 112 адад давлатӣ ва 264 адад мустақил , 245 маҷалла, аз инҳо 114-тояш давлатӣ ва 131 адад мустақил, 319 матбаа- 37 давлатӣ ва 282 мустақил, 48 нуқтаи фурӯши китоб- 3 давлатӣ ва 45 мустақил, 71 нашриёт, аз инҳо 10 давлатӣ ва 61 мустақил, 11 агентии иттилоотӣ, аз инҳо 1 давлатӣ ва 10 мустақил ба қайд гирифта шудаанд. Ин маълумот то [[25 декабр]]и [[соли 2021]] ба ҳисоб гирифта шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/|title=Пагоҳ дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон 110-солагии Рӯзи матбуоти тоҷик таҷлил мегардад|author=|website=www.khovar.tj|date=2022-03-10|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-03-10|archivedate=2022-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220310043203/https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/}}</ref> Ба воситаи спутники ABS-1 (75.0°E) шабакаҳои телевизиони Тоҷикистон — [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи 1)]], [[ТВ Ҷаҳоннамо]], [[ТВ Баҳористон]], [[ТВ Сафина]], [[Варзиш ТВ]], [[ТВ Футбол (Тоҷикистон)]], [[ТВ Синамо]], [[ТВ Шаҳнавоз]], [[ТВ Илм ва табиат]] намоишҳои хешро омодаи тамошобинон мекунанд. Инчунин, [[Ширкатҳои телевизионии давлатии умумиҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ (Тоҷикистон)]] фаъолият карда истодаанд. Аз рӯи раддабандӣ (соли 2018) аз ҳама нашрияи серхонандатарин нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]] (34 %) мебошад. Сипас, бо фосилаи камтар нашрияи Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон «Омӯзгор» (23,8 %) ва нашрияи марказии ҲХДТ рӯзномаи «Минбари халқ» (22,2 %) ҷойгир шудаанд. Тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, ба ин натиҷа расидааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand// |title=khovar.tj/ 06.04.2018 |accessdate=2018-04-08 |archivedate=2020-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ }}</ref> Омори мазкур имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Раддабандии маҷаллаҳо ба раддабандии рӯзномаҳо монанд аст, яъне дар қатори аввал маҷаллаҳои давлатӣ қарор доранд. Аз ҳама теъдоди зиёди нашрро маҷаллаи занон — «Бонувони Тоҷикистон» (44,9 %) дорад. Маҷаллаи дуюми маъруф маҷаллаи Кумитаи оид ба корҳои дин, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои миллии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дин ва ҷомеа» (10,4 %) ва дар ҷойи сеюм маҷаллаи Вазорати фарҳанг бо номи «Фирӯза» (5,2 %) меистанд. Тамошобинони тоҷик аз ҳама бештар [[ТВ Сафина|шабакаи телевизионии Сафинаро]] тамошо мекунанд. Инро 60,1%-и пурсидашудагон дар тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, тасдиқ кардаанд. Ин омор имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Аз рӯи натиҷаҳои тадқиқот, дар ҷойи дуюм шабакаи телевизионии [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи якум)]], бо 50,1 % ва дар ҷойи сеюм [[ТВ Баҳористон]] бо 30,5 % қарор гирифтаанд. Пас аз шабакаҳои телевизионии ватанӣ дар ҷои аввал шабакаҳои телевизионии Россия меистанд, ки дар ҷадвали афзалиятҳо 18,3%-ро ишғол менамоянд. Бояд зикр намуд, ки шабакаҳои телевизионии Россия на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми фазои пасошӯравӣ рейтинги баланд ишғол мекунанд. Пас аз Россия бо 9,7 % шабакаҳои телевизионии ӯзбекӣ қарор гирифтаанд. Тибқи тадқиқоти ин марказ, дар миёни радиоҳои маҳбубтарин радиои Радиои «Садои Душанбе» (28 %) мавқеи аввалро касб карда, дар ҷойи дуюм Радиои Тоҷикистон (17,4 %) ва дар ҷойи сеюм Радиои фарҳанг (5,3 %) қарор гирифтаанд. Шумораи шабакаҳои гирифтани иттилоот, ғайр аз ВАО-и анъанавӣ рӯз аз рӯз меафзояд. Дар ҷойи аввал ТВ ватанӣ (57,2 %), дар ҷойи дуюм интернет (11,5 %) қарор дорад. 38,4 фоизи пурсидашудагон аз интернет истифода мебаранд. Интернетро аз ҳама бештар сокинони ВМКБ-60,6 фоиз истифода мебаранд. Ин нишондиҳанда дар миёни сокинони Душанбе 56,3 фоизро ташкил дод.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand|title=Натиҷаҳои тадқиқоти маркази "Зеркало" муарриф гардиданд|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-06-18|archivedate=2020-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/}}</ref>. == Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон == Дар солҳои истиқлол таъсис ва рушди Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон ба назар мерасад. Имрӯз дар ҷумҳури 8 Оҷонсиҳои Иттилоотӣ амал карда истодаанд: * [[Оҷонсии иттилоотии «СИМОНЮС»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «АВЕСТО»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс»]], * [[АМИТ «ХОВАР»]], * [[Оҷонсии Иттилоотии «Хатлон-пресс»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа»]], * [[Оҷонсии умумимиллии иттилоот «ТОҶНЮС»(«TOJNEWS»)]] ([[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст)<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |title=В Таджикистане закрылось независимое агентство TojNews |accessdate=2017-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115122428/http://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |archivedate=2016-11-15 }}</ref>. == Воситаҳои алоқа, технология ва инноватсия == {{Асосӣ|Алоқа дар Тоҷикистон}} Дар солҳои 90 асри XX истифодаи алоқаи телефонӣ барои аз 2 то 8 % ба 100 нафар аҳолӣ дастрас буд. Баъд аз ба охир расидани ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон аввалин қадамҳо барои азнав кардани системаи алоқаи телефонӣ ва рақами (цифровая) намудани он гузошта шуд. Соли 1998 аввалин маротиба дар [[Душанбе]] пайвасткунаки рақамӣ (цифровой комутатор) барои 2500 муштарӣ ва соли 1999 ба 10000 муштариён ба кор даромад. Соли 2003 стансияи телефонии Қургонтеппа, соли 2004 [[Хуҷанд]] ва соли 2005 [[Хоруғ]], [[Кӯлоб]], [[Турсунзода]] ва дигар минтақаҳои Тоҷикистон ба системаи пайвасткунаки рақамӣ гузаштаанд. Соли 2020 шумораи дастгоҳҳои телефонии системаи ШСКТ «Тоҷиктелеком» 279 ҳазор ададро ташкил дод, ки 84,7 % онҳо телефонҳои хонагӣ мебошанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ |title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт |accessdate=2021-03-05 |archivedate=2021-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ }}</ref> === Алоқаи телефони мобилӣ === ''Нигаред:'' [[Интернет дар Тоҷикистон]] Системаи мобилии алоқаи телефонӣ дар Тоҷикистон аз [[соли 1996]] инкишоф меёбад. Аввалин ширкате, ки ба бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон дохил шуд ин ҶСП «ТоҷикТел» буд. Соли 1998 дар Хуҷанд ҶСП «Сомонком» хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон бо стадарти GSM сар кард. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ шумораи ширкатҳои хидматрасонии нави алоқа ба 17 адад, шумораи умумии муштариёни алоқаи мобилӣ ба 10 912 080 адад ва шумораи муштариёни интернет ба 3 800 453 адад расид. Шумораи муштариёни алоқаи мобилии ҶДММ «Вавилон-Мобайл» аз ҳама зиёд 3 425 509 адад, шумораи муштариёни интернет аз ҳама зиёд — ҶДММ «Таком» — 1 138 626 адад расиданд<ref>Омори солонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Соли 2014. — С. 314.</ref>. Солҳои охир, дар Тоҷикистон ширкатҳои гуногун — ҶСП «Индиго Тоҷикистон» («Tcell»), ҶСП «ТТ-Мобайл» («МегаФон Тоҷикистон»), ҶСП «Вавилон Мобайл» ва ҶДММ «Таком» («ZetMobile», собиқ Beeline"), «Таджиктелеком», «Телеком-технолоджи», хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонӣ ба сомон расонида истодаанд. Тибқи маълумоти [[соли 2017]] дар Тоҷикистон шумораи муштариёни алоқаи мобилӣ 7 млн. 353 ҳазору 192 нафарро ташкил дод, ки аз онҳо 4 млн. 371 ҳазору 817 нафарашон муштариёни фаъол мебошанд. Ба ҳар 100 нафар шаҳрванди ҷумҳурӣ 5,5 адад дастгоҳи телефонии собит рост меояд. Шумораи истифодабарандагони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] дар якҷоягӣ бо истифодабарандагони интернети мобилӣ ва маҳаллӣ дар Тоҷикистон 2,3 млн нафарро ташкил мекард.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/|title=Илҳомҷон Атоев: «Теъдоди истифодабарандагони Интернет дар Тоҷикистон ба 2,3 млн. нафар расид» {{!}} АМИТ "Ховар"|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-12|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509223635/https://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/}}</ref>. Тибқи маълумоти [[соли 2020]] вазни қиёсии операторони хусусӣ дар бозори алоқаи ҷумҳурӣ 93,4 % -ро ташкил дод. Теъдоди корбарони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] аввали [[соли 2021]] беш аз 3,3 млн ва муштариёни мобилӣ беш аз 6 млн нафарро ташкил намуд.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/|title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-03-05|archivedate=2021-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/}}</ref>. Бино ба далели маълумотҳои раддабандии глобалии Speedtest, моҳи январи [[соли 2021]] Тоҷикистон байни 140 кишвари дунё ҷои 129-умро гирифтааст ва дар натиҷа дар як моҳ панҷ зина поён рафтааст. Суръати боркунии маълумот дар Тоҷикистон моҳи январи соли 2021 — 13,8 Мб/сонияро ташкил дод.<ref name="sputnik-tj.com">{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20210227/1032900621/tojikiston-internet-surat.html|title= Мавқеи Тоҷикистон дар раддабандии суръати интернет боз пасттар шуд |author= sputnik-tj.com|website=|date=|publisher= sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2020-03-05}}</ref>. Аз нигоҳи суръати интернети симӣ низ, тибқи ҳисобҳои моҳи январи [[соли 2021]], Тоҷикистон низ мавқеъро аз даст дод ва дар байни 175 кишвар дар ҷои 99-ум қарор гирифт.<ref name="sputnik-tj.com"/>. === Омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта === Дар Конфронси [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба савдо ва рушд (UNCTAD) «Ҳисоботи технология ва инноватсия 2021» аз чоп баромад. Аз ҷиҳати омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта, Тоҷикистон дар байни Тимори Шарқӣ ва Иттиҳоди Комор ҷойгир аст ва дар байни 158 кишвари дар рейтинги зикршуда ҷои 143-ро ишғол мекунад. Аз кишварҳои [[ИДМ]] — [[Русия]] дар ҷои 27, [[Беларус]] дар ҷои 59, [[Қазоқистон]] дар ҷои 62, [[Арманистон]] дар ҷои 83, [[Озарбойҷон]] дар ҷои 100, [[Қирғизистон]] дар ҷои 115 мебошанд.<ref>{{Cite web |url=http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |title=Таджикистан оказался в конце рейтинга по готовности к развитию новых технологий /avesta.tj/2021/02/26/ |accessdate=2021-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226064932/http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |archivedate=2021-02-26 }}</ref> == Маориф == {{асосӣ|Маориф дар Тоҷикистон}} Дар гузаштаи таърихи тоҷикон, дар давраҳои гуногуни рушди ҷомеъа масъалаи инкишофи муассисаҳои парваришу маориф аз сарварони давлату ҳомиёни дин вобаста буд. Доир ба гузаштаи мактабу мадрасаҳо баъзе маълумотҳо дар асарҳои муаррихону адибон боқӣ мондаанд, ки ҳоло мавриди тадқиқи олимон мебошанд. Аз нигоришоти ниёкон, иқдоми маорифпарварӣ танҳо дар охири садаи XIX аз ҷониби [[Аҳмади Дониш]] ва маорифпарварони тоҷик барои оммаи заҳматкаш мавриди тарғибу ташвиқ қарор гирифта будааст. Намояндагони [[Ҳаракати ҷадидия]] ба мислӣ [[Айнӣ]], [[Мунзим]], [[Беҳбудӣ Маҳмудхоҷа|Беҳбудӣ]] ва диг. давомдиҳандагони ин раванди равшанфикрӣ ва муассисони нахустини [[Мактабҳои усули нав]] гардиданд. Баъд аз таъсис ёфтани [[ҶМШС Тоҷикистон]] [[соли 1924]] зиммаи таъсиси соҳаи парваришу маориф ба давлати тоҷик гузашт, ки аз намояндагони табақаҳои заҳматкаш иборат буд. [[14 декабр]]и [[1924]] Комиссариати маорифи халқи ҶХШС Тоҷикистон ташкил гардид, ки он 11 феврали 1925 дар шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ намуд. Комиссариати маорифи халқ баъд ба Вазорати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1946—1978: 1988—1992), Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсуси [[ҶШС Тоҷикистон]] (1978—1988) табдили ном кард. Соли 1992 [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ном гирифт.<ref>[[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]], Ҷилди 3. БОЗ-ВИЧКУТ — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2014, — с.381-387</ref> Дар замони шӯравӣ маҳви бесаводӣ бартараф, таҳсилоти ройгон ҷорӣ гардида муассисаҳои гуногуни маърифатӣ аз ҷониби давлат бунёд ёфтанд. Имрӯз, дар ҷумҳурӣ муассисаҳои гуногуни парваришу омӯзиш рушд меёбад. Дар замони истиқлол маориф як рукни иҷтимоии давлат гардидааст. Президенти Тоҷикистон дар суханорониаш ба ифтихори 25 — солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 08.09.2016 зикр намудааст: {{аввали иқтибос}}Дар зарфи 25 соли истиқлол маблағгузории соҳаи маориф садҳо баробар зиёд карда шуд. Агар соли 2000-ум барои маориф ҳамагӣ 41 миллион сомонӣ ҷудо гардида бошад, пас соли 2016 барои ин соҳаи ҳаётан муҳим зиёда аз 3 миллиард сомонӣ пешбинӣ шудааст. Имрӯз дар кишвар 161 муассисаи типи нав, аз ҷумла 85 гимназия ва 65 литсей фаъолият дорад. Инчунин, дар ин давра 9 мактаби президентӣ барои хонандагони болаёқат бунёд ва мавриди истифода қарор дода шуд, ки дар онҳо ҳамаи шароити муосири таълиму тарбия муҳайё карда шудааст. Афзоиши шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ дар даврони истиқлоли давлатӣ яке аз дастовардҳои соҳаи маорифи мамлакат мебошад. Агар соли 1991 дар мамлакат 13 муассисаи таҳсилоти олӣ бо шумораи умумии 70 000 нафар донишҷӯ фаъолият карда бошад, пас соли 2016 шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ба 39 ва донишҷӯён ба 170 000 нафар расид.{{охири иқтибос|сарчашма=[http://president.tj/node/12943 Эмомалӣ Раҳмон. Суханронӣ ба ифтихори 25 - солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]}} Сатҳи саводнокии аҳолии Тоҷикистон низ тадриҷан баландшуда истодааст. Аз рӯи омори «Департаменти СММ оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ:Шуъбаи аҳолӣ» доир ба саводнокӣ, дар Тоҷикистон тахминан 5 781 203 наф дар синни 15 сола ва боло, ба забонҳои гуногун хонда ва навишта метавонанд. Ин шумора, 99,77 % аз ҳаҷми умумии аҳолии калонсолро дар бар мегирад. Яъне, тахминан 13 147 нафар сокинон ҳоло ҳам бесавод мебошанд.<ref>[http://countrymeters.info/ru/Tajikistan Население Таджикистана. Грамотность населения]</ref> == Фарҳангу ҳунар == === Адабиёт === Назму насри форсу тоҷик тӯли чандин асрҳо тараққӣ мекард. [[Акс:Rudaki Park, Dushanbe, Tajikistan.JPG|thumb|250px|Рӯдакӣ-асосгузори адабиёти форсу-тоҷик]] ==== Адабиёти тоҷик дар асрҳои миёна ==== Давраи нашъунамои адабиёти форсу тоҷик ба асрҳои миёна рост меояд, вақте ки дар Осиёи Миёна аввалин давлати тоҷикон — [[Давлати Сомониён]] (874—1005) арзи ҳастӣ намуда буд. Сомониён ба илм ва адабиёт диққати махсус зоҳир мекарданд. Шоирон ва олимони ҳамон давра ба монанди [[Рӯдакӣ]], [[Ибни Сино]], [[Фирдавсӣ]], [[Унсурӣ]], [[Дақиқӣ]] дар даргоҳи шоҳони Сомониён кор ва фаъолият мекарданд. Эрониён ва тоҷикон он вақтҳо як қавмро бо решаҳои бо ҳам пайваст ташкил мекарданд ва адабиёт, санъат, илм ҳам дастраси ҳама буд. [[Рӯдакӣ]] асосгузори адабиёти форсу тоҷик мебошад. Истилои арабҳо ба Осиёи Миёна дигаргуниҳои зиёде овард. Фарҳанги бой ва меьмории тоисломии тоҷикон нест карда мешуд, китобҳо сӯзонида мешуданд. Дар Осиёи Миёна дини ислом ҷорӣ шуда забони арабӣ умумӣ гардид. Забони нави адабӣ — забони форсу-тоҷик дар асрҳои IX—X ташаккул ёфт. Рӯдакӣ — шоири барҷаста, асосгузори адабиёти форсу тоҷик, аввалин шуда забонро ташаккул дод ва онро дар назми худ истифода бурда, якчанд жанрҳои адабии он замонро ба вукуъ овард. Маҳз аз ҳамон давра сар карда адабиёти форсу-тоҷик ташаккул ёфта дар тамоми олам машҳур гардид. Дар охири асри X [[Фирдавсӣ]] «Шоҳнома»-и безаволи худро эҷод кард, ки аз ҷихати маъно ва ҳаҷм дар адабиёти умумибашарӣ ҳамтоё надорад. Асри XI бо ба вукӯъ омадани эпосҳои романтикӣ машҳур шудааст. Маҳз дар ҳамин жанр силсилаи достонҳои [[Унсурӣ]], [[Айюкӣ]], [[Гунгурӣ]], [[Умари Хайём]] мебошанд, вале [[«Хамса»]]-и [[Низомии Ганҷавӣ]] намунаи беҳтарин маҳсуб мешавад, ки асри XII эҷод карда шудааст. Дар асри XIII [[«Бӯстон»]] ва [[«Гулистон»]]- и [[Саъдӣ]], дар асри XIV достонҳои [[Амир Хусрави Дехлавӣ]] ва [[Хоҷа Кирмонӣ]], [[Камоли Хуҷандӣ]] ва ғазалҳои [[Ҳофизи Шерозӣ]] эҷод шудаанд. Асри XV бошад бо назми [[Ҷомӣ]] машҳур гардидааст. ==== Адабиёти тоҷик дар асри XX ==== {{асосӣ|Адабиёти тоҷик дар асри XX }} Ғалабаи Инқилоби Октябру истиқрори низоми шӯравӣ дар Осиёи Миёна боъис гардиданд, ки миллати азийяткашидаи тоҷик дигарбора самандарвор аз хокистари зиллат бархоста, бар минбари иззату шарофат барнишинад ва дар баробари соҳати дигари ҳаёту иқтисоди кишвар ба соҳаи фарҳангу адаби деринасоли худ сару сомони наву матлубе бахшад. Ба иборати дигар, баъди таъсиси [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] ([[1924]]) ва [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] ([[1929]]) ниҳоди ҷадиди нависандагони Тоҷикистон арзи ҳастӣ намудааст, ки гурӯҳу дастаҳои парешони суханварони диёрамонро ҷамъ оварда, фаъолияташонро ба талаботи замони инқилобӣ мутобиқу мувофиқ гардонидааст. [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] моҳи майи [[соли 1934]] ҳамчун қисми таркибии Иттифоқи нависандагони ИҶШС ташкил ёфт. Дар асри XX, эҷодиёти адибони Тоҷикистон боиси рушди насру назми тоҷик, ташаккули [[Тарҷумаи бадеӣ дар адабиёт|тарҷумаи адабиёти ҷаҳон]], [[Драматургияи тоҷик|драматургия]], адабиёти кӯдакону наврасон, адабиётшиносӣ ва танқиди тоҷик гардид. Адибони Тоҷикистон бо асарҳои эҷоднамудаи хеш адабиёт ва забони тоҷикиро ба пояи нав бароварда дар адабиёти башар ҳиссагузор шудаанд. Эҷодиёти адибон ба садҳо забонҳои дунё тарҷума шуда дастраси хонандагон гардидааст. === Муассисаҳои фарҳангӣ === {{асосӣ|Фарҳанги Тоҷикистон}} [[Акс:Китобхонаи миллии Тоҷикистон.jpg|right|thumb|Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] Соли [[2012]] дар [[Душанбе]] бузургтарин дар [[Осиёи Марказӣ]] [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] бунёд ва ба истифода дода шудааст. Теъдоди хазинаи Китобхонаи миллии Тоҷикистон зиёда аз 6 миллион нусха китобро ташкил медиҳад.<ref>[http://www.kmt.tj/?category=2&article_id=1 ТАЪРИХИ КИТОБХОНАИ МИЛЛӢ]</ref>. Аз соли 2008 ҳамасола рӯзҳои 2-9 апрел дар саросари ҷумҳурӣ Фестивали ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикис тон» баргузор мегардад ва 4 сентябр ҳамчун «Рӯзи китоб» таҷлил мешавад. Аз соли 2007 Ҳаракати «Корвони китоб» ташкил карда шуд, ки ҳар сол як маротиба китобҳои тозанашрро ба китобхонаҳои тамоми шаҳру ноҳияҳо ба таври ройгон дастрас менамояд. Солҳои 2011, 2012 ва 2013 Намоиши байналхалқии китоби Душанбе ташкил карда шуд. Ифтитоҳи осорхонаи миллӣ аз ҷумлаи рӯйдодҳои таърихӣ ва дастовардҳои муҳими фарҳангии даврони Истиқлоли Тоҷикистон мебошад. [[20 март]]и соли [[2013]] дар [[Душанбе]] расми кушодашавии бинои нави Осорхонаи миллии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар маросими кушодашавии осорхона Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва сокинони шаҳри [[Душанбе]] иштирок намудаанд. [[Акс:Площадь, г. Худжанд 04.jpg|thumb|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, Қалъаи Хуҷанд]] Дар толори бузурги Осорхонаи миллии Тоҷикистон Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони сершумори зиёиёни эҷодкори ҷумҳурӣ мулоқот намуд.<ref>{{Cite web|url=http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|title=ИШТИРОКИ Э. РАҲМОН ДАР МАРОСИМИ ИФТИТОҲИ ОСОРХОНАИ МИЛЛӢ ВА МУЛОҚОТ БО ЗИЁИЁНИ КИШВАР|accessdate=2014-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305031817/http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|archivedate=2016-03-05}}</ref> Айни замон (1.01.2017), дар ҷумҳурӣ 2 ҳазору 320 муассисаи иҷтимоию фарҳангӣ, аз ҷумла 1 ҳазору 354 китобхонаи давлатию оммавӣ, 332 қаср ва хонаҳои фарҳанг, 415 клуб, 48 клуби сайёр, 14 маркази фарҳангу фароғатӣ, 7 филармонияи халқӣ, 62 боғи фарҳангию фароғатӣ, 22 театри халқӣ, 54 осорхона, 24 ансамбли тарона ва рақс, 16 ансамбли шашмақом, 7 ансамбли фалак, 6 ансамбли эстрадӣ ва 16 ансамбли фолклорию этнографӣ фаъолият доранд.<ref>{{Cite web|url=http://www.jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|title=Вазорати фарҳанг дар ҳамоҳангӣ бо ЮНЕСКО 3 филми мустанад ба навор гирифт|accessdate=2017-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125231520/http://jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|archivedate=2017-01-25}}</ref> === Театру синамо === {{асосӣ|Синамои Тоҷикистон}} Дар моҳи октябри соли 1929, ба ҳайати III-умин Анҷумани изтирории Шӯроҳои Тоҷикистон аввалин маҷаллаи синамоӣ (киножурнал) намоиш дода шуд, ки дар бораи омадани нахустин қатора ба Душанбе ва дигар ҳодисаҳои муҳим дар ҳаёти ҷумҳурии ҷавон нақл мекард<ref>Таджикская Советская Социалистическая Республика. Гл. ред. [[Муҳаммад Осимӣ|М. С. Асимов]]. — Д., 1974. — 408 с.</ref>. Дар Тоҷикистон 15 муассисаҳои театрӣ ва 5 консертӣ фаъолият доранд. * [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ]], * [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]], * [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Вл. Маяковский]], * [[Театри давлатии лӯхтак]], * [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ]], * [[Театри давлатии мусиқӣ -драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом|Театри давлатии мусиқӣ-драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом]], * [[Театри давлатии узбекии мусиқӣ -драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен|Театри давлатии узбекии мусиқӣ-драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи А.С. Пушкини шаҳри Чкалов|Театри давлатии драмаи русии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқии тамошобини ҷавони шаҳри Хуҷанд]], * [[Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ]], * [[Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ -драмавии н. Данғара|Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ-драмавии н. Данғара]]. * [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев]], * [[Иттиҳодияи давлатии гурӯҳҳои эҷодию консертӣ]], * [[Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ба номи Ғ. Валаматзода]], * [[Ансамбли «Сомон»]], * [[Маркази эҷодии «Илҳом»]], * [[Муассисаи давлатии сафарию ҳунарии «Базморо»]] ва [[Сирки давлатии Тоҷикистон]]. == Варзиш == {{асосӣ|Варзиш дар Тоҷикистон}} Варзишгарони тоҷик новобаста ба мушкилиҳои молиявӣ дар бисёр мусобиқаҳо байналмилалӣ иштирок карда, ҷойҳои намоёнро ишғол мекунанд. Варзишгарони беҳтарин ба монанди: [[Расул Боқиев]], [[Мавзуна Чориева]], [[Дилшод Назаров]], [[Гулов Алишер]], [[Акмалиддин Каримов]] ва дигарон шаъну шарафи варзиши Тоҷикистонро баланд бардошта истодаанд. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 7564 иншооти варзишӣ, аз ҷумла 164 варзишгоҳ, 1893 толорҳои варзиш, 64 ҳавзи шиноварӣ фаъолият мекард.<ref>Саидова М. Х. Экономические аспекты функционирования и развития физической культуры и спорта в структуре сферы услуг Республики Таджикистан // Наука и спорт: современные тенденции. — 2015. — Т. 7. — № 2. — С. 94</ref>. Дар Тоҷикистон 3 варзишгоҳи ғунҷоишаш 25 ҳазор тамошобин ва боз як варзишгоҳ барои 25 000, чор варзишгоҳ барои 20 000 ва 15 000 сохта ба истифода супорида шудаанд. Варзишгоҳҳои бузург: # Қасри варзиши «Тоҷикистон» # Варзишгоҳи «Спитамен» (собиқ варзишгоҳи «Спартак») # [[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ]] (бошгоҳи футболи «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]») # Толори «Қасри теннис» # Ҳавзи шиноварӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Гулистон, Панҷакент ва диг. # Қасри варзиши Кумитаи андози ҶТ ва диг. Дар федератсияи [[Тхэквондо]] ИТФ имрӯз 36 қаҳрамонҳои ҷаҳон тарбия ёфтаанд<ref>{{Cite web |url=http://www.taekwon-do.tj/ |title=Национальная Федерация Тхэквондо и Кикбоксинга Республики Таджикистан |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161218013352/http://www.taekwon-do.tj/ |archivedate=2016-12-18 }}</ref>, ки якчанд маротиба ғолиби мусобиқаҳо гардида буданд. Ин ягона федератсияи варзишгарони Тоҷикистон аст, ки солҳои истиқлол бо саъю кӯшиши Раиси федератсия [[Мирсаид Яҳёев]] ва кумаки молиявии корхонаҳову шахсони алоҳида дар мусобиқаҳо фаъол аст. Дигар комёбии назаррас дар бозиҳои олимпӣ соли 2012 ба медали биринҷии олимпиада сазовор шудани муштзани тоҷик [[Мавзуна Чориева]] мебошад. Сентябри соли 2014 дар Бозиҳои тобистонаи Осиё варзишгарони тоҷик соҳиби 5 медал, аз ҷумла як медали тилоӣ аз рӯи намуди гурзпартоӣ, ки соҳибаш [[Дилшод Назаров]] шуданд. [[Дилшод Назаров]] ягона варзишгарест, ки се маротиба дар Олимпиадаҳо иштирок намуда, ду карат ғолиби Бозиҳои Осиёӣ шудааст. Августи соли 2015 ӯ соҳиби медали нуқра дар чемпионати ҷаҳон оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] гардидааст. [[Дилшод Назаров]] аввалин варзишгари тоҷикистонӣ мебошад, ки дар Бозиҳои олимпии [[Рио-де-Жанейро]] ([[Бразилия]]) соҳиби медали тило шудааст. Варзишгари 22-солаи тоҷик [[Беҳрӯз Хоҷазода]], ки моҳи ноябри соли 2017 дар Чемпионати ҷаҳон оид ба самбо дар шаҳри Сочии [[Русия]] дар вазни 74 кг ба унвони қаҳрамонӣ даст ёфт, бо медали тило мукофотонида шуд. Вай инчунин дар чемпионати Осиё дар [[Тошканд]] дар вазни 68 кг медали тило, дар Бозиҳои V осиёӣ дар иншооти сарпӯшида ва ҳунарҳои размӣ дар [[Ашқобод]] дар намуди самбои варзишӣ дар вазни 74 кг медали тило ва дар намуди куштии кураш дар вазни 73 кг медали нуқра гирифтааст. Ӯ дар рӯйхати даҳ варзишгари беҳтарини Тоҷикистон дар соли 2017, ки онро Ассотсиатсияи журналистони риштаи варзиши Тоҷикистон (АЖРВТ) аз рӯи натиҷагирии пурсиши хабарнигорон тартиб додааст, дар ҷойи аввал мебошад.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |title=Беҳрӯзи Хоҷазода варзишгари сол эълон шуд! |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223223619/http://jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |archivedate=2017-12-23 }}</ref> == Ҷозибаҳои гардишгарӣ == {{асосӣ|Сайёҳӣ дар Тоҷикистон}} Узвияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ, пазируфта шудани пойтахти Ватанамон — шаҳри Душанбе ба узвияти Федератсияи ҷаҳонии шаҳрҳои сайёҳӣ, эълон гардидани шаҳри Душанбе — пойтахти сайёҳии кишварҳои Созмони ҳамкории иқтисодӣ барои солҳои 2020—2021 симои сайёҳии Тоҷикистон ба ҷаҳониён муаррифӣ ва машҳур намуд. Дар сафи 10 кишвари ҷолибтарин барои боздиди сайёҳон эълон шудани ҷумҳурӣ, дар сархати даҳгонаи кишварҳои ҷолиб барои сайёҳони саргузаштӣ ҷой додани Тоҷикистон, ба 10 роҳи зеботарини дунё шомил гаштани шоҳроҳи Помир, ҳамчун даҳгонаи мавзеъҳои бехатар аз рӯи таъмини амнияти шабона, инчунин, ба қатори 10 шаҳри дар айёми баҳор ва тирамоҳ барои сайёҳӣ муносиби Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил эътироф шудани шаҳри Душанбе, ба даҳгонаи кишварҳои беҳтарин аз рӯи сайёҳии пиёдагардӣ ва саргузаштӣ шомил шудани Тоҷикистон ва ба панҷгонаи беҳтарин аз рӯи низоми содаи пешниҳоди раводид ворид шудани ҷумҳурӣ шаҳодати аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф гаштани сайёҳии мамлакат ва дар ин росто касб намудани мавқеи намоён дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Мувофиқи маълумоти оморӣ [[соли 2020]] ба Ҷумҳурии Тоҷикистон 350 ҳазор нафар сайёҳ ташриф овард, ки нисбат ба соли пешин 72,2 дарсад кам мебошад. Тибқи арзёбиҳои Кумитаи омор ва Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ даромади соҳа то давраи беморӣ тақрибан 2,5 дарсади ММД -ро ташкил медод. Ин ҳудудан 230—250 миллион доллари ИМА-ро дар бар мегирад. Cоли 2020 ин рақам хеле кам шуда, тахминан ба 72,6 миллион доллари ИМА баробар гардид, ки тахмин 1 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ дониста мешавад. Бо мақсади пиёда намудани тарҳи рушди деҳот, бозсозии роҳҳои назди [[ёдгориҳои таърихӣ]], бунёди хонаҳои қабули сайёҳон, меҳмонхонаҳои хурд ва дигар хидматрасониҳои муосир дар [[соли 2021]], дар заминаи ҳамкориҳои мутақобилан судманд чор мавзеи таърихию сайёҳии ҷумҳурӣ — «[[Чилучорчашма]]», «[[Аҷинатеппа]]», «[[Ҳулбук]]» ва «[[Ямчун]]» дар ҳамкорӣ бо Бонки ҷаҳонӣ бозсозӣ ва ба сатҳи байналмилалӣ мешаванд. == Идҳои расмии Тоҷикистон == {{асосӣ|Идҳои Тоҷикистон}} * [[1 январ]] — [[Соли Нав]] * [[23 феврал]] — [[Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қувваҳои мусаллаҳ]] * [[8 март]] — [[Рӯзи модар]] * [[21 март|21]] — [[24 март]] — [[Наврӯз|Ҷашни Наврӯз]] * [[9 май]] — [[Рӯзи Ғалаба]] * [[27 июн]] — [[Рӯзи ваҳдати миллӣ (Тоҷикистон)|Рӯзи ваҳдати миллӣ]] * [[1 сентябр]] — Рӯзи дониш * [[9 сентябр]] — [[Рӯзи истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи истиқлол]] * [[5 октябр]] — [[Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи забони давлатӣ]] * [[8 октябр]] — Иди [[Меҳргон]] * [[6 ноябр]] — [[Рӯзи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қонуни асосӣ]] * [[24 ноябр]] — [[Рӯзи парчами давлатии Тоҷикистон|Рӯзи Парчами давлатӣ]] * [[Иди Рамазон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Қурбон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Сада]]<ref>'''Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон''', соли 1995, № 21, мод. 237; соли 1998, № 10, мод.125, № 23-24, мод. 338; соли 1999, № 5, мод.76, № 12, мод.308; соли 2002, № 4, қ-1, мод.191, мод.194, мод.197; соли 2003, № 4, мод.132, № 8, мод. 449, № 12, мод. 678; соли 2004, № 5, мод. 350, № 12, қ-1, мод. 697; соли 2005, № 3, мод. 131, № 12, мод. 658; соли 2008, № 1, қ-2, мод. 9, № 3, мод.188, № 12, қ-1, мод. 988; соли 2009, № 5, мод.319, № 7-8, мод. 493, № 11, мод. 698, мод. 699; соли 2010, № 7, мод. 544, мод. 548.</ref> == Тоҷикистон дар радабандиҳои ҷаҳонӣ == * Дар ҳисоботи «Пешбурди соҳибкорӣ-и [[Бонки ҷаҳонӣ]], ки танзими давлатии фаъолияти соҳибкориро дар кишварҳои ҷаҳон арзёбӣ менамояд, соли 2020 мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 зина баланд рафта, дар байни 190 давлати ҷаҳон ҷои 106-ум-ро ишғол намуда, бори дигар ба даҳгонаи кишварҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/|title=Тоҷикистон ба даҳгонаи давлатҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд|author=|date=28 октябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153751/https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/}}</ref>. * Дар радабандии кишварҳои хушбахти дунё (''World Happiness Report'') (соли 2018), ки бахши [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар умури ҷустуҷӯи роҳи босубот таҳия кард, ки Тоҷикистон дар ҷойи 74 қарор дорад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29831835.html|title=Финландия хушбахттарин кишвари дунё. Тоҷикистон дар ҷойи 74-ум аст|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Тоҷикистон дар гузориши Forbes аз рӯи озодии тиҷорат дар мақоми 118, озодии монетарӣ — 131, навоварӣ — 116, технология — 108, ҳифзи сармоягузор — 37, фасод — 148, озодии шахсӣ — 142 ва аз рӯи сарбории андоз дар мақоми 114-ум қарор гирифтааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/economy/20181221/1027790822/Bahoi-Forbes-ba-andoz-fasod-hifzi-sarmoyaguzori-va-sharoiti-sohibkori-dar-Tojikiston.html|title=Баҳои Forbes ба андоз, фасод, ҳифзи сармоягузор ва шароити соҳибкорӣ дар Тоҷикистон|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Коршиносони Форуми ҷаҳонии иқтисодӣ (WEF), Ҷумҳурии Тоҷикистонро амнтарин кишвари [[Осиёи Марказӣ]] дар [[соли 2017]] донистаанд. Дар ин радабандӣ Тоҷикистон миёни 136 кишвар мақоми 49-умро касб кард.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |title=Тоҷикистон дар соли 2017 бехавфтарин кишвари Осиёи Марказӣ номида шуд |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171224111236/http://jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |archivedate=2017-12-24 }}</ref> * Ҷумҳурии Тоҷикистон дар радабандии „Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017“, ки соли 2017 созмони „Бунёди ҳуқуқи кӯдак“ дар ҳамкорӣ бо Донишгоҳи Ерасмуси Роттердам дар самтҳои ҳуқуқи кӯдак ба ҳаёт, саломатӣ, маориф ва ҳифзи муҳити зист баргузор кард, дар миёни 165 кишвари узви Конвенсияи ҳуқуқи кӯдаки Созмони Милали Муттаҳид мақоми 55-умро касб намуд. Тоҷикистон миёни кишварҳои [[Осиёи Марказӣ]] пас аз Ҷумҳурии [[Қазоқистон]] (ҷойи 22) ва [[Туркманистон]] (ҷойи 42) дар ҷойи сеюм қарор дорад. Пас аз Тоҷикистон кишварҳои [[Озарбойҷон]] (ҷойи 66), [[Беларус]] (ҷойи 78), [[Қирғизистон]] (ҷойи 81), [[Ӯзбекистон]] (ҷойи 85), [[Русия]] (ҷойи 86) ва [[Арманистон]] дар ҷойи 106 қарор гирифтаанд».<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |title=Тоҷикистон дар радабандии «Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017» мақоми 55-умро касб кард |accessdate=2018-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126222847/http://jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |archivedate=2018-01-26 }}</ref> * Бино бар иттилои ''Internet Live Stats'' соли 2016 Тоҷикистон аз ҷиҳати шумораи корбарони интернет дар мақоми 114-ум қарор дошт.<ref>{{Cite web|url=http://www.internetlivestats.com/internet-users-by-country/|title=Internet Users by Country (2016) - Internet Live Stats|publisher=www.internetlivestats.com|lang=en|accessdate=2018-02-12}}</ref> ва дар қаламрави Тоҷикистон шумораи корбарони интернет ба 1,6 миллион нафар расида ин адад 18,7 % аз шумораи умумии аҳолиии кишварро ташкил медиҳад. Дар муқоиса бо соли 2015 шумораи корбарони интернет 4,3 % афзудааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/science/20160728/1020366412.html|title=Тоҷикистон аз ҷиҳати истифодабарандагони интернет дар ҷои 114 қарор гирифт|author=Sputnik|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2018-02-12}}</ref>. == Пайвандҳои беруна == * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe Dushanbe travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141009033605/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe |date=2014-10-09 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand Khujand travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120727203329/http://www.traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand |date=2012-07-27 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/qurghonteppa Qurghonteppa travel guide] * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob Kulob travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008083733/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan Badakhshan travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008143730/http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog Khorogtravel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008013817/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog |date=2014-10-08 }} * [http://www.openstreetmap.org/search?query=Tajikistan#map=12/37.9409/71.9625&layers=T Тоҷикистон] * [http://www.openstreetmap.org/#map=12/38.5358/68.7790 OpenStreetMap Душанбе] * [http://www.openstreetmap.org/?lat=40.275&lon=69.6427&zoom=13&layers=B000FTF OpenStreetMap Хуҷанд] * [http://www.flickr.com/search/?q=Khudjand шаҳри Хуҷанд] * http://www.angelfire.com/pe/rudaki/khujand.html == Аксҳои Тоҷикистон == <gallery> National Museum of Tajikistan Национальный музей Таджикистана(0) Осорхонаи милли.jpg |Осорхонаи миллии Тоҷикистон Dushanbe Presidential Palace 01.jpg |Маҷмааи Президенти Тоҷикистон Душанбинский котёл.jpg|Иншооти гармидиҳӣ дар ш. Душанбе National Library of Tajikistan, Dushanbe (8).jpg |Китобхонаи миллии Тоҷикистон Ismaili Center, Dushanbe.jpg| Маркази исмоилӣ дар ш. Душанбе Горная река..jpg|Дарёҳои Тоҷикистон Монументальный ансамбль.JPG |Пайкараи устод Рӯдакӣ, дар Боғи А. Рӯдакӣ, ш. Душанбе Цитадель Мугтеппа,.jpg |Қалъаи Муғтеппа, ш. Истаравшан The courtyard of the Grand Masjid Imam Tirmizi.jpg | Масҷиди ҷомеи ш. Душанбе ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб Вышивальщицы.jpg|Дӯзандаҳои кашидаҳои миллӣ Guliston Fort, Khatlon, Tajikistan.JPG|Қалъаи Хулбук, Хатлон Kulyab Museum, Kulyab, Tajikistan.JPG|Осорхонаи шаҳри Кулоб, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Tomb of Mir Sayyid Ali Hamadani.jpg|Мақбараи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Historical Museum of Sughd.jpg|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд Манора дар Хуҷанд.jpg|Тахтасанг дар шафати Манораи масҷиди Шайх Муслиҳиддин ш. Хуҷанд Мечеть шейха Муслихиддина.jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории (масҷиди) Шайх Муслиҳиддин, ш. Хуҷанд Hisor, Tajikistan - panoramio - Zack Knowles (4).jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории Ҳисор Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 02.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Имоми Аъзам, Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит </gallery> == Омӯзишу парвариш ва фарҳанг == * [[Алоқа дар Тоҷикистон]] * [[Ислом дар Тоҷикистон]] * [[Идҳои Тоҷикистон]] * [[Ёдгориҳои фарҳангии умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] * [[Сиёсати хориҷии Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Commons|Тоҷикистон}} * [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }} * [http://www.majmilli.tj Дастгоҳи Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.mmk.tj Маркази Миллии Конунгузори] * [http://www.president.tj Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.president.tj Президенти Тоҷикистон] * [http://www.tarih.tj/ Таърихи Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928044602/http://www.tarih.tj/ |date=2007-09-28 }} * [https://archive.is/20130707023608/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/03/070321_er_name_change_cyr.shtml Дарбораи тағйири ном ва барандохтани «ов»] {{ПБ}} {{Мамлакатҳои Осиё}} {{Осиёи Марказӣ}} {{ИДМ}} {{СҲШ}} {{ИИЕ}} {{Мавзӯъҳои Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1991 дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои бе роҳи баромад ба баҳр]] bcbw0k4owkz6kdrzg9cstwlpi3kdlpn 1484875 1484874 2026-08-26T08:07:19Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Театру синамо */ илова 1484875 wikitext text/x-wiki {{Равонакунӣ|Тоҷикистон|Тоҷикистон (мазмунҳо)}} {{Давлат |Мақом = |Номи тоҷикӣ = Ҷумҳурии Тоҷикистон |Номи аслӣ = {{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}} {{lang-ru|Республика Таджикистан}} |Номи одӣ = Тоҷикистон |Парчам = Flag of Tajikistan.svg |Нишон = Coat of arms of Tajikistan.svg |Ба ҷои нишон = |Шиор = |Тарҷумаи шиор = |Номи суруди миллӣ = Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон |Аудио = Tajikistan anthem.ogg | sovereignty_type = [[Таърихи Тоҷикистон|Таъсис]]<small> | Марҳала1 = [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] | Сана1 = 14 октябри соли 1924 | Марҳала2 = [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] | Сана2 = 5 декабри соли 1929 | Марҳала3 = Эъломи истиқлол аз [[ИҶШС]] | Сана3 = 9 сентябри соли 1991 | Марҳала4 = [[Эъломияи Алма-Ато (1991)|Пайвастшавӣ ба ИДМ]] | Сана4 = 21 декабри соли 1991 | Марҳала5 = Қабулшавӣ ба [[Созмони Милали Муттаҳид]] | Сана5 = 2 марти соли 1992 | Марҳала6 = Қабули [[Конститутсияи Тоҷикистон|Конститутсияи]] кунунӣ | Сана6 = 6 ноябри 1994 |Шакли ҳукумат = [[ҷумҳурии президентӣ]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=40|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Дини давлатӣ = [[давлати дунявӣ]]<ref>{{cite web|url = http://www.president.tj/taxonomy/term/5/111|title = Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate = 2018-02-14}} <blockquote> Моддаи 1 Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад.</blockquote></ref> |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =46 |lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg =71 |lon_min =17 |lon_sec =0 |region = TJ |CoordScale = 6000000 |Дар харита = Tajikistan (orthographic projection).svg |зернавис ба харита = |Дар харита2 = |Забон = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] (давлатӣ)<br> [[Забони русӣ|русӣ]] <small>(забони муоширати байни миллатҳо)</small> |Таъсис = |Санаи истиқлол = [[9 сентябр]]и [[1991]] |Истиқлол аз = [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] |Пойтахт = [[Душанбе]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Душанбе]], [[Хуҷанд]], [[Бохтар]], [[Кӯлоб]], [[Истаравшан]] |Вазифаи роҳбар 1 = [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|Президент]] |Роҳбар 1 = [[Эмомалӣ Раҳмон]] |Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон|Сарвазир]] |Роҳбар 2 = [[Қоҳир Расулзода]] |Вазифаи роҳбар 3 = [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Раиси Маҷлиси Олӣ]] |Роҳбар 3 = [[Рустами Эмомалӣ]] |Ҷой аз рӯи масоҳат = 93 |Масоҳат = {{nts|141.400}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Фоизи об = 0,3 |Этнохороним = Тоҷикистонӣ, Тоҷикистониҳо |Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 92 |Аҳолӣ = {{афзоиш}}{{nts|10,000,000}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Соли баҳодиҳӣ = [[2022]] |Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = {{nts|7417400}} |Соли барӯйхатгирӣ = 2010 |Зичии аҳолӣ = |Ҷой аз рӯи зичӣ = |ММД (БҚХ) = 27,802 млрд<ref>{{cite web|url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=11&sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=923&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title = Tajikistan|publisher = International Monetary Fund website}}</ref> |Соли ҳисоби ММД (БҚХ) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) = 128 |ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = 3,146 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = |ММД (номинал) = 7,342 млрд |Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 147 |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 819 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = |ШРИ = {{афзоиш}}0,627<ref>http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf</ref> |Соли ҳисоби ШРИ = 2018 |Ҷой аз рӯи ШРИ = 129 |Сатҳи ШРИ = <span style="color:#fc0;">миёна</span> |Воҳиди пул = [[сомонӣ]] ([[ISO 4217|TJS, рамз 972]]) |Домен = [[.tj]] |ISO = TJ |Пешшумораи телефон = 992 |Минтақаи замонӣ = [[UTC+5]] |Тавзеҳот = }} '''Тоҷикистон''' ({{lang-fa|تاجیکستان}}), номи расмӣ — '''Ҷумҳурии Тоҷикистон''' ({{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}}) — кишварест дар [[Осиёи Марказӣ]], дар доманаҳои Помир ҷойгир буда, ба баҳр роҳи баромад надорад. Аз назари масоҳат хурдтарин давлат дар [[Осиёи Миёна]] аст. Аз ғарб ва шимоли ғарб бо [[Ӯзбекистон|Узбакистон]], аз шимол бо [[Қирғизистон]], аз шарқ бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва аз ҷануб бо [[Афғонистон]] ҳамсарҳад аст. [[Пойтахт]]аш шаҳри [[Душанбе]] аст. Тоҷикистон кишвари кӯҳсор ва пурбориш аст ва манобеи фаровони зеризаминиву об дорад. Паҳноварӣ — 141 400 км² (93-ум дар ҷаҳон)<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependencies_by_area List of sovereign states and dependencies by area]</ref>, шумораи аҳолӣ — 9,537,645 нафар (2020), аз он ҷумла дар шаҳрҳо 2,606,273 нафар ва деҳот 6 931 372 нафар аҳолӣ зиндагӣ доштанд<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref>. == Ном == Номи Тоҷикистон ({{lang-fa|تاجیکستان}} — «кишвари тоҷикон») аз худи номи ''[[тоҷикон]]'' ва пасванди ''-истон'' гирифта шудааст. Номи мазкур соли 1924 дар натиҷаи марзбандиҳои миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна<ref>{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/080/539.htm|title=Национальногосударственное размежевание советских республик Средней Азии|website=www.booksite.ru|publisher=[[Большая советская энциклопедия]]|accessdate=2024-02-28}}</ref> ва таъсиси [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] дар ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон|ҶШС Узбакистон]] (солҳои 1929—1991 — ҶШС Тоҷикистон) пайдо шудааст. == Таърих == {{асосӣ|Таърихи Тоҷикистон}} [[Акс:The_Sogdian_An_Jia_(contoured).jpg|рост|мини|Тоҷири [[Суғдиён|суғдӣ]], 579 мелодӣ.]] [[Акс:Saka_warrior_Termez_Achaeological_Museum.jpg|рост|мини|Сари ҷанговари сакоӣ, қарни 1.<ref>{{статья|заглавие=Nomad Migration in Central Asia (in After Alexander: Central Asia before Islam)|издание={{Нп3|Proceedings of the British Academy}}|том=133|страницы=87—98|ссылка=https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia|язык=en|тип=journal|автор=Abdullaev, Kazim|год=2007|archivedate=2020-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200502084308/https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia}}</ref>]] Таъриху фарҳанги Тоҷикистон бо [[Афғонистон]]у [[Эрон]] яксону монанд аст. Кӯҳантарин номе, ки ниёгони мардуми эронитабор, яъне [[Ориёӣ|ориёиҳо]], бар сарзамини худ ниҳода буданд, '''''Airyānǝm Vaējah''''' буда, ки аз он дар [[Авесто]] ёд шудааст. Ҷойгоҳи ин сарзамин ҳануз дуруст ошкор нашудааст. Дертар сарзамини [[Ориёӣ]] ба 16 подшоҳӣ ҷудо гардид, ки аз онҳо дар [[Авесто]] бо номи '''''Airyānǝm Dahyunam''''' ёд шудааст. Ҳамин ном дертар '''''Airyānǝm Xšaθram''''', '''''Aryānšaθr''''' ва '''''Ērānšahr''''' гашт ва [[Эрон]] шуд. Яке аз он 16 '''''dahyu''''' ё [[деҳа]] (дар [[Авесто]] ба маънии сарзамин ва подшоҳист) [[Суғд]] ва дигаре [[Бохтар]] ё [[Балх]] буд, ки бахше аз сарзамини кунунии Тоҷикистонро дарбар мегиранд. Суғду [[Бохтар]] ([[Балх]]) дар замони ҳукуматдории [[Давлати Ҳахоманишиҳо|Ҳахоманишиҳо]] (558—330 то милод) — яке аз '''''хšaθra''''' ё шаҳрҳои (кишварҳои) [[Ориёно]] шудаанд. Ба кишвари [[Ориёно]] — [[Давлати Пешдодиён]]у [[Давлати Каёниён]] ва [[Тӯрон]] — Давлати Афросиёб, [[Подшоҳии Бохтари қадим]], [[Давлати Суғди қадим]], [[Давлати Хоразми Бузург]], Порсу [[Давлати Мод]] ва [[Хуросон]] дохил буданд. Дар он замон сарзамини миёни [[Дарёи Аму|Омударё]] ва [[Сирдарё]]ро, ки як [[шаҳр]] (дар порсии бостон ба маънии подшоҳист) ба шумор мерафт, '''''Парадрая''''' низ мехонданд, ки маънояш [[Вароруд (Варазруд)|Вар аз руд]] аст. Дар «[[Шоҳнома]]» — и А. [[Фирдавсӣ]] ин сарзамин [[Тӯрон]] хонда шудааст. Дар бораи шаҳрдории ниёгони халқи тоҷик бозёфти шаҳркадаи [[Саразм]] (аз калимаи тоҷикии «сарзамин») шаҳодат медиҳад, ки ҳазорсолаҳои IV—II то милод рушду нумуъ дошт. Шаҳркадаи [[Саразм]] аввалин мероси таърихии Тоҷикистон аст, ки соли [[2010]] ба [[Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] дохил шудааст. Пас аз лашкаркашии [[Искандари Мақдунӣ]] ин сарзамин бахше аз подшоҳии [[Искандар]] (330—323 то милод) ва [[Селевкиён]] (312—150 то милод), подшоҳии [[Давлати Юнонии Балх|Юнону Бохтар]] (250—125 то милод), шоҳаншоҳии [[Ашкониён]] (250 то милод — 224 милодӣ), шоҳаншоҳии [[Кушониён]] (садаҳои I то милод- IV милоди), [[Давлати Сосониён]] (224—651), шоҳаншоҳии Ҳайтолиён (садаҳои IV—VI) ва шоҳаншоҳии Ҳоконии турк (551—741) шуд. Дар замони [[Давлати Сосониён|Сосониён]] ([[224]]—[[651]]) ин сарзамин дар маводҳои таърихӣ [[Вароруд (Варазруд)]] ва [[Хуросон]] хонда мешуд ва чанд подшоҳии ҷудогона дошт. Дар нахустин садаҳои исломӣ, дар солҳои [[705]]—[[715]], ки сулолаи Умавиён бар [[Хилофати Араб]] фармон меронданд, арабҳо бар [[Давлати Сосониён|Сосониён]] тохтанд ва онро гирифтанду мардумашро мусулмон карданд. Аз он пас ин макон ном ба арабӣ баргардон шуд ва [[Мовароуннаҳр]] хонда шуд ва бахше аз вилояти [[Хуросон]] гашт. Пас аз густариши Ислом дар [[Эрон]]у [[Тӯрон]], вилояти [[Хуросон]], аз ҷумла [[Мовароуннаҳр]] (Вароруд, Варазруд), зиндакунандаи фарҳанги эронӣ ва офаринандаи забони порсӣ-дарӣ буд, ки ҷонишини забони паҳлавӣ, суғдӣ, тахорӣ, хутану сакоӣ шуд. Нахустин шоирони порсигӯй аз ин сарзамин бархостанд, ба вижа [[Рӯдакӣ]], ки падари шеъри порсӣ (форсӣ) шинохта шудааст. Дар нахустин садаҳои исломӣ, [[Хуросон]] ва [[Мовароуннаҳр]] гаҳвораи фарҳангу дониши исломӣ буданд ва бузургоне чун [[Имоми Аъзам]], [[Имом ал-Бухорӣ]], [[Закариёи Розӣ]], [[Ибни Сино]] ва нафарони дигар дар худ парвариданд. === Сомониён (819—999) === {{main|Давлати Сомониён|Сомониён}}Сомониён ({{lang-fa|سامانیان}}), дудмоне аз амирон ва ҳукмронони тоҷики суннимазҳаб, ки ҳудуди ду қарн солҳои 819—999 бар бахшҳои бузурге аз [[Мовароуннаҳр]] бо таъйид ва муҳри [[хулафои Аббосӣ]] ҳукумат карданд. [[Акс:MansurISamanidPaintingHistoryofIran.jpg|мини|Амири [[Давлати Сомониён]] [[Мансури I ибни Нӯҳ|Мансури I]] (961—976)]] === Ғуриён (879—1215) === {{main|Султанати Ғуриён|Ғуриён}}[[Ғуриён]] ({{Lang-fa|{{Nastaliq|سلسله غوریان}}}}), дудмоне аз салотини тоҷики суннимазҳаб, ки солҳои [[1150]]—[[1215]] дар Хуросон ҳукумат доштанд. === Куртҳои Ҳирот (1244—1381) === {{main|Оли Курт}} Куртҳо, ё Оли Курт ({{lang-ar|آل کرت}}), силсилае аз амирони тоҷик, ки аз солҳои [[1244]]—[[1381]] дар Хуросон истиқлол доштаанд. === Дудмонҳои турку муғул === Пас аз [[Хонадони Сомониён|сулолаи Сомониён]] ([[819]]—[[999]]) бар ин сарзамин султону хонҳои турку муғултабор аз силсилаҳои хонадони Ғазнавиён ([[998]]—[[1187]]), Қарохониён ([[1005]]—[[1141]]), Қарохитоиён ([[1141]]—[[1212]]), Салҷуқиён ([[1037]]—[[1194]]), Хоразмшоҳиён ([[1077]]—[[1231]]), Чингизиён ([[1220]]—[[1370]]), Темуриён ([[1370]]—[[1501]]), Шайбониён ([[1501]]—[[1599]]), Аштархониён ([[1599]]—[[1753]]) ва [[Манғития|Манғитиён]] ([[1753]]—[[1920]]) фармон рондаанд (Нигаред: [[Халқи тоҷик дар ҳайати давлатҳои сулолаҳои турку муғулнажод]]). [[Акс:Thomas_Edward_Gordon_Lake_Victoria,_Great_Pamir,_May_2nd,_1874.png|мини|Тасвири асри 19, ки кӯли [[Зоркӯл]] ва як сокини маҳаллии [[Тоҷикон|тоҷикро]] тасвир кардааст]] Дар солҳои [[1864]]—[[1895]] ин сарзаминро, ки дар дасти [[Манғития|амирони манғитияи Бухоро]] ва хони Хӯканд буд, русҳо гирифтанд ва бахше аз сарзамини мустамликадории Империяи [[Русия]] карданд. Дар солҳои [[1917]]—[[1921]] дар ин кишвар муборизаи хунин барои пойдор намудани тартиботи шӯравии коммунистӣ шуда гузашт, ки боиси хиҷрати қисми ахолӣ аз Ватан гардид. Пас аз шикасти [[амир]]и [[Бухоро]] аз шӯришчиёни инқилобӣ дар [[2 сентябр]]и соли [[1920]], дар сарзамини ин аморат [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] бунёд ёфт. === Тоҷикистони Шӯравӣ === {{main|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон}} Соли [[1924]] дар натиҷаи гузаронидани тақсимоти миллии худудӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ, ин кишварро ба чанд ҷумҳурӣ ҷудо карданд ва дар бахшҳои шарқии он [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар таркиби [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон]] сохта шуд. Зодгоҳи тамаддуну фарҳанг ва офаринандагони забони форсӣ-тоҷикӣ дар натиҷаи ин амали сунъӣ парешон гардиданд. Танҳо, соли [[1929]] [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] аз Ӯзбекистон ҷудо шуд ва [[Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] ном гирифт. Дар [[ҶШС Тоҷикистон]] идеологияи коммунистӣ ҳукумрон гардида, дини ислом ба зери таъқиб қарор гирифта буд, Қисми мардуми кишвар тартибу низоми шуравиро рад намуда бо Ҳукумати шуравӣ ҷангиданд (ҷанги шаҳрвандии соли 1921—1924). Аммо ба максади хеш нарасида Ватанашонро тарк намуданд. Дар солҳои 30-40 асри XX асосҳои нави истеҳсолоти саноатӣ дар ҶШС Тоҷикистон гузошта шуданд. Дар деҳот коллективонии хоҷагидории деҳқонӣ анҷом ёфта, боиси аз байн рафтани деҳқонони соҳибмулк гардид. Инқилоби маданӣ ба ҳаёти тоҷикон мактабҳои навъи шуравӣ (мактаби маҳви бесаводии калонсолон, кӯдакистон, мактаби миёнаи наврасон, мактаб-интернат, омузишгоҳи касбӣ, мактаби олӣ) муассисаҳои илмиву фарҳангӣ (театр, китобхона, клуб, чойхонаи сурх-қироатхона, осорхона, боғи истироҳат, кинотеатр, варзишгоҳ)-ро ворид намуд. Тоҷикистон комилан ба муҷтамаи ягонаи умумииттифоқии хоҷагии халқ ҳамроҳ гардида, пурра тобеи Марказ (Иттиҳоди Шӯравӣ) гардид. Солҳои 50-80 асри XX баъд аз ба сари давлат таъйин гардидани сарварони таҳҷойӣ ба монанди [[Бобоҷон Ғафуров]], [[Турсун Ӯлҷабоев]], [[Ҷаббор Расулов]] ва [[Қаҳҳор Махкамов]] иқтисодиёти Тоҷикистон рушд меёфт. Тоҷикистон ба мамлакати хоҷагидориаш индустриалӣ — аграрӣ табдил ёфт, фарҳангу санъати миллӣ эҳё гардид. Сатҳи зиндагии мардум баҳтар мегардид. Вале, бо вуҷуди он, Тоҷикистон нисбат ба дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҷиҳати таъмини манзили истиқомат, музди миёнаи маош, муассисаҳои илмӣ, маориф, фарҳанг, шумораи бекорон ва диг. дар ҷойи охирон қарор дошт. Иқтисодиёти Тоҷикистон асосан барои таъмини корхонаҳои марказии Иттиҳоди Шӯравӣ бо ашёи хом (неруи барқ, пахта, канданиҳои фоиданок, уран ва диг.) нигаронида шуда буд. Дар давраи мавҷудияти [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] (солҳои 1924—1991) халки тоҷик аз нав тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикиро дар каламрави хеш эҳё намуд. Сутуни ояндаи давлатдории соҳибистиқлоли Тоҷикистон гузошта шуд. 24 августи соли 1990 иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, Эъломияи истиқлоли [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ (ИҶШС) қабул намуд. Пас аз «табадуллот»-и (ГКЧП) коммунистони тундрав 19-21 августи соли 1991 дар Москва, ки бемуваффақият анҷом ёфт, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати 12) [[9 сентябр]]и соли [[1991]] Изҳорот «Дар бораи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро эълон дошт. Дар асоси ин Изҳорот Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарори махсуси хешро «Дар бораи эълон шудани истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул намуд. === Тоҷикистони мустақил === Ҳарчанд эълони истиқлол ҳамаи азҳоби сиёсиро қонеъ гардонида буд, вай натавонист пеши роҳи муқовимати сиёсӣ ва маҳалбозии қавмиро бигирад. Аз ҷониби азҳоби ба ҳукумат мухолифи сиёсӣ эътироф нашудани [[Қаҳҳор Махкамов]] ҳамчун Президенти ҶТ (аз 29 ноябри соли 1990), паи ҳам иваз шудани раисони Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (Қ. Аслонов, С. Кенҷаев, А. Искандаров) мақомоти кишварро водор сохтанд, ки зери фишори тазоҳуркунандагони мухолифин ва барои ба эътидол овардани вазъи сиёсӣ интихоботи умумихалқии Президенти ҶТ баргузор намоянд. Маъракаи интихобот ба зиддиятҳои нави сиёсию идеолужӣ, мазҳабию маҳалгароӣ ва қавмию инфиродӣ боис гардид. Вазъи иҷчтимоию иқтисодии ҷумҳурӣ рӯз ба рӯз бад мегардид. Пас аз ба вазифаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидани [[Раҳмон Набиев]] (58,6 % овозҳо) неруи мухолифин бо баҳонаҳои гуногун фаъолияти ҳукумати навро сарзаниш менамуданд. Соли 1992 аз моҳи март то ибтидои май тазоҳуроти пай дар пайи ҳизбу ҳаракатҳои ба ҳукумат мухолифин ва ҷонибдорони ҳукумат дар шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон, махсусан Душанбе ба фалаҷ шудани мақомоти иҷроиия ва қонунгузории марказӣ ва маҳаллӣ сабаб шуд. Таъсисёбии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба давлатдории соҳибистиқлоли халки тоҷик ва эҳёи навини тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикӣ дар каламрави хеш асос гашт. Вале низоми давлатдории тоҷикон бо амри таърих боз ба душвориҳои нав рӯбарӯ омад. Зиддиятҳои аз давраи давлати шӯравӣ мерос монда ва дахолати душманони истиқлоли миллати тамаддунофари тоҷик, халқро ба вартаи ҷанги бародаркуш, [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] гирифтор намуданд. Воқеоти май — ноябри соли 1992 пояи далатдории Тоҷикистонро заиф сохта, кишварро ба қисматҳо тақсим кард ва хавфи аз байн рафтани давлат ба миён омад. Маҳз дар чунин шароити сангин [[16 ноябр]]и [[соли 1992]] иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Хуҷанд баргузор гардид, ки дар он [[Эмомалӣ Раҳмон]] Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид. Дар иҷлосияи таърихӣ дар қатори ҳукумати тозаинтихобгардида, масоили хотима додани муқовимати сиёсӣ-низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин, ба эътидол овардани ҳаёти иҷтимоӣ-иқтисодӣ, ба Ватан баргардонидани гурезагон ва муҳоҷирони иҷборӣ мавриди муҳокима қарор гирифтанд. Вале, масъалаи асосии ҳаёти ҷамъиятӣ-сиёсии Тоҷикистон — хотима додани муқовимати сиёсӣ — низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин ҳалли мусбати хешро танҳо соли 1997 ёфт. Дар натиҷаи музокироти байни тоҷикон оид ба сулҳ ва оштии миллӣ солҳои 1994—1997 дар шаҳри Москва [[27 июн]]и [[соли 1997]] «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» ба имзо расид. Ҳукумати Тоҷикистон минбаъд ба амалӣ сохтани барномаи ислоҳоти иқтисодӣ барои солҳои 1995—2004 ва барномаҳои дигар шурӯъ намуд. Барои аз хатари гуруснагӣ эмин доштани аҳолӣ ва бо озуқа таъмин намудани бозори дохилӣ Фармонҳои Президенти ҶТ Э. Раҳмон аз [[9 октябр]]и [[соли 1995]] «Дар бораи 50 000 га замин ҷудо намудан барои хоҷагии назди ҳавлигӣ» ва [[1 декабр]]и [[соли 1997]] иловатан ҷудо намудани боз 25 000 га замин аҳамияти калон дошта буд. Дар натиҷаи ислоҳотҳои иқтисодии дар ҷумҳурӣ амалӣ гардида муносибатҳои нави иқтисоди бозорӣ, ки асоси онро моликияти хусусӣ, ҷамъиятҳои саҳомӣ, хоҷагиҳои деҳқонӣ ва инфиродӣ ташкил медиҳад, ҷорӣ шуда истодаанд. Вале иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар айни замон бе кумаки молиявии хориҷӣ лоиҳаҳои бунёдиро амалӣ карда наметавонад. Дар ибтидои асри XXI барномаҳои рушди стратегии кишвар муайян карда шудаанд. Истиқлоли озуқаворӣ, амнияти энергетикӣ ва раҳоёбӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ — ҳадафҳои стратегии сиёсати дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. Ҳамин ҳадафҳои бунёдӣ тадриҷан дар амал татбиқ шуда истодаанд. Қабули Конститутсияи ҷумҳурӣ ва интихоботҳои умумихалқии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ([[6 ноябр]]и [[1994]], [[1999]], [[2006]], [[2013]]) боз як қадами устувор дар давлатдории кишвар гардид. Тағйироту иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз ([[26 сентябр]]и [[соли 1999]], [[22 июн]]и [[соли 2003]] ва [[22 май]]и [[соли 2016]], интихоботҳои вакилон ба Маҷлиси Олии (2 палатагии) Ҷумҳурии Тоҷикистон чорабиниҳои навбатӣ дар такмили сохтори сиёсии ҷумҳурӣ гаштанд. [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар замони истиқлол дар доираи [[Созмони Милали Муттаҳид]] (СММ — ООН), [[Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо]] (САҲА — ОБСЕ), [[Созмони ҳамкории Шанхай]] (СҲШ — ШОС) ва дигар созмонҳои байналмилалӣ ҳамкорӣ намуда истодааст. Ҳамкории Тоҷикистон бо давлатҳои ИДМ ва мамлакатҳои дигари ҷаҳон пайваста рушд меёбад.<ref>Кофронси илмӣ — назариявӣ, базшида ба 20 солагии Истиқлоли миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон. — Душанбе, 2011, с.29 — 30, 66 — 70, 71 — 75</ref> == Ҷуғрофиёи табиъӣ == {{асосӣ|Ҷуғрофиёи Тоҷикистон}} [[Акс:Tajik mountains edit.jpg|thumb|Кӯҳсори Тоҷикистон]] Тоҷикистон дар қисми ҷанубии Осиёи Мар­ка­зӣ ҷой гирифта, нуқтаҳои канории Тоҷикистон дар шимол силсилакӯҳи Қу­рама, дар ҷануб водии дарёи Панҷ, дар ғарб силсила­кӯҳи Са­ри­­кӯл мебошанд. Тоҷикистон дар маркази қитъаи Осиё, дар минтақаи иқлимаш муътадили дур аз баҳру уқё­нусҳо ҷой гирифта, дар ҳамвориҳои он иқлими биё­бонӣ ҳукм­фар­мост. Дар ғарби кишвар биёбону нимбиё­бонҳои пас­тии Турон ҷойгиранд, ки тадриҷан ба талу кӯҳ­доманҳо му­бад­дал мешаванд. Дар шарқ марзи он бо до­манакӯҳҳо ва қа­тор­кӯҳҳои Осиёи Марказӣ иҳота шудааст (аз ғарб ба шарқ 680 км тӯл кашидааст). Қисми марказии он нисбатан борик (камбар) буда, қариб 100 км аст<ref name=":0">Мавқеи ҷуғрофиёӣ ва ҳудудии Тоҷикистон // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 10. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дарозии марзи Тоҷикистон дар маҷмӯъ зиёда аз 3 000 км-ро ташкил медиҳад. Тоҷикистон дар ғарб бо Ҷум­ҳурии Узбекистон (1 161 км), дар шимолу шарқ бо Ҷум­ҳу­рии Қирғизистон (870 км), дар шарқ бо Ҷумҳурии Хал­қии Чин (519 км) ва дар ҷануб бо Аф­ғо­нистон (1 356 км) ҳамсарҳад аст. Дар ҷанубу шарқ То­ҷи­кистонро аз Ҳиндустону Покистон [[Долони Вахон]] (бараш аз 15 то 6 км) ҷудо мекунад. === Сохтори заминшиносӣ === {{асосӣ|Заминшиносии Тоҷикистон}}Дар сарзамини Тоҷикистон ду плитаи азими тектоникии Замин — Авруосиё аз шимол ва Гондвана аз ҷануб ба ҳам бар­хӯрдаанд. Ин бархӯрд тӯли 200 млн соли охир идома дорад ва дар айни замон дар шакли ду низом (система)-и азими кӯҳии Осиё — Тиёншон (дар шимол) ва Помир (дар қисми ҷануби шарқӣ) ифода ёфтаанд<ref name=":03">Сохти геологӣ / А. С. Ниёзов, Х. М. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 52—58. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон аз рӯи хусусияти сохтори заминшиносӣ ба 5 ноҳияи заминшинохтӣ ноҳиябандӣ мешавад<ref name=":03" />: * Тоҷикистони Шимолӣ * Тоҷикис­тони Шимоли Шарқӣ * Тоҷикистони Марказӣ * Тоҷикистони Ҷануби Ғарбӣ * Тоҷикистони Ҷануби Шарқӣ Ноҳияҳои заминшинохтӣ бо хусусиятҳои ҷуғрофиёии маҳал алоқаманд буда, дар маҷмӯъ пайдарҳамии силсилаи сил­силакӯҳҳои ба самти арзӣ тӯлкашида ва во­ди­ҳои фарохро ифода мекунанд. Ноҳияҳо аз якдигар бо таъ­рихи заминшиносӣ, сохтор ва марҳалаҳои асосии таҳав­вулот фарқ мекунанд<ref name=":03" />. === Обҳо === {{асосӣ|Обҳои Тоҷикистон}}Тоҷикистон дорио манобеъи обии зиёдест, ки он аз ҳисоби обшавии пиряхҳо ва бориши атмосферӣ ташкил шудааст<ref>{{Cite web|url=https://www.best-country.com/ru/asia/tajikistan/water_source|title=Best-Country: Водные ресурсы Таджикистана|website=www.best-country.com|lang=ru|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон 90 % аз минтақаҳои ташаккулёбандаи маҷрои дарёҳо иборат буда, асоси захираҳои обии кишварро пиряхҳо, дарёҳо, кулҳо, обанборҳо ва обҳои зеризаминӣ ташкил медиҳанд. 947 рӯди хурду бузург, 1300 кӯл бо захираи 46,3 километри мукааб об, ки 20 километри мукааби он оби ширин мебошад, 11 обанбор бо ҳаҷми муфиди 7,5 километри мукааб об ва зиёда аз 10 ҳазор пирях манбаи асосии оби на танҳо Тоҷикистон, балки кишварҳои Осиёи Марказист<ref>{{Cite web|url=https://avkd.tj/tg/khabarho/2386-zakhirahoi-obii-jumhurii-tojikiston.html|title=Захираҳои обии Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=avkd.tj|publisher=Академияи ВКТ ҶТ|accessdate=2024-03-04}}</ref>. ==== Пиряхҳо ==== {{асосӣ|Пиряхҳои Тоҷикистон}} [[Акс:Gms_gorbunova.jpeg|мини|Пойгоҳи обуҳавошиносии [[пиряхи Федченко]]]] Дар Тоҷикистон беш аз 10 ҳазор пиряхи хурду бузург маҷуд аст<ref name=":032" />, ки масоҳаташон ба 11 146 км² баробар аст ва ин нишондиҳанда 8%-и ҳудуди кишварро дар бар мегирад, ки асосан дар Помири Шимолию Ғарбӣ ва [[Ҳисору Олой|кӯҳҳои Ҳисору Олой]] ва бештар дар баландиҳои 3000-3500 то баландиҳои 3500-5300 м ҷой гирифтаанд<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Захираи умумии ях дар пиряхҳои кишвар ба 845 км³ баробар буда, пиряхҳои хурд бо масоҳати 1 км² танҳо 20%-и шумораи умумии пиряхҳои кишварро ташкил менамоянд, вале 85%-и ҳаҷми ях дар онҳо мутамарказ гардидааст. Дар пиряхҳои Тоҷикистон 456,9 км³ об захира шуда, соле ин пиряхҳо ба дарёҳо 61,8 км³ об медиҳанд<ref name=":04">{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Тибқи маълумот, дар Тоҷикистон давоми 20 соли охир 15 пиряхи дорои дарозии аз 4 то 5 км комилан об шудааст<ref name=":032">Обҳо: Пиряхҳо / Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 79. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. === Захираҳои табиъӣ === {{асосӣ|Захираҳои табиъии Тоҷикистон}}Сарватҳои табиъии Тоҷикистон вобаста аз қонуниятҳои гео­логӣ ва таҳаввулоти геодинамикии минтақаҳои он ташаккул ёфтаанд (нигар Сохти геологӣ). Дар ҳар як аз 5 ноҳияи заминшинохтии Тоҷикистон навъҳо ва маҷмӯъаи мушаххаси сарватҳои табиъӣ ҷойгир шудаанд: дар Тоҷикистони Шимолу Шарқӣ ва То­ҷикистони Ҷанубу Ғарбӣ сарватҳои табиъии ғайримаъданӣ, ба мисли на­макҳо, ангишт, нафту газ, бентонитҳо, стронтсий ва ғайра пай­до шудаанд. Дар но­ҳи­яҳои Тоҷикистони Шимолӣ, Тоҷи­кис­тони Марказӣ ва То­ҷи­кистони Ҷанубу Шарқӣ (Помир) бештар кан­даниҳои маъ­­данӣ (оҳан, тилои маҳаллӣ, нуқра, сурма, симоб, поли­металлҳо, флюорит ва ғайра) рушд кардаанд<ref name=":05">Сарватҳои табиӣ / А. Ниёзов, Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 59—72. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дар Тоҷикистон ҳоло 28 конҳои нафту газ ба қайд гирифта шудааст. Дар ин конҳо захираи нафт 2,2 млн тонна ва газ — 3,4 миллиард метри кубиро ташкил медиҳанд. Дар айни замон дар Тоҷикистон 40 конҳои тилои фаъол ва қариб 85 конҳои ояндадори тило муайян шудаанд.<ref>[http://avesta.tj/2021/02/03/v-tadzhikistane-zaregistrirovano-28-mestorozhdenij-nefti-i-gaza/ В Таджикистане зарегистрировано 28 месторождений нефти и газа]{{Пайванди мурда|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> === Минтақаи замонӣ === {{асосӣ|Замон дар Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар минтақаи замонииии [[UTC+05:00|UTC+5]] воқеъ шудааст. Соати тобистонӣ аз соли 1991 тағйир накардааст, агарчи дар замони шӯравӣ истифода мешуд<ref>{{Cite web|url=https://www.lawmix.ru/sssr/1774|title=Постановление Кабинета Министров СССР от 04.02.1991 № 20 - Сейчас.ру|website=www.lawmix.ru|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Узбакистон, Туркманистон, Покистон, Молдив ва ҳамчунин теъдоде аз манотиқи Русия дар як минтақаи замонӣ қарор доранд. == Тақсимоти маъмурӣ == {{асосӣ|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин|Вилоятҳои Тоҷикистон|Шаҳрҳои Тоҷикистон|Феҳристи номи нави маҳалҳои аҳолинишини Тоҷикистон}} {| style="float:right; margin-left:1em" |{{Харитаи Тоҷикистон||float=right}} |} Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудии Тоҷикистон тибқи Қо­нуни Ҷум­ҳурии Тоҷи­кистон аз 19 марти соли 2013 № 958 ''«Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохти марзиву маъмурии Ҷумҳурии Тоҷи­кис­тон»'' муайян карда мешавад<ref>Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, с. 2013, № 3, мод. 177</ref>. [[Акс:Тақсимоти_маъмурии_Тоҷикистон.png|мини|250x250пкс|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон]] Воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ ва маҳал­ҳои аҳолинишини Ҷумҳурии Тоҷикистон мутобиқи қонуни мазкур инҳоянд: * [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] * [[вилоят]] ** [[шаҳр]] ** [[ноҳия]] *** [[шаҳрак]] *** [[деҳот]] (ҷамоат) **** [[деҳа]] Ноҳияҳо ба деҳотӣ ва шаҳрӣ тақсим шуда, метавонанд тобеи ҷум­ҳурӣ, вилоят ва ё шаҳр бошанд. [[Маҳалли аҳолинишин|Маҳалҳои аҳолинишини]] Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шаҳрӣ ва деҳотӣ ҷудо мешаванд. Ба маҳалҳои шаҳрӣ, шаҳрҳо ва шаҳракҳо, ба маҳалҳои деҳотӣ деҳаҳо, новобаста ба тобеияти маъмурияшон, дохил мешаванд. Шаҳрҳо метавонанд аҳаммияти ҷумҳуриявӣ ё вилоятӣ дошта бошанд. Тибқи омори 1 январи соли 2018 Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадах­шон]], вилоятҳои [[Вилояти Суғд|Суғд]] ва [[Вилояти Хатлон|Хатлон]], 58 ноҳия, аз он ҷумла 4 ноҳия дар шаҳри [[Душанбе]], 18 шаҳр, 57 шаҳрак, 370 ҷамоати деҳот<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.tj/ru|title=Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2018 Ахбороти Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=stat.tj|date=2018|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190512165954/https://stat.tj/ru|archivedate=2019-05-12}}</ref> ва 4223 деҳаро дар бар мегирад<ref>Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — С. 6. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2</ref>. {| class="standard" !№ !Ном !Шумораи<br>ноҳияҳо !Шумораи<br>шаҳрҳо !Маркази маъмурӣ !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- class="shadow" |1 |[[Душанбе]] | align="center" |4 | | | align="right" |831,4 | align="right" |0,126 | align="right" |8314,0 |- |2 |[[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |7 | align="center" |1 |[[Хоруғ]] | align="right" |223,6 | align="right" |62,9 | align="right" |3,5 |- |3 |[[Вилояти Суғд]] | align="center" |14 | align="center" |8 |[[Хуҷанд]] | align="right" |2 608,5 | align="right" |25,2 | align="right" |103,5 |- |4 |[[Вилояти Хатлон]] | align="center" |24 | align="center" |4 |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] | align="right" |3 198,5 | align="right" |24,7 | align="right" |129,5 |- |5 |[[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ]] | align="center" |13 | align="center" |4 |[[Душанбе]] | align="right" |2 069,2 | align="right" |28,5 | align="right" |72,6 |- style="background: #CCC;" | |Ҳамагӣ | align="center" |62 | align="center" |18 | | align="right" |8 931 200 | align="right" |143 100 | align="right" |86,23 |} '''Шаҳрҳои Тоҷикистон:''' {| class="toccolours" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" ! !Аҳолӣ<br>(01.01.1992),<br>ҳазор тан !Аҳолӣ<br>(01.01.2015),<br>ҳазор тан<ref name=":02">{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2015 года|deadlink=yes|accessdate=2015-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|archivedate=2015-07-02}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2016),<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|deadlink=yes|accessdate=2016-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810004846/http://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|archivedate=2017-08-10}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|deadlink=no|access-date=2019-04-25|archive-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|accessdate=2024-02-29|archivedate=2020-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2019)<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2019.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2020)<br>ҳазор тан<ref name="pop2020">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|title=Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2020|publisher=Statistics office of Tajikistan|language=ru|deadlink=yes|accessdate=2020-10-03|archive-date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2021)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2022)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- |[[Душанбе]] |584,5 |788,7 |802,7 |831,4 |846,4 |863,4 |1185,4 |1201,8 |0,203 |5914,4 |- |[[Хуҷанд]] |165,3 |172,7 |175,4 |179,9 |181,6 |183,6 |196,8 |198,7 |0,04 |4967,5 |- |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] |60 |102,9 |105,4 |109,1 |110,8 |111,8 |125,2 |126,7 |0,026 |4873,1 |- |[[Кӯлоб]] |81,3 |101,2 |102,4 |104,4 |105,5 |106,3 |104,1 |105,8 |0,035 |3022,9 |- |[[Истаравшан]] |47,6 |59,9 |61,2 |63,5 |64,6 |65,5 |63,3 |64,3 |0,018 |3572 |- |[[Турсунзода (шаҳр)|Турсунзода]] | - |52,4 |52,8 |53,1 |53,7 |55,7 |57,3 |57,8 |0,012 |4816,7 |- |[[Конибодом]] |39,9 |49,7 |50,4 |51,6 |52,2 |52,5 |54,3 |54,4 |0,015 |3626,7 |- |[[Исфара]] |35,4 |46,9 |47,8 |49,7 |50,7 |51,7 |54,1 |54,9 |0,015 |3660 |- |[[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]] |43,9 |43,4 |45,1 |47,1 |48,2 |49,2 |49,9 |50,2 |0,003 |5039 |- |[[Ваҳдат]] |46,7 |42,2 |42,4 |42,5 |42,8 |43,2 |53,5 |54,4 |0,014 |3885,7 |- |[[Панҷакент]] |29,6 |40,6 |41,2 |42,3 |42,8 |43,3 |43,3 |43,8 |0,007 |6257,1 |- |[[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]] |36,9 |32,5 |31,8 |32,1 |33,2 |34,0 |33,8 |35,0 |0,011 |3181,8 |- |[[Хоруғ]] |21,5 |28,9 |29,2 |29,9 |30,3 |30,5 |30,9 |31,1 | | |- |[[Норак]] |21,1 |28,1 |29,1 |30,4 |30,9 |31,4 |28,1 |28,8 | | |- |[[Ҳисор]] | - |26,9 |27,4 |27,9 |28,7 |29,1 |31,7 |32,1 |0,01 |3210 |- |[[Истиқлол (шаҳр)|Истиқлол]] |21,3 |15,9 |16,4 |16,9 |17,3 |17,6 |18,3 |18,7 |0,033 |566,7 |- |[[Леваканд|Левакант]] |14,6 |15,8 |16,1 |16,9 |17,3 |17,7 |17,7 |18,7 | | |- |[[Роғун]] |9,1 |15,0 |15,0 |14,9 |15,0 |14,9 |15,1 |15,2 |0,005 |3040 |} == Аҳолӣ == {{асосӣ|Аҳолии Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар миёни тамоми кишварҳои Иттиҳоди Шӯравии собиқ сареътарин рушди шумораи миллатҳои унвондорро таҷриба мекунад. Саҳми [[тоҷикон]] дар соли 1959 — 53,1 % аҳолии Тоҷикистон, дар соли 1989 аллакай 62,3 % буд. Дар соли 2002 ба 79,9 % ва дар соли 2010 ба 84,3 % афзоиш ёфт. [[Акс:Tajik family. Tajikistan.jpg|мини|Як хонаводаи тоҷик|299x299px]] Бар асоси барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2010, ҷамъияти Тоҷикистон {{шумора|7565000}} нафар, то 1 октябри 2015 — {{шумора|8486300}} нафар буд. Шумораи мардон {{шумора|3813000}} нафар ва занон {{шумора|3752000}} нафар аст. Мувофиқи ин додаҳо ба ҳар 1 ҳазор мард дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 984 нафар зан рост меояд. Бар асоси гузориши [[Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], то 1 январи соли 2018 шумораи аҳолии ҷумҳурӣ {{шумора|8931200}} тан буд<ref name=":1" />. Аҳолиии Тоҷикистон муддатҳост, ки бо суръати зиёде дар ҳоли рушд аст: дар соли 1959 дар инҷо {{шумора|1981000}} нафар, дар соли 1989 — {{шумора|5109000}} нафар ва ба фарқ аз кишварҳои аврупоии [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|ИДМ]], дар соли 1989—1999 бо вуҷуди муҳоҷирати қобили таваҷҷуҳ аҳолӣ аз ҷумҳурӣ (437 ҳазор нафар дар 11 сол) ба рушд идома дод. Омили аслии рушди ҷамъият афзоиши табиъии зиёд аст. 23 июли 2022, расман эълом шуд, ки ҷамъияти Тоҷикистон ба 10 миллион нафар расидааст<ref>{{Cite web|url=https://dushanbe.tj/articles/1010-tifli-10-millionai-to-ikiston-ba-honai-hud-omad|title=Тифли 10 миллионаи Тоҷикистон ба хонаи худ омад|website=dushanbe.tj|date=2022-07-26|publisher=Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе|accessdate=2024-02-29}}</ref>. Тақсимоти тақрибии аҳолӣ бар асоси гурӯҳи синӣ дар ибтидои соли 2018 ба шумора (ҳазор тан)<ref name=":1" />: * Аҳолии шаҳр: ** 1483,6 — зери сини кор (мардон: 772 / занон: 711,6); ** 134,3 — болои сини кор (мардон: 44,7 / занон: 89,6). * Аҳолии русто: ** 2338,6 — зери сини кор (мардон: 1213,9 / занон: 1124,7); ** 353,5 — болои сини кор (мардон: 128,5 / занон: 225). {| class="toccolours" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" |+Ҷадвали 1. Аҳолии минтақаҳои Тоҷикистон (ҳазор тан)<ref name="stat20222">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> ! !1989 !1995 !2000 !2005 !2010 !2015 !2020 !2022 |- !'''[[Душанбе]]''' | align="center" |592,2 |511,9 | align="center" |564 |630 | align="center" |711,2 | align="center" |788,7 |863,4 |1201,8 |- ![[Вилояти Суғд]] | align="center" |1554,2 |1740,8 | align="center" |1871,9 |2015,8 | align="center" |2197,9 | align="center" |2455,5 |2707,3 |2823,9 |- ![[Вилояти Хатлон]] | align="center" |1697,4 |1956 | align="center" |2145,2 |2368,4 | align="center" |2618,3 | align="center" |2971,5 |3348,3 |3530,0 |- ![[Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |160,9 |188 | align="center" |206,2 |206,8 | align="center" |204,8 | align="center" |214,3 |228,9 |230,1 |- ![[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ|Ноҳияҳои тобеъи ҷумҳурӣ]] | align="center" |1087,9 |1237,1 | align="center" |1341,2 |1497,9 | align="center" |1685,2 | align="center" |1922 |2165,9 |2101,0 |- !Ҷумҳурии Тоҷикистон | align="center" |5092,6 |5633,8 | align="center" |6128,5 |6718,9 | align="center" |7417,4 | align="center" |8352 |9313,8 |9886,8 |} Ҷараёни шаҳришавӣ (урбанизатсия), ки то соли 2000 дар сатҳи ҷумҳурӣ дар авҷ буд, мувофиқи ҷамъбасти пешакии Барӯйхатгирии аҳоли ва фонди манзили соли 2010 муътадил гашта, таносуби аҳолии шаҳру деҳот 27 дарсади аҳолии шаҳр ва 73 дарсади аҳолии деҳотро ташкил кард. == Сохтори давлатӣ == Тоҷикистон ҷумҳурии президентист<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/|title=Таджикистан - Страна ТАСС|website=ТАСС|lang=ru|accessdate=2024-03-13}}</ref>. === [[Рамзҳои давлатии Тоҷикистон|Рамзҳои давлатӣ]] === {{Асосӣ|Парчами Тоҷикистон|Нишони Тоҷикистон|Суруди миллии Тоҷикистон}}Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ рамзҳои давлатии Тоҷикистон мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-%D2%B7/|title=Қонуни ҶТ «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=[[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}}</ref>. {{Сабки нигораҳо}} <gallery mode="packed" heights="120px" class="ts-gallerystyle-gray"> Flag of Tajikistan.svg|Парчам Emblem of Tajikistan.svg|Нишон </gallery> === Асосҳои сохтори конститутсионӣ === {{Асосӣ|Низоми сиёсии Тоҷикистон|Конститутсияи Тоҷикистон|Сиёсати дохилии Тоҷикистон}}Бар пояи [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсия]], ки қонуни асосии кишвар ба шумор меравад, Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, [[Мардумсолорӣ|демократӣ]], ҳуқуқбунёд, [[Секуляризм|дунявӣ]] ва [[Давлати ягона|ягона]] буда, шакли идораи он [[Низоми риёсатӣ|президентӣ]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Модаи 1. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мегардад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 9. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумӣ қабул карда шуда 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 бо тариқи раъйпурсии умумӣ ба он тағйиру иловаҳо ворид карда шудааст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. === Президент === {{Асосӣ|Президенти Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин бубинед|Феҳристи раҳбарони Тоҷикистон}} Сарвари давлат ва ҳукумат Президенти Тоҷикистон аст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 64. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Президентро шаҳрвандони Тоҷикистон ба тарзи умумӣ, мустақим, баробар ва овоздиҳии пинҳонӣ ба муҳлати 7 сол интихоб менамоянд. Президенти Тоҷикистон шахсе шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Тоҷикистонро дошта бошад, синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад, забони давлатиро донад ва дар ҳудуди ҷумҳурӣ на камтар аз 10 соли охир истиқомат дошта бошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 65. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Охирон Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон [[11 октябр]]и [[соли 2020]] баргузор шуд. Дар натиҷа Президент [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои давраи панҷӯм баъд аз дарёфти 90,92 % овозҳо ғолиб омад<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20201014/Elon-natijaho-nihoii-intikhobot-prezidenti-Tojikiston-1032086108.html|title=(КМИР)-и Тоҷикистон натиҷаҳои ниҳоии овоздиҳӣ дар маъракаи интихоботи президенти Тоҷикистонро эълон кард|author=|website=sputnik.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-10-15}}</ref>. Рамзҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ливо ва Нишони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат мебошанд. Ливо ва Нишон рамзҳои расмии ҳокимияти президентӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. === Ҳокимияти қонунгузор === {{асосӣ|Порлумони Тоҷикистон}} Мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузор [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]] мебошад, ки аз ду Маҷлис — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси намояндагон]] иборат аст<ref name=":2">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 48. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Муҳлати ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон 5 сол аст. Ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон дар рӯзи оғози фаъолияти Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони даъвати нав қатъ мегардад. Интихоботи Маҷлиси намояндагон ба таври умумӣ, баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ сурат мегирад. Вакили Маҷлиси намояндагон шахсе интихоб ва узви Маҷлиси миллӣ шахсе интихоб ё таъйин шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дошта бошад ва синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад<ref name=":2" />. === Ҳокимияти иҷроия === {{main| Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон| Ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон}} Мақоми ҳокимияти иҷроияи давлатӣ [[Ҳукумати Тоҷикистон|Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%81%d1%82%d0%b8%d1%82%d1%83%d1%82%d1%81%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be%d2%b7-6/|title=Моддаи 1. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳукумати ҷумҳурӣ аз Сарвазир, муовини якум ва муовинони ӯ, вазирон, раисони кумитаҳои давлатӣ иборат аст<ref name=":22">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 73. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Мақомоти иҷроияи марказии ҳокимияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон инҳо мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%82-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8-%d0%bd%d0%b8%d0%b7%d0%be%d0%bc%d0%b8-%d0%bc%d0%b0%d2%9b%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%82%d0%b8-%d0%b8%d0%b4/|title=Моддаи 5. Қонуни ҶТ «Дар бораи низоми мақомоти идоракунии давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>: * [[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]; * вазоратҳо ва кумитаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти машваратию маслиҳатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. === Ҳокимияти судӣ === {{main|Низоми додгоҳии Тоҷикистон}} Ҳокимияти судӣ мустақил буда, аз номи давлат ва аз тарафи судяҳо амалӣ мегардад. Ҳокимияти судӣ ҳуқуқ, озодии инсону шаҳрванд, манфиати давлат, ташкилоту муассисаҳо, қонунияту адолатро ҳифз менамояд<ref name=":222">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 84. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Низоми ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, Суди ҳарбӣ, Суди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳия, Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои иқтисодии вилоят ва шаҳри Душанбе ташкил медиҳанд<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%81%D1%83%D0%B4%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 3. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2020-01-15|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон}}</ref>. === Ҳизбҳои сиёсӣ === {{main|Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}} Тибқи Қонуни асосӣ дар Тоҷикистон зиндагии умумӣ бар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкураӣ дар ҳоли рушд буда, «мафкураи ҳеч як ҳизб, иттиҳодияи ҷамъиятӣ, динӣ, ҳаракат ва гурӯҳе наметавонад ба ҳайси мафкураи давлатӣ эътироф шавад»<ref name=":223">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 8. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Дар  Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо ҳизбҳои сиёсии ҷумҳуриявӣ таъсис дода мешавад<ref name=":06">{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc-%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be-%d2%b7%d0%b8%d0%ba%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bd-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8/|title=Моддаи 3. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳизби сиёсӣ барои сабтиноми давлатӣ, феҳристи ҳаддиақал ҳазор нафар аз тарафдорони худро, ки сокинони аксари шаҳрҳову ноҳияҳои Тоҷикистон ҳастанд, пешниҳод мекунад<ref name=":06" />. Дар Тоҷикистон 7 ҳизби сиёсии расмӣ сабтином шудааст: * [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби демократи Тоҷикистон|Ҳизби демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] === Артиши миллӣ === {{main|Артиши миллии Тоҷикистон|Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон}} Артиши миллии Тоҷикистон, ҷамъи қувваҳои мусаллаҳи давлатии Тоҷикистон 23 феврали 1993 бо қарори [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар заминаи «[[Фронти халқии Тоҷикистон|Фронти халқӣ]]» ва гурӯҳҳои мусаллаҳе, ки ҳукумати қонуниро тарафдорӣ мекарданд, бо мақсади ҳимояи кишвар таъсис шудааст<ref>{{ЭМТ|Артиши миллии Тоҷикистон|1|муаллиф=}}</ref>. == Иқтисод == {{асосӣ|Иқтисоди Тоҷикистон}}Иқтисоди Тоҷикистон ба соҳаи кишоварзӣ ва хадамот вобаста аст, ки ҳар кадом беш аз аз панҷ ду ҳиссаи нерӯи корро истихдом мекунанд. Ҷанги шаҳрвандӣ, ки пас аз истиқлоли Тоҷикистон рух дод, таъсири харобиоваре ба кишоварзӣ ва саноати ҷумҳурӣ дошт<ref name="Britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|title=Tajikistan|website=Encyclopædia Britannica|access-date=29 October 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231634/https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|url-status=live}}</ref> ва дар тӯли солҳои истиқлол, сохтори шуғли аҳолӣ башиддат тағйир кардаву иқтисод кишоварзӣ шудааст. Дар соли 1991—2013, саҳми шуғл дар кишоварзӣ аз 45 % дарсад ба 66 % афзоиш ёфт ва саҳми шуғд дар саноат аз 13 % ба 4 %, дар сохтусоз аз 8 % ба 3 %, дар бахши хадамот аз 35 % ба 27 % коҳиш ёфт. Аз соли 2000 ба ин сӯ, 10-12 % рушди иқтисодии устувор мушоҳада мешавад. Ҳаҷми қарзи давлатии Тоҷикистон: Дар соли 2009 қарзи давлатӣ 1 миллиарду 691,3 миллион доллар буд, дар [[соли 2018]] ҳаҷми он ба 2 миллиарду 873 миллион доллар расид.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/ten-years-challenge-tajikistan/29747422.html|title=Дар 10 сол дар Тоҷикистон чӣ тағйир кард?|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. Ҳаҷми умумии қарзи хориҷии Тоҷикистон ба аввали семоҳаи дуюми соли 2022 каме бешар аз 3,3 млрд долларро ташкил дод. Таносуби қарзи хориҷӣ ба Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и ҷумҳурӣ ба мисли аввали соли 2022 — 37,7 % боқӣ мемонад.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/economic/20220607/dar-semoai-avval-arzi-horiii-toikiston-2-mln-ziyod-shud|title=Дар семоҳаи аввал қарзи хориҷии Тоҷикистон $2 млн зиёд шуд|author=ozodi.org|date=2022-06-07|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref>. * Сандуқи байналмилалии пул (СБП) пешгӯӣ намудааст, ки ММД (маҷмаъи маҳсулоти дохилӣ)-и Тоҷикистон дар соли равон 5 дарсад ва дар соли 2020 4,5 дарсад рушд хоҳад кард, гуфта шудааст дар гузориши моҳи апрели иқтисоди ҷаҳонӣ «''World Economic Outlook''»<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028643755/MVF-durnamo-rushdi-MMD-Tojikiston-2019-peshgui-kardan-.html|title=СБП дурнамои рушди ММД-и Тоҷикистонро дар соли 2019 пешгӯӣ кард|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Пас аз натиҷаҳои соли гузашта, Тоҷикистон ҳаҷми қарзи хориҷии худро зиёд кард. Дар аввали моҳи январи соли 2021 ин рақам 3,2 миллиард доллар буд. Бояд қайд кард, ки ин 43,8 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилии ҷумҳурӣ (ММД)-ро ташкил медиҳад. Ҳамин тариқ, барои ҳар як шаҳрванди кишвар 339 доллар рост меояд.<ref>[https://tj.sputniknews.ru/economy/20210226/1032894307/Kazhdyy-zhitel-Tadzhikistana-dolzhen-339-dollarov.html /sputniknews.ru/ 26.02.2021]</ref> * Тибқи маълумоти Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии ҷумҳурӣ, давоми солҳои 2007—2021 вуруди сармоягузории хориҷӣ ба иқтисоди Тоҷикистон зиёда аз 11 млрд долларро ташкил дод. Сармоягузориҳо танҳо аз [[Чин]] (3,3 млрд доллар), [[Русия]] (1,6 млрд доллар) ва [[Қазоқистон]] (586 млн доллар) ба 50 % аз ҳаҷми умумии сармоягузориҳои хориҷии дар ин давра ҷалбшуда баробар аст (чунин маълумот дар бораи дигар кишварҳои узви СҲШ дастрас нест).<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/economic/20220913/toikiston-bo-kishvaroi-ssh-ch-guna-molu-masulot-savdo-mekunad-va-mablaash-ch-adar-ast|title=Тоҷикистон бо кишварҳои СҲШ чӣ гуна молу маҳсулот савдо мекунад ва маблағаш чӣ қадар аст|author=www.asiaplustj.info/news/|date=2022-09-13|publisher= asiaplustj.info|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref> === Саноат === {{main|Саноати Тоҷикистон}} [[Акс:Talco.jpg|250px|right]] Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) ба фаъолияти саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон нақши манфӣ гузошт. Корхонаҳои саноатии Тоҷикистон аз соли 1996 инҷониб аксар зараровар ҳисоб мешаванд. Зеро, аз ин сол сар карда ба ҷумҳурӣ воридоти молҳои саноатии хориҷӣ хело афзуд. Дар натиҷа аз як тараф аксарияти корхонаҳои саноатӣ фаъолият намекарданд, аз тарафи дигар, он корхонаҳое, ки фаъолият менамоянд, маҳсулоташон бо молҳои ба ҷумҳурӣ ворид шудаи хориҷӣ рақобат карда наметавонанд. Корхонаҳои муштараки саноатии Тоҷикистон дар натиҷаи инвеститсияҳои хориҷӣ ба миён омада фаъолият (асосан соҳаи саноати сабук) мебаранд. Дар соли 2011 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 952 корхонаи саноатӣ арзи вуҷуд мекард (аз байни онҳо 10,2 % кор намекарданд). Маҳсулоти истеҳсолнамудаи корхонаи саноатӣ дар 9 моҳи соли 2012 — $1,4 млрд ташкил мекард<ref>http://www.regnum.ru/news/1582915.html</ref>. Мувофиқи ахбороти Вазорати энергетика ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷумҳурӣ чунин соҳаҳои асосии саноат арзи вуҷуд доранд: * коркарди маъданҳои кӯҳӣ ва металҳои нодир; * истеҳсоли ангишт (дар кони ангишти Шӯроб, Фон-Яғноб (кокс) ва Назаргиёҳ (антрасит)); * истеҳсоли газ ва нафт (дар водии Вахш, [[Ҳисор]], Хоҷа Сартез дар [[Кӯлоб]] ва [[вилояти Суғд]]); * истеҳсоли металҳои ранга (арзиз, тило, нукра, сурб, цинк, висмут, ртуть, вольфрам, молибден); * саноати сабук (асосан коркарди пахта ва хуроквори); * саноати кимиё (Комбинати кимиёи [[Ёвон]], Заводи азотбарории Вахш); * саноати масолеҳи сохтумонӣ; * саноати мошинасозӣ; * саноати пилла.<ref>{{Cite web |url=http://www.minenergoprom.tj/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814123031/http://www.minenergoprom.tj/ |archivedate=2017-08-14 }}</ref> Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон [[соли 2019]] дар соҳаи саноат — 219 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси 2942 ҷойи корӣ, аз ҷумла, дар [[вилояти Суғд]] — 59 бо 969 ҷойҳои кории нав, [[вилояти Хатлон]] — 57 корхона бо 678 ҷойҳои кории нав, [[ВМКБ]] — 3 корхона бо 87 ҷойҳои кории нав, шаҳри [[Душанбе]] — 60 корхона бо 812 ҷойҳои кории нав ва [[НТҶ]] — 40 корхона бо 386 ҷойҳои кории нав сохта ба истифода дода шуд. Аз шумораи умумии корхонаҳои нав: 38 — корхона ба соҳаи мошинсозӣ, 53 — корхона ба саноати сабук, 50 — корхона ба соҳаи масолеҳи сохтмон, 62 — корхона ба саноати хӯрокворӣ, 2 —корхона ба саноати маъдан, 1 — корхона ба саноати ангишт, 5 — корхона ба соҳаи табъу нашр ва 8 — корхона ба дигар соҳаҳо рост меояд.<ref>{{cite web|url=http://sanoat.tj/?p=5344|title=Натиҷаи воридоти технологияҳои муосир ва татбиқи он дар истеҳсолоти ватанӣ|author=|date=|publisher=sanoat.tj|accessdate=2020-01-22|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212094105/http://sanoat.tj/?p=5344}}</ref>. === Бонкҳо ва ташкилотҳои қарзӣ === Низоми молиявии мамлакатро [[Бонки миллии Тоҷикистон]] ба танзим медарорад. Дар ҷумҳурӣ 13 бонк ва ташкилотҳои қарзӣ аъзои Ассотсиатсияи бонкҳои Тоҷикистон (АБТ) мебошанд: * БДА ҶТ «[[Амонатбонк]]»; * ҶСК «[[Ориёнбонк]]»; * ҶСК «[[Агроинвестбонк]]»; * ҶСК «[[Тоҷиксодиротбонк]]»; * «БСТ ТИСТ Тоҷпромбонк»; * ҶСК «[[Бонки Эсхата]]»; * ҶСП «Фононбонк»; * ҶСК «Соҳибкорбонк»; * ҶСК «''Accessbank Tajikistan''»; * ҶСП ТҚХ «ФИНКА»; * ҶСП «Аввалин Бонки Молиявии хурд»; * ҶДММ ТҚХ «ИМОН ИНТЕРНЕШНЛ» * ҶСП ТҚХА «Боварӣ ва ҳамкорӣ».<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |title=Амиршо Миралиев роҳбари АБТ интихоб шуд |accessdate=2016-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426133020/http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |archivedate=2016-04-26 }}</ref> === Бекорӣ ва муҳоҷирати меҳнатӣ === Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) боиси харобии иқтисод ва баста шудани корхонаву муассисаҳои давлатӣ гардид. Корхонаҳои саноатии истеҳсолӣ ва диг. ширкатҳои хурду миёнаи хидматрасони асосан 10-15 % қавваи кории ҷумҳуриро бо кор таъмин мекунанд. Бинобар ин шумораи мардуми қобили кор ба сафи муҳоҷирони меҳнатӣ тахминан ба 1 000 000 нафар расидааст. Саҳми онҳо дар иқтисодиёт меафзояд. Бар асоси гузоришҳои расмӣ, дар Русия ва кишварҳои дигари хориҷӣ беш аз як милюн муҳоҷири кории тоҷик фаъъолият мекунанд, ки ағлаби онҳо ҳамасола сармояи зарурӣ барои таъмини рӯзгори хонаводаҳоро ба Тоҷикистон интиқол медиҳанд. Дар соли 2012 муҳоҷирони корӣ ба Тоҷикистон ҳудуди 3,6,млрд доллар пул (47 % ММД и ҷумҳурӣ) интиқол додаанд. Дар миёни кишварҳое, ки иқтисодашон ба маболиғи интиқолии муҳоҷирони корӣ вобаста аст, Тоҷикистон ҳамчунон болотарин ҷойгоҳро ба худ ихтисос медиҳад.<ref>http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2012/11/121121_zkh_worldbank_report.shtml</ref> === Кишоварзӣ === {{Main|Кишоварзӣ дар Тоҷикистон}} Аз назари таърихӣ, Тоҷикистон кишвари асосан кишоварзӣ аст. Агарчи саноат дар замони Шӯравӣ рушд ёфт, аммо тавлидоти кишоварзи ҳамчунон ғолиб буд. Дар поёни даҳаи 1980, заминҳои кишоварзӣ 1/3 ҳиссаи ҳудуди ҷумҳуриро ишғол карданд. Муҳиммтарин маҳсуле, ки дар давраи Шӯравӣ дар Тоҷикистон кишт мешуд [[пахта]] буд, аммо тавлиди он пас аз истиқлол коҳиш ёфтааст. Дар соли 2014, 417,9 ҳазор тонна пахта дар ҷумҳурӣ бардошт шуд<ref name="autogenerated8">Ашуров Ш. А., Караматуллаева Р. С. Совершенствование управления в сельскохозяйственном производстве Республики Таджикистан // Аграрное образование и наука. — 2015. — № 2. — С. 5</ref>. Тавлидоти кишоварзи дар соли 2014 беш аз: 1232,6 ҳазор тонна [[ғалла]] ва [[Лӯбиёӣ|лубиёӣ]], 1342,4 ҳазор тонна [[Сабзавот|сабзиҷот]], 465 ҳазор тонна полезӣ, 313,2 ҳазор тонна [[мева]], 167,1 ҳазор тонна [[ангур]], 990,2 ҳазор тонна [[картошка]] будааст. === Энергетика === [[Акс:Un-Tajikistan.svg|thumb|Харитаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]{{Main|Энергетикаи Тоҷикистон}} Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: Нерӯи асоси энергетикаи Тоҷикистонро Нерӯгоҳҳои барқии обӣ истеҳсол мекунанд. Ҳаҷми умумии муайяншудаи иқтидори Нерӯгоҳҳои барқии обӣ — 4070 МВт аст. Тоҷикистон дорои захираҳои ғании гидроэнергетикӣ мебошад. Ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ — 527 млрд кВт. соатро ташкил медиҳад. Аз рӯи ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ Тоҷикистон дар ҷаҳон ҷойи ҳаштумро ишғол мекунад. Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: # [[НБО Норак]] — бо иқтидори 3000 МВт; # [[НБО Бойғозӣ]] — бо иқтидори 600 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-1|НБО Сангтӯда-1]] — бо иқтидори 670 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-2|НБО Сангтӯда-2]] — бо иқтидори 220 МВт; # [[НБО Сарбанд]] — бо иқтидори 240 МВт; # [[НБО Шаршара]] — бо иқтидори 29,9 МВт; # [[НБО Марказӣ]] — бо иқтидори 15,1 МВт; # [[НБО Қайроққум]] — бо иқтидори 126 МВт дар Сирдарё; # Силсилаи НБО Варзоб ([[НБО Варзоб-1, Варзоб-2 ва Варзоб-3]]) — бо иқтидори умумии 25,7 МВт.; # [[Нерӯгоҳи барқи обии «Хоруғ»|Нерӯгоҳи Хоруғ]]; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] — [[16 ноябр]]и [[соли 2018]] агрегати якуми НБО Роғун бо иқтидори 600 МВт ба кор даромад. Ду сол боз (аз соли 2018) дар натиҷаи мулоқоту гуфтушунидҳои сатҳи олии Сарони ду давлат — Тоҷикистон ва [[Ӯзбекистон]] ҳамкории энергетикҳои тоҷику ӯзбек боз барқарор гардид, ки ин барои ҳарду тараф манфиати хеле калонеро молик аст. Баъди зиёда аз 9 соли ҷудо будани низоми энергетикии Тоҷикистон аз [[Осиёи Марказӣ]] додугирифти неруи барқ байни ин ду ҷумҳурии ҳамсоя оғоз ёфт. Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳаи энергетика, бе назардошти НБО «Роғун», ба миқдори 1520 МВт зиёд шуд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[8 декабр]]и [[соли 2016]] [[МБГ-2 ш. Душанбе|Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт ва 167 Гкал гармӣ бо иштироки Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон сурат гирифт. Боз ду агрегат ба кор дароварда шуд<ref name="spu">{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/country/20191128/1030299133/tajikistan-kitay-dobycha-zolota.html|title=ТЭЦ-2 на вес золота: Китай «вернёт» свои инвестиции на рудниках Таджикистана|date=2019-11-28|publisher=[[Sputnik]]|accessdate=2019-11-28}}</ref>.. Иқтидори умумии нерӯгоҳи когенераторӣ ба 400 МВт расид. [[20 март]]и [[соли 2019]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Норак ба татбиқи лоиҳаи "Барқарорсозии НБО «Норак» оғози расмӣ бахшиданд. Дар натиҷаи татбиқи ин лоиҳа НБО «Норак» таҷдид ва эътимодноктар гардида, иқтидори лоиҳавияш аз 3000 ба 3300 МВт бардошта хоҳад шуд. [[23 август]]и [[соли 2019]] ба татбиқи лоиҳаи "Таҷдиди НБО «Қайроққум» оғози расмӣ бахшида шуд. Баъди татбиқи лоиҳа тавоноии НБО "Қайроққум аз 126 мегаватт ба 176 мегаватт расонида мешавад.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[20 январ]]и [[соли 2020]] [https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html Оҷонсии иттилоотии Sputnik] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191208092124/https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html |date=2019-12-08 }} гузорише овардааст, ки Маҷлиси намояндагони Ҷумҳури Тоҷикистон ҳафтаи пеш пазируфт (соли 2020), аз моддаи 9-и Қонун «Дар бораи хусусигардонии моликияти давлатӣ», калимаҳои [[НБО Роғун|Неругоҳи барқи обии «Роғун»]] ва Корхонаи воҳиди давлатии «[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]» хориҷ карда шуданд. Моддаи 9-и қонуни мазкур дар бораи объектҳоест, ки хусусӣ гардонида намешаванд ва дар он таъкид шудаст, «амволи нерӯгоҳи барқи обии „Норак“, нерӯгоҳи барқи обии „Роғун“ ва корхонаи воҳиди давлатии „[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]“ хусусӣ гардонида намешаванд».<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/industry/20200120/1030566842/Ijozati-khususi-kardani-Rogun-va-Talko.html|title=Иҷозати хусусӣ кардани амволи “Роғун” ва “Талко”: Ҳукумату парлумон пазируфтанд|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-01-22}}</ref> Дар соли 2020 дар Тоҷикистон ба ҳисоби умумӣ 19 миллиард 770,5 миллион кВт⋅соат нерӯи барқ истеҳсол карда шудааст. Тоҷикистон дар соли 2020 зиеда аз 1,5 миллиард кВт⋅соат нерӯи барқ ба кишварҳои ҳамсоя содирот кардааст. Аз рӯи маълумотҳо ҷумҳурӣ дар маҷмӯъ 1 миллиард 528,4 миллион кВт⋅соат қувваи барқ ба маблағи зиеда аз 56,4 миллион доллар содирот намудааст.<ref>{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/energetics/20210201/1032739925/tajikistan-eksport-elektroenergii.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|title=В Таджикистане рассказали, сколько электроэнергии экспортировано за рубеж|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-02-01}}</ref> ==== Лоиҳаи минтақавии «CASA-1000» ==== {{Main|Лоиҳаҳои муштараки иқтисодӣ дар Тоҷикистон}} [[12 май]]и [[соли 2016]] ифтитоҳи лоиҳаи сохтмони хати баландшиддати барқии «CASA-1000» (ЛЭП — 1000 кВт) баргузор гардид. «CASA-1000» интиқоли барқи Тоҷикистон ва Қирғизистонро ба Афғонистону Покистон таъмин мекунад<ref>[http://www.asiaplus.tj/news/tajikistan/economic/201605 Оғози расмии амалисозии лоиҳаи CASA-1000]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Фақр == Бар асоси гузориши [[Бонки ҷаҳонӣ]], то соли 2021, ҳадди ақал 26,5 % аз ҷамъияти Тоҷикистон зери [[хатти фақр]] зиндагӣ мекунанд<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020|title=Бедность в Таджикистане – 2020|publisher=Всемирный банк|deadlink=no|accessdate=2021-11-04|archive-date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104165254/https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020}}</ref>. == Нақлиёт == {{асосӣ|Нақлиёт дар Тоҷикистон}} Дар солҳои истиқлол дар Тоҷикистон таъмиру азнавсозии роҳи автомобилгарди Душанбе — [[Хуҷанд]] — Чанак (сарҳади [[Ӯзбекистон]]), ки 411 км дарозӣ дорад бо ёрдами давлати Чин соли 2006 амалӣ гардид. Роҳи мошингард тамоми сол пойтахти мамлакат Душанберо бо ноҳияҳои Тоҷикистони Шимолӣ мепайвандад. [[18 октябр]]и [[соли 2015]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакентро ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри [[соли 2015]] ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент |accessdate=2017-01-17 |archivedate=2021-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515113310/https://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ }}</ref> [[Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом- Ҷаббор Расулов|Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом — Ҷаббор Расулов]] соли 2016 дар [[вилояти Суғд]] оғоз шуда буд. Анҷоми корҳои таҷдиду барқарорсозии роҳ ду сол муайян шуда буд ва соли 2019 ӣа истифода супорида шуд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ |title=Оғози корҳои навсозии шоҳроҳи Исфара-Конибодом-Ҷаббор Расулов |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404070845/http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ }}</ref> Дар соҳаи нақлиёти роҳи оҳан бошад [[соли 1999]] навбати дуюми роҳи оҳани Қурғонтеппа–Кӯлоб ба истифода дода шуд. Бо мавриди истифода қарор гирифтани қитъаҳои Данғара–Олимтой–Қурбоншаҳид–Кӯлоб имкониятҳои нақлиётии ҷануби кишвар густариш ёфтанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/president/films/chronicles/14|title=Солнома 1999. Соли бузургдошти Сомониён|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-04}}</ref> <ref>Рахматова З.Ю., Саъдиев Ш.С. История таджикского народа: учебное пособие/З.Ю.Рахматова, Ш.С.Саъдиев. Душанбе:РТСУ,2017. С. 182. ISBN 978-99975-932-1-4</ref> Дастоварди назаррас [[24 август]]и [[соли 2016]] расман мавриди баҳрабардорӣ қарор додани роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро гардид. Ин роҳи оҳан шаҳри [[Душанбе]]ро бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст.<ref>[http://www.president.tj/node/12777 Истиқбол дар истгоҳи роҳи оҳани ноҳияи Ёвон]</ref> === Нақбҳо === * [[Нақби автомобилгарди «Истиқлол»]] * [[Нақби автомобилгарди «Озодӣ»]] * [[Нақби автомобилгарди Чормағзак]] * [[Нақби автомобилгарди "Шаҳристон"]] [[Акс:USSR-Tajikistan-Peak Communism.jpg|thumb|270px|Акси [[Қуллаи Исмоили Сомонӣ]] (дар гузашта бо номи ''Пики Коммунизм'') вақте ки Тоҷикистон қисми [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] буд.]] == Расонаҳои ҳамагонӣ == Расман оғози таърихи матбуоти тоҷик ба нашри аввалин шумораи [[Бухорои Шариф (рӯзнома)|«Бухорои шариф»]] дар [[11 март]]и соли [[1912]] нисбат дода мешавад. Биноба он ҳар сол дар [[11]]-уми март [[Рӯзи матбуот]] ҷашн гирифта мешавад. Вале пажӯҳишгарон тазкира ва осори насри қадимии тоҷикиро зинаи аввали журналистикаи тоҷик мешумуранд. Чунончӣ, муаллифони китоби «Таърихи матбуоти тоҷик» И. Усмонов ва Д. Давронов корбурди жанрҳои хабар, гузориш, мусоҳиба ва ғайраро дар солнома ва таърихнигориҳои садаҳои 10 то 15 тазаккур медиҳанд. Дар нимаҳои дуввуми садаи XIX ва оғози садаи XX бархе аз нашрияҳо чоп шудаанд, ки матолиберо ба тоҷикӣ нашр кардаанд. Дар давраи [[ИҶШС|шӯравӣ]] матбуот зери назорати шадиди давлат қарор дошт, вале дар ин давра низ аз талошҳои озодбаёнӣ дар бархе аз онҳо ба мушоҳида расидааст. Ибтидои солҳои 90-уми садаи 20 давраи шукуфоии матбуоти озоди Тоҷикистон шуморида мешавад, ки ба нашрияҳое монанди «Чароғи рӯз», «Растохез», «Сухан», «Адолат» ва монанди инҳо нисбат дода мешавад. Дар солҳои [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]] [[1992]] то [[1997]] даҳҳо рӯзноманигори тоҷик кушта ва аксари журналистони боҳунар кишварро тарк кардаанд. Ҳоло матбуоти мустақили Тоҷикистон аз нав ҷон мегирад ва чанд нашрия, хабаргузорӣ, радио ва телевизионҳои мустақил талош доранд, бо истифода аз озодии матбуот рисолати худро амалӣ кунанд. Дар Тоҷикистон 4 нашрияҳои давлатӣ: [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]], [[Рӯзномаи «Садои мардум»|«Садои мардум»]], [[Рӯзномаи «Народная газета»|«Народная газета»]] ба забони русӣ ва [[Рӯзномаи «Халқ овозӣ»|« Халқ овозӣ»]] ба забони узбекӣ нашр мешаванд. Инчунин, нашрияҳои ғайридавлатӣ; [[Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»]], Ҳафтаномаи «Миллат», Ҳафтаномаи «СССР» , Ҳафтаномаи «Азия-плюс» ва диг. ба забонҳои гуногун нашр мешаванд. Тибқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тартиби баҳисобгирии давлатии фаъолияти ноширӣ, корхонаҳои полиграфӣ ва пешбурди Феҳристи ягонаи давлатӣ» дар вазорат 376 рӯзнома, аз инҳо 112 адад давлатӣ ва 264 адад мустақил , 245 маҷалла, аз инҳо 114-тояш давлатӣ ва 131 адад мустақил, 319 матбаа- 37 давлатӣ ва 282 мустақил, 48 нуқтаи фурӯши китоб- 3 давлатӣ ва 45 мустақил, 71 нашриёт, аз инҳо 10 давлатӣ ва 61 мустақил, 11 агентии иттилоотӣ, аз инҳо 1 давлатӣ ва 10 мустақил ба қайд гирифта шудаанд. Ин маълумот то [[25 декабр]]и [[соли 2021]] ба ҳисоб гирифта шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/|title=Пагоҳ дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон 110-солагии Рӯзи матбуоти тоҷик таҷлил мегардад|author=|website=www.khovar.tj|date=2022-03-10|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-03-10|archivedate=2022-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220310043203/https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/}}</ref> Ба воситаи спутники ABS-1 (75.0°E) шабакаҳои телевизиони Тоҷикистон — [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи 1)]], [[ТВ Ҷаҳоннамо]], [[ТВ Баҳористон]], [[ТВ Сафина]], [[Варзиш ТВ]], [[ТВ Футбол (Тоҷикистон)]], [[ТВ Синамо]], [[ТВ Шаҳнавоз]], [[ТВ Илм ва табиат]] намоишҳои хешро омодаи тамошобинон мекунанд. Инчунин, [[Ширкатҳои телевизионии давлатии умумиҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ (Тоҷикистон)]] фаъолият карда истодаанд. Аз рӯи раддабандӣ (соли 2018) аз ҳама нашрияи серхонандатарин нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]] (34 %) мебошад. Сипас, бо фосилаи камтар нашрияи Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон «Омӯзгор» (23,8 %) ва нашрияи марказии ҲХДТ рӯзномаи «Минбари халқ» (22,2 %) ҷойгир шудаанд. Тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, ба ин натиҷа расидааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand// |title=khovar.tj/ 06.04.2018 |accessdate=2018-04-08 |archivedate=2020-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ }}</ref> Омори мазкур имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Раддабандии маҷаллаҳо ба раддабандии рӯзномаҳо монанд аст, яъне дар қатори аввал маҷаллаҳои давлатӣ қарор доранд. Аз ҳама теъдоди зиёди нашрро маҷаллаи занон — «Бонувони Тоҷикистон» (44,9 %) дорад. Маҷаллаи дуюми маъруф маҷаллаи Кумитаи оид ба корҳои дин, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои миллии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дин ва ҷомеа» (10,4 %) ва дар ҷойи сеюм маҷаллаи Вазорати фарҳанг бо номи «Фирӯза» (5,2 %) меистанд. Тамошобинони тоҷик аз ҳама бештар [[ТВ Сафина|шабакаи телевизионии Сафинаро]] тамошо мекунанд. Инро 60,1%-и пурсидашудагон дар тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, тасдиқ кардаанд. Ин омор имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Аз рӯи натиҷаҳои тадқиқот, дар ҷойи дуюм шабакаи телевизионии [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи якум)]], бо 50,1 % ва дар ҷойи сеюм [[ТВ Баҳористон]] бо 30,5 % қарор гирифтаанд. Пас аз шабакаҳои телевизионии ватанӣ дар ҷои аввал шабакаҳои телевизионии Россия меистанд, ки дар ҷадвали афзалиятҳо 18,3%-ро ишғол менамоянд. Бояд зикр намуд, ки шабакаҳои телевизионии Россия на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми фазои пасошӯравӣ рейтинги баланд ишғол мекунанд. Пас аз Россия бо 9,7 % шабакаҳои телевизионии ӯзбекӣ қарор гирифтаанд. Тибқи тадқиқоти ин марказ, дар миёни радиоҳои маҳбубтарин радиои Радиои «Садои Душанбе» (28 %) мавқеи аввалро касб карда, дар ҷойи дуюм Радиои Тоҷикистон (17,4 %) ва дар ҷойи сеюм Радиои фарҳанг (5,3 %) қарор гирифтаанд. Шумораи шабакаҳои гирифтани иттилоот, ғайр аз ВАО-и анъанавӣ рӯз аз рӯз меафзояд. Дар ҷойи аввал ТВ ватанӣ (57,2 %), дар ҷойи дуюм интернет (11,5 %) қарор дорад. 38,4 фоизи пурсидашудагон аз интернет истифода мебаранд. Интернетро аз ҳама бештар сокинони ВМКБ-60,6 фоиз истифода мебаранд. Ин нишондиҳанда дар миёни сокинони Душанбе 56,3 фоизро ташкил дод.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand|title=Натиҷаҳои тадқиқоти маркази "Зеркало" муарриф гардиданд|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-06-18|archivedate=2020-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/}}</ref>. == Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон == Дар солҳои истиқлол таъсис ва рушди Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон ба назар мерасад. Имрӯз дар ҷумҳури 8 Оҷонсиҳои Иттилоотӣ амал карда истодаанд: * [[Оҷонсии иттилоотии «СИМОНЮС»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «АВЕСТО»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс»]], * [[АМИТ «ХОВАР»]], * [[Оҷонсии Иттилоотии «Хатлон-пресс»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа»]], * [[Оҷонсии умумимиллии иттилоот «ТОҶНЮС»(«TOJNEWS»)]] ([[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст)<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |title=В Таджикистане закрылось независимое агентство TojNews |accessdate=2017-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115122428/http://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |archivedate=2016-11-15 }}</ref>. == Воситаҳои алоқа, технология ва инноватсия == {{Асосӣ|Алоқа дар Тоҷикистон}} Дар солҳои 90 асри XX истифодаи алоқаи телефонӣ барои аз 2 то 8 % ба 100 нафар аҳолӣ дастрас буд. Баъд аз ба охир расидани ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон аввалин қадамҳо барои азнав кардани системаи алоқаи телефонӣ ва рақами (цифровая) намудани он гузошта шуд. Соли 1998 аввалин маротиба дар [[Душанбе]] пайвасткунаки рақамӣ (цифровой комутатор) барои 2500 муштарӣ ва соли 1999 ба 10000 муштариён ба кор даромад. Соли 2003 стансияи телефонии Қургонтеппа, соли 2004 [[Хуҷанд]] ва соли 2005 [[Хоруғ]], [[Кӯлоб]], [[Турсунзода]] ва дигар минтақаҳои Тоҷикистон ба системаи пайвасткунаки рақамӣ гузаштаанд. Соли 2020 шумораи дастгоҳҳои телефонии системаи ШСКТ «Тоҷиктелеком» 279 ҳазор ададро ташкил дод, ки 84,7 % онҳо телефонҳои хонагӣ мебошанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ |title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт |accessdate=2021-03-05 |archivedate=2021-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ }}</ref> === Алоқаи телефони мобилӣ === ''Нигаред:'' [[Интернет дар Тоҷикистон]] Системаи мобилии алоқаи телефонӣ дар Тоҷикистон аз [[соли 1996]] инкишоф меёбад. Аввалин ширкате, ки ба бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон дохил шуд ин ҶСП «ТоҷикТел» буд. Соли 1998 дар Хуҷанд ҶСП «Сомонком» хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон бо стадарти GSM сар кард. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ шумораи ширкатҳои хидматрасонии нави алоқа ба 17 адад, шумораи умумии муштариёни алоқаи мобилӣ ба 10 912 080 адад ва шумораи муштариёни интернет ба 3 800 453 адад расид. Шумораи муштариёни алоқаи мобилии ҶДММ «Вавилон-Мобайл» аз ҳама зиёд 3 425 509 адад, шумораи муштариёни интернет аз ҳама зиёд — ҶДММ «Таком» — 1 138 626 адад расиданд<ref>Омори солонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Соли 2014. — С. 314.</ref>. Солҳои охир, дар Тоҷикистон ширкатҳои гуногун — ҶСП «Индиго Тоҷикистон» («Tcell»), ҶСП «ТТ-Мобайл» («МегаФон Тоҷикистон»), ҶСП «Вавилон Мобайл» ва ҶДММ «Таком» («ZetMobile», собиқ Beeline"), «Таджиктелеком», «Телеком-технолоджи», хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонӣ ба сомон расонида истодаанд. Тибқи маълумоти [[соли 2017]] дар Тоҷикистон шумораи муштариёни алоқаи мобилӣ 7 млн. 353 ҳазору 192 нафарро ташкил дод, ки аз онҳо 4 млн. 371 ҳазору 817 нафарашон муштариёни фаъол мебошанд. Ба ҳар 100 нафар шаҳрванди ҷумҳурӣ 5,5 адад дастгоҳи телефонии собит рост меояд. Шумораи истифодабарандагони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] дар якҷоягӣ бо истифодабарандагони интернети мобилӣ ва маҳаллӣ дар Тоҷикистон 2,3 млн нафарро ташкил мекард.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/|title=Илҳомҷон Атоев: «Теъдоди истифодабарандагони Интернет дар Тоҷикистон ба 2,3 млн. нафар расид» {{!}} АМИТ "Ховар"|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-12|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509223635/https://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/}}</ref>. Тибқи маълумоти [[соли 2020]] вазни қиёсии операторони хусусӣ дар бозори алоқаи ҷумҳурӣ 93,4 % -ро ташкил дод. Теъдоди корбарони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] аввали [[соли 2021]] беш аз 3,3 млн ва муштариёни мобилӣ беш аз 6 млн нафарро ташкил намуд.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/|title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-03-05|archivedate=2021-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/}}</ref>. Бино ба далели маълумотҳои раддабандии глобалии Speedtest, моҳи январи [[соли 2021]] Тоҷикистон байни 140 кишвари дунё ҷои 129-умро гирифтааст ва дар натиҷа дар як моҳ панҷ зина поён рафтааст. Суръати боркунии маълумот дар Тоҷикистон моҳи январи соли 2021 — 13,8 Мб/сонияро ташкил дод.<ref name="sputnik-tj.com">{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20210227/1032900621/tojikiston-internet-surat.html|title= Мавқеи Тоҷикистон дар раддабандии суръати интернет боз пасттар шуд |author= sputnik-tj.com|website=|date=|publisher= sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2020-03-05}}</ref>. Аз нигоҳи суръати интернети симӣ низ, тибқи ҳисобҳои моҳи январи [[соли 2021]], Тоҷикистон низ мавқеъро аз даст дод ва дар байни 175 кишвар дар ҷои 99-ум қарор гирифт.<ref name="sputnik-tj.com"/>. === Омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта === Дар Конфронси [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба савдо ва рушд (UNCTAD) «Ҳисоботи технология ва инноватсия 2021» аз чоп баромад. Аз ҷиҳати омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта, Тоҷикистон дар байни Тимори Шарқӣ ва Иттиҳоди Комор ҷойгир аст ва дар байни 158 кишвари дар рейтинги зикршуда ҷои 143-ро ишғол мекунад. Аз кишварҳои [[ИДМ]] — [[Русия]] дар ҷои 27, [[Беларус]] дар ҷои 59, [[Қазоқистон]] дар ҷои 62, [[Арманистон]] дар ҷои 83, [[Озарбойҷон]] дар ҷои 100, [[Қирғизистон]] дар ҷои 115 мебошанд.<ref>{{Cite web |url=http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |title=Таджикистан оказался в конце рейтинга по готовности к развитию новых технологий /avesta.tj/2021/02/26/ |accessdate=2021-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226064932/http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |archivedate=2021-02-26 }}</ref> == Маориф == {{асосӣ|Маориф дар Тоҷикистон}} Дар гузаштаи таърихи тоҷикон, дар давраҳои гуногуни рушди ҷомеъа масъалаи инкишофи муассисаҳои парваришу маориф аз сарварони давлату ҳомиёни дин вобаста буд. Доир ба гузаштаи мактабу мадрасаҳо баъзе маълумотҳо дар асарҳои муаррихону адибон боқӣ мондаанд, ки ҳоло мавриди тадқиқи олимон мебошанд. Аз нигоришоти ниёкон, иқдоми маорифпарварӣ танҳо дар охири садаи XIX аз ҷониби [[Аҳмади Дониш]] ва маорифпарварони тоҷик барои оммаи заҳматкаш мавриди тарғибу ташвиқ қарор гирифта будааст. Намояндагони [[Ҳаракати ҷадидия]] ба мислӣ [[Айнӣ]], [[Мунзим]], [[Беҳбудӣ Маҳмудхоҷа|Беҳбудӣ]] ва диг. давомдиҳандагони ин раванди равшанфикрӣ ва муассисони нахустини [[Мактабҳои усули нав]] гардиданд. Баъд аз таъсис ёфтани [[ҶМШС Тоҷикистон]] [[соли 1924]] зиммаи таъсиси соҳаи парваришу маориф ба давлати тоҷик гузашт, ки аз намояндагони табақаҳои заҳматкаш иборат буд. [[14 декабр]]и [[1924]] Комиссариати маорифи халқи ҶХШС Тоҷикистон ташкил гардид, ки он 11 феврали 1925 дар шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ намуд. Комиссариати маорифи халқ баъд ба Вазорати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1946—1978: 1988—1992), Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсуси [[ҶШС Тоҷикистон]] (1978—1988) табдили ном кард. Соли 1992 [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ном гирифт.<ref>[[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]], Ҷилди 3. БОЗ-ВИЧКУТ — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2014, — с.381-387</ref> Дар замони шӯравӣ маҳви бесаводӣ бартараф, таҳсилоти ройгон ҷорӣ гардида муассисаҳои гуногуни маърифатӣ аз ҷониби давлат бунёд ёфтанд. Имрӯз, дар ҷумҳурӣ муассисаҳои гуногуни парваришу омӯзиш рушд меёбад. Дар замони истиқлол маориф як рукни иҷтимоии давлат гардидааст. Президенти Тоҷикистон дар суханорониаш ба ифтихори 25 — солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 08.09.2016 зикр намудааст: {{аввали иқтибос}}Дар зарфи 25 соли истиқлол маблағгузории соҳаи маориф садҳо баробар зиёд карда шуд. Агар соли 2000-ум барои маориф ҳамагӣ 41 миллион сомонӣ ҷудо гардида бошад, пас соли 2016 барои ин соҳаи ҳаётан муҳим зиёда аз 3 миллиард сомонӣ пешбинӣ шудааст. Имрӯз дар кишвар 161 муассисаи типи нав, аз ҷумла 85 гимназия ва 65 литсей фаъолият дорад. Инчунин, дар ин давра 9 мактаби президентӣ барои хонандагони болаёқат бунёд ва мавриди истифода қарор дода шуд, ки дар онҳо ҳамаи шароити муосири таълиму тарбия муҳайё карда шудааст. Афзоиши шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ дар даврони истиқлоли давлатӣ яке аз дастовардҳои соҳаи маорифи мамлакат мебошад. Агар соли 1991 дар мамлакат 13 муассисаи таҳсилоти олӣ бо шумораи умумии 70 000 нафар донишҷӯ фаъолият карда бошад, пас соли 2016 шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ба 39 ва донишҷӯён ба 170 000 нафар расид.{{охири иқтибос|сарчашма=[http://president.tj/node/12943 Эмомалӣ Раҳмон. Суханронӣ ба ифтихори 25 - солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]}} Сатҳи саводнокии аҳолии Тоҷикистон низ тадриҷан баландшуда истодааст. Аз рӯи омори «Департаменти СММ оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ:Шуъбаи аҳолӣ» доир ба саводнокӣ, дар Тоҷикистон тахминан 5 781 203 наф дар синни 15 сола ва боло, ба забонҳои гуногун хонда ва навишта метавонанд. Ин шумора, 99,77 % аз ҳаҷми умумии аҳолии калонсолро дар бар мегирад. Яъне, тахминан 13 147 нафар сокинон ҳоло ҳам бесавод мебошанд.<ref>[http://countrymeters.info/ru/Tajikistan Население Таджикистана. Грамотность населения]</ref> == Фарҳангу ҳунар == === Адабиёт === Назму насри форсу тоҷик тӯли чандин асрҳо тараққӣ мекард. [[Акс:Rudaki Park, Dushanbe, Tajikistan.JPG|thumb|250px|Рӯдакӣ-асосгузори адабиёти форсу-тоҷик]] ==== Адабиёти тоҷик дар асрҳои миёна ==== Давраи нашъунамои адабиёти форсу тоҷик ба асрҳои миёна рост меояд, вақте ки дар Осиёи Миёна аввалин давлати тоҷикон — [[Давлати Сомониён]] (874—1005) арзи ҳастӣ намуда буд. Сомониён ба илм ва адабиёт диққати махсус зоҳир мекарданд. Шоирон ва олимони ҳамон давра ба монанди [[Рӯдакӣ]], [[Ибни Сино]], [[Фирдавсӣ]], [[Унсурӣ]], [[Дақиқӣ]] дар даргоҳи шоҳони Сомониён кор ва фаъолият мекарданд. Эрониён ва тоҷикон он вақтҳо як қавмро бо решаҳои бо ҳам пайваст ташкил мекарданд ва адабиёт, санъат, илм ҳам дастраси ҳама буд. [[Рӯдакӣ]] асосгузори адабиёти форсу тоҷик мебошад. Истилои арабҳо ба Осиёи Миёна дигаргуниҳои зиёде овард. Фарҳанги бой ва меьмории тоисломии тоҷикон нест карда мешуд, китобҳо сӯзонида мешуданд. Дар Осиёи Миёна дини ислом ҷорӣ шуда забони арабӣ умумӣ гардид. Забони нави адабӣ — забони форсу-тоҷик дар асрҳои IX—X ташаккул ёфт. Рӯдакӣ — шоири барҷаста, асосгузори адабиёти форсу тоҷик, аввалин шуда забонро ташаккул дод ва онро дар назми худ истифода бурда, якчанд жанрҳои адабии он замонро ба вукуъ овард. Маҳз аз ҳамон давра сар карда адабиёти форсу-тоҷик ташаккул ёфта дар тамоми олам машҳур гардид. Дар охири асри X [[Фирдавсӣ]] «Шоҳнома»-и безаволи худро эҷод кард, ки аз ҷихати маъно ва ҳаҷм дар адабиёти умумибашарӣ ҳамтоё надорад. Асри XI бо ба вукӯъ омадани эпосҳои романтикӣ машҳур шудааст. Маҳз дар ҳамин жанр силсилаи достонҳои [[Унсурӣ]], [[Айюкӣ]], [[Гунгурӣ]], [[Умари Хайём]] мебошанд, вале [[«Хамса»]]-и [[Низомии Ганҷавӣ]] намунаи беҳтарин маҳсуб мешавад, ки асри XII эҷод карда шудааст. Дар асри XIII [[«Бӯстон»]] ва [[«Гулистон»]]- и [[Саъдӣ]], дар асри XIV достонҳои [[Амир Хусрави Дехлавӣ]] ва [[Хоҷа Кирмонӣ]], [[Камоли Хуҷандӣ]] ва ғазалҳои [[Ҳофизи Шерозӣ]] эҷод шудаанд. Асри XV бошад бо назми [[Ҷомӣ]] машҳур гардидааст. ==== Адабиёти тоҷик дар асри XX ==== {{асосӣ|Адабиёти тоҷик дар асри XX }} Ғалабаи Инқилоби Октябру истиқрори низоми шӯравӣ дар Осиёи Миёна боъис гардиданд, ки миллати азийяткашидаи тоҷик дигарбора самандарвор аз хокистари зиллат бархоста, бар минбари иззату шарофат барнишинад ва дар баробари соҳати дигари ҳаёту иқтисоди кишвар ба соҳаи фарҳангу адаби деринасоли худ сару сомони наву матлубе бахшад. Ба иборати дигар, баъди таъсиси [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] ([[1924]]) ва [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] ([[1929]]) ниҳоди ҷадиди нависандагони Тоҷикистон арзи ҳастӣ намудааст, ки гурӯҳу дастаҳои парешони суханварони диёрамонро ҷамъ оварда, фаъолияташонро ба талаботи замони инқилобӣ мутобиқу мувофиқ гардонидааст. [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] моҳи майи [[соли 1934]] ҳамчун қисми таркибии Иттифоқи нависандагони ИҶШС ташкил ёфт. Дар асри XX, эҷодиёти адибони Тоҷикистон боиси рушди насру назми тоҷик, ташаккули [[Тарҷумаи бадеӣ дар адабиёт|тарҷумаи адабиёти ҷаҳон]], [[Драматургияи тоҷик|драматургия]], адабиёти кӯдакону наврасон, адабиётшиносӣ ва танқиди тоҷик гардид. Адибони Тоҷикистон бо асарҳои эҷоднамудаи хеш адабиёт ва забони тоҷикиро ба пояи нав бароварда дар адабиёти башар ҳиссагузор шудаанд. Эҷодиёти адибон ба садҳо забонҳои дунё тарҷума шуда дастраси хонандагон гардидааст. === Муассисаҳои фарҳангӣ === {{асосӣ|Фарҳанги Тоҷикистон}} [[Акс:Китобхонаи миллии Тоҷикистон.jpg|right|thumb|Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] Соли [[2012]] дар [[Душанбе]] бузургтарин дар [[Осиёи Марказӣ]] [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] бунёд ва ба истифода дода шудааст. Теъдоди хазинаи Китобхонаи миллии Тоҷикистон зиёда аз 6 миллион нусха китобро ташкил медиҳад.<ref>[http://www.kmt.tj/?category=2&article_id=1 ТАЪРИХИ КИТОБХОНАИ МИЛЛӢ]</ref>. Аз соли 2008 ҳамасола рӯзҳои 2-9 апрел дар саросари ҷумҳурӣ Фестивали ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикис тон» баргузор мегардад ва 4 сентябр ҳамчун «Рӯзи китоб» таҷлил мешавад. Аз соли 2007 Ҳаракати «Корвони китоб» ташкил карда шуд, ки ҳар сол як маротиба китобҳои тозанашрро ба китобхонаҳои тамоми шаҳру ноҳияҳо ба таври ройгон дастрас менамояд. Солҳои 2011, 2012 ва 2013 Намоиши байналхалқии китоби Душанбе ташкил карда шуд. Ифтитоҳи осорхонаи миллӣ аз ҷумлаи рӯйдодҳои таърихӣ ва дастовардҳои муҳими фарҳангии даврони Истиқлоли Тоҷикистон мебошад. [[20 март]]и соли [[2013]] дар [[Душанбе]] расми кушодашавии бинои нави Осорхонаи миллии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар маросими кушодашавии осорхона Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва сокинони шаҳри [[Душанбе]] иштирок намудаанд. [[Акс:Площадь, г. Худжанд 04.jpg|thumb|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, Қалъаи Хуҷанд]] Дар толори бузурги Осорхонаи миллии Тоҷикистон Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони сершумори зиёиёни эҷодкори ҷумҳурӣ мулоқот намуд.<ref>{{Cite web|url=http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|title=ИШТИРОКИ Э. РАҲМОН ДАР МАРОСИМИ ИФТИТОҲИ ОСОРХОНАИ МИЛЛӢ ВА МУЛОҚОТ БО ЗИЁИЁНИ КИШВАР|accessdate=2014-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305031817/http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|archivedate=2016-03-05}}</ref> Айни замон (1.01.2017), дар ҷумҳурӣ 2 ҳазору 320 муассисаи иҷтимоию фарҳангӣ, аз ҷумла 1 ҳазору 354 китобхонаи давлатию оммавӣ, 332 қаср ва хонаҳои фарҳанг, 415 клуб, 48 клуби сайёр, 14 маркази фарҳангу фароғатӣ, 7 филармонияи халқӣ, 62 боғи фарҳангию фароғатӣ, 22 театри халқӣ, 54 осорхона, 24 ансамбли тарона ва рақс, 16 ансамбли шашмақом, 7 ансамбли фалак, 6 ансамбли эстрадӣ ва 16 ансамбли фолклорию этнографӣ фаъолият доранд.<ref>{{Cite web|url=http://www.jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|title=Вазорати фарҳанг дар ҳамоҳангӣ бо ЮНЕСКО 3 филми мустанад ба навор гирифт|accessdate=2017-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125231520/http://jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|archivedate=2017-01-25}}</ref> === Театру синамо === {{асосӣ|Синамои Тоҷикистон}} Дар моҳи октябри соли 1929, ба ҳайати III-умин Анҷумани изтирории Шӯроҳои Тоҷикистон аввалин маҷаллаи синамоӣ (киножурнал) намоиш дода шуд, ки дар бораи омадани нахустин қатора ба Душанбе ва дигар ҳодисаҳои муҳим дар ҳаёти ҷумҳурии ҷавон нақл мекард<ref>Таджикская Советская Социалистическая Республика. Гл. ред. [[Муҳаммад Осимӣ|М. С. Асимов]]. — Д., 1974. — 408 с.</ref>. Барои муттаҳидсозии ҳунарпешагон ва фароҳам овардани шароити мусоиди эҷодӣ дар ҷумҳурӣ [[Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ]], [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ|Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ]], [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Владимир Маяковский|Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковский]], [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ|Театри мазҳакаи мусиқии ба номи Пушкини Ленинобод]], [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов|Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи М. Воҳидов]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри мазҳакаи мусиқии Хоруғ]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кўлоб|Театри драмаи мусиқии Кӯлоб]], [[Театри давлатии драма ва мусиқии ба номи Тӯҳфа Фозилова|Театри драмаю мусиқии Конибодом]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Бохтар|Театри мазҳакаи мусиқии Қӯрғонтеппа]], [[Театри давлатии лӯхтак|Театри лӯхтаки Душанбе]], [[Театри давлатии лўхтаки шаҳри Чкалов|Театри лӯхтаки шаҳри Чкалов]] ва дар бисёр ноҳияҳо театрҳои халқӣ кушода шуданд, ки ба рушди санъати театрии Тоҷикистон такони бузурге бахшиданд. Бахусус дар саҳнаи ин театрҳо дар асоси асарҳои драманависони тоҷик, рус ва хориҷӣ намоишномаҳои бисёри ҷолибе манзури тамошобинон гаштанд. Ташкили [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев|Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] (1938) ва дар ҳайати он таъсис ёфтани Ансамбли тарона ва рақс, Ансамбли рубобчизанон, Ансамбли тарона ва рақси Помир, Ансамбли фолклорӣ ва этнографии «Ганҷина» дар ҳаёти фарҳангию маънавии ҷумҳурӣ воқеаи басо нек ва фараҳбахш буданд. Назди [[Кумитаи радио ва телевизиони тоҷик]] [[Ансамбли давлатии «Шашмақом»|дастаи ҳунарии мақомхонони назди Кумитаи радио ва телевизиони тоҷик]] мақоми давлатӣ ва номи устоди забардасти «Шашмақом» [[Фазлиддин Шаҳобов]] дорад. 12 май ҳамасола дар саросари кишвар чун «Рӯзи [[Шашмақом]]» таҷлил мегардад. [[ЮНЕСКО]] дар [[соли 2000]] мелодӣ, [[Шашмақом|Шашмақомро]] дар феҳристи кӯҳантарин сабкҳои мусиқӣ ва ҳамчунин сармояҳои ғайримоддӣ ба сабт расонд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/imr-z-r-zi-shashma-om-imr-z-ba-abuli-arori-ukumati-um-ur-oid-ba-rushdi-minbadai-sanati-i-rogarii-shashma-om-dar-to-ikiston-20-sol-pur-shud/ |title=Имрӯз — Рӯзи Шашмақом. Ба қабули Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба рушди минбаъдаи санъати иҷрогарии шашмақом дар Тоҷикистон» 20 сол пур шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2020-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/05/ashni-sho-asari-musi-ii-sunnatii-hal-i-to-ik-imr-z-dar-sarosari-to-ikiston-r-zi-shashma-om-ta-lil-megardad/ |title=ҶАШНИ ШОҲАСАРИ МУСИҚИИ СУННАТИИ ХАЛҚИ ТОҶИК. Имрӯз дар саросари Тоҷикистон Рӯзи Шашмақом таҷлил мегардад |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2021-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref> Дар Тоҷикистон 15 муассисаҳои театрӣ ва 5 консертӣ фаъолият доранд. * [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ]], * [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]], * [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Вл. Маяковский]], * [[Театри давлатии лӯхтак]], * [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ]], * [[Театри давлатии мусиқӣ -драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом|Театри давлатии мусиқӣ-драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом]], * [[Театри давлатии узбекии мусиқӣ -драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен|Театри давлатии узбекии мусиқӣ-драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи А.С. Пушкини шаҳри Чкалов|Театри давлатии драмаи русии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқии тамошобини ҷавони шаҳри Хуҷанд]], * [[Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ]], * [[Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ -драмавии н. Данғара|Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ-драмавии н. Данғара]]. * [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев]], * [[Иттиҳодияи давлатии гурӯҳҳои эҷодию консертӣ]], * [[Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ба номи Ғ. Валаматзода]], * [[Ансамбли «Сомон»]], * [[Маркази эҷодии «Илҳом»]], * [[Муассисаи давлатии сафарию ҳунарии «Базморо»]] ва [[Сирки давлатии Тоҷикистон]]. == Варзиш == {{асосӣ|Варзиш дар Тоҷикистон}} Варзишгарони тоҷик новобаста ба мушкилиҳои молиявӣ дар бисёр мусобиқаҳо байналмилалӣ иштирок карда, ҷойҳои намоёнро ишғол мекунанд. Варзишгарони беҳтарин ба монанди: [[Расул Боқиев]], [[Мавзуна Чориева]], [[Дилшод Назаров]], [[Гулов Алишер]], [[Акмалиддин Каримов]] ва дигарон шаъну шарафи варзиши Тоҷикистонро баланд бардошта истодаанд. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 7564 иншооти варзишӣ, аз ҷумла 164 варзишгоҳ, 1893 толорҳои варзиш, 64 ҳавзи шиноварӣ фаъолият мекард.<ref>Саидова М. Х. Экономические аспекты функционирования и развития физической культуры и спорта в структуре сферы услуг Республики Таджикистан // Наука и спорт: современные тенденции. — 2015. — Т. 7. — № 2. — С. 94</ref>. Дар Тоҷикистон 3 варзишгоҳи ғунҷоишаш 25 ҳазор тамошобин ва боз як варзишгоҳ барои 25 000, чор варзишгоҳ барои 20 000 ва 15 000 сохта ба истифода супорида шудаанд. Варзишгоҳҳои бузург: # Қасри варзиши «Тоҷикистон» # Варзишгоҳи «Спитамен» (собиқ варзишгоҳи «Спартак») # [[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ]] (бошгоҳи футболи «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]») # Толори «Қасри теннис» # Ҳавзи шиноварӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Гулистон, Панҷакент ва диг. # Қасри варзиши Кумитаи андози ҶТ ва диг. Дар федератсияи [[Тхэквондо]] ИТФ имрӯз 36 қаҳрамонҳои ҷаҳон тарбия ёфтаанд<ref>{{Cite web |url=http://www.taekwon-do.tj/ |title=Национальная Федерация Тхэквондо и Кикбоксинга Республики Таджикистан |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161218013352/http://www.taekwon-do.tj/ |archivedate=2016-12-18 }}</ref>, ки якчанд маротиба ғолиби мусобиқаҳо гардида буданд. Ин ягона федератсияи варзишгарони Тоҷикистон аст, ки солҳои истиқлол бо саъю кӯшиши Раиси федератсия [[Мирсаид Яҳёев]] ва кумаки молиявии корхонаҳову шахсони алоҳида дар мусобиқаҳо фаъол аст. Дигар комёбии назаррас дар бозиҳои олимпӣ соли 2012 ба медали биринҷии олимпиада сазовор шудани муштзани тоҷик [[Мавзуна Чориева]] мебошад. Сентябри соли 2014 дар Бозиҳои тобистонаи Осиё варзишгарони тоҷик соҳиби 5 медал, аз ҷумла як медали тилоӣ аз рӯи намуди гурзпартоӣ, ки соҳибаш [[Дилшод Назаров]] шуданд. [[Дилшод Назаров]] ягона варзишгарест, ки се маротиба дар Олимпиадаҳо иштирок намуда, ду карат ғолиби Бозиҳои Осиёӣ шудааст. Августи соли 2015 ӯ соҳиби медали нуқра дар чемпионати ҷаҳон оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] гардидааст. [[Дилшод Назаров]] аввалин варзишгари тоҷикистонӣ мебошад, ки дар Бозиҳои олимпии [[Рио-де-Жанейро]] ([[Бразилия]]) соҳиби медали тило шудааст. Варзишгари 22-солаи тоҷик [[Беҳрӯз Хоҷазода]], ки моҳи ноябри соли 2017 дар Чемпионати ҷаҳон оид ба самбо дар шаҳри Сочии [[Русия]] дар вазни 74 кг ба унвони қаҳрамонӣ даст ёфт, бо медали тило мукофотонида шуд. Вай инчунин дар чемпионати Осиё дар [[Тошканд]] дар вазни 68 кг медали тило, дар Бозиҳои V осиёӣ дар иншооти сарпӯшида ва ҳунарҳои размӣ дар [[Ашқобод]] дар намуди самбои варзишӣ дар вазни 74 кг медали тило ва дар намуди куштии кураш дар вазни 73 кг медали нуқра гирифтааст. Ӯ дар рӯйхати даҳ варзишгари беҳтарини Тоҷикистон дар соли 2017, ки онро Ассотсиатсияи журналистони риштаи варзиши Тоҷикистон (АЖРВТ) аз рӯи натиҷагирии пурсиши хабарнигорон тартиб додааст, дар ҷойи аввал мебошад.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |title=Беҳрӯзи Хоҷазода варзишгари сол эълон шуд! |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223223619/http://jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |archivedate=2017-12-23 }}</ref> == Ҷозибаҳои гардишгарӣ == {{асосӣ|Сайёҳӣ дар Тоҷикистон}} Узвияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ, пазируфта шудани пойтахти Ватанамон — шаҳри Душанбе ба узвияти Федератсияи ҷаҳонии шаҳрҳои сайёҳӣ, эълон гардидани шаҳри Душанбе — пойтахти сайёҳии кишварҳои Созмони ҳамкории иқтисодӣ барои солҳои 2020—2021 симои сайёҳии Тоҷикистон ба ҷаҳониён муаррифӣ ва машҳур намуд. Дар сафи 10 кишвари ҷолибтарин барои боздиди сайёҳон эълон шудани ҷумҳурӣ, дар сархати даҳгонаи кишварҳои ҷолиб барои сайёҳони саргузаштӣ ҷой додани Тоҷикистон, ба 10 роҳи зеботарини дунё шомил гаштани шоҳроҳи Помир, ҳамчун даҳгонаи мавзеъҳои бехатар аз рӯи таъмини амнияти шабона, инчунин, ба қатори 10 шаҳри дар айёми баҳор ва тирамоҳ барои сайёҳӣ муносиби Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил эътироф шудани шаҳри Душанбе, ба даҳгонаи кишварҳои беҳтарин аз рӯи сайёҳии пиёдагардӣ ва саргузаштӣ шомил шудани Тоҷикистон ва ба панҷгонаи беҳтарин аз рӯи низоми содаи пешниҳоди раводид ворид шудани ҷумҳурӣ шаҳодати аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф гаштани сайёҳии мамлакат ва дар ин росто касб намудани мавқеи намоён дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Мувофиқи маълумоти оморӣ [[соли 2020]] ба Ҷумҳурии Тоҷикистон 350 ҳазор нафар сайёҳ ташриф овард, ки нисбат ба соли пешин 72,2 дарсад кам мебошад. Тибқи арзёбиҳои Кумитаи омор ва Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ даромади соҳа то давраи беморӣ тақрибан 2,5 дарсади ММД -ро ташкил медод. Ин ҳудудан 230—250 миллион доллари ИМА-ро дар бар мегирад. Cоли 2020 ин рақам хеле кам шуда, тахминан ба 72,6 миллион доллари ИМА баробар гардид, ки тахмин 1 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ дониста мешавад. Бо мақсади пиёда намудани тарҳи рушди деҳот, бозсозии роҳҳои назди [[ёдгориҳои таърихӣ]], бунёди хонаҳои қабули сайёҳон, меҳмонхонаҳои хурд ва дигар хидматрасониҳои муосир дар [[соли 2021]], дар заминаи ҳамкориҳои мутақобилан судманд чор мавзеи таърихию сайёҳии ҷумҳурӣ — «[[Чилучорчашма]]», «[[Аҷинатеппа]]», «[[Ҳулбук]]» ва «[[Ямчун]]» дар ҳамкорӣ бо Бонки ҷаҳонӣ бозсозӣ ва ба сатҳи байналмилалӣ мешаванд. == Идҳои расмии Тоҷикистон == {{асосӣ|Идҳои Тоҷикистон}} * [[1 январ]] — [[Соли Нав]] * [[23 феврал]] — [[Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қувваҳои мусаллаҳ]] * [[8 март]] — [[Рӯзи модар]] * [[21 март|21]] — [[24 март]] — [[Наврӯз|Ҷашни Наврӯз]] * [[9 май]] — [[Рӯзи Ғалаба]] * [[27 июн]] — [[Рӯзи ваҳдати миллӣ (Тоҷикистон)|Рӯзи ваҳдати миллӣ]] * [[1 сентябр]] — Рӯзи дониш * [[9 сентябр]] — [[Рӯзи истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи истиқлол]] * [[5 октябр]] — [[Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи забони давлатӣ]] * [[8 октябр]] — Иди [[Меҳргон]] * [[6 ноябр]] — [[Рӯзи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қонуни асосӣ]] * [[24 ноябр]] — [[Рӯзи парчами давлатии Тоҷикистон|Рӯзи Парчами давлатӣ]] * [[Иди Рамазон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Қурбон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Сада]]<ref>'''Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон''', соли 1995, № 21, мод. 237; соли 1998, № 10, мод.125, № 23-24, мод. 338; соли 1999, № 5, мод.76, № 12, мод.308; соли 2002, № 4, қ-1, мод.191, мод.194, мод.197; соли 2003, № 4, мод.132, № 8, мод. 449, № 12, мод. 678; соли 2004, № 5, мод. 350, № 12, қ-1, мод. 697; соли 2005, № 3, мод. 131, № 12, мод. 658; соли 2008, № 1, қ-2, мод. 9, № 3, мод.188, № 12, қ-1, мод. 988; соли 2009, № 5, мод.319, № 7-8, мод. 493, № 11, мод. 698, мод. 699; соли 2010, № 7, мод. 544, мод. 548.</ref> == Тоҷикистон дар радабандиҳои ҷаҳонӣ == * Дар ҳисоботи «Пешбурди соҳибкорӣ-и [[Бонки ҷаҳонӣ]], ки танзими давлатии фаъолияти соҳибкориро дар кишварҳои ҷаҳон арзёбӣ менамояд, соли 2020 мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 зина баланд рафта, дар байни 190 давлати ҷаҳон ҷои 106-ум-ро ишғол намуда, бори дигар ба даҳгонаи кишварҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/|title=Тоҷикистон ба даҳгонаи давлатҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд|author=|date=28 октябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153751/https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/}}</ref>. * Дар радабандии кишварҳои хушбахти дунё (''World Happiness Report'') (соли 2018), ки бахши [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар умури ҷустуҷӯи роҳи босубот таҳия кард, ки Тоҷикистон дар ҷойи 74 қарор дорад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29831835.html|title=Финландия хушбахттарин кишвари дунё. Тоҷикистон дар ҷойи 74-ум аст|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Тоҷикистон дар гузориши Forbes аз рӯи озодии тиҷорат дар мақоми 118, озодии монетарӣ — 131, навоварӣ — 116, технология — 108, ҳифзи сармоягузор — 37, фасод — 148, озодии шахсӣ — 142 ва аз рӯи сарбории андоз дар мақоми 114-ум қарор гирифтааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/economy/20181221/1027790822/Bahoi-Forbes-ba-andoz-fasod-hifzi-sarmoyaguzori-va-sharoiti-sohibkori-dar-Tojikiston.html|title=Баҳои Forbes ба андоз, фасод, ҳифзи сармоягузор ва шароити соҳибкорӣ дар Тоҷикистон|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Коршиносони Форуми ҷаҳонии иқтисодӣ (WEF), Ҷумҳурии Тоҷикистонро амнтарин кишвари [[Осиёи Марказӣ]] дар [[соли 2017]] донистаанд. Дар ин радабандӣ Тоҷикистон миёни 136 кишвар мақоми 49-умро касб кард.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |title=Тоҷикистон дар соли 2017 бехавфтарин кишвари Осиёи Марказӣ номида шуд |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171224111236/http://jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |archivedate=2017-12-24 }}</ref> * Ҷумҳурии Тоҷикистон дар радабандии „Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017“, ки соли 2017 созмони „Бунёди ҳуқуқи кӯдак“ дар ҳамкорӣ бо Донишгоҳи Ерасмуси Роттердам дар самтҳои ҳуқуқи кӯдак ба ҳаёт, саломатӣ, маориф ва ҳифзи муҳити зист баргузор кард, дар миёни 165 кишвари узви Конвенсияи ҳуқуқи кӯдаки Созмони Милали Муттаҳид мақоми 55-умро касб намуд. Тоҷикистон миёни кишварҳои [[Осиёи Марказӣ]] пас аз Ҷумҳурии [[Қазоқистон]] (ҷойи 22) ва [[Туркманистон]] (ҷойи 42) дар ҷойи сеюм қарор дорад. Пас аз Тоҷикистон кишварҳои [[Озарбойҷон]] (ҷойи 66), [[Беларус]] (ҷойи 78), [[Қирғизистон]] (ҷойи 81), [[Ӯзбекистон]] (ҷойи 85), [[Русия]] (ҷойи 86) ва [[Арманистон]] дар ҷойи 106 қарор гирифтаанд».<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |title=Тоҷикистон дар радабандии «Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017» мақоми 55-умро касб кард |accessdate=2018-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126222847/http://jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |archivedate=2018-01-26 }}</ref> * Бино бар иттилои ''Internet Live Stats'' соли 2016 Тоҷикистон аз ҷиҳати шумораи корбарони интернет дар мақоми 114-ум қарор дошт.<ref>{{Cite web|url=http://www.internetlivestats.com/internet-users-by-country/|title=Internet Users by Country (2016) - Internet Live Stats|publisher=www.internetlivestats.com|lang=en|accessdate=2018-02-12}}</ref> ва дар қаламрави Тоҷикистон шумораи корбарони интернет ба 1,6 миллион нафар расида ин адад 18,7 % аз шумораи умумии аҳолиии кишварро ташкил медиҳад. Дар муқоиса бо соли 2015 шумораи корбарони интернет 4,3 % афзудааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/science/20160728/1020366412.html|title=Тоҷикистон аз ҷиҳати истифодабарандагони интернет дар ҷои 114 қарор гирифт|author=Sputnik|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2018-02-12}}</ref>. == Пайвандҳои беруна == * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe Dushanbe travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141009033605/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe |date=2014-10-09 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand Khujand travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120727203329/http://www.traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand |date=2012-07-27 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/qurghonteppa Qurghonteppa travel guide] * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob Kulob travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008083733/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan Badakhshan travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008143730/http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog Khorogtravel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008013817/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog |date=2014-10-08 }} * [http://www.openstreetmap.org/search?query=Tajikistan#map=12/37.9409/71.9625&layers=T Тоҷикистон] * [http://www.openstreetmap.org/#map=12/38.5358/68.7790 OpenStreetMap Душанбе] * [http://www.openstreetmap.org/?lat=40.275&lon=69.6427&zoom=13&layers=B000FTF OpenStreetMap Хуҷанд] * [http://www.flickr.com/search/?q=Khudjand шаҳри Хуҷанд] * http://www.angelfire.com/pe/rudaki/khujand.html == Аксҳои Тоҷикистон == <gallery> National Museum of Tajikistan Национальный музей Таджикистана(0) Осорхонаи милли.jpg |Осорхонаи миллии Тоҷикистон Dushanbe Presidential Palace 01.jpg |Маҷмааи Президенти Тоҷикистон Душанбинский котёл.jpg|Иншооти гармидиҳӣ дар ш. Душанбе National Library of Tajikistan, Dushanbe (8).jpg |Китобхонаи миллии Тоҷикистон Ismaili Center, Dushanbe.jpg| Маркази исмоилӣ дар ш. Душанбе Горная река..jpg|Дарёҳои Тоҷикистон Монументальный ансамбль.JPG |Пайкараи устод Рӯдакӣ, дар Боғи А. Рӯдакӣ, ш. Душанбе Цитадель Мугтеппа,.jpg |Қалъаи Муғтеппа, ш. Истаравшан The courtyard of the Grand Masjid Imam Tirmizi.jpg | Масҷиди ҷомеи ш. Душанбе ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб Вышивальщицы.jpg|Дӯзандаҳои кашидаҳои миллӣ Guliston Fort, Khatlon, Tajikistan.JPG|Қалъаи Хулбук, Хатлон Kulyab Museum, Kulyab, Tajikistan.JPG|Осорхонаи шаҳри Кулоб, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Tomb of Mir Sayyid Ali Hamadani.jpg|Мақбараи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Historical Museum of Sughd.jpg|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд Манора дар Хуҷанд.jpg|Тахтасанг дар шафати Манораи масҷиди Шайх Муслиҳиддин ш. Хуҷанд Мечеть шейха Муслихиддина.jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории (масҷиди) Шайх Муслиҳиддин, ш. Хуҷанд Hisor, Tajikistan - panoramio - Zack Knowles (4).jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории Ҳисор Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 02.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Имоми Аъзам, Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит </gallery> == Омӯзишу парвариш ва фарҳанг == * [[Алоқа дар Тоҷикистон]] * [[Ислом дар Тоҷикистон]] * [[Идҳои Тоҷикистон]] * [[Ёдгориҳои фарҳангии умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] * [[Сиёсати хориҷии Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Commons|Тоҷикистон}} * [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }} * [http://www.majmilli.tj Дастгоҳи Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.mmk.tj Маркази Миллии Конунгузори] * [http://www.president.tj Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.president.tj Президенти Тоҷикистон] * [http://www.tarih.tj/ Таърихи Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928044602/http://www.tarih.tj/ |date=2007-09-28 }} * [https://archive.is/20130707023608/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/03/070321_er_name_change_cyr.shtml Дарбораи тағйири ном ва барандохтани «ов»] {{ПБ}} {{Мамлакатҳои Осиё}} {{Осиёи Марказӣ}} {{ИДМ}} {{СҲШ}} {{ИИЕ}} {{Мавзӯъҳои Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1991 дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои бе роҳи баромад ба баҳр]] 0e9ocn4ve92p6j7xybdsdm7a9ciuvb9 1484876 1484875 2026-08-26T08:14:01Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Театру синамо */ 1484876 wikitext text/x-wiki {{Равонакунӣ|Тоҷикистон|Тоҷикистон (мазмунҳо)}} {{Давлат |Мақом = |Номи тоҷикӣ = Ҷумҳурии Тоҷикистон |Номи аслӣ = {{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}} {{lang-ru|Республика Таджикистан}} |Номи одӣ = Тоҷикистон |Парчам = Flag of Tajikistan.svg |Нишон = Coat of arms of Tajikistan.svg |Ба ҷои нишон = |Шиор = |Тарҷумаи шиор = |Номи суруди миллӣ = Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон |Аудио = Tajikistan anthem.ogg | sovereignty_type = [[Таърихи Тоҷикистон|Таъсис]]<small> | Марҳала1 = [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] | Сана1 = 14 октябри соли 1924 | Марҳала2 = [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] | Сана2 = 5 декабри соли 1929 | Марҳала3 = Эъломи истиқлол аз [[ИҶШС]] | Сана3 = 9 сентябри соли 1991 | Марҳала4 = [[Эъломияи Алма-Ато (1991)|Пайвастшавӣ ба ИДМ]] | Сана4 = 21 декабри соли 1991 | Марҳала5 = Қабулшавӣ ба [[Созмони Милали Муттаҳид]] | Сана5 = 2 марти соли 1992 | Марҳала6 = Қабули [[Конститутсияи Тоҷикистон|Конститутсияи]] кунунӣ | Сана6 = 6 ноябри 1994 |Шакли ҳукумат = [[ҷумҳурии президентӣ]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=40|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Дини давлатӣ = [[давлати дунявӣ]]<ref>{{cite web|url = http://www.president.tj/taxonomy/term/5/111|title = Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate = 2018-02-14}} <blockquote> Моддаи 1 Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад.</blockquote></ref> |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =46 |lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg =71 |lon_min =17 |lon_sec =0 |region = TJ |CoordScale = 6000000 |Дар харита = Tajikistan (orthographic projection).svg |зернавис ба харита = |Дар харита2 = |Забон = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] (давлатӣ)<br> [[Забони русӣ|русӣ]] <small>(забони муоширати байни миллатҳо)</small> |Таъсис = |Санаи истиқлол = [[9 сентябр]]и [[1991]] |Истиқлол аз = [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] |Пойтахт = [[Душанбе]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Душанбе]], [[Хуҷанд]], [[Бохтар]], [[Кӯлоб]], [[Истаравшан]] |Вазифаи роҳбар 1 = [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|Президент]] |Роҳбар 1 = [[Эмомалӣ Раҳмон]] |Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон|Сарвазир]] |Роҳбар 2 = [[Қоҳир Расулзода]] |Вазифаи роҳбар 3 = [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Раиси Маҷлиси Олӣ]] |Роҳбар 3 = [[Рустами Эмомалӣ]] |Ҷой аз рӯи масоҳат = 93 |Масоҳат = {{nts|141.400}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Фоизи об = 0,3 |Этнохороним = Тоҷикистонӣ, Тоҷикистониҳо |Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 92 |Аҳолӣ = {{афзоиш}}{{nts|10,000,000}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Соли баҳодиҳӣ = [[2022]] |Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = {{nts|7417400}} |Соли барӯйхатгирӣ = 2010 |Зичии аҳолӣ = |Ҷой аз рӯи зичӣ = |ММД (БҚХ) = 27,802 млрд<ref>{{cite web|url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=11&sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=923&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title = Tajikistan|publisher = International Monetary Fund website}}</ref> |Соли ҳисоби ММД (БҚХ) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) = 128 |ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = 3,146 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = |ММД (номинал) = 7,342 млрд |Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 147 |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 819 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = |ШРИ = {{афзоиш}}0,627<ref>http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf</ref> |Соли ҳисоби ШРИ = 2018 |Ҷой аз рӯи ШРИ = 129 |Сатҳи ШРИ = <span style="color:#fc0;">миёна</span> |Воҳиди пул = [[сомонӣ]] ([[ISO 4217|TJS, рамз 972]]) |Домен = [[.tj]] |ISO = TJ |Пешшумораи телефон = 992 |Минтақаи замонӣ = [[UTC+5]] |Тавзеҳот = }} '''Тоҷикистон''' ({{lang-fa|تاجیکستان}}), номи расмӣ — '''Ҷумҳурии Тоҷикистон''' ({{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}}) — кишварест дар [[Осиёи Марказӣ]], дар доманаҳои Помир ҷойгир буда, ба баҳр роҳи баромад надорад. Аз назари масоҳат хурдтарин давлат дар [[Осиёи Миёна]] аст. Аз ғарб ва шимоли ғарб бо [[Ӯзбекистон|Узбакистон]], аз шимол бо [[Қирғизистон]], аз шарқ бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва аз ҷануб бо [[Афғонистон]] ҳамсарҳад аст. [[Пойтахт]]аш шаҳри [[Душанбе]] аст. Тоҷикистон кишвари кӯҳсор ва пурбориш аст ва манобеи фаровони зеризаминиву об дорад. Паҳноварӣ — 141 400 км² (93-ум дар ҷаҳон)<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependencies_by_area List of sovereign states and dependencies by area]</ref>, шумораи аҳолӣ — 9,537,645 нафар (2020), аз он ҷумла дар шаҳрҳо 2,606,273 нафар ва деҳот 6 931 372 нафар аҳолӣ зиндагӣ доштанд<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref>. == Ном == Номи Тоҷикистон ({{lang-fa|تاجیکستان}} — «кишвари тоҷикон») аз худи номи ''[[тоҷикон]]'' ва пасванди ''-истон'' гирифта шудааст. Номи мазкур соли 1924 дар натиҷаи марзбандиҳои миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна<ref>{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/080/539.htm|title=Национальногосударственное размежевание советских республик Средней Азии|website=www.booksite.ru|publisher=[[Большая советская энциклопедия]]|accessdate=2024-02-28}}</ref> ва таъсиси [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] дар ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон|ҶШС Узбакистон]] (солҳои 1929—1991 — ҶШС Тоҷикистон) пайдо шудааст. == Таърих == {{асосӣ|Таърихи Тоҷикистон}} [[Акс:The_Sogdian_An_Jia_(contoured).jpg|рост|мини|Тоҷири [[Суғдиён|суғдӣ]], 579 мелодӣ.]] [[Акс:Saka_warrior_Termez_Achaeological_Museum.jpg|рост|мини|Сари ҷанговари сакоӣ, қарни 1.<ref>{{статья|заглавие=Nomad Migration in Central Asia (in After Alexander: Central Asia before Islam)|издание={{Нп3|Proceedings of the British Academy}}|том=133|страницы=87—98|ссылка=https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia|язык=en|тип=journal|автор=Abdullaev, Kazim|год=2007|archivedate=2020-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200502084308/https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia}}</ref>]] Таъриху фарҳанги Тоҷикистон бо [[Афғонистон]]у [[Эрон]] яксону монанд аст. Кӯҳантарин номе, ки ниёгони мардуми эронитабор, яъне [[Ориёӣ|ориёиҳо]], бар сарзамини худ ниҳода буданд, '''''Airyānǝm Vaējah''''' буда, ки аз он дар [[Авесто]] ёд шудааст. Ҷойгоҳи ин сарзамин ҳануз дуруст ошкор нашудааст. Дертар сарзамини [[Ориёӣ]] ба 16 подшоҳӣ ҷудо гардид, ки аз онҳо дар [[Авесто]] бо номи '''''Airyānǝm Dahyunam''''' ёд шудааст. Ҳамин ном дертар '''''Airyānǝm Xšaθram''''', '''''Aryānšaθr''''' ва '''''Ērānšahr''''' гашт ва [[Эрон]] шуд. Яке аз он 16 '''''dahyu''''' ё [[деҳа]] (дар [[Авесто]] ба маънии сарзамин ва подшоҳист) [[Суғд]] ва дигаре [[Бохтар]] ё [[Балх]] буд, ки бахше аз сарзамини кунунии Тоҷикистонро дарбар мегиранд. Суғду [[Бохтар]] ([[Балх]]) дар замони ҳукуматдории [[Давлати Ҳахоманишиҳо|Ҳахоманишиҳо]] (558—330 то милод) — яке аз '''''хšaθra''''' ё шаҳрҳои (кишварҳои) [[Ориёно]] шудаанд. Ба кишвари [[Ориёно]] — [[Давлати Пешдодиён]]у [[Давлати Каёниён]] ва [[Тӯрон]] — Давлати Афросиёб, [[Подшоҳии Бохтари қадим]], [[Давлати Суғди қадим]], [[Давлати Хоразми Бузург]], Порсу [[Давлати Мод]] ва [[Хуросон]] дохил буданд. Дар он замон сарзамини миёни [[Дарёи Аму|Омударё]] ва [[Сирдарё]]ро, ки як [[шаҳр]] (дар порсии бостон ба маънии подшоҳист) ба шумор мерафт, '''''Парадрая''''' низ мехонданд, ки маънояш [[Вароруд (Варазруд)|Вар аз руд]] аст. Дар «[[Шоҳнома]]» — и А. [[Фирдавсӣ]] ин сарзамин [[Тӯрон]] хонда шудааст. Дар бораи шаҳрдории ниёгони халқи тоҷик бозёфти шаҳркадаи [[Саразм]] (аз калимаи тоҷикии «сарзамин») шаҳодат медиҳад, ки ҳазорсолаҳои IV—II то милод рушду нумуъ дошт. Шаҳркадаи [[Саразм]] аввалин мероси таърихии Тоҷикистон аст, ки соли [[2010]] ба [[Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] дохил шудааст. Пас аз лашкаркашии [[Искандари Мақдунӣ]] ин сарзамин бахше аз подшоҳии [[Искандар]] (330—323 то милод) ва [[Селевкиён]] (312—150 то милод), подшоҳии [[Давлати Юнонии Балх|Юнону Бохтар]] (250—125 то милод), шоҳаншоҳии [[Ашкониён]] (250 то милод — 224 милодӣ), шоҳаншоҳии [[Кушониён]] (садаҳои I то милод- IV милоди), [[Давлати Сосониён]] (224—651), шоҳаншоҳии Ҳайтолиён (садаҳои IV—VI) ва шоҳаншоҳии Ҳоконии турк (551—741) шуд. Дар замони [[Давлати Сосониён|Сосониён]] ([[224]]—[[651]]) ин сарзамин дар маводҳои таърихӣ [[Вароруд (Варазруд)]] ва [[Хуросон]] хонда мешуд ва чанд подшоҳии ҷудогона дошт. Дар нахустин садаҳои исломӣ, дар солҳои [[705]]—[[715]], ки сулолаи Умавиён бар [[Хилофати Араб]] фармон меронданд, арабҳо бар [[Давлати Сосониён|Сосониён]] тохтанд ва онро гирифтанду мардумашро мусулмон карданд. Аз он пас ин макон ном ба арабӣ баргардон шуд ва [[Мовароуннаҳр]] хонда шуд ва бахше аз вилояти [[Хуросон]] гашт. Пас аз густариши Ислом дар [[Эрон]]у [[Тӯрон]], вилояти [[Хуросон]], аз ҷумла [[Мовароуннаҳр]] (Вароруд, Варазруд), зиндакунандаи фарҳанги эронӣ ва офаринандаи забони порсӣ-дарӣ буд, ки ҷонишини забони паҳлавӣ, суғдӣ, тахорӣ, хутану сакоӣ шуд. Нахустин шоирони порсигӯй аз ин сарзамин бархостанд, ба вижа [[Рӯдакӣ]], ки падари шеъри порсӣ (форсӣ) шинохта шудааст. Дар нахустин садаҳои исломӣ, [[Хуросон]] ва [[Мовароуннаҳр]] гаҳвораи фарҳангу дониши исломӣ буданд ва бузургоне чун [[Имоми Аъзам]], [[Имом ал-Бухорӣ]], [[Закариёи Розӣ]], [[Ибни Сино]] ва нафарони дигар дар худ парвариданд. === Сомониён (819—999) === {{main|Давлати Сомониён|Сомониён}}Сомониён ({{lang-fa|سامانیان}}), дудмоне аз амирон ва ҳукмронони тоҷики суннимазҳаб, ки ҳудуди ду қарн солҳои 819—999 бар бахшҳои бузурге аз [[Мовароуннаҳр]] бо таъйид ва муҳри [[хулафои Аббосӣ]] ҳукумат карданд. [[Акс:MansurISamanidPaintingHistoryofIran.jpg|мини|Амири [[Давлати Сомониён]] [[Мансури I ибни Нӯҳ|Мансури I]] (961—976)]] === Ғуриён (879—1215) === {{main|Султанати Ғуриён|Ғуриён}}[[Ғуриён]] ({{Lang-fa|{{Nastaliq|سلسله غوریان}}}}), дудмоне аз салотини тоҷики суннимазҳаб, ки солҳои [[1150]]—[[1215]] дар Хуросон ҳукумат доштанд. === Куртҳои Ҳирот (1244—1381) === {{main|Оли Курт}} Куртҳо, ё Оли Курт ({{lang-ar|آل کرت}}), силсилае аз амирони тоҷик, ки аз солҳои [[1244]]—[[1381]] дар Хуросон истиқлол доштаанд. === Дудмонҳои турку муғул === Пас аз [[Хонадони Сомониён|сулолаи Сомониён]] ([[819]]—[[999]]) бар ин сарзамин султону хонҳои турку муғултабор аз силсилаҳои хонадони Ғазнавиён ([[998]]—[[1187]]), Қарохониён ([[1005]]—[[1141]]), Қарохитоиён ([[1141]]—[[1212]]), Салҷуқиён ([[1037]]—[[1194]]), Хоразмшоҳиён ([[1077]]—[[1231]]), Чингизиён ([[1220]]—[[1370]]), Темуриён ([[1370]]—[[1501]]), Шайбониён ([[1501]]—[[1599]]), Аштархониён ([[1599]]—[[1753]]) ва [[Манғития|Манғитиён]] ([[1753]]—[[1920]]) фармон рондаанд (Нигаред: [[Халқи тоҷик дар ҳайати давлатҳои сулолаҳои турку муғулнажод]]). [[Акс:Thomas_Edward_Gordon_Lake_Victoria,_Great_Pamir,_May_2nd,_1874.png|мини|Тасвири асри 19, ки кӯли [[Зоркӯл]] ва як сокини маҳаллии [[Тоҷикон|тоҷикро]] тасвир кардааст]] Дар солҳои [[1864]]—[[1895]] ин сарзаминро, ки дар дасти [[Манғития|амирони манғитияи Бухоро]] ва хони Хӯканд буд, русҳо гирифтанд ва бахше аз сарзамини мустамликадории Империяи [[Русия]] карданд. Дар солҳои [[1917]]—[[1921]] дар ин кишвар муборизаи хунин барои пойдор намудани тартиботи шӯравии коммунистӣ шуда гузашт, ки боиси хиҷрати қисми ахолӣ аз Ватан гардид. Пас аз шикасти [[амир]]и [[Бухоро]] аз шӯришчиёни инқилобӣ дар [[2 сентябр]]и соли [[1920]], дар сарзамини ин аморат [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] бунёд ёфт. === Тоҷикистони Шӯравӣ === {{main|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон}} Соли [[1924]] дар натиҷаи гузаронидани тақсимоти миллии худудӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ, ин кишварро ба чанд ҷумҳурӣ ҷудо карданд ва дар бахшҳои шарқии он [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар таркиби [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон]] сохта шуд. Зодгоҳи тамаддуну фарҳанг ва офаринандагони забони форсӣ-тоҷикӣ дар натиҷаи ин амали сунъӣ парешон гардиданд. Танҳо, соли [[1929]] [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] аз Ӯзбекистон ҷудо шуд ва [[Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] ном гирифт. Дар [[ҶШС Тоҷикистон]] идеологияи коммунистӣ ҳукумрон гардида, дини ислом ба зери таъқиб қарор гирифта буд, Қисми мардуми кишвар тартибу низоми шуравиро рад намуда бо Ҳукумати шуравӣ ҷангиданд (ҷанги шаҳрвандии соли 1921—1924). Аммо ба максади хеш нарасида Ватанашонро тарк намуданд. Дар солҳои 30-40 асри XX асосҳои нави истеҳсолоти саноатӣ дар ҶШС Тоҷикистон гузошта шуданд. Дар деҳот коллективонии хоҷагидории деҳқонӣ анҷом ёфта, боиси аз байн рафтани деҳқонони соҳибмулк гардид. Инқилоби маданӣ ба ҳаёти тоҷикон мактабҳои навъи шуравӣ (мактаби маҳви бесаводии калонсолон, кӯдакистон, мактаби миёнаи наврасон, мактаб-интернат, омузишгоҳи касбӣ, мактаби олӣ) муассисаҳои илмиву фарҳангӣ (театр, китобхона, клуб, чойхонаи сурх-қироатхона, осорхона, боғи истироҳат, кинотеатр, варзишгоҳ)-ро ворид намуд. Тоҷикистон комилан ба муҷтамаи ягонаи умумииттифоқии хоҷагии халқ ҳамроҳ гардида, пурра тобеи Марказ (Иттиҳоди Шӯравӣ) гардид. Солҳои 50-80 асри XX баъд аз ба сари давлат таъйин гардидани сарварони таҳҷойӣ ба монанди [[Бобоҷон Ғафуров]], [[Турсун Ӯлҷабоев]], [[Ҷаббор Расулов]] ва [[Қаҳҳор Махкамов]] иқтисодиёти Тоҷикистон рушд меёфт. Тоҷикистон ба мамлакати хоҷагидориаш индустриалӣ — аграрӣ табдил ёфт, фарҳангу санъати миллӣ эҳё гардид. Сатҳи зиндагии мардум баҳтар мегардид. Вале, бо вуҷуди он, Тоҷикистон нисбат ба дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҷиҳати таъмини манзили истиқомат, музди миёнаи маош, муассисаҳои илмӣ, маориф, фарҳанг, шумораи бекорон ва диг. дар ҷойи охирон қарор дошт. Иқтисодиёти Тоҷикистон асосан барои таъмини корхонаҳои марказии Иттиҳоди Шӯравӣ бо ашёи хом (неруи барқ, пахта, канданиҳои фоиданок, уран ва диг.) нигаронида шуда буд. Дар давраи мавҷудияти [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] (солҳои 1924—1991) халки тоҷик аз нав тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикиро дар каламрави хеш эҳё намуд. Сутуни ояндаи давлатдории соҳибистиқлоли Тоҷикистон гузошта шуд. 24 августи соли 1990 иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, Эъломияи истиқлоли [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ (ИҶШС) қабул намуд. Пас аз «табадуллот»-и (ГКЧП) коммунистони тундрав 19-21 августи соли 1991 дар Москва, ки бемуваффақият анҷом ёфт, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати 12) [[9 сентябр]]и соли [[1991]] Изҳорот «Дар бораи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро эълон дошт. Дар асоси ин Изҳорот Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарори махсуси хешро «Дар бораи эълон шудани истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул намуд. === Тоҷикистони мустақил === Ҳарчанд эълони истиқлол ҳамаи азҳоби сиёсиро қонеъ гардонида буд, вай натавонист пеши роҳи муқовимати сиёсӣ ва маҳалбозии қавмиро бигирад. Аз ҷониби азҳоби ба ҳукумат мухолифи сиёсӣ эътироф нашудани [[Қаҳҳор Махкамов]] ҳамчун Президенти ҶТ (аз 29 ноябри соли 1990), паи ҳам иваз шудани раисони Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (Қ. Аслонов, С. Кенҷаев, А. Искандаров) мақомоти кишварро водор сохтанд, ки зери фишори тазоҳуркунандагони мухолифин ва барои ба эътидол овардани вазъи сиёсӣ интихоботи умумихалқии Президенти ҶТ баргузор намоянд. Маъракаи интихобот ба зиддиятҳои нави сиёсию идеолужӣ, мазҳабию маҳалгароӣ ва қавмию инфиродӣ боис гардид. Вазъи иҷчтимоию иқтисодии ҷумҳурӣ рӯз ба рӯз бад мегардид. Пас аз ба вазифаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидани [[Раҳмон Набиев]] (58,6 % овозҳо) неруи мухолифин бо баҳонаҳои гуногун фаъолияти ҳукумати навро сарзаниш менамуданд. Соли 1992 аз моҳи март то ибтидои май тазоҳуроти пай дар пайи ҳизбу ҳаракатҳои ба ҳукумат мухолифин ва ҷонибдорони ҳукумат дар шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон, махсусан Душанбе ба фалаҷ шудани мақомоти иҷроиия ва қонунгузории марказӣ ва маҳаллӣ сабаб шуд. Таъсисёбии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба давлатдории соҳибистиқлоли халки тоҷик ва эҳёи навини тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикӣ дар каламрави хеш асос гашт. Вале низоми давлатдории тоҷикон бо амри таърих боз ба душвориҳои нав рӯбарӯ омад. Зиддиятҳои аз давраи давлати шӯравӣ мерос монда ва дахолати душманони истиқлоли миллати тамаддунофари тоҷик, халқро ба вартаи ҷанги бародаркуш, [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] гирифтор намуданд. Воқеоти май — ноябри соли 1992 пояи далатдории Тоҷикистонро заиф сохта, кишварро ба қисматҳо тақсим кард ва хавфи аз байн рафтани давлат ба миён омад. Маҳз дар чунин шароити сангин [[16 ноябр]]и [[соли 1992]] иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Хуҷанд баргузор гардид, ки дар он [[Эмомалӣ Раҳмон]] Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид. Дар иҷлосияи таърихӣ дар қатори ҳукумати тозаинтихобгардида, масоили хотима додани муқовимати сиёсӣ-низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин, ба эътидол овардани ҳаёти иҷтимоӣ-иқтисодӣ, ба Ватан баргардонидани гурезагон ва муҳоҷирони иҷборӣ мавриди муҳокима қарор гирифтанд. Вале, масъалаи асосии ҳаёти ҷамъиятӣ-сиёсии Тоҷикистон — хотима додани муқовимати сиёсӣ — низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин ҳалли мусбати хешро танҳо соли 1997 ёфт. Дар натиҷаи музокироти байни тоҷикон оид ба сулҳ ва оштии миллӣ солҳои 1994—1997 дар шаҳри Москва [[27 июн]]и [[соли 1997]] «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» ба имзо расид. Ҳукумати Тоҷикистон минбаъд ба амалӣ сохтани барномаи ислоҳоти иқтисодӣ барои солҳои 1995—2004 ва барномаҳои дигар шурӯъ намуд. Барои аз хатари гуруснагӣ эмин доштани аҳолӣ ва бо озуқа таъмин намудани бозори дохилӣ Фармонҳои Президенти ҶТ Э. Раҳмон аз [[9 октябр]]и [[соли 1995]] «Дар бораи 50 000 га замин ҷудо намудан барои хоҷагии назди ҳавлигӣ» ва [[1 декабр]]и [[соли 1997]] иловатан ҷудо намудани боз 25 000 га замин аҳамияти калон дошта буд. Дар натиҷаи ислоҳотҳои иқтисодии дар ҷумҳурӣ амалӣ гардида муносибатҳои нави иқтисоди бозорӣ, ки асоси онро моликияти хусусӣ, ҷамъиятҳои саҳомӣ, хоҷагиҳои деҳқонӣ ва инфиродӣ ташкил медиҳад, ҷорӣ шуда истодаанд. Вале иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар айни замон бе кумаки молиявии хориҷӣ лоиҳаҳои бунёдиро амалӣ карда наметавонад. Дар ибтидои асри XXI барномаҳои рушди стратегии кишвар муайян карда шудаанд. Истиқлоли озуқаворӣ, амнияти энергетикӣ ва раҳоёбӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ — ҳадафҳои стратегии сиёсати дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. Ҳамин ҳадафҳои бунёдӣ тадриҷан дар амал татбиқ шуда истодаанд. Қабули Конститутсияи ҷумҳурӣ ва интихоботҳои умумихалқии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ([[6 ноябр]]и [[1994]], [[1999]], [[2006]], [[2013]]) боз як қадами устувор дар давлатдории кишвар гардид. Тағйироту иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз ([[26 сентябр]]и [[соли 1999]], [[22 июн]]и [[соли 2003]] ва [[22 май]]и [[соли 2016]], интихоботҳои вакилон ба Маҷлиси Олии (2 палатагии) Ҷумҳурии Тоҷикистон чорабиниҳои навбатӣ дар такмили сохтори сиёсии ҷумҳурӣ гаштанд. [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар замони истиқлол дар доираи [[Созмони Милали Муттаҳид]] (СММ — ООН), [[Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо]] (САҲА — ОБСЕ), [[Созмони ҳамкории Шанхай]] (СҲШ — ШОС) ва дигар созмонҳои байналмилалӣ ҳамкорӣ намуда истодааст. Ҳамкории Тоҷикистон бо давлатҳои ИДМ ва мамлакатҳои дигари ҷаҳон пайваста рушд меёбад.<ref>Кофронси илмӣ — назариявӣ, базшида ба 20 солагии Истиқлоли миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон. — Душанбе, 2011, с.29 — 30, 66 — 70, 71 — 75</ref> == Ҷуғрофиёи табиъӣ == {{асосӣ|Ҷуғрофиёи Тоҷикистон}} [[Акс:Tajik mountains edit.jpg|thumb|Кӯҳсори Тоҷикистон]] Тоҷикистон дар қисми ҷанубии Осиёи Мар­ка­зӣ ҷой гирифта, нуқтаҳои канории Тоҷикистон дар шимол силсилакӯҳи Қу­рама, дар ҷануб водии дарёи Панҷ, дар ғарб силсила­кӯҳи Са­ри­­кӯл мебошанд. Тоҷикистон дар маркази қитъаи Осиё, дар минтақаи иқлимаш муътадили дур аз баҳру уқё­нусҳо ҷой гирифта, дар ҳамвориҳои он иқлими биё­бонӣ ҳукм­фар­мост. Дар ғарби кишвар биёбону нимбиё­бонҳои пас­тии Турон ҷойгиранд, ки тадриҷан ба талу кӯҳ­доманҳо му­бад­дал мешаванд. Дар шарқ марзи он бо до­манакӯҳҳо ва қа­тор­кӯҳҳои Осиёи Марказӣ иҳота шудааст (аз ғарб ба шарқ 680 км тӯл кашидааст). Қисми марказии он нисбатан борик (камбар) буда, қариб 100 км аст<ref name=":0">Мавқеи ҷуғрофиёӣ ва ҳудудии Тоҷикистон // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 10. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дарозии марзи Тоҷикистон дар маҷмӯъ зиёда аз 3 000 км-ро ташкил медиҳад. Тоҷикистон дар ғарб бо Ҷум­ҳурии Узбекистон (1 161 км), дар шимолу шарқ бо Ҷум­ҳу­рии Қирғизистон (870 км), дар шарқ бо Ҷумҳурии Хал­қии Чин (519 км) ва дар ҷануб бо Аф­ғо­нистон (1 356 км) ҳамсарҳад аст. Дар ҷанубу шарқ То­ҷи­кистонро аз Ҳиндустону Покистон [[Долони Вахон]] (бараш аз 15 то 6 км) ҷудо мекунад. === Сохтори заминшиносӣ === {{асосӣ|Заминшиносии Тоҷикистон}}Дар сарзамини Тоҷикистон ду плитаи азими тектоникии Замин — Авруосиё аз шимол ва Гондвана аз ҷануб ба ҳам бар­хӯрдаанд. Ин бархӯрд тӯли 200 млн соли охир идома дорад ва дар айни замон дар шакли ду низом (система)-и азими кӯҳии Осиё — Тиёншон (дар шимол) ва Помир (дар қисми ҷануби шарқӣ) ифода ёфтаанд<ref name=":03">Сохти геологӣ / А. С. Ниёзов, Х. М. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 52—58. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон аз рӯи хусусияти сохтори заминшиносӣ ба 5 ноҳияи заминшинохтӣ ноҳиябандӣ мешавад<ref name=":03" />: * Тоҷикистони Шимолӣ * Тоҷикис­тони Шимоли Шарқӣ * Тоҷикистони Марказӣ * Тоҷикистони Ҷануби Ғарбӣ * Тоҷикистони Ҷануби Шарқӣ Ноҳияҳои заминшинохтӣ бо хусусиятҳои ҷуғрофиёии маҳал алоқаманд буда, дар маҷмӯъ пайдарҳамии силсилаи сил­силакӯҳҳои ба самти арзӣ тӯлкашида ва во­ди­ҳои фарохро ифода мекунанд. Ноҳияҳо аз якдигар бо таъ­рихи заминшиносӣ, сохтор ва марҳалаҳои асосии таҳав­вулот фарқ мекунанд<ref name=":03" />. === Обҳо === {{асосӣ|Обҳои Тоҷикистон}}Тоҷикистон дорио манобеъи обии зиёдест, ки он аз ҳисоби обшавии пиряхҳо ва бориши атмосферӣ ташкил шудааст<ref>{{Cite web|url=https://www.best-country.com/ru/asia/tajikistan/water_source|title=Best-Country: Водные ресурсы Таджикистана|website=www.best-country.com|lang=ru|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон 90 % аз минтақаҳои ташаккулёбандаи маҷрои дарёҳо иборат буда, асоси захираҳои обии кишварро пиряхҳо, дарёҳо, кулҳо, обанборҳо ва обҳои зеризаминӣ ташкил медиҳанд. 947 рӯди хурду бузург, 1300 кӯл бо захираи 46,3 километри мукааб об, ки 20 километри мукааби он оби ширин мебошад, 11 обанбор бо ҳаҷми муфиди 7,5 километри мукааб об ва зиёда аз 10 ҳазор пирях манбаи асосии оби на танҳо Тоҷикистон, балки кишварҳои Осиёи Марказист<ref>{{Cite web|url=https://avkd.tj/tg/khabarho/2386-zakhirahoi-obii-jumhurii-tojikiston.html|title=Захираҳои обии Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=avkd.tj|publisher=Академияи ВКТ ҶТ|accessdate=2024-03-04}}</ref>. ==== Пиряхҳо ==== {{асосӣ|Пиряхҳои Тоҷикистон}} [[Акс:Gms_gorbunova.jpeg|мини|Пойгоҳи обуҳавошиносии [[пиряхи Федченко]]]] Дар Тоҷикистон беш аз 10 ҳазор пиряхи хурду бузург маҷуд аст<ref name=":032" />, ки масоҳаташон ба 11 146 км² баробар аст ва ин нишондиҳанда 8%-и ҳудуди кишварро дар бар мегирад, ки асосан дар Помири Шимолию Ғарбӣ ва [[Ҳисору Олой|кӯҳҳои Ҳисору Олой]] ва бештар дар баландиҳои 3000-3500 то баландиҳои 3500-5300 м ҷой гирифтаанд<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Захираи умумии ях дар пиряхҳои кишвар ба 845 км³ баробар буда, пиряхҳои хурд бо масоҳати 1 км² танҳо 20%-и шумораи умумии пиряхҳои кишварро ташкил менамоянд, вале 85%-и ҳаҷми ях дар онҳо мутамарказ гардидааст. Дар пиряхҳои Тоҷикистон 456,9 км³ об захира шуда, соле ин пиряхҳо ба дарёҳо 61,8 км³ об медиҳанд<ref name=":04">{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Тибқи маълумот, дар Тоҷикистон давоми 20 соли охир 15 пиряхи дорои дарозии аз 4 то 5 км комилан об шудааст<ref name=":032">Обҳо: Пиряхҳо / Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 79. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. === Захираҳои табиъӣ === {{асосӣ|Захираҳои табиъии Тоҷикистон}}Сарватҳои табиъии Тоҷикистон вобаста аз қонуниятҳои гео­логӣ ва таҳаввулоти геодинамикии минтақаҳои он ташаккул ёфтаанд (нигар Сохти геологӣ). Дар ҳар як аз 5 ноҳияи заминшинохтии Тоҷикистон навъҳо ва маҷмӯъаи мушаххаси сарватҳои табиъӣ ҷойгир шудаанд: дар Тоҷикистони Шимолу Шарқӣ ва То­ҷикистони Ҷанубу Ғарбӣ сарватҳои табиъии ғайримаъданӣ, ба мисли на­макҳо, ангишт, нафту газ, бентонитҳо, стронтсий ва ғайра пай­до шудаанд. Дар но­ҳи­яҳои Тоҷикистони Шимолӣ, Тоҷи­кис­тони Марказӣ ва То­ҷи­кистони Ҷанубу Шарқӣ (Помир) бештар кан­даниҳои маъ­­данӣ (оҳан, тилои маҳаллӣ, нуқра, сурма, симоб, поли­металлҳо, флюорит ва ғайра) рушд кардаанд<ref name=":05">Сарватҳои табиӣ / А. Ниёзов, Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 59—72. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дар Тоҷикистон ҳоло 28 конҳои нафту газ ба қайд гирифта шудааст. Дар ин конҳо захираи нафт 2,2 млн тонна ва газ — 3,4 миллиард метри кубиро ташкил медиҳанд. Дар айни замон дар Тоҷикистон 40 конҳои тилои фаъол ва қариб 85 конҳои ояндадори тило муайян шудаанд.<ref>[http://avesta.tj/2021/02/03/v-tadzhikistane-zaregistrirovano-28-mestorozhdenij-nefti-i-gaza/ В Таджикистане зарегистрировано 28 месторождений нефти и газа]{{Пайванди мурда|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> === Минтақаи замонӣ === {{асосӣ|Замон дар Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар минтақаи замонииии [[UTC+05:00|UTC+5]] воқеъ шудааст. Соати тобистонӣ аз соли 1991 тағйир накардааст, агарчи дар замони шӯравӣ истифода мешуд<ref>{{Cite web|url=https://www.lawmix.ru/sssr/1774|title=Постановление Кабинета Министров СССР от 04.02.1991 № 20 - Сейчас.ру|website=www.lawmix.ru|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Узбакистон, Туркманистон, Покистон, Молдив ва ҳамчунин теъдоде аз манотиқи Русия дар як минтақаи замонӣ қарор доранд. == Тақсимоти маъмурӣ == {{асосӣ|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин|Вилоятҳои Тоҷикистон|Шаҳрҳои Тоҷикистон|Феҳристи номи нави маҳалҳои аҳолинишини Тоҷикистон}} {| style="float:right; margin-left:1em" |{{Харитаи Тоҷикистон||float=right}} |} Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудии Тоҷикистон тибқи Қо­нуни Ҷум­ҳурии Тоҷи­кистон аз 19 марти соли 2013 № 958 ''«Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохти марзиву маъмурии Ҷумҳурии Тоҷи­кис­тон»'' муайян карда мешавад<ref>Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, с. 2013, № 3, мод. 177</ref>. [[Акс:Тақсимоти_маъмурии_Тоҷикистон.png|мини|250x250пкс|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон]] Воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ ва маҳал­ҳои аҳолинишини Ҷумҳурии Тоҷикистон мутобиқи қонуни мазкур инҳоянд: * [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] * [[вилоят]] ** [[шаҳр]] ** [[ноҳия]] *** [[шаҳрак]] *** [[деҳот]] (ҷамоат) **** [[деҳа]] Ноҳияҳо ба деҳотӣ ва шаҳрӣ тақсим шуда, метавонанд тобеи ҷум­ҳурӣ, вилоят ва ё шаҳр бошанд. [[Маҳалли аҳолинишин|Маҳалҳои аҳолинишини]] Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шаҳрӣ ва деҳотӣ ҷудо мешаванд. Ба маҳалҳои шаҳрӣ, шаҳрҳо ва шаҳракҳо, ба маҳалҳои деҳотӣ деҳаҳо, новобаста ба тобеияти маъмурияшон, дохил мешаванд. Шаҳрҳо метавонанд аҳаммияти ҷумҳуриявӣ ё вилоятӣ дошта бошанд. Тибқи омори 1 январи соли 2018 Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадах­шон]], вилоятҳои [[Вилояти Суғд|Суғд]] ва [[Вилояти Хатлон|Хатлон]], 58 ноҳия, аз он ҷумла 4 ноҳия дар шаҳри [[Душанбе]], 18 шаҳр, 57 шаҳрак, 370 ҷамоати деҳот<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.tj/ru|title=Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2018 Ахбороти Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=stat.tj|date=2018|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190512165954/https://stat.tj/ru|archivedate=2019-05-12}}</ref> ва 4223 деҳаро дар бар мегирад<ref>Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — С. 6. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2</ref>. {| class="standard" !№ !Ном !Шумораи<br>ноҳияҳо !Шумораи<br>шаҳрҳо !Маркази маъмурӣ !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- class="shadow" |1 |[[Душанбе]] | align="center" |4 | | | align="right" |831,4 | align="right" |0,126 | align="right" |8314,0 |- |2 |[[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |7 | align="center" |1 |[[Хоруғ]] | align="right" |223,6 | align="right" |62,9 | align="right" |3,5 |- |3 |[[Вилояти Суғд]] | align="center" |14 | align="center" |8 |[[Хуҷанд]] | align="right" |2 608,5 | align="right" |25,2 | align="right" |103,5 |- |4 |[[Вилояти Хатлон]] | align="center" |24 | align="center" |4 |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] | align="right" |3 198,5 | align="right" |24,7 | align="right" |129,5 |- |5 |[[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ]] | align="center" |13 | align="center" |4 |[[Душанбе]] | align="right" |2 069,2 | align="right" |28,5 | align="right" |72,6 |- style="background: #CCC;" | |Ҳамагӣ | align="center" |62 | align="center" |18 | | align="right" |8 931 200 | align="right" |143 100 | align="right" |86,23 |} '''Шаҳрҳои Тоҷикистон:''' {| class="toccolours" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" ! !Аҳолӣ<br>(01.01.1992),<br>ҳазор тан !Аҳолӣ<br>(01.01.2015),<br>ҳазор тан<ref name=":02">{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2015 года|deadlink=yes|accessdate=2015-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|archivedate=2015-07-02}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2016),<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|deadlink=yes|accessdate=2016-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810004846/http://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|archivedate=2017-08-10}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|deadlink=no|access-date=2019-04-25|archive-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|accessdate=2024-02-29|archivedate=2020-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2019)<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2019.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2020)<br>ҳазор тан<ref name="pop2020">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|title=Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2020|publisher=Statistics office of Tajikistan|language=ru|deadlink=yes|accessdate=2020-10-03|archive-date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2021)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2022)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- |[[Душанбе]] |584,5 |788,7 |802,7 |831,4 |846,4 |863,4 |1185,4 |1201,8 |0,203 |5914,4 |- |[[Хуҷанд]] |165,3 |172,7 |175,4 |179,9 |181,6 |183,6 |196,8 |198,7 |0,04 |4967,5 |- |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] |60 |102,9 |105,4 |109,1 |110,8 |111,8 |125,2 |126,7 |0,026 |4873,1 |- |[[Кӯлоб]] |81,3 |101,2 |102,4 |104,4 |105,5 |106,3 |104,1 |105,8 |0,035 |3022,9 |- |[[Истаравшан]] |47,6 |59,9 |61,2 |63,5 |64,6 |65,5 |63,3 |64,3 |0,018 |3572 |- |[[Турсунзода (шаҳр)|Турсунзода]] | - |52,4 |52,8 |53,1 |53,7 |55,7 |57,3 |57,8 |0,012 |4816,7 |- |[[Конибодом]] |39,9 |49,7 |50,4 |51,6 |52,2 |52,5 |54,3 |54,4 |0,015 |3626,7 |- |[[Исфара]] |35,4 |46,9 |47,8 |49,7 |50,7 |51,7 |54,1 |54,9 |0,015 |3660 |- |[[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]] |43,9 |43,4 |45,1 |47,1 |48,2 |49,2 |49,9 |50,2 |0,003 |5039 |- |[[Ваҳдат]] |46,7 |42,2 |42,4 |42,5 |42,8 |43,2 |53,5 |54,4 |0,014 |3885,7 |- |[[Панҷакент]] |29,6 |40,6 |41,2 |42,3 |42,8 |43,3 |43,3 |43,8 |0,007 |6257,1 |- |[[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]] |36,9 |32,5 |31,8 |32,1 |33,2 |34,0 |33,8 |35,0 |0,011 |3181,8 |- |[[Хоруғ]] |21,5 |28,9 |29,2 |29,9 |30,3 |30,5 |30,9 |31,1 | | |- |[[Норак]] |21,1 |28,1 |29,1 |30,4 |30,9 |31,4 |28,1 |28,8 | | |- |[[Ҳисор]] | - |26,9 |27,4 |27,9 |28,7 |29,1 |31,7 |32,1 |0,01 |3210 |- |[[Истиқлол (шаҳр)|Истиқлол]] |21,3 |15,9 |16,4 |16,9 |17,3 |17,6 |18,3 |18,7 |0,033 |566,7 |- |[[Леваканд|Левакант]] |14,6 |15,8 |16,1 |16,9 |17,3 |17,7 |17,7 |18,7 | | |- |[[Роғун]] |9,1 |15,0 |15,0 |14,9 |15,0 |14,9 |15,1 |15,2 |0,005 |3040 |} == Аҳолӣ == {{асосӣ|Аҳолии Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар миёни тамоми кишварҳои Иттиҳоди Шӯравии собиқ сареътарин рушди шумораи миллатҳои унвондорро таҷриба мекунад. Саҳми [[тоҷикон]] дар соли 1959 — 53,1 % аҳолии Тоҷикистон, дар соли 1989 аллакай 62,3 % буд. Дар соли 2002 ба 79,9 % ва дар соли 2010 ба 84,3 % афзоиш ёфт. [[Акс:Tajik family. Tajikistan.jpg|мини|Як хонаводаи тоҷик|299x299px]] Бар асоси барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2010, ҷамъияти Тоҷикистон {{шумора|7565000}} нафар, то 1 октябри 2015 — {{шумора|8486300}} нафар буд. Шумораи мардон {{шумора|3813000}} нафар ва занон {{шумора|3752000}} нафар аст. Мувофиқи ин додаҳо ба ҳар 1 ҳазор мард дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 984 нафар зан рост меояд. Бар асоси гузориши [[Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], то 1 январи соли 2018 шумораи аҳолии ҷумҳурӣ {{шумора|8931200}} тан буд<ref name=":1" />. Аҳолиии Тоҷикистон муддатҳост, ки бо суръати зиёде дар ҳоли рушд аст: дар соли 1959 дар инҷо {{шумора|1981000}} нафар, дар соли 1989 — {{шумора|5109000}} нафар ва ба фарқ аз кишварҳои аврупоии [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|ИДМ]], дар соли 1989—1999 бо вуҷуди муҳоҷирати қобили таваҷҷуҳ аҳолӣ аз ҷумҳурӣ (437 ҳазор нафар дар 11 сол) ба рушд идома дод. Омили аслии рушди ҷамъият афзоиши табиъии зиёд аст. 23 июли 2022, расман эълом шуд, ки ҷамъияти Тоҷикистон ба 10 миллион нафар расидааст<ref>{{Cite web|url=https://dushanbe.tj/articles/1010-tifli-10-millionai-to-ikiston-ba-honai-hud-omad|title=Тифли 10 миллионаи Тоҷикистон ба хонаи худ омад|website=dushanbe.tj|date=2022-07-26|publisher=Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе|accessdate=2024-02-29}}</ref>. Тақсимоти тақрибии аҳолӣ бар асоси гурӯҳи синӣ дар ибтидои соли 2018 ба шумора (ҳазор тан)<ref name=":1" />: * Аҳолии шаҳр: ** 1483,6 — зери сини кор (мардон: 772 / занон: 711,6); ** 134,3 — болои сини кор (мардон: 44,7 / занон: 89,6). * Аҳолии русто: ** 2338,6 — зери сини кор (мардон: 1213,9 / занон: 1124,7); ** 353,5 — болои сини кор (мардон: 128,5 / занон: 225). {| class="toccolours" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" |+Ҷадвали 1. Аҳолии минтақаҳои Тоҷикистон (ҳазор тан)<ref name="stat20222">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> ! !1989 !1995 !2000 !2005 !2010 !2015 !2020 !2022 |- !'''[[Душанбе]]''' | align="center" |592,2 |511,9 | align="center" |564 |630 | align="center" |711,2 | align="center" |788,7 |863,4 |1201,8 |- ![[Вилояти Суғд]] | align="center" |1554,2 |1740,8 | align="center" |1871,9 |2015,8 | align="center" |2197,9 | align="center" |2455,5 |2707,3 |2823,9 |- ![[Вилояти Хатлон]] | align="center" |1697,4 |1956 | align="center" |2145,2 |2368,4 | align="center" |2618,3 | align="center" |2971,5 |3348,3 |3530,0 |- ![[Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |160,9 |188 | align="center" |206,2 |206,8 | align="center" |204,8 | align="center" |214,3 |228,9 |230,1 |- ![[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ|Ноҳияҳои тобеъи ҷумҳурӣ]] | align="center" |1087,9 |1237,1 | align="center" |1341,2 |1497,9 | align="center" |1685,2 | align="center" |1922 |2165,9 |2101,0 |- !Ҷумҳурии Тоҷикистон | align="center" |5092,6 |5633,8 | align="center" |6128,5 |6718,9 | align="center" |7417,4 | align="center" |8352 |9313,8 |9886,8 |} Ҷараёни шаҳришавӣ (урбанизатсия), ки то соли 2000 дар сатҳи ҷумҳурӣ дар авҷ буд, мувофиқи ҷамъбасти пешакии Барӯйхатгирии аҳоли ва фонди манзили соли 2010 муътадил гашта, таносуби аҳолии шаҳру деҳот 27 дарсади аҳолии шаҳр ва 73 дарсади аҳолии деҳотро ташкил кард. == Сохтори давлатӣ == Тоҷикистон ҷумҳурии президентист<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/|title=Таджикистан - Страна ТАСС|website=ТАСС|lang=ru|accessdate=2024-03-13}}</ref>. === [[Рамзҳои давлатии Тоҷикистон|Рамзҳои давлатӣ]] === {{Асосӣ|Парчами Тоҷикистон|Нишони Тоҷикистон|Суруди миллии Тоҷикистон}}Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ рамзҳои давлатии Тоҷикистон мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-%D2%B7/|title=Қонуни ҶТ «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=[[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}}</ref>. {{Сабки нигораҳо}} <gallery mode="packed" heights="120px" class="ts-gallerystyle-gray"> Flag of Tajikistan.svg|Парчам Emblem of Tajikistan.svg|Нишон </gallery> === Асосҳои сохтори конститутсионӣ === {{Асосӣ|Низоми сиёсии Тоҷикистон|Конститутсияи Тоҷикистон|Сиёсати дохилии Тоҷикистон}}Бар пояи [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсия]], ки қонуни асосии кишвар ба шумор меравад, Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, [[Мардумсолорӣ|демократӣ]], ҳуқуқбунёд, [[Секуляризм|дунявӣ]] ва [[Давлати ягона|ягона]] буда, шакли идораи он [[Низоми риёсатӣ|президентӣ]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Модаи 1. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мегардад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 9. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумӣ қабул карда шуда 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 бо тариқи раъйпурсии умумӣ ба он тағйиру иловаҳо ворид карда шудааст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. === Президент === {{Асосӣ|Президенти Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин бубинед|Феҳристи раҳбарони Тоҷикистон}} Сарвари давлат ва ҳукумат Президенти Тоҷикистон аст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 64. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Президентро шаҳрвандони Тоҷикистон ба тарзи умумӣ, мустақим, баробар ва овоздиҳии пинҳонӣ ба муҳлати 7 сол интихоб менамоянд. Президенти Тоҷикистон шахсе шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Тоҷикистонро дошта бошад, синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад, забони давлатиро донад ва дар ҳудуди ҷумҳурӣ на камтар аз 10 соли охир истиқомат дошта бошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 65. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Охирон Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон [[11 октябр]]и [[соли 2020]] баргузор шуд. Дар натиҷа Президент [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои давраи панҷӯм баъд аз дарёфти 90,92 % овозҳо ғолиб омад<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20201014/Elon-natijaho-nihoii-intikhobot-prezidenti-Tojikiston-1032086108.html|title=(КМИР)-и Тоҷикистон натиҷаҳои ниҳоии овоздиҳӣ дар маъракаи интихоботи президенти Тоҷикистонро эълон кард|author=|website=sputnik.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-10-15}}</ref>. Рамзҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ливо ва Нишони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат мебошанд. Ливо ва Нишон рамзҳои расмии ҳокимияти президентӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. === Ҳокимияти қонунгузор === {{асосӣ|Порлумони Тоҷикистон}} Мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузор [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]] мебошад, ки аз ду Маҷлис — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси намояндагон]] иборат аст<ref name=":2">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 48. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Муҳлати ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон 5 сол аст. Ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон дар рӯзи оғози фаъолияти Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони даъвати нав қатъ мегардад. Интихоботи Маҷлиси намояндагон ба таври умумӣ, баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ сурат мегирад. Вакили Маҷлиси намояндагон шахсе интихоб ва узви Маҷлиси миллӣ шахсе интихоб ё таъйин шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дошта бошад ва синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад<ref name=":2" />. === Ҳокимияти иҷроия === {{main| Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон| Ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон}} Мақоми ҳокимияти иҷроияи давлатӣ [[Ҳукумати Тоҷикистон|Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%81%d1%82%d0%b8%d1%82%d1%83%d1%82%d1%81%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be%d2%b7-6/|title=Моддаи 1. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳукумати ҷумҳурӣ аз Сарвазир, муовини якум ва муовинони ӯ, вазирон, раисони кумитаҳои давлатӣ иборат аст<ref name=":22">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 73. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Мақомоти иҷроияи марказии ҳокимияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон инҳо мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%82-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8-%d0%bd%d0%b8%d0%b7%d0%be%d0%bc%d0%b8-%d0%bc%d0%b0%d2%9b%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%82%d0%b8-%d0%b8%d0%b4/|title=Моддаи 5. Қонуни ҶТ «Дар бораи низоми мақомоти идоракунии давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>: * [[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]; * вазоратҳо ва кумитаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти машваратию маслиҳатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. === Ҳокимияти судӣ === {{main|Низоми додгоҳии Тоҷикистон}} Ҳокимияти судӣ мустақил буда, аз номи давлат ва аз тарафи судяҳо амалӣ мегардад. Ҳокимияти судӣ ҳуқуқ, озодии инсону шаҳрванд, манфиати давлат, ташкилоту муассисаҳо, қонунияту адолатро ҳифз менамояд<ref name=":222">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 84. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Низоми ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, Суди ҳарбӣ, Суди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳия, Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои иқтисодии вилоят ва шаҳри Душанбе ташкил медиҳанд<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%81%D1%83%D0%B4%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 3. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2020-01-15|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон}}</ref>. === Ҳизбҳои сиёсӣ === {{main|Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}} Тибқи Қонуни асосӣ дар Тоҷикистон зиндагии умумӣ бар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкураӣ дар ҳоли рушд буда, «мафкураи ҳеч як ҳизб, иттиҳодияи ҷамъиятӣ, динӣ, ҳаракат ва гурӯҳе наметавонад ба ҳайси мафкураи давлатӣ эътироф шавад»<ref name=":223">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 8. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Дар  Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо ҳизбҳои сиёсии ҷумҳуриявӣ таъсис дода мешавад<ref name=":06">{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc-%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be-%d2%b7%d0%b8%d0%ba%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bd-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8/|title=Моддаи 3. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳизби сиёсӣ барои сабтиноми давлатӣ, феҳристи ҳаддиақал ҳазор нафар аз тарафдорони худро, ки сокинони аксари шаҳрҳову ноҳияҳои Тоҷикистон ҳастанд, пешниҳод мекунад<ref name=":06" />. Дар Тоҷикистон 7 ҳизби сиёсии расмӣ сабтином шудааст: * [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби демократи Тоҷикистон|Ҳизби демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] === Артиши миллӣ === {{main|Артиши миллии Тоҷикистон|Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон}} Артиши миллии Тоҷикистон, ҷамъи қувваҳои мусаллаҳи давлатии Тоҷикистон 23 феврали 1993 бо қарори [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар заминаи «[[Фронти халқии Тоҷикистон|Фронти халқӣ]]» ва гурӯҳҳои мусаллаҳе, ки ҳукумати қонуниро тарафдорӣ мекарданд, бо мақсади ҳимояи кишвар таъсис шудааст<ref>{{ЭМТ|Артиши миллии Тоҷикистон|1|муаллиф=}}</ref>. == Иқтисод == {{асосӣ|Иқтисоди Тоҷикистон}}Иқтисоди Тоҷикистон ба соҳаи кишоварзӣ ва хадамот вобаста аст, ки ҳар кадом беш аз аз панҷ ду ҳиссаи нерӯи корро истихдом мекунанд. Ҷанги шаҳрвандӣ, ки пас аз истиқлоли Тоҷикистон рух дод, таъсири харобиоваре ба кишоварзӣ ва саноати ҷумҳурӣ дошт<ref name="Britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|title=Tajikistan|website=Encyclopædia Britannica|access-date=29 October 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231634/https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|url-status=live}}</ref> ва дар тӯли солҳои истиқлол, сохтори шуғли аҳолӣ башиддат тағйир кардаву иқтисод кишоварзӣ шудааст. Дар соли 1991—2013, саҳми шуғл дар кишоварзӣ аз 45 % дарсад ба 66 % афзоиш ёфт ва саҳми шуғд дар саноат аз 13 % ба 4 %, дар сохтусоз аз 8 % ба 3 %, дар бахши хадамот аз 35 % ба 27 % коҳиш ёфт. Аз соли 2000 ба ин сӯ, 10-12 % рушди иқтисодии устувор мушоҳада мешавад. Ҳаҷми қарзи давлатии Тоҷикистон: Дар соли 2009 қарзи давлатӣ 1 миллиарду 691,3 миллион доллар буд, дар [[соли 2018]] ҳаҷми он ба 2 миллиарду 873 миллион доллар расид.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/ten-years-challenge-tajikistan/29747422.html|title=Дар 10 сол дар Тоҷикистон чӣ тағйир кард?|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. Ҳаҷми умумии қарзи хориҷии Тоҷикистон ба аввали семоҳаи дуюми соли 2022 каме бешар аз 3,3 млрд долларро ташкил дод. Таносуби қарзи хориҷӣ ба Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и ҷумҳурӣ ба мисли аввали соли 2022 — 37,7 % боқӣ мемонад.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/economic/20220607/dar-semoai-avval-arzi-horiii-toikiston-2-mln-ziyod-shud|title=Дар семоҳаи аввал қарзи хориҷии Тоҷикистон $2 млн зиёд шуд|author=ozodi.org|date=2022-06-07|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref>. * Сандуқи байналмилалии пул (СБП) пешгӯӣ намудааст, ки ММД (маҷмаъи маҳсулоти дохилӣ)-и Тоҷикистон дар соли равон 5 дарсад ва дар соли 2020 4,5 дарсад рушд хоҳад кард, гуфта шудааст дар гузориши моҳи апрели иқтисоди ҷаҳонӣ «''World Economic Outlook''»<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028643755/MVF-durnamo-rushdi-MMD-Tojikiston-2019-peshgui-kardan-.html|title=СБП дурнамои рушди ММД-и Тоҷикистонро дар соли 2019 пешгӯӣ кард|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Пас аз натиҷаҳои соли гузашта, Тоҷикистон ҳаҷми қарзи хориҷии худро зиёд кард. Дар аввали моҳи январи соли 2021 ин рақам 3,2 миллиард доллар буд. Бояд қайд кард, ки ин 43,8 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилии ҷумҳурӣ (ММД)-ро ташкил медиҳад. Ҳамин тариқ, барои ҳар як шаҳрванди кишвар 339 доллар рост меояд.<ref>[https://tj.sputniknews.ru/economy/20210226/1032894307/Kazhdyy-zhitel-Tadzhikistana-dolzhen-339-dollarov.html /sputniknews.ru/ 26.02.2021]</ref> * Тибқи маълумоти Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии ҷумҳурӣ, давоми солҳои 2007—2021 вуруди сармоягузории хориҷӣ ба иқтисоди Тоҷикистон зиёда аз 11 млрд долларро ташкил дод. Сармоягузориҳо танҳо аз [[Чин]] (3,3 млрд доллар), [[Русия]] (1,6 млрд доллар) ва [[Қазоқистон]] (586 млн доллар) ба 50 % аз ҳаҷми умумии сармоягузориҳои хориҷии дар ин давра ҷалбшуда баробар аст (чунин маълумот дар бораи дигар кишварҳои узви СҲШ дастрас нест).<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/economic/20220913/toikiston-bo-kishvaroi-ssh-ch-guna-molu-masulot-savdo-mekunad-va-mablaash-ch-adar-ast|title=Тоҷикистон бо кишварҳои СҲШ чӣ гуна молу маҳсулот савдо мекунад ва маблағаш чӣ қадар аст|author=www.asiaplustj.info/news/|date=2022-09-13|publisher= asiaplustj.info|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref> === Саноат === {{main|Саноати Тоҷикистон}} [[Акс:Talco.jpg|250px|right]] Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) ба фаъолияти саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон нақши манфӣ гузошт. Корхонаҳои саноатии Тоҷикистон аз соли 1996 инҷониб аксар зараровар ҳисоб мешаванд. Зеро, аз ин сол сар карда ба ҷумҳурӣ воридоти молҳои саноатии хориҷӣ хело афзуд. Дар натиҷа аз як тараф аксарияти корхонаҳои саноатӣ фаъолият намекарданд, аз тарафи дигар, он корхонаҳое, ки фаъолият менамоянд, маҳсулоташон бо молҳои ба ҷумҳурӣ ворид шудаи хориҷӣ рақобат карда наметавонанд. Корхонаҳои муштараки саноатии Тоҷикистон дар натиҷаи инвеститсияҳои хориҷӣ ба миён омада фаъолият (асосан соҳаи саноати сабук) мебаранд. Дар соли 2011 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 952 корхонаи саноатӣ арзи вуҷуд мекард (аз байни онҳо 10,2 % кор намекарданд). Маҳсулоти истеҳсолнамудаи корхонаи саноатӣ дар 9 моҳи соли 2012 — $1,4 млрд ташкил мекард<ref>http://www.regnum.ru/news/1582915.html</ref>. Мувофиқи ахбороти Вазорати энергетика ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷумҳурӣ чунин соҳаҳои асосии саноат арзи вуҷуд доранд: * коркарди маъданҳои кӯҳӣ ва металҳои нодир; * истеҳсоли ангишт (дар кони ангишти Шӯроб, Фон-Яғноб (кокс) ва Назаргиёҳ (антрасит)); * истеҳсоли газ ва нафт (дар водии Вахш, [[Ҳисор]], Хоҷа Сартез дар [[Кӯлоб]] ва [[вилояти Суғд]]); * истеҳсоли металҳои ранга (арзиз, тило, нукра, сурб, цинк, висмут, ртуть, вольфрам, молибден); * саноати сабук (асосан коркарди пахта ва хуроквори); * саноати кимиё (Комбинати кимиёи [[Ёвон]], Заводи азотбарории Вахш); * саноати масолеҳи сохтумонӣ; * саноати мошинасозӣ; * саноати пилла.<ref>{{Cite web |url=http://www.minenergoprom.tj/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814123031/http://www.minenergoprom.tj/ |archivedate=2017-08-14 }}</ref> Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон [[соли 2019]] дар соҳаи саноат — 219 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси 2942 ҷойи корӣ, аз ҷумла, дар [[вилояти Суғд]] — 59 бо 969 ҷойҳои кории нав, [[вилояти Хатлон]] — 57 корхона бо 678 ҷойҳои кории нав, [[ВМКБ]] — 3 корхона бо 87 ҷойҳои кории нав, шаҳри [[Душанбе]] — 60 корхона бо 812 ҷойҳои кории нав ва [[НТҶ]] — 40 корхона бо 386 ҷойҳои кории нав сохта ба истифода дода шуд. Аз шумораи умумии корхонаҳои нав: 38 — корхона ба соҳаи мошинсозӣ, 53 — корхона ба саноати сабук, 50 — корхона ба соҳаи масолеҳи сохтмон, 62 — корхона ба саноати хӯрокворӣ, 2 —корхона ба саноати маъдан, 1 — корхона ба саноати ангишт, 5 — корхона ба соҳаи табъу нашр ва 8 — корхона ба дигар соҳаҳо рост меояд.<ref>{{cite web|url=http://sanoat.tj/?p=5344|title=Натиҷаи воридоти технологияҳои муосир ва татбиқи он дар истеҳсолоти ватанӣ|author=|date=|publisher=sanoat.tj|accessdate=2020-01-22|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212094105/http://sanoat.tj/?p=5344}}</ref>. === Бонкҳо ва ташкилотҳои қарзӣ === Низоми молиявии мамлакатро [[Бонки миллии Тоҷикистон]] ба танзим медарорад. Дар ҷумҳурӣ 13 бонк ва ташкилотҳои қарзӣ аъзои Ассотсиатсияи бонкҳои Тоҷикистон (АБТ) мебошанд: * БДА ҶТ «[[Амонатбонк]]»; * ҶСК «[[Ориёнбонк]]»; * ҶСК «[[Агроинвестбонк]]»; * ҶСК «[[Тоҷиксодиротбонк]]»; * «БСТ ТИСТ Тоҷпромбонк»; * ҶСК «[[Бонки Эсхата]]»; * ҶСП «Фононбонк»; * ҶСК «Соҳибкорбонк»; * ҶСК «''Accessbank Tajikistan''»; * ҶСП ТҚХ «ФИНКА»; * ҶСП «Аввалин Бонки Молиявии хурд»; * ҶДММ ТҚХ «ИМОН ИНТЕРНЕШНЛ» * ҶСП ТҚХА «Боварӣ ва ҳамкорӣ».<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |title=Амиршо Миралиев роҳбари АБТ интихоб шуд |accessdate=2016-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426133020/http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |archivedate=2016-04-26 }}</ref> === Бекорӣ ва муҳоҷирати меҳнатӣ === Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) боиси харобии иқтисод ва баста шудани корхонаву муассисаҳои давлатӣ гардид. Корхонаҳои саноатии истеҳсолӣ ва диг. ширкатҳои хурду миёнаи хидматрасони асосан 10-15 % қавваи кории ҷумҳуриро бо кор таъмин мекунанд. Бинобар ин шумораи мардуми қобили кор ба сафи муҳоҷирони меҳнатӣ тахминан ба 1 000 000 нафар расидааст. Саҳми онҳо дар иқтисодиёт меафзояд. Бар асоси гузоришҳои расмӣ, дар Русия ва кишварҳои дигари хориҷӣ беш аз як милюн муҳоҷири кории тоҷик фаъъолият мекунанд, ки ағлаби онҳо ҳамасола сармояи зарурӣ барои таъмини рӯзгори хонаводаҳоро ба Тоҷикистон интиқол медиҳанд. Дар соли 2012 муҳоҷирони корӣ ба Тоҷикистон ҳудуди 3,6,млрд доллар пул (47 % ММД и ҷумҳурӣ) интиқол додаанд. Дар миёни кишварҳое, ки иқтисодашон ба маболиғи интиқолии муҳоҷирони корӣ вобаста аст, Тоҷикистон ҳамчунон болотарин ҷойгоҳро ба худ ихтисос медиҳад.<ref>http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2012/11/121121_zkh_worldbank_report.shtml</ref> === Кишоварзӣ === {{Main|Кишоварзӣ дар Тоҷикистон}} Аз назари таърихӣ, Тоҷикистон кишвари асосан кишоварзӣ аст. Агарчи саноат дар замони Шӯравӣ рушд ёфт, аммо тавлидоти кишоварзи ҳамчунон ғолиб буд. Дар поёни даҳаи 1980, заминҳои кишоварзӣ 1/3 ҳиссаи ҳудуди ҷумҳуриро ишғол карданд. Муҳиммтарин маҳсуле, ки дар давраи Шӯравӣ дар Тоҷикистон кишт мешуд [[пахта]] буд, аммо тавлиди он пас аз истиқлол коҳиш ёфтааст. Дар соли 2014, 417,9 ҳазор тонна пахта дар ҷумҳурӣ бардошт шуд<ref name="autogenerated8">Ашуров Ш. А., Караматуллаева Р. С. Совершенствование управления в сельскохозяйственном производстве Республики Таджикистан // Аграрное образование и наука. — 2015. — № 2. — С. 5</ref>. Тавлидоти кишоварзи дар соли 2014 беш аз: 1232,6 ҳазор тонна [[ғалла]] ва [[Лӯбиёӣ|лубиёӣ]], 1342,4 ҳазор тонна [[Сабзавот|сабзиҷот]], 465 ҳазор тонна полезӣ, 313,2 ҳазор тонна [[мева]], 167,1 ҳазор тонна [[ангур]], 990,2 ҳазор тонна [[картошка]] будааст. === Энергетика === [[Акс:Un-Tajikistan.svg|thumb|Харитаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]{{Main|Энергетикаи Тоҷикистон}} Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: Нерӯи асоси энергетикаи Тоҷикистонро Нерӯгоҳҳои барқии обӣ истеҳсол мекунанд. Ҳаҷми умумии муайяншудаи иқтидори Нерӯгоҳҳои барқии обӣ — 4070 МВт аст. Тоҷикистон дорои захираҳои ғании гидроэнергетикӣ мебошад. Ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ — 527 млрд кВт. соатро ташкил медиҳад. Аз рӯи ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ Тоҷикистон дар ҷаҳон ҷойи ҳаштумро ишғол мекунад. Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: # [[НБО Норак]] — бо иқтидори 3000 МВт; # [[НБО Бойғозӣ]] — бо иқтидори 600 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-1|НБО Сангтӯда-1]] — бо иқтидори 670 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-2|НБО Сангтӯда-2]] — бо иқтидори 220 МВт; # [[НБО Сарбанд]] — бо иқтидори 240 МВт; # [[НБО Шаршара]] — бо иқтидори 29,9 МВт; # [[НБО Марказӣ]] — бо иқтидори 15,1 МВт; # [[НБО Қайроққум]] — бо иқтидори 126 МВт дар Сирдарё; # Силсилаи НБО Варзоб ([[НБО Варзоб-1, Варзоб-2 ва Варзоб-3]]) — бо иқтидори умумии 25,7 МВт.; # [[Нерӯгоҳи барқи обии «Хоруғ»|Нерӯгоҳи Хоруғ]]; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] — [[16 ноябр]]и [[соли 2018]] агрегати якуми НБО Роғун бо иқтидори 600 МВт ба кор даромад. Ду сол боз (аз соли 2018) дар натиҷаи мулоқоту гуфтушунидҳои сатҳи олии Сарони ду давлат — Тоҷикистон ва [[Ӯзбекистон]] ҳамкории энергетикҳои тоҷику ӯзбек боз барқарор гардид, ки ин барои ҳарду тараф манфиати хеле калонеро молик аст. Баъди зиёда аз 9 соли ҷудо будани низоми энергетикии Тоҷикистон аз [[Осиёи Марказӣ]] додугирифти неруи барқ байни ин ду ҷумҳурии ҳамсоя оғоз ёфт. Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳаи энергетика, бе назардошти НБО «Роғун», ба миқдори 1520 МВт зиёд шуд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[8 декабр]]и [[соли 2016]] [[МБГ-2 ш. Душанбе|Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт ва 167 Гкал гармӣ бо иштироки Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон сурат гирифт. Боз ду агрегат ба кор дароварда шуд<ref name="spu">{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/country/20191128/1030299133/tajikistan-kitay-dobycha-zolota.html|title=ТЭЦ-2 на вес золота: Китай «вернёт» свои инвестиции на рудниках Таджикистана|date=2019-11-28|publisher=[[Sputnik]]|accessdate=2019-11-28}}</ref>.. Иқтидори умумии нерӯгоҳи когенераторӣ ба 400 МВт расид. [[20 март]]и [[соли 2019]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Норак ба татбиқи лоиҳаи "Барқарорсозии НБО «Норак» оғози расмӣ бахшиданд. Дар натиҷаи татбиқи ин лоиҳа НБО «Норак» таҷдид ва эътимодноктар гардида, иқтидори лоиҳавияш аз 3000 ба 3300 МВт бардошта хоҳад шуд. [[23 август]]и [[соли 2019]] ба татбиқи лоиҳаи "Таҷдиди НБО «Қайроққум» оғози расмӣ бахшида шуд. Баъди татбиқи лоиҳа тавоноии НБО "Қайроққум аз 126 мегаватт ба 176 мегаватт расонида мешавад.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[20 январ]]и [[соли 2020]] [https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html Оҷонсии иттилоотии Sputnik] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191208092124/https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html |date=2019-12-08 }} гузорише овардааст, ки Маҷлиси намояндагони Ҷумҳури Тоҷикистон ҳафтаи пеш пазируфт (соли 2020), аз моддаи 9-и Қонун «Дар бораи хусусигардонии моликияти давлатӣ», калимаҳои [[НБО Роғун|Неругоҳи барқи обии «Роғун»]] ва Корхонаи воҳиди давлатии «[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]» хориҷ карда шуданд. Моддаи 9-и қонуни мазкур дар бораи объектҳоест, ки хусусӣ гардонида намешаванд ва дар он таъкид шудаст, «амволи нерӯгоҳи барқи обии „Норак“, нерӯгоҳи барқи обии „Роғун“ ва корхонаи воҳиди давлатии „[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]“ хусусӣ гардонида намешаванд».<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/industry/20200120/1030566842/Ijozati-khususi-kardani-Rogun-va-Talko.html|title=Иҷозати хусусӣ кардани амволи “Роғун” ва “Талко”: Ҳукумату парлумон пазируфтанд|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-01-22}}</ref> Дар соли 2020 дар Тоҷикистон ба ҳисоби умумӣ 19 миллиард 770,5 миллион кВт⋅соат нерӯи барқ истеҳсол карда шудааст. Тоҷикистон дар соли 2020 зиеда аз 1,5 миллиард кВт⋅соат нерӯи барқ ба кишварҳои ҳамсоя содирот кардааст. Аз рӯи маълумотҳо ҷумҳурӣ дар маҷмӯъ 1 миллиард 528,4 миллион кВт⋅соат қувваи барқ ба маблағи зиеда аз 56,4 миллион доллар содирот намудааст.<ref>{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/energetics/20210201/1032739925/tajikistan-eksport-elektroenergii.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|title=В Таджикистане рассказали, сколько электроэнергии экспортировано за рубеж|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-02-01}}</ref> ==== Лоиҳаи минтақавии «CASA-1000» ==== {{Main|Лоиҳаҳои муштараки иқтисодӣ дар Тоҷикистон}} [[12 май]]и [[соли 2016]] ифтитоҳи лоиҳаи сохтмони хати баландшиддати барқии «CASA-1000» (ЛЭП — 1000 кВт) баргузор гардид. «CASA-1000» интиқоли барқи Тоҷикистон ва Қирғизистонро ба Афғонистону Покистон таъмин мекунад<ref>[http://www.asiaplus.tj/news/tajikistan/economic/201605 Оғози расмии амалисозии лоиҳаи CASA-1000]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Фақр == Бар асоси гузориши [[Бонки ҷаҳонӣ]], то соли 2021, ҳадди ақал 26,5 % аз ҷамъияти Тоҷикистон зери [[хатти фақр]] зиндагӣ мекунанд<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020|title=Бедность в Таджикистане – 2020|publisher=Всемирный банк|deadlink=no|accessdate=2021-11-04|archive-date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104165254/https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020}}</ref>. == Нақлиёт == {{асосӣ|Нақлиёт дар Тоҷикистон}} Дар солҳои истиқлол дар Тоҷикистон таъмиру азнавсозии роҳи автомобилгарди Душанбе — [[Хуҷанд]] — Чанак (сарҳади [[Ӯзбекистон]]), ки 411 км дарозӣ дорад бо ёрдами давлати Чин соли 2006 амалӣ гардид. Роҳи мошингард тамоми сол пойтахти мамлакат Душанберо бо ноҳияҳои Тоҷикистони Шимолӣ мепайвандад. [[18 октябр]]и [[соли 2015]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакентро ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри [[соли 2015]] ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент |accessdate=2017-01-17 |archivedate=2021-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515113310/https://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ }}</ref> [[Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом- Ҷаббор Расулов|Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом — Ҷаббор Расулов]] соли 2016 дар [[вилояти Суғд]] оғоз шуда буд. Анҷоми корҳои таҷдиду барқарорсозии роҳ ду сол муайян шуда буд ва соли 2019 ӣа истифода супорида шуд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ |title=Оғози корҳои навсозии шоҳроҳи Исфара-Конибодом-Ҷаббор Расулов |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404070845/http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ }}</ref> Дар соҳаи нақлиёти роҳи оҳан бошад [[соли 1999]] навбати дуюми роҳи оҳани Қурғонтеппа–Кӯлоб ба истифода дода шуд. Бо мавриди истифода қарор гирифтани қитъаҳои Данғара–Олимтой–Қурбоншаҳид–Кӯлоб имкониятҳои нақлиётии ҷануби кишвар густариш ёфтанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/president/films/chronicles/14|title=Солнома 1999. Соли бузургдошти Сомониён|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-04}}</ref> <ref>Рахматова З.Ю., Саъдиев Ш.С. История таджикского народа: учебное пособие/З.Ю.Рахматова, Ш.С.Саъдиев. Душанбе:РТСУ,2017. С. 182. ISBN 978-99975-932-1-4</ref> Дастоварди назаррас [[24 август]]и [[соли 2016]] расман мавриди баҳрабардорӣ қарор додани роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро гардид. Ин роҳи оҳан шаҳри [[Душанбе]]ро бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст.<ref>[http://www.president.tj/node/12777 Истиқбол дар истгоҳи роҳи оҳани ноҳияи Ёвон]</ref> === Нақбҳо === * [[Нақби автомобилгарди «Истиқлол»]] * [[Нақби автомобилгарди «Озодӣ»]] * [[Нақби автомобилгарди Чормағзак]] * [[Нақби автомобилгарди "Шаҳристон"]] [[Акс:USSR-Tajikistan-Peak Communism.jpg|thumb|270px|Акси [[Қуллаи Исмоили Сомонӣ]] (дар гузашта бо номи ''Пики Коммунизм'') вақте ки Тоҷикистон қисми [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] буд.]] == Расонаҳои ҳамагонӣ == Расман оғози таърихи матбуоти тоҷик ба нашри аввалин шумораи [[Бухорои Шариф (рӯзнома)|«Бухорои шариф»]] дар [[11 март]]и соли [[1912]] нисбат дода мешавад. Биноба он ҳар сол дар [[11]]-уми март [[Рӯзи матбуот]] ҷашн гирифта мешавад. Вале пажӯҳишгарон тазкира ва осори насри қадимии тоҷикиро зинаи аввали журналистикаи тоҷик мешумуранд. Чунончӣ, муаллифони китоби «Таърихи матбуоти тоҷик» И. Усмонов ва Д. Давронов корбурди жанрҳои хабар, гузориш, мусоҳиба ва ғайраро дар солнома ва таърихнигориҳои садаҳои 10 то 15 тазаккур медиҳанд. Дар нимаҳои дуввуми садаи XIX ва оғози садаи XX бархе аз нашрияҳо чоп шудаанд, ки матолиберо ба тоҷикӣ нашр кардаанд. Дар давраи [[ИҶШС|шӯравӣ]] матбуот зери назорати шадиди давлат қарор дошт, вале дар ин давра низ аз талошҳои озодбаёнӣ дар бархе аз онҳо ба мушоҳида расидааст. Ибтидои солҳои 90-уми садаи 20 давраи шукуфоии матбуоти озоди Тоҷикистон шуморида мешавад, ки ба нашрияҳое монанди «Чароғи рӯз», «Растохез», «Сухан», «Адолат» ва монанди инҳо нисбат дода мешавад. Дар солҳои [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]] [[1992]] то [[1997]] даҳҳо рӯзноманигори тоҷик кушта ва аксари журналистони боҳунар кишварро тарк кардаанд. Ҳоло матбуоти мустақили Тоҷикистон аз нав ҷон мегирад ва чанд нашрия, хабаргузорӣ, радио ва телевизионҳои мустақил талош доранд, бо истифода аз озодии матбуот рисолати худро амалӣ кунанд. Дар Тоҷикистон 4 нашрияҳои давлатӣ: [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]], [[Рӯзномаи «Садои мардум»|«Садои мардум»]], [[Рӯзномаи «Народная газета»|«Народная газета»]] ба забони русӣ ва [[Рӯзномаи «Халқ овозӣ»|« Халқ овозӣ»]] ба забони узбекӣ нашр мешаванд. Инчунин, нашрияҳои ғайридавлатӣ; [[Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»]], Ҳафтаномаи «Миллат», Ҳафтаномаи «СССР» , Ҳафтаномаи «Азия-плюс» ва диг. ба забонҳои гуногун нашр мешаванд. Тибқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тартиби баҳисобгирии давлатии фаъолияти ноширӣ, корхонаҳои полиграфӣ ва пешбурди Феҳристи ягонаи давлатӣ» дар вазорат 376 рӯзнома, аз инҳо 112 адад давлатӣ ва 264 адад мустақил , 245 маҷалла, аз инҳо 114-тояш давлатӣ ва 131 адад мустақил, 319 матбаа- 37 давлатӣ ва 282 мустақил, 48 нуқтаи фурӯши китоб- 3 давлатӣ ва 45 мустақил, 71 нашриёт, аз инҳо 10 давлатӣ ва 61 мустақил, 11 агентии иттилоотӣ, аз инҳо 1 давлатӣ ва 10 мустақил ба қайд гирифта шудаанд. Ин маълумот то [[25 декабр]]и [[соли 2021]] ба ҳисоб гирифта шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/|title=Пагоҳ дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон 110-солагии Рӯзи матбуоти тоҷик таҷлил мегардад|author=|website=www.khovar.tj|date=2022-03-10|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-03-10|archivedate=2022-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220310043203/https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/}}</ref> Ба воситаи спутники ABS-1 (75.0°E) шабакаҳои телевизиони Тоҷикистон — [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи 1)]], [[ТВ Ҷаҳоннамо]], [[ТВ Баҳористон]], [[ТВ Сафина]], [[Варзиш ТВ]], [[ТВ Футбол (Тоҷикистон)]], [[ТВ Синамо]], [[ТВ Шаҳнавоз]], [[ТВ Илм ва табиат]] намоишҳои хешро омодаи тамошобинон мекунанд. Инчунин, [[Ширкатҳои телевизионии давлатии умумиҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ (Тоҷикистон)]] фаъолият карда истодаанд. Аз рӯи раддабандӣ (соли 2018) аз ҳама нашрияи серхонандатарин нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]] (34 %) мебошад. Сипас, бо фосилаи камтар нашрияи Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон «Омӯзгор» (23,8 %) ва нашрияи марказии ҲХДТ рӯзномаи «Минбари халқ» (22,2 %) ҷойгир шудаанд. Тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, ба ин натиҷа расидааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand// |title=khovar.tj/ 06.04.2018 |accessdate=2018-04-08 |archivedate=2020-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ }}</ref> Омори мазкур имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Раддабандии маҷаллаҳо ба раддабандии рӯзномаҳо монанд аст, яъне дар қатори аввал маҷаллаҳои давлатӣ қарор доранд. Аз ҳама теъдоди зиёди нашрро маҷаллаи занон — «Бонувони Тоҷикистон» (44,9 %) дорад. Маҷаллаи дуюми маъруф маҷаллаи Кумитаи оид ба корҳои дин, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои миллии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дин ва ҷомеа» (10,4 %) ва дар ҷойи сеюм маҷаллаи Вазорати фарҳанг бо номи «Фирӯза» (5,2 %) меистанд. Тамошобинони тоҷик аз ҳама бештар [[ТВ Сафина|шабакаи телевизионии Сафинаро]] тамошо мекунанд. Инро 60,1%-и пурсидашудагон дар тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, тасдиқ кардаанд. Ин омор имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Аз рӯи натиҷаҳои тадқиқот, дар ҷойи дуюм шабакаи телевизионии [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи якум)]], бо 50,1 % ва дар ҷойи сеюм [[ТВ Баҳористон]] бо 30,5 % қарор гирифтаанд. Пас аз шабакаҳои телевизионии ватанӣ дар ҷои аввал шабакаҳои телевизионии Россия меистанд, ки дар ҷадвали афзалиятҳо 18,3%-ро ишғол менамоянд. Бояд зикр намуд, ки шабакаҳои телевизионии Россия на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми фазои пасошӯравӣ рейтинги баланд ишғол мекунанд. Пас аз Россия бо 9,7 % шабакаҳои телевизионии ӯзбекӣ қарор гирифтаанд. Тибқи тадқиқоти ин марказ, дар миёни радиоҳои маҳбубтарин радиои Радиои «Садои Душанбе» (28 %) мавқеи аввалро касб карда, дар ҷойи дуюм Радиои Тоҷикистон (17,4 %) ва дар ҷойи сеюм Радиои фарҳанг (5,3 %) қарор гирифтаанд. Шумораи шабакаҳои гирифтани иттилоот, ғайр аз ВАО-и анъанавӣ рӯз аз рӯз меафзояд. Дар ҷойи аввал ТВ ватанӣ (57,2 %), дар ҷойи дуюм интернет (11,5 %) қарор дорад. 38,4 фоизи пурсидашудагон аз интернет истифода мебаранд. Интернетро аз ҳама бештар сокинони ВМКБ-60,6 фоиз истифода мебаранд. Ин нишондиҳанда дар миёни сокинони Душанбе 56,3 фоизро ташкил дод.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand|title=Натиҷаҳои тадқиқоти маркази "Зеркало" муарриф гардиданд|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-06-18|archivedate=2020-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/}}</ref>. == Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон == Дар солҳои истиқлол таъсис ва рушди Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон ба назар мерасад. Имрӯз дар ҷумҳури 8 Оҷонсиҳои Иттилоотӣ амал карда истодаанд: * [[Оҷонсии иттилоотии «СИМОНЮС»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «АВЕСТО»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс»]], * [[АМИТ «ХОВАР»]], * [[Оҷонсии Иттилоотии «Хатлон-пресс»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа»]], * [[Оҷонсии умумимиллии иттилоот «ТОҶНЮС»(«TOJNEWS»)]] ([[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст)<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |title=В Таджикистане закрылось независимое агентство TojNews |accessdate=2017-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115122428/http://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |archivedate=2016-11-15 }}</ref>. == Воситаҳои алоқа, технология ва инноватсия == {{Асосӣ|Алоқа дар Тоҷикистон}} Дар солҳои 90 асри XX истифодаи алоқаи телефонӣ барои аз 2 то 8 % ба 100 нафар аҳолӣ дастрас буд. Баъд аз ба охир расидани ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон аввалин қадамҳо барои азнав кардани системаи алоқаи телефонӣ ва рақами (цифровая) намудани он гузошта шуд. Соли 1998 аввалин маротиба дар [[Душанбе]] пайвасткунаки рақамӣ (цифровой комутатор) барои 2500 муштарӣ ва соли 1999 ба 10000 муштариён ба кор даромад. Соли 2003 стансияи телефонии Қургонтеппа, соли 2004 [[Хуҷанд]] ва соли 2005 [[Хоруғ]], [[Кӯлоб]], [[Турсунзода]] ва дигар минтақаҳои Тоҷикистон ба системаи пайвасткунаки рақамӣ гузаштаанд. Соли 2020 шумораи дастгоҳҳои телефонии системаи ШСКТ «Тоҷиктелеком» 279 ҳазор ададро ташкил дод, ки 84,7 % онҳо телефонҳои хонагӣ мебошанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ |title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт |accessdate=2021-03-05 |archivedate=2021-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ }}</ref> === Алоқаи телефони мобилӣ === ''Нигаред:'' [[Интернет дар Тоҷикистон]] Системаи мобилии алоқаи телефонӣ дар Тоҷикистон аз [[соли 1996]] инкишоф меёбад. Аввалин ширкате, ки ба бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон дохил шуд ин ҶСП «ТоҷикТел» буд. Соли 1998 дар Хуҷанд ҶСП «Сомонком» хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон бо стадарти GSM сар кард. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ шумораи ширкатҳои хидматрасонии нави алоқа ба 17 адад, шумораи умумии муштариёни алоқаи мобилӣ ба 10 912 080 адад ва шумораи муштариёни интернет ба 3 800 453 адад расид. Шумораи муштариёни алоқаи мобилии ҶДММ «Вавилон-Мобайл» аз ҳама зиёд 3 425 509 адад, шумораи муштариёни интернет аз ҳама зиёд — ҶДММ «Таком» — 1 138 626 адад расиданд<ref>Омори солонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Соли 2014. — С. 314.</ref>. Солҳои охир, дар Тоҷикистон ширкатҳои гуногун — ҶСП «Индиго Тоҷикистон» («Tcell»), ҶСП «ТТ-Мобайл» («МегаФон Тоҷикистон»), ҶСП «Вавилон Мобайл» ва ҶДММ «Таком» («ZetMobile», собиқ Beeline"), «Таджиктелеком», «Телеком-технолоджи», хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонӣ ба сомон расонида истодаанд. Тибқи маълумоти [[соли 2017]] дар Тоҷикистон шумораи муштариёни алоқаи мобилӣ 7 млн. 353 ҳазору 192 нафарро ташкил дод, ки аз онҳо 4 млн. 371 ҳазору 817 нафарашон муштариёни фаъол мебошанд. Ба ҳар 100 нафар шаҳрванди ҷумҳурӣ 5,5 адад дастгоҳи телефонии собит рост меояд. Шумораи истифодабарандагони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] дар якҷоягӣ бо истифодабарандагони интернети мобилӣ ва маҳаллӣ дар Тоҷикистон 2,3 млн нафарро ташкил мекард.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/|title=Илҳомҷон Атоев: «Теъдоди истифодабарандагони Интернет дар Тоҷикистон ба 2,3 млн. нафар расид» {{!}} АМИТ "Ховар"|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-12|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509223635/https://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/}}</ref>. Тибқи маълумоти [[соли 2020]] вазни қиёсии операторони хусусӣ дар бозори алоқаи ҷумҳурӣ 93,4 % -ро ташкил дод. Теъдоди корбарони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] аввали [[соли 2021]] беш аз 3,3 млн ва муштариёни мобилӣ беш аз 6 млн нафарро ташкил намуд.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/|title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-03-05|archivedate=2021-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/}}</ref>. Бино ба далели маълумотҳои раддабандии глобалии Speedtest, моҳи январи [[соли 2021]] Тоҷикистон байни 140 кишвари дунё ҷои 129-умро гирифтааст ва дар натиҷа дар як моҳ панҷ зина поён рафтааст. Суръати боркунии маълумот дар Тоҷикистон моҳи январи соли 2021 — 13,8 Мб/сонияро ташкил дод.<ref name="sputnik-tj.com">{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20210227/1032900621/tojikiston-internet-surat.html|title= Мавқеи Тоҷикистон дар раддабандии суръати интернет боз пасттар шуд |author= sputnik-tj.com|website=|date=|publisher= sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2020-03-05}}</ref>. Аз нигоҳи суръати интернети симӣ низ, тибқи ҳисобҳои моҳи январи [[соли 2021]], Тоҷикистон низ мавқеъро аз даст дод ва дар байни 175 кишвар дар ҷои 99-ум қарор гирифт.<ref name="sputnik-tj.com"/>. === Омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта === Дар Конфронси [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба савдо ва рушд (UNCTAD) «Ҳисоботи технология ва инноватсия 2021» аз чоп баромад. Аз ҷиҳати омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта, Тоҷикистон дар байни Тимори Шарқӣ ва Иттиҳоди Комор ҷойгир аст ва дар байни 158 кишвари дар рейтинги зикршуда ҷои 143-ро ишғол мекунад. Аз кишварҳои [[ИДМ]] — [[Русия]] дар ҷои 27, [[Беларус]] дар ҷои 59, [[Қазоқистон]] дар ҷои 62, [[Арманистон]] дар ҷои 83, [[Озарбойҷон]] дар ҷои 100, [[Қирғизистон]] дар ҷои 115 мебошанд.<ref>{{Cite web |url=http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |title=Таджикистан оказался в конце рейтинга по готовности к развитию новых технологий /avesta.tj/2021/02/26/ |accessdate=2021-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226064932/http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |archivedate=2021-02-26 }}</ref> == Маориф == {{асосӣ|Маориф дар Тоҷикистон}} Дар гузаштаи таърихи тоҷикон, дар давраҳои гуногуни рушди ҷомеъа масъалаи инкишофи муассисаҳои парваришу маориф аз сарварони давлату ҳомиёни дин вобаста буд. Доир ба гузаштаи мактабу мадрасаҳо баъзе маълумотҳо дар асарҳои муаррихону адибон боқӣ мондаанд, ки ҳоло мавриди тадқиқи олимон мебошанд. Аз нигоришоти ниёкон, иқдоми маорифпарварӣ танҳо дар охири садаи XIX аз ҷониби [[Аҳмади Дониш]] ва маорифпарварони тоҷик барои оммаи заҳматкаш мавриди тарғибу ташвиқ қарор гирифта будааст. Намояндагони [[Ҳаракати ҷадидия]] ба мислӣ [[Айнӣ]], [[Мунзим]], [[Беҳбудӣ Маҳмудхоҷа|Беҳбудӣ]] ва диг. давомдиҳандагони ин раванди равшанфикрӣ ва муассисони нахустини [[Мактабҳои усули нав]] гардиданд. Баъд аз таъсис ёфтани [[ҶМШС Тоҷикистон]] [[соли 1924]] зиммаи таъсиси соҳаи парваришу маориф ба давлати тоҷик гузашт, ки аз намояндагони табақаҳои заҳматкаш иборат буд. [[14 декабр]]и [[1924]] Комиссариати маорифи халқи ҶХШС Тоҷикистон ташкил гардид, ки он 11 феврали 1925 дар шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ намуд. Комиссариати маорифи халқ баъд ба Вазорати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1946—1978: 1988—1992), Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсуси [[ҶШС Тоҷикистон]] (1978—1988) табдили ном кард. Соли 1992 [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ном гирифт.<ref>[[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]], Ҷилди 3. БОЗ-ВИЧКУТ — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2014, — с.381-387</ref> Дар замони шӯравӣ маҳви бесаводӣ бартараф, таҳсилоти ройгон ҷорӣ гардида муассисаҳои гуногуни маърифатӣ аз ҷониби давлат бунёд ёфтанд. Имрӯз, дар ҷумҳурӣ муассисаҳои гуногуни парваришу омӯзиш рушд меёбад. Дар замони истиқлол маориф як рукни иҷтимоии давлат гардидааст. Президенти Тоҷикистон дар суханорониаш ба ифтихори 25 — солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 08.09.2016 зикр намудааст: {{аввали иқтибос}}Дар зарфи 25 соли истиқлол маблағгузории соҳаи маориф садҳо баробар зиёд карда шуд. Агар соли 2000-ум барои маориф ҳамагӣ 41 миллион сомонӣ ҷудо гардида бошад, пас соли 2016 барои ин соҳаи ҳаётан муҳим зиёда аз 3 миллиард сомонӣ пешбинӣ шудааст. Имрӯз дар кишвар 161 муассисаи типи нав, аз ҷумла 85 гимназия ва 65 литсей фаъолият дорад. Инчунин, дар ин давра 9 мактаби президентӣ барои хонандагони болаёқат бунёд ва мавриди истифода қарор дода шуд, ки дар онҳо ҳамаи шароити муосири таълиму тарбия муҳайё карда шудааст. Афзоиши шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ дар даврони истиқлоли давлатӣ яке аз дастовардҳои соҳаи маорифи мамлакат мебошад. Агар соли 1991 дар мамлакат 13 муассисаи таҳсилоти олӣ бо шумораи умумии 70 000 нафар донишҷӯ фаъолият карда бошад, пас соли 2016 шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ба 39 ва донишҷӯён ба 170 000 нафар расид.{{охири иқтибос|сарчашма=[http://president.tj/node/12943 Эмомалӣ Раҳмон. Суханронӣ ба ифтихори 25 - солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]}} Сатҳи саводнокии аҳолии Тоҷикистон низ тадриҷан баландшуда истодааст. Аз рӯи омори «Департаменти СММ оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ:Шуъбаи аҳолӣ» доир ба саводнокӣ, дар Тоҷикистон тахминан 5 781 203 наф дар синни 15 сола ва боло, ба забонҳои гуногун хонда ва навишта метавонанд. Ин шумора, 99,77 % аз ҳаҷми умумии аҳолии калонсолро дар бар мегирад. Яъне, тахминан 13 147 нафар сокинон ҳоло ҳам бесавод мебошанд.<ref>[http://countrymeters.info/ru/Tajikistan Население Таджикистана. Грамотность населения]</ref> == Фарҳангу ҳунар == === Адабиёт === Назму насри форсу тоҷик тӯли чандин асрҳо тараққӣ мекард. [[Акс:Rudaki Park, Dushanbe, Tajikistan.JPG|thumb|250px|Рӯдакӣ-асосгузори адабиёти форсу-тоҷик]] ==== Адабиёти тоҷик дар асрҳои миёна ==== Давраи нашъунамои адабиёти форсу тоҷик ба асрҳои миёна рост меояд, вақте ки дар Осиёи Миёна аввалин давлати тоҷикон — [[Давлати Сомониён]] (874—1005) арзи ҳастӣ намуда буд. Сомониён ба илм ва адабиёт диққати махсус зоҳир мекарданд. Шоирон ва олимони ҳамон давра ба монанди [[Рӯдакӣ]], [[Ибни Сино]], [[Фирдавсӣ]], [[Унсурӣ]], [[Дақиқӣ]] дар даргоҳи шоҳони Сомониён кор ва фаъолият мекарданд. Эрониён ва тоҷикон он вақтҳо як қавмро бо решаҳои бо ҳам пайваст ташкил мекарданд ва адабиёт, санъат, илм ҳам дастраси ҳама буд. [[Рӯдакӣ]] асосгузори адабиёти форсу тоҷик мебошад. Истилои арабҳо ба Осиёи Миёна дигаргуниҳои зиёде овард. Фарҳанги бой ва меьмории тоисломии тоҷикон нест карда мешуд, китобҳо сӯзонида мешуданд. Дар Осиёи Миёна дини ислом ҷорӣ шуда забони арабӣ умумӣ гардид. Забони нави адабӣ — забони форсу-тоҷик дар асрҳои IX—X ташаккул ёфт. Рӯдакӣ — шоири барҷаста, асосгузори адабиёти форсу тоҷик, аввалин шуда забонро ташаккул дод ва онро дар назми худ истифода бурда, якчанд жанрҳои адабии он замонро ба вукуъ овард. Маҳз аз ҳамон давра сар карда адабиёти форсу-тоҷик ташаккул ёфта дар тамоми олам машҳур гардид. Дар охири асри X [[Фирдавсӣ]] «Шоҳнома»-и безаволи худро эҷод кард, ки аз ҷихати маъно ва ҳаҷм дар адабиёти умумибашарӣ ҳамтоё надорад. Асри XI бо ба вукӯъ омадани эпосҳои романтикӣ машҳур шудааст. Маҳз дар ҳамин жанр силсилаи достонҳои [[Унсурӣ]], [[Айюкӣ]], [[Гунгурӣ]], [[Умари Хайём]] мебошанд, вале [[«Хамса»]]-и [[Низомии Ганҷавӣ]] намунаи беҳтарин маҳсуб мешавад, ки асри XII эҷод карда шудааст. Дар асри XIII [[«Бӯстон»]] ва [[«Гулистон»]]- и [[Саъдӣ]], дар асри XIV достонҳои [[Амир Хусрави Дехлавӣ]] ва [[Хоҷа Кирмонӣ]], [[Камоли Хуҷандӣ]] ва ғазалҳои [[Ҳофизи Шерозӣ]] эҷод шудаанд. Асри XV бошад бо назми [[Ҷомӣ]] машҳур гардидааст. ==== Адабиёти тоҷик дар асри XX ==== {{асосӣ|Адабиёти тоҷик дар асри XX }} Ғалабаи Инқилоби Октябру истиқрори низоми шӯравӣ дар Осиёи Миёна боъис гардиданд, ки миллати азийяткашидаи тоҷик дигарбора самандарвор аз хокистари зиллат бархоста, бар минбари иззату шарофат барнишинад ва дар баробари соҳати дигари ҳаёту иқтисоди кишвар ба соҳаи фарҳангу адаби деринасоли худ сару сомони наву матлубе бахшад. Ба иборати дигар, баъди таъсиси [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] ([[1924]]) ва [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] ([[1929]]) ниҳоди ҷадиди нависандагони Тоҷикистон арзи ҳастӣ намудааст, ки гурӯҳу дастаҳои парешони суханварони диёрамонро ҷамъ оварда, фаъолияташонро ба талаботи замони инқилобӣ мутобиқу мувофиқ гардонидааст. [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] моҳи майи [[соли 1934]] ҳамчун қисми таркибии Иттифоқи нависандагони ИҶШС ташкил ёфт. Дар асри XX, эҷодиёти адибони Тоҷикистон боиси рушди насру назми тоҷик, ташаккули [[Тарҷумаи бадеӣ дар адабиёт|тарҷумаи адабиёти ҷаҳон]], [[Драматургияи тоҷик|драматургия]], адабиёти кӯдакону наврасон, адабиётшиносӣ ва танқиди тоҷик гардид. Адибони Тоҷикистон бо асарҳои эҷоднамудаи хеш адабиёт ва забони тоҷикиро ба пояи нав бароварда дар адабиёти башар ҳиссагузор шудаанд. Эҷодиёти адибон ба садҳо забонҳои дунё тарҷума шуда дастраси хонандагон гардидааст. === Муассисаҳои фарҳангӣ === {{асосӣ|Фарҳанги Тоҷикистон}} [[Акс:Китобхонаи миллии Тоҷикистон.jpg|right|thumb|Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] Соли [[2012]] дар [[Душанбе]] бузургтарин дар [[Осиёи Марказӣ]] [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] бунёд ва ба истифода дода шудааст. Теъдоди хазинаи Китобхонаи миллии Тоҷикистон зиёда аз 6 миллион нусха китобро ташкил медиҳад.<ref>[http://www.kmt.tj/?category=2&article_id=1 ТАЪРИХИ КИТОБХОНАИ МИЛЛӢ]</ref>. Аз соли 2008 ҳамасола рӯзҳои 2-9 апрел дар саросари ҷумҳурӣ Фестивали ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикис тон» баргузор мегардад ва 4 сентябр ҳамчун «Рӯзи китоб» таҷлил мешавад. Аз соли 2007 Ҳаракати «Корвони китоб» ташкил карда шуд, ки ҳар сол як маротиба китобҳои тозанашрро ба китобхонаҳои тамоми шаҳру ноҳияҳо ба таври ройгон дастрас менамояд. Солҳои 2011, 2012 ва 2013 Намоиши байналхалқии китоби Душанбе ташкил карда шуд. Ифтитоҳи осорхонаи миллӣ аз ҷумлаи рӯйдодҳои таърихӣ ва дастовардҳои муҳими фарҳангии даврони Истиқлоли Тоҷикистон мебошад. [[20 март]]и соли [[2013]] дар [[Душанбе]] расми кушодашавии бинои нави Осорхонаи миллии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар маросими кушодашавии осорхона Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва сокинони шаҳри [[Душанбе]] иштирок намудаанд. [[Акс:Площадь, г. Худжанд 04.jpg|thumb|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, Қалъаи Хуҷанд]] Дар толори бузурги Осорхонаи миллии Тоҷикистон Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони сершумори зиёиёни эҷодкори ҷумҳурӣ мулоқот намуд.<ref>{{Cite web|url=http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|title=ИШТИРОКИ Э. РАҲМОН ДАР МАРОСИМИ ИФТИТОҲИ ОСОРХОНАИ МИЛЛӢ ВА МУЛОҚОТ БО ЗИЁИЁНИ КИШВАР|accessdate=2014-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305031817/http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|archivedate=2016-03-05}}</ref> Айни замон (1.01.2017), дар ҷумҳурӣ 2 ҳазору 320 муассисаи иҷтимоию фарҳангӣ, аз ҷумла 1 ҳазору 354 китобхонаи давлатию оммавӣ, 332 қаср ва хонаҳои фарҳанг, 415 клуб, 48 клуби сайёр, 14 маркази фарҳангу фароғатӣ, 7 филармонияи халқӣ, 62 боғи фарҳангию фароғатӣ, 22 театри халқӣ, 54 осорхона, 24 ансамбли тарона ва рақс, 16 ансамбли шашмақом, 7 ансамбли фалак, 6 ансамбли эстрадӣ ва 16 ансамбли фолклорию этнографӣ фаъолият доранд.<ref>{{Cite web|url=http://www.jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|title=Вазорати фарҳанг дар ҳамоҳангӣ бо ЮНЕСКО 3 филми мустанад ба навор гирифт|accessdate=2017-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125231520/http://jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|archivedate=2017-01-25}}</ref> === Театру синамо === {{асосӣ|Синамои Тоҷикистон}} Дар моҳи октябри соли 1929, ба ҳайати III-умин Анҷумани изтирории Шӯроҳои Тоҷикистон аввалин маҷаллаи синамоӣ (киножурнал) намоиш дода шуд, ки дар бораи омадани нахустин қатора ба Душанбе ва дигар ҳодисаҳои муҳим дар ҳаёти ҷумҳурии ҷавон нақл мекард<ref>Таджикская Советская Социалистическая Республика. Гл. ред. [[Муҳаммад Осимӣ|М. С. Асимов]]. — Д., 1974. — 408 с.</ref>. Барои муттаҳидсозии ҳунарпешагон ва фароҳам овардани шароити мусоиди эҷодӣ дар ҷумҳурӣ [[Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ]], [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ|Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ]], [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Владимир Маяковский|Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковский]], [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ|Театри мазҳакаи мусиқии ба номи Пушкини Ленинобод]], [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов|Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи М. Воҳидов]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри мазҳакаи мусиқии Хоруғ]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кўлоб|Театри драмаи мусиқии Кӯлоб]], [[Театри давлатии драма ва мусиқии ба номи Тӯҳфа Фозилова|Театри драмаю мусиқии Конибодом]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Бохтар|Театри мазҳакаи мусиқии Қӯрғонтеппа]], [[Театри давлатии лӯхтак|Театри лӯхтаки Душанбе]], [[Театри давлатии лўхтаки шаҳри Чкалов|Театри лӯхтаки шаҳри Чкалов]] ва дар бисёр ноҳияҳо театрҳои халқӣ кушода шуданд, ки ба рушди санъати театрии Тоҷикистон такони бузурге бахшиданд. Бахусус дар саҳнаи ин театрҳо дар асоси асарҳои драманависони тоҷик, рус ва хориҷӣ намоишномаҳои бисёри ҷолибе манзури тамошобинон гаштанд. Ташкили [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев|Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] (1938) ва дар ҳайати он таъсис ёфтани Ансамбли тарона ва рақс, Ансамбли рубобчизанон, Ансамбли тарона ва рақси Помир, Ансамбли фолклорӣ ва этнографии «Ганҷина» дар ҳаёти фарҳангию маънавии ҷумҳурӣ воқеаи басо нек ва фараҳбахш буданд. Назди [[Кумитаи радио ва телевизиони тоҷик]] [[Ансамбли давлатии «Шашмақом»|дастаи ҳунарии мақомхонони назди Кумитаи радио ва телевизиони тоҷик]] мақоми давлатӣ ва номи устоди забардасти «Шашмақом» [[Фазлиддин Шаҳобов]] дорад. 12 май ҳамасола дар саросари кишвар чун «Рӯзи [[Шашмақом]]» таҷлил мегардад. [[ЮНЕСКО]] дар [[соли 2000]] мелодӣ, [[Шашмақом|Шашмақомро]] дар феҳристи кӯҳантарин сабкҳои мусиқӣ ва ҳамчунин сармояҳои ғайримоддӣ ба сабт расонд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/imr-z-r-zi-shashma-om-imr-z-ba-abuli-arori-ukumati-um-ur-oid-ba-rushdi-minbadai-sanati-i-rogarii-shashma-om-dar-to-ikiston-20-sol-pur-shud/ |title=Имрӯз — Рӯзи Шашмақом. Ба қабули Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба рушди минбаъдаи санъати иҷрогарии шашмақом дар Тоҷикистон» 20 сол пур шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2020-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/05/ashni-sho-asari-musi-ii-sunnatii-hal-i-to-ik-imr-z-dar-sarosari-to-ikiston-r-zi-shashma-om-ta-lil-megardad/ |title=ҶАШНИ ШОҲАСАРИ МУСИҚИИ СУННАТИИ ХАЛҚИ ТОҶИК. Имрӯз дар саросари Тоҷикистон Рӯзи Шашмақом таҷлил мегардад |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2021-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref> Ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] [[24 август]]и [[соли 2026]] маросими ифтитоҳи бинои [[Театри миллии Тоҷикистон]] дар ш. [[Душанбе]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. Дар Тоҷикистон 15 муассисаҳои театрӣ ва 5 консертӣ фаъолият доранд. * [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ]], * [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]], * [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Вл. Маяковский]], * [[Театри давлатии лӯхтак]], * [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ]], * [[Театри давлатии мусиқӣ -драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом|Театри давлатии мусиқӣ-драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом]], * [[Театри давлатии узбекии мусиқӣ -драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен|Театри давлатии узбекии мусиқӣ-драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи А.С. Пушкини шаҳри Чкалов|Театри давлатии драмаи русии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқии тамошобини ҷавони шаҳри Хуҷанд]], * [[Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ]], * [[Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ -драмавии н. Данғара|Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ-драмавии н. Данғара]]. * [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев]], * [[Иттиҳодияи давлатии гурӯҳҳои эҷодию консертӣ]], * [[Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ба номи Ғ. Валаматзода]], * [[Ансамбли «Сомон»]], * [[Маркази эҷодии «Илҳом»]], * [[Муассисаи давлатии сафарию ҳунарии «Базморо»]] ва [[Сирки давлатии Тоҷикистон]]. == Варзиш == {{асосӣ|Варзиш дар Тоҷикистон}} Варзишгарони тоҷик новобаста ба мушкилиҳои молиявӣ дар бисёр мусобиқаҳо байналмилалӣ иштирок карда, ҷойҳои намоёнро ишғол мекунанд. Варзишгарони беҳтарин ба монанди: [[Расул Боқиев]], [[Мавзуна Чориева]], [[Дилшод Назаров]], [[Гулов Алишер]], [[Акмалиддин Каримов]] ва дигарон шаъну шарафи варзиши Тоҷикистонро баланд бардошта истодаанд. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 7564 иншооти варзишӣ, аз ҷумла 164 варзишгоҳ, 1893 толорҳои варзиш, 64 ҳавзи шиноварӣ фаъолият мекард.<ref>Саидова М. Х. Экономические аспекты функционирования и развития физической культуры и спорта в структуре сферы услуг Республики Таджикистан // Наука и спорт: современные тенденции. — 2015. — Т. 7. — № 2. — С. 94</ref>. Дар Тоҷикистон 3 варзишгоҳи ғунҷоишаш 25 ҳазор тамошобин ва боз як варзишгоҳ барои 25 000, чор варзишгоҳ барои 20 000 ва 15 000 сохта ба истифода супорида шудаанд. Варзишгоҳҳои бузург: # Қасри варзиши «Тоҷикистон» # Варзишгоҳи «Спитамен» (собиқ варзишгоҳи «Спартак») # [[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ]] (бошгоҳи футболи «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]») # Толори «Қасри теннис» # Ҳавзи шиноварӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Гулистон, Панҷакент ва диг. # Қасри варзиши Кумитаи андози ҶТ ва диг. Дар федератсияи [[Тхэквондо]] ИТФ имрӯз 36 қаҳрамонҳои ҷаҳон тарбия ёфтаанд<ref>{{Cite web |url=http://www.taekwon-do.tj/ |title=Национальная Федерация Тхэквондо и Кикбоксинга Республики Таджикистан |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161218013352/http://www.taekwon-do.tj/ |archivedate=2016-12-18 }}</ref>, ки якчанд маротиба ғолиби мусобиқаҳо гардида буданд. Ин ягона федератсияи варзишгарони Тоҷикистон аст, ки солҳои истиқлол бо саъю кӯшиши Раиси федератсия [[Мирсаид Яҳёев]] ва кумаки молиявии корхонаҳову шахсони алоҳида дар мусобиқаҳо фаъол аст. Дигар комёбии назаррас дар бозиҳои олимпӣ соли 2012 ба медали биринҷии олимпиада сазовор шудани муштзани тоҷик [[Мавзуна Чориева]] мебошад. Сентябри соли 2014 дар Бозиҳои тобистонаи Осиё варзишгарони тоҷик соҳиби 5 медал, аз ҷумла як медали тилоӣ аз рӯи намуди гурзпартоӣ, ки соҳибаш [[Дилшод Назаров]] шуданд. [[Дилшод Назаров]] ягона варзишгарест, ки се маротиба дар Олимпиадаҳо иштирок намуда, ду карат ғолиби Бозиҳои Осиёӣ шудааст. Августи соли 2015 ӯ соҳиби медали нуқра дар чемпионати ҷаҳон оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] гардидааст. [[Дилшод Назаров]] аввалин варзишгари тоҷикистонӣ мебошад, ки дар Бозиҳои олимпии [[Рио-де-Жанейро]] ([[Бразилия]]) соҳиби медали тило шудааст. Варзишгари 22-солаи тоҷик [[Беҳрӯз Хоҷазода]], ки моҳи ноябри соли 2017 дар Чемпионати ҷаҳон оид ба самбо дар шаҳри Сочии [[Русия]] дар вазни 74 кг ба унвони қаҳрамонӣ даст ёфт, бо медали тило мукофотонида шуд. Вай инчунин дар чемпионати Осиё дар [[Тошканд]] дар вазни 68 кг медали тило, дар Бозиҳои V осиёӣ дар иншооти сарпӯшида ва ҳунарҳои размӣ дар [[Ашқобод]] дар намуди самбои варзишӣ дар вазни 74 кг медали тило ва дар намуди куштии кураш дар вазни 73 кг медали нуқра гирифтааст. Ӯ дар рӯйхати даҳ варзишгари беҳтарини Тоҷикистон дар соли 2017, ки онро Ассотсиатсияи журналистони риштаи варзиши Тоҷикистон (АЖРВТ) аз рӯи натиҷагирии пурсиши хабарнигорон тартиб додааст, дар ҷойи аввал мебошад.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |title=Беҳрӯзи Хоҷазода варзишгари сол эълон шуд! |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223223619/http://jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |archivedate=2017-12-23 }}</ref> == Ҷозибаҳои гардишгарӣ == {{асосӣ|Сайёҳӣ дар Тоҷикистон}} Узвияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ, пазируфта шудани пойтахти Ватанамон — шаҳри Душанбе ба узвияти Федератсияи ҷаҳонии шаҳрҳои сайёҳӣ, эълон гардидани шаҳри Душанбе — пойтахти сайёҳии кишварҳои Созмони ҳамкории иқтисодӣ барои солҳои 2020—2021 симои сайёҳии Тоҷикистон ба ҷаҳониён муаррифӣ ва машҳур намуд. Дар сафи 10 кишвари ҷолибтарин барои боздиди сайёҳон эълон шудани ҷумҳурӣ, дар сархати даҳгонаи кишварҳои ҷолиб барои сайёҳони саргузаштӣ ҷой додани Тоҷикистон, ба 10 роҳи зеботарини дунё шомил гаштани шоҳроҳи Помир, ҳамчун даҳгонаи мавзеъҳои бехатар аз рӯи таъмини амнияти шабона, инчунин, ба қатори 10 шаҳри дар айёми баҳор ва тирамоҳ барои сайёҳӣ муносиби Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил эътироф шудани шаҳри Душанбе, ба даҳгонаи кишварҳои беҳтарин аз рӯи сайёҳии пиёдагардӣ ва саргузаштӣ шомил шудани Тоҷикистон ва ба панҷгонаи беҳтарин аз рӯи низоми содаи пешниҳоди раводид ворид шудани ҷумҳурӣ шаҳодати аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф гаштани сайёҳии мамлакат ва дар ин росто касб намудани мавқеи намоён дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Мувофиқи маълумоти оморӣ [[соли 2020]] ба Ҷумҳурии Тоҷикистон 350 ҳазор нафар сайёҳ ташриф овард, ки нисбат ба соли пешин 72,2 дарсад кам мебошад. Тибқи арзёбиҳои Кумитаи омор ва Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ даромади соҳа то давраи беморӣ тақрибан 2,5 дарсади ММД -ро ташкил медод. Ин ҳудудан 230—250 миллион доллари ИМА-ро дар бар мегирад. Cоли 2020 ин рақам хеле кам шуда, тахминан ба 72,6 миллион доллари ИМА баробар гардид, ки тахмин 1 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ дониста мешавад. Бо мақсади пиёда намудани тарҳи рушди деҳот, бозсозии роҳҳои назди [[ёдгориҳои таърихӣ]], бунёди хонаҳои қабули сайёҳон, меҳмонхонаҳои хурд ва дигар хидматрасониҳои муосир дар [[соли 2021]], дар заминаи ҳамкориҳои мутақобилан судманд чор мавзеи таърихию сайёҳии ҷумҳурӣ — «[[Чилучорчашма]]», «[[Аҷинатеппа]]», «[[Ҳулбук]]» ва «[[Ямчун]]» дар ҳамкорӣ бо Бонки ҷаҳонӣ бозсозӣ ва ба сатҳи байналмилалӣ мешаванд. == Идҳои расмии Тоҷикистон == {{асосӣ|Идҳои Тоҷикистон}} * [[1 январ]] — [[Соли Нав]] * [[23 феврал]] — [[Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қувваҳои мусаллаҳ]] * [[8 март]] — [[Рӯзи модар]] * [[21 март|21]] — [[24 март]] — [[Наврӯз|Ҷашни Наврӯз]] * [[9 май]] — [[Рӯзи Ғалаба]] * [[27 июн]] — [[Рӯзи ваҳдати миллӣ (Тоҷикистон)|Рӯзи ваҳдати миллӣ]] * [[1 сентябр]] — Рӯзи дониш * [[9 сентябр]] — [[Рӯзи истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи истиқлол]] * [[5 октябр]] — [[Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи забони давлатӣ]] * [[8 октябр]] — Иди [[Меҳргон]] * [[6 ноябр]] — [[Рӯзи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қонуни асосӣ]] * [[24 ноябр]] — [[Рӯзи парчами давлатии Тоҷикистон|Рӯзи Парчами давлатӣ]] * [[Иди Рамазон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Қурбон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Сада]]<ref>'''Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон''', соли 1995, № 21, мод. 237; соли 1998, № 10, мод.125, № 23-24, мод. 338; соли 1999, № 5, мод.76, № 12, мод.308; соли 2002, № 4, қ-1, мод.191, мод.194, мод.197; соли 2003, № 4, мод.132, № 8, мод. 449, № 12, мод. 678; соли 2004, № 5, мод. 350, № 12, қ-1, мод. 697; соли 2005, № 3, мод. 131, № 12, мод. 658; соли 2008, № 1, қ-2, мод. 9, № 3, мод.188, № 12, қ-1, мод. 988; соли 2009, № 5, мод.319, № 7-8, мод. 493, № 11, мод. 698, мод. 699; соли 2010, № 7, мод. 544, мод. 548.</ref> == Тоҷикистон дар радабандиҳои ҷаҳонӣ == * Дар ҳисоботи «Пешбурди соҳибкорӣ-и [[Бонки ҷаҳонӣ]], ки танзими давлатии фаъолияти соҳибкориро дар кишварҳои ҷаҳон арзёбӣ менамояд, соли 2020 мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 зина баланд рафта, дар байни 190 давлати ҷаҳон ҷои 106-ум-ро ишғол намуда, бори дигар ба даҳгонаи кишварҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/|title=Тоҷикистон ба даҳгонаи давлатҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд|author=|date=28 октябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153751/https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/}}</ref>. * Дар радабандии кишварҳои хушбахти дунё (''World Happiness Report'') (соли 2018), ки бахши [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар умури ҷустуҷӯи роҳи босубот таҳия кард, ки Тоҷикистон дар ҷойи 74 қарор дорад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29831835.html|title=Финландия хушбахттарин кишвари дунё. Тоҷикистон дар ҷойи 74-ум аст|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Тоҷикистон дар гузориши Forbes аз рӯи озодии тиҷорат дар мақоми 118, озодии монетарӣ — 131, навоварӣ — 116, технология — 108, ҳифзи сармоягузор — 37, фасод — 148, озодии шахсӣ — 142 ва аз рӯи сарбории андоз дар мақоми 114-ум қарор гирифтааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/economy/20181221/1027790822/Bahoi-Forbes-ba-andoz-fasod-hifzi-sarmoyaguzori-va-sharoiti-sohibkori-dar-Tojikiston.html|title=Баҳои Forbes ба андоз, фасод, ҳифзи сармоягузор ва шароити соҳибкорӣ дар Тоҷикистон|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Коршиносони Форуми ҷаҳонии иқтисодӣ (WEF), Ҷумҳурии Тоҷикистонро амнтарин кишвари [[Осиёи Марказӣ]] дар [[соли 2017]] донистаанд. Дар ин радабандӣ Тоҷикистон миёни 136 кишвар мақоми 49-умро касб кард.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |title=Тоҷикистон дар соли 2017 бехавфтарин кишвари Осиёи Марказӣ номида шуд |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171224111236/http://jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |archivedate=2017-12-24 }}</ref> * Ҷумҳурии Тоҷикистон дар радабандии „Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017“, ки соли 2017 созмони „Бунёди ҳуқуқи кӯдак“ дар ҳамкорӣ бо Донишгоҳи Ерасмуси Роттердам дар самтҳои ҳуқуқи кӯдак ба ҳаёт, саломатӣ, маориф ва ҳифзи муҳити зист баргузор кард, дар миёни 165 кишвари узви Конвенсияи ҳуқуқи кӯдаки Созмони Милали Муттаҳид мақоми 55-умро касб намуд. Тоҷикистон миёни кишварҳои [[Осиёи Марказӣ]] пас аз Ҷумҳурии [[Қазоқистон]] (ҷойи 22) ва [[Туркманистон]] (ҷойи 42) дар ҷойи сеюм қарор дорад. Пас аз Тоҷикистон кишварҳои [[Озарбойҷон]] (ҷойи 66), [[Беларус]] (ҷойи 78), [[Қирғизистон]] (ҷойи 81), [[Ӯзбекистон]] (ҷойи 85), [[Русия]] (ҷойи 86) ва [[Арманистон]] дар ҷойи 106 қарор гирифтаанд».<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |title=Тоҷикистон дар радабандии «Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017» мақоми 55-умро касб кард |accessdate=2018-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126222847/http://jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |archivedate=2018-01-26 }}</ref> * Бино бар иттилои ''Internet Live Stats'' соли 2016 Тоҷикистон аз ҷиҳати шумораи корбарони интернет дар мақоми 114-ум қарор дошт.<ref>{{Cite web|url=http://www.internetlivestats.com/internet-users-by-country/|title=Internet Users by Country (2016) - Internet Live Stats|publisher=www.internetlivestats.com|lang=en|accessdate=2018-02-12}}</ref> ва дар қаламрави Тоҷикистон шумораи корбарони интернет ба 1,6 миллион нафар расида ин адад 18,7 % аз шумораи умумии аҳолиии кишварро ташкил медиҳад. Дар муқоиса бо соли 2015 шумораи корбарони интернет 4,3 % афзудааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/science/20160728/1020366412.html|title=Тоҷикистон аз ҷиҳати истифодабарандагони интернет дар ҷои 114 қарор гирифт|author=Sputnik|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2018-02-12}}</ref>. == Пайвандҳои беруна == * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe Dushanbe travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141009033605/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe |date=2014-10-09 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand Khujand travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120727203329/http://www.traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand |date=2012-07-27 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/qurghonteppa Qurghonteppa travel guide] * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob Kulob travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008083733/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan Badakhshan travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008143730/http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog Khorogtravel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008013817/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog |date=2014-10-08 }} * [http://www.openstreetmap.org/search?query=Tajikistan#map=12/37.9409/71.9625&layers=T Тоҷикистон] * [http://www.openstreetmap.org/#map=12/38.5358/68.7790 OpenStreetMap Душанбе] * [http://www.openstreetmap.org/?lat=40.275&lon=69.6427&zoom=13&layers=B000FTF OpenStreetMap Хуҷанд] * [http://www.flickr.com/search/?q=Khudjand шаҳри Хуҷанд] * http://www.angelfire.com/pe/rudaki/khujand.html == Аксҳои Тоҷикистон == <gallery> National Museum of Tajikistan Национальный музей Таджикистана(0) Осорхонаи милли.jpg |Осорхонаи миллии Тоҷикистон Dushanbe Presidential Palace 01.jpg |Маҷмааи Президенти Тоҷикистон Душанбинский котёл.jpg|Иншооти гармидиҳӣ дар ш. Душанбе National Library of Tajikistan, Dushanbe (8).jpg |Китобхонаи миллии Тоҷикистон Ismaili Center, Dushanbe.jpg| Маркази исмоилӣ дар ш. Душанбе Горная река..jpg|Дарёҳои Тоҷикистон Монументальный ансамбль.JPG |Пайкараи устод Рӯдакӣ, дар Боғи А. Рӯдакӣ, ш. Душанбе Цитадель Мугтеппа,.jpg |Қалъаи Муғтеппа, ш. Истаравшан The courtyard of the Grand Masjid Imam Tirmizi.jpg | Масҷиди ҷомеи ш. Душанбе ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб Вышивальщицы.jpg|Дӯзандаҳои кашидаҳои миллӣ Guliston Fort, Khatlon, Tajikistan.JPG|Қалъаи Хулбук, Хатлон Kulyab Museum, Kulyab, Tajikistan.JPG|Осорхонаи шаҳри Кулоб, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Tomb of Mir Sayyid Ali Hamadani.jpg|Мақбараи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Historical Museum of Sughd.jpg|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд Манора дар Хуҷанд.jpg|Тахтасанг дар шафати Манораи масҷиди Шайх Муслиҳиддин ш. Хуҷанд Мечеть шейха Муслихиддина.jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории (масҷиди) Шайх Муслиҳиддин, ш. Хуҷанд Hisor, Tajikistan - panoramio - Zack Knowles (4).jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории Ҳисор Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 02.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Имоми Аъзам, Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит </gallery> == Омӯзишу парвариш ва фарҳанг == * [[Алоқа дар Тоҷикистон]] * [[Ислом дар Тоҷикистон]] * [[Идҳои Тоҷикистон]] * [[Ёдгориҳои фарҳангии умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] * [[Сиёсати хориҷии Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Commons|Тоҷикистон}} * [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }} * [http://www.majmilli.tj Дастгоҳи Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.mmk.tj Маркази Миллии Конунгузори] * [http://www.president.tj Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.president.tj Президенти Тоҷикистон] * [http://www.tarih.tj/ Таърихи Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928044602/http://www.tarih.tj/ |date=2007-09-28 }} * [https://archive.is/20130707023608/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/03/070321_er_name_change_cyr.shtml Дарбораи тағйири ном ва барандохтани «ов»] {{ПБ}} {{Мамлакатҳои Осиё}} {{Осиёи Марказӣ}} {{ИДМ}} {{СҲШ}} {{ИИЕ}} {{Мавзӯъҳои Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1991 дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои бе роҳи баромад ба баҳр]] qpvoak6keo539725egy83e6oopa6suy 1484878 1484876 2026-08-26T08:22:51Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Театру синамо */ иловаҳо 1484878 wikitext text/x-wiki {{Равонакунӣ|Тоҷикистон|Тоҷикистон (мазмунҳо)}} {{Давлат |Мақом = |Номи тоҷикӣ = Ҷумҳурии Тоҷикистон |Номи аслӣ = {{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}} {{lang-ru|Республика Таджикистан}} |Номи одӣ = Тоҷикистон |Парчам = Flag of Tajikistan.svg |Нишон = Coat of arms of Tajikistan.svg |Ба ҷои нишон = |Шиор = |Тарҷумаи шиор = |Номи суруди миллӣ = Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон |Аудио = Tajikistan anthem.ogg | sovereignty_type = [[Таърихи Тоҷикистон|Таъсис]]<small> | Марҳала1 = [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] | Сана1 = 14 октябри соли 1924 | Марҳала2 = [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] | Сана2 = 5 декабри соли 1929 | Марҳала3 = Эъломи истиқлол аз [[ИҶШС]] | Сана3 = 9 сентябри соли 1991 | Марҳала4 = [[Эъломияи Алма-Ато (1991)|Пайвастшавӣ ба ИДМ]] | Сана4 = 21 декабри соли 1991 | Марҳала5 = Қабулшавӣ ба [[Созмони Милали Муттаҳид]] | Сана5 = 2 марти соли 1992 | Марҳала6 = Қабули [[Конститутсияи Тоҷикистон|Конститутсияи]] кунунӣ | Сана6 = 6 ноябри 1994 |Шакли ҳукумат = [[ҷумҳурии президентӣ]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=40|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Дини давлатӣ = [[давлати дунявӣ]]<ref>{{cite web|url = http://www.president.tj/taxonomy/term/5/111|title = Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate = 2018-02-14}} <blockquote> Моддаи 1 Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад.</blockquote></ref> |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =46 |lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg =71 |lon_min =17 |lon_sec =0 |region = TJ |CoordScale = 6000000 |Дар харита = Tajikistan (orthographic projection).svg |зернавис ба харита = |Дар харита2 = |Забон = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] (давлатӣ)<br> [[Забони русӣ|русӣ]] <small>(забони муоширати байни миллатҳо)</small> |Таъсис = |Санаи истиқлол = [[9 сентябр]]и [[1991]] |Истиқлол аз = [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] |Пойтахт = [[Душанбе]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Душанбе]], [[Хуҷанд]], [[Бохтар]], [[Кӯлоб]], [[Истаравшан]] |Вазифаи роҳбар 1 = [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|Президент]] |Роҳбар 1 = [[Эмомалӣ Раҳмон]] |Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон|Сарвазир]] |Роҳбар 2 = [[Қоҳир Расулзода]] |Вазифаи роҳбар 3 = [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Раиси Маҷлиси Олӣ]] |Роҳбар 3 = [[Рустами Эмомалӣ]] |Ҷой аз рӯи масоҳат = 93 |Масоҳат = {{nts|141.400}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Фоизи об = 0,3 |Этнохороним = Тоҷикистонӣ, Тоҷикистониҳо |Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 92 |Аҳолӣ = {{афзоиш}}{{nts|10,000,000}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Соли баҳодиҳӣ = [[2022]] |Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = {{nts|7417400}} |Соли барӯйхатгирӣ = 2010 |Зичии аҳолӣ = |Ҷой аз рӯи зичӣ = |ММД (БҚХ) = 27,802 млрд<ref>{{cite web|url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=11&sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=923&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title = Tajikistan|publisher = International Monetary Fund website}}</ref> |Соли ҳисоби ММД (БҚХ) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) = 128 |ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = 3,146 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = |ММД (номинал) = 7,342 млрд |Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 147 |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 819 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = |ШРИ = {{афзоиш}}0,627<ref>http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf</ref> |Соли ҳисоби ШРИ = 2018 |Ҷой аз рӯи ШРИ = 129 |Сатҳи ШРИ = <span style="color:#fc0;">миёна</span> |Воҳиди пул = [[сомонӣ]] ([[ISO 4217|TJS, рамз 972]]) |Домен = [[.tj]] |ISO = TJ |Пешшумораи телефон = 992 |Минтақаи замонӣ = [[UTC+5]] |Тавзеҳот = }} '''Тоҷикистон''' ({{lang-fa|تاجیکستان}}), номи расмӣ — '''Ҷумҳурии Тоҷикистон''' ({{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}}) — кишварест дар [[Осиёи Марказӣ]], дар доманаҳои Помир ҷойгир буда, ба баҳр роҳи баромад надорад. Аз назари масоҳат хурдтарин давлат дар [[Осиёи Миёна]] аст. Аз ғарб ва шимоли ғарб бо [[Ӯзбекистон|Узбакистон]], аз шимол бо [[Қирғизистон]], аз шарқ бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва аз ҷануб бо [[Афғонистон]] ҳамсарҳад аст. [[Пойтахт]]аш шаҳри [[Душанбе]] аст. Тоҷикистон кишвари кӯҳсор ва пурбориш аст ва манобеи фаровони зеризаминиву об дорад. Паҳноварӣ — 141 400 км² (93-ум дар ҷаҳон)<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependencies_by_area List of sovereign states and dependencies by area]</ref>, шумораи аҳолӣ — 9,537,645 нафар (2020), аз он ҷумла дар шаҳрҳо 2,606,273 нафар ва деҳот 6 931 372 нафар аҳолӣ зиндагӣ доштанд<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref>. == Ном == Номи Тоҷикистон ({{lang-fa|تاجیکستان}} — «кишвари тоҷикон») аз худи номи ''[[тоҷикон]]'' ва пасванди ''-истон'' гирифта шудааст. Номи мазкур соли 1924 дар натиҷаи марзбандиҳои миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна<ref>{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/080/539.htm|title=Национальногосударственное размежевание советских республик Средней Азии|website=www.booksite.ru|publisher=[[Большая советская энциклопедия]]|accessdate=2024-02-28}}</ref> ва таъсиси [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] дар ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон|ҶШС Узбакистон]] (солҳои 1929—1991 — ҶШС Тоҷикистон) пайдо шудааст. == Таърих == {{асосӣ|Таърихи Тоҷикистон}} [[Акс:The_Sogdian_An_Jia_(contoured).jpg|рост|мини|Тоҷири [[Суғдиён|суғдӣ]], 579 мелодӣ.]] [[Акс:Saka_warrior_Termez_Achaeological_Museum.jpg|рост|мини|Сари ҷанговари сакоӣ, қарни 1.<ref>{{статья|заглавие=Nomad Migration in Central Asia (in After Alexander: Central Asia before Islam)|издание={{Нп3|Proceedings of the British Academy}}|том=133|страницы=87—98|ссылка=https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia|язык=en|тип=journal|автор=Abdullaev, Kazim|год=2007|archivedate=2020-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200502084308/https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia}}</ref>]] Таъриху фарҳанги Тоҷикистон бо [[Афғонистон]]у [[Эрон]] яксону монанд аст. Кӯҳантарин номе, ки ниёгони мардуми эронитабор, яъне [[Ориёӣ|ориёиҳо]], бар сарзамини худ ниҳода буданд, '''''Airyānǝm Vaējah''''' буда, ки аз он дар [[Авесто]] ёд шудааст. Ҷойгоҳи ин сарзамин ҳануз дуруст ошкор нашудааст. Дертар сарзамини [[Ориёӣ]] ба 16 подшоҳӣ ҷудо гардид, ки аз онҳо дар [[Авесто]] бо номи '''''Airyānǝm Dahyunam''''' ёд шудааст. Ҳамин ном дертар '''''Airyānǝm Xšaθram''''', '''''Aryānšaθr''''' ва '''''Ērānšahr''''' гашт ва [[Эрон]] шуд. Яке аз он 16 '''''dahyu''''' ё [[деҳа]] (дар [[Авесто]] ба маънии сарзамин ва подшоҳист) [[Суғд]] ва дигаре [[Бохтар]] ё [[Балх]] буд, ки бахше аз сарзамини кунунии Тоҷикистонро дарбар мегиранд. Суғду [[Бохтар]] ([[Балх]]) дар замони ҳукуматдории [[Давлати Ҳахоманишиҳо|Ҳахоманишиҳо]] (558—330 то милод) — яке аз '''''хšaθra''''' ё шаҳрҳои (кишварҳои) [[Ориёно]] шудаанд. Ба кишвари [[Ориёно]] — [[Давлати Пешдодиён]]у [[Давлати Каёниён]] ва [[Тӯрон]] — Давлати Афросиёб, [[Подшоҳии Бохтари қадим]], [[Давлати Суғди қадим]], [[Давлати Хоразми Бузург]], Порсу [[Давлати Мод]] ва [[Хуросон]] дохил буданд. Дар он замон сарзамини миёни [[Дарёи Аму|Омударё]] ва [[Сирдарё]]ро, ки як [[шаҳр]] (дар порсии бостон ба маънии подшоҳист) ба шумор мерафт, '''''Парадрая''''' низ мехонданд, ки маънояш [[Вароруд (Варазруд)|Вар аз руд]] аст. Дар «[[Шоҳнома]]» — и А. [[Фирдавсӣ]] ин сарзамин [[Тӯрон]] хонда шудааст. Дар бораи шаҳрдории ниёгони халқи тоҷик бозёфти шаҳркадаи [[Саразм]] (аз калимаи тоҷикии «сарзамин») шаҳодат медиҳад, ки ҳазорсолаҳои IV—II то милод рушду нумуъ дошт. Шаҳркадаи [[Саразм]] аввалин мероси таърихии Тоҷикистон аст, ки соли [[2010]] ба [[Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] дохил шудааст. Пас аз лашкаркашии [[Искандари Мақдунӣ]] ин сарзамин бахше аз подшоҳии [[Искандар]] (330—323 то милод) ва [[Селевкиён]] (312—150 то милод), подшоҳии [[Давлати Юнонии Балх|Юнону Бохтар]] (250—125 то милод), шоҳаншоҳии [[Ашкониён]] (250 то милод — 224 милодӣ), шоҳаншоҳии [[Кушониён]] (садаҳои I то милод- IV милоди), [[Давлати Сосониён]] (224—651), шоҳаншоҳии Ҳайтолиён (садаҳои IV—VI) ва шоҳаншоҳии Ҳоконии турк (551—741) шуд. Дар замони [[Давлати Сосониён|Сосониён]] ([[224]]—[[651]]) ин сарзамин дар маводҳои таърихӣ [[Вароруд (Варазруд)]] ва [[Хуросон]] хонда мешуд ва чанд подшоҳии ҷудогона дошт. Дар нахустин садаҳои исломӣ, дар солҳои [[705]]—[[715]], ки сулолаи Умавиён бар [[Хилофати Араб]] фармон меронданд, арабҳо бар [[Давлати Сосониён|Сосониён]] тохтанд ва онро гирифтанду мардумашро мусулмон карданд. Аз он пас ин макон ном ба арабӣ баргардон шуд ва [[Мовароуннаҳр]] хонда шуд ва бахше аз вилояти [[Хуросон]] гашт. Пас аз густариши Ислом дар [[Эрон]]у [[Тӯрон]], вилояти [[Хуросон]], аз ҷумла [[Мовароуннаҳр]] (Вароруд, Варазруд), зиндакунандаи фарҳанги эронӣ ва офаринандаи забони порсӣ-дарӣ буд, ки ҷонишини забони паҳлавӣ, суғдӣ, тахорӣ, хутану сакоӣ шуд. Нахустин шоирони порсигӯй аз ин сарзамин бархостанд, ба вижа [[Рӯдакӣ]], ки падари шеъри порсӣ (форсӣ) шинохта шудааст. Дар нахустин садаҳои исломӣ, [[Хуросон]] ва [[Мовароуннаҳр]] гаҳвораи фарҳангу дониши исломӣ буданд ва бузургоне чун [[Имоми Аъзам]], [[Имом ал-Бухорӣ]], [[Закариёи Розӣ]], [[Ибни Сино]] ва нафарони дигар дар худ парвариданд. === Сомониён (819—999) === {{main|Давлати Сомониён|Сомониён}}Сомониён ({{lang-fa|سامانیان}}), дудмоне аз амирон ва ҳукмронони тоҷики суннимазҳаб, ки ҳудуди ду қарн солҳои 819—999 бар бахшҳои бузурге аз [[Мовароуннаҳр]] бо таъйид ва муҳри [[хулафои Аббосӣ]] ҳукумат карданд. [[Акс:MansurISamanidPaintingHistoryofIran.jpg|мини|Амири [[Давлати Сомониён]] [[Мансури I ибни Нӯҳ|Мансури I]] (961—976)]] === Ғуриён (879—1215) === {{main|Султанати Ғуриён|Ғуриён}}[[Ғуриён]] ({{Lang-fa|{{Nastaliq|سلسله غوریان}}}}), дудмоне аз салотини тоҷики суннимазҳаб, ки солҳои [[1150]]—[[1215]] дар Хуросон ҳукумат доштанд. === Куртҳои Ҳирот (1244—1381) === {{main|Оли Курт}} Куртҳо, ё Оли Курт ({{lang-ar|آل کرت}}), силсилае аз амирони тоҷик, ки аз солҳои [[1244]]—[[1381]] дар Хуросон истиқлол доштаанд. === Дудмонҳои турку муғул === Пас аз [[Хонадони Сомониён|сулолаи Сомониён]] ([[819]]—[[999]]) бар ин сарзамин султону хонҳои турку муғултабор аз силсилаҳои хонадони Ғазнавиён ([[998]]—[[1187]]), Қарохониён ([[1005]]—[[1141]]), Қарохитоиён ([[1141]]—[[1212]]), Салҷуқиён ([[1037]]—[[1194]]), Хоразмшоҳиён ([[1077]]—[[1231]]), Чингизиён ([[1220]]—[[1370]]), Темуриён ([[1370]]—[[1501]]), Шайбониён ([[1501]]—[[1599]]), Аштархониён ([[1599]]—[[1753]]) ва [[Манғития|Манғитиён]] ([[1753]]—[[1920]]) фармон рондаанд (Нигаред: [[Халқи тоҷик дар ҳайати давлатҳои сулолаҳои турку муғулнажод]]). [[Акс:Thomas_Edward_Gordon_Lake_Victoria,_Great_Pamir,_May_2nd,_1874.png|мини|Тасвири асри 19, ки кӯли [[Зоркӯл]] ва як сокини маҳаллии [[Тоҷикон|тоҷикро]] тасвир кардааст]] Дар солҳои [[1864]]—[[1895]] ин сарзаминро, ки дар дасти [[Манғития|амирони манғитияи Бухоро]] ва хони Хӯканд буд, русҳо гирифтанд ва бахше аз сарзамини мустамликадории Империяи [[Русия]] карданд. Дар солҳои [[1917]]—[[1921]] дар ин кишвар муборизаи хунин барои пойдор намудани тартиботи шӯравии коммунистӣ шуда гузашт, ки боиси хиҷрати қисми ахолӣ аз Ватан гардид. Пас аз шикасти [[амир]]и [[Бухоро]] аз шӯришчиёни инқилобӣ дар [[2 сентябр]]и соли [[1920]], дар сарзамини ин аморат [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] бунёд ёфт. === Тоҷикистони Шӯравӣ === {{main|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон}} Соли [[1924]] дар натиҷаи гузаронидани тақсимоти миллии худудӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ, ин кишварро ба чанд ҷумҳурӣ ҷудо карданд ва дар бахшҳои шарқии он [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар таркиби [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон]] сохта шуд. Зодгоҳи тамаддуну фарҳанг ва офаринандагони забони форсӣ-тоҷикӣ дар натиҷаи ин амали сунъӣ парешон гардиданд. Танҳо, соли [[1929]] [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] аз Ӯзбекистон ҷудо шуд ва [[Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] ном гирифт. Дар [[ҶШС Тоҷикистон]] идеологияи коммунистӣ ҳукумрон гардида, дини ислом ба зери таъқиб қарор гирифта буд, Қисми мардуми кишвар тартибу низоми шуравиро рад намуда бо Ҳукумати шуравӣ ҷангиданд (ҷанги шаҳрвандии соли 1921—1924). Аммо ба максади хеш нарасида Ватанашонро тарк намуданд. Дар солҳои 30-40 асри XX асосҳои нави истеҳсолоти саноатӣ дар ҶШС Тоҷикистон гузошта шуданд. Дар деҳот коллективонии хоҷагидории деҳқонӣ анҷом ёфта, боиси аз байн рафтани деҳқонони соҳибмулк гардид. Инқилоби маданӣ ба ҳаёти тоҷикон мактабҳои навъи шуравӣ (мактаби маҳви бесаводии калонсолон, кӯдакистон, мактаби миёнаи наврасон, мактаб-интернат, омузишгоҳи касбӣ, мактаби олӣ) муассисаҳои илмиву фарҳангӣ (театр, китобхона, клуб, чойхонаи сурх-қироатхона, осорхона, боғи истироҳат, кинотеатр, варзишгоҳ)-ро ворид намуд. Тоҷикистон комилан ба муҷтамаи ягонаи умумииттифоқии хоҷагии халқ ҳамроҳ гардида, пурра тобеи Марказ (Иттиҳоди Шӯравӣ) гардид. Солҳои 50-80 асри XX баъд аз ба сари давлат таъйин гардидани сарварони таҳҷойӣ ба монанди [[Бобоҷон Ғафуров]], [[Турсун Ӯлҷабоев]], [[Ҷаббор Расулов]] ва [[Қаҳҳор Махкамов]] иқтисодиёти Тоҷикистон рушд меёфт. Тоҷикистон ба мамлакати хоҷагидориаш индустриалӣ — аграрӣ табдил ёфт, фарҳангу санъати миллӣ эҳё гардид. Сатҳи зиндагии мардум баҳтар мегардид. Вале, бо вуҷуди он, Тоҷикистон нисбат ба дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҷиҳати таъмини манзили истиқомат, музди миёнаи маош, муассисаҳои илмӣ, маориф, фарҳанг, шумораи бекорон ва диг. дар ҷойи охирон қарор дошт. Иқтисодиёти Тоҷикистон асосан барои таъмини корхонаҳои марказии Иттиҳоди Шӯравӣ бо ашёи хом (неруи барқ, пахта, канданиҳои фоиданок, уран ва диг.) нигаронида шуда буд. Дар давраи мавҷудияти [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] (солҳои 1924—1991) халки тоҷик аз нав тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикиро дар каламрави хеш эҳё намуд. Сутуни ояндаи давлатдории соҳибистиқлоли Тоҷикистон гузошта шуд. 24 августи соли 1990 иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, Эъломияи истиқлоли [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ (ИҶШС) қабул намуд. Пас аз «табадуллот»-и (ГКЧП) коммунистони тундрав 19-21 августи соли 1991 дар Москва, ки бемуваффақият анҷом ёфт, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати 12) [[9 сентябр]]и соли [[1991]] Изҳорот «Дар бораи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро эълон дошт. Дар асоси ин Изҳорот Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарори махсуси хешро «Дар бораи эълон шудани истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул намуд. === Тоҷикистони мустақил === Ҳарчанд эълони истиқлол ҳамаи азҳоби сиёсиро қонеъ гардонида буд, вай натавонист пеши роҳи муқовимати сиёсӣ ва маҳалбозии қавмиро бигирад. Аз ҷониби азҳоби ба ҳукумат мухолифи сиёсӣ эътироф нашудани [[Қаҳҳор Махкамов]] ҳамчун Президенти ҶТ (аз 29 ноябри соли 1990), паи ҳам иваз шудани раисони Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (Қ. Аслонов, С. Кенҷаев, А. Искандаров) мақомоти кишварро водор сохтанд, ки зери фишори тазоҳуркунандагони мухолифин ва барои ба эътидол овардани вазъи сиёсӣ интихоботи умумихалқии Президенти ҶТ баргузор намоянд. Маъракаи интихобот ба зиддиятҳои нави сиёсию идеолужӣ, мазҳабию маҳалгароӣ ва қавмию инфиродӣ боис гардид. Вазъи иҷчтимоию иқтисодии ҷумҳурӣ рӯз ба рӯз бад мегардид. Пас аз ба вазифаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидани [[Раҳмон Набиев]] (58,6 % овозҳо) неруи мухолифин бо баҳонаҳои гуногун фаъолияти ҳукумати навро сарзаниш менамуданд. Соли 1992 аз моҳи март то ибтидои май тазоҳуроти пай дар пайи ҳизбу ҳаракатҳои ба ҳукумат мухолифин ва ҷонибдорони ҳукумат дар шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон, махсусан Душанбе ба фалаҷ шудани мақомоти иҷроиия ва қонунгузории марказӣ ва маҳаллӣ сабаб шуд. Таъсисёбии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба давлатдории соҳибистиқлоли халки тоҷик ва эҳёи навини тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикӣ дар каламрави хеш асос гашт. Вале низоми давлатдории тоҷикон бо амри таърих боз ба душвориҳои нав рӯбарӯ омад. Зиддиятҳои аз давраи давлати шӯравӣ мерос монда ва дахолати душманони истиқлоли миллати тамаддунофари тоҷик, халқро ба вартаи ҷанги бародаркуш, [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] гирифтор намуданд. Воқеоти май — ноябри соли 1992 пояи далатдории Тоҷикистонро заиф сохта, кишварро ба қисматҳо тақсим кард ва хавфи аз байн рафтани давлат ба миён омад. Маҳз дар чунин шароити сангин [[16 ноябр]]и [[соли 1992]] иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Хуҷанд баргузор гардид, ки дар он [[Эмомалӣ Раҳмон]] Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид. Дар иҷлосияи таърихӣ дар қатори ҳукумати тозаинтихобгардида, масоили хотима додани муқовимати сиёсӣ-низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин, ба эътидол овардани ҳаёти иҷтимоӣ-иқтисодӣ, ба Ватан баргардонидани гурезагон ва муҳоҷирони иҷборӣ мавриди муҳокима қарор гирифтанд. Вале, масъалаи асосии ҳаёти ҷамъиятӣ-сиёсии Тоҷикистон — хотима додани муқовимати сиёсӣ — низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин ҳалли мусбати хешро танҳо соли 1997 ёфт. Дар натиҷаи музокироти байни тоҷикон оид ба сулҳ ва оштии миллӣ солҳои 1994—1997 дар шаҳри Москва [[27 июн]]и [[соли 1997]] «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» ба имзо расид. Ҳукумати Тоҷикистон минбаъд ба амалӣ сохтани барномаи ислоҳоти иқтисодӣ барои солҳои 1995—2004 ва барномаҳои дигар шурӯъ намуд. Барои аз хатари гуруснагӣ эмин доштани аҳолӣ ва бо озуқа таъмин намудани бозори дохилӣ Фармонҳои Президенти ҶТ Э. Раҳмон аз [[9 октябр]]и [[соли 1995]] «Дар бораи 50 000 га замин ҷудо намудан барои хоҷагии назди ҳавлигӣ» ва [[1 декабр]]и [[соли 1997]] иловатан ҷудо намудани боз 25 000 га замин аҳамияти калон дошта буд. Дар натиҷаи ислоҳотҳои иқтисодии дар ҷумҳурӣ амалӣ гардида муносибатҳои нави иқтисоди бозорӣ, ки асоси онро моликияти хусусӣ, ҷамъиятҳои саҳомӣ, хоҷагиҳои деҳқонӣ ва инфиродӣ ташкил медиҳад, ҷорӣ шуда истодаанд. Вале иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар айни замон бе кумаки молиявии хориҷӣ лоиҳаҳои бунёдиро амалӣ карда наметавонад. Дар ибтидои асри XXI барномаҳои рушди стратегии кишвар муайян карда шудаанд. Истиқлоли озуқаворӣ, амнияти энергетикӣ ва раҳоёбӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ — ҳадафҳои стратегии сиёсати дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. Ҳамин ҳадафҳои бунёдӣ тадриҷан дар амал татбиқ шуда истодаанд. Қабули Конститутсияи ҷумҳурӣ ва интихоботҳои умумихалқии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ([[6 ноябр]]и [[1994]], [[1999]], [[2006]], [[2013]]) боз як қадами устувор дар давлатдории кишвар гардид. Тағйироту иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз ([[26 сентябр]]и [[соли 1999]], [[22 июн]]и [[соли 2003]] ва [[22 май]]и [[соли 2016]], интихоботҳои вакилон ба Маҷлиси Олии (2 палатагии) Ҷумҳурии Тоҷикистон чорабиниҳои навбатӣ дар такмили сохтори сиёсии ҷумҳурӣ гаштанд. [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар замони истиқлол дар доираи [[Созмони Милали Муттаҳид]] (СММ — ООН), [[Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо]] (САҲА — ОБСЕ), [[Созмони ҳамкории Шанхай]] (СҲШ — ШОС) ва дигар созмонҳои байналмилалӣ ҳамкорӣ намуда истодааст. Ҳамкории Тоҷикистон бо давлатҳои ИДМ ва мамлакатҳои дигари ҷаҳон пайваста рушд меёбад.<ref>Кофронси илмӣ — назариявӣ, базшида ба 20 солагии Истиқлоли миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон. — Душанбе, 2011, с.29 — 30, 66 — 70, 71 — 75</ref> == Ҷуғрофиёи табиъӣ == {{асосӣ|Ҷуғрофиёи Тоҷикистон}} [[Акс:Tajik mountains edit.jpg|thumb|Кӯҳсори Тоҷикистон]] Тоҷикистон дар қисми ҷанубии Осиёи Мар­ка­зӣ ҷой гирифта, нуқтаҳои канории Тоҷикистон дар шимол силсилакӯҳи Қу­рама, дар ҷануб водии дарёи Панҷ, дар ғарб силсила­кӯҳи Са­ри­­кӯл мебошанд. Тоҷикистон дар маркази қитъаи Осиё, дар минтақаи иқлимаш муътадили дур аз баҳру уқё­нусҳо ҷой гирифта, дар ҳамвориҳои он иқлими биё­бонӣ ҳукм­фар­мост. Дар ғарби кишвар биёбону нимбиё­бонҳои пас­тии Турон ҷойгиранд, ки тадриҷан ба талу кӯҳ­доманҳо му­бад­дал мешаванд. Дар шарқ марзи он бо до­манакӯҳҳо ва қа­тор­кӯҳҳои Осиёи Марказӣ иҳота шудааст (аз ғарб ба шарқ 680 км тӯл кашидааст). Қисми марказии он нисбатан борик (камбар) буда, қариб 100 км аст<ref name=":0">Мавқеи ҷуғрофиёӣ ва ҳудудии Тоҷикистон // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 10. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дарозии марзи Тоҷикистон дар маҷмӯъ зиёда аз 3 000 км-ро ташкил медиҳад. Тоҷикистон дар ғарб бо Ҷум­ҳурии Узбекистон (1 161 км), дар шимолу шарқ бо Ҷум­ҳу­рии Қирғизистон (870 км), дар шарқ бо Ҷумҳурии Хал­қии Чин (519 км) ва дар ҷануб бо Аф­ғо­нистон (1 356 км) ҳамсарҳад аст. Дар ҷанубу шарқ То­ҷи­кистонро аз Ҳиндустону Покистон [[Долони Вахон]] (бараш аз 15 то 6 км) ҷудо мекунад. === Сохтори заминшиносӣ === {{асосӣ|Заминшиносии Тоҷикистон}}Дар сарзамини Тоҷикистон ду плитаи азими тектоникии Замин — Авруосиё аз шимол ва Гондвана аз ҷануб ба ҳам бар­хӯрдаанд. Ин бархӯрд тӯли 200 млн соли охир идома дорад ва дар айни замон дар шакли ду низом (система)-и азими кӯҳии Осиё — Тиёншон (дар шимол) ва Помир (дар қисми ҷануби шарқӣ) ифода ёфтаанд<ref name=":03">Сохти геологӣ / А. С. Ниёзов, Х. М. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 52—58. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон аз рӯи хусусияти сохтори заминшиносӣ ба 5 ноҳияи заминшинохтӣ ноҳиябандӣ мешавад<ref name=":03" />: * Тоҷикистони Шимолӣ * Тоҷикис­тони Шимоли Шарқӣ * Тоҷикистони Марказӣ * Тоҷикистони Ҷануби Ғарбӣ * Тоҷикистони Ҷануби Шарқӣ Ноҳияҳои заминшинохтӣ бо хусусиятҳои ҷуғрофиёии маҳал алоқаманд буда, дар маҷмӯъ пайдарҳамии силсилаи сил­силакӯҳҳои ба самти арзӣ тӯлкашида ва во­ди­ҳои фарохро ифода мекунанд. Ноҳияҳо аз якдигар бо таъ­рихи заминшиносӣ, сохтор ва марҳалаҳои асосии таҳав­вулот фарқ мекунанд<ref name=":03" />. === Обҳо === {{асосӣ|Обҳои Тоҷикистон}}Тоҷикистон дорио манобеъи обии зиёдест, ки он аз ҳисоби обшавии пиряхҳо ва бориши атмосферӣ ташкил шудааст<ref>{{Cite web|url=https://www.best-country.com/ru/asia/tajikistan/water_source|title=Best-Country: Водные ресурсы Таджикистана|website=www.best-country.com|lang=ru|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон 90 % аз минтақаҳои ташаккулёбандаи маҷрои дарёҳо иборат буда, асоси захираҳои обии кишварро пиряхҳо, дарёҳо, кулҳо, обанборҳо ва обҳои зеризаминӣ ташкил медиҳанд. 947 рӯди хурду бузург, 1300 кӯл бо захираи 46,3 километри мукааб об, ки 20 километри мукааби он оби ширин мебошад, 11 обанбор бо ҳаҷми муфиди 7,5 километри мукааб об ва зиёда аз 10 ҳазор пирях манбаи асосии оби на танҳо Тоҷикистон, балки кишварҳои Осиёи Марказист<ref>{{Cite web|url=https://avkd.tj/tg/khabarho/2386-zakhirahoi-obii-jumhurii-tojikiston.html|title=Захираҳои обии Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=avkd.tj|publisher=Академияи ВКТ ҶТ|accessdate=2024-03-04}}</ref>. ==== Пиряхҳо ==== {{асосӣ|Пиряхҳои Тоҷикистон}} [[Акс:Gms_gorbunova.jpeg|мини|Пойгоҳи обуҳавошиносии [[пиряхи Федченко]]]] Дар Тоҷикистон беш аз 10 ҳазор пиряхи хурду бузург маҷуд аст<ref name=":032" />, ки масоҳаташон ба 11 146 км² баробар аст ва ин нишондиҳанда 8%-и ҳудуди кишварро дар бар мегирад, ки асосан дар Помири Шимолию Ғарбӣ ва [[Ҳисору Олой|кӯҳҳои Ҳисору Олой]] ва бештар дар баландиҳои 3000-3500 то баландиҳои 3500-5300 м ҷой гирифтаанд<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Захираи умумии ях дар пиряхҳои кишвар ба 845 км³ баробар буда, пиряхҳои хурд бо масоҳати 1 км² танҳо 20%-и шумораи умумии пиряхҳои кишварро ташкил менамоянд, вале 85%-и ҳаҷми ях дар онҳо мутамарказ гардидааст. Дар пиряхҳои Тоҷикистон 456,9 км³ об захира шуда, соле ин пиряхҳо ба дарёҳо 61,8 км³ об медиҳанд<ref name=":04">{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Тибқи маълумот, дар Тоҷикистон давоми 20 соли охир 15 пиряхи дорои дарозии аз 4 то 5 км комилан об шудааст<ref name=":032">Обҳо: Пиряхҳо / Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 79. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. === Захираҳои табиъӣ === {{асосӣ|Захираҳои табиъии Тоҷикистон}}Сарватҳои табиъии Тоҷикистон вобаста аз қонуниятҳои гео­логӣ ва таҳаввулоти геодинамикии минтақаҳои он ташаккул ёфтаанд (нигар Сохти геологӣ). Дар ҳар як аз 5 ноҳияи заминшинохтии Тоҷикистон навъҳо ва маҷмӯъаи мушаххаси сарватҳои табиъӣ ҷойгир шудаанд: дар Тоҷикистони Шимолу Шарқӣ ва То­ҷикистони Ҷанубу Ғарбӣ сарватҳои табиъии ғайримаъданӣ, ба мисли на­макҳо, ангишт, нафту газ, бентонитҳо, стронтсий ва ғайра пай­до шудаанд. Дар но­ҳи­яҳои Тоҷикистони Шимолӣ, Тоҷи­кис­тони Марказӣ ва То­ҷи­кистони Ҷанубу Шарқӣ (Помир) бештар кан­даниҳои маъ­­данӣ (оҳан, тилои маҳаллӣ, нуқра, сурма, симоб, поли­металлҳо, флюорит ва ғайра) рушд кардаанд<ref name=":05">Сарватҳои табиӣ / А. Ниёзов, Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 59—72. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дар Тоҷикистон ҳоло 28 конҳои нафту газ ба қайд гирифта шудааст. Дар ин конҳо захираи нафт 2,2 млн тонна ва газ — 3,4 миллиард метри кубиро ташкил медиҳанд. Дар айни замон дар Тоҷикистон 40 конҳои тилои фаъол ва қариб 85 конҳои ояндадори тило муайян шудаанд.<ref>[http://avesta.tj/2021/02/03/v-tadzhikistane-zaregistrirovano-28-mestorozhdenij-nefti-i-gaza/ В Таджикистане зарегистрировано 28 месторождений нефти и газа]{{Пайванди мурда|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> === Минтақаи замонӣ === {{асосӣ|Замон дар Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар минтақаи замонииии [[UTC+05:00|UTC+5]] воқеъ шудааст. Соати тобистонӣ аз соли 1991 тағйир накардааст, агарчи дар замони шӯравӣ истифода мешуд<ref>{{Cite web|url=https://www.lawmix.ru/sssr/1774|title=Постановление Кабинета Министров СССР от 04.02.1991 № 20 - Сейчас.ру|website=www.lawmix.ru|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Узбакистон, Туркманистон, Покистон, Молдив ва ҳамчунин теъдоде аз манотиқи Русия дар як минтақаи замонӣ қарор доранд. == Тақсимоти маъмурӣ == {{асосӣ|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин|Вилоятҳои Тоҷикистон|Шаҳрҳои Тоҷикистон|Феҳристи номи нави маҳалҳои аҳолинишини Тоҷикистон}} {| style="float:right; margin-left:1em" |{{Харитаи Тоҷикистон||float=right}} |} Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудии Тоҷикистон тибқи Қо­нуни Ҷум­ҳурии Тоҷи­кистон аз 19 марти соли 2013 № 958 ''«Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохти марзиву маъмурии Ҷумҳурии Тоҷи­кис­тон»'' муайян карда мешавад<ref>Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, с. 2013, № 3, мод. 177</ref>. [[Акс:Тақсимоти_маъмурии_Тоҷикистон.png|мини|250x250пкс|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон]] Воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ ва маҳал­ҳои аҳолинишини Ҷумҳурии Тоҷикистон мутобиқи қонуни мазкур инҳоянд: * [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] * [[вилоят]] ** [[шаҳр]] ** [[ноҳия]] *** [[шаҳрак]] *** [[деҳот]] (ҷамоат) **** [[деҳа]] Ноҳияҳо ба деҳотӣ ва шаҳрӣ тақсим шуда, метавонанд тобеи ҷум­ҳурӣ, вилоят ва ё шаҳр бошанд. [[Маҳалли аҳолинишин|Маҳалҳои аҳолинишини]] Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шаҳрӣ ва деҳотӣ ҷудо мешаванд. Ба маҳалҳои шаҳрӣ, шаҳрҳо ва шаҳракҳо, ба маҳалҳои деҳотӣ деҳаҳо, новобаста ба тобеияти маъмурияшон, дохил мешаванд. Шаҳрҳо метавонанд аҳаммияти ҷумҳуриявӣ ё вилоятӣ дошта бошанд. Тибқи омори 1 январи соли 2018 Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадах­шон]], вилоятҳои [[Вилояти Суғд|Суғд]] ва [[Вилояти Хатлон|Хатлон]], 58 ноҳия, аз он ҷумла 4 ноҳия дар шаҳри [[Душанбе]], 18 шаҳр, 57 шаҳрак, 370 ҷамоати деҳот<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.tj/ru|title=Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2018 Ахбороти Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=stat.tj|date=2018|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190512165954/https://stat.tj/ru|archivedate=2019-05-12}}</ref> ва 4223 деҳаро дар бар мегирад<ref>Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — С. 6. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2</ref>. {| class="standard" !№ !Ном !Шумораи<br>ноҳияҳо !Шумораи<br>шаҳрҳо !Маркази маъмурӣ !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- class="shadow" |1 |[[Душанбе]] | align="center" |4 | | | align="right" |831,4 | align="right" |0,126 | align="right" |8314,0 |- |2 |[[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |7 | align="center" |1 |[[Хоруғ]] | align="right" |223,6 | align="right" |62,9 | align="right" |3,5 |- |3 |[[Вилояти Суғд]] | align="center" |14 | align="center" |8 |[[Хуҷанд]] | align="right" |2 608,5 | align="right" |25,2 | align="right" |103,5 |- |4 |[[Вилояти Хатлон]] | align="center" |24 | align="center" |4 |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] | align="right" |3 198,5 | align="right" |24,7 | align="right" |129,5 |- |5 |[[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ]] | align="center" |13 | align="center" |4 |[[Душанбе]] | align="right" |2 069,2 | align="right" |28,5 | align="right" |72,6 |- style="background: #CCC;" | |Ҳамагӣ | align="center" |62 | align="center" |18 | | align="right" |8 931 200 | align="right" |143 100 | align="right" |86,23 |} '''Шаҳрҳои Тоҷикистон:''' {| class="toccolours" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" ! !Аҳолӣ<br>(01.01.1992),<br>ҳазор тан !Аҳолӣ<br>(01.01.2015),<br>ҳазор тан<ref name=":02">{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2015 года|deadlink=yes|accessdate=2015-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|archivedate=2015-07-02}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2016),<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|deadlink=yes|accessdate=2016-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810004846/http://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|archivedate=2017-08-10}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|deadlink=no|access-date=2019-04-25|archive-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|accessdate=2024-02-29|archivedate=2020-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2019)<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2019.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2020)<br>ҳазор тан<ref name="pop2020">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|title=Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2020|publisher=Statistics office of Tajikistan|language=ru|deadlink=yes|accessdate=2020-10-03|archive-date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2021)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2022)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- |[[Душанбе]] |584,5 |788,7 |802,7 |831,4 |846,4 |863,4 |1185,4 |1201,8 |0,203 |5914,4 |- |[[Хуҷанд]] |165,3 |172,7 |175,4 |179,9 |181,6 |183,6 |196,8 |198,7 |0,04 |4967,5 |- |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] |60 |102,9 |105,4 |109,1 |110,8 |111,8 |125,2 |126,7 |0,026 |4873,1 |- |[[Кӯлоб]] |81,3 |101,2 |102,4 |104,4 |105,5 |106,3 |104,1 |105,8 |0,035 |3022,9 |- |[[Истаравшан]] |47,6 |59,9 |61,2 |63,5 |64,6 |65,5 |63,3 |64,3 |0,018 |3572 |- |[[Турсунзода (шаҳр)|Турсунзода]] | - |52,4 |52,8 |53,1 |53,7 |55,7 |57,3 |57,8 |0,012 |4816,7 |- |[[Конибодом]] |39,9 |49,7 |50,4 |51,6 |52,2 |52,5 |54,3 |54,4 |0,015 |3626,7 |- |[[Исфара]] |35,4 |46,9 |47,8 |49,7 |50,7 |51,7 |54,1 |54,9 |0,015 |3660 |- |[[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]] |43,9 |43,4 |45,1 |47,1 |48,2 |49,2 |49,9 |50,2 |0,003 |5039 |- |[[Ваҳдат]] |46,7 |42,2 |42,4 |42,5 |42,8 |43,2 |53,5 |54,4 |0,014 |3885,7 |- |[[Панҷакент]] |29,6 |40,6 |41,2 |42,3 |42,8 |43,3 |43,3 |43,8 |0,007 |6257,1 |- |[[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]] |36,9 |32,5 |31,8 |32,1 |33,2 |34,0 |33,8 |35,0 |0,011 |3181,8 |- |[[Хоруғ]] |21,5 |28,9 |29,2 |29,9 |30,3 |30,5 |30,9 |31,1 | | |- |[[Норак]] |21,1 |28,1 |29,1 |30,4 |30,9 |31,4 |28,1 |28,8 | | |- |[[Ҳисор]] | - |26,9 |27,4 |27,9 |28,7 |29,1 |31,7 |32,1 |0,01 |3210 |- |[[Истиқлол (шаҳр)|Истиқлол]] |21,3 |15,9 |16,4 |16,9 |17,3 |17,6 |18,3 |18,7 |0,033 |566,7 |- |[[Леваканд|Левакант]] |14,6 |15,8 |16,1 |16,9 |17,3 |17,7 |17,7 |18,7 | | |- |[[Роғун]] |9,1 |15,0 |15,0 |14,9 |15,0 |14,9 |15,1 |15,2 |0,005 |3040 |} == Аҳолӣ == {{асосӣ|Аҳолии Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар миёни тамоми кишварҳои Иттиҳоди Шӯравии собиқ сареътарин рушди шумораи миллатҳои унвондорро таҷриба мекунад. Саҳми [[тоҷикон]] дар соли 1959 — 53,1 % аҳолии Тоҷикистон, дар соли 1989 аллакай 62,3 % буд. Дар соли 2002 ба 79,9 % ва дар соли 2010 ба 84,3 % афзоиш ёфт. [[Акс:Tajik family. Tajikistan.jpg|мини|Як хонаводаи тоҷик|299x299px]] Бар асоси барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2010, ҷамъияти Тоҷикистон {{шумора|7565000}} нафар, то 1 октябри 2015 — {{шумора|8486300}} нафар буд. Шумораи мардон {{шумора|3813000}} нафар ва занон {{шумора|3752000}} нафар аст. Мувофиқи ин додаҳо ба ҳар 1 ҳазор мард дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 984 нафар зан рост меояд. Бар асоси гузориши [[Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], то 1 январи соли 2018 шумораи аҳолии ҷумҳурӣ {{шумора|8931200}} тан буд<ref name=":1" />. Аҳолиии Тоҷикистон муддатҳост, ки бо суръати зиёде дар ҳоли рушд аст: дар соли 1959 дар инҷо {{шумора|1981000}} нафар, дар соли 1989 — {{шумора|5109000}} нафар ва ба фарқ аз кишварҳои аврупоии [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|ИДМ]], дар соли 1989—1999 бо вуҷуди муҳоҷирати қобили таваҷҷуҳ аҳолӣ аз ҷумҳурӣ (437 ҳазор нафар дар 11 сол) ба рушд идома дод. Омили аслии рушди ҷамъият афзоиши табиъии зиёд аст. 23 июли 2022, расман эълом шуд, ки ҷамъияти Тоҷикистон ба 10 миллион нафар расидааст<ref>{{Cite web|url=https://dushanbe.tj/articles/1010-tifli-10-millionai-to-ikiston-ba-honai-hud-omad|title=Тифли 10 миллионаи Тоҷикистон ба хонаи худ омад|website=dushanbe.tj|date=2022-07-26|publisher=Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе|accessdate=2024-02-29}}</ref>. Тақсимоти тақрибии аҳолӣ бар асоси гурӯҳи синӣ дар ибтидои соли 2018 ба шумора (ҳазор тан)<ref name=":1" />: * Аҳолии шаҳр: ** 1483,6 — зери сини кор (мардон: 772 / занон: 711,6); ** 134,3 — болои сини кор (мардон: 44,7 / занон: 89,6). * Аҳолии русто: ** 2338,6 — зери сини кор (мардон: 1213,9 / занон: 1124,7); ** 353,5 — болои сини кор (мардон: 128,5 / занон: 225). {| class="toccolours" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" |+Ҷадвали 1. Аҳолии минтақаҳои Тоҷикистон (ҳазор тан)<ref name="stat20222">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> ! !1989 !1995 !2000 !2005 !2010 !2015 !2020 !2022 |- !'''[[Душанбе]]''' | align="center" |592,2 |511,9 | align="center" |564 |630 | align="center" |711,2 | align="center" |788,7 |863,4 |1201,8 |- ![[Вилояти Суғд]] | align="center" |1554,2 |1740,8 | align="center" |1871,9 |2015,8 | align="center" |2197,9 | align="center" |2455,5 |2707,3 |2823,9 |- ![[Вилояти Хатлон]] | align="center" |1697,4 |1956 | align="center" |2145,2 |2368,4 | align="center" |2618,3 | align="center" |2971,5 |3348,3 |3530,0 |- ![[Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |160,9 |188 | align="center" |206,2 |206,8 | align="center" |204,8 | align="center" |214,3 |228,9 |230,1 |- ![[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ|Ноҳияҳои тобеъи ҷумҳурӣ]] | align="center" |1087,9 |1237,1 | align="center" |1341,2 |1497,9 | align="center" |1685,2 | align="center" |1922 |2165,9 |2101,0 |- !Ҷумҳурии Тоҷикистон | align="center" |5092,6 |5633,8 | align="center" |6128,5 |6718,9 | align="center" |7417,4 | align="center" |8352 |9313,8 |9886,8 |} Ҷараёни шаҳришавӣ (урбанизатсия), ки то соли 2000 дар сатҳи ҷумҳурӣ дар авҷ буд, мувофиқи ҷамъбасти пешакии Барӯйхатгирии аҳоли ва фонди манзили соли 2010 муътадил гашта, таносуби аҳолии шаҳру деҳот 27 дарсади аҳолии шаҳр ва 73 дарсади аҳолии деҳотро ташкил кард. == Сохтори давлатӣ == Тоҷикистон ҷумҳурии президентист<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/|title=Таджикистан - Страна ТАСС|website=ТАСС|lang=ru|accessdate=2024-03-13}}</ref>. === [[Рамзҳои давлатии Тоҷикистон|Рамзҳои давлатӣ]] === {{Асосӣ|Парчами Тоҷикистон|Нишони Тоҷикистон|Суруди миллии Тоҷикистон}}Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ рамзҳои давлатии Тоҷикистон мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-%D2%B7/|title=Қонуни ҶТ «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=[[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}}</ref>. {{Сабки нигораҳо}} <gallery mode="packed" heights="120px" class="ts-gallerystyle-gray"> Flag of Tajikistan.svg|Парчам Emblem of Tajikistan.svg|Нишон </gallery> === Асосҳои сохтори конститутсионӣ === {{Асосӣ|Низоми сиёсии Тоҷикистон|Конститутсияи Тоҷикистон|Сиёсати дохилии Тоҷикистон}}Бар пояи [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсия]], ки қонуни асосии кишвар ба шумор меравад, Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, [[Мардумсолорӣ|демократӣ]], ҳуқуқбунёд, [[Секуляризм|дунявӣ]] ва [[Давлати ягона|ягона]] буда, шакли идораи он [[Низоми риёсатӣ|президентӣ]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Модаи 1. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мегардад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 9. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумӣ қабул карда шуда 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 бо тариқи раъйпурсии умумӣ ба он тағйиру иловаҳо ворид карда шудааст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. === Президент === {{Асосӣ|Президенти Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин бубинед|Феҳристи раҳбарони Тоҷикистон}} Сарвари давлат ва ҳукумат Президенти Тоҷикистон аст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 64. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Президентро шаҳрвандони Тоҷикистон ба тарзи умумӣ, мустақим, баробар ва овоздиҳии пинҳонӣ ба муҳлати 7 сол интихоб менамоянд. Президенти Тоҷикистон шахсе шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Тоҷикистонро дошта бошад, синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад, забони давлатиро донад ва дар ҳудуди ҷумҳурӣ на камтар аз 10 соли охир истиқомат дошта бошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 65. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Охирон Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон [[11 октябр]]и [[соли 2020]] баргузор шуд. Дар натиҷа Президент [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои давраи панҷӯм баъд аз дарёфти 90,92 % овозҳо ғолиб омад<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20201014/Elon-natijaho-nihoii-intikhobot-prezidenti-Tojikiston-1032086108.html|title=(КМИР)-и Тоҷикистон натиҷаҳои ниҳоии овоздиҳӣ дар маъракаи интихоботи президенти Тоҷикистонро эълон кард|author=|website=sputnik.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-10-15}}</ref>. Рамзҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ливо ва Нишони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат мебошанд. Ливо ва Нишон рамзҳои расмии ҳокимияти президентӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. === Ҳокимияти қонунгузор === {{асосӣ|Порлумони Тоҷикистон}} Мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузор [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]] мебошад, ки аз ду Маҷлис — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси намояндагон]] иборат аст<ref name=":2">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 48. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Муҳлати ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон 5 сол аст. Ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон дар рӯзи оғози фаъолияти Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони даъвати нав қатъ мегардад. Интихоботи Маҷлиси намояндагон ба таври умумӣ, баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ сурат мегирад. Вакили Маҷлиси намояндагон шахсе интихоб ва узви Маҷлиси миллӣ шахсе интихоб ё таъйин шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дошта бошад ва синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад<ref name=":2" />. === Ҳокимияти иҷроия === {{main| Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон| Ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон}} Мақоми ҳокимияти иҷроияи давлатӣ [[Ҳукумати Тоҷикистон|Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%81%d1%82%d0%b8%d1%82%d1%83%d1%82%d1%81%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be%d2%b7-6/|title=Моддаи 1. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳукумати ҷумҳурӣ аз Сарвазир, муовини якум ва муовинони ӯ, вазирон, раисони кумитаҳои давлатӣ иборат аст<ref name=":22">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 73. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Мақомоти иҷроияи марказии ҳокимияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон инҳо мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%82-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8-%d0%bd%d0%b8%d0%b7%d0%be%d0%bc%d0%b8-%d0%bc%d0%b0%d2%9b%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%82%d0%b8-%d0%b8%d0%b4/|title=Моддаи 5. Қонуни ҶТ «Дар бораи низоми мақомоти идоракунии давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>: * [[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]; * вазоратҳо ва кумитаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти машваратию маслиҳатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. === Ҳокимияти судӣ === {{main|Низоми додгоҳии Тоҷикистон}} Ҳокимияти судӣ мустақил буда, аз номи давлат ва аз тарафи судяҳо амалӣ мегардад. Ҳокимияти судӣ ҳуқуқ, озодии инсону шаҳрванд, манфиати давлат, ташкилоту муассисаҳо, қонунияту адолатро ҳифз менамояд<ref name=":222">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 84. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Низоми ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, Суди ҳарбӣ, Суди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳия, Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои иқтисодии вилоят ва шаҳри Душанбе ташкил медиҳанд<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%81%D1%83%D0%B4%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 3. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2020-01-15|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон}}</ref>. === Ҳизбҳои сиёсӣ === {{main|Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}} Тибқи Қонуни асосӣ дар Тоҷикистон зиндагии умумӣ бар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкураӣ дар ҳоли рушд буда, «мафкураи ҳеч як ҳизб, иттиҳодияи ҷамъиятӣ, динӣ, ҳаракат ва гурӯҳе наметавонад ба ҳайси мафкураи давлатӣ эътироф шавад»<ref name=":223">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 8. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Дар  Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо ҳизбҳои сиёсии ҷумҳуриявӣ таъсис дода мешавад<ref name=":06">{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc-%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be-%d2%b7%d0%b8%d0%ba%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bd-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8/|title=Моддаи 3. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳизби сиёсӣ барои сабтиноми давлатӣ, феҳристи ҳаддиақал ҳазор нафар аз тарафдорони худро, ки сокинони аксари шаҳрҳову ноҳияҳои Тоҷикистон ҳастанд, пешниҳод мекунад<ref name=":06" />. Дар Тоҷикистон 7 ҳизби сиёсии расмӣ сабтином шудааст: * [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби демократи Тоҷикистон|Ҳизби демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] === Артиши миллӣ === {{main|Артиши миллии Тоҷикистон|Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон}} Артиши миллии Тоҷикистон, ҷамъи қувваҳои мусаллаҳи давлатии Тоҷикистон 23 феврали 1993 бо қарори [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар заминаи «[[Фронти халқии Тоҷикистон|Фронти халқӣ]]» ва гурӯҳҳои мусаллаҳе, ки ҳукумати қонуниро тарафдорӣ мекарданд, бо мақсади ҳимояи кишвар таъсис шудааст<ref>{{ЭМТ|Артиши миллии Тоҷикистон|1|муаллиф=}}</ref>. == Иқтисод == {{асосӣ|Иқтисоди Тоҷикистон}}Иқтисоди Тоҷикистон ба соҳаи кишоварзӣ ва хадамот вобаста аст, ки ҳар кадом беш аз аз панҷ ду ҳиссаи нерӯи корро истихдом мекунанд. Ҷанги шаҳрвандӣ, ки пас аз истиқлоли Тоҷикистон рух дод, таъсири харобиоваре ба кишоварзӣ ва саноати ҷумҳурӣ дошт<ref name="Britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|title=Tajikistan|website=Encyclopædia Britannica|access-date=29 October 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231634/https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|url-status=live}}</ref> ва дар тӯли солҳои истиқлол, сохтори шуғли аҳолӣ башиддат тағйир кардаву иқтисод кишоварзӣ шудааст. Дар соли 1991—2013, саҳми шуғл дар кишоварзӣ аз 45 % дарсад ба 66 % афзоиш ёфт ва саҳми шуғд дар саноат аз 13 % ба 4 %, дар сохтусоз аз 8 % ба 3 %, дар бахши хадамот аз 35 % ба 27 % коҳиш ёфт. Аз соли 2000 ба ин сӯ, 10-12 % рушди иқтисодии устувор мушоҳада мешавад. Ҳаҷми қарзи давлатии Тоҷикистон: Дар соли 2009 қарзи давлатӣ 1 миллиарду 691,3 миллион доллар буд, дар [[соли 2018]] ҳаҷми он ба 2 миллиарду 873 миллион доллар расид.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/ten-years-challenge-tajikistan/29747422.html|title=Дар 10 сол дар Тоҷикистон чӣ тағйир кард?|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. Ҳаҷми умумии қарзи хориҷии Тоҷикистон ба аввали семоҳаи дуюми соли 2022 каме бешар аз 3,3 млрд долларро ташкил дод. Таносуби қарзи хориҷӣ ба Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и ҷумҳурӣ ба мисли аввали соли 2022 — 37,7 % боқӣ мемонад.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/economic/20220607/dar-semoai-avval-arzi-horiii-toikiston-2-mln-ziyod-shud|title=Дар семоҳаи аввал қарзи хориҷии Тоҷикистон $2 млн зиёд шуд|author=ozodi.org|date=2022-06-07|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref>. * Сандуқи байналмилалии пул (СБП) пешгӯӣ намудааст, ки ММД (маҷмаъи маҳсулоти дохилӣ)-и Тоҷикистон дар соли равон 5 дарсад ва дар соли 2020 4,5 дарсад рушд хоҳад кард, гуфта шудааст дар гузориши моҳи апрели иқтисоди ҷаҳонӣ «''World Economic Outlook''»<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028643755/MVF-durnamo-rushdi-MMD-Tojikiston-2019-peshgui-kardan-.html|title=СБП дурнамои рушди ММД-и Тоҷикистонро дар соли 2019 пешгӯӣ кард|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Пас аз натиҷаҳои соли гузашта, Тоҷикистон ҳаҷми қарзи хориҷии худро зиёд кард. Дар аввали моҳи январи соли 2021 ин рақам 3,2 миллиард доллар буд. Бояд қайд кард, ки ин 43,8 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилии ҷумҳурӣ (ММД)-ро ташкил медиҳад. Ҳамин тариқ, барои ҳар як шаҳрванди кишвар 339 доллар рост меояд.<ref>[https://tj.sputniknews.ru/economy/20210226/1032894307/Kazhdyy-zhitel-Tadzhikistana-dolzhen-339-dollarov.html /sputniknews.ru/ 26.02.2021]</ref> * Тибқи маълумоти Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии ҷумҳурӣ, давоми солҳои 2007—2021 вуруди сармоягузории хориҷӣ ба иқтисоди Тоҷикистон зиёда аз 11 млрд долларро ташкил дод. Сармоягузориҳо танҳо аз [[Чин]] (3,3 млрд доллар), [[Русия]] (1,6 млрд доллар) ва [[Қазоқистон]] (586 млн доллар) ба 50 % аз ҳаҷми умумии сармоягузориҳои хориҷии дар ин давра ҷалбшуда баробар аст (чунин маълумот дар бораи дигар кишварҳои узви СҲШ дастрас нест).<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/economic/20220913/toikiston-bo-kishvaroi-ssh-ch-guna-molu-masulot-savdo-mekunad-va-mablaash-ch-adar-ast|title=Тоҷикистон бо кишварҳои СҲШ чӣ гуна молу маҳсулот савдо мекунад ва маблағаш чӣ қадар аст|author=www.asiaplustj.info/news/|date=2022-09-13|publisher= asiaplustj.info|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref> === Саноат === {{main|Саноати Тоҷикистон}} [[Акс:Talco.jpg|250px|right]] Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) ба фаъолияти саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон нақши манфӣ гузошт. Корхонаҳои саноатии Тоҷикистон аз соли 1996 инҷониб аксар зараровар ҳисоб мешаванд. Зеро, аз ин сол сар карда ба ҷумҳурӣ воридоти молҳои саноатии хориҷӣ хело афзуд. Дар натиҷа аз як тараф аксарияти корхонаҳои саноатӣ фаъолият намекарданд, аз тарафи дигар, он корхонаҳое, ки фаъолият менамоянд, маҳсулоташон бо молҳои ба ҷумҳурӣ ворид шудаи хориҷӣ рақобат карда наметавонанд. Корхонаҳои муштараки саноатии Тоҷикистон дар натиҷаи инвеститсияҳои хориҷӣ ба миён омада фаъолият (асосан соҳаи саноати сабук) мебаранд. Дар соли 2011 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 952 корхонаи саноатӣ арзи вуҷуд мекард (аз байни онҳо 10,2 % кор намекарданд). Маҳсулоти истеҳсолнамудаи корхонаи саноатӣ дар 9 моҳи соли 2012 — $1,4 млрд ташкил мекард<ref>http://www.regnum.ru/news/1582915.html</ref>. Мувофиқи ахбороти Вазорати энергетика ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷумҳурӣ чунин соҳаҳои асосии саноат арзи вуҷуд доранд: * коркарди маъданҳои кӯҳӣ ва металҳои нодир; * истеҳсоли ангишт (дар кони ангишти Шӯроб, Фон-Яғноб (кокс) ва Назаргиёҳ (антрасит)); * истеҳсоли газ ва нафт (дар водии Вахш, [[Ҳисор]], Хоҷа Сартез дар [[Кӯлоб]] ва [[вилояти Суғд]]); * истеҳсоли металҳои ранга (арзиз, тило, нукра, сурб, цинк, висмут, ртуть, вольфрам, молибден); * саноати сабук (асосан коркарди пахта ва хуроквори); * саноати кимиё (Комбинати кимиёи [[Ёвон]], Заводи азотбарории Вахш); * саноати масолеҳи сохтумонӣ; * саноати мошинасозӣ; * саноати пилла.<ref>{{Cite web |url=http://www.minenergoprom.tj/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814123031/http://www.minenergoprom.tj/ |archivedate=2017-08-14 }}</ref> Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон [[соли 2019]] дар соҳаи саноат — 219 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси 2942 ҷойи корӣ, аз ҷумла, дар [[вилояти Суғд]] — 59 бо 969 ҷойҳои кории нав, [[вилояти Хатлон]] — 57 корхона бо 678 ҷойҳои кории нав, [[ВМКБ]] — 3 корхона бо 87 ҷойҳои кории нав, шаҳри [[Душанбе]] — 60 корхона бо 812 ҷойҳои кории нав ва [[НТҶ]] — 40 корхона бо 386 ҷойҳои кории нав сохта ба истифода дода шуд. Аз шумораи умумии корхонаҳои нав: 38 — корхона ба соҳаи мошинсозӣ, 53 — корхона ба саноати сабук, 50 — корхона ба соҳаи масолеҳи сохтмон, 62 — корхона ба саноати хӯрокворӣ, 2 —корхона ба саноати маъдан, 1 — корхона ба саноати ангишт, 5 — корхона ба соҳаи табъу нашр ва 8 — корхона ба дигар соҳаҳо рост меояд.<ref>{{cite web|url=http://sanoat.tj/?p=5344|title=Натиҷаи воридоти технологияҳои муосир ва татбиқи он дар истеҳсолоти ватанӣ|author=|date=|publisher=sanoat.tj|accessdate=2020-01-22|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212094105/http://sanoat.tj/?p=5344}}</ref>. === Бонкҳо ва ташкилотҳои қарзӣ === Низоми молиявии мамлакатро [[Бонки миллии Тоҷикистон]] ба танзим медарорад. Дар ҷумҳурӣ 13 бонк ва ташкилотҳои қарзӣ аъзои Ассотсиатсияи бонкҳои Тоҷикистон (АБТ) мебошанд: * БДА ҶТ «[[Амонатбонк]]»; * ҶСК «[[Ориёнбонк]]»; * ҶСК «[[Агроинвестбонк]]»; * ҶСК «[[Тоҷиксодиротбонк]]»; * «БСТ ТИСТ Тоҷпромбонк»; * ҶСК «[[Бонки Эсхата]]»; * ҶСП «Фононбонк»; * ҶСК «Соҳибкорбонк»; * ҶСК «''Accessbank Tajikistan''»; * ҶСП ТҚХ «ФИНКА»; * ҶСП «Аввалин Бонки Молиявии хурд»; * ҶДММ ТҚХ «ИМОН ИНТЕРНЕШНЛ» * ҶСП ТҚХА «Боварӣ ва ҳамкорӣ».<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |title=Амиршо Миралиев роҳбари АБТ интихоб шуд |accessdate=2016-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426133020/http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |archivedate=2016-04-26 }}</ref> === Бекорӣ ва муҳоҷирати меҳнатӣ === Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) боиси харобии иқтисод ва баста шудани корхонаву муассисаҳои давлатӣ гардид. Корхонаҳои саноатии истеҳсолӣ ва диг. ширкатҳои хурду миёнаи хидматрасони асосан 10-15 % қавваи кории ҷумҳуриро бо кор таъмин мекунанд. Бинобар ин шумораи мардуми қобили кор ба сафи муҳоҷирони меҳнатӣ тахминан ба 1 000 000 нафар расидааст. Саҳми онҳо дар иқтисодиёт меафзояд. Бар асоси гузоришҳои расмӣ, дар Русия ва кишварҳои дигари хориҷӣ беш аз як милюн муҳоҷири кории тоҷик фаъъолият мекунанд, ки ағлаби онҳо ҳамасола сармояи зарурӣ барои таъмини рӯзгори хонаводаҳоро ба Тоҷикистон интиқол медиҳанд. Дар соли 2012 муҳоҷирони корӣ ба Тоҷикистон ҳудуди 3,6,млрд доллар пул (47 % ММД и ҷумҳурӣ) интиқол додаанд. Дар миёни кишварҳое, ки иқтисодашон ба маболиғи интиқолии муҳоҷирони корӣ вобаста аст, Тоҷикистон ҳамчунон болотарин ҷойгоҳро ба худ ихтисос медиҳад.<ref>http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2012/11/121121_zkh_worldbank_report.shtml</ref> === Кишоварзӣ === {{Main|Кишоварзӣ дар Тоҷикистон}} Аз назари таърихӣ, Тоҷикистон кишвари асосан кишоварзӣ аст. Агарчи саноат дар замони Шӯравӣ рушд ёфт, аммо тавлидоти кишоварзи ҳамчунон ғолиб буд. Дар поёни даҳаи 1980, заминҳои кишоварзӣ 1/3 ҳиссаи ҳудуди ҷумҳуриро ишғол карданд. Муҳиммтарин маҳсуле, ки дар давраи Шӯравӣ дар Тоҷикистон кишт мешуд [[пахта]] буд, аммо тавлиди он пас аз истиқлол коҳиш ёфтааст. Дар соли 2014, 417,9 ҳазор тонна пахта дар ҷумҳурӣ бардошт шуд<ref name="autogenerated8">Ашуров Ш. А., Караматуллаева Р. С. Совершенствование управления в сельскохозяйственном производстве Республики Таджикистан // Аграрное образование и наука. — 2015. — № 2. — С. 5</ref>. Тавлидоти кишоварзи дар соли 2014 беш аз: 1232,6 ҳазор тонна [[ғалла]] ва [[Лӯбиёӣ|лубиёӣ]], 1342,4 ҳазор тонна [[Сабзавот|сабзиҷот]], 465 ҳазор тонна полезӣ, 313,2 ҳазор тонна [[мева]], 167,1 ҳазор тонна [[ангур]], 990,2 ҳазор тонна [[картошка]] будааст. === Энергетика === [[Акс:Un-Tajikistan.svg|thumb|Харитаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]{{Main|Энергетикаи Тоҷикистон}} Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: Нерӯи асоси энергетикаи Тоҷикистонро Нерӯгоҳҳои барқии обӣ истеҳсол мекунанд. Ҳаҷми умумии муайяншудаи иқтидори Нерӯгоҳҳои барқии обӣ — 4070 МВт аст. Тоҷикистон дорои захираҳои ғании гидроэнергетикӣ мебошад. Ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ — 527 млрд кВт. соатро ташкил медиҳад. Аз рӯи ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ Тоҷикистон дар ҷаҳон ҷойи ҳаштумро ишғол мекунад. Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: # [[НБО Норак]] — бо иқтидори 3000 МВт; # [[НБО Бойғозӣ]] — бо иқтидори 600 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-1|НБО Сангтӯда-1]] — бо иқтидори 670 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-2|НБО Сангтӯда-2]] — бо иқтидори 220 МВт; # [[НБО Сарбанд]] — бо иқтидори 240 МВт; # [[НБО Шаршара]] — бо иқтидори 29,9 МВт; # [[НБО Марказӣ]] — бо иқтидори 15,1 МВт; # [[НБО Қайроққум]] — бо иқтидори 126 МВт дар Сирдарё; # Силсилаи НБО Варзоб ([[НБО Варзоб-1, Варзоб-2 ва Варзоб-3]]) — бо иқтидори умумии 25,7 МВт.; # [[Нерӯгоҳи барқи обии «Хоруғ»|Нерӯгоҳи Хоруғ]]; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] — [[16 ноябр]]и [[соли 2018]] агрегати якуми НБО Роғун бо иқтидори 600 МВт ба кор даромад. Ду сол боз (аз соли 2018) дар натиҷаи мулоқоту гуфтушунидҳои сатҳи олии Сарони ду давлат — Тоҷикистон ва [[Ӯзбекистон]] ҳамкории энергетикҳои тоҷику ӯзбек боз барқарор гардид, ки ин барои ҳарду тараф манфиати хеле калонеро молик аст. Баъди зиёда аз 9 соли ҷудо будани низоми энергетикии Тоҷикистон аз [[Осиёи Марказӣ]] додугирифти неруи барқ байни ин ду ҷумҳурии ҳамсоя оғоз ёфт. Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳаи энергетика, бе назардошти НБО «Роғун», ба миқдори 1520 МВт зиёд шуд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[8 декабр]]и [[соли 2016]] [[МБГ-2 ш. Душанбе|Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт ва 167 Гкал гармӣ бо иштироки Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон сурат гирифт. Боз ду агрегат ба кор дароварда шуд<ref name="spu">{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/country/20191128/1030299133/tajikistan-kitay-dobycha-zolota.html|title=ТЭЦ-2 на вес золота: Китай «вернёт» свои инвестиции на рудниках Таджикистана|date=2019-11-28|publisher=[[Sputnik]]|accessdate=2019-11-28}}</ref>.. Иқтидори умумии нерӯгоҳи когенераторӣ ба 400 МВт расид. [[20 март]]и [[соли 2019]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Норак ба татбиқи лоиҳаи "Барқарорсозии НБО «Норак» оғози расмӣ бахшиданд. Дар натиҷаи татбиқи ин лоиҳа НБО «Норак» таҷдид ва эътимодноктар гардида, иқтидори лоиҳавияш аз 3000 ба 3300 МВт бардошта хоҳад шуд. [[23 август]]и [[соли 2019]] ба татбиқи лоиҳаи "Таҷдиди НБО «Қайроққум» оғози расмӣ бахшида шуд. Баъди татбиқи лоиҳа тавоноии НБО "Қайроққум аз 126 мегаватт ба 176 мегаватт расонида мешавад.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[20 январ]]и [[соли 2020]] [https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html Оҷонсии иттилоотии Sputnik] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191208092124/https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html |date=2019-12-08 }} гузорише овардааст, ки Маҷлиси намояндагони Ҷумҳури Тоҷикистон ҳафтаи пеш пазируфт (соли 2020), аз моддаи 9-и Қонун «Дар бораи хусусигардонии моликияти давлатӣ», калимаҳои [[НБО Роғун|Неругоҳи барқи обии «Роғун»]] ва Корхонаи воҳиди давлатии «[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]» хориҷ карда шуданд. Моддаи 9-и қонуни мазкур дар бораи объектҳоест, ки хусусӣ гардонида намешаванд ва дар он таъкид шудаст, «амволи нерӯгоҳи барқи обии „Норак“, нерӯгоҳи барқи обии „Роғун“ ва корхонаи воҳиди давлатии „[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]“ хусусӣ гардонида намешаванд».<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/industry/20200120/1030566842/Ijozati-khususi-kardani-Rogun-va-Talko.html|title=Иҷозати хусусӣ кардани амволи “Роғун” ва “Талко”: Ҳукумату парлумон пазируфтанд|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-01-22}}</ref> Дар соли 2020 дар Тоҷикистон ба ҳисоби умумӣ 19 миллиард 770,5 миллион кВт⋅соат нерӯи барқ истеҳсол карда шудааст. Тоҷикистон дар соли 2020 зиеда аз 1,5 миллиард кВт⋅соат нерӯи барқ ба кишварҳои ҳамсоя содирот кардааст. Аз рӯи маълумотҳо ҷумҳурӣ дар маҷмӯъ 1 миллиард 528,4 миллион кВт⋅соат қувваи барқ ба маблағи зиеда аз 56,4 миллион доллар содирот намудааст.<ref>{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/energetics/20210201/1032739925/tajikistan-eksport-elektroenergii.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|title=В Таджикистане рассказали, сколько электроэнергии экспортировано за рубеж|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-02-01}}</ref> ==== Лоиҳаи минтақавии «CASA-1000» ==== {{Main|Лоиҳаҳои муштараки иқтисодӣ дар Тоҷикистон}} [[12 май]]и [[соли 2016]] ифтитоҳи лоиҳаи сохтмони хати баландшиддати барқии «CASA-1000» (ЛЭП — 1000 кВт) баргузор гардид. «CASA-1000» интиқоли барқи Тоҷикистон ва Қирғизистонро ба Афғонистону Покистон таъмин мекунад<ref>[http://www.asiaplus.tj/news/tajikistan/economic/201605 Оғози расмии амалисозии лоиҳаи CASA-1000]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Фақр == Бар асоси гузориши [[Бонки ҷаҳонӣ]], то соли 2021, ҳадди ақал 26,5 % аз ҷамъияти Тоҷикистон зери [[хатти фақр]] зиндагӣ мекунанд<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020|title=Бедность в Таджикистане – 2020|publisher=Всемирный банк|deadlink=no|accessdate=2021-11-04|archive-date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104165254/https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020}}</ref>. == Нақлиёт == {{асосӣ|Нақлиёт дар Тоҷикистон}} Дар солҳои истиқлол дар Тоҷикистон таъмиру азнавсозии роҳи автомобилгарди Душанбе — [[Хуҷанд]] — Чанак (сарҳади [[Ӯзбекистон]]), ки 411 км дарозӣ дорад бо ёрдами давлати Чин соли 2006 амалӣ гардид. Роҳи мошингард тамоми сол пойтахти мамлакат Душанберо бо ноҳияҳои Тоҷикистони Шимолӣ мепайвандад. [[18 октябр]]и [[соли 2015]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакентро ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри [[соли 2015]] ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент |accessdate=2017-01-17 |archivedate=2021-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515113310/https://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ }}</ref> [[Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом- Ҷаббор Расулов|Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом — Ҷаббор Расулов]] соли 2016 дар [[вилояти Суғд]] оғоз шуда буд. Анҷоми корҳои таҷдиду барқарорсозии роҳ ду сол муайян шуда буд ва соли 2019 ӣа истифода супорида шуд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ |title=Оғози корҳои навсозии шоҳроҳи Исфара-Конибодом-Ҷаббор Расулов |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404070845/http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ }}</ref> Дар соҳаи нақлиёти роҳи оҳан бошад [[соли 1999]] навбати дуюми роҳи оҳани Қурғонтеппа–Кӯлоб ба истифода дода шуд. Бо мавриди истифода қарор гирифтани қитъаҳои Данғара–Олимтой–Қурбоншаҳид–Кӯлоб имкониятҳои нақлиётии ҷануби кишвар густариш ёфтанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/president/films/chronicles/14|title=Солнома 1999. Соли бузургдошти Сомониён|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-04}}</ref> <ref>Рахматова З.Ю., Саъдиев Ш.С. История таджикского народа: учебное пособие/З.Ю.Рахматова, Ш.С.Саъдиев. Душанбе:РТСУ,2017. С. 182. ISBN 978-99975-932-1-4</ref> Дастоварди назаррас [[24 август]]и [[соли 2016]] расман мавриди баҳрабардорӣ қарор додани роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро гардид. Ин роҳи оҳан шаҳри [[Душанбе]]ро бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст.<ref>[http://www.president.tj/node/12777 Истиқбол дар истгоҳи роҳи оҳани ноҳияи Ёвон]</ref> === Нақбҳо === * [[Нақби автомобилгарди «Истиқлол»]] * [[Нақби автомобилгарди «Озодӣ»]] * [[Нақби автомобилгарди Чормағзак]] * [[Нақби автомобилгарди "Шаҳристон"]] [[Акс:USSR-Tajikistan-Peak Communism.jpg|thumb|270px|Акси [[Қуллаи Исмоили Сомонӣ]] (дар гузашта бо номи ''Пики Коммунизм'') вақте ки Тоҷикистон қисми [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] буд.]] == Расонаҳои ҳамагонӣ == Расман оғози таърихи матбуоти тоҷик ба нашри аввалин шумораи [[Бухорои Шариф (рӯзнома)|«Бухорои шариф»]] дар [[11 март]]и соли [[1912]] нисбат дода мешавад. Биноба он ҳар сол дар [[11]]-уми март [[Рӯзи матбуот]] ҷашн гирифта мешавад. Вале пажӯҳишгарон тазкира ва осори насри қадимии тоҷикиро зинаи аввали журналистикаи тоҷик мешумуранд. Чунончӣ, муаллифони китоби «Таърихи матбуоти тоҷик» И. Усмонов ва Д. Давронов корбурди жанрҳои хабар, гузориш, мусоҳиба ва ғайраро дар солнома ва таърихнигориҳои садаҳои 10 то 15 тазаккур медиҳанд. Дар нимаҳои дуввуми садаи XIX ва оғози садаи XX бархе аз нашрияҳо чоп шудаанд, ки матолиберо ба тоҷикӣ нашр кардаанд. Дар давраи [[ИҶШС|шӯравӣ]] матбуот зери назорати шадиди давлат қарор дошт, вале дар ин давра низ аз талошҳои озодбаёнӣ дар бархе аз онҳо ба мушоҳида расидааст. Ибтидои солҳои 90-уми садаи 20 давраи шукуфоии матбуоти озоди Тоҷикистон шуморида мешавад, ки ба нашрияҳое монанди «Чароғи рӯз», «Растохез», «Сухан», «Адолат» ва монанди инҳо нисбат дода мешавад. Дар солҳои [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]] [[1992]] то [[1997]] даҳҳо рӯзноманигори тоҷик кушта ва аксари журналистони боҳунар кишварро тарк кардаанд. Ҳоло матбуоти мустақили Тоҷикистон аз нав ҷон мегирад ва чанд нашрия, хабаргузорӣ, радио ва телевизионҳои мустақил талош доранд, бо истифода аз озодии матбуот рисолати худро амалӣ кунанд. Дар Тоҷикистон 4 нашрияҳои давлатӣ: [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]], [[Рӯзномаи «Садои мардум»|«Садои мардум»]], [[Рӯзномаи «Народная газета»|«Народная газета»]] ба забони русӣ ва [[Рӯзномаи «Халқ овозӣ»|« Халқ овозӣ»]] ба забони узбекӣ нашр мешаванд. Инчунин, нашрияҳои ғайридавлатӣ; [[Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»]], Ҳафтаномаи «Миллат», Ҳафтаномаи «СССР» , Ҳафтаномаи «Азия-плюс» ва диг. ба забонҳои гуногун нашр мешаванд. Тибқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тартиби баҳисобгирии давлатии фаъолияти ноширӣ, корхонаҳои полиграфӣ ва пешбурди Феҳристи ягонаи давлатӣ» дар вазорат 376 рӯзнома, аз инҳо 112 адад давлатӣ ва 264 адад мустақил , 245 маҷалла, аз инҳо 114-тояш давлатӣ ва 131 адад мустақил, 319 матбаа- 37 давлатӣ ва 282 мустақил, 48 нуқтаи фурӯши китоб- 3 давлатӣ ва 45 мустақил, 71 нашриёт, аз инҳо 10 давлатӣ ва 61 мустақил, 11 агентии иттилоотӣ, аз инҳо 1 давлатӣ ва 10 мустақил ба қайд гирифта шудаанд. Ин маълумот то [[25 декабр]]и [[соли 2021]] ба ҳисоб гирифта шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/|title=Пагоҳ дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон 110-солагии Рӯзи матбуоти тоҷик таҷлил мегардад|author=|website=www.khovar.tj|date=2022-03-10|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-03-10|archivedate=2022-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220310043203/https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/}}</ref> Ба воситаи спутники ABS-1 (75.0°E) шабакаҳои телевизиони Тоҷикистон — [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи 1)]], [[ТВ Ҷаҳоннамо]], [[ТВ Баҳористон]], [[ТВ Сафина]], [[Варзиш ТВ]], [[ТВ Футбол (Тоҷикистон)]], [[ТВ Синамо]], [[ТВ Шаҳнавоз]], [[ТВ Илм ва табиат]] намоишҳои хешро омодаи тамошобинон мекунанд. Инчунин, [[Ширкатҳои телевизионии давлатии умумиҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ (Тоҷикистон)]] фаъолият карда истодаанд. Аз рӯи раддабандӣ (соли 2018) аз ҳама нашрияи серхонандатарин нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]] (34 %) мебошад. Сипас, бо фосилаи камтар нашрияи Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон «Омӯзгор» (23,8 %) ва нашрияи марказии ҲХДТ рӯзномаи «Минбари халқ» (22,2 %) ҷойгир шудаанд. Тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, ба ин натиҷа расидааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand// |title=khovar.tj/ 06.04.2018 |accessdate=2018-04-08 |archivedate=2020-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ }}</ref> Омори мазкур имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Раддабандии маҷаллаҳо ба раддабандии рӯзномаҳо монанд аст, яъне дар қатори аввал маҷаллаҳои давлатӣ қарор доранд. Аз ҳама теъдоди зиёди нашрро маҷаллаи занон — «Бонувони Тоҷикистон» (44,9 %) дорад. Маҷаллаи дуюми маъруф маҷаллаи Кумитаи оид ба корҳои дин, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои миллии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дин ва ҷомеа» (10,4 %) ва дар ҷойи сеюм маҷаллаи Вазорати фарҳанг бо номи «Фирӯза» (5,2 %) меистанд. Тамошобинони тоҷик аз ҳама бештар [[ТВ Сафина|шабакаи телевизионии Сафинаро]] тамошо мекунанд. Инро 60,1%-и пурсидашудагон дар тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, тасдиқ кардаанд. Ин омор имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Аз рӯи натиҷаҳои тадқиқот, дар ҷойи дуюм шабакаи телевизионии [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи якум)]], бо 50,1 % ва дар ҷойи сеюм [[ТВ Баҳористон]] бо 30,5 % қарор гирифтаанд. Пас аз шабакаҳои телевизионии ватанӣ дар ҷои аввал шабакаҳои телевизионии Россия меистанд, ки дар ҷадвали афзалиятҳо 18,3%-ро ишғол менамоянд. Бояд зикр намуд, ки шабакаҳои телевизионии Россия на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми фазои пасошӯравӣ рейтинги баланд ишғол мекунанд. Пас аз Россия бо 9,7 % шабакаҳои телевизионии ӯзбекӣ қарор гирифтаанд. Тибқи тадқиқоти ин марказ, дар миёни радиоҳои маҳбубтарин радиои Радиои «Садои Душанбе» (28 %) мавқеи аввалро касб карда, дар ҷойи дуюм Радиои Тоҷикистон (17,4 %) ва дар ҷойи сеюм Радиои фарҳанг (5,3 %) қарор гирифтаанд. Шумораи шабакаҳои гирифтани иттилоот, ғайр аз ВАО-и анъанавӣ рӯз аз рӯз меафзояд. Дар ҷойи аввал ТВ ватанӣ (57,2 %), дар ҷойи дуюм интернет (11,5 %) қарор дорад. 38,4 фоизи пурсидашудагон аз интернет истифода мебаранд. Интернетро аз ҳама бештар сокинони ВМКБ-60,6 фоиз истифода мебаранд. Ин нишондиҳанда дар миёни сокинони Душанбе 56,3 фоизро ташкил дод.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand|title=Натиҷаҳои тадқиқоти маркази "Зеркало" муарриф гардиданд|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-06-18|archivedate=2020-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/}}</ref>. == Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон == Дар солҳои истиқлол таъсис ва рушди Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон ба назар мерасад. Имрӯз дар ҷумҳури 8 Оҷонсиҳои Иттилоотӣ амал карда истодаанд: * [[Оҷонсии иттилоотии «СИМОНЮС»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «АВЕСТО»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс»]], * [[АМИТ «ХОВАР»]], * [[Оҷонсии Иттилоотии «Хатлон-пресс»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа»]], * [[Оҷонсии умумимиллии иттилоот «ТОҶНЮС»(«TOJNEWS»)]] ([[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст)<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |title=В Таджикистане закрылось независимое агентство TojNews |accessdate=2017-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115122428/http://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |archivedate=2016-11-15 }}</ref>. == Воситаҳои алоқа, технология ва инноватсия == {{Асосӣ|Алоқа дар Тоҷикистон}} Дар солҳои 90 асри XX истифодаи алоқаи телефонӣ барои аз 2 то 8 % ба 100 нафар аҳолӣ дастрас буд. Баъд аз ба охир расидани ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон аввалин қадамҳо барои азнав кардани системаи алоқаи телефонӣ ва рақами (цифровая) намудани он гузошта шуд. Соли 1998 аввалин маротиба дар [[Душанбе]] пайвасткунаки рақамӣ (цифровой комутатор) барои 2500 муштарӣ ва соли 1999 ба 10000 муштариён ба кор даромад. Соли 2003 стансияи телефонии Қургонтеппа, соли 2004 [[Хуҷанд]] ва соли 2005 [[Хоруғ]], [[Кӯлоб]], [[Турсунзода]] ва дигар минтақаҳои Тоҷикистон ба системаи пайвасткунаки рақамӣ гузаштаанд. Соли 2020 шумораи дастгоҳҳои телефонии системаи ШСКТ «Тоҷиктелеком» 279 ҳазор ададро ташкил дод, ки 84,7 % онҳо телефонҳои хонагӣ мебошанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ |title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт |accessdate=2021-03-05 |archivedate=2021-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ }}</ref> === Алоқаи телефони мобилӣ === ''Нигаред:'' [[Интернет дар Тоҷикистон]] Системаи мобилии алоқаи телефонӣ дар Тоҷикистон аз [[соли 1996]] инкишоф меёбад. Аввалин ширкате, ки ба бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон дохил шуд ин ҶСП «ТоҷикТел» буд. Соли 1998 дар Хуҷанд ҶСП «Сомонком» хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон бо стадарти GSM сар кард. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ шумораи ширкатҳои хидматрасонии нави алоқа ба 17 адад, шумораи умумии муштариёни алоқаи мобилӣ ба 10 912 080 адад ва шумораи муштариёни интернет ба 3 800 453 адад расид. Шумораи муштариёни алоқаи мобилии ҶДММ «Вавилон-Мобайл» аз ҳама зиёд 3 425 509 адад, шумораи муштариёни интернет аз ҳама зиёд — ҶДММ «Таком» — 1 138 626 адад расиданд<ref>Омори солонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Соли 2014. — С. 314.</ref>. Солҳои охир, дар Тоҷикистон ширкатҳои гуногун — ҶСП «Индиго Тоҷикистон» («Tcell»), ҶСП «ТТ-Мобайл» («МегаФон Тоҷикистон»), ҶСП «Вавилон Мобайл» ва ҶДММ «Таком» («ZetMobile», собиқ Beeline"), «Таджиктелеком», «Телеком-технолоджи», хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонӣ ба сомон расонида истодаанд. Тибқи маълумоти [[соли 2017]] дар Тоҷикистон шумораи муштариёни алоқаи мобилӣ 7 млн. 353 ҳазору 192 нафарро ташкил дод, ки аз онҳо 4 млн. 371 ҳазору 817 нафарашон муштариёни фаъол мебошанд. Ба ҳар 100 нафар шаҳрванди ҷумҳурӣ 5,5 адад дастгоҳи телефонии собит рост меояд. Шумораи истифодабарандагони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] дар якҷоягӣ бо истифодабарандагони интернети мобилӣ ва маҳаллӣ дар Тоҷикистон 2,3 млн нафарро ташкил мекард.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/|title=Илҳомҷон Атоев: «Теъдоди истифодабарандагони Интернет дар Тоҷикистон ба 2,3 млн. нафар расид» {{!}} АМИТ "Ховар"|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-12|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509223635/https://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/}}</ref>. Тибқи маълумоти [[соли 2020]] вазни қиёсии операторони хусусӣ дар бозори алоқаи ҷумҳурӣ 93,4 % -ро ташкил дод. Теъдоди корбарони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] аввали [[соли 2021]] беш аз 3,3 млн ва муштариёни мобилӣ беш аз 6 млн нафарро ташкил намуд.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/|title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-03-05|archivedate=2021-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/}}</ref>. Бино ба далели маълумотҳои раддабандии глобалии Speedtest, моҳи январи [[соли 2021]] Тоҷикистон байни 140 кишвари дунё ҷои 129-умро гирифтааст ва дар натиҷа дар як моҳ панҷ зина поён рафтааст. Суръати боркунии маълумот дар Тоҷикистон моҳи январи соли 2021 — 13,8 Мб/сонияро ташкил дод.<ref name="sputnik-tj.com">{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20210227/1032900621/tojikiston-internet-surat.html|title= Мавқеи Тоҷикистон дар раддабандии суръати интернет боз пасттар шуд |author= sputnik-tj.com|website=|date=|publisher= sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2020-03-05}}</ref>. Аз нигоҳи суръати интернети симӣ низ, тибқи ҳисобҳои моҳи январи [[соли 2021]], Тоҷикистон низ мавқеъро аз даст дод ва дар байни 175 кишвар дар ҷои 99-ум қарор гирифт.<ref name="sputnik-tj.com"/>. === Омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта === Дар Конфронси [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба савдо ва рушд (UNCTAD) «Ҳисоботи технология ва инноватсия 2021» аз чоп баромад. Аз ҷиҳати омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта, Тоҷикистон дар байни Тимори Шарқӣ ва Иттиҳоди Комор ҷойгир аст ва дар байни 158 кишвари дар рейтинги зикршуда ҷои 143-ро ишғол мекунад. Аз кишварҳои [[ИДМ]] — [[Русия]] дар ҷои 27, [[Беларус]] дар ҷои 59, [[Қазоқистон]] дар ҷои 62, [[Арманистон]] дар ҷои 83, [[Озарбойҷон]] дар ҷои 100, [[Қирғизистон]] дар ҷои 115 мебошанд.<ref>{{Cite web |url=http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |title=Таджикистан оказался в конце рейтинга по готовности к развитию новых технологий /avesta.tj/2021/02/26/ |accessdate=2021-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226064932/http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |archivedate=2021-02-26 }}</ref> == Маориф == {{асосӣ|Маориф дар Тоҷикистон}} Дар гузаштаи таърихи тоҷикон, дар давраҳои гуногуни рушди ҷомеъа масъалаи инкишофи муассисаҳои парваришу маориф аз сарварони давлату ҳомиёни дин вобаста буд. Доир ба гузаштаи мактабу мадрасаҳо баъзе маълумотҳо дар асарҳои муаррихону адибон боқӣ мондаанд, ки ҳоло мавриди тадқиқи олимон мебошанд. Аз нигоришоти ниёкон, иқдоми маорифпарварӣ танҳо дар охири садаи XIX аз ҷониби [[Аҳмади Дониш]] ва маорифпарварони тоҷик барои оммаи заҳматкаш мавриди тарғибу ташвиқ қарор гирифта будааст. Намояндагони [[Ҳаракати ҷадидия]] ба мислӣ [[Айнӣ]], [[Мунзим]], [[Беҳбудӣ Маҳмудхоҷа|Беҳбудӣ]] ва диг. давомдиҳандагони ин раванди равшанфикрӣ ва муассисони нахустини [[Мактабҳои усули нав]] гардиданд. Баъд аз таъсис ёфтани [[ҶМШС Тоҷикистон]] [[соли 1924]] зиммаи таъсиси соҳаи парваришу маориф ба давлати тоҷик гузашт, ки аз намояндагони табақаҳои заҳматкаш иборат буд. [[14 декабр]]и [[1924]] Комиссариати маорифи халқи ҶХШС Тоҷикистон ташкил гардид, ки он 11 феврали 1925 дар шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ намуд. Комиссариати маорифи халқ баъд ба Вазорати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1946—1978: 1988—1992), Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсуси [[ҶШС Тоҷикистон]] (1978—1988) табдили ном кард. Соли 1992 [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ном гирифт.<ref>[[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]], Ҷилди 3. БОЗ-ВИЧКУТ — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2014, — с.381-387</ref> Дар замони шӯравӣ маҳви бесаводӣ бартараф, таҳсилоти ройгон ҷорӣ гардида муассисаҳои гуногуни маърифатӣ аз ҷониби давлат бунёд ёфтанд. Имрӯз, дар ҷумҳурӣ муассисаҳои гуногуни парваришу омӯзиш рушд меёбад. Дар замони истиқлол маориф як рукни иҷтимоии давлат гардидааст. Президенти Тоҷикистон дар суханорониаш ба ифтихори 25 — солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 08.09.2016 зикр намудааст: {{аввали иқтибос}}Дар зарфи 25 соли истиқлол маблағгузории соҳаи маориф садҳо баробар зиёд карда шуд. Агар соли 2000-ум барои маориф ҳамагӣ 41 миллион сомонӣ ҷудо гардида бошад, пас соли 2016 барои ин соҳаи ҳаётан муҳим зиёда аз 3 миллиард сомонӣ пешбинӣ шудааст. Имрӯз дар кишвар 161 муассисаи типи нав, аз ҷумла 85 гимназия ва 65 литсей фаъолият дорад. Инчунин, дар ин давра 9 мактаби президентӣ барои хонандагони болаёқат бунёд ва мавриди истифода қарор дода шуд, ки дар онҳо ҳамаи шароити муосири таълиму тарбия муҳайё карда шудааст. Афзоиши шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ дар даврони истиқлоли давлатӣ яке аз дастовардҳои соҳаи маорифи мамлакат мебошад. Агар соли 1991 дар мамлакат 13 муассисаи таҳсилоти олӣ бо шумораи умумии 70 000 нафар донишҷӯ фаъолият карда бошад, пас соли 2016 шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ба 39 ва донишҷӯён ба 170 000 нафар расид.{{охири иқтибос|сарчашма=[http://president.tj/node/12943 Эмомалӣ Раҳмон. Суханронӣ ба ифтихори 25 - солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]}} Сатҳи саводнокии аҳолии Тоҷикистон низ тадриҷан баландшуда истодааст. Аз рӯи омори «Департаменти СММ оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ:Шуъбаи аҳолӣ» доир ба саводнокӣ, дар Тоҷикистон тахминан 5 781 203 наф дар синни 15 сола ва боло, ба забонҳои гуногун хонда ва навишта метавонанд. Ин шумора, 99,77 % аз ҳаҷми умумии аҳолии калонсолро дар бар мегирад. Яъне, тахминан 13 147 нафар сокинон ҳоло ҳам бесавод мебошанд.<ref>[http://countrymeters.info/ru/Tajikistan Население Таджикистана. Грамотность населения]</ref> == Фарҳангу ҳунар == === Адабиёт === Назму насри форсу тоҷик тӯли чандин асрҳо тараққӣ мекард. [[Акс:Rudaki Park, Dushanbe, Tajikistan.JPG|thumb|250px|Рӯдакӣ-асосгузори адабиёти форсу-тоҷик]] ==== Адабиёти тоҷик дар асрҳои миёна ==== Давраи нашъунамои адабиёти форсу тоҷик ба асрҳои миёна рост меояд, вақте ки дар Осиёи Миёна аввалин давлати тоҷикон — [[Давлати Сомониён]] (874—1005) арзи ҳастӣ намуда буд. Сомониён ба илм ва адабиёт диққати махсус зоҳир мекарданд. Шоирон ва олимони ҳамон давра ба монанди [[Рӯдакӣ]], [[Ибни Сино]], [[Фирдавсӣ]], [[Унсурӣ]], [[Дақиқӣ]] дар даргоҳи шоҳони Сомониён кор ва фаъолият мекарданд. Эрониён ва тоҷикон он вақтҳо як қавмро бо решаҳои бо ҳам пайваст ташкил мекарданд ва адабиёт, санъат, илм ҳам дастраси ҳама буд. [[Рӯдакӣ]] асосгузори адабиёти форсу тоҷик мебошад. Истилои арабҳо ба Осиёи Миёна дигаргуниҳои зиёде овард. Фарҳанги бой ва меьмории тоисломии тоҷикон нест карда мешуд, китобҳо сӯзонида мешуданд. Дар Осиёи Миёна дини ислом ҷорӣ шуда забони арабӣ умумӣ гардид. Забони нави адабӣ — забони форсу-тоҷик дар асрҳои IX—X ташаккул ёфт. Рӯдакӣ — шоири барҷаста, асосгузори адабиёти форсу тоҷик, аввалин шуда забонро ташаккул дод ва онро дар назми худ истифода бурда, якчанд жанрҳои адабии он замонро ба вукуъ овард. Маҳз аз ҳамон давра сар карда адабиёти форсу-тоҷик ташаккул ёфта дар тамоми олам машҳур гардид. Дар охири асри X [[Фирдавсӣ]] «Шоҳнома»-и безаволи худро эҷод кард, ки аз ҷихати маъно ва ҳаҷм дар адабиёти умумибашарӣ ҳамтоё надорад. Асри XI бо ба вукӯъ омадани эпосҳои романтикӣ машҳур шудааст. Маҳз дар ҳамин жанр силсилаи достонҳои [[Унсурӣ]], [[Айюкӣ]], [[Гунгурӣ]], [[Умари Хайём]] мебошанд, вале [[«Хамса»]]-и [[Низомии Ганҷавӣ]] намунаи беҳтарин маҳсуб мешавад, ки асри XII эҷод карда шудааст. Дар асри XIII [[«Бӯстон»]] ва [[«Гулистон»]]- и [[Саъдӣ]], дар асри XIV достонҳои [[Амир Хусрави Дехлавӣ]] ва [[Хоҷа Кирмонӣ]], [[Камоли Хуҷандӣ]] ва ғазалҳои [[Ҳофизи Шерозӣ]] эҷод шудаанд. Асри XV бошад бо назми [[Ҷомӣ]] машҳур гардидааст. ==== Адабиёти тоҷик дар асри XX ==== {{асосӣ|Адабиёти тоҷик дар асри XX }} Ғалабаи Инқилоби Октябру истиқрори низоми шӯравӣ дар Осиёи Миёна боъис гардиданд, ки миллати азийяткашидаи тоҷик дигарбора самандарвор аз хокистари зиллат бархоста, бар минбари иззату шарофат барнишинад ва дар баробари соҳати дигари ҳаёту иқтисоди кишвар ба соҳаи фарҳангу адаби деринасоли худ сару сомони наву матлубе бахшад. Ба иборати дигар, баъди таъсиси [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] ([[1924]]) ва [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] ([[1929]]) ниҳоди ҷадиди нависандагони Тоҷикистон арзи ҳастӣ намудааст, ки гурӯҳу дастаҳои парешони суханварони диёрамонро ҷамъ оварда, фаъолияташонро ба талаботи замони инқилобӣ мутобиқу мувофиқ гардонидааст. [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] моҳи майи [[соли 1934]] ҳамчун қисми таркибии Иттифоқи нависандагони ИҶШС ташкил ёфт. Дар асри XX, эҷодиёти адибони Тоҷикистон боиси рушди насру назми тоҷик, ташаккули [[Тарҷумаи бадеӣ дар адабиёт|тарҷумаи адабиёти ҷаҳон]], [[Драматургияи тоҷик|драматургия]], адабиёти кӯдакону наврасон, адабиётшиносӣ ва танқиди тоҷик гардид. Адибони Тоҷикистон бо асарҳои эҷоднамудаи хеш адабиёт ва забони тоҷикиро ба пояи нав бароварда дар адабиёти башар ҳиссагузор шудаанд. Эҷодиёти адибон ба садҳо забонҳои дунё тарҷума шуда дастраси хонандагон гардидааст. === Муассисаҳои фарҳангӣ === {{асосӣ|Фарҳанги Тоҷикистон}} [[Акс:Китобхонаи миллии Тоҷикистон.jpg|right|thumb|Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] Соли [[2012]] дар [[Душанбе]] бузургтарин дар [[Осиёи Марказӣ]] [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] бунёд ва ба истифода дода шудааст. Теъдоди хазинаи Китобхонаи миллии Тоҷикистон зиёда аз 6 миллион нусха китобро ташкил медиҳад.<ref>[http://www.kmt.tj/?category=2&article_id=1 ТАЪРИХИ КИТОБХОНАИ МИЛЛӢ]</ref>. Аз соли 2008 ҳамасола рӯзҳои 2-9 апрел дар саросари ҷумҳурӣ Фестивали ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикис тон» баргузор мегардад ва 4 сентябр ҳамчун «Рӯзи китоб» таҷлил мешавад. Аз соли 2007 Ҳаракати «Корвони китоб» ташкил карда шуд, ки ҳар сол як маротиба китобҳои тозанашрро ба китобхонаҳои тамоми шаҳру ноҳияҳо ба таври ройгон дастрас менамояд. Солҳои 2011, 2012 ва 2013 Намоиши байналхалқии китоби Душанбе ташкил карда шуд. Ифтитоҳи осорхонаи миллӣ аз ҷумлаи рӯйдодҳои таърихӣ ва дастовардҳои муҳими фарҳангии даврони Истиқлоли Тоҷикистон мебошад. [[20 март]]и соли [[2013]] дар [[Душанбе]] расми кушодашавии бинои нави Осорхонаи миллии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар маросими кушодашавии осорхона Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва сокинони шаҳри [[Душанбе]] иштирок намудаанд. [[Акс:Площадь, г. Худжанд 04.jpg|thumb|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, Қалъаи Хуҷанд]] Дар толори бузурги Осорхонаи миллии Тоҷикистон Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони сершумори зиёиёни эҷодкори ҷумҳурӣ мулоқот намуд.<ref>{{Cite web|url=http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|title=ИШТИРОКИ Э. РАҲМОН ДАР МАРОСИМИ ИФТИТОҲИ ОСОРХОНАИ МИЛЛӢ ВА МУЛОҚОТ БО ЗИЁИЁНИ КИШВАР|accessdate=2014-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305031817/http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|archivedate=2016-03-05}}</ref> Айни замон (1.01.2017), дар ҷумҳурӣ 2 ҳазору 320 муассисаи иҷтимоию фарҳангӣ, аз ҷумла 1 ҳазору 354 китобхонаи давлатию оммавӣ, 332 қаср ва хонаҳои фарҳанг, 415 клуб, 48 клуби сайёр, 14 маркази фарҳангу фароғатӣ, 7 филармонияи халқӣ, 62 боғи фарҳангию фароғатӣ, 22 театри халқӣ, 54 осорхона, 24 ансамбли тарона ва рақс, 16 ансамбли шашмақом, 7 ансамбли фалак, 6 ансамбли эстрадӣ ва 16 ансамбли фолклорию этнографӣ фаъолият доранд.<ref>{{Cite web|url=http://www.jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|title=Вазорати фарҳанг дар ҳамоҳангӣ бо ЮНЕСКО 3 филми мустанад ба навор гирифт|accessdate=2017-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125231520/http://jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|archivedate=2017-01-25}}</ref> === Театру синамо === {{асосӣ|Синамои Тоҷикистон}} Дар моҳи октябри соли 1929, ба ҳайати III-умин Анҷумани изтирории Шӯроҳои Тоҷикистон аввалин маҷаллаи синамоӣ (киножурнал) намоиш дода шуд, ки дар бораи омадани нахустин қатора ба Душанбе ва дигар ҳодисаҳои муҳим дар ҳаёти ҷумҳурии ҷавон нақл мекард<ref>Таджикская Советская Социалистическая Республика. Гл. ред. [[Муҳаммад Осимӣ|М. С. Асимов]]. — Д., 1974. — 408 с.</ref>. Барои муттаҳидсозии ҳунарпешагон ва фароҳам овардани шароити мусоиди эҷодӣ дар ҷумҳурӣ [[Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ]], [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ|Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ]], [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Владимир Маяковский|Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковский]], [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ|Театри мазҳакаи мусиқии ба номи Пушкини Ленинобод]], [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов|Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи М. Воҳидов]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри мазҳакаи мусиқии Хоруғ]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кўлоб|Театри драмаи мусиқии Кӯлоб]], [[Театри давлатии драма ва мусиқии ба номи Тӯҳфа Фозилова|Театри драмаю мусиқии Конибодом]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Бохтар|Театри мазҳакаи мусиқии Қӯрғонтеппа]], [[Театри давлатии лӯхтак|Театри лӯхтаки Душанбе]], [[Театри давлатии лўхтаки шаҳри Чкалов|Театри лӯхтаки шаҳри Чкалов]] ва дар бисёр ноҳияҳо театрҳои халқӣ кушода шуданд, ки ба рушди санъати театрии Тоҷикистон такони бузурге бахшиданд. Бахусус дар саҳнаи ин театрҳо дар асоси асарҳои драманависони тоҷик, рус ва хориҷӣ намоишномаҳои бисёри ҷолибе манзури тамошобинон гаштанд. Ташкили [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев|Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] (1938) ва дар ҳайати он таъсис ёфтани Ансамбли тарона ва рақс, Ансамбли рубобчизанон, Ансамбли тарона ва рақси Помир, Ансамбли фолклорӣ ва этнографии «Ганҷина» дар ҳаёти фарҳангию маънавии ҷумҳурӣ воқеаи басо нек ва фараҳбахш буданд. Назди [[Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|Кумитаи радио ва телевизиони тоҷик]] [[Ансамбли давлатии «Шашмақом»]] амал карда истодааст, ки ҳоло мақоми давлатӣ ва номи устоди забардасти «Шашмақом» [[Фазлиддин Шаҳобов]]-ро дорад. Бо дастгирии ҳукумати кишвар, барои эҳё ва рушди мусиқии суннатӣ дар замони муосир — [[12 май]] ҳамасола дар саросари кишвар чун «Рӯзи [[Шашмақом]]» таҷлил мегардад. [[ЮНЕСКО]] дар [[соли 2000]] мелодӣ, [[Шашмақом|Шашмақомро]] дар феҳристи кӯҳантарин сабкҳои мусиқӣ ва ҳамчунин сармояҳои ғайримоддӣ ба сабт расонд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/imr-z-r-zi-shashma-om-imr-z-ba-abuli-arori-ukumati-um-ur-oid-ba-rushdi-minbadai-sanati-i-rogarii-shashma-om-dar-to-ikiston-20-sol-pur-shud/ |title=Имрӯз — Рӯзи Шашмақом. Ба қабули Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба рушди минбаъдаи санъати иҷрогарии шашмақом дар Тоҷикистон» 20 сол пур шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2020-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/05/ashni-sho-asari-musi-ii-sunnatii-hal-i-to-ik-imr-z-dar-sarosari-to-ikiston-r-zi-shashma-om-ta-lil-megardad/ |title=ҶАШНИ ШОҲАСАРИ МУСИҚИИ СУННАТИИ ХАЛҚИ ТОҶИК. Имрӯз дар саросари Тоҷикистон Рӯзи Шашмақом таҷлил мегардад |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2021-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref> Ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] [[24 август]]и [[соли 2026]] маросими ифтитоҳи бинои [[Театри миллии Тоҷикистон]] дар ш. [[Душанбе]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. Дар Тоҷикистон 15 муассисаҳои театрӣ ва 5 консертӣ фаъолият доранд. * [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ]], * [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]], * [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Вл. Маяковский]], * [[Театри давлатии лӯхтак]], * [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ]], * [[Театри давлатии мусиқӣ -драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом|Театри давлатии мусиқӣ-драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом]], * [[Театри давлатии узбекии мусиқӣ -драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен|Театри давлатии узбекии мусиқӣ-драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи А.С. Пушкини шаҳри Чкалов|Театри давлатии драмаи русии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқии тамошобини ҷавони шаҳри Хуҷанд]], * [[Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ]], * [[Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ -драмавии н. Данғара|Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ-драмавии н. Данғара]]. * [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев]], * [[Иттиҳодияи давлатии гурӯҳҳои эҷодию консертӣ]], * [[Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ба номи Ғ. Валаматзода]], * [[Ансамбли «Сомон»]], * [[Маркази эҷодии «Илҳом»]], * [[Муассисаи давлатии сафарию ҳунарии «Базморо»]] ва [[Сирки давлатии Тоҷикистон]]. == Варзиш == {{асосӣ|Варзиш дар Тоҷикистон}} Варзишгарони тоҷик новобаста ба мушкилиҳои молиявӣ дар бисёр мусобиқаҳо байналмилалӣ иштирок карда, ҷойҳои намоёнро ишғол мекунанд. Варзишгарони беҳтарин ба монанди: [[Расул Боқиев]], [[Мавзуна Чориева]], [[Дилшод Назаров]], [[Гулов Алишер]], [[Акмалиддин Каримов]] ва дигарон шаъну шарафи варзиши Тоҷикистонро баланд бардошта истодаанд. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 7564 иншооти варзишӣ, аз ҷумла 164 варзишгоҳ, 1893 толорҳои варзиш, 64 ҳавзи шиноварӣ фаъолият мекард.<ref>Саидова М. Х. Экономические аспекты функционирования и развития физической культуры и спорта в структуре сферы услуг Республики Таджикистан // Наука и спорт: современные тенденции. — 2015. — Т. 7. — № 2. — С. 94</ref>. Дар Тоҷикистон 3 варзишгоҳи ғунҷоишаш 25 ҳазор тамошобин ва боз як варзишгоҳ барои 25 000, чор варзишгоҳ барои 20 000 ва 15 000 сохта ба истифода супорида шудаанд. Варзишгоҳҳои бузург: # Қасри варзиши «Тоҷикистон» # Варзишгоҳи «Спитамен» (собиқ варзишгоҳи «Спартак») # [[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ]] (бошгоҳи футболи «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]») # Толори «Қасри теннис» # Ҳавзи шиноварӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Гулистон, Панҷакент ва диг. # Қасри варзиши Кумитаи андози ҶТ ва диг. Дар федератсияи [[Тхэквондо]] ИТФ имрӯз 36 қаҳрамонҳои ҷаҳон тарбия ёфтаанд<ref>{{Cite web |url=http://www.taekwon-do.tj/ |title=Национальная Федерация Тхэквондо и Кикбоксинга Республики Таджикистан |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161218013352/http://www.taekwon-do.tj/ |archivedate=2016-12-18 }}</ref>, ки якчанд маротиба ғолиби мусобиқаҳо гардида буданд. Ин ягона федератсияи варзишгарони Тоҷикистон аст, ки солҳои истиқлол бо саъю кӯшиши Раиси федератсия [[Мирсаид Яҳёев]] ва кумаки молиявии корхонаҳову шахсони алоҳида дар мусобиқаҳо фаъол аст. Дигар комёбии назаррас дар бозиҳои олимпӣ соли 2012 ба медали биринҷии олимпиада сазовор шудани муштзани тоҷик [[Мавзуна Чориева]] мебошад. Сентябри соли 2014 дар Бозиҳои тобистонаи Осиё варзишгарони тоҷик соҳиби 5 медал, аз ҷумла як медали тилоӣ аз рӯи намуди гурзпартоӣ, ки соҳибаш [[Дилшод Назаров]] шуданд. [[Дилшод Назаров]] ягона варзишгарест, ки се маротиба дар Олимпиадаҳо иштирок намуда, ду карат ғолиби Бозиҳои Осиёӣ шудааст. Августи соли 2015 ӯ соҳиби медали нуқра дар чемпионати ҷаҳон оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] гардидааст. [[Дилшод Назаров]] аввалин варзишгари тоҷикистонӣ мебошад, ки дар Бозиҳои олимпии [[Рио-де-Жанейро]] ([[Бразилия]]) соҳиби медали тило шудааст. Варзишгари 22-солаи тоҷик [[Беҳрӯз Хоҷазода]], ки моҳи ноябри соли 2017 дар Чемпионати ҷаҳон оид ба самбо дар шаҳри Сочии [[Русия]] дар вазни 74 кг ба унвони қаҳрамонӣ даст ёфт, бо медали тило мукофотонида шуд. Вай инчунин дар чемпионати Осиё дар [[Тошканд]] дар вазни 68 кг медали тило, дар Бозиҳои V осиёӣ дар иншооти сарпӯшида ва ҳунарҳои размӣ дар [[Ашқобод]] дар намуди самбои варзишӣ дар вазни 74 кг медали тило ва дар намуди куштии кураш дар вазни 73 кг медали нуқра гирифтааст. Ӯ дар рӯйхати даҳ варзишгари беҳтарини Тоҷикистон дар соли 2017, ки онро Ассотсиатсияи журналистони риштаи варзиши Тоҷикистон (АЖРВТ) аз рӯи натиҷагирии пурсиши хабарнигорон тартиб додааст, дар ҷойи аввал мебошад.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |title=Беҳрӯзи Хоҷазода варзишгари сол эълон шуд! |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223223619/http://jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |archivedate=2017-12-23 }}</ref> == Ҷозибаҳои гардишгарӣ == {{асосӣ|Сайёҳӣ дар Тоҷикистон}} Узвияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ, пазируфта шудани пойтахти Ватанамон — шаҳри Душанбе ба узвияти Федератсияи ҷаҳонии шаҳрҳои сайёҳӣ, эълон гардидани шаҳри Душанбе — пойтахти сайёҳии кишварҳои Созмони ҳамкории иқтисодӣ барои солҳои 2020—2021 симои сайёҳии Тоҷикистон ба ҷаҳониён муаррифӣ ва машҳур намуд. Дар сафи 10 кишвари ҷолибтарин барои боздиди сайёҳон эълон шудани ҷумҳурӣ, дар сархати даҳгонаи кишварҳои ҷолиб барои сайёҳони саргузаштӣ ҷой додани Тоҷикистон, ба 10 роҳи зеботарини дунё шомил гаштани шоҳроҳи Помир, ҳамчун даҳгонаи мавзеъҳои бехатар аз рӯи таъмини амнияти шабона, инчунин, ба қатори 10 шаҳри дар айёми баҳор ва тирамоҳ барои сайёҳӣ муносиби Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил эътироф шудани шаҳри Душанбе, ба даҳгонаи кишварҳои беҳтарин аз рӯи сайёҳии пиёдагардӣ ва саргузаштӣ шомил шудани Тоҷикистон ва ба панҷгонаи беҳтарин аз рӯи низоми содаи пешниҳоди раводид ворид шудани ҷумҳурӣ шаҳодати аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф гаштани сайёҳии мамлакат ва дар ин росто касб намудани мавқеи намоён дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Мувофиқи маълумоти оморӣ [[соли 2020]] ба Ҷумҳурии Тоҷикистон 350 ҳазор нафар сайёҳ ташриф овард, ки нисбат ба соли пешин 72,2 дарсад кам мебошад. Тибқи арзёбиҳои Кумитаи омор ва Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ даромади соҳа то давраи беморӣ тақрибан 2,5 дарсади ММД -ро ташкил медод. Ин ҳудудан 230—250 миллион доллари ИМА-ро дар бар мегирад. Cоли 2020 ин рақам хеле кам шуда, тахминан ба 72,6 миллион доллари ИМА баробар гардид, ки тахмин 1 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ дониста мешавад. Бо мақсади пиёда намудани тарҳи рушди деҳот, бозсозии роҳҳои назди [[ёдгориҳои таърихӣ]], бунёди хонаҳои қабули сайёҳон, меҳмонхонаҳои хурд ва дигар хидматрасониҳои муосир дар [[соли 2021]], дар заминаи ҳамкориҳои мутақобилан судманд чор мавзеи таърихию сайёҳии ҷумҳурӣ — «[[Чилучорчашма]]», «[[Аҷинатеппа]]», «[[Ҳулбук]]» ва «[[Ямчун]]» дар ҳамкорӣ бо Бонки ҷаҳонӣ бозсозӣ ва ба сатҳи байналмилалӣ мешаванд. == Идҳои расмии Тоҷикистон == {{асосӣ|Идҳои Тоҷикистон}} * [[1 январ]] — [[Соли Нав]] * [[23 феврал]] — [[Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қувваҳои мусаллаҳ]] * [[8 март]] — [[Рӯзи модар]] * [[21 март|21]] — [[24 март]] — [[Наврӯз|Ҷашни Наврӯз]] * [[9 май]] — [[Рӯзи Ғалаба]] * [[27 июн]] — [[Рӯзи ваҳдати миллӣ (Тоҷикистон)|Рӯзи ваҳдати миллӣ]] * [[1 сентябр]] — Рӯзи дониш * [[9 сентябр]] — [[Рӯзи истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи истиқлол]] * [[5 октябр]] — [[Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи забони давлатӣ]] * [[8 октябр]] — Иди [[Меҳргон]] * [[6 ноябр]] — [[Рӯзи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қонуни асосӣ]] * [[24 ноябр]] — [[Рӯзи парчами давлатии Тоҷикистон|Рӯзи Парчами давлатӣ]] * [[Иди Рамазон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Қурбон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Сада]]<ref>'''Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон''', соли 1995, № 21, мод. 237; соли 1998, № 10, мод.125, № 23-24, мод. 338; соли 1999, № 5, мод.76, № 12, мод.308; соли 2002, № 4, қ-1, мод.191, мод.194, мод.197; соли 2003, № 4, мод.132, № 8, мод. 449, № 12, мод. 678; соли 2004, № 5, мод. 350, № 12, қ-1, мод. 697; соли 2005, № 3, мод. 131, № 12, мод. 658; соли 2008, № 1, қ-2, мод. 9, № 3, мод.188, № 12, қ-1, мод. 988; соли 2009, № 5, мод.319, № 7-8, мод. 493, № 11, мод. 698, мод. 699; соли 2010, № 7, мод. 544, мод. 548.</ref> == Тоҷикистон дар радабандиҳои ҷаҳонӣ == * Дар ҳисоботи «Пешбурди соҳибкорӣ-и [[Бонки ҷаҳонӣ]], ки танзими давлатии фаъолияти соҳибкориро дар кишварҳои ҷаҳон арзёбӣ менамояд, соли 2020 мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 зина баланд рафта, дар байни 190 давлати ҷаҳон ҷои 106-ум-ро ишғол намуда, бори дигар ба даҳгонаи кишварҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/|title=Тоҷикистон ба даҳгонаи давлатҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд|author=|date=28 октябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153751/https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/}}</ref>. * Дар радабандии кишварҳои хушбахти дунё (''World Happiness Report'') (соли 2018), ки бахши [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар умури ҷустуҷӯи роҳи босубот таҳия кард, ки Тоҷикистон дар ҷойи 74 қарор дорад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29831835.html|title=Финландия хушбахттарин кишвари дунё. Тоҷикистон дар ҷойи 74-ум аст|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Тоҷикистон дар гузориши Forbes аз рӯи озодии тиҷорат дар мақоми 118, озодии монетарӣ — 131, навоварӣ — 116, технология — 108, ҳифзи сармоягузор — 37, фасод — 148, озодии шахсӣ — 142 ва аз рӯи сарбории андоз дар мақоми 114-ум қарор гирифтааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/economy/20181221/1027790822/Bahoi-Forbes-ba-andoz-fasod-hifzi-sarmoyaguzori-va-sharoiti-sohibkori-dar-Tojikiston.html|title=Баҳои Forbes ба андоз, фасод, ҳифзи сармоягузор ва шароити соҳибкорӣ дар Тоҷикистон|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Коршиносони Форуми ҷаҳонии иқтисодӣ (WEF), Ҷумҳурии Тоҷикистонро амнтарин кишвари [[Осиёи Марказӣ]] дар [[соли 2017]] донистаанд. Дар ин радабандӣ Тоҷикистон миёни 136 кишвар мақоми 49-умро касб кард.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |title=Тоҷикистон дар соли 2017 бехавфтарин кишвари Осиёи Марказӣ номида шуд |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171224111236/http://jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |archivedate=2017-12-24 }}</ref> * Ҷумҳурии Тоҷикистон дар радабандии „Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017“, ки соли 2017 созмони „Бунёди ҳуқуқи кӯдак“ дар ҳамкорӣ бо Донишгоҳи Ерасмуси Роттердам дар самтҳои ҳуқуқи кӯдак ба ҳаёт, саломатӣ, маориф ва ҳифзи муҳити зист баргузор кард, дар миёни 165 кишвари узви Конвенсияи ҳуқуқи кӯдаки Созмони Милали Муттаҳид мақоми 55-умро касб намуд. Тоҷикистон миёни кишварҳои [[Осиёи Марказӣ]] пас аз Ҷумҳурии [[Қазоқистон]] (ҷойи 22) ва [[Туркманистон]] (ҷойи 42) дар ҷойи сеюм қарор дорад. Пас аз Тоҷикистон кишварҳои [[Озарбойҷон]] (ҷойи 66), [[Беларус]] (ҷойи 78), [[Қирғизистон]] (ҷойи 81), [[Ӯзбекистон]] (ҷойи 85), [[Русия]] (ҷойи 86) ва [[Арманистон]] дар ҷойи 106 қарор гирифтаанд».<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |title=Тоҷикистон дар радабандии «Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017» мақоми 55-умро касб кард |accessdate=2018-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126222847/http://jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |archivedate=2018-01-26 }}</ref> * Бино бар иттилои ''Internet Live Stats'' соли 2016 Тоҷикистон аз ҷиҳати шумораи корбарони интернет дар мақоми 114-ум қарор дошт.<ref>{{Cite web|url=http://www.internetlivestats.com/internet-users-by-country/|title=Internet Users by Country (2016) - Internet Live Stats|publisher=www.internetlivestats.com|lang=en|accessdate=2018-02-12}}</ref> ва дар қаламрави Тоҷикистон шумораи корбарони интернет ба 1,6 миллион нафар расида ин адад 18,7 % аз шумораи умумии аҳолиии кишварро ташкил медиҳад. Дар муқоиса бо соли 2015 шумораи корбарони интернет 4,3 % афзудааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/science/20160728/1020366412.html|title=Тоҷикистон аз ҷиҳати истифодабарандагони интернет дар ҷои 114 қарор гирифт|author=Sputnik|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2018-02-12}}</ref>. == Пайвандҳои беруна == * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe Dushanbe travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141009033605/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe |date=2014-10-09 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand Khujand travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120727203329/http://www.traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand |date=2012-07-27 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/qurghonteppa Qurghonteppa travel guide] * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob Kulob travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008083733/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan Badakhshan travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008143730/http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog Khorogtravel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008013817/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog |date=2014-10-08 }} * [http://www.openstreetmap.org/search?query=Tajikistan#map=12/37.9409/71.9625&layers=T Тоҷикистон] * [http://www.openstreetmap.org/#map=12/38.5358/68.7790 OpenStreetMap Душанбе] * [http://www.openstreetmap.org/?lat=40.275&lon=69.6427&zoom=13&layers=B000FTF OpenStreetMap Хуҷанд] * [http://www.flickr.com/search/?q=Khudjand шаҳри Хуҷанд] * http://www.angelfire.com/pe/rudaki/khujand.html == Аксҳои Тоҷикистон == <gallery> National Museum of Tajikistan Национальный музей Таджикистана(0) Осорхонаи милли.jpg |Осорхонаи миллии Тоҷикистон Dushanbe Presidential Palace 01.jpg |Маҷмааи Президенти Тоҷикистон Душанбинский котёл.jpg|Иншооти гармидиҳӣ дар ш. Душанбе National Library of Tajikistan, Dushanbe (8).jpg |Китобхонаи миллии Тоҷикистон Ismaili Center, Dushanbe.jpg| Маркази исмоилӣ дар ш. Душанбе Горная река..jpg|Дарёҳои Тоҷикистон Монументальный ансамбль.JPG |Пайкараи устод Рӯдакӣ, дар Боғи А. Рӯдакӣ, ш. Душанбе Цитадель Мугтеппа,.jpg |Қалъаи Муғтеппа, ш. Истаравшан The courtyard of the Grand Masjid Imam Tirmizi.jpg | Масҷиди ҷомеи ш. Душанбе ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб Вышивальщицы.jpg|Дӯзандаҳои кашидаҳои миллӣ Guliston Fort, Khatlon, Tajikistan.JPG|Қалъаи Хулбук, Хатлон Kulyab Museum, Kulyab, Tajikistan.JPG|Осорхонаи шаҳри Кулоб, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Tomb of Mir Sayyid Ali Hamadani.jpg|Мақбараи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Historical Museum of Sughd.jpg|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд Манора дар Хуҷанд.jpg|Тахтасанг дар шафати Манораи масҷиди Шайх Муслиҳиддин ш. Хуҷанд Мечеть шейха Муслихиддина.jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории (масҷиди) Шайх Муслиҳиддин, ш. Хуҷанд Hisor, Tajikistan - panoramio - Zack Knowles (4).jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории Ҳисор Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 02.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Имоми Аъзам, Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит </gallery> == Омӯзишу парвариш ва фарҳанг == * [[Алоқа дар Тоҷикистон]] * [[Ислом дар Тоҷикистон]] * [[Идҳои Тоҷикистон]] * [[Ёдгориҳои фарҳангии умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] * [[Сиёсати хориҷии Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Commons|Тоҷикистон}} * [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }} * [http://www.majmilli.tj Дастгоҳи Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.mmk.tj Маркази Миллии Конунгузори] * [http://www.president.tj Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.president.tj Президенти Тоҷикистон] * [http://www.tarih.tj/ Таърихи Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928044602/http://www.tarih.tj/ |date=2007-09-28 }} * [https://archive.is/20130707023608/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/03/070321_er_name_change_cyr.shtml Дарбораи тағйири ном ва барандохтани «ов»] {{ПБ}} {{Мамлакатҳои Осиё}} {{Осиёи Марказӣ}} {{ИДМ}} {{СҲШ}} {{ИИЕ}} {{Мавзӯъҳои Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1991 дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои бе роҳи баромад ба баҳр]] e5n7pb7k0wd3856o6dkmm2xcop85dkw 1484879 1484878 2026-08-26T08:29:10Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Нақлиёт */ илова 1484879 wikitext text/x-wiki {{Равонакунӣ|Тоҷикистон|Тоҷикистон (мазмунҳо)}} {{Давлат |Мақом = |Номи тоҷикӣ = Ҷумҳурии Тоҷикистон |Номи аслӣ = {{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}} {{lang-ru|Республика Таджикистан}} |Номи одӣ = Тоҷикистон |Парчам = Flag of Tajikistan.svg |Нишон = Coat of arms of Tajikistan.svg |Ба ҷои нишон = |Шиор = |Тарҷумаи шиор = |Номи суруди миллӣ = Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон |Аудио = Tajikistan anthem.ogg | sovereignty_type = [[Таърихи Тоҷикистон|Таъсис]]<small> | Марҳала1 = [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] | Сана1 = 14 октябри соли 1924 | Марҳала2 = [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] | Сана2 = 5 декабри соли 1929 | Марҳала3 = Эъломи истиқлол аз [[ИҶШС]] | Сана3 = 9 сентябри соли 1991 | Марҳала4 = [[Эъломияи Алма-Ато (1991)|Пайвастшавӣ ба ИДМ]] | Сана4 = 21 декабри соли 1991 | Марҳала5 = Қабулшавӣ ба [[Созмони Милали Муттаҳид]] | Сана5 = 2 марти соли 1992 | Марҳала6 = Қабули [[Конститутсияи Тоҷикистон|Конститутсияи]] кунунӣ | Сана6 = 6 ноябри 1994 |Шакли ҳукумат = [[ҷумҳурии президентӣ]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=40|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Дини давлатӣ = [[давлати дунявӣ]]<ref>{{cite web|url = http://www.president.tj/taxonomy/term/5/111|title = Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate = 2018-02-14}} <blockquote> Моддаи 1 Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад.</blockquote></ref> |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =46 |lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg =71 |lon_min =17 |lon_sec =0 |region = TJ |CoordScale = 6000000 |Дар харита = Tajikistan (orthographic projection).svg |зернавис ба харита = |Дар харита2 = |Забон = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] (давлатӣ)<br> [[Забони русӣ|русӣ]] <small>(забони муоширати байни миллатҳо)</small> |Таъсис = |Санаи истиқлол = [[9 сентябр]]и [[1991]] |Истиқлол аз = [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] |Пойтахт = [[Душанбе]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Душанбе]], [[Хуҷанд]], [[Бохтар]], [[Кӯлоб]], [[Истаравшан]] |Вазифаи роҳбар 1 = [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|Президент]] |Роҳбар 1 = [[Эмомалӣ Раҳмон]] |Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон|Сарвазир]] |Роҳбар 2 = [[Қоҳир Расулзода]] |Вазифаи роҳбар 3 = [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Раиси Маҷлиси Олӣ]] |Роҳбар 3 = [[Рустами Эмомалӣ]] |Ҷой аз рӯи масоҳат = 93 |Масоҳат = {{nts|141.400}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Фоизи об = 0,3 |Этнохороним = Тоҷикистонӣ, Тоҷикистониҳо |Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 92 |Аҳолӣ = {{афзоиш}}{{nts|10,000,000}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Соли баҳодиҳӣ = [[2022]] |Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = {{nts|7417400}} |Соли барӯйхатгирӣ = 2010 |Зичии аҳолӣ = |Ҷой аз рӯи зичӣ = |ММД (БҚХ) = 27,802 млрд<ref>{{cite web|url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=11&sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=923&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title = Tajikistan|publisher = International Monetary Fund website}}</ref> |Соли ҳисоби ММД (БҚХ) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) = 128 |ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = 3,146 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = |ММД (номинал) = 7,342 млрд |Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 147 |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 819 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = |ШРИ = {{афзоиш}}0,627<ref>http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf</ref> |Соли ҳисоби ШРИ = 2018 |Ҷой аз рӯи ШРИ = 129 |Сатҳи ШРИ = <span style="color:#fc0;">миёна</span> |Воҳиди пул = [[сомонӣ]] ([[ISO 4217|TJS, рамз 972]]) |Домен = [[.tj]] |ISO = TJ |Пешшумораи телефон = 992 |Минтақаи замонӣ = [[UTC+5]] |Тавзеҳот = }} '''Тоҷикистон''' ({{lang-fa|تاجیکستان}}), номи расмӣ — '''Ҷумҳурии Тоҷикистон''' ({{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}}) — кишварест дар [[Осиёи Марказӣ]], дар доманаҳои Помир ҷойгир буда, ба баҳр роҳи баромад надорад. Аз назари масоҳат хурдтарин давлат дар [[Осиёи Миёна]] аст. Аз ғарб ва шимоли ғарб бо [[Ӯзбекистон|Узбакистон]], аз шимол бо [[Қирғизистон]], аз шарқ бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва аз ҷануб бо [[Афғонистон]] ҳамсарҳад аст. [[Пойтахт]]аш шаҳри [[Душанбе]] аст. Тоҷикистон кишвари кӯҳсор ва пурбориш аст ва манобеи фаровони зеризаминиву об дорад. Паҳноварӣ — 141 400 км² (93-ум дар ҷаҳон)<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependencies_by_area List of sovereign states and dependencies by area]</ref>, шумораи аҳолӣ — 9,537,645 нафар (2020), аз он ҷумла дар шаҳрҳо 2,606,273 нафар ва деҳот 6 931 372 нафар аҳолӣ зиндагӣ доштанд<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref>. == Ном == Номи Тоҷикистон ({{lang-fa|تاجیکستان}} — «кишвари тоҷикон») аз худи номи ''[[тоҷикон]]'' ва пасванди ''-истон'' гирифта шудааст. Номи мазкур соли 1924 дар натиҷаи марзбандиҳои миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна<ref>{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/080/539.htm|title=Национальногосударственное размежевание советских республик Средней Азии|website=www.booksite.ru|publisher=[[Большая советская энциклопедия]]|accessdate=2024-02-28}}</ref> ва таъсиси [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] дар ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон|ҶШС Узбакистон]] (солҳои 1929—1991 — ҶШС Тоҷикистон) пайдо шудааст. == Таърих == {{асосӣ|Таърихи Тоҷикистон}} [[Акс:The_Sogdian_An_Jia_(contoured).jpg|рост|мини|Тоҷири [[Суғдиён|суғдӣ]], 579 мелодӣ.]] [[Акс:Saka_warrior_Termez_Achaeological_Museum.jpg|рост|мини|Сари ҷанговари сакоӣ, қарни 1.<ref>{{статья|заглавие=Nomad Migration in Central Asia (in After Alexander: Central Asia before Islam)|издание={{Нп3|Proceedings of the British Academy}}|том=133|страницы=87—98|ссылка=https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia|язык=en|тип=journal|автор=Abdullaev, Kazim|год=2007|archivedate=2020-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200502084308/https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia}}</ref>]] Таъриху фарҳанги Тоҷикистон бо [[Афғонистон]]у [[Эрон]] яксону монанд аст. Кӯҳантарин номе, ки ниёгони мардуми эронитабор, яъне [[Ориёӣ|ориёиҳо]], бар сарзамини худ ниҳода буданд, '''''Airyānǝm Vaējah''''' буда, ки аз он дар [[Авесто]] ёд шудааст. Ҷойгоҳи ин сарзамин ҳануз дуруст ошкор нашудааст. Дертар сарзамини [[Ориёӣ]] ба 16 подшоҳӣ ҷудо гардид, ки аз онҳо дар [[Авесто]] бо номи '''''Airyānǝm Dahyunam''''' ёд шудааст. Ҳамин ном дертар '''''Airyānǝm Xšaθram''''', '''''Aryānšaθr''''' ва '''''Ērānšahr''''' гашт ва [[Эрон]] шуд. Яке аз он 16 '''''dahyu''''' ё [[деҳа]] (дар [[Авесто]] ба маънии сарзамин ва подшоҳист) [[Суғд]] ва дигаре [[Бохтар]] ё [[Балх]] буд, ки бахше аз сарзамини кунунии Тоҷикистонро дарбар мегиранд. Суғду [[Бохтар]] ([[Балх]]) дар замони ҳукуматдории [[Давлати Ҳахоманишиҳо|Ҳахоманишиҳо]] (558—330 то милод) — яке аз '''''хšaθra''''' ё шаҳрҳои (кишварҳои) [[Ориёно]] шудаанд. Ба кишвари [[Ориёно]] — [[Давлати Пешдодиён]]у [[Давлати Каёниён]] ва [[Тӯрон]] — Давлати Афросиёб, [[Подшоҳии Бохтари қадим]], [[Давлати Суғди қадим]], [[Давлати Хоразми Бузург]], Порсу [[Давлати Мод]] ва [[Хуросон]] дохил буданд. Дар он замон сарзамини миёни [[Дарёи Аму|Омударё]] ва [[Сирдарё]]ро, ки як [[шаҳр]] (дар порсии бостон ба маънии подшоҳист) ба шумор мерафт, '''''Парадрая''''' низ мехонданд, ки маънояш [[Вароруд (Варазруд)|Вар аз руд]] аст. Дар «[[Шоҳнома]]» — и А. [[Фирдавсӣ]] ин сарзамин [[Тӯрон]] хонда шудааст. Дар бораи шаҳрдории ниёгони халқи тоҷик бозёфти шаҳркадаи [[Саразм]] (аз калимаи тоҷикии «сарзамин») шаҳодат медиҳад, ки ҳазорсолаҳои IV—II то милод рушду нумуъ дошт. Шаҳркадаи [[Саразм]] аввалин мероси таърихии Тоҷикистон аст, ки соли [[2010]] ба [[Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] дохил шудааст. Пас аз лашкаркашии [[Искандари Мақдунӣ]] ин сарзамин бахше аз подшоҳии [[Искандар]] (330—323 то милод) ва [[Селевкиён]] (312—150 то милод), подшоҳии [[Давлати Юнонии Балх|Юнону Бохтар]] (250—125 то милод), шоҳаншоҳии [[Ашкониён]] (250 то милод — 224 милодӣ), шоҳаншоҳии [[Кушониён]] (садаҳои I то милод- IV милоди), [[Давлати Сосониён]] (224—651), шоҳаншоҳии Ҳайтолиён (садаҳои IV—VI) ва шоҳаншоҳии Ҳоконии турк (551—741) шуд. Дар замони [[Давлати Сосониён|Сосониён]] ([[224]]—[[651]]) ин сарзамин дар маводҳои таърихӣ [[Вароруд (Варазруд)]] ва [[Хуросон]] хонда мешуд ва чанд подшоҳии ҷудогона дошт. Дар нахустин садаҳои исломӣ, дар солҳои [[705]]—[[715]], ки сулолаи Умавиён бар [[Хилофати Араб]] фармон меронданд, арабҳо бар [[Давлати Сосониён|Сосониён]] тохтанд ва онро гирифтанду мардумашро мусулмон карданд. Аз он пас ин макон ном ба арабӣ баргардон шуд ва [[Мовароуннаҳр]] хонда шуд ва бахше аз вилояти [[Хуросон]] гашт. Пас аз густариши Ислом дар [[Эрон]]у [[Тӯрон]], вилояти [[Хуросон]], аз ҷумла [[Мовароуннаҳр]] (Вароруд, Варазруд), зиндакунандаи фарҳанги эронӣ ва офаринандаи забони порсӣ-дарӣ буд, ки ҷонишини забони паҳлавӣ, суғдӣ, тахорӣ, хутану сакоӣ шуд. Нахустин шоирони порсигӯй аз ин сарзамин бархостанд, ба вижа [[Рӯдакӣ]], ки падари шеъри порсӣ (форсӣ) шинохта шудааст. Дар нахустин садаҳои исломӣ, [[Хуросон]] ва [[Мовароуннаҳр]] гаҳвораи фарҳангу дониши исломӣ буданд ва бузургоне чун [[Имоми Аъзам]], [[Имом ал-Бухорӣ]], [[Закариёи Розӣ]], [[Ибни Сино]] ва нафарони дигар дар худ парвариданд. === Сомониён (819—999) === {{main|Давлати Сомониён|Сомониён}}Сомониён ({{lang-fa|سامانیان}}), дудмоне аз амирон ва ҳукмронони тоҷики суннимазҳаб, ки ҳудуди ду қарн солҳои 819—999 бар бахшҳои бузурге аз [[Мовароуннаҳр]] бо таъйид ва муҳри [[хулафои Аббосӣ]] ҳукумат карданд. [[Акс:MansurISamanidPaintingHistoryofIran.jpg|мини|Амири [[Давлати Сомониён]] [[Мансури I ибни Нӯҳ|Мансури I]] (961—976)]] === Ғуриён (879—1215) === {{main|Султанати Ғуриён|Ғуриён}}[[Ғуриён]] ({{Lang-fa|{{Nastaliq|سلسله غوریان}}}}), дудмоне аз салотини тоҷики суннимазҳаб, ки солҳои [[1150]]—[[1215]] дар Хуросон ҳукумат доштанд. === Куртҳои Ҳирот (1244—1381) === {{main|Оли Курт}} Куртҳо, ё Оли Курт ({{lang-ar|آل کرت}}), силсилае аз амирони тоҷик, ки аз солҳои [[1244]]—[[1381]] дар Хуросон истиқлол доштаанд. === Дудмонҳои турку муғул === Пас аз [[Хонадони Сомониён|сулолаи Сомониён]] ([[819]]—[[999]]) бар ин сарзамин султону хонҳои турку муғултабор аз силсилаҳои хонадони Ғазнавиён ([[998]]—[[1187]]), Қарохониён ([[1005]]—[[1141]]), Қарохитоиён ([[1141]]—[[1212]]), Салҷуқиён ([[1037]]—[[1194]]), Хоразмшоҳиён ([[1077]]—[[1231]]), Чингизиён ([[1220]]—[[1370]]), Темуриён ([[1370]]—[[1501]]), Шайбониён ([[1501]]—[[1599]]), Аштархониён ([[1599]]—[[1753]]) ва [[Манғития|Манғитиён]] ([[1753]]—[[1920]]) фармон рондаанд (Нигаред: [[Халқи тоҷик дар ҳайати давлатҳои сулолаҳои турку муғулнажод]]). [[Акс:Thomas_Edward_Gordon_Lake_Victoria,_Great_Pamir,_May_2nd,_1874.png|мини|Тасвири асри 19, ки кӯли [[Зоркӯл]] ва як сокини маҳаллии [[Тоҷикон|тоҷикро]] тасвир кардааст]] Дар солҳои [[1864]]—[[1895]] ин сарзаминро, ки дар дасти [[Манғития|амирони манғитияи Бухоро]] ва хони Хӯканд буд, русҳо гирифтанд ва бахше аз сарзамини мустамликадории Империяи [[Русия]] карданд. Дар солҳои [[1917]]—[[1921]] дар ин кишвар муборизаи хунин барои пойдор намудани тартиботи шӯравии коммунистӣ шуда гузашт, ки боиси хиҷрати қисми ахолӣ аз Ватан гардид. Пас аз шикасти [[амир]]и [[Бухоро]] аз шӯришчиёни инқилобӣ дар [[2 сентябр]]и соли [[1920]], дар сарзамини ин аморат [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] бунёд ёфт. === Тоҷикистони Шӯравӣ === {{main|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон}} Соли [[1924]] дар натиҷаи гузаронидани тақсимоти миллии худудӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ, ин кишварро ба чанд ҷумҳурӣ ҷудо карданд ва дар бахшҳои шарқии он [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар таркиби [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон]] сохта шуд. Зодгоҳи тамаддуну фарҳанг ва офаринандагони забони форсӣ-тоҷикӣ дар натиҷаи ин амали сунъӣ парешон гардиданд. Танҳо, соли [[1929]] [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] аз Ӯзбекистон ҷудо шуд ва [[Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] ном гирифт. Дар [[ҶШС Тоҷикистон]] идеологияи коммунистӣ ҳукумрон гардида, дини ислом ба зери таъқиб қарор гирифта буд, Қисми мардуми кишвар тартибу низоми шуравиро рад намуда бо Ҳукумати шуравӣ ҷангиданд (ҷанги шаҳрвандии соли 1921—1924). Аммо ба максади хеш нарасида Ватанашонро тарк намуданд. Дар солҳои 30-40 асри XX асосҳои нави истеҳсолоти саноатӣ дар ҶШС Тоҷикистон гузошта шуданд. Дар деҳот коллективонии хоҷагидории деҳқонӣ анҷом ёфта, боиси аз байн рафтани деҳқонони соҳибмулк гардид. Инқилоби маданӣ ба ҳаёти тоҷикон мактабҳои навъи шуравӣ (мактаби маҳви бесаводии калонсолон, кӯдакистон, мактаби миёнаи наврасон, мактаб-интернат, омузишгоҳи касбӣ, мактаби олӣ) муассисаҳои илмиву фарҳангӣ (театр, китобхона, клуб, чойхонаи сурх-қироатхона, осорхона, боғи истироҳат, кинотеатр, варзишгоҳ)-ро ворид намуд. Тоҷикистон комилан ба муҷтамаи ягонаи умумииттифоқии хоҷагии халқ ҳамроҳ гардида, пурра тобеи Марказ (Иттиҳоди Шӯравӣ) гардид. Солҳои 50-80 асри XX баъд аз ба сари давлат таъйин гардидани сарварони таҳҷойӣ ба монанди [[Бобоҷон Ғафуров]], [[Турсун Ӯлҷабоев]], [[Ҷаббор Расулов]] ва [[Қаҳҳор Махкамов]] иқтисодиёти Тоҷикистон рушд меёфт. Тоҷикистон ба мамлакати хоҷагидориаш индустриалӣ — аграрӣ табдил ёфт, фарҳангу санъати миллӣ эҳё гардид. Сатҳи зиндагии мардум баҳтар мегардид. Вале, бо вуҷуди он, Тоҷикистон нисбат ба дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҷиҳати таъмини манзили истиқомат, музди миёнаи маош, муассисаҳои илмӣ, маориф, фарҳанг, шумораи бекорон ва диг. дар ҷойи охирон қарор дошт. Иқтисодиёти Тоҷикистон асосан барои таъмини корхонаҳои марказии Иттиҳоди Шӯравӣ бо ашёи хом (неруи барқ, пахта, канданиҳои фоиданок, уран ва диг.) нигаронида шуда буд. Дар давраи мавҷудияти [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] (солҳои 1924—1991) халки тоҷик аз нав тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикиро дар каламрави хеш эҳё намуд. Сутуни ояндаи давлатдории соҳибистиқлоли Тоҷикистон гузошта шуд. 24 августи соли 1990 иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, Эъломияи истиқлоли [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ (ИҶШС) қабул намуд. Пас аз «табадуллот»-и (ГКЧП) коммунистони тундрав 19-21 августи соли 1991 дар Москва, ки бемуваффақият анҷом ёфт, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати 12) [[9 сентябр]]и соли [[1991]] Изҳорот «Дар бораи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро эълон дошт. Дар асоси ин Изҳорот Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарори махсуси хешро «Дар бораи эълон шудани истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул намуд. === Тоҷикистони мустақил === Ҳарчанд эълони истиқлол ҳамаи азҳоби сиёсиро қонеъ гардонида буд, вай натавонист пеши роҳи муқовимати сиёсӣ ва маҳалбозии қавмиро бигирад. Аз ҷониби азҳоби ба ҳукумат мухолифи сиёсӣ эътироф нашудани [[Қаҳҳор Махкамов]] ҳамчун Президенти ҶТ (аз 29 ноябри соли 1990), паи ҳам иваз шудани раисони Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (Қ. Аслонов, С. Кенҷаев, А. Искандаров) мақомоти кишварро водор сохтанд, ки зери фишори тазоҳуркунандагони мухолифин ва барои ба эътидол овардани вазъи сиёсӣ интихоботи умумихалқии Президенти ҶТ баргузор намоянд. Маъракаи интихобот ба зиддиятҳои нави сиёсию идеолужӣ, мазҳабию маҳалгароӣ ва қавмию инфиродӣ боис гардид. Вазъи иҷчтимоию иқтисодии ҷумҳурӣ рӯз ба рӯз бад мегардид. Пас аз ба вазифаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидани [[Раҳмон Набиев]] (58,6 % овозҳо) неруи мухолифин бо баҳонаҳои гуногун фаъолияти ҳукумати навро сарзаниш менамуданд. Соли 1992 аз моҳи март то ибтидои май тазоҳуроти пай дар пайи ҳизбу ҳаракатҳои ба ҳукумат мухолифин ва ҷонибдорони ҳукумат дар шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон, махсусан Душанбе ба фалаҷ шудани мақомоти иҷроиия ва қонунгузории марказӣ ва маҳаллӣ сабаб шуд. Таъсисёбии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба давлатдории соҳибистиқлоли халки тоҷик ва эҳёи навини тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикӣ дар каламрави хеш асос гашт. Вале низоми давлатдории тоҷикон бо амри таърих боз ба душвориҳои нав рӯбарӯ омад. Зиддиятҳои аз давраи давлати шӯравӣ мерос монда ва дахолати душманони истиқлоли миллати тамаддунофари тоҷик, халқро ба вартаи ҷанги бародаркуш, [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] гирифтор намуданд. Воқеоти май — ноябри соли 1992 пояи далатдории Тоҷикистонро заиф сохта, кишварро ба қисматҳо тақсим кард ва хавфи аз байн рафтани давлат ба миён омад. Маҳз дар чунин шароити сангин [[16 ноябр]]и [[соли 1992]] иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Хуҷанд баргузор гардид, ки дар он [[Эмомалӣ Раҳмон]] Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид. Дар иҷлосияи таърихӣ дар қатори ҳукумати тозаинтихобгардида, масоили хотима додани муқовимати сиёсӣ-низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин, ба эътидол овардани ҳаёти иҷтимоӣ-иқтисодӣ, ба Ватан баргардонидани гурезагон ва муҳоҷирони иҷборӣ мавриди муҳокима қарор гирифтанд. Вале, масъалаи асосии ҳаёти ҷамъиятӣ-сиёсии Тоҷикистон — хотима додани муқовимати сиёсӣ — низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин ҳалли мусбати хешро танҳо соли 1997 ёфт. Дар натиҷаи музокироти байни тоҷикон оид ба сулҳ ва оштии миллӣ солҳои 1994—1997 дар шаҳри Москва [[27 июн]]и [[соли 1997]] «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» ба имзо расид. Ҳукумати Тоҷикистон минбаъд ба амалӣ сохтани барномаи ислоҳоти иқтисодӣ барои солҳои 1995—2004 ва барномаҳои дигар шурӯъ намуд. Барои аз хатари гуруснагӣ эмин доштани аҳолӣ ва бо озуқа таъмин намудани бозори дохилӣ Фармонҳои Президенти ҶТ Э. Раҳмон аз [[9 октябр]]и [[соли 1995]] «Дар бораи 50 000 га замин ҷудо намудан барои хоҷагии назди ҳавлигӣ» ва [[1 декабр]]и [[соли 1997]] иловатан ҷудо намудани боз 25 000 га замин аҳамияти калон дошта буд. Дар натиҷаи ислоҳотҳои иқтисодии дар ҷумҳурӣ амалӣ гардида муносибатҳои нави иқтисоди бозорӣ, ки асоси онро моликияти хусусӣ, ҷамъиятҳои саҳомӣ, хоҷагиҳои деҳқонӣ ва инфиродӣ ташкил медиҳад, ҷорӣ шуда истодаанд. Вале иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар айни замон бе кумаки молиявии хориҷӣ лоиҳаҳои бунёдиро амалӣ карда наметавонад. Дар ибтидои асри XXI барномаҳои рушди стратегии кишвар муайян карда шудаанд. Истиқлоли озуқаворӣ, амнияти энергетикӣ ва раҳоёбӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ — ҳадафҳои стратегии сиёсати дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. Ҳамин ҳадафҳои бунёдӣ тадриҷан дар амал татбиқ шуда истодаанд. Қабули Конститутсияи ҷумҳурӣ ва интихоботҳои умумихалқии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ([[6 ноябр]]и [[1994]], [[1999]], [[2006]], [[2013]]) боз як қадами устувор дар давлатдории кишвар гардид. Тағйироту иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз ([[26 сентябр]]и [[соли 1999]], [[22 июн]]и [[соли 2003]] ва [[22 май]]и [[соли 2016]], интихоботҳои вакилон ба Маҷлиси Олии (2 палатагии) Ҷумҳурии Тоҷикистон чорабиниҳои навбатӣ дар такмили сохтори сиёсии ҷумҳурӣ гаштанд. [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар замони истиқлол дар доираи [[Созмони Милали Муттаҳид]] (СММ — ООН), [[Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо]] (САҲА — ОБСЕ), [[Созмони ҳамкории Шанхай]] (СҲШ — ШОС) ва дигар созмонҳои байналмилалӣ ҳамкорӣ намуда истодааст. Ҳамкории Тоҷикистон бо давлатҳои ИДМ ва мамлакатҳои дигари ҷаҳон пайваста рушд меёбад.<ref>Кофронси илмӣ — назариявӣ, базшида ба 20 солагии Истиқлоли миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон. — Душанбе, 2011, с.29 — 30, 66 — 70, 71 — 75</ref> == Ҷуғрофиёи табиъӣ == {{асосӣ|Ҷуғрофиёи Тоҷикистон}} [[Акс:Tajik mountains edit.jpg|thumb|Кӯҳсори Тоҷикистон]] Тоҷикистон дар қисми ҷанубии Осиёи Мар­ка­зӣ ҷой гирифта, нуқтаҳои канории Тоҷикистон дар шимол силсилакӯҳи Қу­рама, дар ҷануб водии дарёи Панҷ, дар ғарб силсила­кӯҳи Са­ри­­кӯл мебошанд. Тоҷикистон дар маркази қитъаи Осиё, дар минтақаи иқлимаш муътадили дур аз баҳру уқё­нусҳо ҷой гирифта, дар ҳамвориҳои он иқлими биё­бонӣ ҳукм­фар­мост. Дар ғарби кишвар биёбону нимбиё­бонҳои пас­тии Турон ҷойгиранд, ки тадриҷан ба талу кӯҳ­доманҳо му­бад­дал мешаванд. Дар шарқ марзи он бо до­манакӯҳҳо ва қа­тор­кӯҳҳои Осиёи Марказӣ иҳота шудааст (аз ғарб ба шарқ 680 км тӯл кашидааст). Қисми марказии он нисбатан борик (камбар) буда, қариб 100 км аст<ref name=":0">Мавқеи ҷуғрофиёӣ ва ҳудудии Тоҷикистон // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 10. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дарозии марзи Тоҷикистон дар маҷмӯъ зиёда аз 3 000 км-ро ташкил медиҳад. Тоҷикистон дар ғарб бо Ҷум­ҳурии Узбекистон (1 161 км), дар шимолу шарқ бо Ҷум­ҳу­рии Қирғизистон (870 км), дар шарқ бо Ҷумҳурии Хал­қии Чин (519 км) ва дар ҷануб бо Аф­ғо­нистон (1 356 км) ҳамсарҳад аст. Дар ҷанубу шарқ То­ҷи­кистонро аз Ҳиндустону Покистон [[Долони Вахон]] (бараш аз 15 то 6 км) ҷудо мекунад. === Сохтори заминшиносӣ === {{асосӣ|Заминшиносии Тоҷикистон}}Дар сарзамини Тоҷикистон ду плитаи азими тектоникии Замин — Авруосиё аз шимол ва Гондвана аз ҷануб ба ҳам бар­хӯрдаанд. Ин бархӯрд тӯли 200 млн соли охир идома дорад ва дар айни замон дар шакли ду низом (система)-и азими кӯҳии Осиё — Тиёншон (дар шимол) ва Помир (дар қисми ҷануби шарқӣ) ифода ёфтаанд<ref name=":03">Сохти геологӣ / А. С. Ниёзов, Х. М. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 52—58. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон аз рӯи хусусияти сохтори заминшиносӣ ба 5 ноҳияи заминшинохтӣ ноҳиябандӣ мешавад<ref name=":03" />: * Тоҷикистони Шимолӣ * Тоҷикис­тони Шимоли Шарқӣ * Тоҷикистони Марказӣ * Тоҷикистони Ҷануби Ғарбӣ * Тоҷикистони Ҷануби Шарқӣ Ноҳияҳои заминшинохтӣ бо хусусиятҳои ҷуғрофиёии маҳал алоқаманд буда, дар маҷмӯъ пайдарҳамии силсилаи сил­силакӯҳҳои ба самти арзӣ тӯлкашида ва во­ди­ҳои фарохро ифода мекунанд. Ноҳияҳо аз якдигар бо таъ­рихи заминшиносӣ, сохтор ва марҳалаҳои асосии таҳав­вулот фарқ мекунанд<ref name=":03" />. === Обҳо === {{асосӣ|Обҳои Тоҷикистон}}Тоҷикистон дорио манобеъи обии зиёдест, ки он аз ҳисоби обшавии пиряхҳо ва бориши атмосферӣ ташкил шудааст<ref>{{Cite web|url=https://www.best-country.com/ru/asia/tajikistan/water_source|title=Best-Country: Водные ресурсы Таджикистана|website=www.best-country.com|lang=ru|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон 90 % аз минтақаҳои ташаккулёбандаи маҷрои дарёҳо иборат буда, асоси захираҳои обии кишварро пиряхҳо, дарёҳо, кулҳо, обанборҳо ва обҳои зеризаминӣ ташкил медиҳанд. 947 рӯди хурду бузург, 1300 кӯл бо захираи 46,3 километри мукааб об, ки 20 километри мукааби он оби ширин мебошад, 11 обанбор бо ҳаҷми муфиди 7,5 километри мукааб об ва зиёда аз 10 ҳазор пирях манбаи асосии оби на танҳо Тоҷикистон, балки кишварҳои Осиёи Марказист<ref>{{Cite web|url=https://avkd.tj/tg/khabarho/2386-zakhirahoi-obii-jumhurii-tojikiston.html|title=Захираҳои обии Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=avkd.tj|publisher=Академияи ВКТ ҶТ|accessdate=2024-03-04}}</ref>. ==== Пиряхҳо ==== {{асосӣ|Пиряхҳои Тоҷикистон}} [[Акс:Gms_gorbunova.jpeg|мини|Пойгоҳи обуҳавошиносии [[пиряхи Федченко]]]] Дар Тоҷикистон беш аз 10 ҳазор пиряхи хурду бузург маҷуд аст<ref name=":032" />, ки масоҳаташон ба 11 146 км² баробар аст ва ин нишондиҳанда 8%-и ҳудуди кишварро дар бар мегирад, ки асосан дар Помири Шимолию Ғарбӣ ва [[Ҳисору Олой|кӯҳҳои Ҳисору Олой]] ва бештар дар баландиҳои 3000-3500 то баландиҳои 3500-5300 м ҷой гирифтаанд<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Захираи умумии ях дар пиряхҳои кишвар ба 845 км³ баробар буда, пиряхҳои хурд бо масоҳати 1 км² танҳо 20%-и шумораи умумии пиряхҳои кишварро ташкил менамоянд, вале 85%-и ҳаҷми ях дар онҳо мутамарказ гардидааст. Дар пиряхҳои Тоҷикистон 456,9 км³ об захира шуда, соле ин пиряхҳо ба дарёҳо 61,8 км³ об медиҳанд<ref name=":04">{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Тибқи маълумот, дар Тоҷикистон давоми 20 соли охир 15 пиряхи дорои дарозии аз 4 то 5 км комилан об шудааст<ref name=":032">Обҳо: Пиряхҳо / Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 79. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. === Захираҳои табиъӣ === {{асосӣ|Захираҳои табиъии Тоҷикистон}}Сарватҳои табиъии Тоҷикистон вобаста аз қонуниятҳои гео­логӣ ва таҳаввулоти геодинамикии минтақаҳои он ташаккул ёфтаанд (нигар Сохти геологӣ). Дар ҳар як аз 5 ноҳияи заминшинохтии Тоҷикистон навъҳо ва маҷмӯъаи мушаххаси сарватҳои табиъӣ ҷойгир шудаанд: дар Тоҷикистони Шимолу Шарқӣ ва То­ҷикистони Ҷанубу Ғарбӣ сарватҳои табиъии ғайримаъданӣ, ба мисли на­макҳо, ангишт, нафту газ, бентонитҳо, стронтсий ва ғайра пай­до шудаанд. Дар но­ҳи­яҳои Тоҷикистони Шимолӣ, Тоҷи­кис­тони Марказӣ ва То­ҷи­кистони Ҷанубу Шарқӣ (Помир) бештар кан­даниҳои маъ­­данӣ (оҳан, тилои маҳаллӣ, нуқра, сурма, симоб, поли­металлҳо, флюорит ва ғайра) рушд кардаанд<ref name=":05">Сарватҳои табиӣ / А. Ниёзов, Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 59—72. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дар Тоҷикистон ҳоло 28 конҳои нафту газ ба қайд гирифта шудааст. Дар ин конҳо захираи нафт 2,2 млн тонна ва газ — 3,4 миллиард метри кубиро ташкил медиҳанд. Дар айни замон дар Тоҷикистон 40 конҳои тилои фаъол ва қариб 85 конҳои ояндадори тило муайян шудаанд.<ref>[http://avesta.tj/2021/02/03/v-tadzhikistane-zaregistrirovano-28-mestorozhdenij-nefti-i-gaza/ В Таджикистане зарегистрировано 28 месторождений нефти и газа]{{Пайванди мурда|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> === Минтақаи замонӣ === {{асосӣ|Замон дар Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар минтақаи замонииии [[UTC+05:00|UTC+5]] воқеъ шудааст. Соати тобистонӣ аз соли 1991 тағйир накардааст, агарчи дар замони шӯравӣ истифода мешуд<ref>{{Cite web|url=https://www.lawmix.ru/sssr/1774|title=Постановление Кабинета Министров СССР от 04.02.1991 № 20 - Сейчас.ру|website=www.lawmix.ru|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Узбакистон, Туркманистон, Покистон, Молдив ва ҳамчунин теъдоде аз манотиқи Русия дар як минтақаи замонӣ қарор доранд. == Тақсимоти маъмурӣ == {{асосӣ|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин|Вилоятҳои Тоҷикистон|Шаҳрҳои Тоҷикистон|Феҳристи номи нави маҳалҳои аҳолинишини Тоҷикистон}} {| style="float:right; margin-left:1em" |{{Харитаи Тоҷикистон||float=right}} |} Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудии Тоҷикистон тибқи Қо­нуни Ҷум­ҳурии Тоҷи­кистон аз 19 марти соли 2013 № 958 ''«Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохти марзиву маъмурии Ҷумҳурии Тоҷи­кис­тон»'' муайян карда мешавад<ref>Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, с. 2013, № 3, мод. 177</ref>. [[Акс:Тақсимоти_маъмурии_Тоҷикистон.png|мини|250x250пкс|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон]] Воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ ва маҳал­ҳои аҳолинишини Ҷумҳурии Тоҷикистон мутобиқи қонуни мазкур инҳоянд: * [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] * [[вилоят]] ** [[шаҳр]] ** [[ноҳия]] *** [[шаҳрак]] *** [[деҳот]] (ҷамоат) **** [[деҳа]] Ноҳияҳо ба деҳотӣ ва шаҳрӣ тақсим шуда, метавонанд тобеи ҷум­ҳурӣ, вилоят ва ё шаҳр бошанд. [[Маҳалли аҳолинишин|Маҳалҳои аҳолинишини]] Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шаҳрӣ ва деҳотӣ ҷудо мешаванд. Ба маҳалҳои шаҳрӣ, шаҳрҳо ва шаҳракҳо, ба маҳалҳои деҳотӣ деҳаҳо, новобаста ба тобеияти маъмурияшон, дохил мешаванд. Шаҳрҳо метавонанд аҳаммияти ҷумҳуриявӣ ё вилоятӣ дошта бошанд. Тибқи омори 1 январи соли 2018 Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадах­шон]], вилоятҳои [[Вилояти Суғд|Суғд]] ва [[Вилояти Хатлон|Хатлон]], 58 ноҳия, аз он ҷумла 4 ноҳия дар шаҳри [[Душанбе]], 18 шаҳр, 57 шаҳрак, 370 ҷамоати деҳот<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.tj/ru|title=Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2018 Ахбороти Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=stat.tj|date=2018|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190512165954/https://stat.tj/ru|archivedate=2019-05-12}}</ref> ва 4223 деҳаро дар бар мегирад<ref>Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — С. 6. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2</ref>. {| class="standard" !№ !Ном !Шумораи<br>ноҳияҳо !Шумораи<br>шаҳрҳо !Маркази маъмурӣ !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- class="shadow" |1 |[[Душанбе]] | align="center" |4 | | | align="right" |831,4 | align="right" |0,126 | align="right" |8314,0 |- |2 |[[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |7 | align="center" |1 |[[Хоруғ]] | align="right" |223,6 | align="right" |62,9 | align="right" |3,5 |- |3 |[[Вилояти Суғд]] | align="center" |14 | align="center" |8 |[[Хуҷанд]] | align="right" |2 608,5 | align="right" |25,2 | align="right" |103,5 |- |4 |[[Вилояти Хатлон]] | align="center" |24 | align="center" |4 |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] | align="right" |3 198,5 | align="right" |24,7 | align="right" |129,5 |- |5 |[[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ]] | align="center" |13 | align="center" |4 |[[Душанбе]] | align="right" |2 069,2 | align="right" |28,5 | align="right" |72,6 |- style="background: #CCC;" | |Ҳамагӣ | align="center" |62 | align="center" |18 | | align="right" |8 931 200 | align="right" |143 100 | align="right" |86,23 |} '''Шаҳрҳои Тоҷикистон:''' {| class="toccolours" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" ! !Аҳолӣ<br>(01.01.1992),<br>ҳазор тан !Аҳолӣ<br>(01.01.2015),<br>ҳазор тан<ref name=":02">{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2015 года|deadlink=yes|accessdate=2015-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|archivedate=2015-07-02}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2016),<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|deadlink=yes|accessdate=2016-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810004846/http://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|archivedate=2017-08-10}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|deadlink=no|access-date=2019-04-25|archive-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|accessdate=2024-02-29|archivedate=2020-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2019)<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2019.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2020)<br>ҳазор тан<ref name="pop2020">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|title=Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2020|publisher=Statistics office of Tajikistan|language=ru|deadlink=yes|accessdate=2020-10-03|archive-date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2021)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2022)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- |[[Душанбе]] |584,5 |788,7 |802,7 |831,4 |846,4 |863,4 |1185,4 |1201,8 |0,203 |5914,4 |- |[[Хуҷанд]] |165,3 |172,7 |175,4 |179,9 |181,6 |183,6 |196,8 |198,7 |0,04 |4967,5 |- |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] |60 |102,9 |105,4 |109,1 |110,8 |111,8 |125,2 |126,7 |0,026 |4873,1 |- |[[Кӯлоб]] |81,3 |101,2 |102,4 |104,4 |105,5 |106,3 |104,1 |105,8 |0,035 |3022,9 |- |[[Истаравшан]] |47,6 |59,9 |61,2 |63,5 |64,6 |65,5 |63,3 |64,3 |0,018 |3572 |- |[[Турсунзода (шаҳр)|Турсунзода]] | - |52,4 |52,8 |53,1 |53,7 |55,7 |57,3 |57,8 |0,012 |4816,7 |- |[[Конибодом]] |39,9 |49,7 |50,4 |51,6 |52,2 |52,5 |54,3 |54,4 |0,015 |3626,7 |- |[[Исфара]] |35,4 |46,9 |47,8 |49,7 |50,7 |51,7 |54,1 |54,9 |0,015 |3660 |- |[[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]] |43,9 |43,4 |45,1 |47,1 |48,2 |49,2 |49,9 |50,2 |0,003 |5039 |- |[[Ваҳдат]] |46,7 |42,2 |42,4 |42,5 |42,8 |43,2 |53,5 |54,4 |0,014 |3885,7 |- |[[Панҷакент]] |29,6 |40,6 |41,2 |42,3 |42,8 |43,3 |43,3 |43,8 |0,007 |6257,1 |- |[[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]] |36,9 |32,5 |31,8 |32,1 |33,2 |34,0 |33,8 |35,0 |0,011 |3181,8 |- |[[Хоруғ]] |21,5 |28,9 |29,2 |29,9 |30,3 |30,5 |30,9 |31,1 | | |- |[[Норак]] |21,1 |28,1 |29,1 |30,4 |30,9 |31,4 |28,1 |28,8 | | |- |[[Ҳисор]] | - |26,9 |27,4 |27,9 |28,7 |29,1 |31,7 |32,1 |0,01 |3210 |- |[[Истиқлол (шаҳр)|Истиқлол]] |21,3 |15,9 |16,4 |16,9 |17,3 |17,6 |18,3 |18,7 |0,033 |566,7 |- |[[Леваканд|Левакант]] |14,6 |15,8 |16,1 |16,9 |17,3 |17,7 |17,7 |18,7 | | |- |[[Роғун]] |9,1 |15,0 |15,0 |14,9 |15,0 |14,9 |15,1 |15,2 |0,005 |3040 |} == Аҳолӣ == {{асосӣ|Аҳолии Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар миёни тамоми кишварҳои Иттиҳоди Шӯравии собиқ сареътарин рушди шумораи миллатҳои унвондорро таҷриба мекунад. Саҳми [[тоҷикон]] дар соли 1959 — 53,1 % аҳолии Тоҷикистон, дар соли 1989 аллакай 62,3 % буд. Дар соли 2002 ба 79,9 % ва дар соли 2010 ба 84,3 % афзоиш ёфт. [[Акс:Tajik family. Tajikistan.jpg|мини|Як хонаводаи тоҷик|299x299px]] Бар асоси барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2010, ҷамъияти Тоҷикистон {{шумора|7565000}} нафар, то 1 октябри 2015 — {{шумора|8486300}} нафар буд. Шумораи мардон {{шумора|3813000}} нафар ва занон {{шумора|3752000}} нафар аст. Мувофиқи ин додаҳо ба ҳар 1 ҳазор мард дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 984 нафар зан рост меояд. Бар асоси гузориши [[Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], то 1 январи соли 2018 шумораи аҳолии ҷумҳурӣ {{шумора|8931200}} тан буд<ref name=":1" />. Аҳолиии Тоҷикистон муддатҳост, ки бо суръати зиёде дар ҳоли рушд аст: дар соли 1959 дар инҷо {{шумора|1981000}} нафар, дар соли 1989 — {{шумора|5109000}} нафар ва ба фарқ аз кишварҳои аврупоии [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|ИДМ]], дар соли 1989—1999 бо вуҷуди муҳоҷирати қобили таваҷҷуҳ аҳолӣ аз ҷумҳурӣ (437 ҳазор нафар дар 11 сол) ба рушд идома дод. Омили аслии рушди ҷамъият афзоиши табиъии зиёд аст. 23 июли 2022, расман эълом шуд, ки ҷамъияти Тоҷикистон ба 10 миллион нафар расидааст<ref>{{Cite web|url=https://dushanbe.tj/articles/1010-tifli-10-millionai-to-ikiston-ba-honai-hud-omad|title=Тифли 10 миллионаи Тоҷикистон ба хонаи худ омад|website=dushanbe.tj|date=2022-07-26|publisher=Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе|accessdate=2024-02-29}}</ref>. Тақсимоти тақрибии аҳолӣ бар асоси гурӯҳи синӣ дар ибтидои соли 2018 ба шумора (ҳазор тан)<ref name=":1" />: * Аҳолии шаҳр: ** 1483,6 — зери сини кор (мардон: 772 / занон: 711,6); ** 134,3 — болои сини кор (мардон: 44,7 / занон: 89,6). * Аҳолии русто: ** 2338,6 — зери сини кор (мардон: 1213,9 / занон: 1124,7); ** 353,5 — болои сини кор (мардон: 128,5 / занон: 225). {| class="toccolours" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" |+Ҷадвали 1. Аҳолии минтақаҳои Тоҷикистон (ҳазор тан)<ref name="stat20222">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> ! !1989 !1995 !2000 !2005 !2010 !2015 !2020 !2022 |- !'''[[Душанбе]]''' | align="center" |592,2 |511,9 | align="center" |564 |630 | align="center" |711,2 | align="center" |788,7 |863,4 |1201,8 |- ![[Вилояти Суғд]] | align="center" |1554,2 |1740,8 | align="center" |1871,9 |2015,8 | align="center" |2197,9 | align="center" |2455,5 |2707,3 |2823,9 |- ![[Вилояти Хатлон]] | align="center" |1697,4 |1956 | align="center" |2145,2 |2368,4 | align="center" |2618,3 | align="center" |2971,5 |3348,3 |3530,0 |- ![[Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |160,9 |188 | align="center" |206,2 |206,8 | align="center" |204,8 | align="center" |214,3 |228,9 |230,1 |- ![[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ|Ноҳияҳои тобеъи ҷумҳурӣ]] | align="center" |1087,9 |1237,1 | align="center" |1341,2 |1497,9 | align="center" |1685,2 | align="center" |1922 |2165,9 |2101,0 |- !Ҷумҳурии Тоҷикистон | align="center" |5092,6 |5633,8 | align="center" |6128,5 |6718,9 | align="center" |7417,4 | align="center" |8352 |9313,8 |9886,8 |} Ҷараёни шаҳришавӣ (урбанизатсия), ки то соли 2000 дар сатҳи ҷумҳурӣ дар авҷ буд, мувофиқи ҷамъбасти пешакии Барӯйхатгирии аҳоли ва фонди манзили соли 2010 муътадил гашта, таносуби аҳолии шаҳру деҳот 27 дарсади аҳолии шаҳр ва 73 дарсади аҳолии деҳотро ташкил кард. == Сохтори давлатӣ == Тоҷикистон ҷумҳурии президентист<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/|title=Таджикистан - Страна ТАСС|website=ТАСС|lang=ru|accessdate=2024-03-13}}</ref>. === [[Рамзҳои давлатии Тоҷикистон|Рамзҳои давлатӣ]] === {{Асосӣ|Парчами Тоҷикистон|Нишони Тоҷикистон|Суруди миллии Тоҷикистон}}Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ рамзҳои давлатии Тоҷикистон мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-%D2%B7/|title=Қонуни ҶТ «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=[[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}}</ref>. {{Сабки нигораҳо}} <gallery mode="packed" heights="120px" class="ts-gallerystyle-gray"> Flag of Tajikistan.svg|Парчам Emblem of Tajikistan.svg|Нишон </gallery> === Асосҳои сохтори конститутсионӣ === {{Асосӣ|Низоми сиёсии Тоҷикистон|Конститутсияи Тоҷикистон|Сиёсати дохилии Тоҷикистон}}Бар пояи [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсия]], ки қонуни асосии кишвар ба шумор меравад, Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, [[Мардумсолорӣ|демократӣ]], ҳуқуқбунёд, [[Секуляризм|дунявӣ]] ва [[Давлати ягона|ягона]] буда, шакли идораи он [[Низоми риёсатӣ|президентӣ]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Модаи 1. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мегардад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 9. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумӣ қабул карда шуда 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 бо тариқи раъйпурсии умумӣ ба он тағйиру иловаҳо ворид карда шудааст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. === Президент === {{Асосӣ|Президенти Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин бубинед|Феҳристи раҳбарони Тоҷикистон}} Сарвари давлат ва ҳукумат Президенти Тоҷикистон аст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 64. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Президентро шаҳрвандони Тоҷикистон ба тарзи умумӣ, мустақим, баробар ва овоздиҳии пинҳонӣ ба муҳлати 7 сол интихоб менамоянд. Президенти Тоҷикистон шахсе шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Тоҷикистонро дошта бошад, синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад, забони давлатиро донад ва дар ҳудуди ҷумҳурӣ на камтар аз 10 соли охир истиқомат дошта бошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 65. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Охирон Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон [[11 октябр]]и [[соли 2020]] баргузор шуд. Дар натиҷа Президент [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои давраи панҷӯм баъд аз дарёфти 90,92 % овозҳо ғолиб омад<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20201014/Elon-natijaho-nihoii-intikhobot-prezidenti-Tojikiston-1032086108.html|title=(КМИР)-и Тоҷикистон натиҷаҳои ниҳоии овоздиҳӣ дар маъракаи интихоботи президенти Тоҷикистонро эълон кард|author=|website=sputnik.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-10-15}}</ref>. Рамзҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ливо ва Нишони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат мебошанд. Ливо ва Нишон рамзҳои расмии ҳокимияти президентӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. === Ҳокимияти қонунгузор === {{асосӣ|Порлумони Тоҷикистон}} Мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузор [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]] мебошад, ки аз ду Маҷлис — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси намояндагон]] иборат аст<ref name=":2">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 48. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Муҳлати ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон 5 сол аст. Ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон дар рӯзи оғози фаъолияти Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони даъвати нав қатъ мегардад. Интихоботи Маҷлиси намояндагон ба таври умумӣ, баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ сурат мегирад. Вакили Маҷлиси намояндагон шахсе интихоб ва узви Маҷлиси миллӣ шахсе интихоб ё таъйин шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дошта бошад ва синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад<ref name=":2" />. === Ҳокимияти иҷроия === {{main| Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон| Ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон}} Мақоми ҳокимияти иҷроияи давлатӣ [[Ҳукумати Тоҷикистон|Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%81%d1%82%d0%b8%d1%82%d1%83%d1%82%d1%81%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be%d2%b7-6/|title=Моддаи 1. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳукумати ҷумҳурӣ аз Сарвазир, муовини якум ва муовинони ӯ, вазирон, раисони кумитаҳои давлатӣ иборат аст<ref name=":22">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 73. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Мақомоти иҷроияи марказии ҳокимияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон инҳо мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%82-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8-%d0%bd%d0%b8%d0%b7%d0%be%d0%bc%d0%b8-%d0%bc%d0%b0%d2%9b%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%82%d0%b8-%d0%b8%d0%b4/|title=Моддаи 5. Қонуни ҶТ «Дар бораи низоми мақомоти идоракунии давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>: * [[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]; * вазоратҳо ва кумитаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти машваратию маслиҳатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. === Ҳокимияти судӣ === {{main|Низоми додгоҳии Тоҷикистон}} Ҳокимияти судӣ мустақил буда, аз номи давлат ва аз тарафи судяҳо амалӣ мегардад. Ҳокимияти судӣ ҳуқуқ, озодии инсону шаҳрванд, манфиати давлат, ташкилоту муассисаҳо, қонунияту адолатро ҳифз менамояд<ref name=":222">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 84. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Низоми ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, Суди ҳарбӣ, Суди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳия, Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои иқтисодии вилоят ва шаҳри Душанбе ташкил медиҳанд<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%81%D1%83%D0%B4%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 3. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2020-01-15|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон}}</ref>. === Ҳизбҳои сиёсӣ === {{main|Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}} Тибқи Қонуни асосӣ дар Тоҷикистон зиндагии умумӣ бар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкураӣ дар ҳоли рушд буда, «мафкураи ҳеч як ҳизб, иттиҳодияи ҷамъиятӣ, динӣ, ҳаракат ва гурӯҳе наметавонад ба ҳайси мафкураи давлатӣ эътироф шавад»<ref name=":223">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 8. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Дар  Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо ҳизбҳои сиёсии ҷумҳуриявӣ таъсис дода мешавад<ref name=":06">{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc-%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be-%d2%b7%d0%b8%d0%ba%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bd-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8/|title=Моддаи 3. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳизби сиёсӣ барои сабтиноми давлатӣ, феҳристи ҳаддиақал ҳазор нафар аз тарафдорони худро, ки сокинони аксари шаҳрҳову ноҳияҳои Тоҷикистон ҳастанд, пешниҳод мекунад<ref name=":06" />. Дар Тоҷикистон 7 ҳизби сиёсии расмӣ сабтином шудааст: * [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби демократи Тоҷикистон|Ҳизби демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] === Артиши миллӣ === {{main|Артиши миллии Тоҷикистон|Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон}} Артиши миллии Тоҷикистон, ҷамъи қувваҳои мусаллаҳи давлатии Тоҷикистон 23 феврали 1993 бо қарори [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар заминаи «[[Фронти халқии Тоҷикистон|Фронти халқӣ]]» ва гурӯҳҳои мусаллаҳе, ки ҳукумати қонуниро тарафдорӣ мекарданд, бо мақсади ҳимояи кишвар таъсис шудааст<ref>{{ЭМТ|Артиши миллии Тоҷикистон|1|муаллиф=}}</ref>. == Иқтисод == {{асосӣ|Иқтисоди Тоҷикистон}}Иқтисоди Тоҷикистон ба соҳаи кишоварзӣ ва хадамот вобаста аст, ки ҳар кадом беш аз аз панҷ ду ҳиссаи нерӯи корро истихдом мекунанд. Ҷанги шаҳрвандӣ, ки пас аз истиқлоли Тоҷикистон рух дод, таъсири харобиоваре ба кишоварзӣ ва саноати ҷумҳурӣ дошт<ref name="Britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|title=Tajikistan|website=Encyclopædia Britannica|access-date=29 October 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231634/https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|url-status=live}}</ref> ва дар тӯли солҳои истиқлол, сохтори шуғли аҳолӣ башиддат тағйир кардаву иқтисод кишоварзӣ шудааст. Дар соли 1991—2013, саҳми шуғл дар кишоварзӣ аз 45 % дарсад ба 66 % афзоиш ёфт ва саҳми шуғд дар саноат аз 13 % ба 4 %, дар сохтусоз аз 8 % ба 3 %, дар бахши хадамот аз 35 % ба 27 % коҳиш ёфт. Аз соли 2000 ба ин сӯ, 10-12 % рушди иқтисодии устувор мушоҳада мешавад. Ҳаҷми қарзи давлатии Тоҷикистон: Дар соли 2009 қарзи давлатӣ 1 миллиарду 691,3 миллион доллар буд, дар [[соли 2018]] ҳаҷми он ба 2 миллиарду 873 миллион доллар расид.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/ten-years-challenge-tajikistan/29747422.html|title=Дар 10 сол дар Тоҷикистон чӣ тағйир кард?|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. Ҳаҷми умумии қарзи хориҷии Тоҷикистон ба аввали семоҳаи дуюми соли 2022 каме бешар аз 3,3 млрд долларро ташкил дод. Таносуби қарзи хориҷӣ ба Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и ҷумҳурӣ ба мисли аввали соли 2022 — 37,7 % боқӣ мемонад.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/economic/20220607/dar-semoai-avval-arzi-horiii-toikiston-2-mln-ziyod-shud|title=Дар семоҳаи аввал қарзи хориҷии Тоҷикистон $2 млн зиёд шуд|author=ozodi.org|date=2022-06-07|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref>. * Сандуқи байналмилалии пул (СБП) пешгӯӣ намудааст, ки ММД (маҷмаъи маҳсулоти дохилӣ)-и Тоҷикистон дар соли равон 5 дарсад ва дар соли 2020 4,5 дарсад рушд хоҳад кард, гуфта шудааст дар гузориши моҳи апрели иқтисоди ҷаҳонӣ «''World Economic Outlook''»<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028643755/MVF-durnamo-rushdi-MMD-Tojikiston-2019-peshgui-kardan-.html|title=СБП дурнамои рушди ММД-и Тоҷикистонро дар соли 2019 пешгӯӣ кард|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Пас аз натиҷаҳои соли гузашта, Тоҷикистон ҳаҷми қарзи хориҷии худро зиёд кард. Дар аввали моҳи январи соли 2021 ин рақам 3,2 миллиард доллар буд. Бояд қайд кард, ки ин 43,8 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилии ҷумҳурӣ (ММД)-ро ташкил медиҳад. Ҳамин тариқ, барои ҳар як шаҳрванди кишвар 339 доллар рост меояд.<ref>[https://tj.sputniknews.ru/economy/20210226/1032894307/Kazhdyy-zhitel-Tadzhikistana-dolzhen-339-dollarov.html /sputniknews.ru/ 26.02.2021]</ref> * Тибқи маълумоти Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии ҷумҳурӣ, давоми солҳои 2007—2021 вуруди сармоягузории хориҷӣ ба иқтисоди Тоҷикистон зиёда аз 11 млрд долларро ташкил дод. Сармоягузориҳо танҳо аз [[Чин]] (3,3 млрд доллар), [[Русия]] (1,6 млрд доллар) ва [[Қазоқистон]] (586 млн доллар) ба 50 % аз ҳаҷми умумии сармоягузориҳои хориҷии дар ин давра ҷалбшуда баробар аст (чунин маълумот дар бораи дигар кишварҳои узви СҲШ дастрас нест).<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/economic/20220913/toikiston-bo-kishvaroi-ssh-ch-guna-molu-masulot-savdo-mekunad-va-mablaash-ch-adar-ast|title=Тоҷикистон бо кишварҳои СҲШ чӣ гуна молу маҳсулот савдо мекунад ва маблағаш чӣ қадар аст|author=www.asiaplustj.info/news/|date=2022-09-13|publisher= asiaplustj.info|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref> === Саноат === {{main|Саноати Тоҷикистон}} [[Акс:Talco.jpg|250px|right]] Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) ба фаъолияти саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон нақши манфӣ гузошт. Корхонаҳои саноатии Тоҷикистон аз соли 1996 инҷониб аксар зараровар ҳисоб мешаванд. Зеро, аз ин сол сар карда ба ҷумҳурӣ воридоти молҳои саноатии хориҷӣ хело афзуд. Дар натиҷа аз як тараф аксарияти корхонаҳои саноатӣ фаъолият намекарданд, аз тарафи дигар, он корхонаҳое, ки фаъолият менамоянд, маҳсулоташон бо молҳои ба ҷумҳурӣ ворид шудаи хориҷӣ рақобат карда наметавонанд. Корхонаҳои муштараки саноатии Тоҷикистон дар натиҷаи инвеститсияҳои хориҷӣ ба миён омада фаъолият (асосан соҳаи саноати сабук) мебаранд. Дар соли 2011 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 952 корхонаи саноатӣ арзи вуҷуд мекард (аз байни онҳо 10,2 % кор намекарданд). Маҳсулоти истеҳсолнамудаи корхонаи саноатӣ дар 9 моҳи соли 2012 — $1,4 млрд ташкил мекард<ref>http://www.regnum.ru/news/1582915.html</ref>. Мувофиқи ахбороти Вазорати энергетика ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷумҳурӣ чунин соҳаҳои асосии саноат арзи вуҷуд доранд: * коркарди маъданҳои кӯҳӣ ва металҳои нодир; * истеҳсоли ангишт (дар кони ангишти Шӯроб, Фон-Яғноб (кокс) ва Назаргиёҳ (антрасит)); * истеҳсоли газ ва нафт (дар водии Вахш, [[Ҳисор]], Хоҷа Сартез дар [[Кӯлоб]] ва [[вилояти Суғд]]); * истеҳсоли металҳои ранга (арзиз, тило, нукра, сурб, цинк, висмут, ртуть, вольфрам, молибден); * саноати сабук (асосан коркарди пахта ва хуроквори); * саноати кимиё (Комбинати кимиёи [[Ёвон]], Заводи азотбарории Вахш); * саноати масолеҳи сохтумонӣ; * саноати мошинасозӣ; * саноати пилла.<ref>{{Cite web |url=http://www.minenergoprom.tj/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814123031/http://www.minenergoprom.tj/ |archivedate=2017-08-14 }}</ref> Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон [[соли 2019]] дар соҳаи саноат — 219 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси 2942 ҷойи корӣ, аз ҷумла, дар [[вилояти Суғд]] — 59 бо 969 ҷойҳои кории нав, [[вилояти Хатлон]] — 57 корхона бо 678 ҷойҳои кории нав, [[ВМКБ]] — 3 корхона бо 87 ҷойҳои кории нав, шаҳри [[Душанбе]] — 60 корхона бо 812 ҷойҳои кории нав ва [[НТҶ]] — 40 корхона бо 386 ҷойҳои кории нав сохта ба истифода дода шуд. Аз шумораи умумии корхонаҳои нав: 38 — корхона ба соҳаи мошинсозӣ, 53 — корхона ба саноати сабук, 50 — корхона ба соҳаи масолеҳи сохтмон, 62 — корхона ба саноати хӯрокворӣ, 2 —корхона ба саноати маъдан, 1 — корхона ба саноати ангишт, 5 — корхона ба соҳаи табъу нашр ва 8 — корхона ба дигар соҳаҳо рост меояд.<ref>{{cite web|url=http://sanoat.tj/?p=5344|title=Натиҷаи воридоти технологияҳои муосир ва татбиқи он дар истеҳсолоти ватанӣ|author=|date=|publisher=sanoat.tj|accessdate=2020-01-22|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212094105/http://sanoat.tj/?p=5344}}</ref>. === Бонкҳо ва ташкилотҳои қарзӣ === Низоми молиявии мамлакатро [[Бонки миллии Тоҷикистон]] ба танзим медарорад. Дар ҷумҳурӣ 13 бонк ва ташкилотҳои қарзӣ аъзои Ассотсиатсияи бонкҳои Тоҷикистон (АБТ) мебошанд: * БДА ҶТ «[[Амонатбонк]]»; * ҶСК «[[Ориёнбонк]]»; * ҶСК «[[Агроинвестбонк]]»; * ҶСК «[[Тоҷиксодиротбонк]]»; * «БСТ ТИСТ Тоҷпромбонк»; * ҶСК «[[Бонки Эсхата]]»; * ҶСП «Фононбонк»; * ҶСК «Соҳибкорбонк»; * ҶСК «''Accessbank Tajikistan''»; * ҶСП ТҚХ «ФИНКА»; * ҶСП «Аввалин Бонки Молиявии хурд»; * ҶДММ ТҚХ «ИМОН ИНТЕРНЕШНЛ» * ҶСП ТҚХА «Боварӣ ва ҳамкорӣ».<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |title=Амиршо Миралиев роҳбари АБТ интихоб шуд |accessdate=2016-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426133020/http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |archivedate=2016-04-26 }}</ref> === Бекорӣ ва муҳоҷирати меҳнатӣ === Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) боиси харобии иқтисод ва баста шудани корхонаву муассисаҳои давлатӣ гардид. Корхонаҳои саноатии истеҳсолӣ ва диг. ширкатҳои хурду миёнаи хидматрасони асосан 10-15 % қавваи кории ҷумҳуриро бо кор таъмин мекунанд. Бинобар ин шумораи мардуми қобили кор ба сафи муҳоҷирони меҳнатӣ тахминан ба 1 000 000 нафар расидааст. Саҳми онҳо дар иқтисодиёт меафзояд. Бар асоси гузоришҳои расмӣ, дар Русия ва кишварҳои дигари хориҷӣ беш аз як милюн муҳоҷири кории тоҷик фаъъолият мекунанд, ки ағлаби онҳо ҳамасола сармояи зарурӣ барои таъмини рӯзгори хонаводаҳоро ба Тоҷикистон интиқол медиҳанд. Дар соли 2012 муҳоҷирони корӣ ба Тоҷикистон ҳудуди 3,6,млрд доллар пул (47 % ММД и ҷумҳурӣ) интиқол додаанд. Дар миёни кишварҳое, ки иқтисодашон ба маболиғи интиқолии муҳоҷирони корӣ вобаста аст, Тоҷикистон ҳамчунон болотарин ҷойгоҳро ба худ ихтисос медиҳад.<ref>http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2012/11/121121_zkh_worldbank_report.shtml</ref> === Кишоварзӣ === {{Main|Кишоварзӣ дар Тоҷикистон}} Аз назари таърихӣ, Тоҷикистон кишвари асосан кишоварзӣ аст. Агарчи саноат дар замони Шӯравӣ рушд ёфт, аммо тавлидоти кишоварзи ҳамчунон ғолиб буд. Дар поёни даҳаи 1980, заминҳои кишоварзӣ 1/3 ҳиссаи ҳудуди ҷумҳуриро ишғол карданд. Муҳиммтарин маҳсуле, ки дар давраи Шӯравӣ дар Тоҷикистон кишт мешуд [[пахта]] буд, аммо тавлиди он пас аз истиқлол коҳиш ёфтааст. Дар соли 2014, 417,9 ҳазор тонна пахта дар ҷумҳурӣ бардошт шуд<ref name="autogenerated8">Ашуров Ш. А., Караматуллаева Р. С. Совершенствование управления в сельскохозяйственном производстве Республики Таджикистан // Аграрное образование и наука. — 2015. — № 2. — С. 5</ref>. Тавлидоти кишоварзи дар соли 2014 беш аз: 1232,6 ҳазор тонна [[ғалла]] ва [[Лӯбиёӣ|лубиёӣ]], 1342,4 ҳазор тонна [[Сабзавот|сабзиҷот]], 465 ҳазор тонна полезӣ, 313,2 ҳазор тонна [[мева]], 167,1 ҳазор тонна [[ангур]], 990,2 ҳазор тонна [[картошка]] будааст. === Энергетика === [[Акс:Un-Tajikistan.svg|thumb|Харитаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]{{Main|Энергетикаи Тоҷикистон}} Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: Нерӯи асоси энергетикаи Тоҷикистонро Нерӯгоҳҳои барқии обӣ истеҳсол мекунанд. Ҳаҷми умумии муайяншудаи иқтидори Нерӯгоҳҳои барқии обӣ — 4070 МВт аст. Тоҷикистон дорои захираҳои ғании гидроэнергетикӣ мебошад. Ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ — 527 млрд кВт. соатро ташкил медиҳад. Аз рӯи ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ Тоҷикистон дар ҷаҳон ҷойи ҳаштумро ишғол мекунад. Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: # [[НБО Норак]] — бо иқтидори 3000 МВт; # [[НБО Бойғозӣ]] — бо иқтидори 600 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-1|НБО Сангтӯда-1]] — бо иқтидори 670 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-2|НБО Сангтӯда-2]] — бо иқтидори 220 МВт; # [[НБО Сарбанд]] — бо иқтидори 240 МВт; # [[НБО Шаршара]] — бо иқтидори 29,9 МВт; # [[НБО Марказӣ]] — бо иқтидори 15,1 МВт; # [[НБО Қайроққум]] — бо иқтидори 126 МВт дар Сирдарё; # Силсилаи НБО Варзоб ([[НБО Варзоб-1, Варзоб-2 ва Варзоб-3]]) — бо иқтидори умумии 25,7 МВт.; # [[Нерӯгоҳи барқи обии «Хоруғ»|Нерӯгоҳи Хоруғ]]; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] — [[16 ноябр]]и [[соли 2018]] агрегати якуми НБО Роғун бо иқтидори 600 МВт ба кор даромад. Ду сол боз (аз соли 2018) дар натиҷаи мулоқоту гуфтушунидҳои сатҳи олии Сарони ду давлат — Тоҷикистон ва [[Ӯзбекистон]] ҳамкории энергетикҳои тоҷику ӯзбек боз барқарор гардид, ки ин барои ҳарду тараф манфиати хеле калонеро молик аст. Баъди зиёда аз 9 соли ҷудо будани низоми энергетикии Тоҷикистон аз [[Осиёи Марказӣ]] додугирифти неруи барқ байни ин ду ҷумҳурии ҳамсоя оғоз ёфт. Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳаи энергетика, бе назардошти НБО «Роғун», ба миқдори 1520 МВт зиёд шуд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[8 декабр]]и [[соли 2016]] [[МБГ-2 ш. Душанбе|Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт ва 167 Гкал гармӣ бо иштироки Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон сурат гирифт. Боз ду агрегат ба кор дароварда шуд<ref name="spu">{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/country/20191128/1030299133/tajikistan-kitay-dobycha-zolota.html|title=ТЭЦ-2 на вес золота: Китай «вернёт» свои инвестиции на рудниках Таджикистана|date=2019-11-28|publisher=[[Sputnik]]|accessdate=2019-11-28}}</ref>.. Иқтидори умумии нерӯгоҳи когенераторӣ ба 400 МВт расид. [[20 март]]и [[соли 2019]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Норак ба татбиқи лоиҳаи "Барқарорсозии НБО «Норак» оғози расмӣ бахшиданд. Дар натиҷаи татбиқи ин лоиҳа НБО «Норак» таҷдид ва эътимодноктар гардида, иқтидори лоиҳавияш аз 3000 ба 3300 МВт бардошта хоҳад шуд. [[23 август]]и [[соли 2019]] ба татбиқи лоиҳаи "Таҷдиди НБО «Қайроққум» оғози расмӣ бахшида шуд. Баъди татбиқи лоиҳа тавоноии НБО "Қайроққум аз 126 мегаватт ба 176 мегаватт расонида мешавад.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[20 январ]]и [[соли 2020]] [https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html Оҷонсии иттилоотии Sputnik] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191208092124/https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html |date=2019-12-08 }} гузорише овардааст, ки Маҷлиси намояндагони Ҷумҳури Тоҷикистон ҳафтаи пеш пазируфт (соли 2020), аз моддаи 9-и Қонун «Дар бораи хусусигардонии моликияти давлатӣ», калимаҳои [[НБО Роғун|Неругоҳи барқи обии «Роғун»]] ва Корхонаи воҳиди давлатии «[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]» хориҷ карда шуданд. Моддаи 9-и қонуни мазкур дар бораи объектҳоест, ки хусусӣ гардонида намешаванд ва дар он таъкид шудаст, «амволи нерӯгоҳи барқи обии „Норак“, нерӯгоҳи барқи обии „Роғун“ ва корхонаи воҳиди давлатии „[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]“ хусусӣ гардонида намешаванд».<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/industry/20200120/1030566842/Ijozati-khususi-kardani-Rogun-va-Talko.html|title=Иҷозати хусусӣ кардани амволи “Роғун” ва “Талко”: Ҳукумату парлумон пазируфтанд|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-01-22}}</ref> Дар соли 2020 дар Тоҷикистон ба ҳисоби умумӣ 19 миллиард 770,5 миллион кВт⋅соат нерӯи барқ истеҳсол карда шудааст. Тоҷикистон дар соли 2020 зиеда аз 1,5 миллиард кВт⋅соат нерӯи барқ ба кишварҳои ҳамсоя содирот кардааст. Аз рӯи маълумотҳо ҷумҳурӣ дар маҷмӯъ 1 миллиард 528,4 миллион кВт⋅соат қувваи барқ ба маблағи зиеда аз 56,4 миллион доллар содирот намудааст.<ref>{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/energetics/20210201/1032739925/tajikistan-eksport-elektroenergii.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|title=В Таджикистане рассказали, сколько электроэнергии экспортировано за рубеж|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-02-01}}</ref> ==== Лоиҳаи минтақавии «CASA-1000» ==== {{Main|Лоиҳаҳои муштараки иқтисодӣ дар Тоҷикистон}} [[12 май]]и [[соли 2016]] ифтитоҳи лоиҳаи сохтмони хати баландшиддати барқии «CASA-1000» (ЛЭП — 1000 кВт) баргузор гардид. «CASA-1000» интиқоли барқи Тоҷикистон ва Қирғизистонро ба Афғонистону Покистон таъмин мекунад<ref>[http://www.asiaplus.tj/news/tajikistan/economic/201605 Оғози расмии амалисозии лоиҳаи CASA-1000]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Фақр == Бар асоси гузориши [[Бонки ҷаҳонӣ]], то соли 2021, ҳадди ақал 26,5 % аз ҷамъияти Тоҷикистон зери [[хатти фақр]] зиндагӣ мекунанд<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020|title=Бедность в Таджикистане – 2020|publisher=Всемирный банк|deadlink=no|accessdate=2021-11-04|archive-date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104165254/https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020}}</ref>. == Нақлиёт == {{асосӣ|Нақлиёт дар Тоҷикистон}} [[Соли 2004]] — роҳи автомобилгарди Мурғоб–Қулма–Қароқорум ба истифода дода шуд. Ин масири нақлиётӣ Тоҷикистонро бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]] пайваст намуда, барои рушди робитаҳои тиҷоратӣ ва иқтисодии ду кишвар аҳамияти стратегӣ пайдо кард.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2008/12/ro-1202-i-moshingardi-mur-1170-ob-1178-ulma-basta-shud/ |title=Роҳи мошингарди Мурғоб–Қулма баста шуд |website=АМИТ «Ховар» |access-date=2026-08-08 }}</ref> Дар солҳои истиқлол дар Тоҷикистон таъмиру азнавсозии роҳи автомобилгарди Душанбе — [[Хуҷанд]] — Чанак (сарҳади [[Ӯзбекистон]]), ки 411 км дарозӣ дорад бо ёрдами давлати Чин соли 2006 амалӣ гардид. Роҳи мошингард тамоми сол пойтахти мамлакат Душанберо бо ноҳияҳои Тоҷикистони Шимолӣ мепайвандад. [[18 октябр]]и [[соли 2015]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакентро ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри [[соли 2015]] ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент |accessdate=2017-01-17 |archivedate=2021-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515113310/https://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ }}</ref> [[Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом- Ҷаббор Расулов|Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом — Ҷаббор Расулов]] соли 2016 дар [[вилояти Суғд]] оғоз шуда буд. Анҷоми корҳои таҷдиду барқарорсозии роҳ ду сол муайян шуда буд ва соли 2019 ӣа истифода супорида шуд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ |title=Оғози корҳои навсозии шоҳроҳи Исфара-Конибодом-Ҷаббор Расулов |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404070845/http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ }}</ref> Дар соҳаи нақлиёти роҳи оҳан бошад [[соли 1999]] навбати дуюми роҳи оҳани Қурғонтеппа–Кӯлоб ба истифода дода шуд. Бо мавриди истифода қарор гирифтани қитъаҳои Данғара–Олимтой–Қурбоншаҳид–Кӯлоб имкониятҳои нақлиётии ҷануби кишвар густариш ёфтанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/president/films/chronicles/14|title=Солнома 1999. Соли бузургдошти Сомониён|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-04}}</ref> <ref>Рахматова З.Ю., Саъдиев Ш.С. История таджикского народа: учебное пособие/З.Ю.Рахматова, Ш.С.Саъдиев. Душанбе:РТСУ,2017. С. 182. ISBN 978-99975-932-1-4</ref> Дастоварди назаррас [[24 август]]и [[соли 2016]] расман мавриди баҳрабардорӣ қарор додани роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро гардид. Ин роҳи оҳан шаҳри [[Душанбе]]ро бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст.<ref>[http://www.president.tj/node/12777 Истиқбол дар истгоҳи роҳи оҳани ноҳияи Ёвон]</ref> === Нақбҳо === * [[Нақби автомобилгарди «Истиқлол»]] * [[Нақби автомобилгарди «Озодӣ»]] * [[Нақби автомобилгарди Чормағзак]] * [[Нақби автомобилгарди "Шаҳристон"]] [[Акс:USSR-Tajikistan-Peak Communism.jpg|thumb|270px|Акси [[Қуллаи Исмоили Сомонӣ]] (дар гузашта бо номи ''Пики Коммунизм'') вақте ки Тоҷикистон қисми [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] буд.]] == Расонаҳои ҳамагонӣ == Расман оғози таърихи матбуоти тоҷик ба нашри аввалин шумораи [[Бухорои Шариф (рӯзнома)|«Бухорои шариф»]] дар [[11 март]]и соли [[1912]] нисбат дода мешавад. Биноба он ҳар сол дар [[11]]-уми март [[Рӯзи матбуот]] ҷашн гирифта мешавад. Вале пажӯҳишгарон тазкира ва осори насри қадимии тоҷикиро зинаи аввали журналистикаи тоҷик мешумуранд. Чунончӣ, муаллифони китоби «Таърихи матбуоти тоҷик» И. Усмонов ва Д. Давронов корбурди жанрҳои хабар, гузориш, мусоҳиба ва ғайраро дар солнома ва таърихнигориҳои садаҳои 10 то 15 тазаккур медиҳанд. Дар нимаҳои дуввуми садаи XIX ва оғози садаи XX бархе аз нашрияҳо чоп шудаанд, ки матолиберо ба тоҷикӣ нашр кардаанд. Дар давраи [[ИҶШС|шӯравӣ]] матбуот зери назорати шадиди давлат қарор дошт, вале дар ин давра низ аз талошҳои озодбаёнӣ дар бархе аз онҳо ба мушоҳида расидааст. Ибтидои солҳои 90-уми садаи 20 давраи шукуфоии матбуоти озоди Тоҷикистон шуморида мешавад, ки ба нашрияҳое монанди «Чароғи рӯз», «Растохез», «Сухан», «Адолат» ва монанди инҳо нисбат дода мешавад. Дар солҳои [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]] [[1992]] то [[1997]] даҳҳо рӯзноманигори тоҷик кушта ва аксари журналистони боҳунар кишварро тарк кардаанд. Ҳоло матбуоти мустақили Тоҷикистон аз нав ҷон мегирад ва чанд нашрия, хабаргузорӣ, радио ва телевизионҳои мустақил талош доранд, бо истифода аз озодии матбуот рисолати худро амалӣ кунанд. Дар Тоҷикистон 4 нашрияҳои давлатӣ: [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]], [[Рӯзномаи «Садои мардум»|«Садои мардум»]], [[Рӯзномаи «Народная газета»|«Народная газета»]] ба забони русӣ ва [[Рӯзномаи «Халқ овозӣ»|« Халқ овозӣ»]] ба забони узбекӣ нашр мешаванд. Инчунин, нашрияҳои ғайридавлатӣ; [[Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»]], Ҳафтаномаи «Миллат», Ҳафтаномаи «СССР» , Ҳафтаномаи «Азия-плюс» ва диг. ба забонҳои гуногун нашр мешаванд. Тибқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тартиби баҳисобгирии давлатии фаъолияти ноширӣ, корхонаҳои полиграфӣ ва пешбурди Феҳристи ягонаи давлатӣ» дар вазорат 376 рӯзнома, аз инҳо 112 адад давлатӣ ва 264 адад мустақил , 245 маҷалла, аз инҳо 114-тояш давлатӣ ва 131 адад мустақил, 319 матбаа- 37 давлатӣ ва 282 мустақил, 48 нуқтаи фурӯши китоб- 3 давлатӣ ва 45 мустақил, 71 нашриёт, аз инҳо 10 давлатӣ ва 61 мустақил, 11 агентии иттилоотӣ, аз инҳо 1 давлатӣ ва 10 мустақил ба қайд гирифта шудаанд. Ин маълумот то [[25 декабр]]и [[соли 2021]] ба ҳисоб гирифта шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/|title=Пагоҳ дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон 110-солагии Рӯзи матбуоти тоҷик таҷлил мегардад|author=|website=www.khovar.tj|date=2022-03-10|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-03-10|archivedate=2022-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220310043203/https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/}}</ref> Ба воситаи спутники ABS-1 (75.0°E) шабакаҳои телевизиони Тоҷикистон — [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи 1)]], [[ТВ Ҷаҳоннамо]], [[ТВ Баҳористон]], [[ТВ Сафина]], [[Варзиш ТВ]], [[ТВ Футбол (Тоҷикистон)]], [[ТВ Синамо]], [[ТВ Шаҳнавоз]], [[ТВ Илм ва табиат]] намоишҳои хешро омодаи тамошобинон мекунанд. Инчунин, [[Ширкатҳои телевизионии давлатии умумиҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ (Тоҷикистон)]] фаъолият карда истодаанд. Аз рӯи раддабандӣ (соли 2018) аз ҳама нашрияи серхонандатарин нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]] (34 %) мебошад. Сипас, бо фосилаи камтар нашрияи Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон «Омӯзгор» (23,8 %) ва нашрияи марказии ҲХДТ рӯзномаи «Минбари халқ» (22,2 %) ҷойгир шудаанд. Тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, ба ин натиҷа расидааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand// |title=khovar.tj/ 06.04.2018 |accessdate=2018-04-08 |archivedate=2020-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ }}</ref> Омори мазкур имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Раддабандии маҷаллаҳо ба раддабандии рӯзномаҳо монанд аст, яъне дар қатори аввал маҷаллаҳои давлатӣ қарор доранд. Аз ҳама теъдоди зиёди нашрро маҷаллаи занон — «Бонувони Тоҷикистон» (44,9 %) дорад. Маҷаллаи дуюми маъруф маҷаллаи Кумитаи оид ба корҳои дин, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои миллии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дин ва ҷомеа» (10,4 %) ва дар ҷойи сеюм маҷаллаи Вазорати фарҳанг бо номи «Фирӯза» (5,2 %) меистанд. Тамошобинони тоҷик аз ҳама бештар [[ТВ Сафина|шабакаи телевизионии Сафинаро]] тамошо мекунанд. Инро 60,1%-и пурсидашудагон дар тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, тасдиқ кардаанд. Ин омор имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Аз рӯи натиҷаҳои тадқиқот, дар ҷойи дуюм шабакаи телевизионии [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи якум)]], бо 50,1 % ва дар ҷойи сеюм [[ТВ Баҳористон]] бо 30,5 % қарор гирифтаанд. Пас аз шабакаҳои телевизионии ватанӣ дар ҷои аввал шабакаҳои телевизионии Россия меистанд, ки дар ҷадвали афзалиятҳо 18,3%-ро ишғол менамоянд. Бояд зикр намуд, ки шабакаҳои телевизионии Россия на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми фазои пасошӯравӣ рейтинги баланд ишғол мекунанд. Пас аз Россия бо 9,7 % шабакаҳои телевизионии ӯзбекӣ қарор гирифтаанд. Тибқи тадқиқоти ин марказ, дар миёни радиоҳои маҳбубтарин радиои Радиои «Садои Душанбе» (28 %) мавқеи аввалро касб карда, дар ҷойи дуюм Радиои Тоҷикистон (17,4 %) ва дар ҷойи сеюм Радиои фарҳанг (5,3 %) қарор гирифтаанд. Шумораи шабакаҳои гирифтани иттилоот, ғайр аз ВАО-и анъанавӣ рӯз аз рӯз меафзояд. Дар ҷойи аввал ТВ ватанӣ (57,2 %), дар ҷойи дуюм интернет (11,5 %) қарор дорад. 38,4 фоизи пурсидашудагон аз интернет истифода мебаранд. Интернетро аз ҳама бештар сокинони ВМКБ-60,6 фоиз истифода мебаранд. Ин нишондиҳанда дар миёни сокинони Душанбе 56,3 фоизро ташкил дод.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand|title=Натиҷаҳои тадқиқоти маркази "Зеркало" муарриф гардиданд|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-06-18|archivedate=2020-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/}}</ref>. == Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон == Дар солҳои истиқлол таъсис ва рушди Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон ба назар мерасад. Имрӯз дар ҷумҳури 8 Оҷонсиҳои Иттилоотӣ амал карда истодаанд: * [[Оҷонсии иттилоотии «СИМОНЮС»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «АВЕСТО»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс»]], * [[АМИТ «ХОВАР»]], * [[Оҷонсии Иттилоотии «Хатлон-пресс»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа»]], * [[Оҷонсии умумимиллии иттилоот «ТОҶНЮС»(«TOJNEWS»)]] ([[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст)<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |title=В Таджикистане закрылось независимое агентство TojNews |accessdate=2017-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115122428/http://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |archivedate=2016-11-15 }}</ref>. == Воситаҳои алоқа, технология ва инноватсия == {{Асосӣ|Алоқа дар Тоҷикистон}} Дар солҳои 90 асри XX истифодаи алоқаи телефонӣ барои аз 2 то 8 % ба 100 нафар аҳолӣ дастрас буд. Баъд аз ба охир расидани ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон аввалин қадамҳо барои азнав кардани системаи алоқаи телефонӣ ва рақами (цифровая) намудани он гузошта шуд. Соли 1998 аввалин маротиба дар [[Душанбе]] пайвасткунаки рақамӣ (цифровой комутатор) барои 2500 муштарӣ ва соли 1999 ба 10000 муштариён ба кор даромад. Соли 2003 стансияи телефонии Қургонтеппа, соли 2004 [[Хуҷанд]] ва соли 2005 [[Хоруғ]], [[Кӯлоб]], [[Турсунзода]] ва дигар минтақаҳои Тоҷикистон ба системаи пайвасткунаки рақамӣ гузаштаанд. Соли 2020 шумораи дастгоҳҳои телефонии системаи ШСКТ «Тоҷиктелеком» 279 ҳазор ададро ташкил дод, ки 84,7 % онҳо телефонҳои хонагӣ мебошанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ |title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт |accessdate=2021-03-05 |archivedate=2021-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ }}</ref> === Алоқаи телефони мобилӣ === ''Нигаред:'' [[Интернет дар Тоҷикистон]] Системаи мобилии алоқаи телефонӣ дар Тоҷикистон аз [[соли 1996]] инкишоф меёбад. Аввалин ширкате, ки ба бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон дохил шуд ин ҶСП «ТоҷикТел» буд. Соли 1998 дар Хуҷанд ҶСП «Сомонком» хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон бо стадарти GSM сар кард. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ шумораи ширкатҳои хидматрасонии нави алоқа ба 17 адад, шумораи умумии муштариёни алоқаи мобилӣ ба 10 912 080 адад ва шумораи муштариёни интернет ба 3 800 453 адад расид. Шумораи муштариёни алоқаи мобилии ҶДММ «Вавилон-Мобайл» аз ҳама зиёд 3 425 509 адад, шумораи муштариёни интернет аз ҳама зиёд — ҶДММ «Таком» — 1 138 626 адад расиданд<ref>Омори солонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Соли 2014. — С. 314.</ref>. Солҳои охир, дар Тоҷикистон ширкатҳои гуногун — ҶСП «Индиго Тоҷикистон» («Tcell»), ҶСП «ТТ-Мобайл» («МегаФон Тоҷикистон»), ҶСП «Вавилон Мобайл» ва ҶДММ «Таком» («ZetMobile», собиқ Beeline"), «Таджиктелеком», «Телеком-технолоджи», хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонӣ ба сомон расонида истодаанд. Тибқи маълумоти [[соли 2017]] дар Тоҷикистон шумораи муштариёни алоқаи мобилӣ 7 млн. 353 ҳазору 192 нафарро ташкил дод, ки аз онҳо 4 млн. 371 ҳазору 817 нафарашон муштариёни фаъол мебошанд. Ба ҳар 100 нафар шаҳрванди ҷумҳурӣ 5,5 адад дастгоҳи телефонии собит рост меояд. Шумораи истифодабарандагони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] дар якҷоягӣ бо истифодабарандагони интернети мобилӣ ва маҳаллӣ дар Тоҷикистон 2,3 млн нафарро ташкил мекард.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/|title=Илҳомҷон Атоев: «Теъдоди истифодабарандагони Интернет дар Тоҷикистон ба 2,3 млн. нафар расид» {{!}} АМИТ "Ховар"|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-12|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509223635/https://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/}}</ref>. Тибқи маълумоти [[соли 2020]] вазни қиёсии операторони хусусӣ дар бозори алоқаи ҷумҳурӣ 93,4 % -ро ташкил дод. Теъдоди корбарони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] аввали [[соли 2021]] беш аз 3,3 млн ва муштариёни мобилӣ беш аз 6 млн нафарро ташкил намуд.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/|title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-03-05|archivedate=2021-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/}}</ref>. Бино ба далели маълумотҳои раддабандии глобалии Speedtest, моҳи январи [[соли 2021]] Тоҷикистон байни 140 кишвари дунё ҷои 129-умро гирифтааст ва дар натиҷа дар як моҳ панҷ зина поён рафтааст. Суръати боркунии маълумот дар Тоҷикистон моҳи январи соли 2021 — 13,8 Мб/сонияро ташкил дод.<ref name="sputnik-tj.com">{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20210227/1032900621/tojikiston-internet-surat.html|title= Мавқеи Тоҷикистон дар раддабандии суръати интернет боз пасттар шуд |author= sputnik-tj.com|website=|date=|publisher= sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2020-03-05}}</ref>. Аз нигоҳи суръати интернети симӣ низ, тибқи ҳисобҳои моҳи январи [[соли 2021]], Тоҷикистон низ мавқеъро аз даст дод ва дар байни 175 кишвар дар ҷои 99-ум қарор гирифт.<ref name="sputnik-tj.com"/>. === Омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта === Дар Конфронси [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба савдо ва рушд (UNCTAD) «Ҳисоботи технология ва инноватсия 2021» аз чоп баромад. Аз ҷиҳати омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта, Тоҷикистон дар байни Тимори Шарқӣ ва Иттиҳоди Комор ҷойгир аст ва дар байни 158 кишвари дар рейтинги зикршуда ҷои 143-ро ишғол мекунад. Аз кишварҳои [[ИДМ]] — [[Русия]] дар ҷои 27, [[Беларус]] дар ҷои 59, [[Қазоқистон]] дар ҷои 62, [[Арманистон]] дар ҷои 83, [[Озарбойҷон]] дар ҷои 100, [[Қирғизистон]] дар ҷои 115 мебошанд.<ref>{{Cite web |url=http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |title=Таджикистан оказался в конце рейтинга по готовности к развитию новых технологий /avesta.tj/2021/02/26/ |accessdate=2021-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226064932/http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |archivedate=2021-02-26 }}</ref> == Маориф == {{асосӣ|Маориф дар Тоҷикистон}} Дар гузаштаи таърихи тоҷикон, дар давраҳои гуногуни рушди ҷомеъа масъалаи инкишофи муассисаҳои парваришу маориф аз сарварони давлату ҳомиёни дин вобаста буд. Доир ба гузаштаи мактабу мадрасаҳо баъзе маълумотҳо дар асарҳои муаррихону адибон боқӣ мондаанд, ки ҳоло мавриди тадқиқи олимон мебошанд. Аз нигоришоти ниёкон, иқдоми маорифпарварӣ танҳо дар охири садаи XIX аз ҷониби [[Аҳмади Дониш]] ва маорифпарварони тоҷик барои оммаи заҳматкаш мавриди тарғибу ташвиқ қарор гирифта будааст. Намояндагони [[Ҳаракати ҷадидия]] ба мислӣ [[Айнӣ]], [[Мунзим]], [[Беҳбудӣ Маҳмудхоҷа|Беҳбудӣ]] ва диг. давомдиҳандагони ин раванди равшанфикрӣ ва муассисони нахустини [[Мактабҳои усули нав]] гардиданд. Баъд аз таъсис ёфтани [[ҶМШС Тоҷикистон]] [[соли 1924]] зиммаи таъсиси соҳаи парваришу маориф ба давлати тоҷик гузашт, ки аз намояндагони табақаҳои заҳматкаш иборат буд. [[14 декабр]]и [[1924]] Комиссариати маорифи халқи ҶХШС Тоҷикистон ташкил гардид, ки он 11 феврали 1925 дар шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ намуд. Комиссариати маорифи халқ баъд ба Вазорати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1946—1978: 1988—1992), Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсуси [[ҶШС Тоҷикистон]] (1978—1988) табдили ном кард. Соли 1992 [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ном гирифт.<ref>[[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]], Ҷилди 3. БОЗ-ВИЧКУТ — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2014, — с.381-387</ref> Дар замони шӯравӣ маҳви бесаводӣ бартараф, таҳсилоти ройгон ҷорӣ гардида муассисаҳои гуногуни маърифатӣ аз ҷониби давлат бунёд ёфтанд. Имрӯз, дар ҷумҳурӣ муассисаҳои гуногуни парваришу омӯзиш рушд меёбад. Дар замони истиқлол маориф як рукни иҷтимоии давлат гардидааст. Президенти Тоҷикистон дар суханорониаш ба ифтихори 25 — солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 08.09.2016 зикр намудааст: {{аввали иқтибос}}Дар зарфи 25 соли истиқлол маблағгузории соҳаи маориф садҳо баробар зиёд карда шуд. Агар соли 2000-ум барои маориф ҳамагӣ 41 миллион сомонӣ ҷудо гардида бошад, пас соли 2016 барои ин соҳаи ҳаётан муҳим зиёда аз 3 миллиард сомонӣ пешбинӣ шудааст. Имрӯз дар кишвар 161 муассисаи типи нав, аз ҷумла 85 гимназия ва 65 литсей фаъолият дорад. Инчунин, дар ин давра 9 мактаби президентӣ барои хонандагони болаёқат бунёд ва мавриди истифода қарор дода шуд, ки дар онҳо ҳамаи шароити муосири таълиму тарбия муҳайё карда шудааст. Афзоиши шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ дар даврони истиқлоли давлатӣ яке аз дастовардҳои соҳаи маорифи мамлакат мебошад. Агар соли 1991 дар мамлакат 13 муассисаи таҳсилоти олӣ бо шумораи умумии 70 000 нафар донишҷӯ фаъолият карда бошад, пас соли 2016 шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ба 39 ва донишҷӯён ба 170 000 нафар расид.{{охири иқтибос|сарчашма=[http://president.tj/node/12943 Эмомалӣ Раҳмон. Суханронӣ ба ифтихори 25 - солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]}} Сатҳи саводнокии аҳолии Тоҷикистон низ тадриҷан баландшуда истодааст. Аз рӯи омори «Департаменти СММ оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ:Шуъбаи аҳолӣ» доир ба саводнокӣ, дар Тоҷикистон тахминан 5 781 203 наф дар синни 15 сола ва боло, ба забонҳои гуногун хонда ва навишта метавонанд. Ин шумора, 99,77 % аз ҳаҷми умумии аҳолии калонсолро дар бар мегирад. Яъне, тахминан 13 147 нафар сокинон ҳоло ҳам бесавод мебошанд.<ref>[http://countrymeters.info/ru/Tajikistan Население Таджикистана. Грамотность населения]</ref> == Фарҳангу ҳунар == === Адабиёт === Назму насри форсу тоҷик тӯли чандин асрҳо тараққӣ мекард. [[Акс:Rudaki Park, Dushanbe, Tajikistan.JPG|thumb|250px|Рӯдакӣ-асосгузори адабиёти форсу-тоҷик]] ==== Адабиёти тоҷик дар асрҳои миёна ==== Давраи нашъунамои адабиёти форсу тоҷик ба асрҳои миёна рост меояд, вақте ки дар Осиёи Миёна аввалин давлати тоҷикон — [[Давлати Сомониён]] (874—1005) арзи ҳастӣ намуда буд. Сомониён ба илм ва адабиёт диққати махсус зоҳир мекарданд. Шоирон ва олимони ҳамон давра ба монанди [[Рӯдакӣ]], [[Ибни Сино]], [[Фирдавсӣ]], [[Унсурӣ]], [[Дақиқӣ]] дар даргоҳи шоҳони Сомониён кор ва фаъолият мекарданд. Эрониён ва тоҷикон он вақтҳо як қавмро бо решаҳои бо ҳам пайваст ташкил мекарданд ва адабиёт, санъат, илм ҳам дастраси ҳама буд. [[Рӯдакӣ]] асосгузори адабиёти форсу тоҷик мебошад. Истилои арабҳо ба Осиёи Миёна дигаргуниҳои зиёде овард. Фарҳанги бой ва меьмории тоисломии тоҷикон нест карда мешуд, китобҳо сӯзонида мешуданд. Дар Осиёи Миёна дини ислом ҷорӣ шуда забони арабӣ умумӣ гардид. Забони нави адабӣ — забони форсу-тоҷик дар асрҳои IX—X ташаккул ёфт. Рӯдакӣ — шоири барҷаста, асосгузори адабиёти форсу тоҷик, аввалин шуда забонро ташаккул дод ва онро дар назми худ истифода бурда, якчанд жанрҳои адабии он замонро ба вукуъ овард. Маҳз аз ҳамон давра сар карда адабиёти форсу-тоҷик ташаккул ёфта дар тамоми олам машҳур гардид. Дар охири асри X [[Фирдавсӣ]] «Шоҳнома»-и безаволи худро эҷод кард, ки аз ҷихати маъно ва ҳаҷм дар адабиёти умумибашарӣ ҳамтоё надорад. Асри XI бо ба вукӯъ омадани эпосҳои романтикӣ машҳур шудааст. Маҳз дар ҳамин жанр силсилаи достонҳои [[Унсурӣ]], [[Айюкӣ]], [[Гунгурӣ]], [[Умари Хайём]] мебошанд, вале [[«Хамса»]]-и [[Низомии Ганҷавӣ]] намунаи беҳтарин маҳсуб мешавад, ки асри XII эҷод карда шудааст. Дар асри XIII [[«Бӯстон»]] ва [[«Гулистон»]]- и [[Саъдӣ]], дар асри XIV достонҳои [[Амир Хусрави Дехлавӣ]] ва [[Хоҷа Кирмонӣ]], [[Камоли Хуҷандӣ]] ва ғазалҳои [[Ҳофизи Шерозӣ]] эҷод шудаанд. Асри XV бошад бо назми [[Ҷомӣ]] машҳур гардидааст. ==== Адабиёти тоҷик дар асри XX ==== {{асосӣ|Адабиёти тоҷик дар асри XX }} Ғалабаи Инқилоби Октябру истиқрори низоми шӯравӣ дар Осиёи Миёна боъис гардиданд, ки миллати азийяткашидаи тоҷик дигарбора самандарвор аз хокистари зиллат бархоста, бар минбари иззату шарофат барнишинад ва дар баробари соҳати дигари ҳаёту иқтисоди кишвар ба соҳаи фарҳангу адаби деринасоли худ сару сомони наву матлубе бахшад. Ба иборати дигар, баъди таъсиси [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] ([[1924]]) ва [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] ([[1929]]) ниҳоди ҷадиди нависандагони Тоҷикистон арзи ҳастӣ намудааст, ки гурӯҳу дастаҳои парешони суханварони диёрамонро ҷамъ оварда, фаъолияташонро ба талаботи замони инқилобӣ мутобиқу мувофиқ гардонидааст. [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] моҳи майи [[соли 1934]] ҳамчун қисми таркибии Иттифоқи нависандагони ИҶШС ташкил ёфт. Дар асри XX, эҷодиёти адибони Тоҷикистон боиси рушди насру назми тоҷик, ташаккули [[Тарҷумаи бадеӣ дар адабиёт|тарҷумаи адабиёти ҷаҳон]], [[Драматургияи тоҷик|драматургия]], адабиёти кӯдакону наврасон, адабиётшиносӣ ва танқиди тоҷик гардид. Адибони Тоҷикистон бо асарҳои эҷоднамудаи хеш адабиёт ва забони тоҷикиро ба пояи нав бароварда дар адабиёти башар ҳиссагузор шудаанд. Эҷодиёти адибон ба садҳо забонҳои дунё тарҷума шуда дастраси хонандагон гардидааст. === Муассисаҳои фарҳангӣ === {{асосӣ|Фарҳанги Тоҷикистон}} [[Акс:Китобхонаи миллии Тоҷикистон.jpg|right|thumb|Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] Соли [[2012]] дар [[Душанбе]] бузургтарин дар [[Осиёи Марказӣ]] [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] бунёд ва ба истифода дода шудааст. Теъдоди хазинаи Китобхонаи миллии Тоҷикистон зиёда аз 6 миллион нусха китобро ташкил медиҳад.<ref>[http://www.kmt.tj/?category=2&article_id=1 ТАЪРИХИ КИТОБХОНАИ МИЛЛӢ]</ref>. Аз соли 2008 ҳамасола рӯзҳои 2-9 апрел дар саросари ҷумҳурӣ Фестивали ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикис тон» баргузор мегардад ва 4 сентябр ҳамчун «Рӯзи китоб» таҷлил мешавад. Аз соли 2007 Ҳаракати «Корвони китоб» ташкил карда шуд, ки ҳар сол як маротиба китобҳои тозанашрро ба китобхонаҳои тамоми шаҳру ноҳияҳо ба таври ройгон дастрас менамояд. Солҳои 2011, 2012 ва 2013 Намоиши байналхалқии китоби Душанбе ташкил карда шуд. Ифтитоҳи осорхонаи миллӣ аз ҷумлаи рӯйдодҳои таърихӣ ва дастовардҳои муҳими фарҳангии даврони Истиқлоли Тоҷикистон мебошад. [[20 март]]и соли [[2013]] дар [[Душанбе]] расми кушодашавии бинои нави Осорхонаи миллии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар маросими кушодашавии осорхона Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва сокинони шаҳри [[Душанбе]] иштирок намудаанд. [[Акс:Площадь, г. Худжанд 04.jpg|thumb|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, Қалъаи Хуҷанд]] Дар толори бузурги Осорхонаи миллии Тоҷикистон Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони сершумори зиёиёни эҷодкори ҷумҳурӣ мулоқот намуд.<ref>{{Cite web|url=http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|title=ИШТИРОКИ Э. РАҲМОН ДАР МАРОСИМИ ИФТИТОҲИ ОСОРХОНАИ МИЛЛӢ ВА МУЛОҚОТ БО ЗИЁИЁНИ КИШВАР|accessdate=2014-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305031817/http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|archivedate=2016-03-05}}</ref> Айни замон (1.01.2017), дар ҷумҳурӣ 2 ҳазору 320 муассисаи иҷтимоию фарҳангӣ, аз ҷумла 1 ҳазору 354 китобхонаи давлатию оммавӣ, 332 қаср ва хонаҳои фарҳанг, 415 клуб, 48 клуби сайёр, 14 маркази фарҳангу фароғатӣ, 7 филармонияи халқӣ, 62 боғи фарҳангию фароғатӣ, 22 театри халқӣ, 54 осорхона, 24 ансамбли тарона ва рақс, 16 ансамбли шашмақом, 7 ансамбли фалак, 6 ансамбли эстрадӣ ва 16 ансамбли фолклорию этнографӣ фаъолият доранд.<ref>{{Cite web|url=http://www.jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|title=Вазорати фарҳанг дар ҳамоҳангӣ бо ЮНЕСКО 3 филми мустанад ба навор гирифт|accessdate=2017-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125231520/http://jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|archivedate=2017-01-25}}</ref> === Театру синамо === {{асосӣ|Синамои Тоҷикистон}} Дар моҳи октябри соли 1929, ба ҳайати III-умин Анҷумани изтирории Шӯроҳои Тоҷикистон аввалин маҷаллаи синамоӣ (киножурнал) намоиш дода шуд, ки дар бораи омадани нахустин қатора ба Душанбе ва дигар ҳодисаҳои муҳим дар ҳаёти ҷумҳурии ҷавон нақл мекард<ref>Таджикская Советская Социалистическая Республика. Гл. ред. [[Муҳаммад Осимӣ|М. С. Асимов]]. — Д., 1974. — 408 с.</ref>. Барои муттаҳидсозии ҳунарпешагон ва фароҳам овардани шароити мусоиди эҷодӣ дар ҷумҳурӣ [[Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ]], [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ|Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ]], [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Владимир Маяковский|Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковский]], [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ|Театри мазҳакаи мусиқии ба номи Пушкини Ленинобод]], [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов|Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи М. Воҳидов]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри мазҳакаи мусиқии Хоруғ]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кўлоб|Театри драмаи мусиқии Кӯлоб]], [[Театри давлатии драма ва мусиқии ба номи Тӯҳфа Фозилова|Театри драмаю мусиқии Конибодом]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Бохтар|Театри мазҳакаи мусиқии Қӯрғонтеппа]], [[Театри давлатии лӯхтак|Театри лӯхтаки Душанбе]], [[Театри давлатии лўхтаки шаҳри Чкалов|Театри лӯхтаки шаҳри Чкалов]] ва дар бисёр ноҳияҳо театрҳои халқӣ кушода шуданд, ки ба рушди санъати театрии Тоҷикистон такони бузурге бахшиданд. Бахусус дар саҳнаи ин театрҳо дар асоси асарҳои драманависони тоҷик, рус ва хориҷӣ намоишномаҳои бисёри ҷолибе манзури тамошобинон гаштанд. Ташкили [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев|Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] (1938) ва дар ҳайати он таъсис ёфтани Ансамбли тарона ва рақс, Ансамбли рубобчизанон, Ансамбли тарона ва рақси Помир, Ансамбли фолклорӣ ва этнографии «Ганҷина» дар ҳаёти фарҳангию маънавии ҷумҳурӣ воқеаи басо нек ва фараҳбахш буданд. Назди [[Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|Кумитаи радио ва телевизиони тоҷик]] [[Ансамбли давлатии «Шашмақом»]] амал карда истодааст, ки ҳоло мақоми давлатӣ ва номи устоди забардасти «Шашмақом» [[Фазлиддин Шаҳобов]]-ро дорад. Бо дастгирии ҳукумати кишвар, барои эҳё ва рушди мусиқии суннатӣ дар замони муосир — [[12 май]] ҳамасола дар саросари кишвар чун «Рӯзи [[Шашмақом]]» таҷлил мегардад. [[ЮНЕСКО]] дар [[соли 2000]] мелодӣ, [[Шашмақом|Шашмақомро]] дар феҳристи кӯҳантарин сабкҳои мусиқӣ ва ҳамчунин сармояҳои ғайримоддӣ ба сабт расонд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/imr-z-r-zi-shashma-om-imr-z-ba-abuli-arori-ukumati-um-ur-oid-ba-rushdi-minbadai-sanati-i-rogarii-shashma-om-dar-to-ikiston-20-sol-pur-shud/ |title=Имрӯз — Рӯзи Шашмақом. Ба қабули Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба рушди минбаъдаи санъати иҷрогарии шашмақом дар Тоҷикистон» 20 сол пур шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2020-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/05/ashni-sho-asari-musi-ii-sunnatii-hal-i-to-ik-imr-z-dar-sarosari-to-ikiston-r-zi-shashma-om-ta-lil-megardad/ |title=ҶАШНИ ШОҲАСАРИ МУСИҚИИ СУННАТИИ ХАЛҚИ ТОҶИК. Имрӯз дар саросари Тоҷикистон Рӯзи Шашмақом таҷлил мегардад |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2021-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref> Ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] [[24 август]]и [[соли 2026]] маросими ифтитоҳи бинои [[Театри миллии Тоҷикистон]] дар ш. [[Душанбе]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. Дар Тоҷикистон 15 муассисаҳои театрӣ ва 5 консертӣ фаъолият доранд. * [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ]], * [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]], * [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Вл. Маяковский]], * [[Театри давлатии лӯхтак]], * [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ]], * [[Театри давлатии мусиқӣ -драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом|Театри давлатии мусиқӣ-драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом]], * [[Театри давлатии узбекии мусиқӣ -драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен|Театри давлатии узбекии мусиқӣ-драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи А.С. Пушкини шаҳри Чкалов|Театри давлатии драмаи русии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқии тамошобини ҷавони шаҳри Хуҷанд]], * [[Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ]], * [[Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ -драмавии н. Данғара|Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ-драмавии н. Данғара]]. * [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев]], * [[Иттиҳодияи давлатии гурӯҳҳои эҷодию консертӣ]], * [[Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ба номи Ғ. Валаматзода]], * [[Ансамбли «Сомон»]], * [[Маркази эҷодии «Илҳом»]], * [[Муассисаи давлатии сафарию ҳунарии «Базморо»]] ва [[Сирки давлатии Тоҷикистон]]. == Варзиш == {{асосӣ|Варзиш дар Тоҷикистон}} Варзишгарони тоҷик новобаста ба мушкилиҳои молиявӣ дар бисёр мусобиқаҳо байналмилалӣ иштирок карда, ҷойҳои намоёнро ишғол мекунанд. Варзишгарони беҳтарин ба монанди: [[Расул Боқиев]], [[Мавзуна Чориева]], [[Дилшод Назаров]], [[Гулов Алишер]], [[Акмалиддин Каримов]] ва дигарон шаъну шарафи варзиши Тоҷикистонро баланд бардошта истодаанд. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 7564 иншооти варзишӣ, аз ҷумла 164 варзишгоҳ, 1893 толорҳои варзиш, 64 ҳавзи шиноварӣ фаъолият мекард.<ref>Саидова М. Х. Экономические аспекты функционирования и развития физической культуры и спорта в структуре сферы услуг Республики Таджикистан // Наука и спорт: современные тенденции. — 2015. — Т. 7. — № 2. — С. 94</ref>. Дар Тоҷикистон 3 варзишгоҳи ғунҷоишаш 25 ҳазор тамошобин ва боз як варзишгоҳ барои 25 000, чор варзишгоҳ барои 20 000 ва 15 000 сохта ба истифода супорида шудаанд. Варзишгоҳҳои бузург: # Қасри варзиши «Тоҷикистон» # Варзишгоҳи «Спитамен» (собиқ варзишгоҳи «Спартак») # [[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ]] (бошгоҳи футболи «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]») # Толори «Қасри теннис» # Ҳавзи шиноварӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Гулистон, Панҷакент ва диг. # Қасри варзиши Кумитаи андози ҶТ ва диг. Дар федератсияи [[Тхэквондо]] ИТФ имрӯз 36 қаҳрамонҳои ҷаҳон тарбия ёфтаанд<ref>{{Cite web |url=http://www.taekwon-do.tj/ |title=Национальная Федерация Тхэквондо и Кикбоксинга Республики Таджикистан |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161218013352/http://www.taekwon-do.tj/ |archivedate=2016-12-18 }}</ref>, ки якчанд маротиба ғолиби мусобиқаҳо гардида буданд. Ин ягона федератсияи варзишгарони Тоҷикистон аст, ки солҳои истиқлол бо саъю кӯшиши Раиси федератсия [[Мирсаид Яҳёев]] ва кумаки молиявии корхонаҳову шахсони алоҳида дар мусобиқаҳо фаъол аст. Дигар комёбии назаррас дар бозиҳои олимпӣ соли 2012 ба медали биринҷии олимпиада сазовор шудани муштзани тоҷик [[Мавзуна Чориева]] мебошад. Сентябри соли 2014 дар Бозиҳои тобистонаи Осиё варзишгарони тоҷик соҳиби 5 медал, аз ҷумла як медали тилоӣ аз рӯи намуди гурзпартоӣ, ки соҳибаш [[Дилшод Назаров]] шуданд. [[Дилшод Назаров]] ягона варзишгарест, ки се маротиба дар Олимпиадаҳо иштирок намуда, ду карат ғолиби Бозиҳои Осиёӣ шудааст. Августи соли 2015 ӯ соҳиби медали нуқра дар чемпионати ҷаҳон оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] гардидааст. [[Дилшод Назаров]] аввалин варзишгари тоҷикистонӣ мебошад, ки дар Бозиҳои олимпии [[Рио-де-Жанейро]] ([[Бразилия]]) соҳиби медали тило шудааст. Варзишгари 22-солаи тоҷик [[Беҳрӯз Хоҷазода]], ки моҳи ноябри соли 2017 дар Чемпионати ҷаҳон оид ба самбо дар шаҳри Сочии [[Русия]] дар вазни 74 кг ба унвони қаҳрамонӣ даст ёфт, бо медали тило мукофотонида шуд. Вай инчунин дар чемпионати Осиё дар [[Тошканд]] дар вазни 68 кг медали тило, дар Бозиҳои V осиёӣ дар иншооти сарпӯшида ва ҳунарҳои размӣ дар [[Ашқобод]] дар намуди самбои варзишӣ дар вазни 74 кг медали тило ва дар намуди куштии кураш дар вазни 73 кг медали нуқра гирифтааст. Ӯ дар рӯйхати даҳ варзишгари беҳтарини Тоҷикистон дар соли 2017, ки онро Ассотсиатсияи журналистони риштаи варзиши Тоҷикистон (АЖРВТ) аз рӯи натиҷагирии пурсиши хабарнигорон тартиб додааст, дар ҷойи аввал мебошад.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |title=Беҳрӯзи Хоҷазода варзишгари сол эълон шуд! |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223223619/http://jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |archivedate=2017-12-23 }}</ref> == Ҷозибаҳои гардишгарӣ == {{асосӣ|Сайёҳӣ дар Тоҷикистон}} Узвияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ, пазируфта шудани пойтахти Ватанамон — шаҳри Душанбе ба узвияти Федератсияи ҷаҳонии шаҳрҳои сайёҳӣ, эълон гардидани шаҳри Душанбе — пойтахти сайёҳии кишварҳои Созмони ҳамкории иқтисодӣ барои солҳои 2020—2021 симои сайёҳии Тоҷикистон ба ҷаҳониён муаррифӣ ва машҳур намуд. Дар сафи 10 кишвари ҷолибтарин барои боздиди сайёҳон эълон шудани ҷумҳурӣ, дар сархати даҳгонаи кишварҳои ҷолиб барои сайёҳони саргузаштӣ ҷой додани Тоҷикистон, ба 10 роҳи зеботарини дунё шомил гаштани шоҳроҳи Помир, ҳамчун даҳгонаи мавзеъҳои бехатар аз рӯи таъмини амнияти шабона, инчунин, ба қатори 10 шаҳри дар айёми баҳор ва тирамоҳ барои сайёҳӣ муносиби Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил эътироф шудани шаҳри Душанбе, ба даҳгонаи кишварҳои беҳтарин аз рӯи сайёҳии пиёдагардӣ ва саргузаштӣ шомил шудани Тоҷикистон ва ба панҷгонаи беҳтарин аз рӯи низоми содаи пешниҳоди раводид ворид шудани ҷумҳурӣ шаҳодати аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф гаштани сайёҳии мамлакат ва дар ин росто касб намудани мавқеи намоён дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Мувофиқи маълумоти оморӣ [[соли 2020]] ба Ҷумҳурии Тоҷикистон 350 ҳазор нафар сайёҳ ташриф овард, ки нисбат ба соли пешин 72,2 дарсад кам мебошад. Тибқи арзёбиҳои Кумитаи омор ва Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ даромади соҳа то давраи беморӣ тақрибан 2,5 дарсади ММД -ро ташкил медод. Ин ҳудудан 230—250 миллион доллари ИМА-ро дар бар мегирад. Cоли 2020 ин рақам хеле кам шуда, тахминан ба 72,6 миллион доллари ИМА баробар гардид, ки тахмин 1 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ дониста мешавад. Бо мақсади пиёда намудани тарҳи рушди деҳот, бозсозии роҳҳои назди [[ёдгориҳои таърихӣ]], бунёди хонаҳои қабули сайёҳон, меҳмонхонаҳои хурд ва дигар хидматрасониҳои муосир дар [[соли 2021]], дар заминаи ҳамкориҳои мутақобилан судманд чор мавзеи таърихию сайёҳии ҷумҳурӣ — «[[Чилучорчашма]]», «[[Аҷинатеппа]]», «[[Ҳулбук]]» ва «[[Ямчун]]» дар ҳамкорӣ бо Бонки ҷаҳонӣ бозсозӣ ва ба сатҳи байналмилалӣ мешаванд. == Идҳои расмии Тоҷикистон == {{асосӣ|Идҳои Тоҷикистон}} * [[1 январ]] — [[Соли Нав]] * [[23 феврал]] — [[Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қувваҳои мусаллаҳ]] * [[8 март]] — [[Рӯзи модар]] * [[21 март|21]] — [[24 март]] — [[Наврӯз|Ҷашни Наврӯз]] * [[9 май]] — [[Рӯзи Ғалаба]] * [[27 июн]] — [[Рӯзи ваҳдати миллӣ (Тоҷикистон)|Рӯзи ваҳдати миллӣ]] * [[1 сентябр]] — Рӯзи дониш * [[9 сентябр]] — [[Рӯзи истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи истиқлол]] * [[5 октябр]] — [[Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи забони давлатӣ]] * [[8 октябр]] — Иди [[Меҳргон]] * [[6 ноябр]] — [[Рӯзи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қонуни асосӣ]] * [[24 ноябр]] — [[Рӯзи парчами давлатии Тоҷикистон|Рӯзи Парчами давлатӣ]] * [[Иди Рамазон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Қурбон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Сада]]<ref>'''Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон''', соли 1995, № 21, мод. 237; соли 1998, № 10, мод.125, № 23-24, мод. 338; соли 1999, № 5, мод.76, № 12, мод.308; соли 2002, № 4, қ-1, мод.191, мод.194, мод.197; соли 2003, № 4, мод.132, № 8, мод. 449, № 12, мод. 678; соли 2004, № 5, мод. 350, № 12, қ-1, мод. 697; соли 2005, № 3, мод. 131, № 12, мод. 658; соли 2008, № 1, қ-2, мод. 9, № 3, мод.188, № 12, қ-1, мод. 988; соли 2009, № 5, мод.319, № 7-8, мод. 493, № 11, мод. 698, мод. 699; соли 2010, № 7, мод. 544, мод. 548.</ref> == Тоҷикистон дар радабандиҳои ҷаҳонӣ == * Дар ҳисоботи «Пешбурди соҳибкорӣ-и [[Бонки ҷаҳонӣ]], ки танзими давлатии фаъолияти соҳибкориро дар кишварҳои ҷаҳон арзёбӣ менамояд, соли 2020 мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 зина баланд рафта, дар байни 190 давлати ҷаҳон ҷои 106-ум-ро ишғол намуда, бори дигар ба даҳгонаи кишварҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/|title=Тоҷикистон ба даҳгонаи давлатҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд|author=|date=28 октябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153751/https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/}}</ref>. * Дар радабандии кишварҳои хушбахти дунё (''World Happiness Report'') (соли 2018), ки бахши [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар умури ҷустуҷӯи роҳи босубот таҳия кард, ки Тоҷикистон дар ҷойи 74 қарор дорад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29831835.html|title=Финландия хушбахттарин кишвари дунё. Тоҷикистон дар ҷойи 74-ум аст|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Тоҷикистон дар гузориши Forbes аз рӯи озодии тиҷорат дар мақоми 118, озодии монетарӣ — 131, навоварӣ — 116, технология — 108, ҳифзи сармоягузор — 37, фасод — 148, озодии шахсӣ — 142 ва аз рӯи сарбории андоз дар мақоми 114-ум қарор гирифтааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/economy/20181221/1027790822/Bahoi-Forbes-ba-andoz-fasod-hifzi-sarmoyaguzori-va-sharoiti-sohibkori-dar-Tojikiston.html|title=Баҳои Forbes ба андоз, фасод, ҳифзи сармоягузор ва шароити соҳибкорӣ дар Тоҷикистон|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Коршиносони Форуми ҷаҳонии иқтисодӣ (WEF), Ҷумҳурии Тоҷикистонро амнтарин кишвари [[Осиёи Марказӣ]] дар [[соли 2017]] донистаанд. Дар ин радабандӣ Тоҷикистон миёни 136 кишвар мақоми 49-умро касб кард.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |title=Тоҷикистон дар соли 2017 бехавфтарин кишвари Осиёи Марказӣ номида шуд |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171224111236/http://jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |archivedate=2017-12-24 }}</ref> * Ҷумҳурии Тоҷикистон дар радабандии „Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017“, ки соли 2017 созмони „Бунёди ҳуқуқи кӯдак“ дар ҳамкорӣ бо Донишгоҳи Ерасмуси Роттердам дар самтҳои ҳуқуқи кӯдак ба ҳаёт, саломатӣ, маориф ва ҳифзи муҳити зист баргузор кард, дар миёни 165 кишвари узви Конвенсияи ҳуқуқи кӯдаки Созмони Милали Муттаҳид мақоми 55-умро касб намуд. Тоҷикистон миёни кишварҳои [[Осиёи Марказӣ]] пас аз Ҷумҳурии [[Қазоқистон]] (ҷойи 22) ва [[Туркманистон]] (ҷойи 42) дар ҷойи сеюм қарор дорад. Пас аз Тоҷикистон кишварҳои [[Озарбойҷон]] (ҷойи 66), [[Беларус]] (ҷойи 78), [[Қирғизистон]] (ҷойи 81), [[Ӯзбекистон]] (ҷойи 85), [[Русия]] (ҷойи 86) ва [[Арманистон]] дар ҷойи 106 қарор гирифтаанд».<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |title=Тоҷикистон дар радабандии «Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017» мақоми 55-умро касб кард |accessdate=2018-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126222847/http://jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |archivedate=2018-01-26 }}</ref> * Бино бар иттилои ''Internet Live Stats'' соли 2016 Тоҷикистон аз ҷиҳати шумораи корбарони интернет дар мақоми 114-ум қарор дошт.<ref>{{Cite web|url=http://www.internetlivestats.com/internet-users-by-country/|title=Internet Users by Country (2016) - Internet Live Stats|publisher=www.internetlivestats.com|lang=en|accessdate=2018-02-12}}</ref> ва дар қаламрави Тоҷикистон шумораи корбарони интернет ба 1,6 миллион нафар расида ин адад 18,7 % аз шумораи умумии аҳолиии кишварро ташкил медиҳад. Дар муқоиса бо соли 2015 шумораи корбарони интернет 4,3 % афзудааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/science/20160728/1020366412.html|title=Тоҷикистон аз ҷиҳати истифодабарандагони интернет дар ҷои 114 қарор гирифт|author=Sputnik|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2018-02-12}}</ref>. == Пайвандҳои беруна == * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe Dushanbe travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141009033605/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe |date=2014-10-09 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand Khujand travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120727203329/http://www.traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand |date=2012-07-27 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/qurghonteppa Qurghonteppa travel guide] * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob Kulob travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008083733/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan Badakhshan travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008143730/http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog Khorogtravel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008013817/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog |date=2014-10-08 }} * [http://www.openstreetmap.org/search?query=Tajikistan#map=12/37.9409/71.9625&layers=T Тоҷикистон] * [http://www.openstreetmap.org/#map=12/38.5358/68.7790 OpenStreetMap Душанбе] * [http://www.openstreetmap.org/?lat=40.275&lon=69.6427&zoom=13&layers=B000FTF OpenStreetMap Хуҷанд] * [http://www.flickr.com/search/?q=Khudjand шаҳри Хуҷанд] * http://www.angelfire.com/pe/rudaki/khujand.html == Аксҳои Тоҷикистон == <gallery> National Museum of Tajikistan Национальный музей Таджикистана(0) Осорхонаи милли.jpg |Осорхонаи миллии Тоҷикистон Dushanbe Presidential Palace 01.jpg |Маҷмааи Президенти Тоҷикистон Душанбинский котёл.jpg|Иншооти гармидиҳӣ дар ш. Душанбе National Library of Tajikistan, Dushanbe (8).jpg |Китобхонаи миллии Тоҷикистон Ismaili Center, Dushanbe.jpg| Маркази исмоилӣ дар ш. Душанбе Горная река..jpg|Дарёҳои Тоҷикистон Монументальный ансамбль.JPG |Пайкараи устод Рӯдакӣ, дар Боғи А. Рӯдакӣ, ш. Душанбе Цитадель Мугтеппа,.jpg |Қалъаи Муғтеппа, ш. Истаравшан The courtyard of the Grand Masjid Imam Tirmizi.jpg | Масҷиди ҷомеи ш. Душанбе ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб Вышивальщицы.jpg|Дӯзандаҳои кашидаҳои миллӣ Guliston Fort, Khatlon, Tajikistan.JPG|Қалъаи Хулбук, Хатлон Kulyab Museum, Kulyab, Tajikistan.JPG|Осорхонаи шаҳри Кулоб, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Tomb of Mir Sayyid Ali Hamadani.jpg|Мақбараи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Historical Museum of Sughd.jpg|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд Манора дар Хуҷанд.jpg|Тахтасанг дар шафати Манораи масҷиди Шайх Муслиҳиддин ш. Хуҷанд Мечеть шейха Муслихиддина.jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории (масҷиди) Шайх Муслиҳиддин, ш. Хуҷанд Hisor, Tajikistan - panoramio - Zack Knowles (4).jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории Ҳисор Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 02.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Имоми Аъзам, Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит </gallery> == Омӯзишу парвариш ва фарҳанг == * [[Алоқа дар Тоҷикистон]] * [[Ислом дар Тоҷикистон]] * [[Идҳои Тоҷикистон]] * [[Ёдгориҳои фарҳангии умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] * [[Сиёсати хориҷии Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Commons|Тоҷикистон}} * [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }} * [http://www.majmilli.tj Дастгоҳи Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.mmk.tj Маркази Миллии Конунгузори] * [http://www.president.tj Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.president.tj Президенти Тоҷикистон] * [http://www.tarih.tj/ Таърихи Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928044602/http://www.tarih.tj/ |date=2007-09-28 }} * [https://archive.is/20130707023608/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/03/070321_er_name_change_cyr.shtml Дарбораи тағйири ном ва барандохтани «ов»] {{ПБ}} {{Мамлакатҳои Осиё}} {{Осиёи Марказӣ}} {{ИДМ}} {{СҲШ}} {{ИИЕ}} {{Мавзӯъҳои Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1991 дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои бе роҳи баромад ба баҳр]] c9gilxg4hnfm1gmdazpqoggpl5hbogl 1484881 1484879 2026-08-26T08:46:59Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Театру синамо */ илова 1484881 wikitext text/x-wiki {{Равонакунӣ|Тоҷикистон|Тоҷикистон (мазмунҳо)}} {{Давлат |Мақом = |Номи тоҷикӣ = Ҷумҳурии Тоҷикистон |Номи аслӣ = {{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}} {{lang-ru|Республика Таджикистан}} |Номи одӣ = Тоҷикистон |Парчам = Flag of Tajikistan.svg |Нишон = Coat of arms of Tajikistan.svg |Ба ҷои нишон = |Шиор = |Тарҷумаи шиор = |Номи суруди миллӣ = Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон |Аудио = Tajikistan anthem.ogg | sovereignty_type = [[Таърихи Тоҷикистон|Таъсис]]<small> | Марҳала1 = [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] | Сана1 = 14 октябри соли 1924 | Марҳала2 = [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] | Сана2 = 5 декабри соли 1929 | Марҳала3 = Эъломи истиқлол аз [[ИҶШС]] | Сана3 = 9 сентябри соли 1991 | Марҳала4 = [[Эъломияи Алма-Ато (1991)|Пайвастшавӣ ба ИДМ]] | Сана4 = 21 декабри соли 1991 | Марҳала5 = Қабулшавӣ ба [[Созмони Милали Муттаҳид]] | Сана5 = 2 марти соли 1992 | Марҳала6 = Қабули [[Конститутсияи Тоҷикистон|Конститутсияи]] кунунӣ | Сана6 = 6 ноябри 1994 |Шакли ҳукумат = [[ҷумҳурии президентӣ]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=40|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Дини давлатӣ = [[давлати дунявӣ]]<ref>{{cite web|url = http://www.president.tj/taxonomy/term/5/111|title = Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate = 2018-02-14}} <blockquote> Моддаи 1 Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад.</blockquote></ref> |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =46 |lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg =71 |lon_min =17 |lon_sec =0 |region = TJ |CoordScale = 6000000 |Дар харита = Tajikistan (orthographic projection).svg |зернавис ба харита = |Дар харита2 = |Забон = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] (давлатӣ)<br> [[Забони русӣ|русӣ]] <small>(забони муоширати байни миллатҳо)</small> |Таъсис = |Санаи истиқлол = [[9 сентябр]]и [[1991]] |Истиқлол аз = [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] |Пойтахт = [[Душанбе]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Душанбе]], [[Хуҷанд]], [[Бохтар]], [[Кӯлоб]], [[Истаравшан]] |Вазифаи роҳбар 1 = [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|Президент]] |Роҳбар 1 = [[Эмомалӣ Раҳмон]] |Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон|Сарвазир]] |Роҳбар 2 = [[Қоҳир Расулзода]] |Вазифаи роҳбар 3 = [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Раиси Маҷлиси Олӣ]] |Роҳбар 3 = [[Рустами Эмомалӣ]] |Ҷой аз рӯи масоҳат = 93 |Масоҳат = {{nts|141.400}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Фоизи об = 0,3 |Этнохороним = Тоҷикистонӣ, Тоҷикистониҳо |Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 92 |Аҳолӣ = {{афзоиш}}{{nts|10,000,000}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Соли баҳодиҳӣ = [[2022]] |Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = {{nts|7417400}} |Соли барӯйхатгирӣ = 2010 |Зичии аҳолӣ = |Ҷой аз рӯи зичӣ = |ММД (БҚХ) = 27,802 млрд<ref>{{cite web|url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=11&sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=923&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title = Tajikistan|publisher = International Monetary Fund website}}</ref> |Соли ҳисоби ММД (БҚХ) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) = 128 |ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = 3,146 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = |ММД (номинал) = 7,342 млрд |Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 147 |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 819 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = |ШРИ = {{афзоиш}}0,627<ref>http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf</ref> |Соли ҳисоби ШРИ = 2018 |Ҷой аз рӯи ШРИ = 129 |Сатҳи ШРИ = <span style="color:#fc0;">миёна</span> |Воҳиди пул = [[сомонӣ]] ([[ISO 4217|TJS, рамз 972]]) |Домен = [[.tj]] |ISO = TJ |Пешшумораи телефон = 992 |Минтақаи замонӣ = [[UTC+5]] |Тавзеҳот = }} '''Тоҷикистон''' ({{lang-fa|تاجیکستان}}), номи расмӣ — '''Ҷумҳурии Тоҷикистон''' ({{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}}) — кишварест дар [[Осиёи Марказӣ]], дар доманаҳои Помир ҷойгир буда, ба баҳр роҳи баромад надорад. Аз назари масоҳат хурдтарин давлат дар [[Осиёи Миёна]] аст. Аз ғарб ва шимоли ғарб бо [[Ӯзбекистон|Узбакистон]], аз шимол бо [[Қирғизистон]], аз шарқ бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва аз ҷануб бо [[Афғонистон]] ҳамсарҳад аст. [[Пойтахт]]аш шаҳри [[Душанбе]] аст. Тоҷикистон кишвари кӯҳсор ва пурбориш аст ва манобеи фаровони зеризаминиву об дорад. Паҳноварӣ — 141 400 км² (93-ум дар ҷаҳон)<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependencies_by_area List of sovereign states and dependencies by area]</ref>, шумораи аҳолӣ — 9,537,645 нафар (2020), аз он ҷумла дар шаҳрҳо 2,606,273 нафар ва деҳот 6 931 372 нафар аҳолӣ зиндагӣ доштанд<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref>. == Ном == Номи Тоҷикистон ({{lang-fa|تاجیکستان}} — «кишвари тоҷикон») аз худи номи ''[[тоҷикон]]'' ва пасванди ''-истон'' гирифта шудааст. Номи мазкур соли 1924 дар натиҷаи марзбандиҳои миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна<ref>{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/080/539.htm|title=Национальногосударственное размежевание советских республик Средней Азии|website=www.booksite.ru|publisher=[[Большая советская энциклопедия]]|accessdate=2024-02-28}}</ref> ва таъсиси [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] дар ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон|ҶШС Узбакистон]] (солҳои 1929—1991 — ҶШС Тоҷикистон) пайдо шудааст. == Таърих == {{асосӣ|Таърихи Тоҷикистон}} [[Акс:The_Sogdian_An_Jia_(contoured).jpg|рост|мини|Тоҷири [[Суғдиён|суғдӣ]], 579 мелодӣ.]] [[Акс:Saka_warrior_Termez_Achaeological_Museum.jpg|рост|мини|Сари ҷанговари сакоӣ, қарни 1.<ref>{{статья|заглавие=Nomad Migration in Central Asia (in After Alexander: Central Asia before Islam)|издание={{Нп3|Proceedings of the British Academy}}|том=133|страницы=87—98|ссылка=https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia|язык=en|тип=journal|автор=Abdullaev, Kazim|год=2007|archivedate=2020-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200502084308/https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia}}</ref>]] Таъриху фарҳанги Тоҷикистон бо [[Афғонистон]]у [[Эрон]] яксону монанд аст. Кӯҳантарин номе, ки ниёгони мардуми эронитабор, яъне [[Ориёӣ|ориёиҳо]], бар сарзамини худ ниҳода буданд, '''''Airyānǝm Vaējah''''' буда, ки аз он дар [[Авесто]] ёд шудааст. Ҷойгоҳи ин сарзамин ҳануз дуруст ошкор нашудааст. Дертар сарзамини [[Ориёӣ]] ба 16 подшоҳӣ ҷудо гардид, ки аз онҳо дар [[Авесто]] бо номи '''''Airyānǝm Dahyunam''''' ёд шудааст. Ҳамин ном дертар '''''Airyānǝm Xšaθram''''', '''''Aryānšaθr''''' ва '''''Ērānšahr''''' гашт ва [[Эрон]] шуд. Яке аз он 16 '''''dahyu''''' ё [[деҳа]] (дар [[Авесто]] ба маънии сарзамин ва подшоҳист) [[Суғд]] ва дигаре [[Бохтар]] ё [[Балх]] буд, ки бахше аз сарзамини кунунии Тоҷикистонро дарбар мегиранд. Суғду [[Бохтар]] ([[Балх]]) дар замони ҳукуматдории [[Давлати Ҳахоманишиҳо|Ҳахоманишиҳо]] (558—330 то милод) — яке аз '''''хšaθra''''' ё шаҳрҳои (кишварҳои) [[Ориёно]] шудаанд. Ба кишвари [[Ориёно]] — [[Давлати Пешдодиён]]у [[Давлати Каёниён]] ва [[Тӯрон]] — Давлати Афросиёб, [[Подшоҳии Бохтари қадим]], [[Давлати Суғди қадим]], [[Давлати Хоразми Бузург]], Порсу [[Давлати Мод]] ва [[Хуросон]] дохил буданд. Дар он замон сарзамини миёни [[Дарёи Аму|Омударё]] ва [[Сирдарё]]ро, ки як [[шаҳр]] (дар порсии бостон ба маънии подшоҳист) ба шумор мерафт, '''''Парадрая''''' низ мехонданд, ки маънояш [[Вароруд (Варазруд)|Вар аз руд]] аст. Дар «[[Шоҳнома]]» — и А. [[Фирдавсӣ]] ин сарзамин [[Тӯрон]] хонда шудааст. Дар бораи шаҳрдории ниёгони халқи тоҷик бозёфти шаҳркадаи [[Саразм]] (аз калимаи тоҷикии «сарзамин») шаҳодат медиҳад, ки ҳазорсолаҳои IV—II то милод рушду нумуъ дошт. Шаҳркадаи [[Саразм]] аввалин мероси таърихии Тоҷикистон аст, ки соли [[2010]] ба [[Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] дохил шудааст. Пас аз лашкаркашии [[Искандари Мақдунӣ]] ин сарзамин бахше аз подшоҳии [[Искандар]] (330—323 то милод) ва [[Селевкиён]] (312—150 то милод), подшоҳии [[Давлати Юнонии Балх|Юнону Бохтар]] (250—125 то милод), шоҳаншоҳии [[Ашкониён]] (250 то милод — 224 милодӣ), шоҳаншоҳии [[Кушониён]] (садаҳои I то милод- IV милоди), [[Давлати Сосониён]] (224—651), шоҳаншоҳии Ҳайтолиён (садаҳои IV—VI) ва шоҳаншоҳии Ҳоконии турк (551—741) шуд. Дар замони [[Давлати Сосониён|Сосониён]] ([[224]]—[[651]]) ин сарзамин дар маводҳои таърихӣ [[Вароруд (Варазруд)]] ва [[Хуросон]] хонда мешуд ва чанд подшоҳии ҷудогона дошт. Дар нахустин садаҳои исломӣ, дар солҳои [[705]]—[[715]], ки сулолаи Умавиён бар [[Хилофати Араб]] фармон меронданд, арабҳо бар [[Давлати Сосониён|Сосониён]] тохтанд ва онро гирифтанду мардумашро мусулмон карданд. Аз он пас ин макон ном ба арабӣ баргардон шуд ва [[Мовароуннаҳр]] хонда шуд ва бахше аз вилояти [[Хуросон]] гашт. Пас аз густариши Ислом дар [[Эрон]]у [[Тӯрон]], вилояти [[Хуросон]], аз ҷумла [[Мовароуннаҳр]] (Вароруд, Варазруд), зиндакунандаи фарҳанги эронӣ ва офаринандаи забони порсӣ-дарӣ буд, ки ҷонишини забони паҳлавӣ, суғдӣ, тахорӣ, хутану сакоӣ шуд. Нахустин шоирони порсигӯй аз ин сарзамин бархостанд, ба вижа [[Рӯдакӣ]], ки падари шеъри порсӣ (форсӣ) шинохта шудааст. Дар нахустин садаҳои исломӣ, [[Хуросон]] ва [[Мовароуннаҳр]] гаҳвораи фарҳангу дониши исломӣ буданд ва бузургоне чун [[Имоми Аъзам]], [[Имом ал-Бухорӣ]], [[Закариёи Розӣ]], [[Ибни Сино]] ва нафарони дигар дар худ парвариданд. === Сомониён (819—999) === {{main|Давлати Сомониён|Сомониён}}Сомониён ({{lang-fa|سامانیان}}), дудмоне аз амирон ва ҳукмронони тоҷики суннимазҳаб, ки ҳудуди ду қарн солҳои 819—999 бар бахшҳои бузурге аз [[Мовароуннаҳр]] бо таъйид ва муҳри [[хулафои Аббосӣ]] ҳукумат карданд. [[Акс:MansurISamanidPaintingHistoryofIran.jpg|мини|Амири [[Давлати Сомониён]] [[Мансури I ибни Нӯҳ|Мансури I]] (961—976)]] === Ғуриён (879—1215) === {{main|Султанати Ғуриён|Ғуриён}}[[Ғуриён]] ({{Lang-fa|{{Nastaliq|سلسله غوریان}}}}), дудмоне аз салотини тоҷики суннимазҳаб, ки солҳои [[1150]]—[[1215]] дар Хуросон ҳукумат доштанд. === Куртҳои Ҳирот (1244—1381) === {{main|Оли Курт}} Куртҳо, ё Оли Курт ({{lang-ar|آل کرت}}), силсилае аз амирони тоҷик, ки аз солҳои [[1244]]—[[1381]] дар Хуросон истиқлол доштаанд. === Дудмонҳои турку муғул === Пас аз [[Хонадони Сомониён|сулолаи Сомониён]] ([[819]]—[[999]]) бар ин сарзамин султону хонҳои турку муғултабор аз силсилаҳои хонадони Ғазнавиён ([[998]]—[[1187]]), Қарохониён ([[1005]]—[[1141]]), Қарохитоиён ([[1141]]—[[1212]]), Салҷуқиён ([[1037]]—[[1194]]), Хоразмшоҳиён ([[1077]]—[[1231]]), Чингизиён ([[1220]]—[[1370]]), Темуриён ([[1370]]—[[1501]]), Шайбониён ([[1501]]—[[1599]]), Аштархониён ([[1599]]—[[1753]]) ва [[Манғития|Манғитиён]] ([[1753]]—[[1920]]) фармон рондаанд (Нигаред: [[Халқи тоҷик дар ҳайати давлатҳои сулолаҳои турку муғулнажод]]). [[Акс:Thomas_Edward_Gordon_Lake_Victoria,_Great_Pamir,_May_2nd,_1874.png|мини|Тасвири асри 19, ки кӯли [[Зоркӯл]] ва як сокини маҳаллии [[Тоҷикон|тоҷикро]] тасвир кардааст]] Дар солҳои [[1864]]—[[1895]] ин сарзаминро, ки дар дасти [[Манғития|амирони манғитияи Бухоро]] ва хони Хӯканд буд, русҳо гирифтанд ва бахше аз сарзамини мустамликадории Империяи [[Русия]] карданд. Дар солҳои [[1917]]—[[1921]] дар ин кишвар муборизаи хунин барои пойдор намудани тартиботи шӯравии коммунистӣ шуда гузашт, ки боиси хиҷрати қисми ахолӣ аз Ватан гардид. Пас аз шикасти [[амир]]и [[Бухоро]] аз шӯришчиёни инқилобӣ дар [[2 сентябр]]и соли [[1920]], дар сарзамини ин аморат [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] бунёд ёфт. === Тоҷикистони Шӯравӣ === {{main|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон}} Соли [[1924]] дар натиҷаи гузаронидани тақсимоти миллии худудӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ, ин кишварро ба чанд ҷумҳурӣ ҷудо карданд ва дар бахшҳои шарқии он [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар таркиби [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон]] сохта шуд. Зодгоҳи тамаддуну фарҳанг ва офаринандагони забони форсӣ-тоҷикӣ дар натиҷаи ин амали сунъӣ парешон гардиданд. Танҳо, соли [[1929]] [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] аз Ӯзбекистон ҷудо шуд ва [[Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] ном гирифт. Дар [[ҶШС Тоҷикистон]] идеологияи коммунистӣ ҳукумрон гардида, дини ислом ба зери таъқиб қарор гирифта буд, Қисми мардуми кишвар тартибу низоми шуравиро рад намуда бо Ҳукумати шуравӣ ҷангиданд (ҷанги шаҳрвандии соли 1921—1924). Аммо ба максади хеш нарасида Ватанашонро тарк намуданд. Дар солҳои 30-40 асри XX асосҳои нави истеҳсолоти саноатӣ дар ҶШС Тоҷикистон гузошта шуданд. Дар деҳот коллективонии хоҷагидории деҳқонӣ анҷом ёфта, боиси аз байн рафтани деҳқонони соҳибмулк гардид. Инқилоби маданӣ ба ҳаёти тоҷикон мактабҳои навъи шуравӣ (мактаби маҳви бесаводии калонсолон, кӯдакистон, мактаби миёнаи наврасон, мактаб-интернат, омузишгоҳи касбӣ, мактаби олӣ) муассисаҳои илмиву фарҳангӣ (театр, китобхона, клуб, чойхонаи сурх-қироатхона, осорхона, боғи истироҳат, кинотеатр, варзишгоҳ)-ро ворид намуд. Тоҷикистон комилан ба муҷтамаи ягонаи умумииттифоқии хоҷагии халқ ҳамроҳ гардида, пурра тобеи Марказ (Иттиҳоди Шӯравӣ) гардид. Солҳои 50-80 асри XX баъд аз ба сари давлат таъйин гардидани сарварони таҳҷойӣ ба монанди [[Бобоҷон Ғафуров]], [[Турсун Ӯлҷабоев]], [[Ҷаббор Расулов]] ва [[Қаҳҳор Махкамов]] иқтисодиёти Тоҷикистон рушд меёфт. Тоҷикистон ба мамлакати хоҷагидориаш индустриалӣ — аграрӣ табдил ёфт, фарҳангу санъати миллӣ эҳё гардид. Сатҳи зиндагии мардум баҳтар мегардид. Вале, бо вуҷуди он, Тоҷикистон нисбат ба дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҷиҳати таъмини манзили истиқомат, музди миёнаи маош, муассисаҳои илмӣ, маориф, фарҳанг, шумораи бекорон ва диг. дар ҷойи охирон қарор дошт. Иқтисодиёти Тоҷикистон асосан барои таъмини корхонаҳои марказии Иттиҳоди Шӯравӣ бо ашёи хом (неруи барқ, пахта, канданиҳои фоиданок, уран ва диг.) нигаронида шуда буд. Дар давраи мавҷудияти [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] (солҳои 1924—1991) халки тоҷик аз нав тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикиро дар каламрави хеш эҳё намуд. Сутуни ояндаи давлатдории соҳибистиқлоли Тоҷикистон гузошта шуд. 24 августи соли 1990 иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, Эъломияи истиқлоли [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ (ИҶШС) қабул намуд. Пас аз «табадуллот»-и (ГКЧП) коммунистони тундрав 19-21 августи соли 1991 дар Москва, ки бемуваффақият анҷом ёфт, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати 12) [[9 сентябр]]и соли [[1991]] Изҳорот «Дар бораи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро эълон дошт. Дар асоси ин Изҳорот Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарори махсуси хешро «Дар бораи эълон шудани истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул намуд. === Тоҷикистони мустақил === Ҳарчанд эълони истиқлол ҳамаи азҳоби сиёсиро қонеъ гардонида буд, вай натавонист пеши роҳи муқовимати сиёсӣ ва маҳалбозии қавмиро бигирад. Аз ҷониби азҳоби ба ҳукумат мухолифи сиёсӣ эътироф нашудани [[Қаҳҳор Махкамов]] ҳамчун Президенти ҶТ (аз 29 ноябри соли 1990), паи ҳам иваз шудани раисони Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (Қ. Аслонов, С. Кенҷаев, А. Искандаров) мақомоти кишварро водор сохтанд, ки зери фишори тазоҳуркунандагони мухолифин ва барои ба эътидол овардани вазъи сиёсӣ интихоботи умумихалқии Президенти ҶТ баргузор намоянд. Маъракаи интихобот ба зиддиятҳои нави сиёсию идеолужӣ, мазҳабию маҳалгароӣ ва қавмию инфиродӣ боис гардид. Вазъи иҷчтимоию иқтисодии ҷумҳурӣ рӯз ба рӯз бад мегардид. Пас аз ба вазифаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидани [[Раҳмон Набиев]] (58,6 % овозҳо) неруи мухолифин бо баҳонаҳои гуногун фаъолияти ҳукумати навро сарзаниш менамуданд. Соли 1992 аз моҳи март то ибтидои май тазоҳуроти пай дар пайи ҳизбу ҳаракатҳои ба ҳукумат мухолифин ва ҷонибдорони ҳукумат дар шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон, махсусан Душанбе ба фалаҷ шудани мақомоти иҷроиия ва қонунгузории марказӣ ва маҳаллӣ сабаб шуд. Таъсисёбии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба давлатдории соҳибистиқлоли халки тоҷик ва эҳёи навини тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикӣ дар каламрави хеш асос гашт. Вале низоми давлатдории тоҷикон бо амри таърих боз ба душвориҳои нав рӯбарӯ омад. Зиддиятҳои аз давраи давлати шӯравӣ мерос монда ва дахолати душманони истиқлоли миллати тамаддунофари тоҷик, халқро ба вартаи ҷанги бародаркуш, [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] гирифтор намуданд. Воқеоти май — ноябри соли 1992 пояи далатдории Тоҷикистонро заиф сохта, кишварро ба қисматҳо тақсим кард ва хавфи аз байн рафтани давлат ба миён омад. Маҳз дар чунин шароити сангин [[16 ноябр]]и [[соли 1992]] иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Хуҷанд баргузор гардид, ки дар он [[Эмомалӣ Раҳмон]] Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид. Дар иҷлосияи таърихӣ дар қатори ҳукумати тозаинтихобгардида, масоили хотима додани муқовимати сиёсӣ-низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин, ба эътидол овардани ҳаёти иҷтимоӣ-иқтисодӣ, ба Ватан баргардонидани гурезагон ва муҳоҷирони иҷборӣ мавриди муҳокима қарор гирифтанд. Вале, масъалаи асосии ҳаёти ҷамъиятӣ-сиёсии Тоҷикистон — хотима додани муқовимати сиёсӣ — низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин ҳалли мусбати хешро танҳо соли 1997 ёфт. Дар натиҷаи музокироти байни тоҷикон оид ба сулҳ ва оштии миллӣ солҳои 1994—1997 дар шаҳри Москва [[27 июн]]и [[соли 1997]] «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» ба имзо расид. Ҳукумати Тоҷикистон минбаъд ба амалӣ сохтани барномаи ислоҳоти иқтисодӣ барои солҳои 1995—2004 ва барномаҳои дигар шурӯъ намуд. Барои аз хатари гуруснагӣ эмин доштани аҳолӣ ва бо озуқа таъмин намудани бозори дохилӣ Фармонҳои Президенти ҶТ Э. Раҳмон аз [[9 октябр]]и [[соли 1995]] «Дар бораи 50 000 га замин ҷудо намудан барои хоҷагии назди ҳавлигӣ» ва [[1 декабр]]и [[соли 1997]] иловатан ҷудо намудани боз 25 000 га замин аҳамияти калон дошта буд. Дар натиҷаи ислоҳотҳои иқтисодии дар ҷумҳурӣ амалӣ гардида муносибатҳои нави иқтисоди бозорӣ, ки асоси онро моликияти хусусӣ, ҷамъиятҳои саҳомӣ, хоҷагиҳои деҳқонӣ ва инфиродӣ ташкил медиҳад, ҷорӣ шуда истодаанд. Вале иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар айни замон бе кумаки молиявии хориҷӣ лоиҳаҳои бунёдиро амалӣ карда наметавонад. Дар ибтидои асри XXI барномаҳои рушди стратегии кишвар муайян карда шудаанд. Истиқлоли озуқаворӣ, амнияти энергетикӣ ва раҳоёбӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ — ҳадафҳои стратегии сиёсати дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. Ҳамин ҳадафҳои бунёдӣ тадриҷан дар амал татбиқ шуда истодаанд. Қабули Конститутсияи ҷумҳурӣ ва интихоботҳои умумихалқии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ([[6 ноябр]]и [[1994]], [[1999]], [[2006]], [[2013]]) боз як қадами устувор дар давлатдории кишвар гардид. Тағйироту иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз ([[26 сентябр]]и [[соли 1999]], [[22 июн]]и [[соли 2003]] ва [[22 май]]и [[соли 2016]], интихоботҳои вакилон ба Маҷлиси Олии (2 палатагии) Ҷумҳурии Тоҷикистон чорабиниҳои навбатӣ дар такмили сохтори сиёсии ҷумҳурӣ гаштанд. [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар замони истиқлол дар доираи [[Созмони Милали Муттаҳид]] (СММ — ООН), [[Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо]] (САҲА — ОБСЕ), [[Созмони ҳамкории Шанхай]] (СҲШ — ШОС) ва дигар созмонҳои байналмилалӣ ҳамкорӣ намуда истодааст. Ҳамкории Тоҷикистон бо давлатҳои ИДМ ва мамлакатҳои дигари ҷаҳон пайваста рушд меёбад.<ref>Кофронси илмӣ — назариявӣ, базшида ба 20 солагии Истиқлоли миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон. — Душанбе, 2011, с.29 — 30, 66 — 70, 71 — 75</ref> == Ҷуғрофиёи табиъӣ == {{асосӣ|Ҷуғрофиёи Тоҷикистон}} [[Акс:Tajik mountains edit.jpg|thumb|Кӯҳсори Тоҷикистон]] Тоҷикистон дар қисми ҷанубии Осиёи Мар­ка­зӣ ҷой гирифта, нуқтаҳои канории Тоҷикистон дар шимол силсилакӯҳи Қу­рама, дар ҷануб водии дарёи Панҷ, дар ғарб силсила­кӯҳи Са­ри­­кӯл мебошанд. Тоҷикистон дар маркази қитъаи Осиё, дар минтақаи иқлимаш муътадили дур аз баҳру уқё­нусҳо ҷой гирифта, дар ҳамвориҳои он иқлими биё­бонӣ ҳукм­фар­мост. Дар ғарби кишвар биёбону нимбиё­бонҳои пас­тии Турон ҷойгиранд, ки тадриҷан ба талу кӯҳ­доманҳо му­бад­дал мешаванд. Дар шарқ марзи он бо до­манакӯҳҳо ва қа­тор­кӯҳҳои Осиёи Марказӣ иҳота шудааст (аз ғарб ба шарқ 680 км тӯл кашидааст). Қисми марказии он нисбатан борик (камбар) буда, қариб 100 км аст<ref name=":0">Мавқеи ҷуғрофиёӣ ва ҳудудии Тоҷикистон // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 10. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дарозии марзи Тоҷикистон дар маҷмӯъ зиёда аз 3 000 км-ро ташкил медиҳад. Тоҷикистон дар ғарб бо Ҷум­ҳурии Узбекистон (1 161 км), дар шимолу шарқ бо Ҷум­ҳу­рии Қирғизистон (870 км), дар шарқ бо Ҷумҳурии Хал­қии Чин (519 км) ва дар ҷануб бо Аф­ғо­нистон (1 356 км) ҳамсарҳад аст. Дар ҷанубу шарқ То­ҷи­кистонро аз Ҳиндустону Покистон [[Долони Вахон]] (бараш аз 15 то 6 км) ҷудо мекунад. === Сохтори заминшиносӣ === {{асосӣ|Заминшиносии Тоҷикистон}}Дар сарзамини Тоҷикистон ду плитаи азими тектоникии Замин — Авруосиё аз шимол ва Гондвана аз ҷануб ба ҳам бар­хӯрдаанд. Ин бархӯрд тӯли 200 млн соли охир идома дорад ва дар айни замон дар шакли ду низом (система)-и азими кӯҳии Осиё — Тиёншон (дар шимол) ва Помир (дар қисми ҷануби шарқӣ) ифода ёфтаанд<ref name=":03">Сохти геологӣ / А. С. Ниёзов, Х. М. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 52—58. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон аз рӯи хусусияти сохтори заминшиносӣ ба 5 ноҳияи заминшинохтӣ ноҳиябандӣ мешавад<ref name=":03" />: * Тоҷикистони Шимолӣ * Тоҷикис­тони Шимоли Шарқӣ * Тоҷикистони Марказӣ * Тоҷикистони Ҷануби Ғарбӣ * Тоҷикистони Ҷануби Шарқӣ Ноҳияҳои заминшинохтӣ бо хусусиятҳои ҷуғрофиёии маҳал алоқаманд буда, дар маҷмӯъ пайдарҳамии силсилаи сил­силакӯҳҳои ба самти арзӣ тӯлкашида ва во­ди­ҳои фарохро ифода мекунанд. Ноҳияҳо аз якдигар бо таъ­рихи заминшиносӣ, сохтор ва марҳалаҳои асосии таҳав­вулот фарқ мекунанд<ref name=":03" />. === Обҳо === {{асосӣ|Обҳои Тоҷикистон}}Тоҷикистон дорио манобеъи обии зиёдест, ки он аз ҳисоби обшавии пиряхҳо ва бориши атмосферӣ ташкил шудааст<ref>{{Cite web|url=https://www.best-country.com/ru/asia/tajikistan/water_source|title=Best-Country: Водные ресурсы Таджикистана|website=www.best-country.com|lang=ru|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон 90 % аз минтақаҳои ташаккулёбандаи маҷрои дарёҳо иборат буда, асоси захираҳои обии кишварро пиряхҳо, дарёҳо, кулҳо, обанборҳо ва обҳои зеризаминӣ ташкил медиҳанд. 947 рӯди хурду бузург, 1300 кӯл бо захираи 46,3 километри мукааб об, ки 20 километри мукааби он оби ширин мебошад, 11 обанбор бо ҳаҷми муфиди 7,5 километри мукааб об ва зиёда аз 10 ҳазор пирях манбаи асосии оби на танҳо Тоҷикистон, балки кишварҳои Осиёи Марказист<ref>{{Cite web|url=https://avkd.tj/tg/khabarho/2386-zakhirahoi-obii-jumhurii-tojikiston.html|title=Захираҳои обии Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=avkd.tj|publisher=Академияи ВКТ ҶТ|accessdate=2024-03-04}}</ref>. ==== Пиряхҳо ==== {{асосӣ|Пиряхҳои Тоҷикистон}} [[Акс:Gms_gorbunova.jpeg|мини|Пойгоҳи обуҳавошиносии [[пиряхи Федченко]]]] Дар Тоҷикистон беш аз 10 ҳазор пиряхи хурду бузург маҷуд аст<ref name=":032" />, ки масоҳаташон ба 11 146 км² баробар аст ва ин нишондиҳанда 8%-и ҳудуди кишварро дар бар мегирад, ки асосан дар Помири Шимолию Ғарбӣ ва [[Ҳисору Олой|кӯҳҳои Ҳисору Олой]] ва бештар дар баландиҳои 3000-3500 то баландиҳои 3500-5300 м ҷой гирифтаанд<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Захираи умумии ях дар пиряхҳои кишвар ба 845 км³ баробар буда, пиряхҳои хурд бо масоҳати 1 км² танҳо 20%-и шумораи умумии пиряхҳои кишварро ташкил менамоянд, вале 85%-и ҳаҷми ях дар онҳо мутамарказ гардидааст. Дар пиряхҳои Тоҷикистон 456,9 км³ об захира шуда, соле ин пиряхҳо ба дарёҳо 61,8 км³ об медиҳанд<ref name=":04">{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Тибқи маълумот, дар Тоҷикистон давоми 20 соли охир 15 пиряхи дорои дарозии аз 4 то 5 км комилан об шудааст<ref name=":032">Обҳо: Пиряхҳо / Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 79. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. === Захираҳои табиъӣ === {{асосӣ|Захираҳои табиъии Тоҷикистон}}Сарватҳои табиъии Тоҷикистон вобаста аз қонуниятҳои гео­логӣ ва таҳаввулоти геодинамикии минтақаҳои он ташаккул ёфтаанд (нигар Сохти геологӣ). Дар ҳар як аз 5 ноҳияи заминшинохтии Тоҷикистон навъҳо ва маҷмӯъаи мушаххаси сарватҳои табиъӣ ҷойгир шудаанд: дар Тоҷикистони Шимолу Шарқӣ ва То­ҷикистони Ҷанубу Ғарбӣ сарватҳои табиъии ғайримаъданӣ, ба мисли на­макҳо, ангишт, нафту газ, бентонитҳо, стронтсий ва ғайра пай­до шудаанд. Дар но­ҳи­яҳои Тоҷикистони Шимолӣ, Тоҷи­кис­тони Марказӣ ва То­ҷи­кистони Ҷанубу Шарқӣ (Помир) бештар кан­даниҳои маъ­­данӣ (оҳан, тилои маҳаллӣ, нуқра, сурма, симоб, поли­металлҳо, флюорит ва ғайра) рушд кардаанд<ref name=":05">Сарватҳои табиӣ / А. Ниёзов, Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 59—72. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дар Тоҷикистон ҳоло 28 конҳои нафту газ ба қайд гирифта шудааст. Дар ин конҳо захираи нафт 2,2 млн тонна ва газ — 3,4 миллиард метри кубиро ташкил медиҳанд. Дар айни замон дар Тоҷикистон 40 конҳои тилои фаъол ва қариб 85 конҳои ояндадори тило муайян шудаанд.<ref>[http://avesta.tj/2021/02/03/v-tadzhikistane-zaregistrirovano-28-mestorozhdenij-nefti-i-gaza/ В Таджикистане зарегистрировано 28 месторождений нефти и газа]{{Пайванди мурда|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> === Минтақаи замонӣ === {{асосӣ|Замон дар Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар минтақаи замонииии [[UTC+05:00|UTC+5]] воқеъ шудааст. Соати тобистонӣ аз соли 1991 тағйир накардааст, агарчи дар замони шӯравӣ истифода мешуд<ref>{{Cite web|url=https://www.lawmix.ru/sssr/1774|title=Постановление Кабинета Министров СССР от 04.02.1991 № 20 - Сейчас.ру|website=www.lawmix.ru|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Узбакистон, Туркманистон, Покистон, Молдив ва ҳамчунин теъдоде аз манотиқи Русия дар як минтақаи замонӣ қарор доранд. == Тақсимоти маъмурӣ == {{асосӣ|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин|Вилоятҳои Тоҷикистон|Шаҳрҳои Тоҷикистон|Феҳристи номи нави маҳалҳои аҳолинишини Тоҷикистон}} {| style="float:right; margin-left:1em" |{{Харитаи Тоҷикистон||float=right}} |} Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудии Тоҷикистон тибқи Қо­нуни Ҷум­ҳурии Тоҷи­кистон аз 19 марти соли 2013 № 958 ''«Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохти марзиву маъмурии Ҷумҳурии Тоҷи­кис­тон»'' муайян карда мешавад<ref>Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, с. 2013, № 3, мод. 177</ref>. [[Акс:Тақсимоти_маъмурии_Тоҷикистон.png|мини|250x250пкс|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон]] Воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ ва маҳал­ҳои аҳолинишини Ҷумҳурии Тоҷикистон мутобиқи қонуни мазкур инҳоянд: * [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] * [[вилоят]] ** [[шаҳр]] ** [[ноҳия]] *** [[шаҳрак]] *** [[деҳот]] (ҷамоат) **** [[деҳа]] Ноҳияҳо ба деҳотӣ ва шаҳрӣ тақсим шуда, метавонанд тобеи ҷум­ҳурӣ, вилоят ва ё шаҳр бошанд. [[Маҳалли аҳолинишин|Маҳалҳои аҳолинишини]] Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шаҳрӣ ва деҳотӣ ҷудо мешаванд. Ба маҳалҳои шаҳрӣ, шаҳрҳо ва шаҳракҳо, ба маҳалҳои деҳотӣ деҳаҳо, новобаста ба тобеияти маъмурияшон, дохил мешаванд. Шаҳрҳо метавонанд аҳаммияти ҷумҳуриявӣ ё вилоятӣ дошта бошанд. Тибқи омори 1 январи соли 2018 Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадах­шон]], вилоятҳои [[Вилояти Суғд|Суғд]] ва [[Вилояти Хатлон|Хатлон]], 58 ноҳия, аз он ҷумла 4 ноҳия дар шаҳри [[Душанбе]], 18 шаҳр, 57 шаҳрак, 370 ҷамоати деҳот<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.tj/ru|title=Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2018 Ахбороти Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=stat.tj|date=2018|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190512165954/https://stat.tj/ru|archivedate=2019-05-12}}</ref> ва 4223 деҳаро дар бар мегирад<ref>Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — С. 6. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2</ref>. {| class="standard" !№ !Ном !Шумораи<br>ноҳияҳо !Шумораи<br>шаҳрҳо !Маркази маъмурӣ !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- class="shadow" |1 |[[Душанбе]] | align="center" |4 | | | align="right" |831,4 | align="right" |0,126 | align="right" |8314,0 |- |2 |[[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |7 | align="center" |1 |[[Хоруғ]] | align="right" |223,6 | align="right" |62,9 | align="right" |3,5 |- |3 |[[Вилояти Суғд]] | align="center" |14 | align="center" |8 |[[Хуҷанд]] | align="right" |2 608,5 | align="right" |25,2 | align="right" |103,5 |- |4 |[[Вилояти Хатлон]] | align="center" |24 | align="center" |4 |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] | align="right" |3 198,5 | align="right" |24,7 | align="right" |129,5 |- |5 |[[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ]] | align="center" |13 | align="center" |4 |[[Душанбе]] | align="right" |2 069,2 | align="right" |28,5 | align="right" |72,6 |- style="background: #CCC;" | |Ҳамагӣ | align="center" |62 | align="center" |18 | | align="right" |8 931 200 | align="right" |143 100 | align="right" |86,23 |} '''Шаҳрҳои Тоҷикистон:''' {| class="toccolours" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" ! !Аҳолӣ<br>(01.01.1992),<br>ҳазор тан !Аҳолӣ<br>(01.01.2015),<br>ҳазор тан<ref name=":02">{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2015 года|deadlink=yes|accessdate=2015-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|archivedate=2015-07-02}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2016),<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|deadlink=yes|accessdate=2016-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810004846/http://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|archivedate=2017-08-10}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|deadlink=no|access-date=2019-04-25|archive-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|accessdate=2024-02-29|archivedate=2020-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2019)<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2019.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2020)<br>ҳазор тан<ref name="pop2020">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|title=Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2020|publisher=Statistics office of Tajikistan|language=ru|deadlink=yes|accessdate=2020-10-03|archive-date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2021)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2022)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- |[[Душанбе]] |584,5 |788,7 |802,7 |831,4 |846,4 |863,4 |1185,4 |1201,8 |0,203 |5914,4 |- |[[Хуҷанд]] |165,3 |172,7 |175,4 |179,9 |181,6 |183,6 |196,8 |198,7 |0,04 |4967,5 |- |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] |60 |102,9 |105,4 |109,1 |110,8 |111,8 |125,2 |126,7 |0,026 |4873,1 |- |[[Кӯлоб]] |81,3 |101,2 |102,4 |104,4 |105,5 |106,3 |104,1 |105,8 |0,035 |3022,9 |- |[[Истаравшан]] |47,6 |59,9 |61,2 |63,5 |64,6 |65,5 |63,3 |64,3 |0,018 |3572 |- |[[Турсунзода (шаҳр)|Турсунзода]] | - |52,4 |52,8 |53,1 |53,7 |55,7 |57,3 |57,8 |0,012 |4816,7 |- |[[Конибодом]] |39,9 |49,7 |50,4 |51,6 |52,2 |52,5 |54,3 |54,4 |0,015 |3626,7 |- |[[Исфара]] |35,4 |46,9 |47,8 |49,7 |50,7 |51,7 |54,1 |54,9 |0,015 |3660 |- |[[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]] |43,9 |43,4 |45,1 |47,1 |48,2 |49,2 |49,9 |50,2 |0,003 |5039 |- |[[Ваҳдат]] |46,7 |42,2 |42,4 |42,5 |42,8 |43,2 |53,5 |54,4 |0,014 |3885,7 |- |[[Панҷакент]] |29,6 |40,6 |41,2 |42,3 |42,8 |43,3 |43,3 |43,8 |0,007 |6257,1 |- |[[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]] |36,9 |32,5 |31,8 |32,1 |33,2 |34,0 |33,8 |35,0 |0,011 |3181,8 |- |[[Хоруғ]] |21,5 |28,9 |29,2 |29,9 |30,3 |30,5 |30,9 |31,1 | | |- |[[Норак]] |21,1 |28,1 |29,1 |30,4 |30,9 |31,4 |28,1 |28,8 | | |- |[[Ҳисор]] | - |26,9 |27,4 |27,9 |28,7 |29,1 |31,7 |32,1 |0,01 |3210 |- |[[Истиқлол (шаҳр)|Истиқлол]] |21,3 |15,9 |16,4 |16,9 |17,3 |17,6 |18,3 |18,7 |0,033 |566,7 |- |[[Леваканд|Левакант]] |14,6 |15,8 |16,1 |16,9 |17,3 |17,7 |17,7 |18,7 | | |- |[[Роғун]] |9,1 |15,0 |15,0 |14,9 |15,0 |14,9 |15,1 |15,2 |0,005 |3040 |} == Аҳолӣ == {{асосӣ|Аҳолии Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар миёни тамоми кишварҳои Иттиҳоди Шӯравии собиқ сареътарин рушди шумораи миллатҳои унвондорро таҷриба мекунад. Саҳми [[тоҷикон]] дар соли 1959 — 53,1 % аҳолии Тоҷикистон, дар соли 1989 аллакай 62,3 % буд. Дар соли 2002 ба 79,9 % ва дар соли 2010 ба 84,3 % афзоиш ёфт. [[Акс:Tajik family. Tajikistan.jpg|мини|Як хонаводаи тоҷик|299x299px]] Бар асоси барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2010, ҷамъияти Тоҷикистон {{шумора|7565000}} нафар, то 1 октябри 2015 — {{шумора|8486300}} нафар буд. Шумораи мардон {{шумора|3813000}} нафар ва занон {{шумора|3752000}} нафар аст. Мувофиқи ин додаҳо ба ҳар 1 ҳазор мард дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 984 нафар зан рост меояд. Бар асоси гузориши [[Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], то 1 январи соли 2018 шумораи аҳолии ҷумҳурӣ {{шумора|8931200}} тан буд<ref name=":1" />. Аҳолиии Тоҷикистон муддатҳост, ки бо суръати зиёде дар ҳоли рушд аст: дар соли 1959 дар инҷо {{шумора|1981000}} нафар, дар соли 1989 — {{шумора|5109000}} нафар ва ба фарқ аз кишварҳои аврупоии [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|ИДМ]], дар соли 1989—1999 бо вуҷуди муҳоҷирати қобили таваҷҷуҳ аҳолӣ аз ҷумҳурӣ (437 ҳазор нафар дар 11 сол) ба рушд идома дод. Омили аслии рушди ҷамъият афзоиши табиъии зиёд аст. 23 июли 2022, расман эълом шуд, ки ҷамъияти Тоҷикистон ба 10 миллион нафар расидааст<ref>{{Cite web|url=https://dushanbe.tj/articles/1010-tifli-10-millionai-to-ikiston-ba-honai-hud-omad|title=Тифли 10 миллионаи Тоҷикистон ба хонаи худ омад|website=dushanbe.tj|date=2022-07-26|publisher=Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе|accessdate=2024-02-29}}</ref>. Тақсимоти тақрибии аҳолӣ бар асоси гурӯҳи синӣ дар ибтидои соли 2018 ба шумора (ҳазор тан)<ref name=":1" />: * Аҳолии шаҳр: ** 1483,6 — зери сини кор (мардон: 772 / занон: 711,6); ** 134,3 — болои сини кор (мардон: 44,7 / занон: 89,6). * Аҳолии русто: ** 2338,6 — зери сини кор (мардон: 1213,9 / занон: 1124,7); ** 353,5 — болои сини кор (мардон: 128,5 / занон: 225). {| class="toccolours" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" |+Ҷадвали 1. Аҳолии минтақаҳои Тоҷикистон (ҳазор тан)<ref name="stat20222">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> ! !1989 !1995 !2000 !2005 !2010 !2015 !2020 !2022 |- !'''[[Душанбе]]''' | align="center" |592,2 |511,9 | align="center" |564 |630 | align="center" |711,2 | align="center" |788,7 |863,4 |1201,8 |- ![[Вилояти Суғд]] | align="center" |1554,2 |1740,8 | align="center" |1871,9 |2015,8 | align="center" |2197,9 | align="center" |2455,5 |2707,3 |2823,9 |- ![[Вилояти Хатлон]] | align="center" |1697,4 |1956 | align="center" |2145,2 |2368,4 | align="center" |2618,3 | align="center" |2971,5 |3348,3 |3530,0 |- ![[Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |160,9 |188 | align="center" |206,2 |206,8 | align="center" |204,8 | align="center" |214,3 |228,9 |230,1 |- ![[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ|Ноҳияҳои тобеъи ҷумҳурӣ]] | align="center" |1087,9 |1237,1 | align="center" |1341,2 |1497,9 | align="center" |1685,2 | align="center" |1922 |2165,9 |2101,0 |- !Ҷумҳурии Тоҷикистон | align="center" |5092,6 |5633,8 | align="center" |6128,5 |6718,9 | align="center" |7417,4 | align="center" |8352 |9313,8 |9886,8 |} Ҷараёни шаҳришавӣ (урбанизатсия), ки то соли 2000 дар сатҳи ҷумҳурӣ дар авҷ буд, мувофиқи ҷамъбасти пешакии Барӯйхатгирии аҳоли ва фонди манзили соли 2010 муътадил гашта, таносуби аҳолии шаҳру деҳот 27 дарсади аҳолии шаҳр ва 73 дарсади аҳолии деҳотро ташкил кард. == Сохтори давлатӣ == Тоҷикистон ҷумҳурии президентист<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/|title=Таджикистан - Страна ТАСС|website=ТАСС|lang=ru|accessdate=2024-03-13}}</ref>. === [[Рамзҳои давлатии Тоҷикистон|Рамзҳои давлатӣ]] === {{Асосӣ|Парчами Тоҷикистон|Нишони Тоҷикистон|Суруди миллии Тоҷикистон}}Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ рамзҳои давлатии Тоҷикистон мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-%D2%B7/|title=Қонуни ҶТ «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=[[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}}</ref>. {{Сабки нигораҳо}} <gallery mode="packed" heights="120px" class="ts-gallerystyle-gray"> Flag of Tajikistan.svg|Парчам Emblem of Tajikistan.svg|Нишон </gallery> === Асосҳои сохтори конститутсионӣ === {{Асосӣ|Низоми сиёсии Тоҷикистон|Конститутсияи Тоҷикистон|Сиёсати дохилии Тоҷикистон}}Бар пояи [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсия]], ки қонуни асосии кишвар ба шумор меравад, Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, [[Мардумсолорӣ|демократӣ]], ҳуқуқбунёд, [[Секуляризм|дунявӣ]] ва [[Давлати ягона|ягона]] буда, шакли идораи он [[Низоми риёсатӣ|президентӣ]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Модаи 1. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мегардад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 9. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумӣ қабул карда шуда 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 бо тариқи раъйпурсии умумӣ ба он тағйиру иловаҳо ворид карда шудааст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. === Президент === {{Асосӣ|Президенти Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин бубинед|Феҳристи раҳбарони Тоҷикистон}} Сарвари давлат ва ҳукумат Президенти Тоҷикистон аст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 64. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Президентро шаҳрвандони Тоҷикистон ба тарзи умумӣ, мустақим, баробар ва овоздиҳии пинҳонӣ ба муҳлати 7 сол интихоб менамоянд. Президенти Тоҷикистон шахсе шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Тоҷикистонро дошта бошад, синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад, забони давлатиро донад ва дар ҳудуди ҷумҳурӣ на камтар аз 10 соли охир истиқомат дошта бошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 65. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Охирон Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон [[11 октябр]]и [[соли 2020]] баргузор шуд. Дар натиҷа Президент [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои давраи панҷӯм баъд аз дарёфти 90,92 % овозҳо ғолиб омад<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20201014/Elon-natijaho-nihoii-intikhobot-prezidenti-Tojikiston-1032086108.html|title=(КМИР)-и Тоҷикистон натиҷаҳои ниҳоии овоздиҳӣ дар маъракаи интихоботи президенти Тоҷикистонро эълон кард|author=|website=sputnik.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-10-15}}</ref>. Рамзҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ливо ва Нишони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат мебошанд. Ливо ва Нишон рамзҳои расмии ҳокимияти президентӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. === Ҳокимияти қонунгузор === {{асосӣ|Порлумони Тоҷикистон}} Мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузор [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]] мебошад, ки аз ду Маҷлис — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси намояндагон]] иборат аст<ref name=":2">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 48. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Муҳлати ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон 5 сол аст. Ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон дар рӯзи оғози фаъолияти Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони даъвати нав қатъ мегардад. Интихоботи Маҷлиси намояндагон ба таври умумӣ, баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ сурат мегирад. Вакили Маҷлиси намояндагон шахсе интихоб ва узви Маҷлиси миллӣ шахсе интихоб ё таъйин шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дошта бошад ва синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад<ref name=":2" />. === Ҳокимияти иҷроия === {{main| Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон| Ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон}} Мақоми ҳокимияти иҷроияи давлатӣ [[Ҳукумати Тоҷикистон|Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%81%d1%82%d0%b8%d1%82%d1%83%d1%82%d1%81%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be%d2%b7-6/|title=Моддаи 1. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳукумати ҷумҳурӣ аз Сарвазир, муовини якум ва муовинони ӯ, вазирон, раисони кумитаҳои давлатӣ иборат аст<ref name=":22">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 73. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Мақомоти иҷроияи марказии ҳокимияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон инҳо мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%82-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8-%d0%bd%d0%b8%d0%b7%d0%be%d0%bc%d0%b8-%d0%bc%d0%b0%d2%9b%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%82%d0%b8-%d0%b8%d0%b4/|title=Моддаи 5. Қонуни ҶТ «Дар бораи низоми мақомоти идоракунии давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>: * [[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]; * вазоратҳо ва кумитаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти машваратию маслиҳатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. === Ҳокимияти судӣ === {{main|Низоми додгоҳии Тоҷикистон}} Ҳокимияти судӣ мустақил буда, аз номи давлат ва аз тарафи судяҳо амалӣ мегардад. Ҳокимияти судӣ ҳуқуқ, озодии инсону шаҳрванд, манфиати давлат, ташкилоту муассисаҳо, қонунияту адолатро ҳифз менамояд<ref name=":222">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 84. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Низоми ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, Суди ҳарбӣ, Суди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳия, Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои иқтисодии вилоят ва шаҳри Душанбе ташкил медиҳанд<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%81%D1%83%D0%B4%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 3. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2020-01-15|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон}}</ref>. === Ҳизбҳои сиёсӣ === {{main|Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}} Тибқи Қонуни асосӣ дар Тоҷикистон зиндагии умумӣ бар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкураӣ дар ҳоли рушд буда, «мафкураи ҳеч як ҳизб, иттиҳодияи ҷамъиятӣ, динӣ, ҳаракат ва гурӯҳе наметавонад ба ҳайси мафкураи давлатӣ эътироф шавад»<ref name=":223">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 8. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Дар  Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо ҳизбҳои сиёсии ҷумҳуриявӣ таъсис дода мешавад<ref name=":06">{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc-%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be-%d2%b7%d0%b8%d0%ba%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bd-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8/|title=Моддаи 3. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳизби сиёсӣ барои сабтиноми давлатӣ, феҳристи ҳаддиақал ҳазор нафар аз тарафдорони худро, ки сокинони аксари шаҳрҳову ноҳияҳои Тоҷикистон ҳастанд, пешниҳод мекунад<ref name=":06" />. Дар Тоҷикистон 7 ҳизби сиёсии расмӣ сабтином шудааст: * [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби демократи Тоҷикистон|Ҳизби демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] === Артиши миллӣ === {{main|Артиши миллии Тоҷикистон|Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон}} Артиши миллии Тоҷикистон, ҷамъи қувваҳои мусаллаҳи давлатии Тоҷикистон 23 феврали 1993 бо қарори [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар заминаи «[[Фронти халқии Тоҷикистон|Фронти халқӣ]]» ва гурӯҳҳои мусаллаҳе, ки ҳукумати қонуниро тарафдорӣ мекарданд, бо мақсади ҳимояи кишвар таъсис шудааст<ref>{{ЭМТ|Артиши миллии Тоҷикистон|1|муаллиф=}}</ref>. == Иқтисод == {{асосӣ|Иқтисоди Тоҷикистон}}Иқтисоди Тоҷикистон ба соҳаи кишоварзӣ ва хадамот вобаста аст, ки ҳар кадом беш аз аз панҷ ду ҳиссаи нерӯи корро истихдом мекунанд. Ҷанги шаҳрвандӣ, ки пас аз истиқлоли Тоҷикистон рух дод, таъсири харобиоваре ба кишоварзӣ ва саноати ҷумҳурӣ дошт<ref name="Britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|title=Tajikistan|website=Encyclopædia Britannica|access-date=29 October 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231634/https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|url-status=live}}</ref> ва дар тӯли солҳои истиқлол, сохтори шуғли аҳолӣ башиддат тағйир кардаву иқтисод кишоварзӣ шудааст. Дар соли 1991—2013, саҳми шуғл дар кишоварзӣ аз 45 % дарсад ба 66 % афзоиш ёфт ва саҳми шуғд дар саноат аз 13 % ба 4 %, дар сохтусоз аз 8 % ба 3 %, дар бахши хадамот аз 35 % ба 27 % коҳиш ёфт. Аз соли 2000 ба ин сӯ, 10-12 % рушди иқтисодии устувор мушоҳада мешавад. Ҳаҷми қарзи давлатии Тоҷикистон: Дар соли 2009 қарзи давлатӣ 1 миллиарду 691,3 миллион доллар буд, дар [[соли 2018]] ҳаҷми он ба 2 миллиарду 873 миллион доллар расид.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/ten-years-challenge-tajikistan/29747422.html|title=Дар 10 сол дар Тоҷикистон чӣ тағйир кард?|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. Ҳаҷми умумии қарзи хориҷии Тоҷикистон ба аввали семоҳаи дуюми соли 2022 каме бешар аз 3,3 млрд долларро ташкил дод. Таносуби қарзи хориҷӣ ба Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и ҷумҳурӣ ба мисли аввали соли 2022 — 37,7 % боқӣ мемонад.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/economic/20220607/dar-semoai-avval-arzi-horiii-toikiston-2-mln-ziyod-shud|title=Дар семоҳаи аввал қарзи хориҷии Тоҷикистон $2 млн зиёд шуд|author=ozodi.org|date=2022-06-07|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref>. * Сандуқи байналмилалии пул (СБП) пешгӯӣ намудааст, ки ММД (маҷмаъи маҳсулоти дохилӣ)-и Тоҷикистон дар соли равон 5 дарсад ва дар соли 2020 4,5 дарсад рушд хоҳад кард, гуфта шудааст дар гузориши моҳи апрели иқтисоди ҷаҳонӣ «''World Economic Outlook''»<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028643755/MVF-durnamo-rushdi-MMD-Tojikiston-2019-peshgui-kardan-.html|title=СБП дурнамои рушди ММД-и Тоҷикистонро дар соли 2019 пешгӯӣ кард|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Пас аз натиҷаҳои соли гузашта, Тоҷикистон ҳаҷми қарзи хориҷии худро зиёд кард. Дар аввали моҳи январи соли 2021 ин рақам 3,2 миллиард доллар буд. Бояд қайд кард, ки ин 43,8 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилии ҷумҳурӣ (ММД)-ро ташкил медиҳад. Ҳамин тариқ, барои ҳар як шаҳрванди кишвар 339 доллар рост меояд.<ref>[https://tj.sputniknews.ru/economy/20210226/1032894307/Kazhdyy-zhitel-Tadzhikistana-dolzhen-339-dollarov.html /sputniknews.ru/ 26.02.2021]</ref> * Тибқи маълумоти Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии ҷумҳурӣ, давоми солҳои 2007—2021 вуруди сармоягузории хориҷӣ ба иқтисоди Тоҷикистон зиёда аз 11 млрд долларро ташкил дод. Сармоягузориҳо танҳо аз [[Чин]] (3,3 млрд доллар), [[Русия]] (1,6 млрд доллар) ва [[Қазоқистон]] (586 млн доллар) ба 50 % аз ҳаҷми умумии сармоягузориҳои хориҷии дар ин давра ҷалбшуда баробар аст (чунин маълумот дар бораи дигар кишварҳои узви СҲШ дастрас нест).<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/economic/20220913/toikiston-bo-kishvaroi-ssh-ch-guna-molu-masulot-savdo-mekunad-va-mablaash-ch-adar-ast|title=Тоҷикистон бо кишварҳои СҲШ чӣ гуна молу маҳсулот савдо мекунад ва маблағаш чӣ қадар аст|author=www.asiaplustj.info/news/|date=2022-09-13|publisher= asiaplustj.info|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref> === Саноат === {{main|Саноати Тоҷикистон}} [[Акс:Talco.jpg|250px|right]] Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) ба фаъолияти саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон нақши манфӣ гузошт. Корхонаҳои саноатии Тоҷикистон аз соли 1996 инҷониб аксар зараровар ҳисоб мешаванд. Зеро, аз ин сол сар карда ба ҷумҳурӣ воридоти молҳои саноатии хориҷӣ хело афзуд. Дар натиҷа аз як тараф аксарияти корхонаҳои саноатӣ фаъолият намекарданд, аз тарафи дигар, он корхонаҳое, ки фаъолият менамоянд, маҳсулоташон бо молҳои ба ҷумҳурӣ ворид шудаи хориҷӣ рақобат карда наметавонанд. Корхонаҳои муштараки саноатии Тоҷикистон дар натиҷаи инвеститсияҳои хориҷӣ ба миён омада фаъолият (асосан соҳаи саноати сабук) мебаранд. Дар соли 2011 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 952 корхонаи саноатӣ арзи вуҷуд мекард (аз байни онҳо 10,2 % кор намекарданд). Маҳсулоти истеҳсолнамудаи корхонаи саноатӣ дар 9 моҳи соли 2012 — $1,4 млрд ташкил мекард<ref>http://www.regnum.ru/news/1582915.html</ref>. Мувофиқи ахбороти Вазорати энергетика ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷумҳурӣ чунин соҳаҳои асосии саноат арзи вуҷуд доранд: * коркарди маъданҳои кӯҳӣ ва металҳои нодир; * истеҳсоли ангишт (дар кони ангишти Шӯроб, Фон-Яғноб (кокс) ва Назаргиёҳ (антрасит)); * истеҳсоли газ ва нафт (дар водии Вахш, [[Ҳисор]], Хоҷа Сартез дар [[Кӯлоб]] ва [[вилояти Суғд]]); * истеҳсоли металҳои ранга (арзиз, тило, нукра, сурб, цинк, висмут, ртуть, вольфрам, молибден); * саноати сабук (асосан коркарди пахта ва хуроквори); * саноати кимиё (Комбинати кимиёи [[Ёвон]], Заводи азотбарории Вахш); * саноати масолеҳи сохтумонӣ; * саноати мошинасозӣ; * саноати пилла.<ref>{{Cite web |url=http://www.minenergoprom.tj/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814123031/http://www.minenergoprom.tj/ |archivedate=2017-08-14 }}</ref> Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон [[соли 2019]] дар соҳаи саноат — 219 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси 2942 ҷойи корӣ, аз ҷумла, дар [[вилояти Суғд]] — 59 бо 969 ҷойҳои кории нав, [[вилояти Хатлон]] — 57 корхона бо 678 ҷойҳои кории нав, [[ВМКБ]] — 3 корхона бо 87 ҷойҳои кории нав, шаҳри [[Душанбе]] — 60 корхона бо 812 ҷойҳои кории нав ва [[НТҶ]] — 40 корхона бо 386 ҷойҳои кории нав сохта ба истифода дода шуд. Аз шумораи умумии корхонаҳои нав: 38 — корхона ба соҳаи мошинсозӣ, 53 — корхона ба саноати сабук, 50 — корхона ба соҳаи масолеҳи сохтмон, 62 — корхона ба саноати хӯрокворӣ, 2 —корхона ба саноати маъдан, 1 — корхона ба саноати ангишт, 5 — корхона ба соҳаи табъу нашр ва 8 — корхона ба дигар соҳаҳо рост меояд.<ref>{{cite web|url=http://sanoat.tj/?p=5344|title=Натиҷаи воридоти технологияҳои муосир ва татбиқи он дар истеҳсолоти ватанӣ|author=|date=|publisher=sanoat.tj|accessdate=2020-01-22|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212094105/http://sanoat.tj/?p=5344}}</ref>. === Бонкҳо ва ташкилотҳои қарзӣ === Низоми молиявии мамлакатро [[Бонки миллии Тоҷикистон]] ба танзим медарорад. Дар ҷумҳурӣ 13 бонк ва ташкилотҳои қарзӣ аъзои Ассотсиатсияи бонкҳои Тоҷикистон (АБТ) мебошанд: * БДА ҶТ «[[Амонатбонк]]»; * ҶСК «[[Ориёнбонк]]»; * ҶСК «[[Агроинвестбонк]]»; * ҶСК «[[Тоҷиксодиротбонк]]»; * «БСТ ТИСТ Тоҷпромбонк»; * ҶСК «[[Бонки Эсхата]]»; * ҶСП «Фононбонк»; * ҶСК «Соҳибкорбонк»; * ҶСК «''Accessbank Tajikistan''»; * ҶСП ТҚХ «ФИНКА»; * ҶСП «Аввалин Бонки Молиявии хурд»; * ҶДММ ТҚХ «ИМОН ИНТЕРНЕШНЛ» * ҶСП ТҚХА «Боварӣ ва ҳамкорӣ».<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |title=Амиршо Миралиев роҳбари АБТ интихоб шуд |accessdate=2016-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426133020/http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |archivedate=2016-04-26 }}</ref> === Бекорӣ ва муҳоҷирати меҳнатӣ === Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) боиси харобии иқтисод ва баста шудани корхонаву муассисаҳои давлатӣ гардид. Корхонаҳои саноатии истеҳсолӣ ва диг. ширкатҳои хурду миёнаи хидматрасони асосан 10-15 % қавваи кории ҷумҳуриро бо кор таъмин мекунанд. Бинобар ин шумораи мардуми қобили кор ба сафи муҳоҷирони меҳнатӣ тахминан ба 1 000 000 нафар расидааст. Саҳми онҳо дар иқтисодиёт меафзояд. Бар асоси гузоришҳои расмӣ, дар Русия ва кишварҳои дигари хориҷӣ беш аз як милюн муҳоҷири кории тоҷик фаъъолият мекунанд, ки ағлаби онҳо ҳамасола сармояи зарурӣ барои таъмини рӯзгори хонаводаҳоро ба Тоҷикистон интиқол медиҳанд. Дар соли 2012 муҳоҷирони корӣ ба Тоҷикистон ҳудуди 3,6,млрд доллар пул (47 % ММД и ҷумҳурӣ) интиқол додаанд. Дар миёни кишварҳое, ки иқтисодашон ба маболиғи интиқолии муҳоҷирони корӣ вобаста аст, Тоҷикистон ҳамчунон болотарин ҷойгоҳро ба худ ихтисос медиҳад.<ref>http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2012/11/121121_zkh_worldbank_report.shtml</ref> === Кишоварзӣ === {{Main|Кишоварзӣ дар Тоҷикистон}} Аз назари таърихӣ, Тоҷикистон кишвари асосан кишоварзӣ аст. Агарчи саноат дар замони Шӯравӣ рушд ёфт, аммо тавлидоти кишоварзи ҳамчунон ғолиб буд. Дар поёни даҳаи 1980, заминҳои кишоварзӣ 1/3 ҳиссаи ҳудуди ҷумҳуриро ишғол карданд. Муҳиммтарин маҳсуле, ки дар давраи Шӯравӣ дар Тоҷикистон кишт мешуд [[пахта]] буд, аммо тавлиди он пас аз истиқлол коҳиш ёфтааст. Дар соли 2014, 417,9 ҳазор тонна пахта дар ҷумҳурӣ бардошт шуд<ref name="autogenerated8">Ашуров Ш. А., Караматуллаева Р. С. Совершенствование управления в сельскохозяйственном производстве Республики Таджикистан // Аграрное образование и наука. — 2015. — № 2. — С. 5</ref>. Тавлидоти кишоварзи дар соли 2014 беш аз: 1232,6 ҳазор тонна [[ғалла]] ва [[Лӯбиёӣ|лубиёӣ]], 1342,4 ҳазор тонна [[Сабзавот|сабзиҷот]], 465 ҳазор тонна полезӣ, 313,2 ҳазор тонна [[мева]], 167,1 ҳазор тонна [[ангур]], 990,2 ҳазор тонна [[картошка]] будааст. === Энергетика === [[Акс:Un-Tajikistan.svg|thumb|Харитаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]{{Main|Энергетикаи Тоҷикистон}} Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: Нерӯи асоси энергетикаи Тоҷикистонро Нерӯгоҳҳои барқии обӣ истеҳсол мекунанд. Ҳаҷми умумии муайяншудаи иқтидори Нерӯгоҳҳои барқии обӣ — 4070 МВт аст. Тоҷикистон дорои захираҳои ғании гидроэнергетикӣ мебошад. Ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ — 527 млрд кВт. соатро ташкил медиҳад. Аз рӯи ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ Тоҷикистон дар ҷаҳон ҷойи ҳаштумро ишғол мекунад. Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: # [[НБО Норак]] — бо иқтидори 3000 МВт; # [[НБО Бойғозӣ]] — бо иқтидори 600 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-1|НБО Сангтӯда-1]] — бо иқтидори 670 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-2|НБО Сангтӯда-2]] — бо иқтидори 220 МВт; # [[НБО Сарбанд]] — бо иқтидори 240 МВт; # [[НБО Шаршара]] — бо иқтидори 29,9 МВт; # [[НБО Марказӣ]] — бо иқтидори 15,1 МВт; # [[НБО Қайроққум]] — бо иқтидори 126 МВт дар Сирдарё; # Силсилаи НБО Варзоб ([[НБО Варзоб-1, Варзоб-2 ва Варзоб-3]]) — бо иқтидори умумии 25,7 МВт.; # [[Нерӯгоҳи барқи обии «Хоруғ»|Нерӯгоҳи Хоруғ]]; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] — [[16 ноябр]]и [[соли 2018]] агрегати якуми НБО Роғун бо иқтидори 600 МВт ба кор даромад. Ду сол боз (аз соли 2018) дар натиҷаи мулоқоту гуфтушунидҳои сатҳи олии Сарони ду давлат — Тоҷикистон ва [[Ӯзбекистон]] ҳамкории энергетикҳои тоҷику ӯзбек боз барқарор гардид, ки ин барои ҳарду тараф манфиати хеле калонеро молик аст. Баъди зиёда аз 9 соли ҷудо будани низоми энергетикии Тоҷикистон аз [[Осиёи Марказӣ]] додугирифти неруи барқ байни ин ду ҷумҳурии ҳамсоя оғоз ёфт. Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳаи энергетика, бе назардошти НБО «Роғун», ба миқдори 1520 МВт зиёд шуд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[8 декабр]]и [[соли 2016]] [[МБГ-2 ш. Душанбе|Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт ва 167 Гкал гармӣ бо иштироки Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон сурат гирифт. Боз ду агрегат ба кор дароварда шуд<ref name="spu">{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/country/20191128/1030299133/tajikistan-kitay-dobycha-zolota.html|title=ТЭЦ-2 на вес золота: Китай «вернёт» свои инвестиции на рудниках Таджикистана|date=2019-11-28|publisher=[[Sputnik]]|accessdate=2019-11-28}}</ref>.. Иқтидори умумии нерӯгоҳи когенераторӣ ба 400 МВт расид. [[20 март]]и [[соли 2019]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Норак ба татбиқи лоиҳаи "Барқарорсозии НБО «Норак» оғози расмӣ бахшиданд. Дар натиҷаи татбиқи ин лоиҳа НБО «Норак» таҷдид ва эътимодноктар гардида, иқтидори лоиҳавияш аз 3000 ба 3300 МВт бардошта хоҳад шуд. [[23 август]]и [[соли 2019]] ба татбиқи лоиҳаи "Таҷдиди НБО «Қайроққум» оғози расмӣ бахшида шуд. Баъди татбиқи лоиҳа тавоноии НБО "Қайроққум аз 126 мегаватт ба 176 мегаватт расонида мешавад.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[20 январ]]и [[соли 2020]] [https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html Оҷонсии иттилоотии Sputnik] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191208092124/https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html |date=2019-12-08 }} гузорише овардааст, ки Маҷлиси намояндагони Ҷумҳури Тоҷикистон ҳафтаи пеш пазируфт (соли 2020), аз моддаи 9-и Қонун «Дар бораи хусусигардонии моликияти давлатӣ», калимаҳои [[НБО Роғун|Неругоҳи барқи обии «Роғун»]] ва Корхонаи воҳиди давлатии «[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]» хориҷ карда шуданд. Моддаи 9-и қонуни мазкур дар бораи объектҳоест, ки хусусӣ гардонида намешаванд ва дар он таъкид шудаст, «амволи нерӯгоҳи барқи обии „Норак“, нерӯгоҳи барқи обии „Роғун“ ва корхонаи воҳиди давлатии „[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]“ хусусӣ гардонида намешаванд».<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/industry/20200120/1030566842/Ijozati-khususi-kardani-Rogun-va-Talko.html|title=Иҷозати хусусӣ кардани амволи “Роғун” ва “Талко”: Ҳукумату парлумон пазируфтанд|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-01-22}}</ref> Дар соли 2020 дар Тоҷикистон ба ҳисоби умумӣ 19 миллиард 770,5 миллион кВт⋅соат нерӯи барқ истеҳсол карда шудааст. Тоҷикистон дар соли 2020 зиеда аз 1,5 миллиард кВт⋅соат нерӯи барқ ба кишварҳои ҳамсоя содирот кардааст. Аз рӯи маълумотҳо ҷумҳурӣ дар маҷмӯъ 1 миллиард 528,4 миллион кВт⋅соат қувваи барқ ба маблағи зиеда аз 56,4 миллион доллар содирот намудааст.<ref>{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/energetics/20210201/1032739925/tajikistan-eksport-elektroenergii.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|title=В Таджикистане рассказали, сколько электроэнергии экспортировано за рубеж|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-02-01}}</ref> ==== Лоиҳаи минтақавии «CASA-1000» ==== {{Main|Лоиҳаҳои муштараки иқтисодӣ дар Тоҷикистон}} [[12 май]]и [[соли 2016]] ифтитоҳи лоиҳаи сохтмони хати баландшиддати барқии «CASA-1000» (ЛЭП — 1000 кВт) баргузор гардид. «CASA-1000» интиқоли барқи Тоҷикистон ва Қирғизистонро ба Афғонистону Покистон таъмин мекунад<ref>[http://www.asiaplus.tj/news/tajikistan/economic/201605 Оғози расмии амалисозии лоиҳаи CASA-1000]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Фақр == Бар асоси гузориши [[Бонки ҷаҳонӣ]], то соли 2021, ҳадди ақал 26,5 % аз ҷамъияти Тоҷикистон зери [[хатти фақр]] зиндагӣ мекунанд<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020|title=Бедность в Таджикистане – 2020|publisher=Всемирный банк|deadlink=no|accessdate=2021-11-04|archive-date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104165254/https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020}}</ref>. == Нақлиёт == {{асосӣ|Нақлиёт дар Тоҷикистон}} [[Соли 2004]] — роҳи автомобилгарди Мурғоб–Қулма–Қароқорум ба истифода дода шуд. Ин масири нақлиётӣ Тоҷикистонро бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]] пайваст намуда, барои рушди робитаҳои тиҷоратӣ ва иқтисодии ду кишвар аҳамияти стратегӣ пайдо кард.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2008/12/ro-1202-i-moshingardi-mur-1170-ob-1178-ulma-basta-shud/ |title=Роҳи мошингарди Мурғоб–Қулма баста шуд |website=АМИТ «Ховар» |access-date=2026-08-08 }}</ref> Дар солҳои истиқлол дар Тоҷикистон таъмиру азнавсозии роҳи автомобилгарди Душанбе — [[Хуҷанд]] — Чанак (сарҳади [[Ӯзбекистон]]), ки 411 км дарозӣ дорад бо ёрдами давлати Чин соли 2006 амалӣ гардид. Роҳи мошингард тамоми сол пойтахти мамлакат Душанберо бо ноҳияҳои Тоҷикистони Шимолӣ мепайвандад. [[18 октябр]]и [[соли 2015]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакентро ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри [[соли 2015]] ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент |accessdate=2017-01-17 |archivedate=2021-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515113310/https://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ }}</ref> [[Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом- Ҷаббор Расулов|Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом — Ҷаббор Расулов]] соли 2016 дар [[вилояти Суғд]] оғоз шуда буд. Анҷоми корҳои таҷдиду барқарорсозии роҳ ду сол муайян шуда буд ва соли 2019 ӣа истифода супорида шуд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ |title=Оғози корҳои навсозии шоҳроҳи Исфара-Конибодом-Ҷаббор Расулов |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404070845/http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ }}</ref> Дар соҳаи нақлиёти роҳи оҳан бошад [[соли 1999]] навбати дуюми роҳи оҳани Қурғонтеппа–Кӯлоб ба истифода дода шуд. Бо мавриди истифода қарор гирифтани қитъаҳои Данғара–Олимтой–Қурбоншаҳид–Кӯлоб имкониятҳои нақлиётии ҷануби кишвар густариш ёфтанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/president/films/chronicles/14|title=Солнома 1999. Соли бузургдошти Сомониён|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-04}}</ref> <ref>Рахматова З.Ю., Саъдиев Ш.С. История таджикского народа: учебное пособие/З.Ю.Рахматова, Ш.С.Саъдиев. Душанбе:РТСУ,2017. С. 182. ISBN 978-99975-932-1-4</ref> Дастоварди назаррас [[24 август]]и [[соли 2016]] расман мавриди баҳрабардорӣ қарор додани роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро гардид. Ин роҳи оҳан шаҳри [[Душанбе]]ро бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст.<ref>[http://www.president.tj/node/12777 Истиқбол дар истгоҳи роҳи оҳани ноҳияи Ёвон]</ref> === Нақбҳо === * [[Нақби автомобилгарди «Истиқлол»]] * [[Нақби автомобилгарди «Озодӣ»]] * [[Нақби автомобилгарди Чормағзак]] * [[Нақби автомобилгарди "Шаҳристон"]] [[Акс:USSR-Tajikistan-Peak Communism.jpg|thumb|270px|Акси [[Қуллаи Исмоили Сомонӣ]] (дар гузашта бо номи ''Пики Коммунизм'') вақте ки Тоҷикистон қисми [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] буд.]] == Расонаҳои ҳамагонӣ == Расман оғози таърихи матбуоти тоҷик ба нашри аввалин шумораи [[Бухорои Шариф (рӯзнома)|«Бухорои шариф»]] дар [[11 март]]и соли [[1912]] нисбат дода мешавад. Биноба он ҳар сол дар [[11]]-уми март [[Рӯзи матбуот]] ҷашн гирифта мешавад. Вале пажӯҳишгарон тазкира ва осори насри қадимии тоҷикиро зинаи аввали журналистикаи тоҷик мешумуранд. Чунончӣ, муаллифони китоби «Таърихи матбуоти тоҷик» И. Усмонов ва Д. Давронов корбурди жанрҳои хабар, гузориш, мусоҳиба ва ғайраро дар солнома ва таърихнигориҳои садаҳои 10 то 15 тазаккур медиҳанд. Дар нимаҳои дуввуми садаи XIX ва оғози садаи XX бархе аз нашрияҳо чоп шудаанд, ки матолиберо ба тоҷикӣ нашр кардаанд. Дар давраи [[ИҶШС|шӯравӣ]] матбуот зери назорати шадиди давлат қарор дошт, вале дар ин давра низ аз талошҳои озодбаёнӣ дар бархе аз онҳо ба мушоҳида расидааст. Ибтидои солҳои 90-уми садаи 20 давраи шукуфоии матбуоти озоди Тоҷикистон шуморида мешавад, ки ба нашрияҳое монанди «Чароғи рӯз», «Растохез», «Сухан», «Адолат» ва монанди инҳо нисбат дода мешавад. Дар солҳои [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]] [[1992]] то [[1997]] даҳҳо рӯзноманигори тоҷик кушта ва аксари журналистони боҳунар кишварро тарк кардаанд. Ҳоло матбуоти мустақили Тоҷикистон аз нав ҷон мегирад ва чанд нашрия, хабаргузорӣ, радио ва телевизионҳои мустақил талош доранд, бо истифода аз озодии матбуот рисолати худро амалӣ кунанд. Дар Тоҷикистон 4 нашрияҳои давлатӣ: [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]], [[Рӯзномаи «Садои мардум»|«Садои мардум»]], [[Рӯзномаи «Народная газета»|«Народная газета»]] ба забони русӣ ва [[Рӯзномаи «Халқ овозӣ»|« Халқ овозӣ»]] ба забони узбекӣ нашр мешаванд. Инчунин, нашрияҳои ғайридавлатӣ; [[Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»]], Ҳафтаномаи «Миллат», Ҳафтаномаи «СССР» , Ҳафтаномаи «Азия-плюс» ва диг. ба забонҳои гуногун нашр мешаванд. Тибқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тартиби баҳисобгирии давлатии фаъолияти ноширӣ, корхонаҳои полиграфӣ ва пешбурди Феҳристи ягонаи давлатӣ» дар вазорат 376 рӯзнома, аз инҳо 112 адад давлатӣ ва 264 адад мустақил , 245 маҷалла, аз инҳо 114-тояш давлатӣ ва 131 адад мустақил, 319 матбаа- 37 давлатӣ ва 282 мустақил, 48 нуқтаи фурӯши китоб- 3 давлатӣ ва 45 мустақил, 71 нашриёт, аз инҳо 10 давлатӣ ва 61 мустақил, 11 агентии иттилоотӣ, аз инҳо 1 давлатӣ ва 10 мустақил ба қайд гирифта шудаанд. Ин маълумот то [[25 декабр]]и [[соли 2021]] ба ҳисоб гирифта шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/|title=Пагоҳ дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон 110-солагии Рӯзи матбуоти тоҷик таҷлил мегардад|author=|website=www.khovar.tj|date=2022-03-10|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-03-10|archivedate=2022-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220310043203/https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/}}</ref> Ба воситаи спутники ABS-1 (75.0°E) шабакаҳои телевизиони Тоҷикистон — [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи 1)]], [[ТВ Ҷаҳоннамо]], [[ТВ Баҳористон]], [[ТВ Сафина]], [[Варзиш ТВ]], [[ТВ Футбол (Тоҷикистон)]], [[ТВ Синамо]], [[ТВ Шаҳнавоз]], [[ТВ Илм ва табиат]] намоишҳои хешро омодаи тамошобинон мекунанд. Инчунин, [[Ширкатҳои телевизионии давлатии умумиҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ (Тоҷикистон)]] фаъолият карда истодаанд. Аз рӯи раддабандӣ (соли 2018) аз ҳама нашрияи серхонандатарин нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]] (34 %) мебошад. Сипас, бо фосилаи камтар нашрияи Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон «Омӯзгор» (23,8 %) ва нашрияи марказии ҲХДТ рӯзномаи «Минбари халқ» (22,2 %) ҷойгир шудаанд. Тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, ба ин натиҷа расидааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand// |title=khovar.tj/ 06.04.2018 |accessdate=2018-04-08 |archivedate=2020-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ }}</ref> Омори мазкур имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Раддабандии маҷаллаҳо ба раддабандии рӯзномаҳо монанд аст, яъне дар қатори аввал маҷаллаҳои давлатӣ қарор доранд. Аз ҳама теъдоди зиёди нашрро маҷаллаи занон — «Бонувони Тоҷикистон» (44,9 %) дорад. Маҷаллаи дуюми маъруф маҷаллаи Кумитаи оид ба корҳои дин, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои миллии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дин ва ҷомеа» (10,4 %) ва дар ҷойи сеюм маҷаллаи Вазорати фарҳанг бо номи «Фирӯза» (5,2 %) меистанд. Тамошобинони тоҷик аз ҳама бештар [[ТВ Сафина|шабакаи телевизионии Сафинаро]] тамошо мекунанд. Инро 60,1%-и пурсидашудагон дар тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, тасдиқ кардаанд. Ин омор имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Аз рӯи натиҷаҳои тадқиқот, дар ҷойи дуюм шабакаи телевизионии [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи якум)]], бо 50,1 % ва дар ҷойи сеюм [[ТВ Баҳористон]] бо 30,5 % қарор гирифтаанд. Пас аз шабакаҳои телевизионии ватанӣ дар ҷои аввал шабакаҳои телевизионии Россия меистанд, ки дар ҷадвали афзалиятҳо 18,3%-ро ишғол менамоянд. Бояд зикр намуд, ки шабакаҳои телевизионии Россия на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми фазои пасошӯравӣ рейтинги баланд ишғол мекунанд. Пас аз Россия бо 9,7 % шабакаҳои телевизионии ӯзбекӣ қарор гирифтаанд. Тибқи тадқиқоти ин марказ, дар миёни радиоҳои маҳбубтарин радиои Радиои «Садои Душанбе» (28 %) мавқеи аввалро касб карда, дар ҷойи дуюм Радиои Тоҷикистон (17,4 %) ва дар ҷойи сеюм Радиои фарҳанг (5,3 %) қарор гирифтаанд. Шумораи шабакаҳои гирифтани иттилоот, ғайр аз ВАО-и анъанавӣ рӯз аз рӯз меафзояд. Дар ҷойи аввал ТВ ватанӣ (57,2 %), дар ҷойи дуюм интернет (11,5 %) қарор дорад. 38,4 фоизи пурсидашудагон аз интернет истифода мебаранд. Интернетро аз ҳама бештар сокинони ВМКБ-60,6 фоиз истифода мебаранд. Ин нишондиҳанда дар миёни сокинони Душанбе 56,3 фоизро ташкил дод.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand|title=Натиҷаҳои тадқиқоти маркази "Зеркало" муарриф гардиданд|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-06-18|archivedate=2020-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/}}</ref>. == Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон == Дар солҳои истиқлол таъсис ва рушди Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон ба назар мерасад. Имрӯз дар ҷумҳури 8 Оҷонсиҳои Иттилоотӣ амал карда истодаанд: * [[Оҷонсии иттилоотии «СИМОНЮС»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «АВЕСТО»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс»]], * [[АМИТ «ХОВАР»]], * [[Оҷонсии Иттилоотии «Хатлон-пресс»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа»]], * [[Оҷонсии умумимиллии иттилоот «ТОҶНЮС»(«TOJNEWS»)]] ([[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст)<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |title=В Таджикистане закрылось независимое агентство TojNews |accessdate=2017-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115122428/http://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |archivedate=2016-11-15 }}</ref>. == Воситаҳои алоқа, технология ва инноватсия == {{Асосӣ|Алоқа дар Тоҷикистон}} Дар солҳои 90 асри XX истифодаи алоқаи телефонӣ барои аз 2 то 8 % ба 100 нафар аҳолӣ дастрас буд. Баъд аз ба охир расидани ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон аввалин қадамҳо барои азнав кардани системаи алоқаи телефонӣ ва рақами (цифровая) намудани он гузошта шуд. Соли 1998 аввалин маротиба дар [[Душанбе]] пайвасткунаки рақамӣ (цифровой комутатор) барои 2500 муштарӣ ва соли 1999 ба 10000 муштариён ба кор даромад. Соли 2003 стансияи телефонии Қургонтеппа, соли 2004 [[Хуҷанд]] ва соли 2005 [[Хоруғ]], [[Кӯлоб]], [[Турсунзода]] ва дигар минтақаҳои Тоҷикистон ба системаи пайвасткунаки рақамӣ гузаштаанд. Соли 2020 шумораи дастгоҳҳои телефонии системаи ШСКТ «Тоҷиктелеком» 279 ҳазор ададро ташкил дод, ки 84,7 % онҳо телефонҳои хонагӣ мебошанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ |title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт |accessdate=2021-03-05 |archivedate=2021-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ }}</ref> === Алоқаи телефони мобилӣ === ''Нигаред:'' [[Интернет дар Тоҷикистон]] Системаи мобилии алоқаи телефонӣ дар Тоҷикистон аз [[соли 1996]] инкишоф меёбад. Аввалин ширкате, ки ба бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон дохил шуд ин ҶСП «ТоҷикТел» буд. Соли 1998 дар Хуҷанд ҶСП «Сомонком» хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон бо стадарти GSM сар кард. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ шумораи ширкатҳои хидматрасонии нави алоқа ба 17 адад, шумораи умумии муштариёни алоқаи мобилӣ ба 10 912 080 адад ва шумораи муштариёни интернет ба 3 800 453 адад расид. Шумораи муштариёни алоқаи мобилии ҶДММ «Вавилон-Мобайл» аз ҳама зиёд 3 425 509 адад, шумораи муштариёни интернет аз ҳама зиёд — ҶДММ «Таком» — 1 138 626 адад расиданд<ref>Омори солонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Соли 2014. — С. 314.</ref>. Солҳои охир, дар Тоҷикистон ширкатҳои гуногун — ҶСП «Индиго Тоҷикистон» («Tcell»), ҶСП «ТТ-Мобайл» («МегаФон Тоҷикистон»), ҶСП «Вавилон Мобайл» ва ҶДММ «Таком» («ZetMobile», собиқ Beeline"), «Таджиктелеком», «Телеком-технолоджи», хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонӣ ба сомон расонида истодаанд. Тибқи маълумоти [[соли 2017]] дар Тоҷикистон шумораи муштариёни алоқаи мобилӣ 7 млн. 353 ҳазору 192 нафарро ташкил дод, ки аз онҳо 4 млн. 371 ҳазору 817 нафарашон муштариёни фаъол мебошанд. Ба ҳар 100 нафар шаҳрванди ҷумҳурӣ 5,5 адад дастгоҳи телефонии собит рост меояд. Шумораи истифодабарандагони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] дар якҷоягӣ бо истифодабарандагони интернети мобилӣ ва маҳаллӣ дар Тоҷикистон 2,3 млн нафарро ташкил мекард.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/|title=Илҳомҷон Атоев: «Теъдоди истифодабарандагони Интернет дар Тоҷикистон ба 2,3 млн. нафар расид» {{!}} АМИТ "Ховар"|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-12|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509223635/https://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/}}</ref>. Тибқи маълумоти [[соли 2020]] вазни қиёсии операторони хусусӣ дар бозори алоқаи ҷумҳурӣ 93,4 % -ро ташкил дод. Теъдоди корбарони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] аввали [[соли 2021]] беш аз 3,3 млн ва муштариёни мобилӣ беш аз 6 млн нафарро ташкил намуд.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/|title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-03-05|archivedate=2021-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/}}</ref>. Бино ба далели маълумотҳои раддабандии глобалии Speedtest, моҳи январи [[соли 2021]] Тоҷикистон байни 140 кишвари дунё ҷои 129-умро гирифтааст ва дар натиҷа дар як моҳ панҷ зина поён рафтааст. Суръати боркунии маълумот дар Тоҷикистон моҳи январи соли 2021 — 13,8 Мб/сонияро ташкил дод.<ref name="sputnik-tj.com">{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20210227/1032900621/tojikiston-internet-surat.html|title= Мавқеи Тоҷикистон дар раддабандии суръати интернет боз пасттар шуд |author= sputnik-tj.com|website=|date=|publisher= sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2020-03-05}}</ref>. Аз нигоҳи суръати интернети симӣ низ, тибқи ҳисобҳои моҳи январи [[соли 2021]], Тоҷикистон низ мавқеъро аз даст дод ва дар байни 175 кишвар дар ҷои 99-ум қарор гирифт.<ref name="sputnik-tj.com"/>. === Омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта === Дар Конфронси [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба савдо ва рушд (UNCTAD) «Ҳисоботи технология ва инноватсия 2021» аз чоп баромад. Аз ҷиҳати омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта, Тоҷикистон дар байни Тимори Шарқӣ ва Иттиҳоди Комор ҷойгир аст ва дар байни 158 кишвари дар рейтинги зикршуда ҷои 143-ро ишғол мекунад. Аз кишварҳои [[ИДМ]] — [[Русия]] дар ҷои 27, [[Беларус]] дар ҷои 59, [[Қазоқистон]] дар ҷои 62, [[Арманистон]] дар ҷои 83, [[Озарбойҷон]] дар ҷои 100, [[Қирғизистон]] дар ҷои 115 мебошанд.<ref>{{Cite web |url=http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |title=Таджикистан оказался в конце рейтинга по готовности к развитию новых технологий /avesta.tj/2021/02/26/ |accessdate=2021-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226064932/http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |archivedate=2021-02-26 }}</ref> == Маориф == {{асосӣ|Маориф дар Тоҷикистон}} Дар гузаштаи таърихи тоҷикон, дар давраҳои гуногуни рушди ҷомеъа масъалаи инкишофи муассисаҳои парваришу маориф аз сарварони давлату ҳомиёни дин вобаста буд. Доир ба гузаштаи мактабу мадрасаҳо баъзе маълумотҳо дар асарҳои муаррихону адибон боқӣ мондаанд, ки ҳоло мавриди тадқиқи олимон мебошанд. Аз нигоришоти ниёкон, иқдоми маорифпарварӣ танҳо дар охири садаи XIX аз ҷониби [[Аҳмади Дониш]] ва маорифпарварони тоҷик барои оммаи заҳматкаш мавриди тарғибу ташвиқ қарор гирифта будааст. Намояндагони [[Ҳаракати ҷадидия]] ба мислӣ [[Айнӣ]], [[Мунзим]], [[Беҳбудӣ Маҳмудхоҷа|Беҳбудӣ]] ва диг. давомдиҳандагони ин раванди равшанфикрӣ ва муассисони нахустини [[Мактабҳои усули нав]] гардиданд. Баъд аз таъсис ёфтани [[ҶМШС Тоҷикистон]] [[соли 1924]] зиммаи таъсиси соҳаи парваришу маориф ба давлати тоҷик гузашт, ки аз намояндагони табақаҳои заҳматкаш иборат буд. [[14 декабр]]и [[1924]] Комиссариати маорифи халқи ҶХШС Тоҷикистон ташкил гардид, ки он 11 феврали 1925 дар шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ намуд. Комиссариати маорифи халқ баъд ба Вазорати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1946—1978: 1988—1992), Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсуси [[ҶШС Тоҷикистон]] (1978—1988) табдили ном кард. Соли 1992 [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ном гирифт.<ref>[[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]], Ҷилди 3. БОЗ-ВИЧКУТ — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2014, — с.381-387</ref> Дар замони шӯравӣ маҳви бесаводӣ бартараф, таҳсилоти ройгон ҷорӣ гардида муассисаҳои гуногуни маърифатӣ аз ҷониби давлат бунёд ёфтанд. Имрӯз, дар ҷумҳурӣ муассисаҳои гуногуни парваришу омӯзиш рушд меёбад. Дар замони истиқлол маориф як рукни иҷтимоии давлат гардидааст. Президенти Тоҷикистон дар суханорониаш ба ифтихори 25 — солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 08.09.2016 зикр намудааст: {{аввали иқтибос}}Дар зарфи 25 соли истиқлол маблағгузории соҳаи маориф садҳо баробар зиёд карда шуд. Агар соли 2000-ум барои маориф ҳамагӣ 41 миллион сомонӣ ҷудо гардида бошад, пас соли 2016 барои ин соҳаи ҳаётан муҳим зиёда аз 3 миллиард сомонӣ пешбинӣ шудааст. Имрӯз дар кишвар 161 муассисаи типи нав, аз ҷумла 85 гимназия ва 65 литсей фаъолият дорад. Инчунин, дар ин давра 9 мактаби президентӣ барои хонандагони болаёқат бунёд ва мавриди истифода қарор дода шуд, ки дар онҳо ҳамаи шароити муосири таълиму тарбия муҳайё карда шудааст. Афзоиши шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ дар даврони истиқлоли давлатӣ яке аз дастовардҳои соҳаи маорифи мамлакат мебошад. Агар соли 1991 дар мамлакат 13 муассисаи таҳсилоти олӣ бо шумораи умумии 70 000 нафар донишҷӯ фаъолият карда бошад, пас соли 2016 шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ба 39 ва донишҷӯён ба 170 000 нафар расид.{{охири иқтибос|сарчашма=[http://president.tj/node/12943 Эмомалӣ Раҳмон. Суханронӣ ба ифтихори 25 - солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]}} Сатҳи саводнокии аҳолии Тоҷикистон низ тадриҷан баландшуда истодааст. Аз рӯи омори «Департаменти СММ оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ:Шуъбаи аҳолӣ» доир ба саводнокӣ, дар Тоҷикистон тахминан 5 781 203 наф дар синни 15 сола ва боло, ба забонҳои гуногун хонда ва навишта метавонанд. Ин шумора, 99,77 % аз ҳаҷми умумии аҳолии калонсолро дар бар мегирад. Яъне, тахминан 13 147 нафар сокинон ҳоло ҳам бесавод мебошанд.<ref>[http://countrymeters.info/ru/Tajikistan Население Таджикистана. Грамотность населения]</ref> == Фарҳангу ҳунар == === Адабиёт === Назму насри форсу тоҷик тӯли чандин асрҳо тараққӣ мекард. [[Акс:Rudaki Park, Dushanbe, Tajikistan.JPG|thumb|250px|Рӯдакӣ-асосгузори адабиёти форсу-тоҷик]] ==== Адабиёти тоҷик дар асрҳои миёна ==== Давраи нашъунамои адабиёти форсу тоҷик ба асрҳои миёна рост меояд, вақте ки дар Осиёи Миёна аввалин давлати тоҷикон — [[Давлати Сомониён]] (874—1005) арзи ҳастӣ намуда буд. Сомониён ба илм ва адабиёт диққати махсус зоҳир мекарданд. Шоирон ва олимони ҳамон давра ба монанди [[Рӯдакӣ]], [[Ибни Сино]], [[Фирдавсӣ]], [[Унсурӣ]], [[Дақиқӣ]] дар даргоҳи шоҳони Сомониён кор ва фаъолият мекарданд. Эрониён ва тоҷикон он вақтҳо як қавмро бо решаҳои бо ҳам пайваст ташкил мекарданд ва адабиёт, санъат, илм ҳам дастраси ҳама буд. [[Рӯдакӣ]] асосгузори адабиёти форсу тоҷик мебошад. Истилои арабҳо ба Осиёи Миёна дигаргуниҳои зиёде овард. Фарҳанги бой ва меьмории тоисломии тоҷикон нест карда мешуд, китобҳо сӯзонида мешуданд. Дар Осиёи Миёна дини ислом ҷорӣ шуда забони арабӣ умумӣ гардид. Забони нави адабӣ — забони форсу-тоҷик дар асрҳои IX—X ташаккул ёфт. Рӯдакӣ — шоири барҷаста, асосгузори адабиёти форсу тоҷик, аввалин шуда забонро ташаккул дод ва онро дар назми худ истифода бурда, якчанд жанрҳои адабии он замонро ба вукуъ овард. Маҳз аз ҳамон давра сар карда адабиёти форсу-тоҷик ташаккул ёфта дар тамоми олам машҳур гардид. Дар охири асри X [[Фирдавсӣ]] «Шоҳнома»-и безаволи худро эҷод кард, ки аз ҷихати маъно ва ҳаҷм дар адабиёти умумибашарӣ ҳамтоё надорад. Асри XI бо ба вукӯъ омадани эпосҳои романтикӣ машҳур шудааст. Маҳз дар ҳамин жанр силсилаи достонҳои [[Унсурӣ]], [[Айюкӣ]], [[Гунгурӣ]], [[Умари Хайём]] мебошанд, вале [[«Хамса»]]-и [[Низомии Ганҷавӣ]] намунаи беҳтарин маҳсуб мешавад, ки асри XII эҷод карда шудааст. Дар асри XIII [[«Бӯстон»]] ва [[«Гулистон»]]- и [[Саъдӣ]], дар асри XIV достонҳои [[Амир Хусрави Дехлавӣ]] ва [[Хоҷа Кирмонӣ]], [[Камоли Хуҷандӣ]] ва ғазалҳои [[Ҳофизи Шерозӣ]] эҷод шудаанд. Асри XV бошад бо назми [[Ҷомӣ]] машҳур гардидааст. ==== Адабиёти тоҷик дар асри XX ==== {{асосӣ|Адабиёти тоҷик дар асри XX }} Ғалабаи Инқилоби Октябру истиқрори низоми шӯравӣ дар Осиёи Миёна боъис гардиданд, ки миллати азийяткашидаи тоҷик дигарбора самандарвор аз хокистари зиллат бархоста, бар минбари иззату шарофат барнишинад ва дар баробари соҳати дигари ҳаёту иқтисоди кишвар ба соҳаи фарҳангу адаби деринасоли худ сару сомони наву матлубе бахшад. Ба иборати дигар, баъди таъсиси [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] ([[1924]]) ва [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] ([[1929]]) ниҳоди ҷадиди нависандагони Тоҷикистон арзи ҳастӣ намудааст, ки гурӯҳу дастаҳои парешони суханварони диёрамонро ҷамъ оварда, фаъолияташонро ба талаботи замони инқилобӣ мутобиқу мувофиқ гардонидааст. [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] моҳи майи [[соли 1934]] ҳамчун қисми таркибии Иттифоқи нависандагони ИҶШС ташкил ёфт. Дар асри XX, эҷодиёти адибони Тоҷикистон боиси рушди насру назми тоҷик, ташаккули [[Тарҷумаи бадеӣ дар адабиёт|тарҷумаи адабиёти ҷаҳон]], [[Драматургияи тоҷик|драматургия]], адабиёти кӯдакону наврасон, адабиётшиносӣ ва танқиди тоҷик гардид. Адибони Тоҷикистон бо асарҳои эҷоднамудаи хеш адабиёт ва забони тоҷикиро ба пояи нав бароварда дар адабиёти башар ҳиссагузор шудаанд. Эҷодиёти адибон ба садҳо забонҳои дунё тарҷума шуда дастраси хонандагон гардидааст. === Муассисаҳои фарҳангӣ === {{асосӣ|Фарҳанги Тоҷикистон}} [[Акс:Китобхонаи миллии Тоҷикистон.jpg|right|thumb|Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] Соли [[2012]] дар [[Душанбе]] бузургтарин дар [[Осиёи Марказӣ]] [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] бунёд ва ба истифода дода шудааст. Теъдоди хазинаи Китобхонаи миллии Тоҷикистон зиёда аз 6 миллион нусха китобро ташкил медиҳад.<ref>[http://www.kmt.tj/?category=2&article_id=1 ТАЪРИХИ КИТОБХОНАИ МИЛЛӢ]</ref>. Аз соли 2008 ҳамасола рӯзҳои 2-9 апрел дар саросари ҷумҳурӣ Фестивали ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикис тон» баргузор мегардад ва 4 сентябр ҳамчун «Рӯзи китоб» таҷлил мешавад. Аз соли 2007 Ҳаракати «Корвони китоб» ташкил карда шуд, ки ҳар сол як маротиба китобҳои тозанашрро ба китобхонаҳои тамоми шаҳру ноҳияҳо ба таври ройгон дастрас менамояд. Солҳои 2011, 2012 ва 2013 Намоиши байналхалқии китоби Душанбе ташкил карда шуд. Ифтитоҳи осорхонаи миллӣ аз ҷумлаи рӯйдодҳои таърихӣ ва дастовардҳои муҳими фарҳангии даврони Истиқлоли Тоҷикистон мебошад. [[20 март]]и соли [[2013]] дар [[Душанбе]] расми кушодашавии бинои нави Осорхонаи миллии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар маросими кушодашавии осорхона Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва сокинони шаҳри [[Душанбе]] иштирок намудаанд. [[Акс:Площадь, г. Худжанд 04.jpg|thumb|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, Қалъаи Хуҷанд]] Дар толори бузурги Осорхонаи миллии Тоҷикистон Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони сершумори зиёиёни эҷодкори ҷумҳурӣ мулоқот намуд.<ref>{{Cite web|url=http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|title=ИШТИРОКИ Э. РАҲМОН ДАР МАРОСИМИ ИФТИТОҲИ ОСОРХОНАИ МИЛЛӢ ВА МУЛОҚОТ БО ЗИЁИЁНИ КИШВАР|accessdate=2014-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305031817/http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|archivedate=2016-03-05}}</ref> Айни замон (1.01.2017), дар ҷумҳурӣ 2 ҳазору 320 муассисаи иҷтимоию фарҳангӣ, аз ҷумла 1 ҳазору 354 китобхонаи давлатию оммавӣ, 332 қаср ва хонаҳои фарҳанг, 415 клуб, 48 клуби сайёр, 14 маркази фарҳангу фароғатӣ, 7 филармонияи халқӣ, 62 боғи фарҳангию фароғатӣ, 22 театри халқӣ, 54 осорхона, 24 ансамбли тарона ва рақс, 16 ансамбли шашмақом, 7 ансамбли фалак, 6 ансамбли эстрадӣ ва 16 ансамбли фолклорию этнографӣ фаъолият доранд.<ref>{{Cite web|url=http://www.jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|title=Вазорати фарҳанг дар ҳамоҳангӣ бо ЮНЕСКО 3 филми мустанад ба навор гирифт|accessdate=2017-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125231520/http://jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|archivedate=2017-01-25}}</ref> === Театру синамо === {{асосӣ|Синамои Тоҷикистон}} Дар моҳи октябри соли 1929, ба ҳайати III-умин Анҷумани изтирории Шӯроҳои Тоҷикистон аввалин маҷаллаи синамоӣ (киножурнал) намоиш дода шуд, ки дар бораи омадани нахустин қатора ба Душанбе ва дигар ҳодисаҳои муҳим дар ҳаёти ҷумҳурии ҷавон нақл мекард<ref>Таджикская Советская Социалистическая Республика. Гл. ред. [[Муҳаммад Осимӣ|М. С. Асимов]]. — Д., 1974. — 408 с.</ref>. Барои муттаҳидсозии ҳунарпешагон ва фароҳам овардани шароити мусоиди эҷодӣ дар ҷумҳурӣ [[Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ]], [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ|Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ]], [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Владимир Маяковский|Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковский]], [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ|Театри мазҳакаи мусиқии ба номи Пушкини Ленинобод]], [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов|Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи М. Воҳидов]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри мазҳакаи мусиқии Хоруғ]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кўлоб|Театри драмаи мусиқии Кӯлоб]], [[Театри давлатии драма ва мусиқии ба номи Тӯҳфа Фозилова|Театри драмаю мусиқии Конибодом]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Бохтар|Театри мазҳакаи мусиқии Қӯрғонтеппа]], [[Театри давлатии лӯхтак|Театри лӯхтаки Душанбе]], [[Театри давлатии лўхтаки шаҳри Чкалов|Театри лӯхтаки шаҳри Чкалов]] ва дар бисёр ноҳияҳо театрҳои халқӣ кушода шуданд, ки ба рушди санъати театрии Тоҷикистон такони бузурге бахшиданд. Бахусус дар саҳнаи ин театрҳо дар асоси асарҳои драманависони тоҷик, рус ва хориҷӣ намоишномаҳои бисёри ҷолибе манзури тамошобинон гаштанд. Ташкили [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев|Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] (1938) ва дар ҳайати он таъсис ёфтани Ансамбли тарона ва рақс, Ансамбли рубобчизанон, Ансамбли тарона ва рақси Помир, Ансамбли фолклорӣ ва этнографии «Ганҷина» дар ҳаёти фарҳангию маънавии ҷумҳурӣ воқеаи басо нек ва фараҳбахш буданд. Назди [[Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|Кумитаи радио ва телевизиони тоҷик]] [[Ансамбли давлатии «Шашмақом»]] амал карда истодааст, ки ҳоло мақоми давлатӣ ва номи устоди забардасти «Шашмақом» [[Фазлиддин Шаҳобов]]-ро дорад. Бо дастгирии ҳукумати кишвар, барои эҳё ва рушди мусиқии суннатӣ дар замони муосир — [[12 май]] ҳамасола дар саросари кишвар чун «Рӯзи [[Шашмақом]]» таҷлил мегардад. [[ЮНЕСКО]] дар [[соли 2000]] мелодӣ, [[Шашмақом|Шашмақомро]] дар феҳристи кӯҳантарин сабкҳои мусиқӣ ва ҳамчунин сармояҳои ғайримоддӣ ба сабт расонд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/imr-z-r-zi-shashma-om-imr-z-ba-abuli-arori-ukumati-um-ur-oid-ba-rushdi-minbadai-sanati-i-rogarii-shashma-om-dar-to-ikiston-20-sol-pur-shud/ |title=Имрӯз — Рӯзи Шашмақом. Ба қабули Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба рушди минбаъдаи санъати иҷрогарии шашмақом дар Тоҷикистон» 20 сол пур шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2020-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/05/ashni-sho-asari-musi-ii-sunnatii-hal-i-to-ik-imr-z-dar-sarosari-to-ikiston-r-zi-shashma-om-ta-lil-megardad/ |title=ҶАШНИ ШОҲАСАРИ МУСИҚИИ СУННАТИИ ХАЛҚИ ТОҶИК. Имрӯз дар саросари Тоҷикистон Рӯзи Шашмақом таҷлил мегардад |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2021-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref> Ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] [[24 август]]и [[соли 2026]] маросими ифтитоҳи бинои [[Театри миллии Тоҷикистон]] дар ш. [[Душанбе]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. Дар Тоҷикистон 15 муассисаҳои театрӣ ва 5 консертӣ фаъолият доранд. * [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ]], * [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]], * [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Вл. Маяковский]], * [[Театри давлатии лӯхтак]], * [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ]], * [[Театри давлатии мусиқӣ -драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом|Театри давлатии мусиқӣ-драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом]], * [[Театри давлатии узбекии мусиқӣ -драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен|Театри давлатии узбекии мусиқӣ-драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи А.С. Пушкини шаҳри Чкалов|Театри давлатии драмаи русии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқии тамошобини ҷавони шаҳри Хуҷанд]], * [[Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ]], * [[Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ -драмавии н. Данғара|Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ-драмавии н. Данғара]]. * [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев]], * [[Иттиҳодияи давлатии гурӯҳҳои эҷодию консертӣ]], * [[Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ба номи Ғ. Валаматзода]], * [[Ансамбли «Сомон»]], * [[Маркази эҷодии «Илҳом»]], * [[Муассисаи давлатии сафарию ҳунарии «Базморо»]] ва [[Сирки давлатии Тоҷикистон]]. === Телевизион === {{асосӣ|Телевизиони Тоҷикистон}} Телевизиони Тоҷикистон бо номи ''Студияи Душанбе'' [[3 октябр]]и соли [[1959]] дар шаҳри [[Душанбе]] бори нахуст ба фаъолият оғоз кард. Дар таърихи телевизиони Тоҷикистон [[26 июн]]и соли [[2006]] ҳамчун рӯзи навсозии воситаҳои техники телевизион ва паҳн намудани барномаҳои он дар Тоҷикистон сабт шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://radiotoj.tj/?p=29259 |title=Масири рушди телевизиони Тоҷикистон |website=RadioToj |date= |access-date=2025-06-10 |language=tg |accessdate=2025-06-09 |archivedate=2025-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251207214652/https://radiotoj.tj/?p=29259 }}</ref> Гузаштан ба техникаи нави рақамӣ тақозои давру замони муосир аст, зеро имрӯз тамоми телевизионҳои ҷаҳон бо намуди навини техникӣ фаъолият менамоянд. Бо мурури замон таҷҳизоти марказии пахши барномаҳои телевизиони Тоҷикистон ба пуррагӣ иваз карда шуд. Имрӯз дар Тоҷикистон 9 ТВ-ҳо умумиҷумҳуриявӣ барномаҳои гуногуни хешро 24 соат намоиш медиҳанд: * [[ТВ Сафина]] * [[ТВ Ҷаҳоннамо]] * [[ТВ Баҳористон]] * [[Варзиш ТВ]] * [[ТВ Синамо]] * [[ТВ Шаҳнавоз]] * [[ТВ Илм ва табиат]] * [[ТВ Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ]] * [[ТВ Футбол]] == Варзиш == {{асосӣ|Варзиш дар Тоҷикистон}} Варзишгарони тоҷик новобаста ба мушкилиҳои молиявӣ дар бисёр мусобиқаҳо байналмилалӣ иштирок карда, ҷойҳои намоёнро ишғол мекунанд. Варзишгарони беҳтарин ба монанди: [[Расул Боқиев]], [[Мавзуна Чориева]], [[Дилшод Назаров]], [[Гулов Алишер]], [[Акмалиддин Каримов]] ва дигарон шаъну шарафи варзиши Тоҷикистонро баланд бардошта истодаанд. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 7564 иншооти варзишӣ, аз ҷумла 164 варзишгоҳ, 1893 толорҳои варзиш, 64 ҳавзи шиноварӣ фаъолият мекард.<ref>Саидова М. Х. Экономические аспекты функционирования и развития физической культуры и спорта в структуре сферы услуг Республики Таджикистан // Наука и спорт: современные тенденции. — 2015. — Т. 7. — № 2. — С. 94</ref>. Дар Тоҷикистон 3 варзишгоҳи ғунҷоишаш 25 ҳазор тамошобин ва боз як варзишгоҳ барои 25 000, чор варзишгоҳ барои 20 000 ва 15 000 сохта ба истифода супорида шудаанд. Варзишгоҳҳои бузург: # Қасри варзиши «Тоҷикистон» # Варзишгоҳи «Спитамен» (собиқ варзишгоҳи «Спартак») # [[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ]] (бошгоҳи футболи «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]») # Толори «Қасри теннис» # Ҳавзи шиноварӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Гулистон, Панҷакент ва диг. # Қасри варзиши Кумитаи андози ҶТ ва диг. Дар федератсияи [[Тхэквондо]] ИТФ имрӯз 36 қаҳрамонҳои ҷаҳон тарбия ёфтаанд<ref>{{Cite web |url=http://www.taekwon-do.tj/ |title=Национальная Федерация Тхэквондо и Кикбоксинга Республики Таджикистан |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161218013352/http://www.taekwon-do.tj/ |archivedate=2016-12-18 }}</ref>, ки якчанд маротиба ғолиби мусобиқаҳо гардида буданд. Ин ягона федератсияи варзишгарони Тоҷикистон аст, ки солҳои истиқлол бо саъю кӯшиши Раиси федератсия [[Мирсаид Яҳёев]] ва кумаки молиявии корхонаҳову шахсони алоҳида дар мусобиқаҳо фаъол аст. Дигар комёбии назаррас дар бозиҳои олимпӣ соли 2012 ба медали биринҷии олимпиада сазовор шудани муштзани тоҷик [[Мавзуна Чориева]] мебошад. Сентябри соли 2014 дар Бозиҳои тобистонаи Осиё варзишгарони тоҷик соҳиби 5 медал, аз ҷумла як медали тилоӣ аз рӯи намуди гурзпартоӣ, ки соҳибаш [[Дилшод Назаров]] шуданд. [[Дилшод Назаров]] ягона варзишгарест, ки се маротиба дар Олимпиадаҳо иштирок намуда, ду карат ғолиби Бозиҳои Осиёӣ шудааст. Августи соли 2015 ӯ соҳиби медали нуқра дар чемпионати ҷаҳон оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] гардидааст. [[Дилшод Назаров]] аввалин варзишгари тоҷикистонӣ мебошад, ки дар Бозиҳои олимпии [[Рио-де-Жанейро]] ([[Бразилия]]) соҳиби медали тило шудааст. Варзишгари 22-солаи тоҷик [[Беҳрӯз Хоҷазода]], ки моҳи ноябри соли 2017 дар Чемпионати ҷаҳон оид ба самбо дар шаҳри Сочии [[Русия]] дар вазни 74 кг ба унвони қаҳрамонӣ даст ёфт, бо медали тило мукофотонида шуд. Вай инчунин дар чемпионати Осиё дар [[Тошканд]] дар вазни 68 кг медали тило, дар Бозиҳои V осиёӣ дар иншооти сарпӯшида ва ҳунарҳои размӣ дар [[Ашқобод]] дар намуди самбои варзишӣ дар вазни 74 кг медали тило ва дар намуди куштии кураш дар вазни 73 кг медали нуқра гирифтааст. Ӯ дар рӯйхати даҳ варзишгари беҳтарини Тоҷикистон дар соли 2017, ки онро Ассотсиатсияи журналистони риштаи варзиши Тоҷикистон (АЖРВТ) аз рӯи натиҷагирии пурсиши хабарнигорон тартиб додааст, дар ҷойи аввал мебошад.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |title=Беҳрӯзи Хоҷазода варзишгари сол эълон шуд! |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223223619/http://jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |archivedate=2017-12-23 }}</ref> == Ҷозибаҳои гардишгарӣ == {{асосӣ|Сайёҳӣ дар Тоҷикистон}} Узвияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ, пазируфта шудани пойтахти Ватанамон — шаҳри Душанбе ба узвияти Федератсияи ҷаҳонии шаҳрҳои сайёҳӣ, эълон гардидани шаҳри Душанбе — пойтахти сайёҳии кишварҳои Созмони ҳамкории иқтисодӣ барои солҳои 2020—2021 симои сайёҳии Тоҷикистон ба ҷаҳониён муаррифӣ ва машҳур намуд. Дар сафи 10 кишвари ҷолибтарин барои боздиди сайёҳон эълон шудани ҷумҳурӣ, дар сархати даҳгонаи кишварҳои ҷолиб барои сайёҳони саргузаштӣ ҷой додани Тоҷикистон, ба 10 роҳи зеботарини дунё шомил гаштани шоҳроҳи Помир, ҳамчун даҳгонаи мавзеъҳои бехатар аз рӯи таъмини амнияти шабона, инчунин, ба қатори 10 шаҳри дар айёми баҳор ва тирамоҳ барои сайёҳӣ муносиби Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил эътироф шудани шаҳри Душанбе, ба даҳгонаи кишварҳои беҳтарин аз рӯи сайёҳии пиёдагардӣ ва саргузаштӣ шомил шудани Тоҷикистон ва ба панҷгонаи беҳтарин аз рӯи низоми содаи пешниҳоди раводид ворид шудани ҷумҳурӣ шаҳодати аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф гаштани сайёҳии мамлакат ва дар ин росто касб намудани мавқеи намоён дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Мувофиқи маълумоти оморӣ [[соли 2020]] ба Ҷумҳурии Тоҷикистон 350 ҳазор нафар сайёҳ ташриф овард, ки нисбат ба соли пешин 72,2 дарсад кам мебошад. Тибқи арзёбиҳои Кумитаи омор ва Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ даромади соҳа то давраи беморӣ тақрибан 2,5 дарсади ММД -ро ташкил медод. Ин ҳудудан 230—250 миллион доллари ИМА-ро дар бар мегирад. Cоли 2020 ин рақам хеле кам шуда, тахминан ба 72,6 миллион доллари ИМА баробар гардид, ки тахмин 1 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ дониста мешавад. Бо мақсади пиёда намудани тарҳи рушди деҳот, бозсозии роҳҳои назди [[ёдгориҳои таърихӣ]], бунёди хонаҳои қабули сайёҳон, меҳмонхонаҳои хурд ва дигар хидматрасониҳои муосир дар [[соли 2021]], дар заминаи ҳамкориҳои мутақобилан судманд чор мавзеи таърихию сайёҳии ҷумҳурӣ — «[[Чилучорчашма]]», «[[Аҷинатеппа]]», «[[Ҳулбук]]» ва «[[Ямчун]]» дар ҳамкорӣ бо Бонки ҷаҳонӣ бозсозӣ ва ба сатҳи байналмилалӣ мешаванд. == Идҳои расмии Тоҷикистон == {{асосӣ|Идҳои Тоҷикистон}} * [[1 январ]] — [[Соли Нав]] * [[23 феврал]] — [[Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қувваҳои мусаллаҳ]] * [[8 март]] — [[Рӯзи модар]] * [[21 март|21]] — [[24 март]] — [[Наврӯз|Ҷашни Наврӯз]] * [[9 май]] — [[Рӯзи Ғалаба]] * [[27 июн]] — [[Рӯзи ваҳдати миллӣ (Тоҷикистон)|Рӯзи ваҳдати миллӣ]] * [[1 сентябр]] — Рӯзи дониш * [[9 сентябр]] — [[Рӯзи истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи истиқлол]] * [[5 октябр]] — [[Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи забони давлатӣ]] * [[8 октябр]] — Иди [[Меҳргон]] * [[6 ноябр]] — [[Рӯзи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қонуни асосӣ]] * [[24 ноябр]] — [[Рӯзи парчами давлатии Тоҷикистон|Рӯзи Парчами давлатӣ]] * [[Иди Рамазон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Қурбон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Сада]]<ref>'''Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон''', соли 1995, № 21, мод. 237; соли 1998, № 10, мод.125, № 23-24, мод. 338; соли 1999, № 5, мод.76, № 12, мод.308; соли 2002, № 4, қ-1, мод.191, мод.194, мод.197; соли 2003, № 4, мод.132, № 8, мод. 449, № 12, мод. 678; соли 2004, № 5, мод. 350, № 12, қ-1, мод. 697; соли 2005, № 3, мод. 131, № 12, мод. 658; соли 2008, № 1, қ-2, мод. 9, № 3, мод.188, № 12, қ-1, мод. 988; соли 2009, № 5, мод.319, № 7-8, мод. 493, № 11, мод. 698, мод. 699; соли 2010, № 7, мод. 544, мод. 548.</ref> == Тоҷикистон дар радабандиҳои ҷаҳонӣ == * Дар ҳисоботи «Пешбурди соҳибкорӣ-и [[Бонки ҷаҳонӣ]], ки танзими давлатии фаъолияти соҳибкориро дар кишварҳои ҷаҳон арзёбӣ менамояд, соли 2020 мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 зина баланд рафта, дар байни 190 давлати ҷаҳон ҷои 106-ум-ро ишғол намуда, бори дигар ба даҳгонаи кишварҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/|title=Тоҷикистон ба даҳгонаи давлатҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд|author=|date=28 октябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153751/https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/}}</ref>. * Дар радабандии кишварҳои хушбахти дунё (''World Happiness Report'') (соли 2018), ки бахши [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар умури ҷустуҷӯи роҳи босубот таҳия кард, ки Тоҷикистон дар ҷойи 74 қарор дорад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29831835.html|title=Финландия хушбахттарин кишвари дунё. Тоҷикистон дар ҷойи 74-ум аст|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Тоҷикистон дар гузориши Forbes аз рӯи озодии тиҷорат дар мақоми 118, озодии монетарӣ — 131, навоварӣ — 116, технология — 108, ҳифзи сармоягузор — 37, фасод — 148, озодии шахсӣ — 142 ва аз рӯи сарбории андоз дар мақоми 114-ум қарор гирифтааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/economy/20181221/1027790822/Bahoi-Forbes-ba-andoz-fasod-hifzi-sarmoyaguzori-va-sharoiti-sohibkori-dar-Tojikiston.html|title=Баҳои Forbes ба андоз, фасод, ҳифзи сармоягузор ва шароити соҳибкорӣ дар Тоҷикистон|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Коршиносони Форуми ҷаҳонии иқтисодӣ (WEF), Ҷумҳурии Тоҷикистонро амнтарин кишвари [[Осиёи Марказӣ]] дар [[соли 2017]] донистаанд. Дар ин радабандӣ Тоҷикистон миёни 136 кишвар мақоми 49-умро касб кард.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |title=Тоҷикистон дар соли 2017 бехавфтарин кишвари Осиёи Марказӣ номида шуд |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171224111236/http://jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |archivedate=2017-12-24 }}</ref> * Ҷумҳурии Тоҷикистон дар радабандии „Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017“, ки соли 2017 созмони „Бунёди ҳуқуқи кӯдак“ дар ҳамкорӣ бо Донишгоҳи Ерасмуси Роттердам дар самтҳои ҳуқуқи кӯдак ба ҳаёт, саломатӣ, маориф ва ҳифзи муҳити зист баргузор кард, дар миёни 165 кишвари узви Конвенсияи ҳуқуқи кӯдаки Созмони Милали Муттаҳид мақоми 55-умро касб намуд. Тоҷикистон миёни кишварҳои [[Осиёи Марказӣ]] пас аз Ҷумҳурии [[Қазоқистон]] (ҷойи 22) ва [[Туркманистон]] (ҷойи 42) дар ҷойи сеюм қарор дорад. Пас аз Тоҷикистон кишварҳои [[Озарбойҷон]] (ҷойи 66), [[Беларус]] (ҷойи 78), [[Қирғизистон]] (ҷойи 81), [[Ӯзбекистон]] (ҷойи 85), [[Русия]] (ҷойи 86) ва [[Арманистон]] дар ҷойи 106 қарор гирифтаанд».<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |title=Тоҷикистон дар радабандии «Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017» мақоми 55-умро касб кард |accessdate=2018-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126222847/http://jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |archivedate=2018-01-26 }}</ref> * Бино бар иттилои ''Internet Live Stats'' соли 2016 Тоҷикистон аз ҷиҳати шумораи корбарони интернет дар мақоми 114-ум қарор дошт.<ref>{{Cite web|url=http://www.internetlivestats.com/internet-users-by-country/|title=Internet Users by Country (2016) - Internet Live Stats|publisher=www.internetlivestats.com|lang=en|accessdate=2018-02-12}}</ref> ва дар қаламрави Тоҷикистон шумораи корбарони интернет ба 1,6 миллион нафар расида ин адад 18,7 % аз шумораи умумии аҳолиии кишварро ташкил медиҳад. Дар муқоиса бо соли 2015 шумораи корбарони интернет 4,3 % афзудааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/science/20160728/1020366412.html|title=Тоҷикистон аз ҷиҳати истифодабарандагони интернет дар ҷои 114 қарор гирифт|author=Sputnik|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2018-02-12}}</ref>. == Пайвандҳои беруна == * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe Dushanbe travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141009033605/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe |date=2014-10-09 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand Khujand travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120727203329/http://www.traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand |date=2012-07-27 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/qurghonteppa Qurghonteppa travel guide] * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob Kulob travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008083733/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan Badakhshan travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008143730/http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog Khorogtravel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008013817/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog |date=2014-10-08 }} * [http://www.openstreetmap.org/search?query=Tajikistan#map=12/37.9409/71.9625&layers=T Тоҷикистон] * [http://www.openstreetmap.org/#map=12/38.5358/68.7790 OpenStreetMap Душанбе] * [http://www.openstreetmap.org/?lat=40.275&lon=69.6427&zoom=13&layers=B000FTF OpenStreetMap Хуҷанд] * [http://www.flickr.com/search/?q=Khudjand шаҳри Хуҷанд] * http://www.angelfire.com/pe/rudaki/khujand.html == Аксҳои Тоҷикистон == <gallery> National Museum of Tajikistan Национальный музей Таджикистана(0) Осорхонаи милли.jpg |Осорхонаи миллии Тоҷикистон Dushanbe Presidential Palace 01.jpg |Маҷмааи Президенти Тоҷикистон Душанбинский котёл.jpg|Иншооти гармидиҳӣ дар ш. Душанбе National Library of Tajikistan, Dushanbe (8).jpg |Китобхонаи миллии Тоҷикистон Ismaili Center, Dushanbe.jpg| Маркази исмоилӣ дар ш. Душанбе Горная река..jpg|Дарёҳои Тоҷикистон Монументальный ансамбль.JPG |Пайкараи устод Рӯдакӣ, дар Боғи А. Рӯдакӣ, ш. Душанбе Цитадель Мугтеппа,.jpg |Қалъаи Муғтеппа, ш. Истаравшан The courtyard of the Grand Masjid Imam Tirmizi.jpg | Масҷиди ҷомеи ш. Душанбе ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб Вышивальщицы.jpg|Дӯзандаҳои кашидаҳои миллӣ Guliston Fort, Khatlon, Tajikistan.JPG|Қалъаи Хулбук, Хатлон Kulyab Museum, Kulyab, Tajikistan.JPG|Осорхонаи шаҳри Кулоб, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Tomb of Mir Sayyid Ali Hamadani.jpg|Мақбараи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Historical Museum of Sughd.jpg|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд Манора дар Хуҷанд.jpg|Тахтасанг дар шафати Манораи масҷиди Шайх Муслиҳиддин ш. Хуҷанд Мечеть шейха Муслихиддина.jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории (масҷиди) Шайх Муслиҳиддин, ш. Хуҷанд Hisor, Tajikistan - panoramio - Zack Knowles (4).jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории Ҳисор Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 02.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Имоми Аъзам, Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит </gallery> == Омӯзишу парвариш ва фарҳанг == * [[Алоқа дар Тоҷикистон]] * [[Ислом дар Тоҷикистон]] * [[Идҳои Тоҷикистон]] * [[Ёдгориҳои фарҳангии умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] * [[Сиёсати хориҷии Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Commons|Тоҷикистон}} * [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }} * [http://www.majmilli.tj Дастгоҳи Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.mmk.tj Маркази Миллии Конунгузори] * [http://www.president.tj Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.president.tj Президенти Тоҷикистон] * [http://www.tarih.tj/ Таърихи Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928044602/http://www.tarih.tj/ |date=2007-09-28 }} * [https://archive.is/20130707023608/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/03/070321_er_name_change_cyr.shtml Дарбораи тағйири ном ва барандохтани «ов»] {{ПБ}} {{Мамлакатҳои Осиё}} {{Осиёи Марказӣ}} {{ИДМ}} {{СҲШ}} {{ИИЕ}} {{Мавзӯъҳои Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1991 дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои бе роҳи баромад ба баҳр]] rab65qma2cptgl19yds13jd1dkbvtms 0 4645 1484840 1484578 2026-08-25T23:55:27Z Zosya95 54344 1484840 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |hex= FFFF00 |r=255|g=255|b=0 |c=0|m=0|y=100|k=0 |h=60|s=100|v=100 }} '''Зард''' — [[ранг]]е, ки ҳангоми ҳисси он ҳубобчаҳои навъҳои L ва M-и чашм ба кор медароянд. Пуркунанда ё давоми ранги [[кабуд]] дар низоми [[RGB]] мебошад. Ранги зарди монохромӣ дар ҳудуди дарозии мавҷи электромагнитии 550-590 нм ҷой гирифтааст. == Нигаред == * Норанҷӣ == Пайвандҳо == {{commons|Yellow}} == Адабиёт == * {{Книга |ссылка=https://search.rsl.ru/ru/record/01007231018 |автор={{nobr|Артюшин Л. Ф.}} |заглавие=Основы воспроизведения цвета в фотографии, кино и полиграфии, с илл |год=1970 |место=Москва |издательство=«Искусство» |страниц=548 }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Книга |ссылка=https://www.studmed.ru/gurevich-mm-cvet-i-ego-izmerenie_ccf6a6ba30a.html |автор={{nobr|Гуревич М. М.}} |заглавие=Цвет и его измерение |год=1950 |место=Москва - Ленинград |издательство=Акад. наук СССР |страниц=268 |archivedate=2018-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180910103317/https://www.studmed.ru/gurevich-mm-cvet-i-ego-izmerenie_ccf6a6ba30a.html }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180910103317/https://www.studmed.ru/gurevich-mm-cvet-i-ego-izmerenie_ccf6a6ba30a.html |date=2018-09-10 }} * {{Книга |ссылка=https://search.rsl.ru/ru/record/01007775850 |автор={{nobr|Джадд Д., Вышецки Г.}} |заглавие=Цвет в науке и технике, пер. с англ. |ответственный=Под ред. д. т. н., проф. П.Ф. Артюшина |год=1978 |место=Москва |издательство=«Мир» |страниц=592 }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Книга |ссылка=https://bookree.org/reader?file=718411 |автор={{nobr|Ивенс Р. - М.}} |заглавие=Введение в теорию цвета, пер. с англ., с илл |год=1965 |место=Москва |издательство=«Мир» |страниц=446 |isbn=978-5-458-24263-9}} {{Тобишҳои ранги зард}} jam3ngggmww0icjrju2eqdjtu4viqy1 0 7802 1484871 1440539 2026-08-26T05:59:26Z Rabboni Hakimzoda 123692 1484871 wikitext text/x-wiki '''Брезент''' (ҳолландии рresenning) — як навъ матои ғафси вазнин, ки аз нахи зағирпоя ё пахта истеҳсол мешавад. == Хусусиятҳо ва соҳаҳои истифодаи он == Брезент бори аввал барои сохтани бодбон истифода шудааст. Брезентро баъзан аз нахҳои омехта бо на­хи зағир­поя (мутаносибан: 50:50) тай­ёр мекунанд. Зичии брезент 380–700 г/м²-ро ташкил ме­диҳад. Нах­ҳое­ро, ки аз онҳо брезент тайёр карда мешавад, ба мод­даҳои махсус ҷаб­бонда намногузар, ба ота­шу пӯ­сиш тобовар ме­ку­­нанд. Брезент барои пӯшидани бо­ми айвон, рӯ­пӯ­ши техникаву нақ­­ли­ёт, хайма, дӯх­та­ни либоси мах­сус, даст­пӯ­шакҳо барои кор­ман­дони саноати фи­лиззкорӣ, истеҳ­солоти хавфи тар­киш дошта, саноати кор­карди нафт ва ғайра истифода мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Брезент|3|муаллиф= }} [[Гурӯҳ:Матоъҳо]] 3h1jfnan98e5q02f7hre3xram45rzo1 0 8298 1484834 1287364 2026-08-25T17:54:57Z Yoonoos.tj 27005 1484834 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Наим Носиров |ҷинс = м |номи пурра = |лақаб = |тасвир = |бар = 300px |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 28.04.1986 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Душанбе}}, [[Тоҷикистон]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт = 05.12.1986 |маҳалли даргузашт = [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]] |қад = 180 |вазн = |мавқеъ = [[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]] |бошгоҳи кунунӣ = |шумора = |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол |}} | бошгоҳҳо = {{маснад дар футбол |2005—2009|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} «[[Регар ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|Регар ТадАЗ]]»|? (?) |2010—|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} «[[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]»|? (?) }} | мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2006—2010|{{Парчами Тоҷикистон}} [[Тими миллии футболи Тоҷикистон|Тоҷикистон]]|20 (0)}} | бошгоҳҳои мураббигарӣ = | медалҳо = | ҷоиза = | викианбор = }} '''Наим Носиров''' ([[28 апрел]]и [[1986]], [[Душанбе]] – [[5 декабр]]и [[2025]], [[Душанбе]]) — собиқ [[футболбоз]]и [[Тоҷикистон|тоҷик]], дифоъгари [[Тими миллии футболи Тоҷикистон|тими миллии Тоҷикистон]]. == Зиндагинома == Наим Носиров 28 апрели соли 1986 таваллуд шудааст. Қадамҳои нахустинашро дар футбол дар "Мактаби махсуси кудакон ва наврасони захираҳои олимпӣ" гузоштааст, аввалин мураббиаш Даврон Сангов мебошад. == Маснади бошгоҳӣ == Дар футболи касби дар дастаҳои "Умед"-и Душанбе, "Данғара"-и Данғара, "Парвоз", "Регар ТадАЗ" ва "Барқчӣ" ҳунарнамоӣ намудааст. Бо Регар ТадАЗ ҷоизадори ҷоми Тоҷикистон, қаҳрамони Тоҷикистон ва Ҷоми Президенти АФК гардидааст. == Мунтахаби миллӣ == Дар тими миллии Тоҷикистон аз соли 2006 то 2010 дар 20 бозӣ ширкат намудааст. Дар ҳайати тими миллии Тоҷикистон дорандаи медалҳои тилло нуқра ва биринҷӣ дар мусобиқоти Ҷоми даъвати КФО дар солҳои 2006, 2008 ва 2010 мебошад. == Дастовардҳо == * [[Акс:Cup_Winner.png]] Дорандаи Ҷоми даъвати КФО: 2006 * [[Акс:Silver_medal_icon.svg|15x15px]] Финалисти Ҷоми даъвати КФО: 2008 * [[Акс:Bronze_medal_icon.svg|15x15px]] Барандаи медали биринҷии Ҷоми даъвати КФО: 2010 == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Зодагони 28 апрел]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1986]] [[Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Умед»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Данғара»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Парвоз»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Регар ТадАЗ»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Барқчӣ»]] 5pjgxf1vhsyu1qrxhor61dk1sj691fi 1484835 1484834 2026-08-25T18:00:42Z Yoonoos.tj 27005 1484835 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Наим Носиров |ҷинс = м |номи пурра = |лақаб = |тасвир = |бар = 300px |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 28.04.1986 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Душанбе}}, [[Тоҷикистон]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Тоҷикистон|20px}} [[Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт = 05.12.1986 |маҳалли даргузашт = [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]] |қад = 180 |вазн = |мавқеъ = [[Ҳимоятгар (футбол)|Ҳимоятгар]] |бошгоҳи кунунӣ = |шумора = |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол |}} | бошгоҳҳо = {{маснад дар футбол |2005—2009|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} «[[Регар-ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|Регар-ТадАЗ]]»|? (?) |2010—|{{Парчами Тоҷикистон|20px}} «[[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]»|? (?) }} | мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2006—2010|{{Парчами Тоҷикистон}} [[Тими миллии футболи Тоҷикистон|Тоҷикистон]]|20 (0)}} | бошгоҳҳои мураббигарӣ = | медалҳо = | ҷоиза = | викианбор = }} '''Наим Носиров''' ([[28 апрел]]и [[1986]], [[Душанбе]] – [[5 декабр]]и [[2025]], [[Душанбе]]) — собиқ [[футболбоз]]и [[Тоҷикистон|тоҷик]], дифоъгари [[Тими миллии футболи Тоҷикистон|тими миллии Тоҷикистон]]. == Зиндагинома == Наим Носиров 28 апрели соли 1986 таваллуд шудааст. Қадамҳои нахустинашро дар футбол дар "Мактаби махсуси кудакон ва наврасони захираҳои олимпӣ" гузоштааст, аввалин мураббиаш Даврон Сангов мебошад. == Маснади бошгоҳӣ == Дар футболи касби дар дастаҳои «[[Самар-Умед (бошгоҳи футбол, Душанбе)|Умед]]»-и Душанбе, «[[Ҳосилот (бошгоҳи футбол, Данғара)|Данғара]]»-и Данғара, «[[Парвоз (бошгоҳи футбол)|Парвоз]]», «[[Регар-ТадАЗ (бошгоҳи футбол)|Регар-ТадАЗ]]» ва «[[Барқчӣ (бошгоҳи футбол)|Барқчӣ]]» ҳунарнамоӣ намудааст. Бо «Регар-ТадАЗ» ҷоизадори ҷоми Тоҷикистон, қаҳрамони Тоҷикистон ва Ҷоми Президенти АФК гардидааст. == Мунтахаби миллӣ == Дар тими миллии Тоҷикистон аз соли 2006 то 2010 дар 20 бозӣ ширкат намудааст. Дар ҳайати тими миллии Тоҷикистон дорандаи медалҳои тилло нуқра ва биринҷӣ дар мусобиқоти Ҷоми даъвати КФО дар солҳои 2006, 2008 ва 2010 мебошад. == Дастовардҳо == * [[Акс:Cup_Winner.png]] Дорандаи Ҷоми даъвати КФО: 2006 * [[Акс:Silver_medal_icon.svg|15x15px]] Финалисти Ҷоми даъвати КФО: 2008 * [[Акс:Bronze_medal_icon.svg|15x15px]] Барандаи медали биринҷии Ҷоми даъвати КФО: 2010 == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Зодагони 28 апрел]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1986]] [[Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Умед»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Данғара»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Парвоз»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Регар-ТадАЗ»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Барқчӣ»]] kyvlxkun45nn06ko1kqh4j934fk3wyn 0 14105 1484791 1274448 2026-08-25T15:38:49Z Zosya95 54344 1484791 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Delphinium bakeri 3.jpg |regnum = Рустаниҳо |parent = Delphinium |latin = Delphinium |rang = Авлод |author = <br>([[Карл Линней|Linnaeus]], 1753) | syn = * {{btname|Diedropetala|(Huth) Galushko}} * {{btname|Chienia|W.T.Wang}} }} '''Испарак''' - исфоринҷон ({{lang-la|Delphinium}}) - ҷинси рустаниҳои бисёрсолаи [[алаф]]ии мансуби [[Чакамуғиҳо|чакамуғиҳо]]. Баландиаш дар шароити табии [[Тоҷикистон]] аз 10 то 150 см мешавад. Пояи рост, [[барг]]и панҷашакл, [[гул]]и [[кабуд]], [[нофармон]], [[гулобӣ]], [[зард]], [[сафед]] ва баргмеваи бисёртума дорад. Дар дунё 250 намуди испарак маълум буда, бештар дар минтақаҳои мӯъадили нимкураи Шимолӣ ва арктикӣ, инчунин [[кӯҳ]]сори тропикии [[Африқо]] паҳн шудааст. {{ботаника-нопурра}} mfoqwrgnkfg4t1pgjdzwz3s9bpcscps 1484792 1484791 2026-08-25T15:39:34Z Zosya95 54344 1484792 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Delphinium bakeri 3.jpg |regnum = Рустаниҳо |parent = Delphinium |latin = Delphinium |wikispecies = Delphinium |rang = Авлод |author = <br>([[Карл Линней|Linnaeus]], 1753) | syn = * {{btname|Diedropetala|(Huth) Galushko}} * {{btname|Chienia|W.T.Wang}} }} '''Испарак''' - исфоринҷон ({{lang-la|Delphinium}}) - ҷинси рустаниҳои бисёрсолаи [[алаф]]ии мансуби [[Чакамуғиҳо|чакамуғиҳо]]. Баландиаш дар шароити табии [[Тоҷикистон]] аз 10 то 150 см мешавад. Пояи рост, [[барг]]и панҷашакл, [[гул]]и [[кабуд]], [[нофармон]], [[гулобӣ]], [[зард]], [[сафед]] ва баргмеваи бисёртума дорад. Дар дунё 250 намуди испарак маълум буда, бештар дар минтақаҳои мӯъадили нимкураи Шимолӣ ва арктикӣ, инчунин [[кӯҳ]]сори тропикии [[Африқо]] паҳн шудааст. {{ботаника-нопурра}} e8w5075oswlpxzbsdmeizk808wj6sto 0 20610 1484816 538601 2026-08-25T16:53:34Z Yoonoos.tj 27005 1484816 wikitext text/x-wiki '''Дашти Қипчоқ''' – сарзамини имрӯзаи даштҳои Қазоқистон, Сибири ҷанубӣ ва дашту доманакӯҳҳои Олтой.<ref>Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н.Б.,Саъдиев Ш.С. Нашри дуюм. - Душанбе,2010</ref> == Адабиёт == <references/> [[Портал:Таърих]] {{таърих-ҷавона}} [[Гурӯҳ:Таърихи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Номгузориҳои таърихӣ-ҷуғрофӣ]] [[Гурӯҳ:Таърих]] 5lso566alggj7cmou43bgofj33rv83h 0 27101 1484821 1356656 2026-08-25T17:08:08Z Yoonoos.tj 27005 1484821 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | ном = Пойгоҳи ҳавоии Перкинс | номи маҳаллӣ = Perkins Field | номи маҳаллӣ-1 = | номи маҳаллӣ-2 = | акс = | акс-арз = | унвон = | акс2 = | акс2-арз = | унвон2 = | IATA = | ICAO = | FAA = U08 | TC = | LID = | GPS = | WMO = | навъ =ҳамагона (умумӣ) | молик-муроқиб = | молик = | гардонанда = | шаҳр = | муқеъият = [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] | марказ = | ҷузъ = <!-- фурудгоҳ низомӣ --> | бакор рафта дар = | фармондеҳ/мудир = | сокин = | metric-elev = | аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси фут =1358 | аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси метр =413.9 | Мухтасот ={{Coord|36|34|05|N|114|26|36|W|type:airport_region:US|display=inline,title}} | вебгоҳ = | metric-rwy = | R1-шумора = 13/31 | R1-тул-фут = 4800 | R1-тул-метр = 1463 | R1-сатҳ = [[асфалт]] | H1-шумора = | H1-тул-фут = | H1-тул-метр = | H1-сатҳ = | тавзеҳ-Сол = | тавзеҳ1-титр = | тавзеҳ1-Иттилоот = | понавис = }} '''Пойгоҳи ҳавоии Перкинс''' ({{lang-en|Perkins Field}}) (маҳаллӣ: Perkins Field) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ) аст, ки як [[Бонд фурудгоҳ|бонди фуруди]] [[асфалт]] дорад ва тӯли бонди он 1463 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] қарор дорад ва дар баландии 413,9 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст. ==Ҷусторҳои вобаста== *[[Коди ИОТО]] *[[Коди ИКАО]] *[[Феҳристи фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ==Манобеъ== <references/> {{Reflist}} * [http://worldaerodata.com World Aeronautical Database. Retrieved 29 July 2013] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120525203926/http://worldaerodata.com/ |date=2012-05-25 }} {{ref-en}} * [http://www.airport-data.com Airport and Aircraft information. Retrieved 29 July 2013] {{ref-en}} {{Фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}} {{Фурудгоҳ-нопурра}} [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎]] rja1hnkbdeorjg84gfsu3fnbio6na0p 0 30595 1484818 1365659 2026-08-25T17:05:11Z Yoonoos.tj 27005 1484818 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | ном = Фурудгоҳи шаҳристони Гаррет | номи маҳаллӣ = | номи маҳаллӣ-1 = | номи маҳаллӣ-2 = | акс = | акс-арз = | унвон = | акс2 = | акс2-арз = | унвон2 = | IATA = | ICAO = | FAA = 2G4 | TC = | LID = | GPS = | WMO = | навъ = ҳамагона (умумӣ) | молик-муроқиб = | молик = | гардонанда = | шаҳр = | муқеъият = [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] | марказ = | ҷузъ = <!-- фурудгоҳ низомӣ --> | бакор рафта дар = | фармондеҳ/мудир = | сокин = | metric-elev = | аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси фут =2933 | аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси метр = 894 | Мухтасот ={{Coord|39|34|49|N|079|20|22|W|type:airport_region:US|display=inline,title}} | вебгоҳ = | metric-rwy = | R1-шумора = 41179 | R1-тул-фут = 5000 | R1-тул-метр = 1524 | R1-сатҳ = [[асфалт]] | H1-шумора = | H1-тул-фут = | H1-тул-метр = | H1-сатҳ = | тавзеҳ-Сол = | тавзеҳ1-титр = | тавзеҳ1-Иттилоот = | понавис = }} '''Фурудгоҳи шаҳристони Гаррет''' ({{lang-en|Garrett County Airport}}) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ) аст, ки як [[Бонд фурудгоҳ|бонди фуруди]] [[асфалт]] дорад ва тӯли бонди он 1524 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] қарор дорад ва дар баландии 894 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст. ==Ҷусторҳои вобаста== *[[Коди ИОТО]] *[[Коди ИКАО]] *[[Феҳристи фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ==Манобеъ== <references/> {{Reflist}} * [http://worldaerodata.com World Aeronautical Database. Retrieved 29 July 2013] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120525203926/http://worldaerodata.com/ |date=2012-05-25 }} {{ref-en}} * [http://www.airport-data.com Airport and Aircraft information. Retrieved 29 July 2013] {{ref-en}} {{Фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}} {{Фурудгоҳ-нопурра}} [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎]] 3yezy3s7p6fb6zyaajipvmduiliw35h 1484819 1484818 2026-08-25T17:05:40Z Yoonoos.tj 27005 Yoonoos.tj moved page [[Фурудгоҳи шаҳристон гарӣ]] to [[Фурудгоҳи шаҳристони Гаррет]] 1484818 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | ном = Фурудгоҳи шаҳристони Гаррет | номи маҳаллӣ = | номи маҳаллӣ-1 = | номи маҳаллӣ-2 = | акс = | акс-арз = | унвон = | акс2 = | акс2-арз = | унвон2 = | IATA = | ICAO = | FAA = 2G4 | TC = | LID = | GPS = | WMO = | навъ = ҳамагона (умумӣ) | молик-муроқиб = | молик = | гардонанда = | шаҳр = | муқеъият = [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] | марказ = | ҷузъ = <!-- фурудгоҳ низомӣ --> | бакор рафта дар = | фармондеҳ/мудир = | сокин = | metric-elev = | аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси фут =2933 | аз иртифоъи сатҳи дарё бар асоси метр = 894 | Мухтасот ={{Coord|39|34|49|N|079|20|22|W|type:airport_region:US|display=inline,title}} | вебгоҳ = | metric-rwy = | R1-шумора = 41179 | R1-тул-фут = 5000 | R1-тул-метр = 1524 | R1-сатҳ = [[асфалт]] | H1-шумора = | H1-тул-фут = | H1-тул-метр = | H1-сатҳ = | тавзеҳ-Сол = | тавзеҳ1-титр = | тавзеҳ1-Иттилоот = | понавис = }} '''Фурудгоҳи шаҳристони Гаррет''' ({{lang-en|Garrett County Airport}}) — фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ) аст, ки як [[Бонд фурудгоҳ|бонди фуруди]] [[асфалт]] дорад ва тӯли бонди он 1524 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] қарор дорад ва дар баландии 894 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст. ==Ҷусторҳои вобаста== *[[Коди ИОТО]] *[[Коди ИКАО]] *[[Феҳристи фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] ==Манобеъ== <references/> {{Reflist}} * [http://worldaerodata.com World Aeronautical Database. Retrieved 29 July 2013] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120525203926/http://worldaerodata.com/ |date=2012-05-25 }} {{ref-en}} * [http://www.airport-data.com Airport and Aircraft information. Retrieved 29 July 2013] {{ref-en}} {{Фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико}} {{Фурудгоҳ-нопурра}} [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳои Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] [[Гурӯҳ:Фурудгоҳҳо аз рӯи алифбо‎]] 3yezy3s7p6fb6zyaajipvmduiliw35h 0 62311 1484858 1030786 2026-08-26T02:22:11Z Zosya95 54344 1484858 wikitext text/x-wiki {{Мазмунҳо|Биринҷӣ (ранг)}} '''Биринҷӣ''' ({{lang-fa|برنجی}}) — хӯлаи [[мис]] ва унсурҳои гуногуни кимиёӣ: [[қалъагӣ]] (то 19 %, Б.-ҳои қалъагӣ), [[алюминий]] (5-12 %, Биринҷӣҳои алюминӣ), [[бериллий]] (1,6-2,1 %, Б.-ҳои бериллий), [[сурб]], [[кадмий]], хром ва ғ. Биринҷии қалъагӣ қадимтарин хӯлаест, ки инсон истеҳсол кардааст. Аз қадим биринҷӣ барои сохтани олоти кор, аслиҳа ([[сарнайза]], [[ханҷар]], [[табар]]), ашёи зинат, [[танга]] ва [[оина]] хидмат мекунад. Дар асрҳои миёна аз биринҷӣ зангӯла ва тӯп мерехтанд. Ба туфайли хосиятҳои антифриксионии худ биринҷӣ аз а. 19 дар мошинсозӣ бисёр истифода мешавад. Дар а. 20 биринҷии қалъагиро, асосан, биринҷии алюминӣ иваз кард, ки 5-12 % алюминий дошт ва бисёр хосиятҳои он нисбат ба Биринҷӣи қалъагӣ беҳтар буд. Аз рӯйи хосиятҳои зиддизангзанӣ ва мустаҳкамиаш биринҷӣ нисбат ба миси холис беҳтар буда, дар муҳити об, ҳаво, кислотаҳо ва диг. моддаҳои кимиёӣ нисбатан устувор аст. Биринҷӣ барои тайёр кардани арматур ва таҷҳизоти гуногуне, ки барои корҳо дар муҳити обҳои ширин ва шӯр, буғи об таъйин шудаанд, тайёр намудани винститути шиноварии киштиҳо, пружинҳо, ҳайкалҳо, тангаву зангӯлаҳо ва ғ. истифода мешавад. == Инчунин нигаред == * [[Хӯла]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Биринҷӣ|2|муаллиф=Б. Одинаев}} [[Гурӯҳ:Фулузот]] i3rzju9uz5ve187gjyjmat301xlrmso 0 63405 1484743 1484741 2026-08-25T11:59:44Z VASHGIRD 8035 1484743 wikitext text/x-wiki {{Ходими театр |ном = Елена Тиллоева |номи аслӣ = Тиллоева Елена Самадовна |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 06.04.1979 |зодгоҳ = [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[хормейстер]], [[дирижёр]], [[овозхон]] |солони фаъолият = 1998—то ҳол |жанрҳо = [[мусиқии классикӣ]], [[опера]] |созмонҳо = Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2020) |сомона = |викианбор = }} '''Елена Самадовна Тиллоева''' (зод. [[6 апрел]]и [[1979]], [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — хормейстери тоҷик, [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<ref name=":8">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас унвону ҷоиза ва мукофоти давлатӣ тақдим шуд. Кӣ чӣ ҷоиза гирифт?|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg|accessdate=2026-08-25}}</ref>. == Зиндагинома == Елена Тиллоева 6 апрели соли 1979 дар шаҳри [[Душанбе]] дар оилаи мусиқидон Самад Тиллоев ба дунё омадааст. Коллеҷи санъати шаҳри Душанбе ба номи А. Бобоқуловро хатм карда, сипас [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов|Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторовро]] бо ихтисоси хормейстер хатм намудааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Аз соли 1998 фаъолияти ҳунарии худро дар [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] ҳамчун овозхони хор оғоз намуд. Аз охири соли 1999 ба ҳайси дирижёри ягона дастаи хории касбии ҷумҳурӣ фаъолият кардааст. Аз соли 2007 то кунун вазифаи сархормейстери Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айниро бар уҳда дорад. == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026) * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2020) * Дипломи озмуни «ТОП-50 занони муваффақи Тоҷикистон» (июни 2021) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://operabalet.tj/elena.php Елена Тиллоева // Сомонаи расмии Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони халқии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дирижёрони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хормейстерҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунармандони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хормейстери театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] rdnxvh76og6kchakuvfaoqw6q5fpj33 1484744 1484743 2026-08-25T12:00:01Z VASHGIRD 8035 /* Пайвандҳо */ 1484744 wikitext text/x-wiki {{Ходими театр |ном = Елена Тиллоева |номи аслӣ = Тиллоева Елена Самадовна |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 06.04.1979 |зодгоҳ = [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[хормейстер]], [[дирижёр]], [[овозхон]] |солони фаъолият = 1998—то ҳол |жанрҳо = [[мусиқии классикӣ]], [[опера]] |созмонҳо = Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2020) |сомона = |викианбор = }} '''Елена Самадовна Тиллоева''' (зод. [[6 апрел]]и [[1979]], [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — хормейстери тоҷик, [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<ref name=":8">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас унвону ҷоиза ва мукофоти давлатӣ тақдим шуд. Кӣ чӣ ҷоиза гирифт?|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg|accessdate=2026-08-25}}</ref>. == Зиндагинома == Елена Тиллоева 6 апрели соли 1979 дар шаҳри [[Душанбе]] дар оилаи мусиқидон Самад Тиллоев ба дунё омадааст. Коллеҷи санъати шаҳри Душанбе ба номи А. Бобоқуловро хатм карда, сипас [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов|Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторовро]] бо ихтисоси хормейстер хатм намудааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Аз соли 1998 фаъолияти ҳунарии худро дар [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] ҳамчун овозхони хор оғоз намуд. Аз охири соли 1999 ба ҳайси дирижёри ягона дастаи хории касбии ҷумҳурӣ фаъолият кардааст. Аз соли 2007 то кунун вазифаи сархормейстери Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айниро бар уҳда дорад. == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026) * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2020) * Дипломи озмуни «ТОП-50 занони муваффақи Тоҷикистон» (июни 2021) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://operabalet.tj/elena.php Елена Тиллоева // Сомонаи расмии Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунармандони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хормейстери театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] nsnvqjerkx6801clrwl0fxm6awqlbdo 1484745 1484744 2026-08-25T12:00:45Z VASHGIRD 8035 /* Ҷоизаҳо */ 1484745 wikitext text/x-wiki {{Ходими театр |ном = Елена Тиллоева |номи аслӣ = Тиллоева Елена Самадовна |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 06.04.1979 |зодгоҳ = [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[хормейстер]], [[дирижёр]], [[овозхон]] |солони фаъолият = 1998—то ҳол |жанрҳо = [[мусиқии классикӣ]], [[опера]] |созмонҳо = Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2020) |сомона = |викианбор = }} '''Елена Самадовна Тиллоева''' (зод. [[6 апрел]]и [[1979]], [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — хормейстери тоҷик, [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<ref name=":8">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас унвону ҷоиза ва мукофоти давлатӣ тақдим шуд. Кӣ чӣ ҷоиза гирифт?|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg|accessdate=2026-08-25}}</ref>. == Зиндагинома == Елена Тиллоева 6 апрели соли 1979 дар шаҳри [[Душанбе]] дар оилаи мусиқидон Самад Тиллоев ба дунё омадааст. Коллеҷи санъати шаҳри Душанбе ба номи А. Бобоқуловро хатм карда, сипас [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов|Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторовро]] бо ихтисоси хормейстер хатм намудааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Аз соли 1998 фаъолияти ҳунарии худро дар [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] ҳамчун овозхони хор оғоз намуд. Аз охири соли 1999 ба ҳайси дирижёри ягона дастаи хории касбии ҷумҳурӣ фаъолият кардааст. Аз соли 2007 то кунун вазифаи сархормейстери Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айниро бар уҳда дорад. == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026) * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2020) * Дипломи озмуни «ТОП-50 занони муваффақи Тоҷикистон» (2021) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://operabalet.tj/elena.php Елена Тиллоева // Сомонаи расмии Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунармандони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хормейстери театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] natipdsaos56far5xnumm584c3lys1o 0 65139 1484800 1297633 2026-08-25T16:29:24Z VASHGIRD 8035 1484800 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон |ном = Шарофат Усмонзода |номи аслӣ = Усмонзода Шарофат Музаффаровна |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 25.02.1990 |зодгоҳ = [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[овозхон]]и [[опера]], [[омӯзгор]] |солони фаъолият = 2006—то ҳол |жанрҳо = [[опера]], [[мусиқии классикӣ]] |созмонҳо = [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]], Коллеҷи санъати шаҳри Душанбе ба номи А. Бобоқулов |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Аълочии фарҳанги Тоҷикистон]] (2010) |сомона = |викианбор = }} '''Шарофат Усмонзода''' (зод. [[25 феврал]]и [[1990]], [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — овозхони опера (меззо-сопрано) ва омӯзгори тоҷик, [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026). == Зиндагинома == Шарофат Усмонзода 25 феврали соли 1990 дар шаҳри [[Душанбе]] ба дунё омадааст. Фаъолияти аввалини ҳунарии худро соли 2001 дар Фестивали байналмилалии эҷодиёти кӯдакону наврасон оғоз намудааст. [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов|Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторовро]] хатм кардааст. Дар давраи донишҷӯӣ ӯ се карат лауреати озмуни байнидонишгоҳии «Иҷрокунандаи беҳтарини сол» (2006, 2007, 2008) ва соҳиби дипломи фестивал-озмуни ҷумҳуриявии «Суруди сол» (2007) гардидааст. Соли 2008 дар доираи лоиҳаи «Равшанӣ» ҳамроҳ бо Оркестри Страсбург дар шаҳрҳои Страсбург, Гренобл ва Руани [[Фаронса]] сафарҳои ҳунарӣ анҷом додааст. Ҳамчунин лауреати Озмуни байналмилалии ба номи Н. Ахмедова (Ташканд, 2009) ва дипломанти Озмуни байналмилалии ба номи А. Иванов (Тверь, 2009) мебошад. == Фаъолияти ҳунарӣ ва омӯзгорӣ == Аз соли 2006 ҳамчун солисти пешбари [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] фаъолият мекунад. Дар канори фаъолияти саҳнавӣ ба кори омӯзгорӣ низ машғул аст. Аз соли 2013 мудири шуъбаи «Сурудхонии академикӣ»-и Коллеҷи санъати шаҳри Душанбе ба номи А. Бобоқулов мебошад. Аз соли 2017 ҳамчун омӯзгор дар [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов]] низ фаъолият дорад. === Нақшҳо ва партияҳо === * Нигина («Рӯдакӣ», Ш. Сайфиддинов) * Кармен, Мерседес («Кармен», Ж. Бизе) * Флора («Травиата», Дж. Верди) * Бастьена («Бастьен ва Бастьена», В. А. Моцарт) * Коҳини бузург («Аида», Дж. Верди) * Инесс («Трубадур», Дж. Верди) * Серпина («Хизматгор-бону», Д. Б. Перголези) * Комде («Комде ва Мадан», З. Шаҳидӣ) * Лайлӣ («Қишлоқи тиллоӣ», Д. Дӯстмуҳаммадов) * Гулсара («Дугонаҳо», Д. Дӯстмуҳаммадов) * Холаи Ҷаҳон («Аршин мал алан», У. Ҳоҷибеков) == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (25 августи 2026)<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас ҷоизаву унвон ва мукофоти давлатӣ додаанд|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg}}</ref> * [[Аълочии фарҳанги Тоҷикистон]] (2010) * Дипломи Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди Ҳукумати ҶТ (2013) * Сипосномаи мақомоти шаҳри Воронеж (Русия, 2015) * Ифтихорномаи Сафорати Федератсияи Русия дар Тоҷикистон (2017) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://operabalet.tj/usmonova.php Шарофат Усмонзода // Сомонаи расмии Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ] [[Гурӯҳ:Зодагони Душанбе]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Овозхонони операи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунармандони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] lhs6lnlafk3kneahzpfhcl6a3rqlfkn 1484801 1484800 2026-08-25T16:29:51Z VASHGIRD 8035 1484801 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон |ном = Шарофат Усмонзода |номи аслӣ = Усмонзода Шарофат Музаффаровна |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 25.02.1990 |зодгоҳ = [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[овозхон]]и [[опера]], [[омӯзгор]] |солони фаъолият = 2006—то ҳол |жанрҳо = [[опера]], [[мусиқии классикӣ]] |созмонҳо = [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]], Коллеҷи санъати шаҳри Душанбе ба номи А. Бобоқулов |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Аълочии фарҳанги Тоҷикистон]] (2010) |сомона = |викианбор = }} '''Шарофат Усмонзода''' (зод. [[25 феврал]]и [[1990]], [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — овозхони опера (меззо-сопрано) ва омӯзгори тоҷик, [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026)<ref name=":0" />. == Зиндагинома == Шарофат Усмонзода 25 феврали соли 1990 дар шаҳри [[Душанбе]] ба дунё омадааст. Фаъолияти аввалини ҳунарии худро соли 2001 дар Фестивали байналмилалии эҷодиёти кӯдакону наврасон оғоз намудааст. [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов|Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторовро]] хатм кардааст. Дар давраи донишҷӯӣ ӯ се карат лауреати озмуни байнидонишгоҳии «Иҷрокунандаи беҳтарини сол» (2006, 2007, 2008) ва соҳиби дипломи фестивал-озмуни ҷумҳуриявии «Суруди сол» (2007) гардидааст. Соли 2008 дар доираи лоиҳаи «Равшанӣ» ҳамроҳ бо Оркестри Страсбург дар шаҳрҳои Страсбург, Гренобл ва Руани [[Фаронса]] сафарҳои ҳунарӣ анҷом додааст. Ҳамчунин лауреати Озмуни байналмилалии ба номи Н. Ахмедова (Ташканд, 2009) ва дипломанти Озмуни байналмилалии ба номи А. Иванов (Тверь, 2009) мебошад. == Фаъолияти ҳунарӣ ва омӯзгорӣ == Аз соли 2006 ҳамчун солисти пешбари [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] фаъолият мекунад. Дар канори фаъолияти саҳнавӣ ба кори омӯзгорӣ низ машғул аст. Аз соли 2013 мудири шуъбаи «Сурудхонии академикӣ»-и Коллеҷи санъати шаҳри Душанбе ба номи А. Бобоқулов мебошад. Аз соли 2017 ҳамчун омӯзгор дар [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов]] низ фаъолият дорад. === Нақшҳо ва партияҳо === * Нигина («Рӯдакӣ», Ш. Сайфиддинов) * Кармен, Мерседес («Кармен», Ж. Бизе) * Флора («Травиата», Дж. Верди) * Бастьена («Бастьен ва Бастьена», В. А. Моцарт) * Коҳини бузург («Аида», Дж. Верди) * Инесс («Трубадур», Дж. Верди) * Серпина («Хизматгор-бону», Д. Б. Перголези) * Комде («Комде ва Мадан», З. Шаҳидӣ) * Лайлӣ («Қишлоқи тиллоӣ», Д. Дӯстмуҳаммадов) * Гулсара («Дугонаҳо», Д. Дӯстмуҳаммадов) * Холаи Ҷаҳон («Аршин мал алан», У. Ҳоҷибеков) == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (25 августи 2026)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас ҷоизаву унвон ва мукофоти давлатӣ додаанд|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg}}</ref> * [[Аълочии фарҳанги Тоҷикистон]] (2010) * Дипломи Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди Ҳукумати ҶТ (2013) * Сипосномаи мақомоти шаҳри Воронеж (Русия, 2015) * Ифтихорномаи Сафорати Федератсияи Русия дар Тоҷикистон (2017) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://operabalet.tj/usmonova.php Шарофат Усмонзода // Сомонаи расмии Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ] [[Гурӯҳ:Зодагони Душанбе]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаҳои шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Овозхонони операи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунармандони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] ftp3xhfbm8sfra8k43asrz9opg2cpja 1484802 1484801 2026-08-25T16:30:17Z VASHGIRD 8035 /* Пайвандҳо */ 1484802 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон |ном = Шарофат Усмонзода |номи аслӣ = Усмонзода Шарофат Музаффаровна |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 25.02.1990 |зодгоҳ = [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[овозхон]]и [[опера]], [[омӯзгор]] |солони фаъолият = 2006—то ҳол |жанрҳо = [[опера]], [[мусиқии классикӣ]] |созмонҳо = [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]], Коллеҷи санъати шаҳри Душанбе ба номи А. Бобоқулов |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Аълочии фарҳанги Тоҷикистон]] (2010) |сомона = |викианбор = }} '''Шарофат Усмонзода''' (зод. [[25 феврал]]и [[1990]], [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — овозхони опера (меззо-сопрано) ва омӯзгори тоҷик, [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026)<ref name=":0" />. == Зиндагинома == Шарофат Усмонзода 25 феврали соли 1990 дар шаҳри [[Душанбе]] ба дунё омадааст. Фаъолияти аввалини ҳунарии худро соли 2001 дар Фестивали байналмилалии эҷодиёти кӯдакону наврасон оғоз намудааст. [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов|Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторовро]] хатм кардааст. Дар давраи донишҷӯӣ ӯ се карат лауреати озмуни байнидонишгоҳии «Иҷрокунандаи беҳтарини сол» (2006, 2007, 2008) ва соҳиби дипломи фестивал-озмуни ҷумҳуриявии «Суруди сол» (2007) гардидааст. Соли 2008 дар доираи лоиҳаи «Равшанӣ» ҳамроҳ бо Оркестри Страсбург дар шаҳрҳои Страсбург, Гренобл ва Руани [[Фаронса]] сафарҳои ҳунарӣ анҷом додааст. Ҳамчунин лауреати Озмуни байналмилалии ба номи Н. Ахмедова (Ташканд, 2009) ва дипломанти Озмуни байналмилалии ба номи А. Иванов (Тверь, 2009) мебошад. == Фаъолияти ҳунарӣ ва омӯзгорӣ == Аз соли 2006 ҳамчун солисти пешбари [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] фаъолият мекунад. Дар канори фаъолияти саҳнавӣ ба кори омӯзгорӣ низ машғул аст. Аз соли 2013 мудири шуъбаи «Сурудхонии академикӣ»-и Коллеҷи санъати шаҳри Душанбе ба номи А. Бобоқулов мебошад. Аз соли 2017 ҳамчун омӯзгор дар [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов]] низ фаъолият дорад. === Нақшҳо ва партияҳо === * Нигина («Рӯдакӣ», Ш. Сайфиддинов) * Кармен, Мерседес («Кармен», Ж. Бизе) * Флора («Травиата», Дж. Верди) * Бастьена («Бастьен ва Бастьена», В. А. Моцарт) * Коҳини бузург («Аида», Дж. Верди) * Инесс («Трубадур», Дж. Верди) * Серпина («Хизматгор-бону», Д. Б. Перголези) * Комде («Комде ва Мадан», З. Шаҳидӣ) * Лайлӣ («Қишлоқи тиллоӣ», Д. Дӯстмуҳаммадов) * Гулсара («Дугонаҳо», Д. Дӯстмуҳаммадов) * Холаи Ҷаҳон («Аршин мал алан», У. Ҳоҷибеков) == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (25 августи 2026)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас ҷоизаву унвон ва мукофоти давлатӣ додаанд|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg}}</ref> * [[Аълочии фарҳанги Тоҷикистон]] (2010) * Дипломи Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди Ҳукумати ҶТ (2013) * Сипосномаи мақомоти шаҳри Воронеж (Русия, 2015) * Ифтихорномаи Сафорати Федератсияи Русия дар Тоҷикистон (2017) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://operabalet.tj/usmonova.php Шарофат Усмонзода // Сомонаи расмии Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунармандони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] 6m3oun62aej8estho3of7g0qpiw2lj1 1484803 1484802 2026-08-25T16:30:48Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Шарофат Усмонова]] to [[Шарофат Усмонзода]] 1484802 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон |ном = Шарофат Усмонзода |номи аслӣ = Усмонзода Шарофат Музаффаровна |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 25.02.1990 |зодгоҳ = [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[овозхон]]и [[опера]], [[омӯзгор]] |солони фаъолият = 2006—то ҳол |жанрҳо = [[опера]], [[мусиқии классикӣ]] |созмонҳо = [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]], Коллеҷи санъати шаҳри Душанбе ба номи А. Бобоқулов |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Аълочии фарҳанги Тоҷикистон]] (2010) |сомона = |викианбор = }} '''Шарофат Усмонзода''' (зод. [[25 феврал]]и [[1990]], [[Душанбе]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — овозхони опера (меззо-сопрано) ва омӯзгори тоҷик, [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026)<ref name=":0" />. == Зиндагинома == Шарофат Усмонзода 25 феврали соли 1990 дар шаҳри [[Душанбе]] ба дунё омадааст. Фаъолияти аввалини ҳунарии худро соли 2001 дар Фестивали байналмилалии эҷодиёти кӯдакону наврасон оғоз намудааст. [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов|Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторовро]] хатм кардааст. Дар давраи донишҷӯӣ ӯ се карат лауреати озмуни байнидонишгоҳии «Иҷрокунандаи беҳтарини сол» (2006, 2007, 2008) ва соҳиби дипломи фестивал-озмуни ҷумҳуриявии «Суруди сол» (2007) гардидааст. Соли 2008 дар доираи лоиҳаи «Равшанӣ» ҳамроҳ бо Оркестри Страсбург дар шаҳрҳои Страсбург, Гренобл ва Руани [[Фаронса]] сафарҳои ҳунарӣ анҷом додааст. Ҳамчунин лауреати Озмуни байналмилалии ба номи Н. Ахмедова (Ташканд, 2009) ва дипломанти Озмуни байналмилалии ба номи А. Иванов (Тверь, 2009) мебошад. == Фаъолияти ҳунарӣ ва омӯзгорӣ == Аз соли 2006 ҳамчун солисти пешбари [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] фаъолият мекунад. Дар канори фаъолияти саҳнавӣ ба кори омӯзгорӣ низ машғул аст. Аз соли 2013 мудири шуъбаи «Сурудхонии академикӣ»-и Коллеҷи санъати шаҳри Душанбе ба номи А. Бобоқулов мебошад. Аз соли 2017 ҳамчун омӯзгор дар [[Консерваторияи миллии Тоҷикистон ба номи Т. Сатторов]] низ фаъолият дорад. === Нақшҳо ва партияҳо === * Нигина («Рӯдакӣ», Ш. Сайфиддинов) * Кармен, Мерседес («Кармен», Ж. Бизе) * Флора («Травиата», Дж. Верди) * Бастьена («Бастьен ва Бастьена», В. А. Моцарт) * Коҳини бузург («Аида», Дж. Верди) * Инесс («Трубадур», Дж. Верди) * Серпина («Хизматгор-бону», Д. Б. Перголези) * Комде («Комде ва Мадан», З. Шаҳидӣ) * Лайлӣ («Қишлоқи тиллоӣ», Д. Дӯстмуҳаммадов) * Гулсара («Дугонаҳо», Д. Дӯстмуҳаммадов) * Холаи Ҷаҳон («Аршин мал алан», У. Ҳоҷибеков) == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (25 августи 2026)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас ҷоизаву унвон ва мукофоти давлатӣ додаанд|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg}}</ref> * [[Аълочии фарҳанги Тоҷикистон]] (2010) * Дипломи Кумитаи ҷавонон, варзиш ва сайёҳии назди Ҳукумати ҶТ (2013) * Сипосномаи мақомоти шаҳри Воронеж (Русия, 2015) * Ифтихорномаи Сафорати Федератсияи Русия дар Тоҷикистон (2017) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://operabalet.tj/usmonova.php Шарофат Усмонзода // Сомонаи расмии Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунармандони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешаи театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ]] 6m3oun62aej8estho3of7g0qpiw2lj1 1 70196 1484805 632897 2026-08-25T16:30:48Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Баҳс:Шарофат Усмонова]] to [[Баҳс:Шарофат Усмонзода]] 632897 wikitext text/x-wiki {{Мақола аз лоиҳа|project=Тоҷикистон|image=Emblem of Tajikistan.svg}} 2vyft5d3pgqtll5qbpckjii7r950ifw 0 88315 1484823 882496 2026-08-25T17:17:28Z Yoonoos.tj 27005 1484823 wikitext text/x-wiki {|{{Infobox aircraft begin | name={{PAGENAME}} | image=Arado Ar.66.jpg|thumb|Arado Ar.66 | caption= }}{{Infobox aircraft type | type= | national origin= | manufacturer=[[Arado Flugzeugwerke]] | designer= | first flight=1932 | introduced= | retired= | status= | primary user=[[Luftwaffe]] | number built= | developed from= | variants with their own articles= }} |} '''Arado Ar 66''' ({{lang-en|Arado Ar 66}}) — як [[ҳавогард]]и сохтаи [[Arado Flugzeugwerke]] аст. Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард [[Luftwaffe]] будааст. Ин ҳавогард дар соли 1932 нахустин парвози худро анҷом дод. ==Ҷусторҳои вобаста== *[[Феҳристи Ҳавогардҳо]] ==Манобеъ== {{Reflist}} *{{Ёдкард вики|Пайванд =http://en.wikipedia.org/wikiArado_Ar_66|Ном =Arado Ar 66|Забон =англисӣ|Мушоҳида = 1 августи соли 2015}} {{Ҳавогард-нопурра}} [[Гурӯҳ:Ҳавогардҳо]] [[Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо]] n9oezmfi5db1i84zfj0koaavxfx6j11 0 89075 1484814 1197081 2026-08-25T16:47:12Z Yoonoos.tj 27005 1484814 wikitext text/x-wiki {{Қуттии Қатъномаи Шӯрои Амният |шумора= 689 |таърих= 9 апрел |солф= 1991 |навбати ҷаласа = 2983 |коди қатънома = S/RES/689 |асли санад =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/596/25/IMG/NR059625.pdf?OpenElement |мувофиқ=15 |мумтанеъ=0 |мухолиф =0 |мавзӯъ = Ироқ-Кувайт |натиҷа = тасвиб |сол = 1991 |акс = Kuwait-Iraq barrier.png |арз акс = 250px |ёддошт = }} '''Қатъномаи 689 Шӯрои Амнияти''' [[Созмони Милали Муттаҳид]], ки дар торихи 9 апрели 1991 тасвиб шуд, як санади байналмилалӣ дар бораи Ироқ-Кувайт аст. Ин қатънома тайи нишасти 2983‌-ум бо 15 раъй мувофиқ, 0 мухолиф ва 0 мумтанеъ тасвиб шуд<ref>{{cite web |url=http://www.un.org/documents/scres.htm |title=Нишастҳои Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид |publisher=[[Шӯрои Амнияти Созмони Милали Муттаҳид]] | language =en }}</ref>. ==Ҷусторҳои вобаста== *[[Шӯрои Амният]] *[[Феҳристи Қатъномаҳои Шӯрои Амният 601 то 700]] == Манобеъ == <references/> {{Қатъномаҳои Шӯрои Амният 1991}} {{Қатънома-Нопурра}} [[Гурӯҳ:Қатъномаҳои Шӯрои Амният]] p8z1rnw5qb9zdezkor7bau1ukzm18nb 0 90115 1484815 882439 2026-08-25T16:49:31Z Yoonoos.tj 27005 1484815 wikitext text/x-wiki {|{{Infobox aircraft begin | name={{PAGENAME}} | image=De Havilland Vampire FB6 (DH-100) AN2247927.jpg|thumb|De Havilland Vampire FB6 (DH-100) AN2247927 | caption= }}{{Infobox aircraft type | type= | national origin= | manufacturer=[[de Havilland]] | designer= | first flight={{dts|1943|9|20}} | introduced= | retired= | status= | primary user=[[Royal Air Force]] | number built= | developed from= | variants with their own articles= }} |} '''De Havilland Vampire''' ({{lang-en|De Havilland Vampire}}) — як [[ҳавогард]]и сохтаи [[de Havilland]] аст. Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард [[Royal Air Force]] будааст. Ин ҳавогард дар {{dts|1943|9|20}} нахустин парвози худро анҷом дод. ==Ҷусторҳои вобаста== *[[Феҳристи Ҳавогардҳо]] ==Манобеъ== {{Reflist}} *{{Ёдкард вики|Пайванд =http://en.wikipedia.org/wikiDe_Havilland_Vampire|Ном =De Havilland Vampire|Забон =англисӣ|Мушоҳида =1 августи соли 2015}} {{Ҳавогард-нопурра}} [[Гурӯҳ:Ҳавогардҳо]] [[Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо]] 73tbkkm2iuncc977wnt2r5qtize1om0 0 91596 1484813 1027351 2026-08-25T16:44:21Z Yoonoos.tj 27005 1484813 wikitext text/x-wiki {|{{Infobox aircraft begin | name={{PAGENAME}} | image=Anbo4-2.jpg | caption= }}{{Infobox aircraft type | type= | national origin= | manufacturer=[[Karo Aviacijos Tiekimo Skyrius]] | designer= | first flight={{dts|1932|7|14}} | introduced= | retired= | status= | primary user= | number built= | developed from= | variants with their own articles= }} |} '''ANBO IV''' ({{lang-en|ANBO IV}}) — як [[ҳавогард]]и сохтаи [[Karo Aviacijos Tiekimo Skyrius]] аст. Ин ҳавогард дар {{dts|1932|7|14}} нахустин парвози худро анҷом дод. ==Ҷусторҳои вобаста== *[[Феҳристи Ҳавогардҳо]] ==Манобеъ== {{Reflist}} *{{Ёдкард вики|Пайванд =http://en.wikipedia.org/wikiANBO_IV|Ном =ANBO IV|Забон =англисӣ|Мушоҳида =1 августи соли 2015}} {{Ҳавогард-нопурра}} [[Гурӯҳ:Ҳавогардҳо]] [[Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо]] c6n0lojuor5vslfj0boewdblp0rcbta 0 93134 1484812 984644 2026-08-25T16:43:03Z Yoonoos.tj 27005 1484812 wikitext text/x-wiki {|{{Infobox aircraft begin | name={{PAGENAME}} | image= Pws6.jpg | caption= }}{{Infobox aircraft type | type= | national origin= | manufacturer=[[PWS (aircraft manufacturer)|PWS]] | designer= | first flight=1930 | introduced= | retired= | status= | primary user=[[Polish Air Force]] | number built= | developed from= | variants with their own articles= }} |} '''PWS-6''' ({{lang-en|PWS-6}}) — як [[ҳавогард]]и сохтаи [[PWS (aircraft manufacturer)|PWS]] аст. Нахустин истифодакунандаи ин ҳавогард [[Polish Air Force]] будааст. Ин ҳавогард дар соли 1930 нахустин парвози худро анҷом дод. ==Ҷусторҳои вобаста== *[[Феҳристи Ҳавогардҳо]] ==Манобеъ== {{Reflist}} *{{Ёдкард вики|Пайванд =http://en.wikipedia.org/wikiPWS-6|Ном =PWS-6|Забон =англисӣ|Мушоҳида =1 августи соли 2015}} {{Ҳавогард-нопурра}} [[Гурӯҳ:Ҳавогардҳо]] [[Гурӯҳ:Мақолоти ҳавогардҳо]] 2540n1a9e0f0u0qkq2hm72wa5ouaho6 0 109496 1484880 1142434 2026-08-26T08:42:32Z Rabboni Hakimzoda 123692 1484880 wikitext text/x-wiki '''Боркери гумрукӣ''' — дар ҳуқуқ шахси ҳуқуқиест, ки аз номи [[декларант]] ё дигар шахсони манфиатдор бо супориши онҳо амалиёти гумрукиро анҷом медиҳад. == Шартҳои оғози фаъолият ва маҳдудиятҳо == Брокери гумрукӣ тан­ҳо баъди дохил карда шудан ба Феҳристи брокерони гум­рук ва гирифтани шаҳодатномаи мувофиқ ба фаъолият оғоз менамояд (Кодекси гумруки Ҷумҳурии Тоҷикистон, моддаҳои 140 ва 142). Брокери гумрукӣ ҳуқуқ дорад доираи фаъолияти худро бо иҷрои амалиёти гумрукӣ нисбат ба намудҳои муайяни мол, му­вофи­қи номгӯи молҳои фаъолияти иқти­со­дии хориҷӣ ё нис­бати моли аз сарҳадди гумрукӣ ба во­ситаҳои навъи му­айяни нақлиёт интиқолшаванда, инчунин иҷрои амалиёти ало­ҳи­даи гумрукӣ ё минтақаи фаъолият дар доираи минта­қаи фаъолияти як ё якчанд мақом ё мақомоти гумрук маҳ­дуд созад. Муносибати Брокери гумрукӣ бо дек­ла­рантҳо ва шахсони ди­гари манфиатдор дар асоси шартнома ба роҳ монда мешавад. Тибқи қонунгузории ҷорӣ, ҳангоми мав­ҷудия­ти шарт­ҳои қобили қабул барои бастани шартнома Брокери гумрукӣ ҳу­қуқи рад намудани онро надорад. Кор­хонаи дав­латӣ на­ме­тавонад Брокери гумрукӣ бошад (моддаи 139 Кодекси гумруки Ҷумҳурии Тоҷикистон). == Ҳуқуқ ва уҳдадориҳои брокери гумрукӣ == Брокери гумрукӣ дар амалӣ намудани фаъолияти худ аз ҳуқуқ ва уҳдадориҳое бархурдор аст, ки онро шахси ваколатдорнамуда доро мебошад. Уҳдадорӣ ва масъулияти Брокери гумрукӣ. наметавонад дар назди мақомоти гумрук дар асоси шартнома бо шахсе, ки аз ӯ намояндагӣ мекунад, маҳдуд гардад (модда­ҳои 143 ва 144 Кодекси гумруки Ҷумҳурии Тоҷи­кистон). == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Боркери гумрукӣ|3|муаллиф=Н. Салимов. Т. Мардонӣ. Д. Абдуллоев. }} == Пайвандҳо == * [http://customs.tj Сомонаи Хадамоти гумрукии назди Ҳукумати ҶТ] * [http://www.wto.org Созмони умумиҷаҳонии савдо (СУС)] [[Гурӯҳ:Истилоҳоти гумрукӣ]] [[Гурӯҳ:Кори гумрукӣ]] oa0hxuhkwi0038oxlemuunidx742h3i 0 144096 1484778 840984 2026-08-25T15:13:27Z EmausBot 3642 Ислоҳи масири дукарата ба [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] 1484778 wikitext text/x-wiki #равона [[Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ]] g5s4rpa4s7urvrtngar2ugbp38oy6tz 10 144665 1484759 1312523 2026-08-25T13:26:41Z Шухрат Саъдиев 5132 навсозӣ 1484759 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{doc}} [[Гурӯҳ:Википедиа:Оё медонед| ]] [[Гурӯҳ:Википедиа:Шаблонҳои фазои Википедия]] </noinclude> <small>''Аз мақолаҳои нави Википедия:''</small> <!-- BOT — байни ин шарҳҳо корбар VASHGIRD шумораи навбатиро аз сиёҳнавис мегузорад --> * [[8 сентябр|8 сентябри]] [[соли 2022]] дар маркази шаҳри [[Душанбе]] [[Маҷмааи «Истиқлол»]] кушода шуд. Маҷмааи «Истиқлол» 121 метр баландӣ дорад, ки он рамзӣ аст, яъне қисми поёнии маҷмаа 30 метр — рамзи 30-солагии Истиқлоли давлатӣ ва қисмати болоӣ 91 метр мазмуни дар соли 1991-уми асри гузашта ба даст овардани Истиқлолро ифода менамояд.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20220910/osorhona-sani-tamosho-va-kinoteatri-5d-mamaai-istilol-chiro-dar-bar-megirad|title=Осорхона, саҳни тамошо ва кинотеатри 5D. Маҷмааи "Истиқлол" чиро дар бар мегирад?|author=|website=www.asiaplustj.info/tj/|date=2022-09-10|publisher= |lang=tg|accessdate=2022-09-21}}</ref> * * [[18 август|18 августи]] [[соли 2026]] — дар [[Душанбе]] — дар [[Душанбе]] дар фазои иттилоотии кишвар [[Радиои «Сафина»]] расман ба фаъолият оғоз намуд.<ref name="pressa_august">{{cite web |url=https://pressa.tj/radioi-safina-mohi-avgust-ba-faoliyat-oghoz-mekunad/ |title=Радиои «Сафина» ба фаъолият оғоз мекунад |publisher=Pressa.tj |access-date=2026-08-25 |language=tg}}</ref> Пахши онлайн: Барномаҳо ва эфири мустақими радио тариқи сомонаи расмии муассиса (`https://safina.tj`) ба тамоми ҷаҳон дастрас мебошанд.<ref name="safina_official">{{cite web |url=https://safina.tj/ |title=Пахши мустақими Радиои «Сафина» |publisher=Сомонаи расмии МД «Телевизиони Сафина» |access-date=2026-08-25 |language=tg}}</ref> * [[22 август|22 августи]] [[соли 2026]] — дар [[Душанбе]] — дар [[Душанбе]] масъалаҳои нақши [[Тоҷикистон]] дар пешбурди дипломатияи байналмилалии об ва '''Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об''' баррасӣ гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/oizai-bajnalmilalii-prezidenti-to-ikiston-dar-so-ai-ob-vasilai-ta-kimi-diplomatiyai-ob-dar-a-on-andesha-o-dar-in-mavrid/ |title=Ҷоизаи байналмилалии Президенти Тоҷикистон дар соҳаи об — василаи таҳкими дипломатияи об дар ҷаҳон |website=khovar.tj |date=2026-08-22 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-08-22 |lang=tg }}</ref> * [[24 август|24 августи]] [[соли 2026]] — дар [[Душанбе]] Маросими ифтитоҳи расмии [[Театри миллии Тоҷикистон]] ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. qloqd7ahtymylwfh4r9lq4doosvijoa 0 158222 1484877 1408619 2026-08-26T08:21:29Z Yoonoos.tj 27005 1484877 wikitext text/x-wiki {{Варақаи футболбоз |embed = no |ном = Марио Морено |акс = Mario Moreno, Estadio, 1956-09-28 (698).jpg |андозаи_акс = 200 |alt = |шарҳи_акс = |номи_пурра = Марио Морено Бургос<br>(Mario Moreno Burgos) |ном_ҳангоми_таваллуд = |таърихи_таваллуд = {{birth date|1935|12|31}} |макони_таваллуд = [[Чили]]<ref group=қайд>[[:en:Chile|Chile]]</ref> |таърихи_вафот = {{Death date and age|2005|3|2|1935|12|31}} |макони_вафот = [[Сантияго]], [[Чили]] |қад = |мавқеъ = |бошгоҳи_кунунӣ = |рақам = |солҳои_умумӣ = |баромадҳои_умумӣ = |голҳои_умумӣ = |солҳои_миллӣ1 = |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол|Chile}}[[:en:Chile national football team|^en]] |баромадҳои_миллӣ1 = |голҳои_миллӣ1 = |шаблонҳои_медал-title = |шаблонҳои_медал = |шаблонҳои_медал-expand = |module = |азнавсозии_бошгоҳ = |азнавсозии_дастаи_миллӣ = }} '''Марио Морено Бургос''' ({{lang-es|''Mario Moreno Burgos''}}; [[31 декабр]]и [[1935]] — [[2 март]]и [[2005]], [[Чили]]) — футболбози [[чили]]гӣ. == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Зодагони 31 декабр]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1935]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Чили]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Чили]] nza8yazsq0pj4tz6xop4ujtpzzib4b9 0 163565 1484822 1155038 2026-08-25T17:15:16Z Yoonoos.tj 27005 1484822 wikitext text/x-wiki {{Варақаи футболбоз |embed = no |ном = Нано |акс = Nano betis.JPG |андозаи_акс = 200 |alt = |шарҳи_акс = Nano as a [[Real Betis|Betis]] player in 2008 |номи_пурра = Викториано Ривас Алваро<br>(Victoriano Rivas Álvaro) |ном_ҳангоми_таваллуд = |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1980|7|7|df=y}} |макони_таваллуд = [[Сиудад Реал]], [[Испания]]<ref group=қайд>[[:en:Spain|Spain]], [[:en:Ciudad Real|Ciudad Real]]</ref> |санаи_вафот = |макони_вафот = |қад = {{қад|m=1.86}} |мавқеъ = {{afp|DF}} |бошгоҳи_кунунӣ = |рақам = |солҳои_ҷавонӣ1 = |бошгоҳҳои_ҷавонӣ1 = Manchego[[:en:Manchego|^en]] |солҳои_ҷавонӣ2 = |бошгоҳҳои_ҷавонӣ2 = {{расми парчам|Испания}} [[Атлетико Мадрид]][[:en:Atlético Madrid|^en]] |солҳо1 = 1998–2000 |бошгоҳҳо1 = Atlético Madrid C[[:en:Atlético Madrid C|^en]] |баромадҳо1 = |голҳо1 = |солҳо2 = 2000–2003 |бошгоҳҳо2 = Atlético Madrid B[[:en:Atlético Madrid B|^en]] |баромадҳо2 = 52 |голҳо2 = 1 |солҳо3 = 2002–2003 |бошгоҳҳо3 = {{расми парчам|Испания}} → [[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]] (кироӣ)[[:en:Getafe CF|^en]] |баромадҳо3 = 26 |голҳо3 = 2 |солҳо4 = 2003–2005 |бошгоҳҳо4 = {{расми парчам|Испания}} [[Хетафе (бошгоҳи футбол)|Хетафе]][[:en:Getafe CF|^en]] |баромадҳо4 = 71 |голҳо4 = 5 |солҳо5 = 2005–2010 |бошгоҳҳо5 = {{расми парчам|Испания}} [[Реал Бетис (бошгоҳи футбол)|Реал Бетис]][[:en:Real Betis|^en]] |баромадҳо5 = 41 |голҳо5 = 2 |солҳо6 = 2008–2009 |бошгоҳҳо6 = {{расми парчам|Испания}} → [[Реал Вайядолид (бошгоҳи футбол)|Реал Вайядолид]] (кироӣ)[[:en:Real Valladolid|^en]] |баромадҳо6 = 12 |голҳо6 = 0 |солҳо7 = 2010–2012 |бошгоҳҳо7 = {{расми парчам|Испания}} [[Леванте (бошгоҳи футбол)|Леванте]][[:en:Levante UD|^en]] |баромадҳо7 = 49 |голҳо7 = 4 |солҳо8 = 2012–2013 |бошгоҳҳо8 = {{расми парчам|Хитой}} [[Гуйчжоу Жэнхэ (бошгоҳи футбол)|Гуйчжоу Жэнхэ]][[:en:Guizhou Renhe F.C.|^en]] |баромадҳо8 = 54 |голҳо8 = 2 |солҳои_умумӣ = |баромадҳои_умумӣ = 305 |голҳои_умумӣ = 16 |солҳои_мураббигарӣ1= 2015–2016 |бошгоҳҳои_мураббигарӣ1 = {{расми парчам|Испания}} [[Химнастик Де Таррагона|Химнастик]] (ассистент)[[:en:Gimnàstic de Tarragona|^en]] |солҳои_мураббигарӣ2= 2016–2017 |бошгоҳҳои_мураббигарӣ2 = Getafe CF B[[:en:Getafe CF B|^en]] |солҳои_мураббигарӣ3= 2017 |бошгоҳҳои_мураббигарӣ3 = {{расми парчам|Испания}} [[Химнастик Де Таррагона|Химнастик]][[:en:Gimnàstic de Tarragona|^en]] |шаблонҳои_медал-title = |шаблонҳои_медал = |шаблонҳои_медал-expand = |module = |азнавсозии_бошгоҳ = |азнавсозии_дастаи_миллӣ = }} '''Викториано Ривас Алваро''' ({{lang-es|''Victoriano Rivas Álvaro''}}; [[7 июл]]и [[1980]], [[Сиудад Реал]], [[Испания]]) — футболбози [[Испания|испониёӣ]], маснадашро анҷом додааст, {{afp|df}}, мураббӣ.<ref>[[:en:Nano (Spanish footballer, born 1980)|Nano (Spanish footballer, born 1980)]]</ref> == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Зодагони 7 июл]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1980]] [[Гурӯҳ:Муҳофизатгарони футбол]] [[Гурӯҳ:Мураббиёни футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Испания]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ Атлетико Мадрид C]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Атлетико Мадрид B»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Хетафе»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Бетис»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Реал Вайядолид»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Леванте»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Гуйчжоу Женхе»]] hkhmhy05qrj1tje0ql9ly0apy6b6l98 0 166983 1484895 1481694 2026-08-26T11:26:02Z Yoonoos.tj 27005 1484895 wikitext text/x-wiki {{Футболбоз |ном = Родри |ҷинс = м |номи пурра = Родриго Эрнандес Касканте<br>({{lang-es|Rodrigo Hernández Cascante}}) |лақаб = |тасвир = |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 22.06.1996 |зодгоҳ = {{зодгоҳ|Мадрид}}, [[Испониё]] |шаҳрвандӣ = {{Парчами Испания|20px}} [[Испониё]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |қад = 191 |вазн = |мавқеъ = [[Нимҳимоятгар (футбол)| Миёнмайдони такягоҳӣ]] |бошгоҳи кунунӣ = {{Парчами Испания}} «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» |шумора = 16 |бошгоҳҳои ҷавонон = {{маснад дар футбол |2006–2007|{{Парчами Испания|20px}} «[[Раё Маҳадаонда (бошгоҳи футбол)|Раё Маҳадаонда]]»| |2007–2013|{{Парчами Испания|20px}} «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]»| |2013–2015|{{Парчами Испания|20px}} «[[Вийярреал (бошгоҳи футбол)|Вийярреал]]»|}} |бошгоҳҳо = {{ маснад дар футбол |2015–2018|{{Парчами Испания|20px}} «[[Вийярреал (бошгоҳи футбол)|Вийярреал]]»|63 (1) |2015–2016|{{кироя}} {{Парчами Испания|20px}} «[[Вийярреал B (бошгоҳи футбол)|Вийярреал B]]»|39 (1) |2018–2019|{{Парчами Испания|20px}} «[[Атлетико Мадрид (бошгоҳи футбол)|Атлетико Мадрид]]»|34 (3) |2019–2026|{{Парчами Англия|20px}} «[[Манчестер Сити]]»|196 (23) |2026–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания|20px}} «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]»|0 (0) }} |мунтахаби миллӣ = {{маснад дар футбол |2012|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 16 сола)|2 (0) |2015|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 19 сола)|8 (0) |2017|{{Парчами Испания|20px}} Испониё (то 21 сола)|6 (1) |2018–{{Т.ҳ.}}|{{Парчами Испания}} [[Тими миллии футболи Испониё|Испониё]]|70 (4) }} |бошгоҳҳои мураббигарӣ = |медалҳо = {{турнир|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|ИМА/Канада/Мексика 2026]]}} {{турнир|[[Ҷоми миллатҳои Урупо]]}} {{Биринҷӣ ҶМУ 2020}} {{медал|Тилло|[[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Олмон 2024]]}} {{турнир|[[Лигаи миллатҳои Урупо]]}} {{медал|Нуқра|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2021|Итолиё 2021]]}} {{медал|Тилло|[[Лигаи миллатҳои Урупо 2023|Нидерланд 2023]]}} |викианбор = Rodrigo Hernández Cascante }} '''Родриго Эрнандес Касканте''' ({{lang-es|''Rodrigo Hernández Cascante''}}; [[22 июн]]и [[1996]], [[Мадрид]], [[Испониё]]), бештар бо номи Родри ({{lang-es|''Rodri''}})<ref>{{Cite web|url=https://www.mancity.com/players/mens|title=Manchester City Team Players and Squad|author=Manchester City FC|publisher=mancity.com|lang=en|access-date=2020-01-03|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426070431/https://www.mancity.com/players/mens|url-status=live}}</ref> маъруф аст — [[футболбоз]]и [[Испониё|испониёи]]и бошгоҳи «[[Барселона (бошгоҳи футбол)|Барселона]]» ва [[Тими миллии футболи Испониё|тими миллии Испониё]]. [[Финали ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|Қаҳрамони ҷаҳон]], ғолиби [[Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА 2022/2023|Лигаи Қаҳрамонҳои УЕФА]], [[Лигаи миллатҳои Урупо 2023|Лигаи миллатҳои Урупо]], [[Ҷоми миллатҳои Урупо 2024|Ҷоми миллатҳои Урупо]], барандаи ҷоизаи [[Тӯби тило 2024]] аз ҷониби «France Football»<ref>{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/breaking-rodri-wins-ballon-dor-33987994|title=Rodri wins Ballon d'Or and ends 64-year wait amid shameful Real Madrid boycott|lang=en|author=Samuel Meade|website=The Mirror|date=2024-10-28|access-date=2024-10-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ftv.tj/news/9506-bozigari-manchester-siti-rodri-dorandai-tbi-tillo-gardid.html|title=Бозигари «Манчестер Сити» Родри дорандаи «Тӯби тиллоӣ» гардид|lang=tg|author=Imombek Shodibekzod|website=ftv.tj|date=2024-10-29|access-date=2026-02-27}}</ref> ва бозикуни беҳтарини [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|ҷоми ҷаҳон 2026]]<ref>[https://matchtv.ru/football/chempionat_mira/matchtvnews_NI2345147_Kapitan_sbornoj_Ispanii_Rodri_priznan_luchshim_futbolistom_ChM2026 Капитан сборной Испании Родри признан лучшим футболистом ЧМ‑2026]</ref>. == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.mancity.com/players/rodri Саҳифаи футболбоз] дар вебгоҳи расмии БФ «Манчестер Сити»{{ref|en}} {{Барандагони «Тӯби тило»}} {{Бозикуни беҳтарини Ҷоми миллатҳои Урупо}} {{Бозикуни беҳтарини Ҷоми ҷаҳонии бошгоҳҳо}} [[Гурӯҳ:Зодагони 22 июн]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1996]] [[Гурӯҳ:Ниммуҳофизатгарони футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Испания]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи Испания]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Вийярреал B»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Вийярреал»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Атлетико Мадрид»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Манчестер Сити»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Барселона»]] [[Гурӯҳ:Барандагони «Тӯби тило»]] ktyw2ru9enubqi4cp78ramo81wq7vp1 0 174370 1484817 1147459 2026-08-25T17:01:35Z Yoonoos.tj 27005 1484817 wikitext text/x-wiki {{Варақаи футболбоз |embed = no |ном = Владимир Сахаров |акс = |андозаи_акс = 200 |alt = |шарҳи_акс = |номи_пурра = Владимир Николаевич Сахаров<br>(Vladimir Nikolayevich Sakharov) |ном_ҳангоми_таваллуд = |санаи_таваллуд = {{таърихи таваллуд ва син|1948|2|5|df=yes}} |макони_таваллуд = [[Палатка]], [[ҶШФС Русия]]<ref group=қайд>[[:en:Russian SFSR|Russian SFSR]], [[:en:Palatka|Palatka]]</ref> |санаи_вафот = |макони_вафот = |қад = |мавқеъ = {{afp|SR}} |бошгоҳи_кунунӣ = |рақам = |солҳо1 = 1966 |бошгоҳҳо1 = {{расми парчам|Русия}} «[[Тяжмаш (бошгоҳи футбол)|Тяжмаш]] [[Сизран]] [[:en:Tyazhmash Syzran|^en]] |баромадҳо1 = |голҳо1 = |солҳо2 = 1967 |бошгоҳҳо2 = {{расми парчам|Русия}} «[[Крилия Советов (бошгоҳи футбол)|Крилия Советов]]» [[Самара]] [[:en:FC Krylia Sovetov Samara|^en]] |баромадҳо2 = |голҳо2 = |солҳо3 = 1968–1974 |бошгоҳҳо3 = {{расми парчам|Беларус}} [[Динамо Минск (бошгоҳи футбол)|Динамо Минск]][[:en:FC Dinamo Minsk|^en]] |баромадҳо3 = |голҳо3 = |солҳо4 = 1975–1981 |бошгоҳҳо4 = {{расми парчам|Русия}} [[Торпедо Маскав (бошгоҳи футбол)|Торпедо Маскав]][[:en:FC Torpedo Moscow|^en]] |баромадҳо4 = |голҳо4 = |солҳои_умумӣ = |баромадҳои_умумӣ = |голҳои_умумӣ = |солҳои_миллӣ1 = 1975–1976 |дастаи_миллӣ1 = {{Футбол|USSR}}[[:en:USSR national football team|^en]] |баромадҳои_миллӣ1 = 4 |голҳои_миллӣ1 = 0 |солҳои_мураббигарӣ1= 2001–2002 |бошгоҳҳои_мураббигарӣ1 = FC Torpedo-ZIL[[:en:FC Torpedo-ZIL|^en]] |шаблонҳои_медал-title = |шаблонҳои_медал = |шаблонҳои_медал-expand = |module = |азнавсозии_бошгоҳ = |азнавсозии_дастаи_миллӣ = }} '''Владимир Николаевич Сахаров''' ({{lang-ru|Владимир Николаевич Сахаров}}; [[5 феврал]]и [[1948]], [[Палатка]], [[ҶШФС Русия]]) — футболбози [[Русия|рус]], маснадашро анҷом додааст, {{afp|sr}}, мураббӣ.<ref>[[:en:Vladimir Sakharov|Vladimir Sakharov]]</ref> == Зиндагинома == {{васеъкунии фасл}} == Маснади бошгоҳӣ == == Мунтахаби миллӣ == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{эзоҳ|group=қайд|liststyle=lower-alpha}} == Пайвандҳо == [[Гурӯҳ:Зодагони 5 феврал]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1948]] [[Гурӯҳ:Ҳуҷумкунандагони футбол]] [[Гурӯҳ:Мураббиёни футбол]] [[Гурӯҳ:Футболбозони Русия]] [[Гурӯҳ:Футболбозони тими миллии футболи ИҶШС]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Тяжмаш Сизран»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Крилия Советов»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Динамо Минск»]] [[Гурӯҳ:Бозигарони БФ «Торпедо Маскав»]] {{Russia-footy-bio-stub}} tc02abtb6v69f8a4qmsn49l7ws6schy 0 291945 1484829 1434698 2026-08-25T17:32:18Z VASHGIRD 8035 1484829 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ |ном = Ҳомиддин Шарифов |номи аслӣ = Шарифов Ҳомиддин Ҳасанович |тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = Ҳумдин |вазифа = [[Вазири корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |тартиб = |парчам = Flag_of_Tajikistan.svg |парчам2 = Рамзи_ВКД.png |президент = [[Эмомалӣ Раҳмон]] |аввалдавр = [[31 октябр]]и [[1996]] |охирдавр = [[6 ноябр]]и [[2006]] |пешгузашта = [[Сайдамир Зуҳуров]] |ҷонишин = [[Маҳмадназар Солеҳов]] |вазифа_2 = |тартиб_2 = |парчам_2 = |парчам2_2 = |президент_2 = |нахуствазир_2 = |аввалдавр_2 = |охирдавр_2 = |пешгузашта_2 = |ҷонишин_2 = |таърихи таваллуд = 15.06.1947 |таърихи даргузашт = 30.08.2007 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Балҷувон}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]] |маълумот = |касб = |дараҷаи илмӣ = |рутба = }} '''Ҳомиддин Шарифов''' (''Шарифов Ҳомиддин Ҳасанович''; [[15 июн]]и [[1947]], деҳаи Саталмуш, [[ноҳияи Балҷувон]] — [[30 август]]и [[2007]], [[Тоҷикистон]]) — низомии тоҷик, генерал-полковник, Вазири корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон (1996—2006). == Зиндагинома == Ҳомиддин Шарифов 15 июни соли 1947 дар деҳаи Саталмуши ноҳияи Балҷувон, дар хонаводаи коргар ба дунё омадааст<ref>{{Cite web|url=http://sadoimardum.tj/far-ang/mardi-nakunom-namirad-argiz/|title=Марди накуном намирад ҳаргиз…|author=Ҷӯрахон Маҷидзода|date=2020-06-16|publisher=Рӯзномаи "Садои мардум"|lang=|accessdate=2021-09-07|archivedate=2021-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210907062530/http://sadoimardum.tj/far-ang/mardi-nakunom-namirad-argiz/}}</ref>. Баъди ба синни мактабхонӣ расидан, соли 1954 ба мактаби миёнаи ба номи Фирдавсӣ хондан рафта, соли 1962 синфи 8-ро хатм намуд ва орзуи омӯзгор шудан дошт. Бо ин мақсад ҳуҷҷатҳояшро ба Омӯзишгоҳи педагогии шаҳри Кӯлоб супорида, таҳсилро идома дод. Ҳомиддин, ки ҷавони меҳнатӣ ва закӣ буд, бо баҳои хубу аъло омӯзишгоҳро хатм намуд. Меҳри хондан ӯро ором намегузошт. Ин буд, ки соли 1966 баъди хатми омӯзишгоҳ Ҳомиддини ҷавон ба факултети ҳуқуқшиносии Университети давлатии Тоҷикистон ҳуҷҷат супорида, бо сари баланд донишҷӯ гардид. Донишгоҳро низ бомуваффақият хатм намуда, тибқи тақсимот бо ихтисоси ҳуқуқшинос ба мақомоти корҳои дохилӣ ба кор фиристода шуд. == Фаъолияти корӣ == Фаъолияти кории Ҳомиддин Шарифов 16-уми сентябри соли 1971 ҳамчун муфаттиш дар шуъбаи корҳои дохилии ноҳияи Ёвон оғоз гардид. Дар аввалин хислатномаи хидматиаш, ки тақрибан баъди шаш моҳи корӣ, моҳи марти соли 1972 сардори шуъбаи корҳои дохилӣ, майори милитсия Назарамонов додааст, чунин таъкид мешавад: «…худро мусбат нишон дода, ба кор муносибати бовиҷдонона дорад… Дар андак муддат 21 парвандаи ҷиноятиро ба итмом расонда, ба суд ирсол намуд, ки ягонтоаш барнагаштааст». Фаъолмандиашро дида, роҳбарияти шуъбаи корҳои дохилии ноҳияи Ёвон натиҷаҳои кории корманди ҷавон Ҳомиддин Шарифовро қадр намуда, ӯро ба гирифтани рутбаи лейтенанти калон ва ба вазифаи сармуфаттиш сазовор донист. Маҳз дар ҳамон давра қобилият ва тавоноии Ҳомиддини ҷавон аз назари роҳбарият пинҳон намонд ва ӯ ба курсҳои бозомӯзӣ фиристода шуд. Аз 28-уми январ то 13-уми феврали соли 1974 дар шаҳри Волгоград, дар факултети такмили ихтисоси ВКД Иттиҳоди Шӯравӣ, аз рӯи риштаи таҳқиқи дуздии моликияти давлатӣ сайқали дониш намуд. Ҳамин тавр, Ҳомиддин Шарифов аз 23 майи соли 1975 то 15 апрели соли 1976, қариб як сол ба ҳайси сармуфаттиш фаъолият намуда, баъдан ба вазифаи раиси Суди халқии ноҳияи Ёвон интихоб гардид ва тайи қариб ду даҳсола дар вазифаҳои гуногуни ин мақомот кор кард. Бо амри тақдир 31-уми октябри соли 1996 ба ҳамон мақомоте, ки 25 сол муқаддам ҳамчун муфаттиш ба кор омада буд, баргашт. Вале ин маротиба на ба ҳайси корманди қаторӣ, балки ҳамчун роҳбари аввал, ба ҳайси вазири корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон то соли 2006. Баъди аз вазифаи вазири корҳои дохилӣ рафтан Ҳомиддин Шарифов соли 2007 аз ҳавзаи интихоботии № 37-и шаҳри Кӯлоб аз тарафи Ҳизби халқӣ-демократии Тоҷикистон вакил интихоб шуд. Дар парлумони мамлакат низ роҳбарии Кумита оид ба қонунгузорӣ ва ҳуқуқи инсонро ба ӯ бовар карданд. Вале шиддати беморӣ имкон надод, ки ҳатто як бор ҳам дар ҷаласаи парлумон ширкат кунад. == Хонавода == Ҳомиддин Шарифов соҳиби 9 фарзанд (4 писар ва 5 духтар) буд: * [[Шарифзода, Фаррух Ҳомиддин|Фаррух Шарифзода]] — дипломат, муовини вазири корҳои хориҷии ҶТ; * [[Шарифзода, Фирӯз Ҳомиддин|Фирӯз Шарифзода]] — иқтисоддон, муовини якуми Раиси Бонки миллии Тоҷикистон; * Аҳлиддин Шарифзода — полковники корҳои дохилӣ; * Рӯҳафзо Шарифзода — подполковники хизмати дохилӣ; * Рухшона Шарифова — майори адлия, нотариус; * [[Рӯдоба Шарифзода]] — майори адлия, судяи Суди ҳарбӣ; * Бузургмеҳр Шарифзода — капитани корҳои дохилӣ; * Азиза Шарифова — соҳибмаълумоти олӣ; * Омина Шарифова — соҳибмаълумоти олӣ. == Ҷоизаҳо == Хидмати содиқона ва заҳматҳои бисёрсолаи Ҳомиддин Шарифов бо ордену медал ва ҷоизаҳои гуногун, аз ҷумла ордени «Исмоили Сомонӣ» дараҷаи 2 (2006) ва ордени «Пётри Кабир», дараҷаи 1 (2006) аз Федератсияи Русия, 13 медал, 19 нишони сарисинагӣ қадр шудаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} ajoib3r4dula900ce2eoj9rgixl818i 0 293754 1484864 1477597 2026-08-26T02:51:19Z ~2026-46265-25 150738 вироишоти сабкӣ 1484864 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Бахтиёр Маҳмадалӣ |номи аслӣ = Маҳмадалиев Бахтиёр Набиевич |тасвир = Рохбарияти-ДКМТ-1-768x576.jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 24.2.1971 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Совет|ноҳияи Темурмалик}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт= |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маҳалли даргузашт= |фазои илмӣ = [[иқтисод]] |ҷойҳои кор = {{заъф|[[Кумитаи андози назди ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]]}} <br> [[Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон]] (аз 2020 то 2026) <br> [[Муассисаи давлатии «Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд»-и Муассисаи давлатии «Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон»]] (аз 2026) |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои иқтисод}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||1}} |алма-матер = [[Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони Федератсияи Россия]]<br>[[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон]]<br>Колеҷи кӯҳи ба номи С.Юсупов дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Бахтиёр Маҳмадалӣ''' (''Маҳмадалиев Бахтиёр Набевич''; зод. [[24 феврал]]и [[1971]], [[ноҳияи Совет]], [[вилояти Кӯлоб]]) — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод (2023). == '''Зиндагинома''' == Маҳмадалӣ Бахтиёр Набӣ (Маҳмадалиев Бахтиёр Набиевич; зод. 24 феврали 1971, деҳаи Кангурт, ноҳияи Совет, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) профессори фахрии шуъбаи хориҷии Донишгоҳи нафти Чин (01.10.2021с.), профессори фахрии Донишкадаи муҳити зист ва захираҳои шаҳри Ланҷоу (26.04.21с.), профессори фахрии Донишгоҳи сиёсат ва ҳуқуқи Ҷумҳурии Мардумии Чин (2024), профессори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон (2024) — иқтисоддон, соҳаи саноати миллӣ, номзади илмҳои иқтисод (КНД №023073 Вазорати маориф ва илми ФР, 2015), дотсент (ДТТ №0173 аз 29.07.2019 №7, бо қарори раёсати Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), доктори илмҳои иқтисод (ДДИ №0137 аз 25.05.2023 №6, бо қарори Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), Вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Бӯстон (2025-2030), аъзои вобастаи Академияи муҳандисии Тоҷикистон (Диплом №92, 2025). '''Хизмати харби''' Соли 1991 кафедраи ҳарбии назди Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони ба номи М.А. Суслови Федератсияи Россия (қисми ҳарбӣ №230177, гурӯҳи тирандоз ВУС-021002, афсари сиёсӣ). Соли 1993 Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони ба номи М.А. Суслови (дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат) Федератсияи Россияро аз рӯйи ихтисоси сиёсатшинос, омӯзгори фанҳои сиёсӣ (диплом ЦВ №499949) хатм намуд. Соли 2002 - Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон аз рӯйи касби иқтисодчӣ-бозраси андоз (Аълочӣ, диплом ТСН № 0034169) Соли 2005 - Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон аз рӯйи ихтисоси ҳуқуқшинос (Диплом ДТО №0007268) Соли 2020 - МД Коллеҷи кӯҳии ба номи С.Юсупова дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон аз рӯйи касби истихроҷи конҳои канданиҳои фоиданок (Аълочӣ, Диплом ДКА №0008305) Аъзои Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (шаҳодатномаи ҳизбӣ аз 2.01.2001 № 004431) ==''' Корнома '''== Солҳои 1988-1993 — Донишҷӯи Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони Федератсияи Россия (дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат) ба номи М.А.Суслов Солҳои 1993-1995 - Директори ширкати хусусии автосалон “Интер Душанбе” Солҳои 1995-1996 - Нозири андози шуъбаи методологияи андозсупорандагони Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1996-1997 - Нозири калони шуъбаи корҳои аппелатсионӣ ва байналхалқии Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1997-1999 - Сарнозири Идораи баҳисобгирӣ ва ҳисоботи Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1999-2000 - Сардори шуъбаи бақайдгирии андозсупорандагони Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2001-2003 - Муаллими калони кафедраи андоз ва андозбандии Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон Солҳои 2003-2006 - Сардори шуъбаи кадрҳои Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон Солҳои 2006-2007 - Сардори шуъбаи кадрҳои Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон Солҳои 2007-2008 - Сармутахассиси раёсати танзими анъана ва ҷашну маросимҳои Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2008-2013 - Ёрдамчии Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2013-2014 - Мудири бахши шуъбаи шуғл ва ҳифзи иҷтимоии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2014-2017 - Сармутахассиси раёсати рушди иҷтимоии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2017-2018 - Дотсенти кафедраи андоз ва андозбандӣ, докторант-коромӯзи кафедраи назарияи иқтисодии Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон Солҳои 2018-2020 - Дар вазифаи директори муассисаи давлатии таълимии Коллеҷи кӯҳии ба номи С. Юсупова дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон фаъолият намудааст Аз 24.11.2020 то 15.06.2026 ректори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон. Аз 15.06.2026 то инҷониб ректори Муассисаи давлатии «Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд»-и Муассисаи давлатии «Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон» <ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/documents/resolutions/55846|title=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|lang=tj|accessdate=2026-06-18}}</ref> == '''Фаъолияти илмӣ '''== Муаллифи беш аз 227 мақолаҳо ва асарҳои илмию методӣ дар самти иқтисодӣ, иҷтимоӣ, экологӣ самти кӯҳкори ва металлургӣ ва муаллифи 2 монография, 2 васоити таълимӣ ва 7 китоби дарсӣ мебошад: Взаимодействие экологии и экономического роста в Таджикистане (теоретико-практические аспекты) // Вестник Таджикского национального университета. Серия социально-экономических и общественных наук – 2014. – № 2/10 (152). – Ч.2. – с. 118-121 Социально-экономическое значение и особенности функционирования экологического предпринимательства и эколого- экономических отношений // Известия Академии наук Республики Таджикистан, Серия: общественные науки. – 2014. – № 3. – с. 75-81 Регулирование экологического предпринимательства в контексте концепции устойчивого развития // Известия Академии наук Республики Таджикистан, Серия: общественные науки. - № 3 (235). Д.: -2014. -с. 74-82 ISSN 2076-2569 Концептуальные основы развития эколого-экономических отношений // Вестник Таджикского государственного университета права, бизнеса и политики. – 2014. – № 5. – с. 96-102 Совершенствование институциональных основы развития экологического предпринимательства и эколого-экономических отношений в Республики Таджикистан // Вестник Таджикского национального университета -№2/3 (165) – Д.: 2015. – с. 87-92 ISSN 2074-1847 Андози иҷтимоӣ ва роҳҳои такмили он дар иқтисодиёти имрўза // Вестник Таджикского государственного педагогического университета имени С. Айни. - №1(61). – Д.: -2015. – с. 163-166 ISSN 2219-5408 Некоторые аспекты сравнительного анализа и дальнейшего совершенствования налоговой системы Республики Таджикистан // Вестник Таджикского государственного университета коммерции -№ 4 – Д.: -2016. – с. 75-81 Оценка действий механизмов экономико – экологического регулирования и особенности устойчивого природопользования в Таджикистане // Вестник Таджикского национального университета - № 2/3 (201) часть 2– Д.: -2016. – с. 28-31 - ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Регулирование экологического процесса и деградацией земли на восточной части ГБАО и пути его решения // Вестник Таджикского национального университета. – № 2/7 (213)– Д.: -2016. – с. 118-122 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Современное состояние экологического предпринимательства и проблемы уничтожение вредных отходов на севере Таджикистана // Вестник Таджикского государственного педагогического университета–№2. -Д.: -2017. – с. 98-106 Проблемы устойчивого развития экономики горных районов Таджикистана в условиях рыночных отношений // Вестник Финансово-экономического института Таджикистана -№7 Д.: -2017. – с. 142-147 Проблема рекультивации отвалов и радиоактивных отходов хвостохранилищ в Таджикистане // Вестник Таджикского национального университета. – № 4 – Д.: -2017. – с. 163-172– ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ. Тоҷикистон дар қатори кишварҳои пешсафи истеҳсоли энергияи «сабз» ва саҳми CASA – 1000 дар рушди ояндаи кишварҳои минтақа // Вестник Таджикского национального университета. – № 2/2 – Д.: -2017. – с. 176-179 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Хусусиятҳои табиӣ – ҷуғрофии минтақаҳои кўҳии Тоҷикистон // Паёми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. – № 2/3 – Д.: -2017. – с. 169-172 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Методы оценки эколо-экономического состоянии // Вестник ТНУ, с.63-71, -2022 Проблемы разработки концепции экологического менеджмента // Вестник Таджикского государственного университета №3(42), -2022 Управление процессом разработки и инвестицонной политики развития региона с учетом местной эколого-экономической ситуации // Вестник Славянский университет№2(77), -2022. Перспективы производства сурьмы в Таджикистане // ''Журнале “Минеральные ресурсы России.Экономика и управления”№3'' ''2023г.'' Дар саргаҳи Ваҳдат ва ҳамдилии имрӯзи мо Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон меистанд // ''АМИТ “ХОВАР” Душанбе 21.06.2023с.'' Эмомалӣ Раҳмон – Пешвои тоҷикони ҷаҳон. Эҳдо ба Рӯзи Президент // АМИТ “Ховар”, 14.11.2024. Без аз 800 кони Тоҷикистон дорои зиёда аз 60 навъи ашёи хоми маъданию ғайримаъданӣ мебошанд // АМИТ “Ховар”, 9.12.2024. Саҳми донишманди барҷастаи тоҷик Абӯрайҳони Берунӣ дар инкишофи илму техника назаррас аст. Эҳдо ба «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» // АМИТ “Ховар”, 11.04.2025. Татбиқи Стратегияи рушди зеҳни сунъӣ асоси пешрафти босуръати иқтисоди миллӣ // АМИТ “Ховар”, 14.04.2025. Эмомалӣ Раҳмон - офтоби муҳаббати миллат ва бунёдгузори неругоҳи "Роғун"//АМИТ “Ховар”, 13.04.2026. == '''Осор''' == Вопросы интеграции экологии и развития экономики в РТ (Душанбе, 2016); Махмадалиев Б.Н. Устойчивый экономический рост Таджикистана в условиях рыночной экономики. — Душанбе: ҶММ «Олами дониш», 2018. — 169 стр. — ISBN 978-9947-945-1-5; Луғати мухтасари истилоҳоти иқтисодию иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ (Душанбе, 2018); Асосҳои маркетинг (Душанбе, 2018); Иқтисодиёти саноати кӯҳӣ (Душанбе, 2020); Менеҷменти экологӣ (Бӯстон, 2021); Рушди устувори иқтисодии минтақаҳои Тоҷикистон дар шароити иқтисоди бозорӣ (Душанбе, 2021); Механизми танзими омили экологӣ дар таъмини рушди устувории иқтисодиёти минтақа (Бӯстон, 2024); Иқтисодиёти рақамӣ (Китоби дарсӣ, Бӯстон, 2025); Муқаддимаи ихтисос (Китоби дарсӣ, Бӯстон, 2025). Асосҳои экологияи иқтисод, менеҷмент ва аудити экологӣ. (Китоби дарсӣ, Бӯстон 2026, 300 саҳ.); Экологическая эффективность разработки газовых месторождений Таджикистана в условиях обводнения залежей. (Учебная книга, г. Бустон 2026, 222 ст.). Молия, муомилоти пул ва қарз (Китоби дарсӣ, Хуҷанд 2026, 591 саҳ.) == '''Ҷоизаҳо''' == Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2005), Медали “Хизмати шоиста” (2020), Сипосномаи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (2021), медали ҷашнии КИҲХДТ дар вилояти Суғд (2021), 1150 солагии А. Рӯдакӣ, 10 солагии Институти Конфутсия, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2023), Аълочии Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2023), Аълочии қӯшунҳои сарҳади дараҷаи 1 (2025), Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2025), Рутбаи тахассусии “Мушовири давлатии дараҷаҳои 1 ва 2”, Сазовори медалҳои ҷашнии Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд (2021), 75 солагии Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ 1941-1945 (2019), барои меҳнати софдилона (2010), “30-солагии Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон” (2023), “15 солагии ҶДММ ШКСТХ” (2024), 100 солагии Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон (2025), медали ҷашнии қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1993-2023), Сазовори Сипосномаҳо ва Ифтихорномаҳои ВМ ва ИҶТ, ВС ва ТНҶТ, МИҲД-и вилояти Суғд, ВКД, Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсия, КВ “Экспедитсияи комплексии геологии Қайроққум”, ФДТТ дар шаҳри Исфара, МИҲД-и шаҳри Бӯстон, Хадамоти назорати давлатии бехатарии корҳо дар саноат ва соҳаи кӯҳкории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раёсати агентӣ дар вилояти Суғд, Кумитаи иҷроияи Шурои Генералии Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон, шуъбаи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Бӯстон, Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар шаҳри Бӯстон, Раиси Шурои вилоятии Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон, ДПДТТ ба номи академик М.С.Осимӣ, Филиали ДТТ дар шаҳри Исфара, Филиали МД Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд, Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд, Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, РВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Суғд, Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати нақлиёт (2025), Сипосномаи МД "Маркази миллии патенту иттилоот"-и ВРИ ва СҶТ (2025), Медали "30-солагии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон" (2025), Сипосномаи МД "Маркази миллии патенту иттилоот" - и ВРИ ва савдои ҶТ (2025), Медали "Корманди фахрии саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2026), Нишони "20 солагии ДКМТ" (2026). == Эзоҳ == Рӯйхати пурра дар ҳуҷҷати мазкур сомонаи [http://www.gmit.tj www.gmit.tj] дарёфтмегардад. lcyjjzn1gumukjl4zciyw91d9ds8nq8 1484870 1484864 2026-08-26T03:48:22Z Шухрат Саъдиев 5132 Вироиши [[Special:Contributions/~2026-46265-25|~2026-46265-25]] ([[User talk:~2026-46265-25|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:~2026-35754-68|~2026-35754-68]] анҷом дода буд 1477597 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Бахтиёр Маҳмадалӣ |номи аслӣ = Маҳмадалиев Бахтиёр Набиевич |тасвир = Рохбарияти-ДКМТ-1-768x576.jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 24.2.1971 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Совет|ноҳияи Темурмалик}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт= |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маҳалли даргузашт= |фазои илмӣ = [[иқтисод]] |ҷойҳои кор = {{заъф|[[Кумитаи андози назди ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]]}} <br> [[Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон]] (аз 2020 то 2026) <br> [[Муассисаи давлатии «Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд»-и Муассисаи давлатии «Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон»]] (аз 2026) |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои иқтисод}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||1}} |алма-матер = [[Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони Федератсияи Россия]]<br>[[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон]]<br>Колеҷи кӯҳи ба номи С.Юсупов дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо = |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Бахтиёр Маҳмадалӣ''' (''Маҳмадалиев Бахтиёр Набевич''; зод. [[24 феврал]]и [[1971]], [[ноҳияи Совет]], [[вилояти Кӯлоб]]) — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод (2023). == '''Зиндагинома''' == Маҳмадалӣ Бахтиёр Набӣ (Маҳмадалиев Бахтиёр Набиевич; зод. 24 феврали 1971, деҳаи Кангурт, ноҳияи Совет, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) профессори фахрии шуъбаи хориҷии Донишгоҳи нафти Чин (01.10.2021с.), профессори фахрии Донишкадаи муҳити зист ва захираҳои шаҳри Ланҷоу (26.04.21с.), профессори фахрии Донишгоҳи сиёсат ва ҳуқуқи Ҷумҳурии Мардумии Чин (2024), профессори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон (2024) — иқтисоддон, соҳаи саноати миллӣ, номзади илмҳои иқтисод (КНД №023073 Вазорати маориф ва илми ФР, 2015), дотсент (ДТТ №0173 аз 29.07.2019 №7, бо қарори раёсати Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), доктори илмҳои иқтисод (ДДИ №0137 аз 25.05.2023 №6, бо қарори Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), Вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Бӯстон (2025-2030), аъзои вобастаи Академияи муҳандисии Тоҷикистон (Диплом №92, 2025). '''Хизмати харби''' Соли 1991 кафедраи ҳарбии назди Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони ба номи М.А. Суслови Федератсияи Россия (қисми ҳарбӣ №230177, гурӯҳи тирандоз ВУС-021002, афсари сиёсӣ). Соли 1993 Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони ба номи М.А. Суслови (дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат) Федератсияи Россияро аз рӯйи ихтисоси сиёсатшинос, омӯзгори фанҳои сиёсӣ (диплом ЦВ №499949) хатм намуд. Соли 2002 - Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон аз рӯйи касби иқтисодчӣ-бозраси андоз (Аълочӣ, диплом ТСН № 0034169) Соли 2005 - Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон аз рӯйи ихтисоси ҳуқуқшинос (Диплом ДТО №0007268) Соли 2020 - МД Коллеҷи кӯҳии ба номи С.Юсупова дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон аз рӯйи касби истихроҷи конҳои канданиҳои фоиданок (Аълочӣ, Диплом ДКА №0008305) Аъзои Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (шаҳодатномаи ҳизбӣ аз 2.01.2001 № 004431) ==''' Корнома '''== Солҳои 1988-1993 — Донишҷӯи Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони Федератсияи Россия (дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат) ба номи М.А.Суслов Солҳои 1993-1995 - Директори ширкати хусусии автосалон “Интер Душанбе” Солҳои 1995-1996 - Нозири андози шуъбаи методологияи андозсупорандагони Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1996-1997 - Нозири калони шуъбаи корҳои аппелатсионӣ ва байналхалқии Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1997-1999 - Сарнозири Идораи баҳисобгирӣ ва ҳисоботи Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1999-2000 - Сардори шуъбаи бақайдгирии андозсупорандагони Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2001-2003 - Муаллими калони кафедраи андоз ва андозбандии Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон Солҳои 2003-2006 - Сардори шуъбаи кадрҳои Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон Солҳои 2006-2007 - Сардори шуъбаи кадрҳои Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон Солҳои 2007-2008 - Сармутахассиси раёсати танзими анъана ва ҷашну маросимҳои Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2008-2013 - Ёрдамчии Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2013-2014 - Мудири бахши шуъбаи шуғл ва ҳифзи иҷтимоии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2014-2017 - Сармутахассиси раёсати рушди иҷтимоии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2017-2018 - Дотсенти кафедраи андоз ва андозбандӣ, докторант-коромӯзи кафедраи назарияи иқтисодии Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон Солҳои 2018-2020 - Дар вазифаи директори муассисаи давлатии таълимии Коллеҷи кӯҳии ба номи С. Юсупова дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон фаъолият намудааст Аз 24.11.2020 то 15.06.2026 ректори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон. Аз 15.06.2026 то инҷониб ректори Муассисаи давлатии «Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд»-и Муассисаи давлатии «Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон» <ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/documents/resolutions/55846|title=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|lang=tj|accessdate=2026-06-18}}</ref> == '''Фаъолияти илмӣ '''== Муаллифи беш аз 210 мақолаҳо ва асарҳои илмию методӣ дар самти иқтисодӣ, иҷтимоӣ, экологӣ самти кӯҳкори ва металлургӣ ва муаллифи 2 монография, 2 васоити таълимӣ ва 7 китоби дарсӣ мебошад: Взаимодействие экологии и экономического роста в Таджикистане (теоретико-практические аспекты) // Вестник Таджикского национального университета. Серия социально-экономических и общественных наук – 2014. – № 2/10 (152). – Ч.2. – с. 118-121 Социально-экономическое значение и особенности функционирования экологического предпринимательства и эколого- экономических отношений // Известия Академии наук Республики Таджикистан, Серия: общественные науки. – 2014. – № 3. – с. 75-81 Регулирование экологического предпринимательства в контексте концепции устойчивого развития // Известия Академии наук Республики Таджикистан, Серия: общественные науки. - № 3 (235). Д.: -2014. -с. 74-82 ISSN 2076-2569 Концептуальные основы развития эколого-экономических отношений // Вестник Таджикского государственного университета права, бизнеса и политики. – 2014. – № 5. – с. 96-102 Совершенствование институциональных основы развития экологического предпринимательства и эколого-экономических отношений в Республики Таджикистан // Вестник Таджикского национального университета -№2/3 (165) – Д.: 2015. – с. 87-92 ISSN 2074-1847 Андози иҷтимоӣ ва роҳҳои такмили он дар иқтисодиёти имрўза // Вестник Таджикского государственного педагогического университета имени С. Айни. - №1(61). – Д.: -2015. – с. 163-166 ISSN 2219-5408 Некоторые аспекты сравнительного анализа и дальнейшего совершенствования налоговой системы Республики Таджикистан // Вестник Таджикского государственного университета коммерции -№ 4 – Д.: -2016. – с. 75-81 Оценка действий механизмов экономико – экологического регулирования и особенности устойчивого природопользования в Таджикистане // Вестник Таджикского национального университета - № 2/3 (201) часть 2– Д.: -2016. – с. 28-31 - ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Регулирование экологического процесса и деградацией земли на восточной части ГБАО и пути его решения // Вестник Таджикского национального университета. – № 2/7 (213)– Д.: -2016. – с. 118-122 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Современное состояние экологического предпринимательства и проблемы уничтожение вредных отходов на севере Таджикистана // Вестник Таджикского государственного педагогического университета–№2. -Д.: -2017. – с. 98-106 Проблемы устойчивого развития экономики горных районов Таджикистана в условиях рыночных отношений // Вестник Финансово-экономического института Таджикистана -№7 Д.: -2017. – с. 142-147 Проблема рекультивации отвалов и радиоактивных отходов хвостохранилищ в Таджикистане // Вестник Таджикского национального университета. – № 4 – Д.: -2017. – с. 163-172– ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ. Тоҷикистон дар қатори кишварҳои пешсафи истеҳсоли энергияи «сабз» ва саҳми CASA – 1000 дар рушди ояндаи кишварҳои минтақа // Вестник Таджикского национального университета. – № 2/2 – Д.: -2017. – с. 176-179 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Хусусиятҳои табиӣ – ҷуғрофии минтақаҳои кўҳии Тоҷикистон // Паёми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. – № 2/3 – Д.: -2017. – с. 169-172 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Методы оценки эколо-экономического состоянии // Вестник ТНУ, с.63-71, -2022 Проблемы разработки концепции экологического менеджмента // Вестник Таджикского государственного университета №3(42), -2022 Управление процессом разработки и инвестицонной политики развития региона с учетом местной эколого-экономической ситуации // Вестник Славянский университет№2(77), -2022. Перспективы производства сурьмы в Таджикистане // ''Журнале “Минеральные ресурсы России.Экономика и управления”№3'' ''2023г.'' Дар саргаҳи Ваҳдат ва ҳамдилии имрӯзи мо Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон меистанд // ''АМИТ “ХОВАР” Душанбе 21.06.2023с.'' Эмомалӣ Раҳмон – Пешвои тоҷикони ҷаҳон. Эҳдо ба Рӯзи Президент // АМИТ “Ховар”, 14.11.2024. Без аз 800 кони Тоҷикистон дорои зиёда аз 60 навъи ашёи хоми маъданию ғайримаъданӣ мебошанд // АМИТ “Ховар”, 9.12.2024. Саҳми донишманди барҷастаи тоҷик Абӯрайҳони Берунӣ дар инкишофи илму техника назаррас аст. Эҳдо ба «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» // АМИТ “Ховар”, 11.04.2025. Татбиқи Стратегияи рушди зеҳни сунъӣ асоси пешрафти босуръати иқтисоди миллӣ // АМИТ “Ховар”, 14.04.2025. Эмомалӣ Раҳмон - офтоби муҳаббати миллат ва бунёдгузори неругоҳи "Роғун"//АМИТ “Ховар”, 13.04.2026. == '''Осор''' == Вопросы интеграции экологии и развития экономики в РТ (Душанбе, 2016); Махмадалиев Б.Н. Устойчивый экономический рост Таджикистана в условиях рыночной экономики. — Душанбе: ҶММ «Олами дониш», 2018. — 169 стр. — ISBN 978-9947-945-1-5; Луғати мухтасари истилоҳоти иқтисодию иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ (Душанбе, 2018); Асосҳои маркетинг (Душанбе, 2018); Иқтисодиёти саноати кӯҳӣ (Душанбе, 2020); Менеҷменти экологӣ (Бӯстон, 2021); Рушди устувори иқтисодии минтақаҳои Тоҷикистон дар шароити иқтисоди бозорӣ (Душанбе, 2021); Механизми танзими омили экологӣ дар таъмини рушди устувории иқтисодиёти минтақа (Бӯстон, 2024); Иқтисодиёти рақамӣ (Китоби дарсӣ, Бӯстон, 2025); Муқаддимаи ихтисос (Китоби дарсӣ, Бӯстон, 2025). Асосҳои экологияи иқтисод, менеҷмент ва аудити экологӣ. (Китоби дарсӣ, Бӯстон 2026, 300 саҳ.); Экологическая эффективность разработки газовых месторождений Таджикистана в условиях обводнения залежей. (Учебная книга, г. Бустон 2026, 222 ст.). == '''Ҷоизаҳо''' == Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2005), Медали “Хизмати шоиста” (2020), Сипосномаи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (2021), медали ҷашнии КИҲХДТ дар вилояти Суғд (2021), 1150 солагии А. Рӯдакӣ, 10 солагии Институти Конфутсия, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2023), Аълочии Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2023), Аълочии қӯшунҳои сарҳади дараҷаи 1 (2025), Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2025), Рутбаи тахассусии “Мушовири давлатии дараҷаҳои 1 ва 2”, Сазовори медалҳои ҷашнии Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд (2021), 75 солагии Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ 1941-1945 (2019), барои меҳнати софдилона (2010), “30-солагии Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон” (2023), “15 солагии ҶДММ ШКСТХ” (2024), 100 солагии Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон (2025), медали ҷашнии қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1993-2023), Сазовори Сипосномаҳо ва Ифтихорномаҳои ВМ ва ИҶТ, ВС ва ТНҶТ, МИҲД-и вилояти Суғд, ВКД, Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсия, КВ “Экспедитсияи комплексии геологии Қайроққум”, ФДТТ дар шаҳри Исфара, МИҲД-и шаҳри Бӯстон, Хадамоти назорати давлатии бехатарии корҳо дар саноат ва соҳаи кӯҳкории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раёсати агентӣ дар вилояти Суғд, Кумитаи иҷроияи Шурои Генералии Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон, шуъбаи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Бӯстон, Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар шаҳри Бӯстон, Раиси Шурои вилоятии Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон, ДПДТТ ба номи академик М.С.Осимӣ, Филиали ДТТ дар шаҳри Исфара, Филиали МД Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд, Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд, Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, РВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Суғд, Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати нақлиёт (2025), Сипосномаи МД "Маркази миллии патенту иттилоот"-и ВРИ ва СҶТ (2025), Медали "30-солагии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон" (2025), Сипосномаи МД "Маркази миллии патенту иттилоот" - и ВРИ ва савдои ҶТ (2025), Медали "Корманди фахрии саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2026). == Эзоҳ == Рӯйхати пурра дар ҳуҷҷати мазкур сомонаи [http://www.gmit.tj www.gmit.tj] дарёфтмегардад. 3tqx4av5345mf05a1joi237z5rllvw6 0 302664 1484779 1460907 2026-08-25T15:13:37Z EmausBot 3642 Ислоҳи масири дукарата ба [[Таҳмавар]] 1484779 wikitext text/x-wiki #равона [[Таҳмавар]] j52icok0zawb7nufj5zz78ohorhc87h 10 304761 1484886 1334077 2026-08-26T10:44:14Z Yoonoos.tj 27005 Removed redirect to [[Шаблон:Қуттии ҳамагонӣ]] 1484886 wikitext text/x-wiki {{Ҷои таърихӣ |Ном = Қаср |Навъ = қаср |from = {{{from|}}} |Номи тоҷикӣ = {{{Номи тоҷикӣ|}}} |Номи аслӣ = {{{Номи аслӣ|}}} |Тасвир = {{{Тасвир|}}} |Тавсифи тасвир = {{{Тавсифи тасвир|}}} |Бари тасвир = {{{Бари тасвир|}}} |Координатҳо = {{{Координатҳо|}}} |CoordScale = {{{CoordScale|}}} |Кишвар = {{{Кишвар|}}} |Кишвар2 = {{{Кишвар2|}}} |Номи маҳал = {{{Номи маҳал|}}} |Маҳал = {{{Маҳал|}}} |Метро = {{{Метро|}}} |Услуби меъморӣ = {{{Услуби меъморӣ|}}} |Муаллифи лоиҳа = {{{Муаллифи лоиҳа|}}} |Меъмор = {{{Меъмор|}}} |Бунёнгузор = {{{Бунёнгузор|}}} |Нахустин ёдоварӣ = {{{Нахустин ёдоварӣ|}}} |Асосгузорӣ = {{{Асосгузорӣ|}}} |Оғози сохтмон = {{{Оғози сохтмон|}}} |Анҷоми сохтмон = {{{Анҷоми сохтмон|}}} |Санаҳои асосӣ = {{{Санаҳои асосӣ|}}} |Барҳам = {{{Барҳам|}}} |Вазъ = {{{Вазъи кунунӣ|}}} |Баландӣ = {{{Баландӣ|}}} |Мавод = {{{Мавод|}}} |Ҳолат = {{{Ҳолат|}}} |Вебгоҳ = {{{Вебгоҳ|}}} |Нақша = {{{Нақша|}}} |Тавсифи нақша = {{{Тавсифи нақша|}}} |Харитаи ҷойгиршавӣ = {{{Харитаи ҷойгиршавӣ|}}} |Андозаи харита = {{{Андозаи харита|}}} |Харитаи ҷойгиршавӣ 2 = {{{Харитаи ҷойгиршавӣ 2|}}} |Андозаи харита 2 = {{{Андозаи харита 2|}}} |Дарҷ = {{{Дарҷ|}}} |Commons = {{{Commons|}}} <!-- Параметри дохилӣ! Дар мақолаҳо истифода нашавад!-->|System_category = Қасрҳо }}<!-- --><includeonly>{{#invoke:check for unknown parameters|check | unknown=[[Гурӯҳ:Саҳифаҳо бо параметрҳои номуайяни шаблони Қаср|_VALUE_]] | ignoreblank= | preview=<span class="error">Параметри номуайян «_VALUE_» [[Шаблон:Қаср|шаблони Қаср]]</span> | showblankpositional=1 | Commons|CoordScale|from|Андозаи харита|Андозаи харита 2|Анҷоми сохтмон|Асосгузорӣ|Баландӣ|Бари тасвир|Барҳам|Бунёнгузор|Вазъи кунунӣ|Вебгоҳ|Дарҷ|Кишвар|Кишвар2|Координатҳо|Мавод|Маҳал|Метро|Меъмор|Муаллифи лоиҳа|Нақша|Нахустин ёдоварӣ|Номи аслӣ|Номи маҳал|Номи тоҷикӣ|Оғози сохтмон|Санаҳои асосӣ|Тавсифи нақша|Тавсифи тасвир|Тасвир|Услуби меъморӣ|Харитаи ҷойгиршавӣ|Харитаи ҷойгиршавӣ 2|Ҳолат }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> i24694nnglqg1a9qburw0odv0zr1hha 1484887 1484886 2026-08-26T10:44:29Z Yoonoos.tj 27005 Yoonoos.tj moved page [[Шаблон:Infobox Burg]] to [[Шаблон:Қаср]] 1484886 wikitext text/x-wiki {{Ҷои таърихӣ |Ном = Қаср |Навъ = қаср |from = {{{from|}}} |Номи тоҷикӣ = {{{Номи тоҷикӣ|}}} |Номи аслӣ = {{{Номи аслӣ|}}} |Тасвир = {{{Тасвир|}}} |Тавсифи тасвир = {{{Тавсифи тасвир|}}} |Бари тасвир = {{{Бари тасвир|}}} |Координатҳо = {{{Координатҳо|}}} |CoordScale = {{{CoordScale|}}} |Кишвар = {{{Кишвар|}}} |Кишвар2 = {{{Кишвар2|}}} |Номи маҳал = {{{Номи маҳал|}}} |Маҳал = {{{Маҳал|}}} |Метро = {{{Метро|}}} |Услуби меъморӣ = {{{Услуби меъморӣ|}}} |Муаллифи лоиҳа = {{{Муаллифи лоиҳа|}}} |Меъмор = {{{Меъмор|}}} |Бунёнгузор = {{{Бунёнгузор|}}} |Нахустин ёдоварӣ = {{{Нахустин ёдоварӣ|}}} |Асосгузорӣ = {{{Асосгузорӣ|}}} |Оғози сохтмон = {{{Оғози сохтмон|}}} |Анҷоми сохтмон = {{{Анҷоми сохтмон|}}} |Санаҳои асосӣ = {{{Санаҳои асосӣ|}}} |Барҳам = {{{Барҳам|}}} |Вазъ = {{{Вазъи кунунӣ|}}} |Баландӣ = {{{Баландӣ|}}} |Мавод = {{{Мавод|}}} |Ҳолат = {{{Ҳолат|}}} |Вебгоҳ = {{{Вебгоҳ|}}} |Нақша = {{{Нақша|}}} |Тавсифи нақша = {{{Тавсифи нақша|}}} |Харитаи ҷойгиршавӣ = {{{Харитаи ҷойгиршавӣ|}}} |Андозаи харита = {{{Андозаи харита|}}} |Харитаи ҷойгиршавӣ 2 = {{{Харитаи ҷойгиршавӣ 2|}}} |Андозаи харита 2 = {{{Андозаи харита 2|}}} |Дарҷ = {{{Дарҷ|}}} |Commons = {{{Commons|}}} <!-- Параметри дохилӣ! Дар мақолаҳо истифода нашавад!-->|System_category = Қасрҳо }}<!-- --><includeonly>{{#invoke:check for unknown parameters|check | unknown=[[Гурӯҳ:Саҳифаҳо бо параметрҳои номуайяни шаблони Қаср|_VALUE_]] | ignoreblank= | preview=<span class="error">Параметри номуайян «_VALUE_» [[Шаблон:Қаср|шаблони Қаср]]</span> | showblankpositional=1 | Commons|CoordScale|from|Андозаи харита|Андозаи харита 2|Анҷоми сохтмон|Асосгузорӣ|Баландӣ|Бари тасвир|Барҳам|Бунёнгузор|Вазъи кунунӣ|Вебгоҳ|Дарҷ|Кишвар|Кишвар2|Координатҳо|Мавод|Маҳал|Метро|Меъмор|Муаллифи лоиҳа|Нақша|Нахустин ёдоварӣ|Номи аслӣ|Номи маҳал|Номи тоҷикӣ|Оғози сохтмон|Санаҳои асосӣ|Тавсифи нақша|Тавсифи тасвир|Тасвир|Услуби меъморӣ|Харитаи ҷойгиршавӣ|Харитаи ҷойгиршавӣ 2|Ҳолат }}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> i24694nnglqg1a9qburw0odv0zr1hha 0 308334 1484897 1461115 2026-08-26T11:53:19Z Yoonoos.tj 27005 1484897 wikitext text/x-wiki {{Ҷаъбаи БФ |замина = #007DCF |матн = #FFFFFF |ном = {{Парчами Испания}} Алмерия |мавсими ҷорӣ = 2026/2027 |логотип = |номи пурра = ''Unión Deportiva Almería, S.A.D'' |лақаб = ''Сурху сафедҳо'' ({{lang-es|Rojiblancos}})<br>''УДА'' ({{lang-es|UDA}}) |таъсис = 26.07.1989 |барҳам = |майдон = {{Парчами Испания}} «[[Хуегос Медитерранеос (варзишгоҳ)|Хуегос Медитерранеос]]», [[Алмерия]] |ғунҷоиш = 18 311 |молик = {{Парчами Арабистони Саудӣ}} SMC Group (75%)<br>{{Парчами Португалия}} [[Криштиану Роналду|CR7 Sports Investments]] (25%) |президент = {{Парчами Арабистони Саудӣ}} [[Муҳаммад ал-Харайҷӣ]] |мудир = |мудири кул = |мураббӣ = {{Парчами Испания}} [[Гарсия Пимиента]] |капитан = {{Парчами Аргентина}} [[Лукас Робертоне]] |рейтинг = |буҷет = |сарпараст = DAZN |мусобиқа = [[Сегунда]] |мавсим = 2025/26 |мавқеъ = [[Акс:Bronze star.png|20px|Медали биринҷӣ]] ҷойи '''3-юм''' |сайт = https://www.udalmeriasad.com/ | pattern_la1 = _almeria2526h | pattern_b1 = _almeria2526h | pattern_ra1 = _almeria2526h | pattern_sh1 = _almeria2526h | pattern_so1 = _almeria2526hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _almeria2526a | pattern_b2 = _almeria2526a | pattern_ra2 = _almeria2526a | pattern_sh2 = _almeria2526a | pattern_so2 = _almeria2526al | leftarm2 = 1a202a | body2 = d8e8f7 | rightarm2 = 1a202a | shorts2 = d8e8f7 | socks2 = d8e8f7 | pattern_la3 = _almeria2526t | pattern_b3 = _almeria2526t | pattern_ra3 = _almeria2526t | pattern_sh3 = _almeria2526t | pattern_so3 = _almeria2526tl | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''«Алмери́я»''' ({{lang-es|UD Almería}}) — бошгоҳи футболи [[Испания|испониёӣ]], ки дар шаҳри [[Алмерия]]и вилояти мухтори [[Андалусия]] қарор дорад. == Таърих == == Варзишгоҳ == == Ҷоизаҳо == == Ҳайати ҳозира == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{ПБ}} * [https://www.udalmeriasad.com/ Сомонаи расмии бошгоҳи футболи «Алмерия»] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболӣ]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футбол аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Бошгоҳҳои футболи Испониё]] ttodkr9uvmq1tg6zogotszorztil9r7 0 313875 1484742 1484740 2026-08-25T11:59:08Z VASHGIRD 8035 /* 2026 */ 1484742 wikitext text/x-wiki Унвони «'''[[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]]'''» аз соли 1990 ҷойгузини унвони «[[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]]» шудааст. Дар зер феҳристи Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон бар пояи соли дарёфти унвон оварда шудааст. == Таърихҳои номаълум == * [[Мушаррафа Қосимова|Қосимова, Мушаррафа]] (1918—2019) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Юлдуз Усмонова|Усмонова, Юлдуз]] (зод. 1963) — овозхон, [[Ӯзбекистон|Ҷумҳурии Узбакистон.]] * [[Ғуфрон Раҳимбоев|Раҳимбоев, Ғуфрон]] (зод. 1949) — дойранавоз<ref name=":0">Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.</ref> == 1990-ум == === 1990 === * [[Шамсӣ Қиём|Қиёмов, Шамсӣ]] (1920—2000) — коргардон, драматург * [[Бурҳон Маҳмадқулов|Маҳмадқулов, Бурҳон]] (1945—2023) — овозхон * [[Шарофиддин Сайфиддинов|Сайфиддинов, Шарофиддин]] (1929—2015), оҳангсоз * [[Носир Ҳасанов|Ҳасанов, Носир]] (1935—2021) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Воҳид Эшонхоҷаев|Эшонхоҷаев, Воҳид]] (1944—2012) — ҳунарпешаи балет<ref name=":0" /> === 1991 === * [[Заррагул Искандарова|Искандарова, Заррагул]] (зод. 1938) — ҳунарпешаи театр, раққоса<ref name=":0" /> * [[Раҷабгул Қосимова|Қосимова, Раҷабгул]] (зод. 1944) — ҳунарпешаи театр<ref name=":24">Раҷабгул Қосимова // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 362—363. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> === 1994 === * [[Амонулло Қодиров|Қодиров, Амонулло]] (1945—2020) — ҳунарпешаи театр * [[Сурайё Қосимова|Қосимова, Сурайё]] (зод. 1957) — овозхон * [[Убайдуллоҳ Раҷаб|Раҷабов, Убайдулло]] (1941—2021) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Абдуҷалил Ҳошимов|Ҳошимов, Абдуҷалил]] (зод. 1944) — овозхон === 1996 === * [[Бобоҷон Азиз|Азизов, Бобоҷон]] (1950—2021) — овозхон, ҳунарпешаи театр * [[Даврон Алиматов|Алиматов, Даврон]] (1950—2014) — ҳунарпеша ва овозхон * [[Хушназар Майбалиев|Майбалиев, Хушназар]] (1938—2011) — коргардони театр * [[Шодӣ Солеҳ|Салиҳов, Шодӣ]] (зод. 1947) — ҳунарпеша ва коргардон * [[Сафарбегим Тошхӯҷаева|Тошхӯҷаева, Сафарбегим]] (зод. 1947) — овозхон === 1997 === * [[Фаррух Қосим|Қосимов, Фаррух]] (1948—2010) — ҳунарпеша ва коргардони театр * [[Холмаҳмад Маҷидов|Маҷидов, Холмаҳмад]] (зод. 1948) —хормейстер * [[Беҳрон Меҳробов|Меҳробов, Беҳрон]] (1937—2014) — раҳбари мусиқӣ, навозанда * [[Озодамоҳ Муҳтарамова|Муҳтарамова, Озодамоҳ]] (зод. 1955—2021) — овозхон<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20210408/darguzashti-ozodamo-mutaramova-ovozhoni-shinohtai-toik|title=Даргузашти Озодамоҳ Муҳтарамова овозхони шинохтаи тоҷик|website=www.asiaplustj.info|date=2021-04-08|publisher=[[ASIA-Plus]]|accessdate=2024-01-18}}</ref> === 1998 === * [[Саидмурод Мардонов|Мардонов, Саидмурод]] (зод. 1940) — ҳунарпешаи театр * [[Мирзоватан Миров|Миров, Мирзоватан]] (зод. 1949) — ҳунарпешаи театр, овозхон ва оҳангсоз * [[Муродбек Насриддинов|Насриддинов, Муродбек]] (зод. 1951) — овозхон ва оҳангсоз * [[Абдураҳим Неъматов|Неъматов, Абдураҳим]] (зод. 1942) — ҳунарпеша, овозхон<ref name=":0" /> * [[Мавлуда Обидова|Обидова, Мавлуда]] (1948—2020) — ҳунарпешаи театр<ref name=":26">Обидова Мавлуда // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 484—485. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Тағоймурод Розиқов|Розиқов, Тағоймурод]] (зод. 1946) — ҳунарпеша ва коргардон * [[Гуландом Сафаралиева|Сафаралиева, Гуландом]] (зод. 1947) — ҳунарпешаи театр * [[Светлана Шамгунова|Шамгунова, Светлана]] (зод. 1941) — ҳунарпешаи театр<ref name=":0" /> === 1999 === * [[Гулсара Абдуллоева|Абдуллоева, Гулсара]] (зод. 1948) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Исо Абдурашидов|Абдурашидов, Исо]] (1947—2018) — ҳунарпешаи театру синамо, коргардон * [[Саидқул Билолов|Билолов, Саидқул]] (зод. 1953) — овозхон * [[Боймуҳаммад Ниёзов|Ниёзов, Боймуҳаммад]] (1927—2009) — оҳангсоз * [[Қурбоналӣ Раҳмон|Раҳмонов, Қурбоналӣ]] (1954—2021) — овозхон * [[Низом Ҳамробоев|Ҳамробоев, Низом]] (1948—2014) — овозхони опера<ref name=":23">Ҳамробое Низом // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 662. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Толиб Шаҳидӣ|Шаҳидӣ, Толиб]] (зод. 1946) — оҳангсоз == 2000-ум == === 2000 === *[[Фаррух Зокиров|Зокиров, Фаррух]] (зод. 1945) — овозхон, Узбакистон *[[Адолат Комилова|Комилова, Адолат]] (зод. 1953) — овозхон *[[Мардон Мавлонов|Мавлонов, Мардон]] (зод. 1963) — овозхон, Узбакистон * [[Мирзоазиз Мамадазизов|Мамадазизов, Мирзоазиз]] (1930—2006) — ҳунарпеша ва коргардони театр * [[Шамсиддин Муҳиддинов|Муҳиддинов, Шамсиддин]] (зод. 1950) — овозхон * [[Оятбегим Сабзалиева|Сабзалиева, Оятбегим]] (зод. 1942) — овозхони опера<ref name=":22">Сабзалиева Оятбегим // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 550. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> === 2001 === * [[Парда Қосим|Қосимов, Парда]] (зод. 1947) — овозхон * [[Ибодулло Машраб|Машрабов, Ибодулло]] (зод. 1954) — ҳунарпешаи театр, овозхон * [[Юнус Юсупов|Юсупов, Юнус]] (зод. 1949) — ҳунарпеша ва коргардон кино * [[Абдувалӣ Абдурашидов|Абдурашидов, Абдувалӣ]] (зод. 1959) — мусиқидон * [[Аҳмадшоҳ Улфатшоев|Улфатшоев, Аҳмадшоҳ]] (1945—2020) — ҳунарпешаи театру синамо === 2002 === * [[Дилором Баҳромова|Баҳромова, Дилором]] (1946—2009) — ҳунарпешаи театр * [[Ғолиб Исломов|Исломов, Ғолиб]] (зод. 1947) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Раҳмондӯсти Қурбониён|Қурбонов, Раҳмонқул]] (1944—2021) — ҳунарпешаи театру синамо, ҳаҷвнигор * [[Акбар Мирраҷабов|Мирраҷабов, Акбар]] (зод. 1959) — овозхони опера * [[Сусанна Узоқова|Узоқова, Сусанна]]  (зод. 1938) — раққосаи балет === 2003 === * [[Маҳмадбек Ғаниев|Ғаниев, Маҳмадбек]] (зод. 1957) — овозхон ва авозанда<ref>{{ЭМТ|Ғаниев Маҳмадбек Идиматович|5|муаллиф=}}</ref> * [[Комилҷон Ғаниев|Ғаниев, Комилҷон]] (1950—2023) — овозхон * [[Миралӣ Достиев|Достиев, Миралӣ]] (зод. 1958) — овозхони опера * [[Умар Зиёев|Зиёев, Умар]] (зод. 1951) — овозхони эстрада<ref name="ЭМТ">{{ЭМТ|Зиёев Умар Хайруллоевич|7|муаллиф=|саҳифаҳо=246}}</ref><ref name="Донишномаи Душанбе">Зиёев Умар Хайруллоевич // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 291. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Файзулло Каримов|Каримов, Файзулло]] (зод. 1959) — раққос ва балетмейстер * [[Муборакшо Ҷумъаев|Ҷумъаев, Муборакшо]] (1938—2013) — оҳангсоз ва навозанда<ref>Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.</ref> === 2004 === * [[Дилбар Умарова|Умарова, Дилбар]] (зод. 1949) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/12075|title=Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ|website=www.president.tj|date=2004-09-03|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-01-17}}</ref> * [[Адҳам Холиқов|Холиқов, Адҳам]] (зод. 1948) — овозхони опера<ref name=":6" /> === 2005 === * [[Нурулло Абдуллоев|Абдуллоев, Нуруллоҳ]] (зод. 1948) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Сталина Азаматова|Азаматова, Сталина]] (1940—2020) — ҳунарпешаи балет ва синамо * [[Рустам Дулоев|Дулоев, Рустам]] (зод. 1961) — овозхони опера<ref name=":2">Дулоев Рустам Назриевич // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 227—228. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Баҳодур Неъматов|Неъматов, Баҳодур]] (зод. 1954) — овозхон<ref name=":0" /> * [[Асланшоҳ Раҳматуллоев|Раҳматуллоев, Асланшоҳ]] (зод. 1954) — ҳунарпеша ва коргардон * [[Бурҳониддин Раҷабов|Раҷабов, Бурҳониддин]] (зод. 1958) — ҳунарпеша ва коргардони театр * [[Шарофат Рашидова|Рашидова, Шарофат]] (зод. 1948) — раққоса * [[Фирӯз Умаров|Умаров, Фирӯз]] (зод. 1954) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":27">Умаров Фирӯз Буйдоқович // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 621—622. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> === 2006 === * [[Саодат Азизова|Азизова, Саодатхон]] (зод. 1951) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":0" /> * [[Насриддин Нуриддинов|Нуриддинов, Насриддин]] (зод. 1952) — ҳунарпешаи театру синамо<ref>Нуриддинов Насриддин // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 481. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Хосияти Зарафшонӣ|Ортиқова, Хосият]] (зод. 1960) — овозхон<ref name=":25">Хосияти Зарафшонӣ // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 654. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Тоҷинисо Саидова|Саидова, Тоҷинисо]] (зод. 1953) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Савринисо Сабзалиева|Сабзалиева, Савринисо]] (1948—2020) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Набиҷон Ҷалолов|Ҷалолов, Набиҷон]] (зод. 1956), коргардони театр === 2007 === * [[Шералӣ Абдулқайсов|Абдулқайсов, Шералӣ]] (1951—2021) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Асалбек Назриев|Назриев, Асалбек]] (зод. 1948) — ҳунарпешаи театру синамо<ref>Назриев Асалбек // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 468. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Шамсӣ Низомов|Низомов, Шамсӣ]] (1937—2015) — коргардони театр === 2008 === * [[Марат Орифов|Орифов, Марат]] (1935—2018) — ҳунарпешаи синамо<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/3038|title=Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ|website=www.president.tj|date=2008-09-02|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-01-17}}</ref> * [[Асалбегим Саодатова|Саодатова, Асал]] (1950—2021) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":4" /> * [[Абдуллои Султон|Султонов, Абдуллоҳ]] (1955—2010) — овозхон<ref name=":4" /> * [[Қиёмиддин Чақалзода|Чақалзода, Қиёмиддин]] (1945—2021) — ҳунарпешаи театру синамо, ҳаҷвнигор<ref name=":4" /> * [[Афзалшоҳ Шодиев|Шодиев, Афзалшоҳ]] (зод. 1962) — овозхон<ref name=":4" /> === 2009 === * [[Лола Азизова|Азизова, Лола]] (зод. 1963) — овозхон<ref name=":5">{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/2628|title=Зиёда аз 150 нафар бо мукофотҳои давлатӣ сарфароз гардиданд|website=www.president.tj|date=2009-09-07|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-01-17}}</ref> * [[Соибсултон Алиназарова|Алиназарова, Соҳибсултон]] (1944—2020) — ҳунарпешаи театр<ref name=":5" /> * [[Амриддин Кабир|Кабиров, Амриддин]] (зод. 1958) — овозхон<ref name=":5" /> * [[Ортиқ Қодир|Қодиров, Ортиқ]] (зод. 1957) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":5" /><ref name=":2222">Қодиров Ортиқ // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 560—561. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Сороҷон Сабзалиева|Сабзалиева, Сороҷон]] (зод. 1954) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":5" /><ref name=":222">Сабзалиева Сороҷон // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 550—551. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Меҳринисо Ҳоҷибоева|Ҳоҷибоева, Меҳринисо]] (зод. 1959) — ҳунарпешаи театр, овозхон<ref name=":5" /> == 2010-ум == === 2010 === * [[Зулфия Тӯйчиева|Тӯйчиева, Зулфия]] (зод. 1953) — ҳунарпешаи театр * [[Қурбоналӣ Ёқубов|Ёқубов, Қурбоналӣ]] (зод. 1949) — навозанда ва найнавоз === 2011 === * [[Озода Ашӯрова|Ашӯрова, Озода]] (зод. 1970) — овозхон, мақомсаро * [[Муҳаммадалӣ Маҳмадов|Маҳмадов, Муҳаммадалӣ]] (зод. 1951) — ҳунарпешаи синамо * [[Маҳингул Назаршоева|Назаршоева, Маҳингул]] (зод. 1955) — ҳунарпешаи театр, раққоса<ref name=":0" /> * [[Қурбон Собир|Собиров, Қурбон]] (зод. 1961) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Тулқун Тоҷибоев|Тоҷибоев, Тулқун]] (зод. 1961) — овозхон<ref name=":0" /> * [[Майрам Турсунова|Турсунова, Майрам]] (зод. 1951) — ҳунарпешаи театр<ref name=":0" /> * [[Давлаталӣ Убайдуллоев|Убайдуллоев, Давлаталӣ]] (зод. 1954) — ҳунарпеша ва коргардони театр * [[Бобоҷон Ҳасанов|Ҳасанов, Бобоҷон]] (зод. 1947) — овозхон, ҳунарпешаи театру синамо * [[Абдулхайр Ҳошимов|Ҳошимов, Абдулхайр]] (зод. 1943) — овозхон<ref name=":0" /> === 2012 === * [[Зулхумор Иброҳимова|Иброҳимова, Зулхумор]] (зод. 1952) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/3371|title=Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ|website=www.president.tj|date=2012-09-06|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-01-17}}</ref> * [[Имомбердӣ Мингбоев|Мингбоев, Имомбердӣ]] (зод. 1941) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":3" /> * [[Баҳодур Миралибеков|Миралибеков, Баҳодур]] (зод. 1950) —коргардони театр<ref name=":3" /> * [[Имом Раҳмониён|Раҳмонов, Имомалӣ]] (зод. 1969) — устоди рақс<ref name=":3" /> === 2013 === * [[Аловуддин Абдуллозода|Абдуллозода, Аловуддин]] (1965—2022) — ҳунарпешаи театру синамо, коргардони театр === 2014 === * [[Сабоҳат Қосимова|Қосимова, Сабоҳат]] (1951—2023) — ҳунарпешаи театр * [[Абдусалом Раҳимзода|Раҳимзода, Абдусалом]] (зод. 1944) — навозанда, оҳанг­соз, ҳунарпешаи театр === 2016 === * [[Муҳаммадҷон Шодӣ|Шодиев, Муҳаммадҷон]] (зод. 1954) — ҳунарпешаи театр * [[Исроил Файзиддинов|Файзиддинов, Исроил]] (зод. 1965) — овозхон ва оҳангсоз === 2017 === * [[Маҳмадалӣ Айюбӣ|Аюбов, Маҳмадалӣ]] (зод. 1956) — овозхон ва ҳунарпешаи театр * [[Назирмад Мӯсоев|Мӯсоев, Назирмад]] (1952—2021) — ҳунарпешаи театру синамо === 2018 === * [[Шералӣ Ҷӯраев|Ҷӯраев, Шералӣ]] (зод. 1947) — овозхон ва оҳангсоз, Узбакистон<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/power/20180830/sheral-raev-bo-unvoni-unarpeshai-halii-toikiston-sarfaroz-gardonida-shud|title=Шералӣ Ҷӯраев бо унвони “Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон” сарфароз гардонида шуд|website=asiaplustj.info|date=2018-08-30|publisher=[[ASIA-Plus]]|accessdate=2024-01-16}}</ref> * [[Матлуба Дадабоева|Халилова, Мавлуда]] (зод. 1955, Матлуба Дадбоева) — овозхон ва мақомасаро, Узбакистон<ref>{{Cite web|url=https://kun.uz/ru/56767476|title=Эмомали Рахмон наградил Абдулла Арипова, Зокиржона Алматова и Исмоила Джурабекова орденами|author=|website=Kun.uz|date=2018-08-30|lang=ru|accessdate=2024-01-16}}</ref> * [[Ҷамшед Исмоилов|Исмоилов, Ҷамшед]] (1956—2020) — овозхон == 2020-ум == === 2020 === * [[Шавкат Халилзода|Халилзода, Шавкат]] (1956—2023) — ҳунарпеша ва коргардони театр === 2021 === * [[Фурқат Саид|Саидзода, Фурқат]] (зод. 1967) — овозхон ва оҳангсоз<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20210818/ovozhonho-unvon-giriftand-saidzoda-sohiba-alovatov-nazriev-1041719219.html|title=Овозхонҳо унвону мукофот гирифтанд: аз Саидзода то Соҳиба ва Аловатову Назриев - аксҳо|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2021-08-18|lang=tg|accessdate=2024-01-16}}</ref> * [[Муҳаррама Шарифзода|Шарифзода, Муҳаррама]] (зод. 1963) — овозхон === 2022 === * [[Рӯзибой Идизода|Идизода, Рӯзибой]] (зод. 1969) — овозхон * [[Нуралӣ Шерматов|Шерматов, Нуралӣ]] (зод. 1964) — найнавоз ва оҳангсоз === 2023 === * [[Моҳрухсор Сафиева|Сафиева, Моҳрухсор]] (зод. 1962) — овозхон<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20230831/az-abduafforu-moruhsor-to-mopaikaru-nigina-kio-unvoni-hal-va-shoista-giriftand|title=Аз Абдуғаффору Моҳрухсор то Моҳпайкару Нигина. Киҳо унвони “халқӣ” ва “шоиста” гирифтанд?|website=www.asiaplustj.info|date=2023-08-31|publisher=[[ASIA-Plus]]|accessdate=2023-09-05}}</ref> * [[Баҳром Қодиров|Қодиров, Баҳром]] (зод. 1972) — дуторнавоз ва оҳангсоз<ref name=":1" /> === 2024 === * [[Ёдгор Саъдиев|Саъдиев, Ёдгор]] (зод. 1946) — ҳунарпеша, Узбакистон<ref name=":03">{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/33162|title=Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ ба як гурӯҳ ҳунармандони Тоҷикистону Узбекистон|website=www.president.tj|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-04-18}}</ref> * [[Исматулло Холиқов|Холиқов, Исматулло]] (зод. 1960) — овозхон ва оҳангсоз<ref>{{Cite web|url=https://vfarhang.tj/2024/08/29/%D0%B8%D0%BC%D1%80%D3%AF%D0%B7-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE/|title=Имрӯз Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба истиқболи ҷашни 33-солагии Истиқлолияти давлатӣ ба намояндагони касбу кори гуногун мукофот ва унвону ҷоизаҳои давлатӣ супориданд.|date=2024-08-29|publisher=[[Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]]|lang=tg|accessdate=2024-08-29|archivedate=2024-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240829102944/https://vfarhang.tj/2024/08/29/%D0%B8%D0%BC%D1%80%D3%AF%D0%B7-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE/}}</ref> === 2025 === * [[Тӯрахон Аҳмадхон|Аҳмадхонов, Тӯрахон]] (зод. 1935) — ҳунарпешаи театр, коргардон ва драматург<ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/52378|title=Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ|website=|date=2025-08-25|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2025-08-26}}</ref> * [[Исфандиёр Ғуломзода|Ғуломзода, Исфандиёр]] (зод. 1947) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":7" /> * [[Дилором Сатторзода|Сатторзода, Дилором]] (зод. 1973) — рақоса<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/20250825/az-ozoda-ramonu-ruiya-urbonova-to-raim-saidzoda-va-muammadsaid-shoiyon-boz-kio-imrz-mukofoti-davlat-giriftand|title=Аз Озода Раҳмону Руқия Қурбонова то Раҳим Саидзода ва Муҳаммадсаид Шоҳиён. Боз киҳо имрӯз мукофоти давлатӣ гирифтанд?|website=asiaplustj.info|date=2025-08-25|publisher=[[ASIA-Plus]]|lang=tg|accessdate=2025-08-26}}</ref> === 2026 === * [[Баҳрулло Абдуллоев|Абдуллоев, Баҳрулло]] — овозхон<ref name=":8">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас унвону ҷоиза ва мукофоти давлатӣ тақдим шуд. Кӣ чӣ ҷоиза гирифт?|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg|accessdate=2026-08-25}}</ref> * [[Соҳиба Давлатшоева|Давлатшоева, Соҳиба]] (зод. 1970) — овозхон ва навозанда<ref name=":8" /> * [[Сабзагул Қурбонова|Қурбонова, Сабзагул]] — ҳунарпешаи театр<ref name=":8" /> * [[Обид Назариён|Назариён, Обид]] — ҳунарпешаи театр'''<ref name=":8" />''' * [[Дилбар Сулаймонӣ|Сулаймонӣ, Дилбар]] (зод. 1959) — актрисаи театр ва овозхон<ref name=":8" /> * [[Елена Тиллоева|Тиллоева, Елена]] — хормейстер, аввалин роҳбари бадеии [[Театри миллии Тоҷикистон|Театри миллӣ]]<ref name=":8" /> * [[Манзура Ҳабибова|Ҳабибова, Манзура]] (зод. 1974) — раққоса<ref name=":8" /> == Нигаред низ == * [[Феҳристи Ҳунарпешагони халқии ҶШС Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон| ]] 51vtlm4z1jwdj1p3naxe3igu88pur9g 1484752 1484742 2026-08-25T12:10:14Z VASHGIRD 8035 /* 2026 */ 1484752 wikitext text/x-wiki Унвони «'''[[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]]'''» аз соли 1990 ҷойгузини унвони «[[Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон]]» шудааст. Дар зер феҳристи Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон бар пояи соли дарёфти унвон оварда шудааст. == Таърихҳои номаълум == * [[Мушаррафа Қосимова|Қосимова, Мушаррафа]] (1918—2019) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Юлдуз Усмонова|Усмонова, Юлдуз]] (зод. 1963) — овозхон, [[Ӯзбекистон|Ҷумҳурии Узбакистон.]] * [[Ғуфрон Раҳимбоев|Раҳимбоев, Ғуфрон]] (зод. 1949) — дойранавоз<ref name=":0">Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.</ref> == 1990-ум == === 1990 === * [[Шамсӣ Қиём|Қиёмов, Шамсӣ]] (1920—2000) — коргардон, драматург * [[Бурҳон Маҳмадқулов|Маҳмадқулов, Бурҳон]] (1945—2023) — овозхон * [[Шарофиддин Сайфиддинов|Сайфиддинов, Шарофиддин]] (1929—2015), оҳангсоз * [[Носир Ҳасанов|Ҳасанов, Носир]] (1935—2021) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Воҳид Эшонхоҷаев|Эшонхоҷаев, Воҳид]] (1944—2012) — ҳунарпешаи балет<ref name=":0" /> === 1991 === * [[Заррагул Искандарова|Искандарова, Заррагул]] (зод. 1938) — ҳунарпешаи театр, раққоса<ref name=":0" /> * [[Раҷабгул Қосимова|Қосимова, Раҷабгул]] (зод. 1944) — ҳунарпешаи театр<ref name=":24">Раҷабгул Қосимова // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 362—363. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> === 1994 === * [[Амонулло Қодиров|Қодиров, Амонулло]] (1945—2020) — ҳунарпешаи театр * [[Сурайё Қосимова|Қосимова, Сурайё]] (зод. 1957) — овозхон * [[Убайдуллоҳ Раҷаб|Раҷабов, Убайдулло]] (1941—2021) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Абдуҷалил Ҳошимов|Ҳошимов, Абдуҷалил]] (зод. 1944) — овозхон === 1996 === * [[Бобоҷон Азиз|Азизов, Бобоҷон]] (1950—2021) — овозхон, ҳунарпешаи театр * [[Даврон Алиматов|Алиматов, Даврон]] (1950—2014) — ҳунарпеша ва овозхон * [[Хушназар Майбалиев|Майбалиев, Хушназар]] (1938—2011) — коргардони театр * [[Шодӣ Солеҳ|Салиҳов, Шодӣ]] (зод. 1947) — ҳунарпеша ва коргардон * [[Сафарбегим Тошхӯҷаева|Тошхӯҷаева, Сафарбегим]] (зод. 1947) — овозхон === 1997 === * [[Фаррух Қосим|Қосимов, Фаррух]] (1948—2010) — ҳунарпеша ва коргардони театр * [[Холмаҳмад Маҷидов|Маҷидов, Холмаҳмад]] (зод. 1948) —хормейстер * [[Беҳрон Меҳробов|Меҳробов, Беҳрон]] (1937—2014) — раҳбари мусиқӣ, навозанда * [[Озодамоҳ Муҳтарамова|Муҳтарамова, Озодамоҳ]] (зод. 1955—2021) — овозхон<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20210408/darguzashti-ozodamo-mutaramova-ovozhoni-shinohtai-toik|title=Даргузашти Озодамоҳ Муҳтарамова овозхони шинохтаи тоҷик|website=www.asiaplustj.info|date=2021-04-08|publisher=[[ASIA-Plus]]|accessdate=2024-01-18}}</ref> === 1998 === * [[Саидмурод Мардонов|Мардонов, Саидмурод]] (зод. 1940) — ҳунарпешаи театр * [[Мирзоватан Миров|Миров, Мирзоватан]] (зод. 1949) — ҳунарпешаи театр, овозхон ва оҳангсоз * [[Муродбек Насриддинов|Насриддинов, Муродбек]] (зод. 1951) — овозхон ва оҳангсоз * [[Абдураҳим Неъматов|Неъматов, Абдураҳим]] (зод. 1942) — ҳунарпеша, овозхон<ref name=":0" /> * [[Мавлуда Обидова|Обидова, Мавлуда]] (1948—2020) — ҳунарпешаи театр<ref name=":26">Обидова Мавлуда // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 484—485. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Тағоймурод Розиқов|Розиқов, Тағоймурод]] (зод. 1946) — ҳунарпеша ва коргардон * [[Гуландом Сафаралиева|Сафаралиева, Гуландом]] (зод. 1947) — ҳунарпешаи театр * [[Светлана Шамгунова|Шамгунова, Светлана]] (зод. 1941) — ҳунарпешаи театр<ref name=":0" /> === 1999 === * [[Гулсара Абдуллоева|Абдуллоева, Гулсара]] (зод. 1948) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Исо Абдурашидов|Абдурашидов, Исо]] (1947—2018) — ҳунарпешаи театру синамо, коргардон * [[Саидқул Билолов|Билолов, Саидқул]] (зод. 1953) — овозхон * [[Боймуҳаммад Ниёзов|Ниёзов, Боймуҳаммад]] (1927—2009) — оҳангсоз * [[Қурбоналӣ Раҳмон|Раҳмонов, Қурбоналӣ]] (1954—2021) — овозхон * [[Низом Ҳамробоев|Ҳамробоев, Низом]] (1948—2014) — овозхони опера<ref name=":23">Ҳамробое Низом // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 662. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Толиб Шаҳидӣ|Шаҳидӣ, Толиб]] (зод. 1946) — оҳангсоз == 2000-ум == === 2000 === *[[Фаррух Зокиров|Зокиров, Фаррух]] (зод. 1945) — овозхон, Узбакистон *[[Адолат Комилова|Комилова, Адолат]] (зод. 1953) — овозхон *[[Мардон Мавлонов|Мавлонов, Мардон]] (зод. 1963) — овозхон, Узбакистон * [[Мирзоазиз Мамадазизов|Мамадазизов, Мирзоазиз]] (1930—2006) — ҳунарпеша ва коргардони театр * [[Шамсиддин Муҳиддинов|Муҳиддинов, Шамсиддин]] (зод. 1950) — овозхон * [[Оятбегим Сабзалиева|Сабзалиева, Оятбегим]] (зод. 1942) — овозхони опера<ref name=":22">Сабзалиева Оятбегим // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 550. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> === 2001 === * [[Парда Қосим|Қосимов, Парда]] (зод. 1947) — овозхон * [[Ибодулло Машраб|Машрабов, Ибодулло]] (зод. 1954) — ҳунарпешаи театр, овозхон * [[Юнус Юсупов|Юсупов, Юнус]] (зод. 1949) — ҳунарпеша ва коргардон кино * [[Абдувалӣ Абдурашидов|Абдурашидов, Абдувалӣ]] (зод. 1959) — мусиқидон * [[Аҳмадшоҳ Улфатшоев|Улфатшоев, Аҳмадшоҳ]] (1945—2020) — ҳунарпешаи театру синамо === 2002 === * [[Дилором Баҳромова|Баҳромова, Дилором]] (1946—2009) — ҳунарпешаи театр * [[Ғолиб Исломов|Исломов, Ғолиб]] (зод. 1947) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Раҳмондӯсти Қурбониён|Қурбонов, Раҳмонқул]] (1944—2021) — ҳунарпешаи театру синамо, ҳаҷвнигор * [[Акбар Мирраҷабов|Мирраҷабов, Акбар]] (зод. 1959) — овозхони опера * [[Сусанна Узоқова|Узоқова, Сусанна]]  (зод. 1938) — раққосаи балет === 2003 === * [[Маҳмадбек Ғаниев|Ғаниев, Маҳмадбек]] (зод. 1957) — овозхон ва авозанда<ref>{{ЭМТ|Ғаниев Маҳмадбек Идиматович|5|муаллиф=}}</ref> * [[Комилҷон Ғаниев|Ғаниев, Комилҷон]] (1950—2023) — овозхон * [[Миралӣ Достиев|Достиев, Миралӣ]] (зод. 1958) — овозхони опера * [[Умар Зиёев|Зиёев, Умар]] (зод. 1951) — овозхони эстрада<ref name="ЭМТ">{{ЭМТ|Зиёев Умар Хайруллоевич|7|муаллиф=|саҳифаҳо=246}}</ref><ref name="Донишномаи Душанбе">Зиёев Умар Хайруллоевич // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 291. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Файзулло Каримов|Каримов, Файзулло]] (зод. 1959) — раққос ва балетмейстер * [[Муборакшо Ҷумъаев|Ҷумъаев, Муборакшо]] (1938—2013) — оҳангсоз ва навозанда<ref>Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с.</ref> === 2004 === * [[Дилбар Умарова|Умарова, Дилбар]] (зод. 1949) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/12075|title=Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ|website=www.president.tj|date=2004-09-03|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-01-17}}</ref> * [[Адҳам Холиқов|Холиқов, Адҳам]] (зод. 1948) — овозхони опера<ref name=":6" /> === 2005 === * [[Нурулло Абдуллоев|Абдуллоев, Нуруллоҳ]] (зод. 1948) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Сталина Азаматова|Азаматова, Сталина]] (1940—2020) — ҳунарпешаи балет ва синамо * [[Рустам Дулоев|Дулоев, Рустам]] (зод. 1961) — овозхони опера<ref name=":2">Дулоев Рустам Назриевич // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 227—228. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Баҳодур Неъматов|Неъматов, Баҳодур]] (зод. 1954) — овозхон<ref name=":0" /> * [[Асланшоҳ Раҳматуллоев|Раҳматуллоев, Асланшоҳ]] (зод. 1954) — ҳунарпеша ва коргардон * [[Бурҳониддин Раҷабов|Раҷабов, Бурҳониддин]] (зод. 1958) — ҳунарпеша ва коргардони театр * [[Шарофат Рашидова|Рашидова, Шарофат]] (зод. 1948) — раққоса * [[Фирӯз Умаров|Умаров, Фирӯз]] (зод. 1954) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":27">Умаров Фирӯз Буйдоқович // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 621—622. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> === 2006 === * [[Саодат Азизова|Азизова, Саодатхон]] (зод. 1951) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":0" /> * [[Насриддин Нуриддинов|Нуриддинов, Насриддин]] (зод. 1952) — ҳунарпешаи театру синамо<ref>Нуриддинов Насриддин // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 481. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Хосияти Зарафшонӣ|Ортиқова, Хосият]] (зод. 1960) — овозхон<ref name=":25">Хосияти Зарафшонӣ // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 654. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Тоҷинисо Саидова|Саидова, Тоҷинисо]] (зод. 1953) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Савринисо Сабзалиева|Сабзалиева, Савринисо]] (1948—2020) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Набиҷон Ҷалолов|Ҷалолов, Набиҷон]] (зод. 1956), коргардони театр === 2007 === * [[Шералӣ Абдулқайсов|Абдулқайсов, Шералӣ]] (1951—2021) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Асалбек Назриев|Назриев, Асалбек]] (зод. 1948) — ҳунарпешаи театру синамо<ref>Назриев Асалбек // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 468. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Шамсӣ Низомов|Низомов, Шамсӣ]] (1937—2015) — коргардони театр === 2008 === * [[Марат Орифов|Орифов, Марат]] (1935—2018) — ҳунарпешаи синамо<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/3038|title=Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ|website=www.president.tj|date=2008-09-02|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-01-17}}</ref> * [[Асалбегим Саодатова|Саодатова, Асал]] (1950—2021) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":4" /> * [[Абдуллои Султон|Султонов, Абдуллоҳ]] (1955—2010) — овозхон<ref name=":4" /> * [[Қиёмиддин Чақалзода|Чақалзода, Қиёмиддин]] (1945—2021) — ҳунарпешаи театру синамо, ҳаҷвнигор<ref name=":4" /> * [[Афзалшоҳ Шодиев|Шодиев, Афзалшоҳ]] (зод. 1962) — овозхон<ref name=":4" /> === 2009 === * [[Лола Азизова|Азизова, Лола]] (зод. 1963) — овозхон<ref name=":5">{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/2628|title=Зиёда аз 150 нафар бо мукофотҳои давлатӣ сарфароз гардиданд|website=www.president.tj|date=2009-09-07|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-01-17}}</ref> * [[Соибсултон Алиназарова|Алиназарова, Соҳибсултон]] (1944—2020) — ҳунарпешаи театр<ref name=":5" /> * [[Амриддин Кабир|Кабиров, Амриддин]] (зод. 1958) — овозхон<ref name=":5" /> * [[Ортиқ Қодир|Қодиров, Ортиқ]] (зод. 1957) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":5" /><ref name=":2222">Қодиров Ортиқ // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 560—561. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Сороҷон Сабзалиева|Сабзалиева, Сороҷон]] (зод. 1954) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":5" /><ref name=":222">Сабзалиева Сороҷон // [[Донишномаи Душанбе]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2016. — С. 550—551. — 732 с. — ISBN 978-99947-33-89-7.</ref> * [[Меҳринисо Ҳоҷибоева|Ҳоҷибоева, Меҳринисо]] (зод. 1959) — ҳунарпешаи театр, овозхон<ref name=":5" /> == 2010-ум == === 2010 === * [[Зулфия Тӯйчиева|Тӯйчиева, Зулфия]] (зод. 1953) — ҳунарпешаи театр * [[Қурбоналӣ Ёқубов|Ёқубов, Қурбоналӣ]] (зод. 1949) — навозанда ва найнавоз === 2011 === * [[Озода Ашӯрова|Ашӯрова, Озода]] (зод. 1970) — овозхон, мақомсаро * [[Муҳаммадалӣ Маҳмадов|Маҳмадов, Муҳаммадалӣ]] (зод. 1951) — ҳунарпешаи синамо * [[Маҳингул Назаршоева|Назаршоева, Маҳингул]] (зод. 1955) — ҳунарпешаи театр, раққоса<ref name=":0" /> * [[Қурбон Собир|Собиров, Қурбон]] (зод. 1961) — ҳунарпешаи театру синамо * [[Тулқун Тоҷибоев|Тоҷибоев, Тулқун]] (зод. 1961) — овозхон<ref name=":0" /> * [[Майрам Турсунова|Турсунова, Майрам]] (зод. 1951) — ҳунарпешаи театр<ref name=":0" /> * [[Давлаталӣ Убайдуллоев|Убайдуллоев, Давлаталӣ]] (зод. 1954) — ҳунарпеша ва коргардони театр * [[Бобоҷон Ҳасанов|Ҳасанов, Бобоҷон]] (зод. 1947) — овозхон, ҳунарпешаи театру синамо * [[Абдулхайр Ҳошимов|Ҳошимов, Абдулхайр]] (зод. 1943) — овозхон<ref name=":0" /> === 2012 === * [[Зулхумор Иброҳимова|Иброҳимова, Зулхумор]] (зод. 1952) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/3371|title=Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ|website=www.president.tj|date=2012-09-06|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-01-17}}</ref> * [[Имомбердӣ Мингбоев|Мингбоев, Имомбердӣ]] (зод. 1941) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":3" /> * [[Баҳодур Миралибеков|Миралибеков, Баҳодур]] (зод. 1950) —коргардони театр<ref name=":3" /> * [[Имом Раҳмониён|Раҳмонов, Имомалӣ]] (зод. 1969) — устоди рақс<ref name=":3" /> === 2013 === * [[Аловуддин Абдуллозода|Абдуллозода, Аловуддин]] (1965—2022) — ҳунарпешаи театру синамо, коргардони театр === 2014 === * [[Сабоҳат Қосимова|Қосимова, Сабоҳат]] (1951—2023) — ҳунарпешаи театр * [[Абдусалом Раҳимзода|Раҳимзода, Абдусалом]] (зод. 1944) — навозанда, оҳанг­соз, ҳунарпешаи театр === 2016 === * [[Муҳаммадҷон Шодӣ|Шодиев, Муҳаммадҷон]] (зод. 1954) — ҳунарпешаи театр * [[Исроил Файзиддинов|Файзиддинов, Исроил]] (зод. 1965) — овозхон ва оҳангсоз === 2017 === * [[Маҳмадалӣ Айюбӣ|Аюбов, Маҳмадалӣ]] (зод. 1956) — овозхон ва ҳунарпешаи театр * [[Назирмад Мӯсоев|Мӯсоев, Назирмад]] (1952—2021) — ҳунарпешаи театру синамо === 2018 === * [[Шералӣ Ҷӯраев|Ҷӯраев, Шералӣ]] (зод. 1947) — овозхон ва оҳангсоз, Узбакистон<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/power/20180830/sheral-raev-bo-unvoni-unarpeshai-halii-toikiston-sarfaroz-gardonida-shud|title=Шералӣ Ҷӯраев бо унвони “Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон” сарфароз гардонида шуд|website=asiaplustj.info|date=2018-08-30|publisher=[[ASIA-Plus]]|accessdate=2024-01-16}}</ref> * [[Матлуба Дадабоева|Халилова, Мавлуда]] (зод. 1955, Матлуба Дадбоева) — овозхон ва мақомасаро, Узбакистон<ref>{{Cite web|url=https://kun.uz/ru/56767476|title=Эмомали Рахмон наградил Абдулла Арипова, Зокиржона Алматова и Исмоила Джурабекова орденами|author=|website=Kun.uz|date=2018-08-30|lang=ru|accessdate=2024-01-16}}</ref> * [[Ҷамшед Исмоилов|Исмоилов, Ҷамшед]] (1956—2020) — овозхон == 2020-ум == === 2020 === * [[Шавкат Халилзода|Халилзода, Шавкат]] (1956—2023) — ҳунарпеша ва коргардони театр === 2021 === * [[Фурқат Саид|Саидзода, Фурқат]] (зод. 1967) — овозхон ва оҳангсоз<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20210818/ovozhonho-unvon-giriftand-saidzoda-sohiba-alovatov-nazriev-1041719219.html|title=Овозхонҳо унвону мукофот гирифтанд: аз Саидзода то Соҳиба ва Аловатову Назриев - аксҳо|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2021-08-18|lang=tg|accessdate=2024-01-16}}</ref> * [[Муҳаррама Шарифзода|Шарифзода, Муҳаррама]] (зод. 1963) — овозхон === 2022 === * [[Рӯзибой Идизода|Идизода, Рӯзибой]] (зод. 1969) — овозхон * [[Нуралӣ Шерматов|Шерматов, Нуралӣ]] (зод. 1964) — найнавоз ва оҳангсоз === 2023 === * [[Моҳрухсор Сафиева|Сафиева, Моҳрухсор]] (зод. 1962) — овозхон<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20230831/az-abduafforu-moruhsor-to-mopaikaru-nigina-kio-unvoni-hal-va-shoista-giriftand|title=Аз Абдуғаффору Моҳрухсор то Моҳпайкару Нигина. Киҳо унвони “халқӣ” ва “шоиста” гирифтанд?|website=www.asiaplustj.info|date=2023-08-31|publisher=[[ASIA-Plus]]|accessdate=2023-09-05}}</ref> * [[Баҳром Қодиров|Қодиров, Баҳром]] (зод. 1972) — дуторнавоз ва оҳангсоз<ref name=":1" /> === 2024 === * [[Ёдгор Саъдиев|Саъдиев, Ёдгор]] (зод. 1946) — ҳунарпеша, Узбакистон<ref name=":03">{{Cite web|url=http://www.president.tj/node/33162|title=Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ ба як гурӯҳ ҳунармандони Тоҷикистону Узбекистон|website=www.president.tj|publisher=Президенти Тоҷикистон|accessdate=2024-04-18}}</ref> * [[Исматулло Холиқов|Холиқов, Исматулло]] (зод. 1960) — овозхон ва оҳангсоз<ref>{{Cite web|url=https://vfarhang.tj/2024/08/29/%D0%B8%D0%BC%D1%80%D3%AF%D0%B7-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE/|title=Имрӯз Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба истиқболи ҷашни 33-солагии Истиқлолияти давлатӣ ба намояндагони касбу кори гуногун мукофот ва унвону ҷоизаҳои давлатӣ супориданд.|date=2024-08-29|publisher=[[Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]]|lang=tg|accessdate=2024-08-29|archivedate=2024-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240829102944/https://vfarhang.tj/2024/08/29/%D0%B8%D0%BC%D1%80%D3%AF%D0%B7-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE/}}</ref> === 2025 === * [[Тӯрахон Аҳмадхон|Аҳмадхонов, Тӯрахон]] (зод. 1935) — ҳунарпешаи театр, коргардон ва драматург<ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/52378|title=Маросими супоридани мукофотҳои давлатӣ|website=|date=2025-08-25|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2025-08-26}}</ref> * [[Исфандиёр Ғуломзода|Ғуломзода, Исфандиёр]] (зод. 1947) — ҳунарпешаи театру синамо<ref name=":7" /> * [[Дилором Сатторзода|Сатторзода, Дилором]] (зод. 1973) — рақоса<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/20250825/az-ozoda-ramonu-ruiya-urbonova-to-raim-saidzoda-va-muammadsaid-shoiyon-boz-kio-imrz-mukofoti-davlat-giriftand|title=Аз Озода Раҳмону Руқия Қурбонова то Раҳим Саидзода ва Муҳаммадсаид Шоҳиён. Боз киҳо имрӯз мукофоти давлатӣ гирифтанд?|website=asiaplustj.info|date=2025-08-25|publisher=[[ASIA-Plus]]|lang=tg|accessdate=2025-08-26}}</ref> === 2026 === * [[Баҳрулло Абдуллоев|Абдуллоев, Баҳрулло]](зод. 1965) — овозхон<ref name=":8">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас унвону ҷоиза ва мукофоти давлатӣ тақдим шуд. Кӣ чӣ ҷоиза гирифт?|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg|accessdate=2026-08-25}}</ref> * [[Соҳиба Давлатшоева|Давлатшоева, Соҳиба]] (зод. 1970) — овозхон ва навозанда<ref name=":8" /> * [[Сабзагул Қурбонова|Қурбонова, Сабзагул]] (зод. 1952) — ҳунарпешаи театр<ref name=":8" /> * [[Обид Назариён|Назариён, Обид]] (зод. 1964) — ҳунарпешаи театр'''<ref name=":8" />''' * [[Дилбар Сулаймонӣ|Сулаймонӣ, Дилбар]] (зод. 1959) — ҳунарпешаи театр ва овозхон<ref name=":8" /> * [[Елена Тиллоева|Тиллоева, Елена]] (зод. 1979) — хормейстер, аввалин роҳбари бадеии [[Театри миллии Тоҷикистон|Театри миллӣ]]<ref name=":8" /> * [[Манзура Ҳабибова|Ҳабибова, Манзура]] (зод. 1974) — раққоса<ref name=":8" /> == Нигаред низ == * [[Феҳристи Ҳунарпешагони халқии ҶШС Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон| ]] djewr0eeyd3iro5jmr04m59qfkqe0kp 0 328340 1484873 1454528 2026-08-26T07:34:22Z ~2026-46477-86 150765 /* Фаъолияти касбӣ */ 1484873 wikitext text/x-wiki {{Шахс | ном = Суҳроби Зиё | номи аслӣ = Зиёев Суҳроб Саъдуллоевич | ном ҳангоми таваллуд = | тасвир = | бар = | тавсифи тасвир = |зодрӯз = 20.06.1964 | зодгоҳ = [[Ҳисор]], [[ҶШС Тоҷикистон]] | табаият = | шаҳрвандӣ = {{flag|Тоҷикистон}} | падар = | модар = | ҳамсар = | фарзандон = |пеша = {{рӯзноманигор|тоҷик|Тоҷикистон}} | ҷоизаҳо = «Рӯзноманигори сол - 2019» аз сӯи маҳфили «Боргоҳи сухан» <br> «Лавҳи Сипос»-и Бунёди Жолаи Исфаҳонӣ | соядаст = | сайт = https://www.facebook.com/sohrab.zia.12 | викианбор = }} '''Суҳроби Зиё''' (''Зиёев Суҳроб Саъдуллоевич''; [[20 июн]]и [[1964]], деҳаи Тутака, [[ноҳияи Ҳисор]], [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]]) — {{рӯзноманигор}}и варзидаи тоҷик, хабарнигори аршади телевизиони форсии [[Би-би-сӣ]] дар Тоҷикистон. == Зиндагинома == Суҳроби Зиё [[20 июн]]и соли [[1964]] дар деҳаи Тутакаи ҷамоати деҳоти [[Алмосӣ|Алмосии]] ноҳияи Ҳисор дар хонаводаи коргар ба дунё омадааст. Оиладор ва соҳиби чаҳор фарзанд мебошад. == Таҳсилот == Соли 1981 мактаби миёнаи № 49, воқеъ дар деҳаи Чангобро хатм кардааст. Солҳои 1981—1986 донишҷӯи факултети филологияи тоҷики [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон]] буд. == Фаъолияти касбӣ == Фаъолияти худро соли 1986 дар [[Телевизиони Тоҷикистон]] оғоз кардааст. Дар тӯли фаъолияти худ дар нашрияҳои «Оинаи зиндагӣ», [[Тоҷикистон (ҳафтанома)|ҳафтаномаи «Тоҷикистон»]] ва хабаргузории ИРНА кор кардааст. Аз моҳи майи соли 1997 хабарнигори Би-би-сӣ (BBC) мебошад. Солҳои 2002—2009 роҳбарии намояндагии Би-би-сӣ дар Тоҷикистонро бар дӯш дошт. Ӯ ҳоло хабарнигори аршад ва таҳиякунандаи телевизиони форсии Би-би-сӣ дар Тоҷикистон аст. Аз соли 1995 узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон мебошад. Узви раёсати Конуни байналмилалии Муҳиддини Олимпур аст. == Эҷодиёт == Суҳроби Зиё муаллифи се филми мустанад дар бораи [[Заур Дахте]], ҳунари балет дар Тоҷикистон ва Шоири халқии Тоҷикистон [[Фарзона]] мебошад. То ҳол се китоби ӯ бо номҳои «Устураи фарҳанг ва ҳунари тоҷик» (2023)<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/society/20230620/usturai-farang-va-unari-toik-kitobe-az-rzgor-va-kornomai-zaur-dahte|title=“Устураи фарҳанг ва ҳунари тоҷик”. Китобе аз рӯзгор ва корномаи Заур Дахте|author=Меҳрофарин Наҷибӣ|website=www.asiaplustj.info|date=2023|publisher=Asia-Plus|accessdate=2024-08-20}}</ref>, «Муждаи субҳ» (2024)<ref>{{Cite web|url=https://kmt.tj/ru/kitobi-nav-suhrobi-ziyo-muzhdai-subh/|title=Китоби нав. Суҳроби Зиё: «Муждаи субҳ»|author=Фарзона Шарифова|website=www.kmt.tj|date=2024|publisher=Китобхонаи миллии Тоҷикистон|accessdate=2024-08-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/en/node/338729|title=Гуфтугӯҳо аз Шакурии Бухороӣ то Мӯъмин Қаноату Бозор Собир. “Муждаи субҳ”-и Суҳроби Зиё ба нашр расид|author=Меҳрофарин Наҷибӣ|website=www.asiaplustj.info|date=2024|publisher=Asia-Plus|accessdate=2024-07-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pressa.tj/muzhdai-sub%D2%B3-i-su%D2%B3robi-ziyo/|title=“Муждаи субҳ”-и Суҳроби Зиё|author=|website=www.pressa.tj|date=2024|publisher=Pressa TJ|accessdate=2024-07-18}}</ref> ва «Гавҳаре ноёб рафт…» (2025)<ref>{{Cite web|url=https://dialog.tj/tj/new89072/|title=Пас аз 40 рӯзи марги Абдулқодири Раҳим маҷмуаи сӯгномаҳо ва меҳрномаҳои дӯстон нашр шуд|author=|website=www.dialog.tj|date=2024|publisher=|accessdate=2025-10-18}}</ref> ба нашр расидаанд. == Ҷоизаҳо == Соли 2019 аз ҷониби маҳфили «Боргоҳи сухан» ҳамчун «Рӯзноманигори сол» интихоб гардид. Соли 2023 барои хидматҳояш дар тарғиби адабиёт соҳиби «Лавҳи Сипос»-и Бунёди [[Жолаи Исфаҳонӣ]] ([[Лондон]]) шуд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.facebook.com/sohrab.zia.12 Саҳифаи Суҳроб Зиё дар Фейсбук] * [https://www.instagram.com/sohrab_zia_journalist Саҳифаи Суҳроб Зиё дар Инстаграм] 5qmmq9a2du4l8rrudch9ci6xjas3wbd 3 328566 1484896 1484271 2026-08-26T11:48:47Z ~2026-46429-67 150798 /* Ба навкорон */ 1484896 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}} == Мақолаи Зилзилаҳои вулкан == Мақолаи заминҷумбиҳои вулқонӣ ба бахше аз [[заминларза]] кӯчонида шуд, бинобар сабаби пайванди забонӣ наёфтан. Метавонед онро бубинед ва агар лозим бошад вироиш кунед. [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 06:19, 25 феврали 2026 (UTC) == Ба мудирони == Ба ва саҳифаи корбарии хешро мутолиа намоед.аз [[Корбар:Шоҳ Аброр |Саӣид Аброр Нурӣи]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]])11:27, 26 августи 2026 (UTC) ОГОҲНОМА БА МУДИРИ ВА АЗ КОРБАР САӢИД АБРОР НУРӢИ БОНОМ! СӢПОСНОМАРО ХОНЕД <big><blockquote>Аз Саӣид Аброр Нурӣи хаӣирхоҳӣи бодавлатӣ Аз Википедияи тоҷикӣ сӣпос миннатдории мекунем бо шӯмо Саӣид Аброр Нурӣи . Википедия як ҷойгоҳ барои суханронӣ ва ҳаст ва аз он барои таблиғот ё баёни назароти худ истифода кунед</blockquote></big> <big>''' Саӣид Аброр Нӯрӣи хоҳӣ кӣ кор ёбор кунӣ . Ба ягон одами мӯҳтоҷ пулҳоямро хайру ёрдам кунӣм хуб ҳаст ёнест ман худам хуб медонанд Ман бо ту мегӯяд ман хароб кор шудему тӣи ҳарзакор ҳаст ӣи чӣи интишор карданӣ нест кӣ эронӣ мекунад .'''</big> 3201tmujjmirljkgonfjzpxwc725o8q 0 329132 1484780 1460911 2026-08-25T15:13:47Z EmausBot 3642 Ислоҳи масири дукарата ба [[Таҳмавар]] 1484780 wikitext text/x-wiki #равона [[Таҳмавар]] j52icok0zawb7nufj5zz78ohorhc87h 0 329951 1484860 1481060 2026-08-26T02:27:13Z Zosya95 54344 1484860 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |hex= 804030 |r=128|g=64|b=48 |c=0|m=50|y=63|k=50 |h=12|s=63|v=50 }} '''Қаҳваранг''' [[Ранг|рангест]], ки аз ранги [[Норанҷӣ|норанҷӣ]] тиратар ва аз ранги сиёҳ пасттар аст. Онро метавон бо омехтани рангҳои [[Сурх|сурху]] [[зард]] бо як ранги сеюм, ба монанди [[кабуд]], ба даст овард. Ранги қаҳваранг дар табиат бисёр дида мешавад. Унсурҳои муҳити зист, аз қабили [[Маъдан|маъданҳо]], [[хок]] ва [[чӯб]], аксар вақт ранги қаҳваранг доранд. Аз ин сабаб, бисёре аз [[Ҷонварон|ҷонварон]] [[Пӯст|пӯст]], пашм, пулакча ва ё парҳои қаҳваранг доранд, то ки тавонанд дар муҳити зисташон худашонро беҳтар пинҳон кунанд. Инчунин, ранги қаҳварангро дар биологияи [[Инсон|инсон]] низ дидан мумкин аст. Масалан, [[Мӯй|мӯйҳои]] қаҳваранг, [[Чашм|чашми]] қаҳваранг, [[Пӯст|пӯсти]] қаҳваранг ([[Зангӣ|зангӣ]]) ва ғайра. Бисёре аз растаниҳо ҳам, ин рангро дар нахҳояшон, пӯстлохашон, меваҳову тухмаҳояшон доранд. == Решаи ном == Решааш аз калимаи арабии {{lang-ar|قَهْوَة}} - [[Қаҳва|қаҳва]] гирифта шудааст, чун донаҳои ин растанӣ дорои ин ранг ҳастанд. {{Тобишҳои қаҳваранг}} aec0nyhrvszihymbqtpb628acfk3v2u 0 331082 1484767 1472396 2026-08-25T14:15:57Z ~2026-46258-00 150635 /* Барои мутолиаи бештар */ Цибулькін В. В., Сердюченко М. М. Україна містерійна. – К.: Вид. центр «Кафедра», 2025. – 288 с.: іл. ISBN 978-966-2711-73-8 1484767 wikitext text/x-wiki {{Short description|Фарҳанги моддӣ ва маънавии Украина}} <gallery widths="140" heights="100" perrow="2"> Лавра.jpg|Лавраи Киеви Печерск Okean elzy moscow 11-02-2012 nazipov2.jpg|Консерти Океан Ельзи Cernauti Residentia 04.jpg|Донишгоҳи Черновтси Uruk-hai borscht.png|Борщ Національний музей історії України у Другій світовій війні 01.jpg|Памяти Маҷдони Украина 1840 - Kobzar - page 3 - page 1 (Title) -.jpg|Кобзар Pysanka.png|Писанка Duke ric.jpg|Памяти герцог Ришелье дар Одесса Independence Square in Kyiv.png|Майдони Незалежности дар Киев Vyshyvanka.png|Вишиванка </gallery> '''Фарҳанги Украина''' — маҷмӯи арзишҳои моддӣ ва маънавии мардуми [[Украина]] мебошад, ки дар тӯли ҳазорсолаҳо дар қаламрави ин кишвар ташаккул ёфтааст. Он дар асоси қабатҳои таърихӣ — аз анъанаҳои неолит ва даштҳои Авруосиё то давлатдории асримиёнагии [[Руси Киевӣ]] бино шудааст.<ref>{{Cite web |title=Kiev: 1,500 years of culture |url=https://courier.unesco.org/en/articles/kiev-1500-years-culture|website=UNESCO Courier|date=1 April 1982}}</ref> == Таърих == [[File:Pektoral111.JPG|thumb|Пекторали тиллоӣ аз [[Товста Могила]] (асри IV то м.)]] [[File:Оранта Софії Київської.jpg|thumb|Интериери [[Калисои Софияи Муқаддас]] дар Киев]] Ҳарчанд Украина зуд-зуд барои ҳифзи истиқлолияти худ мубориза мебурд, мардуми он тавонистанд мероси фарҳангии худро нигоҳ доранд. Фарҳанги муосири Украина вориси давлати қадимаи [[Руси Киевӣ]] ва [[Парвишгоҳи Галисия ва Волиния]] ба шумор меравад.<ref name="Brit_Galicia">{{cite web |title=Galicia |url=https://www.britannica.com/place/Galicia-historical-region-Eastern-Europe |website=Britannica |access-date=7 March 2022}}</ref> Таърихшинос [[Михаил Грушевский]] Украинаро ҳамчун «Украина-Рус» номида, ба робитаи таърихии он бо Руси Киевӣ таъкид кардааст. Дар тӯли асрҳои охир, фарҳанги Украина зери таъсири [[Иттиҳоди Лаҳистон ва Литво]], империяҳои [[Австрия-Венгрия]], [[Империяи Русия]] ва баъдан [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] қарор гирифта буд. Шаҳрҳои калон ба монанди [[Лвов]], [[Одесса]] ва [[Харков]] ба марказҳои илму фарҳанг табдил ёфтанд.<ref name="auto1">{{Cite web |title=Key Things to Know about Ukrainian Avant-Garde Art |url=https://ukraineworld.org/en/articles/infowatch/ukrainian-avant-garde |website=ukraineworld.org}}</ref> == Фолклор == Фолклори украинӣ аз эътиқодҳои анъанавӣ, расму оинҳо, мусиқӣ ва рақсҳо иборат аст. * [[Мусиқӣ ва рақс:]] Сурудҳои маросимӣ (колядки), сурудҳои тӯёна ва таърихӣ қисми муҳими фарҳанг мебошанд. Оҳангҳои халқии украинӣ дар эҷодиёти композиторони бузург ба мисли [[Пётр Чайковский]] ва [[Николай Римский-Korsakov]] истифода шудаанд.<ref>{{Cite news |title=Ukraine - Folk, Choral, Instrumental {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Ukraine/Music |work=Encyclopedia Britannica}}</ref> * [[Афсонаҳои халқӣ:]] Афсонаи «Буқачаи коҳин» (Straw Bull) яке аз намунаҳои қадимаи насри шифоҳии украинӣ мебошад. == Забон == [[File:UkraineNativeLanguagesCensus2001detailed-en.png|thumb|Украинӣ ва русӣ забонҳои паҳншудатарин дар кишвар мебошанд.]] Мувофиқи маълумоти соли 2022, тақрибан 81% аҳолии Украина дар ҳаёти шахсии худ бо [[забони украинӣ]] сӯҳбат мекунанд.<ref name="zbruc">{{Cite web|title=Мова та ідентичність в Україні на кінець 2022-го|url=https://zbruc.eu/node/114247|website=Збруч|date=2023-01-07}}</ref> Ҳукумат квотаҳоро барои пахши барномаҳо ва сурудҳо бо забони давлатӣ дар радио ва телевизион ҷорӣ кардааст. == Рамзҳои миллӣ == {{Main|Рамзҳои миллии Украина}} Рамзҳои миллии Украина маҷмӯи рамзҳои расмӣ ва ғайрирасмиро дар бар мегиранд, ки хусусиятҳои беназири миллат, ҳаёти фарҳангӣ ва таърихи онро инъикос мекунанд. == Санъат == {{Main|Санъати Украина}} === Хӯрок ва нӯшокиҳо === {{Main|Ошхонаи Украина}} === Ҳунарҳои намоишӣ === ==== Рақс ==== {{Main|Рақси украинӣ}} ==== Синамо ==== {{Main|Синамои Украина|Аниматсияи Украина}} ==== Театр ==== {{Main|Театри Украина}} ==== Мусиқӣ ==== {{Main|Мусиқии Украина}} === Санъати таҷассумӣ === ==== Меъморӣ ==== {{Main|Меъмории Украина}} Минтақаҳои мухталифи Украина сабкҳои хоси меъмории мардумии худро доранд, ки дар асоси анъанаҳои маҳаллӣ ва донишҳои насл ба насл гузашта шакл гирифтаанд.<ref name="EoU_Arch">{{cite web |title=Folk architecture |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CF%5CO%5CFolkarchitecture.htm |website=Encyclopedia of Ukraine}}</ref> Осорхонаи меъмории мардумӣ ва ҳаёти марказии [[Надднепряншина]] дар шаҳри [[Переяслав]] воқеъ аст. Ин осорхонаи зери осмони кушод 13 осорхонаи мавзӯӣ, 122 намунаи меъмории миллӣ ва зиёда аз 30 000 ашёи таърихиву фарҳангиро дар бар мегирад.<ref name="KI_FolkMuseum">{{cite web |title=Museum of Folk Architecture and Rural Life |url=https://www.kiev.info/culture/folk_architecture.htm |website=Kiev.info}}</ref> ==== Рассомӣ, расмкашӣ ва ҳайкалтарошӣ ==== {{Main|Рӯйхати рассомони Украина|Авангарди Украина|Андерграунди Украина}} [[File:Шевченко Т. Г. Катерина. 1842.jpg|thumb|«Катерина» (1842), асари [[Тарас Шевченко]], ки достони ҳамномро тасвир мекунад]] Дар маросимҳои махсус ҳар як ҷузъи ҳаёти оддӣ ба шакли санъати ороишӣ табдил меёбад. Нақшу нигорҳо ва тарҳҳо бо рамзҳо ва маъноҳои динӣ саршоранд.<ref name="EoU_Orn">{{cite web |title=Ornament |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CO%5CR%5COrnament.htm |website=Encyclopedia of Ukraine}}</ref> Аз дастхатҳои мунаққаши «[[Инҷили Пересопнитса]]»<ref name="EoU_Gospel">{{cite web |title=Peresopnytsia Gospel |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CP%5CE%5CPeresopnytsiaGospel.htm |website=Encyclopedia of Ukraine}}</ref> то [[Писанка|писанкаҳо]] ва [[Витинанка|витинанкаҳои]] машҳур, ҷузъиёти мураккаб маънои қадимӣ доранд. Қисми зиёди таърихи шифоҳӣ дар давоми 300 соли [[Русгароӣ дар Украина|русикунонии Украина]], вақте ки фарҳанг ва забони украинӣ мамнӯъ буд, гум шудааст.<ref>{{cite web |title=Executed Renaissance: The Erasure of Ukrainian Cultural Heritage in the Times of the Soviet Union |url=https://retrospectjournal.com/2020/11/22/executed-renaissance-the-erasure-of-ukrainian-cultural-heritage-in-the-times-of-the-soviet-union/ |website=Retrospect Journal}}</ref> Намунаҳои нақшу нигорро дар наққошии украинӣ ([[Наққошии Петриковка|Петриковка]], Косив), меъмории ороишӣ ва [[Гулдӯзии украинӣ|гулдӯзиҳои]] минтақаҳои таърихии Украина дидан мумкин аст. Баъзе аз ин осор ба рӯйхати Мероси фарҳангии ғайримоддии [[ЮНЕСКО]] ворид карда шудаанд.<ref>{{Cite web |title=Ukraine |url=https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}</ref> ==== Суратгирӣ ==== {{main|Суратгирӣ дар Украина}} == ВАО == {{Main|Воситаҳои ахбори оммаи Украина}} == Варзиш == {{Main|Варзиш дар Украина}} Украина аз таваҷҷуҳи даврони Шӯравӣ ба тарбияи ҷисмонӣ баҳраи зиёд бурд, ки дар натиҷа садҳо стадион, ҳавзҳои шиноварӣ, толорҳои варзишӣ ва дигар иншооти варзишӣ мерос монданд.<ref name="Top_sport">{{cite web |title=Sport in Ukraine |url=https://www.topendsports.com/world/countries/ukraine.htm |website=Topend Sports}}</ref> === Бокс === Бародарон [[Виталий Кличко]] ва [[Владимир Кличко]] унвонҳои қаҳрамони ҷаҳонро дар вазни сангини бокс соҳиб буданд.<ref name="KM_Klitschko">{{cite web |title=Klitschko Museum |url=https://klitschkomuseum.com/en/about |website=Klitschko Museum}}</ref> Владимир Кличко аз ҷониби бисёриҳо яке аз беҳтарин боксчиёни асри 21 дониста мешавад.<ref>{{Cite web |title=Best boxers of the 21st century |website=Sporting News |url=https://www.sportingnews.com/us/boxing/news/best-boxers-21st-century-ranked-sporting-news-list-male-fighters/1a0fda3ebfeee1d54f306473}}</ref> [[Александр Усик]] низ яке аз бузургтарин боксчиёни насли худ ва тамоми давру замон ба шумор меравад, ки тавонист унвони қаҳрамони мутлақи ҷаҳонро дар вазни сангин ба даст орад.<ref>{{Cite web |date=2024-05-18 |title=Tyson Fury vs Oleksandr Usyk: Ukrainian becomes undisputed heavyweight champion |url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/articles/clwwl4pq092o |website=BBC Sport}}</ref> === Дигар намудҳои варзиш === Украина аввалин бор дар [[Бозиҳои олимпии зимистона 1994]] баромад кард.<ref name="Top_Olymp">{{cite web |title=Ukraine at the Winter Olympics |url=https://www.topendsports.com/events/winter/countries/ukraine.htm |website=Topend Sports}}</ref> То ҳол Украина дар Бозиҳои олимпии тобистона (96 медал дар чаҳор ҳузур) нисбат ба Бозиҳои зимистона (5 медал дар чаҳор ҳузур) муваффақтар аст. Украина дар айни замон дар рӯйхати умумиҷаҳонии медалҳои олимпӣ аз рӯи шумораи медалҳои тилло дар ҷои 35-ум мебошад. Дигар варзишҳои маъмул дар Украина [[Ҳандбол]], [[Теннис]], [[Регби]], [[Баскетбол]], [[Гимнастика]] ва [[Хоккей дар ях]] мебошанд.<ref name="Top_sport"/> == Сайёҳӣ == {{Main|Сайёҳӣ дар Украина}} Украина ҳамасола беш аз 20 миллион меҳмонро аз саросари ҷаҳон ҷалб мекунад.<ref name=ukrstat>[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2007/tyr/tyr_u/potoki2006_u.htm Туристичні потоки], Кумитаи давлатии омори Украина</ref> [[Ҳафт мӯъҷизаи табиии Украина]]<ref name="CT_7NatWonders">{{cite web |title=The 7 Natural Wonders of Ukraine |url=https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/the-7-natural-wonders-of-ukraine/ |website=Culture Trip |accessdate=2026-04-25 |archivedate=2020-09-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925164843/https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/the-7-natural-wonders-of-ukraine/ }}</ref> ва [[Ҳафт мӯъҷизаи Украина]] аз маъмултарин маконҳои сайёҳӣ ба шумор мераванд. Инчунин, шаҳрҳои муосир,<ref name="UES_cities">{{cite web |title=Cities of Ukraine |url=https://uesukraine.com/cities-of-ukraine/ |website=UES Ukraine |accessdate=2026-04-25 |archivedate=2016-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160928102422/https://uesukraine.com/cities-of-ukraine/ }}</ref> ҷашнвораҳо,<ref name="iE_fest">{{cite web |title=Ukraine Holidays and Festivals |url=https://www.iexplore.com/articles/travel-guides/europe/ukraine/festivals-and-events |website=iExplore}}</ref> [[экосайёҳӣ]],<ref name="VU_eco">{{cite web |title=Ecotourism in Ukraine |url=https://visittoukraine.com/ecotourism-in-ukraine/ |website=Visit to Ukraine |accessdate=2026-04-25 |archivedate=2022-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220307091527/https://visittoukraine.com/ecotourism-in-ukraine/ }}</ref> ва [[сайёҳии тиббӣ]]<ref name="HT_Med">{{cite web |title=Medical Tourism to Ukraine |url=https://www.health-tourism.com/medical-tourism-ukraine/ |website=Health Tourism}}</ref> дар кишвар рушд кардаанд. == Инчунин нигаред == {{Portal|Украина}} * [[Рӯйхати мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Украина]] * [[Украинизатсия]] * [[Минтақаҳои таърихии Украина]] * «[[Слава Украини]]» (Шараф ба Украина) == Эзоҳ == {{reflist}} == Сарчашмаҳо == * Dubrovskiy Visnyk. November 2007. "...I ne pereshkoda letu lita" * {{cite book |editor-last=Kurkov|editor-first=Andrey|title=Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage |date=2022 |publisher=[[Thames & Hudson]]|location=London}} == Барои мутолиаи бештар == * {{Cite web |title=Ukraine, Moldova, and Romania Seek UNESCO World Heritage Status for Trypillia Culture |url=https://united24media.com/latest-news/ukraine-moldova-and-romania-seek-unesco-world-heritage-status-for-trypillia-culture-11771 |website=UNITED24 Media}} * {{Cite news |title=Trypillya culture |url=https://www.britannica.com/topic/Trypillya-culture |work=Encyclopedia Britannica}} * {{Cite journal |last=Zaitsev |first=Pavlo |title=Taras Shevchenko: A Life |date=1988 |publisher=University of Toronto Press}} * Цибулькін В. В., Сердюченко М. М. Україна містерійна. – К.: Вид. центр «Кафедра», 2025. – 288 с.: іл. <nowiki>ISBN 978-966-2711-73-8</nowiki> * {{Cite web |title=Sergei Pavlovich Korolev |url=https://kpi.ua/en/about-korolyov |website=kpi.ua}} == Пайвандҳои беруна == {{Commons category}} * Фарҳанг ** [https://mincult.gov.ua/  Вазорати фарҳанги Украина] ** [https://visitukraine.today/ Visit Ukraine Today] ** [https://insight.ui.org.ua/ Insight UA] * Телевизион ** [http://1plus1.ua 1+1] ** [https://ictv.ua/ ICTV] [[Гурӯҳ:Фарҳанги Украина| ]] [[Гурӯҳ:Украинашиносӣ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги славянӣ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги Аврупо]] nxfv11vgxe71rdoxpcgc4qqzcr7sfhr 1484833 1484767 2026-08-25T17:35:38Z An empty bliss beyond 150666 Ботили нусхаи [[Special:Diff/1484767|1484767]] аз тарафи [[Special:Contributions/~2026-46258-00|~2026-46258-00]] ([[User talk:~2026-46258-00|Баҳс]]) cross-wiki spam (see [[Special:CentralAuth/~2026-46258-00]]) 1484833 wikitext text/x-wiki {{Short description|Фарҳанги моддӣ ва маънавии Украина}} <gallery widths="140" heights="100" perrow="2"> Лавра.jpg|Лавраи Киеви Печерск Okean elzy moscow 11-02-2012 nazipov2.jpg|Консерти Океан Ельзи Cernauti Residentia 04.jpg|Донишгоҳи Черновтси Uruk-hai borscht.png|Борщ Національний музей історії України у Другій світовій війні 01.jpg|Памяти Маҷдони Украина 1840 - Kobzar - page 3 - page 1 (Title) -.jpg|Кобзар Pysanka.png|Писанка Duke ric.jpg|Памяти герцог Ришелье дар Одесса Independence Square in Kyiv.png|Майдони Незалежности дар Киев Vyshyvanka.png|Вишиванка </gallery> '''Фарҳанги Украина''' — маҷмӯи арзишҳои моддӣ ва маънавии мардуми [[Украина]] мебошад, ки дар тӯли ҳазорсолаҳо дар қаламрави ин кишвар ташаккул ёфтааст. Он дар асоси қабатҳои таърихӣ — аз анъанаҳои неолит ва даштҳои Авруосиё то давлатдории асримиёнагии [[Руси Киевӣ]] бино шудааст.<ref>{{Cite web |title=Kiev: 1,500 years of culture |url=https://courier.unesco.org/en/articles/kiev-1500-years-culture|website=UNESCO Courier|date=1 April 1982}}</ref> == Таърих == [[File:Pektoral111.JPG|thumb|Пекторали тиллоӣ аз [[Товста Могила]] (асри IV то м.)]] [[File:Оранта Софії Київської.jpg|thumb|Интериери [[Калисои Софияи Муқаддас]] дар Киев]] Ҳарчанд Украина зуд-зуд барои ҳифзи истиқлолияти худ мубориза мебурд, мардуми он тавонистанд мероси фарҳангии худро нигоҳ доранд. Фарҳанги муосири Украина вориси давлати қадимаи [[Руси Киевӣ]] ва [[Парвишгоҳи Галисия ва Волиния]] ба шумор меравад.<ref name="Brit_Galicia">{{cite web |title=Galicia |url=https://www.britannica.com/place/Galicia-historical-region-Eastern-Europe |website=Britannica |access-date=7 March 2022}}</ref> Таърихшинос [[Михаил Грушевский]] Украинаро ҳамчун «Украина-Рус» номида, ба робитаи таърихии он бо Руси Киевӣ таъкид кардааст. Дар тӯли асрҳои охир, фарҳанги Украина зери таъсири [[Иттиҳоди Лаҳистон ва Литво]], империяҳои [[Австрия-Венгрия]], [[Империяи Русия]] ва баъдан [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] қарор гирифта буд. Шаҳрҳои калон ба монанди [[Лвов]], [[Одесса]] ва [[Харков]] ба марказҳои илму фарҳанг табдил ёфтанд.<ref name="auto1">{{Cite web |title=Key Things to Know about Ukrainian Avant-Garde Art |url=https://ukraineworld.org/en/articles/infowatch/ukrainian-avant-garde |website=ukraineworld.org}}</ref> == Фолклор == Фолклори украинӣ аз эътиқодҳои анъанавӣ, расму оинҳо, мусиқӣ ва рақсҳо иборат аст. * [[Мусиқӣ ва рақс:]] Сурудҳои маросимӣ (колядки), сурудҳои тӯёна ва таърихӣ қисми муҳими фарҳанг мебошанд. Оҳангҳои халқии украинӣ дар эҷодиёти композиторони бузург ба мисли [[Пётр Чайковский]] ва [[Николай Римский-Korsakov]] истифода шудаанд.<ref>{{Cite news |title=Ukraine - Folk, Choral, Instrumental {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Ukraine/Music |work=Encyclopedia Britannica}}</ref> * [[Афсонаҳои халқӣ:]] Афсонаи «Буқачаи коҳин» (Straw Bull) яке аз намунаҳои қадимаи насри шифоҳии украинӣ мебошад. == Забон == [[File:UkraineNativeLanguagesCensus2001detailed-en.png|thumb|Украинӣ ва русӣ забонҳои паҳншудатарин дар кишвар мебошанд.]] Мувофиқи маълумоти соли 2022, тақрибан 81% аҳолии Украина дар ҳаёти шахсии худ бо [[забони украинӣ]] сӯҳбат мекунанд.<ref name="zbruc">{{Cite web|title=Мова та ідентичність в Україні на кінець 2022-го|url=https://zbruc.eu/node/114247|website=Збруч|date=2023-01-07}}</ref> Ҳукумат квотаҳоро барои пахши барномаҳо ва сурудҳо бо забони давлатӣ дар радио ва телевизион ҷорӣ кардааст. == Рамзҳои миллӣ == {{Main|Рамзҳои миллии Украина}} Рамзҳои миллии Украина маҷмӯи рамзҳои расмӣ ва ғайрирасмиро дар бар мегиранд, ки хусусиятҳои беназири миллат, ҳаёти фарҳангӣ ва таърихи онро инъикос мекунанд. == Санъат == {{Main|Санъати Украина}} === Хӯрок ва нӯшокиҳо === {{Main|Ошхонаи Украина}} === Ҳунарҳои намоишӣ === ==== Рақс ==== {{Main|Рақси украинӣ}} ==== Синамо ==== {{Main|Синамои Украина|Аниматсияи Украина}} ==== Театр ==== {{Main|Театри Украина}} ==== Мусиқӣ ==== {{Main|Мусиқии Украина}} === Санъати таҷассумӣ === ==== Меъморӣ ==== {{Main|Меъмории Украина}} Минтақаҳои мухталифи Украина сабкҳои хоси меъмории мардумии худро доранд, ки дар асоси анъанаҳои маҳаллӣ ва донишҳои насл ба насл гузашта шакл гирифтаанд.<ref name="EoU_Arch">{{cite web |title=Folk architecture |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CF%5CO%5CFolkarchitecture.htm |website=Encyclopedia of Ukraine}}</ref> Осорхонаи меъмории мардумӣ ва ҳаёти марказии [[Надднепряншина]] дар шаҳри [[Переяслав]] воқеъ аст. Ин осорхонаи зери осмони кушод 13 осорхонаи мавзӯӣ, 122 намунаи меъмории миллӣ ва зиёда аз 30 000 ашёи таърихиву фарҳангиро дар бар мегирад.<ref name="KI_FolkMuseum">{{cite web |title=Museum of Folk Architecture and Rural Life |url=https://www.kiev.info/culture/folk_architecture.htm |website=Kiev.info}}</ref> ==== Рассомӣ, расмкашӣ ва ҳайкалтарошӣ ==== {{Main|Рӯйхати рассомони Украина|Авангарди Украина|Андерграунди Украина}} [[File:Шевченко Т. Г. Катерина. 1842.jpg|thumb|«Катерина» (1842), асари [[Тарас Шевченко]], ки достони ҳамномро тасвир мекунад]] Дар маросимҳои махсус ҳар як ҷузъи ҳаёти оддӣ ба шакли санъати ороишӣ табдил меёбад. Нақшу нигорҳо ва тарҳҳо бо рамзҳо ва маъноҳои динӣ саршоранд.<ref name="EoU_Orn">{{cite web |title=Ornament |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CO%5CR%5COrnament.htm |website=Encyclopedia of Ukraine}}</ref> Аз дастхатҳои мунаққаши «[[Инҷили Пересопнитса]]»<ref name="EoU_Gospel">{{cite web |title=Peresopnytsia Gospel |url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CP%5CE%5CPeresopnytsiaGospel.htm |website=Encyclopedia of Ukraine}}</ref> то [[Писанка|писанкаҳо]] ва [[Витинанка|витинанкаҳои]] машҳур, ҷузъиёти мураккаб маънои қадимӣ доранд. Қисми зиёди таърихи шифоҳӣ дар давоми 300 соли [[Русгароӣ дар Украина|русикунонии Украина]], вақте ки фарҳанг ва забони украинӣ мамнӯъ буд, гум шудааст.<ref>{{cite web |title=Executed Renaissance: The Erasure of Ukrainian Cultural Heritage in the Times of the Soviet Union |url=https://retrospectjournal.com/2020/11/22/executed-renaissance-the-erasure-of-ukrainian-cultural-heritage-in-the-times-of-the-soviet-union/ |website=Retrospect Journal}}</ref> Намунаҳои нақшу нигорро дар наққошии украинӣ ([[Наққошии Петриковка|Петриковка]], Косив), меъмории ороишӣ ва [[Гулдӯзии украинӣ|гулдӯзиҳои]] минтақаҳои таърихии Украина дидан мумкин аст. Баъзе аз ин осор ба рӯйхати Мероси фарҳангии ғайримоддии [[ЮНЕСКО]] ворид карда шудаанд.<ref>{{Cite web |title=Ukraine |url=https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA |website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}</ref> ==== Суратгирӣ ==== {{main|Суратгирӣ дар Украина}} == ВАО == {{Main|Воситаҳои ахбори оммаи Украина}} == Варзиш == {{Main|Варзиш дар Украина}} Украина аз таваҷҷуҳи даврони Шӯравӣ ба тарбияи ҷисмонӣ баҳраи зиёд бурд, ки дар натиҷа садҳо стадион, ҳавзҳои шиноварӣ, толорҳои варзишӣ ва дигар иншооти варзишӣ мерос монданд.<ref name="Top_sport">{{cite web |title=Sport in Ukraine |url=https://www.topendsports.com/world/countries/ukraine.htm |website=Topend Sports}}</ref> === Бокс === Бародарон [[Виталий Кличко]] ва [[Владимир Кличко]] унвонҳои қаҳрамони ҷаҳонро дар вазни сангини бокс соҳиб буданд.<ref name="KM_Klitschko">{{cite web |title=Klitschko Museum |url=https://klitschkomuseum.com/en/about |website=Klitschko Museum}}</ref> Владимир Кличко аз ҷониби бисёриҳо яке аз беҳтарин боксчиёни асри 21 дониста мешавад.<ref>{{Cite web |title=Best boxers of the 21st century |website=Sporting News |url=https://www.sportingnews.com/us/boxing/news/best-boxers-21st-century-ranked-sporting-news-list-male-fighters/1a0fda3ebfeee1d54f306473}}</ref> [[Александр Усик]] низ яке аз бузургтарин боксчиёни насли худ ва тамоми давру замон ба шумор меравад, ки тавонист унвони қаҳрамони мутлақи ҷаҳонро дар вазни сангин ба даст орад.<ref>{{Cite web |date=2024-05-18 |title=Tyson Fury vs Oleksandr Usyk: Ukrainian becomes undisputed heavyweight champion |url=https://www.bbc.co.uk/sport/boxing/articles/clwwl4pq092o |website=BBC Sport}}</ref> === Дигар намудҳои варзиш === Украина аввалин бор дар [[Бозиҳои олимпии зимистона 1994]] баромад кард.<ref name="Top_Olymp">{{cite web |title=Ukraine at the Winter Olympics |url=https://www.topendsports.com/events/winter/countries/ukraine.htm |website=Topend Sports}}</ref> То ҳол Украина дар Бозиҳои олимпии тобистона (96 медал дар чаҳор ҳузур) нисбат ба Бозиҳои зимистона (5 медал дар чаҳор ҳузур) муваффақтар аст. Украина дар айни замон дар рӯйхати умумиҷаҳонии медалҳои олимпӣ аз рӯи шумораи медалҳои тилло дар ҷои 35-ум мебошад. Дигар варзишҳои маъмул дар Украина [[Ҳандбол]], [[Теннис]], [[Регби]], [[Баскетбол]], [[Гимнастика]] ва [[Хоккей дар ях]] мебошанд.<ref name="Top_sport"/> == Сайёҳӣ == {{Main|Сайёҳӣ дар Украина}} Украина ҳамасола беш аз 20 миллион меҳмонро аз саросари ҷаҳон ҷалб мекунад.<ref name=ukrstat>[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2007/tyr/tyr_u/potoki2006_u.htm Туристичні потоки], Кумитаи давлатии омори Украина</ref> [[Ҳафт мӯъҷизаи табиии Украина]]<ref name="CT_7NatWonders">{{cite web |title=The 7 Natural Wonders of Ukraine |url=https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/the-7-natural-wonders-of-ukraine/ |website=Culture Trip |accessdate=2026-04-25 |archivedate=2020-09-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925164843/https://theculturetrip.com/europe/ukraine/articles/the-7-natural-wonders-of-ukraine/ }}</ref> ва [[Ҳафт мӯъҷизаи Украина]] аз маъмултарин маконҳои сайёҳӣ ба шумор мераванд. Инчунин, шаҳрҳои муосир,<ref name="UES_cities">{{cite web |title=Cities of Ukraine |url=https://uesukraine.com/cities-of-ukraine/ |website=UES Ukraine |accessdate=2026-04-25 |archivedate=2016-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160928102422/https://uesukraine.com/cities-of-ukraine/ }}</ref> ҷашнвораҳо,<ref name="iE_fest">{{cite web |title=Ukraine Holidays and Festivals |url=https://www.iexplore.com/articles/travel-guides/europe/ukraine/festivals-and-events |website=iExplore}}</ref> [[экосайёҳӣ]],<ref name="VU_eco">{{cite web |title=Ecotourism in Ukraine |url=https://visittoukraine.com/ecotourism-in-ukraine/ |website=Visit to Ukraine |accessdate=2026-04-25 |archivedate=2022-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220307091527/https://visittoukraine.com/ecotourism-in-ukraine/ }}</ref> ва [[сайёҳии тиббӣ]]<ref name="HT_Med">{{cite web |title=Medical Tourism to Ukraine |url=https://www.health-tourism.com/medical-tourism-ukraine/ |website=Health Tourism}}</ref> дар кишвар рушд кардаанд. == Инчунин нигаред == {{Portal|Украина}} * [[Рӯйхати мероси умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Украина]] * [[Украинизатсия]] * [[Минтақаҳои таърихии Украина]] * «[[Слава Украини]]» (Шараф ба Украина) == Эзоҳ == {{reflist}} == Сарчашмаҳо == * Dubrovskiy Visnyk. November 2007. "...I ne pereshkoda letu lita" * {{cite book |editor-last=Kurkov|editor-first=Andrey|title=Treasures of Ukraine: A Nation's Cultural Heritage |date=2022 |publisher=[[Thames & Hudson]]|location=London}} == Барои мутолиаи бештар == * {{Cite web |title=Ukraine, Moldova, and Romania Seek UNESCO World Heritage Status for Trypillia Culture |url=https://united24media.com/latest-news/ukraine-moldova-and-romania-seek-unesco-world-heritage-status-for-trypillia-culture-11771 |website=UNITED24 Media}} * {{Cite news |title=Trypillya culture |url=https://www.britannica.com/topic/Trypillya-culture |work=Encyclopedia Britannica}} * {{Cite journal |last=Zaitsev |first=Pavlo |title=Taras Shevchenko: A Life |date=1988 |publisher=University of Toronto Press}} * {{Cite web |title=Sergei Pavlovich Korolev |url=https://kpi.ua/en/about-korolyov |website=kpi.ua}} == Пайвандҳои беруна == {{Commons category}} * Фарҳанг ** [https://mincult.gov.ua/  Вазорати фарҳанги Украина] ** [https://visitukraine.today/ Visit Ukraine Today] ** [https://insight.ui.org.ua/ Insight UA] * Телевизион ** [http://1plus1.ua 1+1] ** [https://ictv.ua/ ICTV] [[Гурӯҳ:Фарҳанги Украина| ]] [[Гурӯҳ:Украинашиносӣ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги славянӣ]] [[Гурӯҳ:Фарҳанги Аврупо]] 36gf325wpxiwzv8yczis0fqjw4iiy67 2 332258 1484885 1483188 2026-08-26T09:47:54Z Rabboni Hakimzoda 123692 1484885 wikitext text/x-wiki {{userboxtop|toptext=Дар бораи ман}} {{Userbox/Корбар аз Тоҷикистон}} {{Корбарии ман дар Википедиа|24|04|2026}} {{Tajik Wikimedians User Group}} {{userboxbottom}}{{userboxtop|toptext=Корҳо}} {{Userbox/Шуморандаи вироиш|172}} {{userboxbottom}}{{userboxtop|toptext=Нармафзорҳо}} {{Userbox/Истифодабарандаи Windows 10}} {{userboxbottom}}{{userboxtop|toptext=Гуфтор ва навиштор}} {{User tg}} {{userboxbottom}} mp8zk5vi6uhggobz57x6lz6bbgl77am 0 333242 1484753 1484329 2026-08-25T12:53:30Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Август */ илова 24 агуст 1484753 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2026}} {{Новбарии сада|21}} {{Мавзӯъҳои сол|2026}} == [[Январ]] == * [[7 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Пешвои миллат [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо фармони худ Раҳмонзода Абдулло Қурбоналиро аз вазифаи Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа озод намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/documents/decrees/54547 |title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи аз вазифаи Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон озод намудани Раҳмонзода А.Қ. |website=president.tj |date=2026-01-07 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-01-07 |lang=tg }}</ref> == [[Феврал]] == * [[16 феврал]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] як қатор қонунҳои аз ҷониби [[Маҷлиси намояндагон]] қабул ва аз ҷониби [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ҷонибдорӣшударо ба имзо расонд. Аз ҷумла, ба қонунҳо дар бораи хариди давлатӣ, таъмини ченаки ягона, ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ва нақлиёти автомобилӣ тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/news/54757 |title=Ба имзо расидани як қатор қонунҳо |website=president.tj |date=2026-02-16 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmk.tj/ |title=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=mmk.tj |date=2026-02-16 |lang=tg }}</ref> * [[27 феврал]] — дар маҷлиси [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Барномаи рушди таълиму тарбияи томактабӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои [[2026]]–[[2030]] баррасӣ гардид. Барнома ба васеъ намудани дастрасӣ ба таҳсилоти томактабӣ ва баланд бардоштани сифати таълиму тарбия равона шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/government_sessions/54835 |title=Маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-02-27 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-02-27 |lang=tg }}</ref> == [[Март]] == * [[26 март]] — дар доираи сафари давлатии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Ӯзбекистон]] дар [[Тошканд]] '''Изҳороти муштараки президентҳои ду кишвар оид ба таҳкими шарикии стратегӣ ва муносибатҳои ҳампаймонӣ''' ба имзо расид. Ҳамчунин барномаи зиёд намудани гардиши мол миёни Тоҷикистон ва Ӯзбекистон то 2 миллиард доллари ИМА то соли 2030 ва барномаи ҳамкории саноатӣ ба имзо расиданд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/news/54974 |title=Имзои санадҳои нави ҳамкорӣ миёни Тоҷикистон ва Узбекистон |website=president.tj |date=2026-03-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/news/54958 |title=Церемонияи расмии истиқбол дар Ҷумҳурии Ӯзбекистон |website=president.tj |date=2026-03-26 |lang=ru }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/03/to-ikiston-uzbekiston-irodai-ustuvor-va-talosh-oi-mushtarak-dar-ro-i-ta-kimi-etimod-d-st-va-amsoyagii-nek/ |title=Тоҷикистон — Узбекистон: иродаи устувор ва талошҳои муштарак дар роҳи таҳкими эътимод, дӯстӣ ва ҳамсоягии нек |website=khovar.tj |date=2026-03-26 |lang=tg }}</ref> * [[28 март]] — таҳти раёсати [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, ки дар он масъалаҳои омодагии соҳаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоии кишвар ба давраи тирамоҳу зимистони солҳои [[2026]]–[[2027]] баррасӣ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55047 |title=Маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-03-28 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-03-28 |lang=tg }}</ref> == [[Апрел]] == * [[29 апрел]] — дар маҷлиси [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] натиҷаҳои рушди иҷтимоию иқтисодии кишвар дар семоҳаи аввали соли 2026 баррасӣ гардиданд. Таъкид шуд, ки дар семоҳаи якум рушди иқтисоди миллӣ 8 фоизро ташкил дода, истеҳсолоти саноатӣ 14 фоиз ва сармоягузорӣ ба сармояи асосӣ 34 фоиз афзоиш ёфтааст.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55464 |title=Заседание Правительства Республики Таджикистан |website=president.tj |date=2026-04-29 |lang=ru }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-04-29 |lang=tg }}</ref> == [[Май]] == * [[13 май]] — дар доираи сафари давлатии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]], [[Эмомалӣ Раҳмон]] аз [[Донишгоҳи Пекин]] боздид намуда, ба унвони профессори фахрии ин донишгоҳ сарфароз гардонида шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/05/sarfarozgardonii-prezidenti-to-ikiston-bo-unvoni-professori-fahrii-donishgo-i-pekin-dar-poyai-35-solagii-isti-loliyat-ramzi-pajvandi-ilmu-siyos-baroi-oyandai-ustuvor/ |title=Сарфарозгардонии Президенти Тоҷикистон бо унвони профессори фахрии Донишгоҳи Пекин |website=khovar.tj |date=2026-05-13 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-05-13 |lang=tg }}</ref> * [[26 май]] — дар шаҳри [[Душанбе]] Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал '''«Об барои рушди устувор, солҳои 2018–2028»''' ба кори худ оғоз намуд. Дар он [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] иштирок ва суханронӣ кард.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55714 |title=Иштирок дар Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал: «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» |website=president.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://web.president.tj/event/speeches/55706 |title=Суханронӣ дар Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал: «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» |website=president.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref> * [[26 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо '''ҷоизаи эътирофномаи Донишгоҳи сулҳи Созмони Милали Муттаҳид''' сарфароз гардонида шуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/documents |title=Сарфарозгардонии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ҷоиза – эътирофномаи Донишгоҳи сулҳи СММ |website=president.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref> == [[Июн]] == * [[19 июн]] — баъди музокироти байниҳукуматии [[Тоҷикистон]] ва [[Гурҷистон]] дар шаҳри [[Душанбе]] 11 санади нави ҳамкорӣ ба имзо расид. Аз ҷумла, Созишнома оид ба алоқаи ҳавоӣ ва Ёддошти тафоҳум оид ба ҳамкорӣ дар соҳаи кишоварзӣ ба имзо расиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/06/19/ |title=Байни Тоҷикистон ва Гурҷистон санадҳои нави ҳамкорӣ ба имзо расиданд |website=khovar.tj |date=2026-06-19 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-06-19 |lang=tg }}</ref> * [[25 июн]] — Маҷмаи Умумии [[Созмони Милали Муттаҳид]] қатъномаеро қабул кард, ки бо ташаббуси Тоҷикистон пешниҳод шуда, солҳои [[2027]]–[[2036]]-ро '''«Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда»''' эълон менамояд.<ref>{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/nanna/record/4108511/files/A_80_L.54-EN.pdf |title=International Decade of Strengthening of Peace for Future Generations 2027–2036 |website=United Nations |date=2026-06-25 |lang=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://transcripts.un.org/en/ga/80/93 |title=General Assembly: 93rd plenary meeting, 80th session |website=United Nations |date=2026-06-25 |lang=en }}</ref> == [[Июл]] == * [[20 июл]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо сафари давлатӣ ба [[Муғулистон]] рафт. Сафари давлатӣ дар доираи густариши муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистон ва Муғулистон сурат гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/56301 |title=Сафари давлатӣ ба Муғулистон |website=president.tj |date=2026-07-20 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event |title=Рӯйдодҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-07-20 |lang=tg }}</ref> * [[21 июл]] — дар [[Улан-Батор]] мулоқоту музокироти сатҳи олии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Муғулистон]] баргузор гардид. Дар доираи сафари давлатӣ инчунин Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Муғулистон ифтитоҳ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news |title=Мулоқоту музокироти сатҳи олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Муғулистон |website=president.tj |date=2026-07-21 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/07/dar-doirai-safari-davlatii-prezidenti-to-ikiston-dar-ulan-bator-r-z-oi-far-angi-um-urii-to-ikiston-iftito-gardidand/ |title=Дар доираи сафари давлатии Президенти Тоҷикистон дар Улан-Батор Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ифтитоҳ гардиданд |website=khovar.tj |date=2026-07-20 |lang=tg }}</ref> == [[Август]] == * [[11 август]] — дар шаҳри [[Ҳисор]] як қатор иншооти нави иҷтимоӣ ва истеҳсолӣ, аз ҷумла ҳафт муассисаи таҳсилоти миёна, ду муассисаи таҳсилоти томактабӣ, бинои меҳмонхона ва маҷмааи солимгардонӣ, шуъбачаи милитсия, Қасри ҳоким ва чор корхонаи истеҳсолӣ ба таври фосилавӣ ба истифода дода шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55057 |title=Ифтитоҳи фосилавии 7 мактаби миёна, 2 муассисаи таҳсилоти томактабӣ, биноҳои меҳмонхона ва маҷмааи солимгардонӣ, шуъбачаи милитсия, Қасри ҳоким ва 4 корхонаи истеҳсолӣ дар шаҳри Ҳисор |website=president.tj |date=2026-08-11 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/11/ |title=Хабарҳои 11 августи соли 2026 |website=khovar.tj |date=2026-08-11 |lang=tg }}</ref> * [[12 август]] — дар Донишкадаи тиббии иҷтимоии Тоҷикистон Маркази таҳсилоти баъдидипломӣ таъсис дода шуд. Дар донишкада дар ин давра зиёда аз 400 донишҷӯи хориҷӣ аз ҳашт давлати ҷаҳон таҳсил мекарданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/nishasti-matbuot-dar-donishkadai-tibbii-i-timoii-to-ikiston-markazi-ta-siloti-badidiplom-tasis-doda-shud/ |title=Дар Донишкадаи тиббии иҷтимоии Тоҷикистон Маркази таҳсилоти баъдидипломӣ таъсис дода шуд |website=khovar.tj |date=2026-08-12 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/ |title=Бойгонии хабарҳои августи соли 2026 |website=khovar.tj |date=2026-08-12 |lang=tg }}</ref> * [[22 август]] — дар [[Душанбе]] масъалаҳои нақши [[Тоҷикистон]] дар пешбурди дипломатияи байналмилалии об ва '''Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об''' баррасӣ гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/oizai-bajnalmilalii-prezidenti-to-ikiston-dar-so-ai-ob-vasilai-ta-kimi-diplomatiyai-ob-dar-a-on-andesha-o-dar-in-mavrid/ |title=Ҷоизаи байналмилалии Президенти Тоҷикистон дар соҳаи об — василаи таҳкими дипломатияи об дар ҷаҳон |website=khovar.tj |date=2026-08-22 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-08-22 |lang=tg }}</ref> * [[24 август]] — дар [[Душанбе]] Маросими ифтитоҳи расмии Театри миллии Тоҷикистон ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. == [[Сентябр]] == == [[Октябр]] == == [[Ноябр]] == == [[Декабр]] == == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2026}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2026]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] 8hgnns00cvsfb0ubd4vucxy0t4wbl5p 1484754 1484753 2026-08-25T12:54:34Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Август */ 1484754 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2026}} {{Новбарии сада|21}} {{Мавзӯъҳои сол|2026}} == [[Январ]] == * [[7 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Пешвои миллат [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо фармони худ Раҳмонзода Абдулло Қурбоналиро аз вазифаи Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа озод намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/documents/decrees/54547 |title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи аз вазифаи Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон озод намудани Раҳмонзода А.Қ. |website=president.tj |date=2026-01-07 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-01-07 |lang=tg }}</ref> == [[Феврал]] == * [[16 феврал]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] як қатор қонунҳои аз ҷониби [[Маҷлиси намояндагон]] қабул ва аз ҷониби [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ҷонибдорӣшударо ба имзо расонд. Аз ҷумла, ба қонунҳо дар бораи хариди давлатӣ, таъмини ченаки ягона, ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ва нақлиёти автомобилӣ тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/news/54757 |title=Ба имзо расидани як қатор қонунҳо |website=president.tj |date=2026-02-16 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmk.tj/ |title=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=mmk.tj |date=2026-02-16 |lang=tg }}</ref> * [[27 феврал]] — дар маҷлиси [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Барномаи рушди таълиму тарбияи томактабӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои [[2026]]–[[2030]] баррасӣ гардид. Барнома ба васеъ намудани дастрасӣ ба таҳсилоти томактабӣ ва баланд бардоштани сифати таълиму тарбия равона шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/government_sessions/54835 |title=Маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-02-27 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-02-27 |lang=tg }}</ref> == [[Март]] == * [[26 март]] — дар доираи сафари давлатии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Ӯзбекистон]] дар [[Тошканд]] '''Изҳороти муштараки президентҳои ду кишвар оид ба таҳкими шарикии стратегӣ ва муносибатҳои ҳампаймонӣ''' ба имзо расид. Ҳамчунин барномаи зиёд намудани гардиши мол миёни Тоҷикистон ва Ӯзбекистон то 2 миллиард доллари ИМА то соли 2030 ва барномаи ҳамкории саноатӣ ба имзо расиданд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/news/54974 |title=Имзои санадҳои нави ҳамкорӣ миёни Тоҷикистон ва Узбекистон |website=president.tj |date=2026-03-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/news/54958 |title=Церемонияи расмии истиқбол дар Ҷумҳурии Ӯзбекистон |website=president.tj |date=2026-03-26 |lang=ru }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/03/to-ikiston-uzbekiston-irodai-ustuvor-va-talosh-oi-mushtarak-dar-ro-i-ta-kimi-etimod-d-st-va-amsoyagii-nek/ |title=Тоҷикистон — Узбекистон: иродаи устувор ва талошҳои муштарак дар роҳи таҳкими эътимод, дӯстӣ ва ҳамсоягии нек |website=khovar.tj |date=2026-03-26 |lang=tg }}</ref> * [[28 март]] — таҳти раёсати [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, ки дар он масъалаҳои омодагии соҳаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоии кишвар ба давраи тирамоҳу зимистони солҳои [[2026]]–[[2027]] баррасӣ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55047 |title=Маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-03-28 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-03-28 |lang=tg }}</ref> == [[Апрел]] == * [[29 апрел]] — дар маҷлиси [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] натиҷаҳои рушди иҷтимоию иқтисодии кишвар дар семоҳаи аввали соли 2026 баррасӣ гардиданд. Таъкид шуд, ки дар семоҳаи якум рушди иқтисоди миллӣ 8 фоизро ташкил дода, истеҳсолоти саноатӣ 14 фоиз ва сармоягузорӣ ба сармояи асосӣ 34 фоиз афзоиш ёфтааст.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55464 |title=Заседание Правительства Республики Таджикистан |website=president.tj |date=2026-04-29 |lang=ru }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-04-29 |lang=tg }}</ref> == [[Май]] == * [[13 май]] — дар доираи сафари давлатии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]], [[Эмомалӣ Раҳмон]] аз [[Донишгоҳи Пекин]] боздид намуда, ба унвони профессори фахрии ин донишгоҳ сарфароз гардонида шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/05/sarfarozgardonii-prezidenti-to-ikiston-bo-unvoni-professori-fahrii-donishgo-i-pekin-dar-poyai-35-solagii-isti-loliyat-ramzi-pajvandi-ilmu-siyos-baroi-oyandai-ustuvor/ |title=Сарфарозгардонии Президенти Тоҷикистон бо унвони профессори фахрии Донишгоҳи Пекин |website=khovar.tj |date=2026-05-13 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-05-13 |lang=tg }}</ref> * [[26 май]] — дар шаҳри [[Душанбе]] Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал '''«Об барои рушди устувор, солҳои 2018–2028»''' ба кори худ оғоз намуд. Дар он [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] иштирок ва суханронӣ кард.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55714 |title=Иштирок дар Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал: «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» |website=president.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://web.president.tj/event/speeches/55706 |title=Суханронӣ дар Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал: «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» |website=president.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref> * [[26 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо '''ҷоизаи эътирофномаи Донишгоҳи сулҳи Созмони Милали Муттаҳид''' сарфароз гардонида шуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/documents |title=Сарфарозгардонии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ҷоиза – эътирофномаи Донишгоҳи сулҳи СММ |website=president.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref> == [[Июн]] == * [[19 июн]] — баъди музокироти байниҳукуматии [[Тоҷикистон]] ва [[Гурҷистон]] дар шаҳри [[Душанбе]] 11 санади нави ҳамкорӣ ба имзо расид. Аз ҷумла, Созишнома оид ба алоқаи ҳавоӣ ва Ёддошти тафоҳум оид ба ҳамкорӣ дар соҳаи кишоварзӣ ба имзо расиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/06/19/ |title=Байни Тоҷикистон ва Гурҷистон санадҳои нави ҳамкорӣ ба имзо расиданд |website=khovar.tj |date=2026-06-19 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-06-19 |lang=tg }}</ref> * [[25 июн]] — Маҷмаи Умумии [[Созмони Милали Муттаҳид]] қатъномаеро қабул кард, ки бо ташаббуси Тоҷикистон пешниҳод шуда, солҳои [[2027]]–[[2036]]-ро '''«Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда»''' эълон менамояд.<ref>{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/nanna/record/4108511/files/A_80_L.54-EN.pdf |title=International Decade of Strengthening of Peace for Future Generations 2027–2036 |website=United Nations |date=2026-06-25 |lang=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://transcripts.un.org/en/ga/80/93 |title=General Assembly: 93rd plenary meeting, 80th session |website=United Nations |date=2026-06-25 |lang=en }}</ref> == [[Июл]] == * [[20 июл]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо сафари давлатӣ ба [[Муғулистон]] рафт. Сафари давлатӣ дар доираи густариши муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистон ва Муғулистон сурат гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/56301 |title=Сафари давлатӣ ба Муғулистон |website=president.tj |date=2026-07-20 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event |title=Рӯйдодҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-07-20 |lang=tg }}</ref> * [[21 июл]] — дар [[Улан-Батор]] мулоқоту музокироти сатҳи олии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Муғулистон]] баргузор гардид. Дар доираи сафари давлатӣ инчунин Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Муғулистон ифтитоҳ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news |title=Мулоқоту музокироти сатҳи олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Муғулистон |website=president.tj |date=2026-07-21 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/07/dar-doirai-safari-davlatii-prezidenti-to-ikiston-dar-ulan-bator-r-z-oi-far-angi-um-urii-to-ikiston-iftito-gardidand/ |title=Дар доираи сафари давлатии Президенти Тоҷикистон дар Улан-Батор Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ифтитоҳ гардиданд |website=khovar.tj |date=2026-07-20 |lang=tg }}</ref> == [[Август]] == * [[11 август]] — дар шаҳри [[Ҳисор]] як қатор иншооти нави иҷтимоӣ ва истеҳсолӣ, аз ҷумла ҳафт муассисаи таҳсилоти миёна, ду муассисаи таҳсилоти томактабӣ, бинои меҳмонхона ва маҷмааи солимгардонӣ, шуъбачаи милитсия, Қасри ҳоким ва чор корхонаи истеҳсолӣ ба таври фосилавӣ ба истифода дода шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55057 |title=Ифтитоҳи фосилавии 7 мактаби миёна, 2 муассисаи таҳсилоти томактабӣ, биноҳои меҳмонхона ва маҷмааи солимгардонӣ, шуъбачаи милитсия, Қасри ҳоким ва 4 корхонаи истеҳсолӣ дар шаҳри Ҳисор |website=president.tj |date=2026-08-11 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/11/ |title=Хабарҳои 11 августи соли 2026 |website=khovar.tj |date=2026-08-11 |lang=tg }}</ref> * [[12 август]] — дар Донишкадаи тиббии иҷтимоии Тоҷикистон Маркази таҳсилоти баъдидипломӣ таъсис дода шуд. Дар донишкада дар ин давра зиёда аз 400 донишҷӯи хориҷӣ аз ҳашт давлати ҷаҳон таҳсил мекарданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/nishasti-matbuot-dar-donishkadai-tibbii-i-timoii-to-ikiston-markazi-ta-siloti-badidiplom-tasis-doda-shud/ |title=Дар Донишкадаи тиббии иҷтимоии Тоҷикистон Маркази таҳсилоти баъдидипломӣ таъсис дода шуд |website=khovar.tj |date=2026-08-12 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/ |title=Бойгонии хабарҳои августи соли 2026 |website=khovar.tj |date=2026-08-12 |lang=tg }}</ref> * [[22 август]] — дар [[Душанбе]] масъалаҳои нақши [[Тоҷикистон]] дар пешбурди дипломатияи байналмилалии об ва '''Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об''' баррасӣ гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/oizai-bajnalmilalii-prezidenti-to-ikiston-dar-so-ai-ob-vasilai-ta-kimi-diplomatiyai-ob-dar-a-on-andesha-o-dar-in-mavrid/ |title=Ҷоизаи байналмилалии Президенти Тоҷикистон дар соҳаи об — василаи таҳкими дипломатияи об дар ҷаҳон |website=khovar.tj |date=2026-08-22 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-08-22 |lang=tg }}</ref> * [[24 август]] — дар [[Душанбе]] Маросими ифтитоҳи расмии [[Театри миллии Тоҷикистон]] ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. == [[Сентябр]] == == [[Октябр]] == == [[Ноябр]] == == [[Декабр]] == == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2026}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2026]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] sxtj6a179u13ljyzeokfpwy2y6w4a1e 1484757 1484754 2026-08-25T13:12:14Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Август */ илова Радиои Сафина 1484757 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2026}} {{Новбарии сада|21}} {{Мавзӯъҳои сол|2026}} == [[Январ]] == * [[7 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Пешвои миллат [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо фармони худ Раҳмонзода Абдулло Қурбоналиро аз вазифаи Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа озод намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/documents/decrees/54547 |title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи аз вазифаи Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон озод намудани Раҳмонзода А.Қ. |website=president.tj |date=2026-01-07 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-01-07 |lang=tg }}</ref> == [[Феврал]] == * [[16 феврал]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] як қатор қонунҳои аз ҷониби [[Маҷлиси намояндагон]] қабул ва аз ҷониби [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ҷонибдорӣшударо ба имзо расонд. Аз ҷумла, ба қонунҳо дар бораи хариди давлатӣ, таъмини ченаки ягона, ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ва нақлиёти автомобилӣ тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/news/54757 |title=Ба имзо расидани як қатор қонунҳо |website=president.tj |date=2026-02-16 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmk.tj/ |title=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=mmk.tj |date=2026-02-16 |lang=tg }}</ref> * [[27 феврал]] — дар маҷлиси [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Барномаи рушди таълиму тарбияи томактабӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои [[2026]]–[[2030]] баррасӣ гардид. Барнома ба васеъ намудани дастрасӣ ба таҳсилоти томактабӣ ва баланд бардоштани сифати таълиму тарбия равона шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/government_sessions/54835 |title=Маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-02-27 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-02-27 |lang=tg }}</ref> == [[Март]] == * [[26 март]] — дар доираи сафари давлатии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Ӯзбекистон]] дар [[Тошканд]] '''Изҳороти муштараки президентҳои ду кишвар оид ба таҳкими шарикии стратегӣ ва муносибатҳои ҳампаймонӣ''' ба имзо расид. Ҳамчунин барномаи зиёд намудани гардиши мол миёни Тоҷикистон ва Ӯзбекистон то 2 миллиард доллари ИМА то соли 2030 ва барномаи ҳамкории саноатӣ ба имзо расиданд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/news/54974 |title=Имзои санадҳои нави ҳамкорӣ миёни Тоҷикистон ва Узбекистон |website=president.tj |date=2026-03-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/news/54958 |title=Церемонияи расмии истиқбол дар Ҷумҳурии Ӯзбекистон |website=president.tj |date=2026-03-26 |lang=ru }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/03/to-ikiston-uzbekiston-irodai-ustuvor-va-talosh-oi-mushtarak-dar-ro-i-ta-kimi-etimod-d-st-va-amsoyagii-nek/ |title=Тоҷикистон — Узбекистон: иродаи устувор ва талошҳои муштарак дар роҳи таҳкими эътимод, дӯстӣ ва ҳамсоягии нек |website=khovar.tj |date=2026-03-26 |lang=tg }}</ref> * [[28 март]] — таҳти раёсати [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, ки дар он масъалаҳои омодагии соҳаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоии кишвар ба давраи тирамоҳу зимистони солҳои [[2026]]–[[2027]] баррасӣ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55047 |title=Маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-03-28 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-03-28 |lang=tg }}</ref> == [[Апрел]] == * [[29 апрел]] — дар маҷлиси [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] натиҷаҳои рушди иҷтимоию иқтисодии кишвар дар семоҳаи аввали соли 2026 баррасӣ гардиданд. Таъкид шуд, ки дар семоҳаи якум рушди иқтисоди миллӣ 8 фоизро ташкил дода, истеҳсолоти саноатӣ 14 фоиз ва сармоягузорӣ ба сармояи асосӣ 34 фоиз афзоиш ёфтааст.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55464 |title=Заседание Правительства Республики Таджикистан |website=president.tj |date=2026-04-29 |lang=ru }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-04-29 |lang=tg }}</ref> == [[Май]] == * [[13 май]] — дар доираи сафари давлатии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]], [[Эмомалӣ Раҳмон]] аз [[Донишгоҳи Пекин]] боздид намуда, ба унвони профессори фахрии ин донишгоҳ сарфароз гардонида шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/05/sarfarozgardonii-prezidenti-to-ikiston-bo-unvoni-professori-fahrii-donishgo-i-pekin-dar-poyai-35-solagii-isti-loliyat-ramzi-pajvandi-ilmu-siyos-baroi-oyandai-ustuvor/ |title=Сарфарозгардонии Президенти Тоҷикистон бо унвони профессори фахрии Донишгоҳи Пекин |website=khovar.tj |date=2026-05-13 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-05-13 |lang=tg }}</ref> * [[26 май]] — дар шаҳри [[Душанбе]] Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал '''«Об барои рушди устувор, солҳои 2018–2028»''' ба кори худ оғоз намуд. Дар он [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] иштирок ва суханронӣ кард.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55714 |title=Иштирок дар Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал: «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» |website=president.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://web.president.tj/event/speeches/55706 |title=Суханронӣ дар Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал: «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» |website=president.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref> * [[26 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо '''ҷоизаи эътирофномаи Донишгоҳи сулҳи Созмони Милали Муттаҳид''' сарфароз гардонида шуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/documents |title=Сарфарозгардонии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ҷоиза – эътирофномаи Донишгоҳи сулҳи СММ |website=president.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref> == [[Июн]] == * [[19 июн]] — баъди музокироти байниҳукуматии [[Тоҷикистон]] ва [[Гурҷистон]] дар шаҳри [[Душанбе]] 11 санади нави ҳамкорӣ ба имзо расид. Аз ҷумла, Созишнома оид ба алоқаи ҳавоӣ ва Ёддошти тафоҳум оид ба ҳамкорӣ дар соҳаи кишоварзӣ ба имзо расиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/06/19/ |title=Байни Тоҷикистон ва Гурҷистон санадҳои нави ҳамкорӣ ба имзо расиданд |website=khovar.tj |date=2026-06-19 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-06-19 |lang=tg }}</ref> * [[25 июн]] — Маҷмаи Умумии [[Созмони Милали Муттаҳид]] қатъномаеро қабул кард, ки бо ташаббуси Тоҷикистон пешниҳод шуда, солҳои [[2027]]–[[2036]]-ро '''«Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда»''' эълон менамояд.<ref>{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/nanna/record/4108511/files/A_80_L.54-EN.pdf |title=International Decade of Strengthening of Peace for Future Generations 2027–2036 |website=United Nations |date=2026-06-25 |lang=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://transcripts.un.org/en/ga/80/93 |title=General Assembly: 93rd plenary meeting, 80th session |website=United Nations |date=2026-06-25 |lang=en }}</ref> == [[Июл]] == * [[20 июл]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо сафари давлатӣ ба [[Муғулистон]] рафт. Сафари давлатӣ дар доираи густариши муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистон ва Муғулистон сурат гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/56301 |title=Сафари давлатӣ ба Муғулистон |website=president.tj |date=2026-07-20 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event |title=Рӯйдодҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-07-20 |lang=tg }}</ref> * [[21 июл]] — дар [[Улан-Батор]] мулоқоту музокироти сатҳи олии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Муғулистон]] баргузор гардид. Дар доираи сафари давлатӣ инчунин Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Муғулистон ифтитоҳ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news |title=Мулоқоту музокироти сатҳи олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Муғулистон |website=president.tj |date=2026-07-21 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/07/dar-doirai-safari-davlatii-prezidenti-to-ikiston-dar-ulan-bator-r-z-oi-far-angi-um-urii-to-ikiston-iftito-gardidand/ |title=Дар доираи сафари давлатии Президенти Тоҷикистон дар Улан-Батор Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ифтитоҳ гардиданд |website=khovar.tj |date=2026-07-20 |lang=tg }}</ref> == [[Август]] == * [[11 август]] — дар шаҳри [[Ҳисор]] як қатор иншооти нави иҷтимоӣ ва истеҳсолӣ, аз ҷумла ҳафт муассисаи таҳсилоти миёна, ду муассисаи таҳсилоти томактабӣ, бинои меҳмонхона ва маҷмааи солимгардонӣ, шуъбачаи милитсия, Қасри ҳоким ва чор корхонаи истеҳсолӣ ба таври фосилавӣ ба истифода дода шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55057 |title=Ифтитоҳи фосилавии 7 мактаби миёна, 2 муассисаи таҳсилоти томактабӣ, биноҳои меҳмонхона ва маҷмааи солимгардонӣ, шуъбачаи милитсия, Қасри ҳоким ва 4 корхонаи истеҳсолӣ дар шаҳри Ҳисор |website=president.tj |date=2026-08-11 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/11/ |title=Хабарҳои 11 августи соли 2026 |website=khovar.tj |date=2026-08-11 |lang=tg }}</ref> * [[12 август]] — дар Донишкадаи тиббии иҷтимоии Тоҷикистон Маркази таҳсилоти баъдидипломӣ таъсис дода шуд. Дар донишкада дар ин давра зиёда аз 400 донишҷӯи хориҷӣ аз ҳашт давлати ҷаҳон таҳсил мекарданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/nishasti-matbuot-dar-donishkadai-tibbii-i-timoii-to-ikiston-markazi-ta-siloti-badidiplom-tasis-doda-shud/ |title=Дар Донишкадаи тиббии иҷтимоии Тоҷикистон Маркази таҳсилоти баъдидипломӣ таъсис дода шуд |website=khovar.tj |date=2026-08-12 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/ |title=Бойгонии хабарҳои августи соли 2026 |website=khovar.tj |date=2026-08-12 |lang=tg }}</ref> * [[18 август]] — дар [[Душанбе]] дар фазои иттилоотии кишвар [[Радиои «Сафина»]] расман ба фаъолият оғоз намуд.<ref name="pressa_august" />* Пахши онлайн: Барномаҳо ва эфири мустақими радио тариқи сомонаи расмии муассиса (`https://safina.tj`) ба тамоми ҷаҳон дастрас мебошанд.<ref name="safina_official">{{cite web |url=https://safina.tj/ |title=Пахши мустақими Радиои «Сафина» |publisher=Сомонаи расмии МД «Телевизиони Сафина» |access-date=2026-08-25 |language=tg}}</ref> * [[22 август]] — дар [[Душанбе]] масъалаҳои нақши [[Тоҷикистон]] дар пешбурди дипломатияи байналмилалии об ва '''Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об''' баррасӣ гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/oizai-bajnalmilalii-prezidenti-to-ikiston-dar-so-ai-ob-vasilai-ta-kimi-diplomatiyai-ob-dar-a-on-andesha-o-dar-in-mavrid/ |title=Ҷоизаи байналмилалии Президенти Тоҷикистон дар соҳаи об — василаи таҳкими дипломатияи об дар ҷаҳон |website=khovar.tj |date=2026-08-22 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-08-22 |lang=tg }}</ref> * [[24 август]] — дар [[Душанбе]] Маросими ифтитоҳи расмии [[Театри миллии Тоҷикистон]] ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. == [[Сентябр]] == == [[Октябр]] == == [[Ноябр]] == == [[Декабр]] == == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2026}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2026]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] k582p9f7wn9z5xzn6kziqh52wbytzfb 1484758 1484757 2026-08-25T13:17:59Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Август */ иловаи манбаъ ба мақола 1484758 wikitext text/x-wiki {{Новбарии сол|2026}} {{Новбарии сада|21}} {{Мавзӯъҳои сол|2026}} == [[Январ]] == * [[7 январ]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Пешвои миллат [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо фармони худ Раҳмонзода Абдулло Қурбоналиро аз вазифаи Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа озод намуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/documents/decrees/54547 |title=Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи аз вазифаи Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон озод намудани Раҳмонзода А.Қ. |website=president.tj |date=2026-01-07 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-01-07 |lang=tg }}</ref> == [[Феврал]] == * [[16 феврал]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] як қатор қонунҳои аз ҷониби [[Маҷлиси намояндагон]] қабул ва аз ҷониби [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ҷонибдорӣшударо ба имзо расонд. Аз ҷумла, ба қонунҳо дар бораи хариди давлатӣ, таъмини ченаки ягона, ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ва нақлиёти автомобилӣ тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/news/54757 |title=Ба имзо расидани як қатор қонунҳо |website=president.tj |date=2026-02-16 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://mmk.tj/ |title=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=mmk.tj |date=2026-02-16 |lang=tg }}</ref> * [[27 феврал]] — дар маҷлиси [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] Барномаи рушди таълиму тарбияи томактабӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои [[2026]]–[[2030]] баррасӣ гардид. Барнома ба васеъ намудани дастрасӣ ба таҳсилоти томактабӣ ва баланд бардоштани сифати таълиму тарбия равона шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/government_sessions/54835 |title=Маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-02-27 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-02-27 |lang=tg }}</ref> == [[Март]] == * [[26 март]] — дар доираи сафари давлатии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ба [[Ӯзбекистон]] дар [[Тошканд]] '''Изҳороти муштараки президентҳои ду кишвар оид ба таҳкими шарикии стратегӣ ва муносибатҳои ҳампаймонӣ''' ба имзо расид. Ҳамчунин барномаи зиёд намудани гардиши мол миёни Тоҷикистон ва Ӯзбекистон то 2 миллиард доллари ИМА то соли 2030 ва барномаи ҳамкории саноатӣ ба имзо расиданд.<ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/news/54974 |title=Имзои санадҳои нави ҳамкорӣ миёни Тоҷикистон ва Узбекистон |website=president.tj |date=2026-03-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://president.tj/event/news/54958 |title=Церемонияи расмии истиқбол дар Ҷумҳурии Ӯзбекистон |website=president.tj |date=2026-03-26 |lang=ru }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/03/to-ikiston-uzbekiston-irodai-ustuvor-va-talosh-oi-mushtarak-dar-ro-i-ta-kimi-etimod-d-st-va-amsoyagii-nek/ |title=Тоҷикистон — Узбекистон: иродаи устувор ва талошҳои муштарак дар роҳи таҳкими эътимод, дӯстӣ ва ҳамсоягии нек |website=khovar.tj |date=2026-03-26 |lang=tg }}</ref> * [[28 март]] — таҳти раёсати [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, ки дар он масъалаҳои омодагии соҳаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоии кишвар ба давраи тирамоҳу зимистони солҳои [[2026]]–[[2027]] баррасӣ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55047 |title=Маҷлиси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-03-28 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-03-28 |lang=tg }}</ref> == [[Апрел]] == * [[29 апрел]] — дар маҷлиси [[Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] натиҷаҳои рушди иҷтимоию иқтисодии кишвар дар семоҳаи аввали соли 2026 баррасӣ гардиданд. Таъкид шуд, ки дар семоҳаи якум рушди иқтисоди миллӣ 8 фоизро ташкил дода, истеҳсолоти саноатӣ 14 фоиз ва сармоягузорӣ ба сармояи асосӣ 34 фоиз афзоиш ёфтааст.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55464 |title=Заседание Правительства Республики Таджикистан |website=president.tj |date=2026-04-29 |lang=ru }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-04-29 |lang=tg }}</ref> == [[Май]] == * [[13 май]] — дар доираи сафари давлатии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]], [[Эмомалӣ Раҳмон]] аз [[Донишгоҳи Пекин]] боздид намуда, ба унвони профессори фахрии ин донишгоҳ сарфароз гардонида шуд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/05/sarfarozgardonii-prezidenti-to-ikiston-bo-unvoni-professori-fahrii-donishgo-i-pekin-dar-poyai-35-solagii-isti-loliyat-ramzi-pajvandi-ilmu-siyos-baroi-oyandai-ustuvor/ |title=Сарфарозгардонии Президенти Тоҷикистон бо унвони профессори фахрии Донишгоҳи Пекин |website=khovar.tj |date=2026-05-13 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-05-13 |lang=tg }}</ref> * [[26 май]] — дар шаҳри [[Душанбе]] Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал '''«Об барои рушди устувор, солҳои 2018–2028»''' ба кори худ оғоз намуд. Дар он [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] иштирок ва суханронӣ кард.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55714 |title=Иштирок дар Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал: «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» |website=president.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://web.president.tj/event/speeches/55706 |title=Суханронӣ дар Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал: «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» |website=president.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref> * [[26 май]] — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо '''ҷоизаи эътирофномаи Донишгоҳи сулҳи Созмони Милали Муттаҳид''' сарфароз гардонида шуд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/documents |title=Сарфарозгардонии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ҷоиза – эътирофномаи Донишгоҳи сулҳи СММ |website=president.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/ |title=АМИТ «Ховар» |website=khovar.tj |date=2026-05-26 |lang=tg }}</ref> == [[Июн]] == * [[19 июн]] — баъди музокироти байниҳукуматии [[Тоҷикистон]] ва [[Гурҷистон]] дар шаҳри [[Душанбе]] 11 санади нави ҳамкорӣ ба имзо расид. Аз ҷумла, Созишнома оид ба алоқаи ҳавоӣ ва Ёддошти тафоҳум оид ба ҳамкорӣ дар соҳаи кишоварзӣ ба имзо расиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/06/19/ |title=Байни Тоҷикистон ва Гурҷистон санадҳои нави ҳамкорӣ ба имзо расиданд |website=khovar.tj |date=2026-06-19 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-06-19 |lang=tg }}</ref> * [[25 июн]] — Маҷмаи Умумии [[Созмони Милали Муттаҳид]] қатъномаеро қабул кард, ки бо ташаббуси Тоҷикистон пешниҳод шуда, солҳои [[2027]]–[[2036]]-ро '''«Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда»''' эълон менамояд.<ref>{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/nanna/record/4108511/files/A_80_L.54-EN.pdf |title=International Decade of Strengthening of Peace for Future Generations 2027–2036 |website=United Nations |date=2026-06-25 |lang=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://transcripts.un.org/en/ga/80/93 |title=General Assembly: 93rd plenary meeting, 80th session |website=United Nations |date=2026-06-25 |lang=en }}</ref> == [[Июл]] == * [[20 июл]] — [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] бо сафари давлатӣ ба [[Муғулистон]] рафт. Сафари давлатӣ дар доираи густариши муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистон ва Муғулистон сурат гирифт.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/56301 |title=Сафари давлатӣ ба Муғулистон |website=president.tj |date=2026-07-20 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event |title=Рӯйдодҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-07-20 |lang=tg }}</ref> * [[21 июл]] — дар [[Улан-Батор]] мулоқоту музокироти сатҳи олии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ва [[Муғулистон]] баргузор гардид. Дар доираи сафари давлатӣ инчунин Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Муғулистон ифтитоҳ шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news |title=Мулоқоту музокироти сатҳи олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Муғулистон |website=president.tj |date=2026-07-21 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/07/dar-doirai-safari-davlatii-prezidenti-to-ikiston-dar-ulan-bator-r-z-oi-far-angi-um-urii-to-ikiston-iftito-gardidand/ |title=Дар доираи сафари давлатии Президенти Тоҷикистон дар Улан-Батор Рӯзҳои фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ифтитоҳ гардиданд |website=khovar.tj |date=2026-07-20 |lang=tg }}</ref> == [[Август]] == * [[11 август]] — дар шаҳри [[Ҳисор]] як қатор иншооти нави иҷтимоӣ ва истеҳсолӣ, аз ҷумла ҳафт муассисаи таҳсилоти миёна, ду муассисаи таҳсилоти томактабӣ, бинои меҳмонхона ва маҷмааи солимгардонӣ, шуъбачаи милитсия, Қасри ҳоким ва чор корхонаи истеҳсолӣ ба таври фосилавӣ ба истифода дода шуданд.<ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/event/news/55057 |title=Ифтитоҳи фосилавии 7 мактаби миёна, 2 муассисаи таҳсилоти томактабӣ, биноҳои меҳмонхона ва маҷмааи солимгардонӣ, шуъбачаи милитсия, Қасри ҳоким ва 4 корхонаи истеҳсолӣ дар шаҳри Ҳисор |website=president.tj |date=2026-08-11 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/11/ |title=Хабарҳои 11 августи соли 2026 |website=khovar.tj |date=2026-08-11 |lang=tg }}</ref> * [[12 август]] — дар Донишкадаи тиббии иҷтимоии Тоҷикистон Маркази таҳсилоти баъдидипломӣ таъсис дода шуд. Дар донишкада дар ин давра зиёда аз 400 донишҷӯи хориҷӣ аз ҳашт давлати ҷаҳон таҳсил мекарданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/nishasti-matbuot-dar-donishkadai-tibbii-i-timoii-to-ikiston-markazi-ta-siloti-badidiplom-tasis-doda-shud/ |title=Дар Донишкадаи тиббии иҷтимоии Тоҷикистон Маркази таҳсилоти баъдидипломӣ таъсис дода шуд |website=khovar.tj |date=2026-08-12 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/ |title=Бойгонии хабарҳои августи соли 2026 |website=khovar.tj |date=2026-08-12 |lang=tg }}</ref> * [[18 август]] — дар [[Душанбе]] дар фазои иттилоотии кишвар [[Радиои «Сафина»]] расман ба фаъолият оғоз намуд.<ref name="pressa_august">{{cite web |url=https://pressa.tj/radioi-safina-mohi-avgust-ba-faoliyat-oghoz-mekunad/ |title=Радиои «Сафина» ба фаъолият оғоз мекунад |publisher=Pressa.tj |access-date=2026-08-25 |language=tg}}</ref> Пахши онлайн: Барномаҳо ва эфири мустақими радио тариқи сомонаи расмии муассиса (`https://safina.tj`) ба тамоми ҷаҳон дастрас мебошанд.<ref name="safina_official">{{cite web |url=https://safina.tj/ |title=Пахши мустақими Радиои «Сафина» |publisher=Сомонаи расмии МД «Телевизиони Сафина» |access-date=2026-08-25 |language=tg}}</ref> * [[22 август]] — дар [[Душанбе]] масъалаҳои нақши [[Тоҷикистон]] дар пешбурди дипломатияи байналмилалии об ва '''Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об''' баррасӣ гардиданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/oizai-bajnalmilalii-prezidenti-to-ikiston-dar-so-ai-ob-vasilai-ta-kimi-diplomatiyai-ob-dar-a-on-andesha-o-dar-in-mavrid/ |title=Ҷоизаи байналмилалии Президенти Тоҷикистон дар соҳаи об — василаи таҳкими дипломатияи об дар ҷаҳон |website=khovar.tj |date=2026-08-22 |lang=tg }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.president.tj/ |title=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=president.tj |date=2026-08-22 |lang=tg }}</ref> * [[24 август]] — дар [[Душанбе]] Маросими ифтитоҳи расмии [[Театри миллии Тоҷикистон]] ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. == [[Сентябр]] == == [[Октябр]] == == [[Ноябр]] == == [[Декабр]] == == Нигаред низ == {{новбарӣ}} {{дарахти мақолаҳо|Соли 2026}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Соли 2026]] [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои солҳои 2000-ум]] hpuuj6ch7byv5ehvhsupavcv82czq4r 0 333284 1484755 1484669 2026-08-25T12:55:06Z Zosya95 54344 /* Решаи ном */ 1484755 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |ном = Нофармон |hex = C6C1EE |r = 198 |g = 193 |b = 238 |c = 17 |m = 19 |y = 0 |k = 7 |тасвир = Nofarmon.svg }} '''Нофармон''' ранги [[Бунафш|бунафши]] паст аст, ки нисбат ба [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] [[Кабуд|кабудтар]] ва каме [[Хокистарранг|хокистаррангтар]] менамояд. == Решаи ном == [[File:Delphinium newtonianum in bloom.jpg|thumb|Гулҳои испараки моғӣ]] Дар "[[Луғатномаи Деҳхудо]]" нофармон номи гулест, ки онро "забонбақафо" низ мегӯянд<ref>{{cite web |title=نافرمان |website=لغت‌نامه دهخدا |publisher=واژه‌یاب |language=fa |access-date=24 августи 2026 |url = https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86?q=%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 }}</ref><ref>{{cite web |title=Маънои "naafarmaan" |url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-naafarmaan?lang=ur |website=Rekhta Dictionary |access-date=24 августи 2026 }}</ref> ва номи имрӯзааш [[Испараки моғӣ|испараки моғӣ]] ({{lang-la|Delphinium oreophilum}}) аст. Сабаби нофармон номбар шудани ин гулро [[Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ|Ромпурӣ]] дар "[[Ғиёсу-л-луғот]]"-аш чунин шарҳ медиҳад: {{quote|Гули нофармон, чаро ки дар паси гули мазкур чизе ба сурати забони гунҷишк дида мешавад. Ва ба ҳамин ҷиҳат онро нофармон гӯянд, чаро ки шахсе, ки фармони султон қабул накунад, барои таъзибаш забони ӯ аз паси гардан берун мекашанд.}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги сафсар}} scj7tokls8er8zlakpt27ki49hxi0gr 1484756 1484755 2026-08-25T12:55:32Z Zosya95 54344 /* Решаи ном */ 1484756 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |ном = Нофармон |hex = C6C1EE |r = 198 |g = 193 |b = 238 |c = 17 |m = 19 |y = 0 |k = 7 |тасвир = Nofarmon.svg }} '''Нофармон''' ранги [[Бунафш|бунафши]] паст аст, ки нисбат ба [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] [[Кабуд|кабудтар]] ва каме [[Хокистарранг|хокистаррангтар]] менамояд. == Решаи ном == [[File:Delphinium newtonianum in bloom.jpg|thumb|Гулҳои испараки моғӣ]] Дар "[[Луғатномаи Деҳхудо]]" нофармон номи гулест, ки онро "забонбақафо" низ мегӯянд<ref>{{cite web |title=نافرمان |website=لغت‌نامه دهخدا |publisher=واژه‌یاب |language=fa |access-date=24 августи 2026 |url = https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86?q=%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 }}</ref><ref>{{cite web |title=Маънои "naafarmaan" |url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-naafarmaan?lang=ur |website=Rekhta Dictionary |access-date=24 августи 2026 }}</ref> ва номи имрӯзааш [[Испараки моғӣ|испараки моғӣ]] ({{lang-la|Delphinium oreophilum}}) аст. Сабаби нофармон номбар шудани ин гулро [[Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ|Ромпурӣ]] дар "[[Ғиёсу-л-луғот]]"-аш чунин шарҳ медиҳад: {{quote|Гули нофармон, чаро ки дар паси гули мазкур чизе ба сурати забони гунҷишк дида мешавад. Ва ба ҳамин ҷиҳат онро нофармон гӯянд, чаро ки шахсе, ки фармони султон қабул накунад, барои таъзибаш забони ӯ аз паси гардан берун мекашанд.}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги сафсар}} cnljcy7c8gt69dnqmkxc07du0r9d1vg 1484768 1484756 2026-08-25T14:24:06Z Zosya95 54344 /* Решаи ном */ 1484768 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |ном = Нофармон |hex = C6C1EE |r = 198 |g = 193 |b = 238 |c = 17 |m = 19 |y = 0 |k = 7 |тасвир = Nofarmon.svg }} '''Нофармон''' ранги [[Бунафш|бунафши]] паст аст, ки нисбат ба [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] [[Кабуд|кабудтар]] ва каме [[Хокистарранг|хокистаррангтар]] менамояд. == Решаи ном == [[File:Delphinium newtonianum in bloom.jpg|thumb|Гулҳои испараки моғӣ]] Дар "[[Луғатномаи Деҳхудо]]" нофармон номи гулест, ки онро "забонбақафо" низ мегӯянд<ref>{{cite web |title=نافرمان |website=لغت‌نامه دهخدا |publisher=واژه‌یاب |language=fa |access-date=24 августи 2026 |url = https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86?q=%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 }}</ref><ref>{{cite web |title=Маънои "naafarmaan" |url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-naafarmaan?lang=ur |website=Rekhta Dictionary |access-date=24 августи 2026 }}</ref> ва номи имрӯзааш [[Испараки моғӣ|испараки моғӣ]] ({{lang-la|Delphinium oreophilum}}) аст. Сабаби нофармон номбар шудани ин гулро [[Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ|Ромпурӣ]] дар "[[Ғиёсу-л-луғот]]"-аш чунин шарҳ медиҳад: {{quote|Гули нофармон, чаро ки дар паси гули мазкур чизе ба сурати забони гунҷишк дида мешавад. Ва ба ҳамин ҷиҳат онро нофармон гӯянд, чаро ки шахсе, ки фармони султон қабул накунад, барои таъзибаш забони ӯ аз паси гардан берун мекашанд.<ref>{{cite book |author=Муҳаммад Ғиёсуддини Ромпурӣ |title=Ғиёс-ул-луғот |script-title=غیاث اللغات |language=форсӣ |publisher=Матбааи Маҷидӣ |location=Канпур |year=1909 |url=https://archive.org/details/by_md_saif_khan_misbahi___whatsapp_no_8081414883_20190731_1302/page/n557/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=25 August 2026 }}</ref>}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги сафсар}} mdzrew8dq16sagn3zo4iaa4tnq7y7ot 1484769 1484768 2026-08-25T14:39:54Z Zosya95 54344 1484769 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |ном = Нофармон |hex = C6C1EE |r = 198 |g = 193 |b = 238 |c = 17 |m = 19 |y = 0 |k = 7 |тасвир = Nofarmon.svg }} '''Нофармон''' ранги [[Бунафш|бунафши]] паст аст, ки нисбат ба [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] [[Кабуд|кабудтар]] ва каме [[Хокистарранг|хокистаррангтар]] менамояд. == Решаи ном == [[File:Delphinium newtonianum in bloom.jpg|thumb|Гулҳои испараки моғӣ]] Дар "[[Луғатномаи Деҳхудо]]" нофармон номи гулест, ки онро "забонбақафо" низ мегӯянд<ref>{{cite web |title=نافرمان |website=لغت‌نامه دهخدا |publisher=واژه‌یاب |language=fa |access-date=24 августи 2026 |url = https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86?q=%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 }}</ref><ref>{{cite web |title=Маънои "naafarmaan" |url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-naafarmaan?lang=ur |website=Rekhta Dictionary |access-date=24 августи 2026 }}</ref> ва номи имрӯзааш [[Испараки моғӣ|испараки моғӣ]] ({{lang-la|Delphinium oreophilum}}) аст. Сабаби нофармон номбар шудани ин гулро [[Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ|Ромпурӣ]] дар "[[Ғиёсу-л-луғот]]"-аш чунин шарҳ медиҳад: {{quote|Гули нофармон, чаро ки дар паси гули мазкур чизе ба сурати забони гунҷишк дида мешавад. Ва ба ҳамин ҷиҳат онро нофармон гӯянд, чаро ки шахсе, ки фармони султон қабул накунад, барои таъзибаш забони ӯ аз паси гардан берун мекашанд.<ref>{{cite book |author=Муҳаммад Ғиёсуддини Ромпурӣ |title=Ғиёс-ул-луғот |script-title=غیاث اللغات |language=форсӣ |publisher=Матбааи Маҷидӣ |location=Канпур |year=1909 |url=https://archive.org/details/by_md_saif_khan_misbahi___whatsapp_no_8081414883_20190731_1302/page/n557/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=25 August 2026 }}</ref>}} == Корбурд == Ранги нофармон дар гулдӯзи тоҷикон, махсусан дар Файзобод ва Ғиждувон, истифода мешаванд. Он бештар дар сӯзанӣ ва ороиши болиштчаҳо ба кор рафта, баъзан бо риштаи гулобӣ (пуштигулӣ дар Ҳисор) якҷо дӯхта мешаванд.<ref>{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |language=tg }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги сафсар}} q9f6mqyb6oezze5vn7dllnbxt4hg08n 1484770 1484769 2026-08-25T14:40:32Z Zosya95 54344 /* Корбурд */ 1484770 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |ном = Нофармон |hex = C6C1EE |r = 198 |g = 193 |b = 238 |c = 17 |m = 19 |y = 0 |k = 7 |тасвир = Nofarmon.svg }} '''Нофармон''' ранги [[Бунафш|бунафши]] паст аст, ки нисбат ба [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] [[Кабуд|кабудтар]] ва каме [[Хокистарранг|хокистаррангтар]] менамояд. == Решаи ном == [[File:Delphinium newtonianum in bloom.jpg|thumb|Гулҳои испараки моғӣ]] Дар "[[Луғатномаи Деҳхудо]]" нофармон номи гулест, ки онро "забонбақафо" низ мегӯянд<ref>{{cite web |title=نافرمان |website=لغت‌نامه دهخدا |publisher=واژه‌یاب |language=fa |access-date=24 августи 2026 |url = https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86?q=%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 }}</ref><ref>{{cite web |title=Маънои "naafarmaan" |url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-naafarmaan?lang=ur |website=Rekhta Dictionary |access-date=24 августи 2026 }}</ref> ва номи имрӯзааш [[Испараки моғӣ|испараки моғӣ]] ({{lang-la|Delphinium oreophilum}}) аст. Сабаби нофармон номбар шудани ин гулро [[Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ|Ромпурӣ]] дар "[[Ғиёсу-л-луғот]]"-аш чунин шарҳ медиҳад: {{quote|Гули нофармон, чаро ки дар паси гули мазкур чизе ба сурати забони гунҷишк дида мешавад. Ва ба ҳамин ҷиҳат онро нофармон гӯянд, чаро ки шахсе, ки фармони султон қабул накунад, барои таъзибаш забони ӯ аз паси гардан берун мекашанд.<ref>{{cite book |author=Муҳаммад Ғиёсуддини Ромпурӣ |title=Ғиёс-ул-луғот |script-title=غیاث اللغات |language=форсӣ |publisher=Матбааи Маҷидӣ |location=Канпур |year=1909 |url=https://archive.org/details/by_md_saif_khan_misbahi___whatsapp_no_8081414883_20190731_1302/page/n557/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=25 August 2026 }}</ref>}} == Корбурд == Ранги нофармон дар гулдӯзи тоҷикон, махсусан дар Файзобод ва Ғиждувон, истифода мешаванд. Он бештар дар сӯзанӣ ва ороиши болиштчаҳо ба кор рафта, баъзан бо риштаи гулобӣ (пуштигулӣ дар Ҳисор) якҷо дӯхта мешаванд.<ref>{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf?utm_source=chatgpt.com }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги сафсар}} qva3odflzs6sd5873np48dc3svuwrmg 1484771 1484770 2026-08-25T14:42:13Z Zosya95 54344 /* Корбурд */ 1484771 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |ном = Нофармон |hex = C6C1EE |r = 198 |g = 193 |b = 238 |c = 17 |m = 19 |y = 0 |k = 7 |тасвир = Nofarmon.svg }} '''Нофармон''' ранги [[Бунафш|бунафши]] паст аст, ки нисбат ба [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] [[Кабуд|кабудтар]] ва каме [[Хокистарранг|хокистаррангтар]] менамояд. == Решаи ном == [[File:Delphinium newtonianum in bloom.jpg|thumb|Гулҳои испараки моғӣ]] Дар "[[Луғатномаи Деҳхудо]]" нофармон номи гулест, ки онро "забонбақафо" низ мегӯянд<ref>{{cite web |title=نافرمان |website=لغت‌نامه دهخدا |publisher=واژه‌یاب |language=fa |access-date=24 августи 2026 |url = https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86?q=%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 }}</ref><ref>{{cite web |title=Маънои "naafarmaan" |url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-naafarmaan?lang=ur |website=Rekhta Dictionary |access-date=24 августи 2026 }}</ref> ва номи имрӯзааш [[Испараки моғӣ|испараки моғӣ]] ({{lang-la|Delphinium oreophilum}}) аст. Сабаби нофармон номбар шудани ин гулро [[Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ|Ромпурӣ]] дар "[[Ғиёсу-л-луғот]]"-аш чунин шарҳ медиҳад: {{quote|Гули нофармон, чаро ки дар паси гули мазкур чизе ба сурати забони гунҷишк дида мешавад. Ва ба ҳамин ҷиҳат онро нофармон гӯянд, чаро ки шахсе, ки фармони султон қабул накунад, барои таъзибаш забони ӯ аз паси гардан берун мекашанд.<ref>{{cite book |author=Муҳаммад Ғиёсуддини Ромпурӣ |title=Ғиёс-ул-луғот |script-title=غیاث اللغات |language=форсӣ |publisher=Матбааи Маҷидӣ |location=Канпур |year=1909 |url=https://archive.org/details/by_md_saif_khan_misbahi___whatsapp_no_8081414883_20190731_1302/page/n557/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=25 August 2026 }}</ref>}} == Корбурд == Ранги нофармон дар [[Гулдӯзӣ|гулдӯзи]] [[Тоҷикон|тоҷикон]], махсусан дар [[Файзобод (деҳа, н. Кӯлоб)|Файзобод]] ва [[Ғиждувон]], истифода мешаванд. Он бештар дар [[Сӯзанӣ|сӯзанӣ]] ва ороиши болиштчаҳо ба кор рафта, баъзан бо риштаи [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] (пуштигулӣ дар [[Ҳисор]]) якҷо дӯхта мешаванд.<ref>{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf?utm_source=chatgpt.com }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги сафсар}} 9nicsgzm11ibjjf6ju6ps7x34mjs2ak 1484772 1484771 2026-08-25T14:43:38Z Zosya95 54344 /* Корбурд */ 1484772 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |ном = Нофармон |hex = C6C1EE |r = 198 |g = 193 |b = 238 |c = 17 |m = 19 |y = 0 |k = 7 |тасвир = Nofarmon.svg }} '''Нофармон''' ранги [[Бунафш|бунафши]] паст аст, ки нисбат ба [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] [[Кабуд|кабудтар]] ва каме [[Хокистарранг|хокистаррангтар]] менамояд. == Решаи ном == [[File:Delphinium newtonianum in bloom.jpg|thumb|Гулҳои испараки моғӣ]] Дар "[[Луғатномаи Деҳхудо]]" нофармон номи гулест, ки онро "забонбақафо" низ мегӯянд<ref>{{cite web |title=نافرمان |website=لغت‌نامه دهخدا |publisher=واژه‌یاب |language=fa |access-date=24 августи 2026 |url = https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86?q=%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 }}</ref><ref>{{cite web |title=Маънои "naafarmaan" |url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-naafarmaan?lang=ur |website=Rekhta Dictionary |access-date=24 августи 2026 }}</ref> ва номи имрӯзааш [[Испараки моғӣ|испараки моғӣ]] ({{lang-la|Delphinium oreophilum}}) аст. Сабаби нофармон номбар шудани ин гулро [[Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ|Ромпурӣ]] дар "[[Ғиёсу-л-луғот]]"-аш чунин шарҳ медиҳад: {{quote|Гули нофармон, чаро ки дар паси гули мазкур чизе ба сурати забони гунҷишк дида мешавад. Ва ба ҳамин ҷиҳат онро нофармон гӯянд, чаро ки шахсе, ки фармони султон қабул накунад, барои таъзибаш забони ӯ аз паси гардан берун мекашанд.<ref>{{cite book |author=Муҳаммад Ғиёсуддини Ромпурӣ |title=Ғиёс-ул-луғот |script-title=غیاث اللغات |language=форсӣ |publisher=Матбааи Маҷидӣ |location=Канпур |year=1909 |url=https://archive.org/details/by_md_saif_khan_misbahi___whatsapp_no_8081414883_20190731_1302/page/n557/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=25 August 2026 }}</ref>}} == Корбурд == Ранги нофармон дар [[Гулдӯзӣ|гулдӯзии]] [[Тоҷикон|тоҷикон]], махсусан дар [[Файзобод (деҳа, н. Кӯлоб)|Файзобод]] ва [[Ғиждувон]], истифода мешаванд. Он бештар дар [[Сӯзанӣ|сӯзанӣ]] ва ороиши болиштчаҳо ба кор рафта, баъзан бо риштаи [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] (пуштигулӣ дар [[Ҳисор]]) якҷо дӯхта мешаванд.<ref>{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf?utm_source=chatgpt.com }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги сафсар}} h6988q6w39d791n5i9oi22lxs5i19cp 1484788 1484772 2026-08-25T15:27:45Z Zosya95 54344 1484788 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |ном = Нофармон |hex = C6C1EE |r = 198 |g = 193 |b = 238 |c = 17 |m = 19 |y = 0 |k = 7 |h = 247 |s = 19 |v = 93 |тасвир = Nofarmon.svg }} '''Нофармон''' ранги [[Бунафш|бунафши]] паст аст, ки нисбат ба [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] [[Кабуд|кабудтар]] ва каме [[Хокистарранг|хокистаррангтар]] менамояд. == Решаи ном == [[File:Delphinium newtonianum in bloom.jpg|thumb|Гулҳои испараки моғӣ]] Дар "[[Луғатномаи Деҳхудо]]" нофармон номи гулест, ки онро "забонбақафо" низ мегӯянд<ref>{{cite web |title=نافرمان |website=لغت‌نامه دهخدا |publisher=واژه‌یاب |language=fa |access-date=24 августи 2026 |url = https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86?q=%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 }}</ref><ref>{{cite web |title=Маънои "naafarmaan" |url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-naafarmaan?lang=ur |website=Rekhta Dictionary |access-date=24 августи 2026 }}</ref> ва номи имрӯзааш [[Испараки моғӣ|испараки моғӣ]] ({{lang-la|Delphinium oreophilum}}) аст. Сабаби нофармон номбар шудани ин гулро [[Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ|Ромпурӣ]] дар "[[Ғиёсу-л-луғот]]"-аш чунин шарҳ медиҳад: {{quote|Гули нофармон, чаро ки дар паси гули мазкур чизе ба сурати забони гунҷишк дида мешавад. Ва ба ҳамин ҷиҳат онро нофармон гӯянд, чаро ки шахсе, ки фармони султон қабул накунад, барои таъзибаш забони ӯ аз паси гардан берун мекашанд.<ref>{{cite book |author=Муҳаммад Ғиёсуддини Ромпурӣ |title=Ғиёс-ул-луғот |script-title=غیاث اللغات |language=форсӣ |publisher=Матбааи Маҷидӣ |location=Канпур |year=1909 |url=https://archive.org/details/by_md_saif_khan_misbahi___whatsapp_no_8081414883_20190731_1302/page/n557/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=25 August 2026 }}</ref>}} == Корбурд == Ранги нофармон дар [[Гулдӯзӣ|гулдӯзии]] [[Тоҷикон|тоҷикон]], махсусан дар [[Файзобод (деҳа, н. Кӯлоб)|Файзобод]] ва [[Ғиждувон]], истифода мешаванд. Он бештар дар [[Сӯзанӣ|сӯзанӣ]] ва ороиши болиштчаҳо ба кор рафта, баъзан бо риштаи [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] (пуштигулӣ дар [[Ҳисор]]) якҷо дӯхта мешаванд.<ref>{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf?utm_source=chatgpt.com }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги сафсар}} j534la4lfmfe4j0r89g1rxjss5nf7rq 1484789 1484788 2026-08-25T15:31:09Z Zosya95 54344 /* Решаи ном */ 1484789 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |ном = Нофармон |hex = C6C1EE |r = 198 |g = 193 |b = 238 |c = 17 |m = 19 |y = 0 |k = 7 |h = 247 |s = 19 |v = 93 |тасвир = Nofarmon.svg }} '''Нофармон''' ранги [[Бунафш|бунафши]] паст аст, ки нисбат ба [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] [[Кабуд|кабудтар]] ва каме [[Хокистарранг|хокистаррангтар]] менамояд. == Решаи ном == [[File:Delphinium newtonianum in bloom.jpg|thumb|Гулҳои испараки моғӣ]] Дар "[[Луғатномаи Деҳхудо]]" нофармон номи гулест, ки онро "забонбақафо" низ мегӯянд<ref>{{cite web |title=نافرمان |website=لغت‌نامه دهخدا |publisher=واژه‌یاب |language=fa |access-date=24 августи 2026 |url = https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86?q=%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 }}</ref><ref>{{cite web |title=Маънои "naafarmaan" |url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-naafarmaan?lang=ur |website=Rekhta Dictionary |access-date=24 августи 2026 }}</ref> ва номи имрӯзааш [[Испарак|испарак]] ({{lang-la|Delphinium}}) аст. Сабаби нофармон номбар шудани ин гулро [[Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ|Ромпурӣ]] дар "[[Ғиёсу-л-луғот]]"-аш чунин шарҳ медиҳад: {{quote|Гули нофармон, чаро ки дар паси гули мазкур чизе ба сурати забони гунҷишк дида мешавад. Ва ба ҳамин ҷиҳат онро нофармон гӯянд, чаро ки шахсе, ки фармони султон қабул накунад, барои таъзибаш забони ӯ аз паси гардан берун мекашанд.<ref>{{cite book |author=Муҳаммад Ғиёсуддини Ромпурӣ |title=Ғиёс-ул-луғот |script-title=غیاث اللغات |language=форсӣ |publisher=Матбааи Маҷидӣ |location=Канпур |year=1909 |url=https://archive.org/details/by_md_saif_khan_misbahi___whatsapp_no_8081414883_20190731_1302/page/n557/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=25 August 2026 }}</ref>}} == Корбурд == Ранги нофармон дар [[Гулдӯзӣ|гулдӯзии]] [[Тоҷикон|тоҷикон]], махсусан дар [[Файзобод (деҳа, н. Кӯлоб)|Файзобод]] ва [[Ғиждувон]], истифода мешаванд. Он бештар дар [[Сӯзанӣ|сӯзанӣ]] ва ороиши болиштчаҳо ба кор рафта, баъзан бо риштаи [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] (пуштигулӣ дар [[Ҳисор]]) якҷо дӯхта мешаванд.<ref>{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf?utm_source=chatgpt.com }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги сафсар}} c8jn429p4zkeyfvzz9u6o0r6nwr5tfr 1484790 1484789 2026-08-25T15:36:46Z Zosya95 54344 1484790 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |ном = Нофармон |hex = C6C1EE |r = 198 |g = 193 |b = 238 |c = 17 |m = 19 |y = 0 |k = 7 |h = 247 |s = 19 |v = 93 |тасвир = Nofarmon.svg }} '''Нофармон''' ранги [[Бунафш|бунафши]] паст аст, ки нисбат ба [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] [[Кабуд|кабудтар]] ва каме [[Хокистарранг|хокистаррангтар]] менамояд. == Решаи ном == [[File:Delphinium emarginatum.jpg|thumb|Гулҳои испарак]] Дар "[[Луғатномаи Деҳхудо]]" нофармон номи гулест, ки онро "забонбақафо" низ мегӯянд<ref>{{cite web |title=نافرمان |website=لغت‌نامه دهخدا |publisher=واژه‌یاب |language=fa |access-date=24 августи 2026 |url = https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86?q=%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 }}</ref><ref>{{cite web |title=Маънои "naafarmaan" |url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-naafarmaan?lang=ur |website=Rekhta Dictionary |access-date=24 августи 2026 }}</ref> ва номи имрӯзааш [[Испарак|испарак]] ({{lang-la|Delphinium}}) аст. Сабаби нофармон номбар шудани ин гулро [[Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ|Ромпурӣ]] дар "[[Ғиёсу-л-луғот]]"-аш чунин шарҳ медиҳад: {{quote|Гули нофармон, чаро ки дар паси гули мазкур чизе ба сурати забони гунҷишк дида мешавад. Ва ба ҳамин ҷиҳат онро нофармон гӯянд, чаро ки шахсе, ки фармони султон қабул накунад, барои таъзибаш забони ӯ аз паси гардан берун мекашанд.<ref>{{cite book |author=Муҳаммад Ғиёсуддини Ромпурӣ |title=Ғиёс-ул-луғот |script-title=غیاث اللغات |language=форсӣ |publisher=Матбааи Маҷидӣ |location=Канпур |year=1909 |url=https://archive.org/details/by_md_saif_khan_misbahi___whatsapp_no_8081414883_20190731_1302/page/n557/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=25 August 2026 }}</ref>}} == Корбурд == Ранги нофармон дар [[Гулдӯзӣ|гулдӯзии]] [[Тоҷикон|тоҷикон]], махсусан дар [[Файзобод (деҳа, н. Кӯлоб)|Файзобод]] ва [[Ғиждувон]], истифода мешаванд. Он бештар дар [[Сӯзанӣ|сӯзанӣ]] ва ороиши болиштчаҳо ба кор рафта, баъзан бо риштаи [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] (пуштигулӣ дар [[Ҳисор]]) якҷо дӯхта мешаванд.<ref>{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf?utm_source=chatgpt.com }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги сафсар}} skqzb6zg372liseootqcipf4v3fdozu 1484796 1484790 2026-08-25T15:45:50Z Zosya95 54344 /* Решаи ном */ 1484796 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо |ном = Нофармон |hex = C6C1EE |r = 198 |g = 193 |b = 238 |c = 17 |m = 19 |y = 0 |k = 7 |h = 247 |s = 19 |v = 93 |тасвир = Nofarmon.svg }} '''Нофармон''' ранги [[Бунафш|бунафши]] паст аст, ки нисбат ба [[Арғавонӣ|арғавонӣ]] [[Кабуд|кабудтар]] ва каме [[Хокистарранг|хокистаррангтар]] менамояд. == Решаи ном == [[Акс:Delphinium emarginatum.jpg|thumb|300x300px|Гулҳои испарак]] Дар "[[Луғатномаи Деҳхудо]]" нофармон номи гулест, ки онро "забонбақафо" низ мегӯянд<ref>{{cite web |title=نافرمان |website=لغت‌نامه دهخدا |publisher=واژه‌یاب |language=fa |access-date=24 августи 2026 |url = https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86?q=%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 }}</ref><ref>{{cite web |title=Маънои "naafarmaan" |url=https://www.rekhtadictionary.com/meaning-of-naafarmaan?lang=ur |website=Rekhta Dictionary |access-date=24 августи 2026 }}</ref> ва номи имрӯзааш [[Испарак|испарак]] ({{lang-la|Delphinium}}) аст. Сабаби нофармон номбар шудани ин гулро [[Ғиёсуддин Муҳаммад ибни Ҷалолуддини Ромпурӣ|Ромпурӣ]] дар "[[Ғиёсу-л-луғот]]"-аш чунин шарҳ медиҳад: {{quote|Гули нофармон, чаро ки дар паси гули мазкур чизе ба сурати забони гунҷишк дида мешавад. Ва ба ҳамин ҷиҳат онро нофармон гӯянд, чаро ки шахсе, ки фармони султон қабул накунад, барои таъзибаш забони ӯ аз паси гардан берун мекашанд.<ref>{{cite book |author=Муҳаммад Ғиёсуддини Ромпурӣ |title=Ғиёс-ул-луғот |script-title=غیاث اللغات |language=форсӣ |publisher=Матбааи Маҷидӣ |location=Канпур |year=1909 |url=https://archive.org/details/by_md_saif_khan_misbahi___whatsapp_no_8081414883_20190731_1302/page/n557/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=25 August 2026 }}</ref>}} == Корбурд == Ранги нофармон дар [[Гулдӯзӣ|гулдӯзии]] [[Тоҷикон|тоҷикон]], махсусан дар [[Файзобод (деҳа, н. Кӯлоб)|Файзобод]] ва [[Ғиждувон]], истифода мешаванд. Он бештар дар [[Сӯзанӣ|сӯзанӣ]] ва ороиши болиштчаҳо ба кор рафта, баъзан бо риштаи [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] (пуштигулӣ дар [[Ҳисор]]) якҷо дӯхта мешаванд.<ref>{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf?utm_source=chatgpt.com }}</ref> == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги сафсар}} bvudqffv81hp5s2j7rv45cq1zc1n1jd 14 333291 1484766 1484541 2026-08-25T13:47:41Z Шухрат Саъдиев 5132 1484766 wikitext text/x-wiki {{Гурӯҳ нест}} e7y23hxt4fp1zzlj8sjlog66z6ydrl4 0 333292 1484764 1484544 2026-08-25T13:44:56Z Шухрат Саъдиев 5132 викисозӣ 1484764 wikitext text/x-wiki {{викисозӣ}} == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Тобишҳои кабуд]] t965a2qn4swpz6dv3wc3rdx6ja3qjn9 1484777 1484764 2026-08-25T15:10:47Z Zosya95 54344 1484777 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо | hex = 87CEEB | тасвир = Shades of light blue.png | рамз = Писарон • Об • Ҳаво }} '''Осмонранг''', '''осмонгун''' ё '''кабуди осмонӣ''' ин як рангест, ки ба ранги осмони софи рӯзона монанданд.<ref>{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=2 |editor1=Сайфиддин Назарзода |editor2=Аҳмадҷон Сангинов |editor3=Саид Каримов |editor4=Мирзо Ҳасани Султон |location=Душанбе |publisher=Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти Рӯдакӣ |year=2008 |page=37 }}</ref> [[File:Celeste puro all'orizzonte di Messina.jpg|thumb|Яке аз тобишҳои осмонранг]] == Корбурд == {{quote|Рухи гулгунш гашта заъфаронгун,<br>Лаби майгунш гашта '''осмонгун'''.<ref>{{cite book |title=Фарҳанги забони тоҷикӣ |editor1=М. Ш. Шукуров |editor2=В. А. Капранов |editor3=Р. Ҳошим |editor4=Н. А. Маъсумӣ |volume=1 |location=Москва |publisher=Советская энциклопедия |year=1969 |page=927 }}</ref>|[[Фахруддини Гургонӣ|Фахриддини Гургонӣ]]}} == Адабиёт == {{reflist}} [[Гурӯҳ:Тобишҳои кабуд]] mi5ijb8o6j6l4xsxij0svj7eowd2uaw 1484781 1484777 2026-08-25T15:15:42Z Zosya95 54344 1484781 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо | hex = 87CEEB | r = 135 | g = 206 | b = 235 | c = 43 | m = 12 | y = 0 | k = 8 | h = 197 | s = 43 | v = 92 | тасвир = Shades of light blue.png | дарозии мавҷ = 485 – 500 | басомад = 600 – 620 | рамз = Писарон • Об • Ҳаво }} '''Осмонранг''', '''осмонгун''' ё '''кабуди осмонӣ''' ин як рангест, ки ба ранги осмони софи рӯзона монанданд.<ref>{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=2 |editor1=Сайфиддин Назарзода |editor2=Аҳмадҷон Сангинов |editor3=Саид Каримов |editor4=Мирзо Ҳасани Султон |location=Душанбе |publisher=Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти Рӯдакӣ |year=2008 |page=37 }}</ref> [[File:Celeste puro all'orizzonte di Messina.jpg|thumb|Яке аз тобишҳои осмонранг]] == Корбурд == {{quote|Рухи гулгунш гашта заъфаронгун,<br>Лаби майгунш гашта '''осмонгун'''.<ref>{{cite book |title=Фарҳанги забони тоҷикӣ |editor1=М. Ш. Шукуров |editor2=В. А. Капранов |editor3=Р. Ҳошим |editor4=Н. А. Маъсумӣ |volume=1 |location=Москва |publisher=Советская энциклопедия |year=1969 |page=927 }}</ref>|[[Фахруддини Гургонӣ|Фахриддини Гургонӣ]]}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Commons|sky blue}} [[Гурӯҳ:Тобишҳои кабуд]] pdhcfwv9e9q8m3gtyy4183bfrucjbgm 1484782 1484781 2026-08-25T15:16:19Z Zosya95 54344 1484782 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо | hex = 87CEEB | r = 135 | g = 206 | b = 235 | c = 43 | m = 12 | y = 0 | k = 8 | h = 197 | s = 43 | v = 92 | тасвир = Shades of light blue.png | дарозии мавҷ = 485 – 500 | басомад = 600 – 620 | рамз = Писарон • Об • Ҳаво }} '''Осмонранг''', '''осмонгун''' ё '''кабуди осмонӣ''' ин як рангест, ки ба ранги осмони софи рӯзона монанданд.<ref>{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=2 |editor1=Сайфиддин Назарзода |editor2=Аҳмадҷон Сангинов |editor3=Саид Каримов |editor4=Мирзо Ҳасани Султон |location=Душанбе |publisher=Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти Рӯдакӣ |year=2008 |page=37 }}</ref> [[File:Celeste puro all'orizzonte di Messina.jpg|thumb|Яке аз тобишҳои осмонранг]] == Корбурд == {{quote|Рухи гулгунш гашта заъфаронгун,<br>Лаби майгунш гашта '''осмонгун'''.<ref>{{cite book |title=Фарҳанги забони тоҷикӣ |editor1=М. Ш. Шукуров |editor2=В. А. Капранов |editor3=Р. Ҳошим |editor4=Н. А. Маъсумӣ |volume=1 |location=Москва |publisher=Советская энциклопедия |year=1969 |page=927 }}</ref>|[[Фахруддини Гургонӣ|Фахриддини Гургонӣ]]}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Commons|sky blue}} {{Тобишҳои ранги кабуд}} m5rwzprbtzthrsticr2yvx6abu6ro06 1484783 1484782 2026-08-25T15:17:10Z Zosya95 54344 1484783 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо | hex = 87CEEB | r = 135 | g = 206 | b = 235 | c = 43 | m = 12 | y = 0 | k = 8 | h = 197 | s = 43 | v = 92 | тасвир = Shades of light blue.png | дарозии мавҷ = 485 – 500 | басомад = 600 – 620 | рамз = Писарон • Об • Ҳаво }} '''Осмонранг''', '''осмонгун''' ё '''кабуди осмонӣ''' ин як рангест, ки ба ранги [[Осмон|осмони]] софи рӯзона монанд аст.<ref>{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |volume=2 |editor1=Сайфиддин Назарзода |editor2=Аҳмадҷон Сангинов |editor3=Саид Каримов |editor4=Мирзо Ҳасани Султон |location=Душанбе |publisher=Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти Рӯдакӣ |year=2008 |page=37 }}</ref> [[File:Celeste puro all'orizzonte di Messina.jpg|thumb|Яке аз тобишҳои осмонранг]] == Корбурд == {{quote|Рухи гулгунш гашта заъфаронгун,<br>Лаби майгунш гашта '''осмонгун'''.<ref>{{cite book |title=Фарҳанги забони тоҷикӣ |editor1=М. Ш. Шукуров |editor2=В. А. Капранов |editor3=Р. Ҳошим |editor4=Н. А. Маъсумӣ |volume=1 |location=Москва |publisher=Советская энциклопедия |year=1969 |page=927 }}</ref>|[[Фахруддини Гургонӣ|Фахриддини Гургонӣ]]}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Commons|sky blue}} {{Тобишҳои ранги кабуд}} trk3bczcmz2wdz3bi1gdksw1pr00fk9 10 333293 1484855 1484552 2026-08-26T02:11:31Z Zosya95 54344 1484855 wikitext text/x-wiki {{Ҷадвали новбарӣ | ном = Тобишҳои {{{номи_ранг|}}} | state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | сабки_сарлавҳа = background:{{{ранги_замина|purple}}}; color:{{{ранги_матн|white}}}; {{box-shadow border|a|#000000}} | сарлавҳа = Тобишҳои {{#if:{{#invoke:String|match|{{{номи_ранг|}}}|ранг$}} | {{{номи_ранг|}}} | ранги {{{номи_ранг|}}} }} | синфи_бадан = wraplinks | listpadding = 0 | tracking = no | list1 = <table style="background:transparent; width:100%"> {{Тобишҳои ранг/10 |ранг1={{{1|}}}|ном1={{{2|}}}|мақола1={{{3|}}} |ранг2={{{4|}}}|ном2={{{5|}}}|мақола2={{{6|}}} |ранг3={{{7|}}}|ном3={{{8|}}}|мақола3={{{9|}}} |ранг4={{{10|}}}|ном4={{{11|}}}|мақола4={{{12|}}} |ранг5={{{13|}}}|ном5={{{14|}}}|мақола5={{{15|}}} |ранг6={{{16|}}}|ном6={{{17|}}}|мақола6={{{18|}}} |ранг7={{{19|}}}|ном7={{{20|}}}|мақола7={{{21|}}} |ранг8={{{22|}}}|ном8={{{23|}}}|мақола8={{{24|}}} |ранг9={{{25|}}}|ном9={{{26|}}}|мақола9={{{27|}}} |ранг10={{{28|}}}|ном10={{{29|}}}|мақола10={{{30|}}} }} {{Тобишҳои ранг/10 |ранг1={{{31|}}}|ном1={{{32|}}}|мақола1={{{33|}}} |ранг2={{{34|}}}|ном2={{{35|}}}|мақола2={{{36|}}} |ранг3={{{37|}}}|ном3={{{38|}}}|мақола3={{{39|}}} |ранг4={{{40|}}}|ном4={{{41|}}}|мақола4={{{42|}}} |ранг5={{{43|}}}|ном5={{{44|}}}|мақола5={{{45|}}} |ранг6={{{46|}}}|ном6={{{47|}}}|мақола6={{{48|}}} |ранг7={{{49|}}}|ном7={{{50|}}}|мақола7={{{51|}}} |ранг8={{{52|}}}|ном8={{{53|}}}|мақола8={{{54|}}} |ранг9={{{55|}}}|ном9={{{56|}}}|мақола9={{{57|}}} |ранг10={{{58|}}}|ном10={{{59|}}}|мақола10={{{60|}}} }} {{Тобишҳои ранг/10 |ранг1={{{61|}}}|ном1={{{62|}}}|мақола1={{{63|}}} |ранг2={{{64|}}}|ном2={{{65|}}}|мақола2={{{66|}}} |ранг3={{{67|}}}|ном3={{{68|}}}|мақола3={{{69|}}} |ранг4={{{70|}}}|ном4={{{71|}}}|мақола4={{{72|}}} |ранг5={{{73|}}}|ном5={{{74|}}}|мақола5={{{75|}}} |ранг6={{{76|}}}|ном6={{{77|}}}|мақола6={{{78|}}} |ранг7={{{79|}}}|ном7={{{80|}}}|мақола7={{{81|}}} |ранг8={{{82|}}}|ном8={{{83|}}}|мақола8={{{84|}}} |ранг9={{{85|}}}|ном9={{{86|}}}|мақола9={{{87|}}} |ранг10={{{88|}}}|ном10={{{89|}}}|мақола10={{{90|}}} }} {{Тобишҳои ранг/10 |ранг1={{{91|}}}|ном1={{{92|}}}|мақола1={{{93|}}} |ранг2={{{94|}}}|ном2={{{95|}}}|мақола2={{{96|}}} |ранг3={{{97|}}}|ном3={{{98|}}}|мақола3={{{99|}}} |ранг4={{{100|}}}|ном4={{{101|}}}|мақола4={{{102|}}} |ранг5={{{103|}}}|ном5={{{104|}}}|мақола5={{{105|}}} |ранг6={{{106|}}}|ном6={{{107|}}}|мақола6={{{108|}}} |ранг7={{{109|}}}|ном7={{{110|}}}|мақола7={{{111|}}} |ранг8={{{112|}}}|ном8={{{113|}}}|мақола8={{{114|}}} |ранг9={{{115|}}}|ном9={{{116|}}}|мақола9={{{117|}}} |ранг10={{{118|}}}|ном10={{{119|}}}|мақола10={{{120|}}} }} {{Тобишҳои ранг/10 |ранг1={{{121|}}}|ном1={{{122|}}}|мақола1={{{123|}}} |ранг2={{{124|}}}|ном2={{{125|}}}|мақола2={{{126|}}} |ранг3={{{127|}}}|ном3={{{128|}}}|мақола3={{{129|}}} |ранг4={{{130|}}}|ном4={{{131|}}}|мақола4={{{132|}}} |ранг5={{{133|}}}|ном5={{{134|}}}|мақола5={{{135|}}} |ранг6={{{136|}}}|ном6={{{137|}}}|мақола6={{{138|}}} |ранг7={{{139|}}}|ном7={{{140|}}}|мақола7={{{141|}}} |ранг8={{{142|}}}|ном8={{{143|}}}|мақола8={{{144|}}} |ранг9={{{145|}}}|ном9={{{146|}}}|мақола9={{{147|}}} |ранг10={{{148|}}}|ном10={{{149|}}}|мақола10={{{150|}}} }} {{Тобишҳои ранг/10 |ранг1={{{151|}}}|ном1={{{152|}}}|мақола1={{{153|}}} |ранг2={{{154|}}}|ном2={{{155|}}}|мақола2={{{156|}}} |ранг3={{{157|}}}|ном3={{{158|}}}|мақола3={{{159|}}} |ранг4={{{160|}}}|ном4={{{161|}}}|мақола4={{{162|}}} |ранг5={{{163|}}}|ном5={{{164|}}}|мақола5={{{165|}}} |ранг6={{{166|}}}|ном6={{{167|}}}|мақола6={{{168|}}} |ранг7={{{169|}}}|ном7={{{170|}}}|мақола7={{{171|}}} |ранг8={{{172|}}}|ном8={{{173|}}}|мақола8={{{174|}}} |ранг9={{{175|}}}|ном9={{{176|}}}|мақола9={{{177|}}} |ранг10={{{178|}}}|ном10={{{179|}}}|мақола10={{{180|}}} }} {{Тобишҳои ранг/10 |ранг1={{{181|}}}|ном1={{{182|}}}|мақола1={{{183|}}} |ранг2={{{184|}}}|ном2={{{185|}}}|мақола2={{{186|}}} |ранг3={{{187|}}}|ном3={{{188|}}}|мақола3={{{189|}}} |ранг4={{{190|}}}|ном4={{{191|}}}|мақола4={{{192|}}} |ранг5={{{193|}}}|ном5={{{194|}}}|мақола5={{{195|}}} |ранг6={{{196|}}}|ном6={{{197|}}}|мақола6={{{198|}}} |ранг7={{{199|}}}|ном7={{{200|}}}|мақола7={{{201|}}} |ранг8={{{202|}}}|ном8={{{203|}}}|мақола8={{{204|}}} |ранг9={{{205|}}}|ном9={{{206|}}}|мақола9={{{207|}}} |ранг10={{{208|}}}|ном10={{{209|}}}|мақола10={{{210|}}} }} {{Тобишҳои ранг/10 |ранг1={{{211|}}}|ном1={{{212|}}}|мақола1={{{213|}}} |ранг2={{{214|}}}|ном2={{{215|}}}|мақола2={{{216|}}} |ранг3={{{217|}}}|ном3={{{218|}}}|мақола3={{{219|}}} |ранг4={{{220|}}}|ном4={{{221|}}}|мақола4={{{222|}}} |ранг5={{{223|}}}|ном5={{{224|}}}|мақола5={{{225|}}} |ранг6={{{226|}}}|ном6={{{227|}}}|мақола6={{{228|}}} |ранг7={{{229|}}}|ном7={{{230|}}}|мақола7={{{231|}}} |ранг8={{{232|}}}|ном8={{{233|}}}|мақола8={{{234|}}} |ранг9={{{235|}}}|ном9={{{236|}}}|мақола9={{{237|}}} |ранг10={{{238|}}}|ном10={{{239|}}}|мақола10={{{240|}}} }} {{Тобишҳои ранг/10 |ранг1={{{241|}}}|ном1={{{242|}}}|мақола1={{{243|}}} |ранг2={{{244|}}}|ном2={{{245|}}}|мақола2={{{246|}}} |ранг3={{{247|}}}|ном3={{{248|}}}|мақола3={{{249|}}} |ранг4={{{250|}}}|ном4={{{251|}}}|мақола4={{{252|}}} |ранг5={{{253|}}}|ном5={{{254|}}}|мақола5={{{255|}}} |ранг6={{{256|}}}|ном6={{{257|}}}|мақола6={{{258|}}} |ранг7={{{259|}}}|ном7={{{260|}}}|мақола7={{{261|}}} |ранг8={{{262|}}}|ном8={{{263|}}}|мақола8={{{264|}}} |ранг9={{{265|}}}|ном9={{{266|}}}|мақола9={{{267|}}} |ранг10={{{268|}}}|ном10={{{269|}}}|мақола10={{{270|}}} }} {{Тобишҳои ранг/10 |ранг1={{{271|}}}|ном1={{{272|}}}|мақола1={{{273|}}} |ранг2={{{274|}}}|ном2={{{275|}}}|мақола2={{{276|}}} |ранг3={{{277|}}}|ном3={{{278|}}}|мақола3={{{279|}}} |ранг4={{{280|}}}|ном4={{{281|}}}|мақола4={{{282|}}} |ранг5={{{283|}}}|ном5={{{284|}}}|мақола5={{{285|}}} |ранг6={{{286|}}}|ном6={{{287|}}}|мақола6={{{288|}}} |ранг7={{{289|}}}|ном7={{{290|}}}|мақола7={{{291|}}} |ранг8={{{292|}}}|ном8={{{293|}}}|мақола8={{{294|}}} |ранг9={{{295|}}}|ном9={{{296|}}}|мақола9={{{297|}}} |ранг10={{{298|}}}|ном10={{{299|}}}|мақола10={{{300|}}} }} </table> | сабки_поёнӣ = font-size:smaller; background:transparent; {{box-shadow border|t|{{{ранги_замина|{{{ранг|purple}}}}}}}} | поёнӣ = {{#if: {{{нишон_додани_эзоҳ|{{{эзоҳ|}}}}}} |{{{эзоҳ|Барои ҳар номи ранг як намунаи маъмул нишон дода шудааст; ҳар номи ранг метавонад тобишҳои гуногуни ба ҳам наздикро дар бар гирад.}}} }} }} <noinclude> {{documentation}} </noinclude> 3s9kfkh0zpp5v34zekmkcpzywql5jq6 10 333294 1484775 1484576 2026-08-25T14:46:22Z Zosya95 54344 1484775 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |ном=Тобишҳои ранги кабуд |номи_ранг=кабуд |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#0000FF | #ADD8E6 | Ҳаворанг | Ҳаворанг | #87CEEB | Осмонранг | Осмонранг | #0080FF | Лоҷвардӣ | Лоҷвардӣ | #0000FF | Кабуд | Кабуд | #0F52BA | Ёқутӣ | Ёқутӣ | #00416A | Нилгун | Нилгун | #002366 | Кабуди шоҳӣ | Кабуди шоҳӣ }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |[[Гурӯҳ:Тобишҳои кабуд]] }} }} <noinclude> {{documentation}} </noinclude> 4by9hrv9b6vdwvvv0pea7qf4thko2sb 1484776 1484775 2026-08-25T14:46:33Z Zosya95 54344 1484776 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=кабуд |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#0000FF | #ADD8E6 | Ҳаворанг | Ҳаворанг | #87CEEB | Осмонранг | Осмонранг | #0080FF | Лоҷвардӣ | Лоҷвардӣ | #0000FF | Кабуд | Кабуд | #0F52BA | Ёқутӣ | Ёқутӣ | #00416A | Нилгун | Нилгун | #002366 | Кабуди шоҳӣ | Кабуди шоҳӣ }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |[[Гурӯҳ:Тобишҳои кабуд]] }} }} <noinclude> {{documentation}} </noinclude> om193onrk6n3w37giceg3iqhyw52ofr 10 333295 1484763 1484549 2026-08-25T13:42:53Z Шухрат Саъдиев 5132 викисозӣ 1484763 wikitext text/x-wiki {{викисозӣ}} {{#if:{{{ранг1|}}}{{{ранг2|}}}{{{ранг3|}}}{{{ранг4|}}}{{{ранг5|}}}{{{ранг6|}}}{{{ранг7|}}}{{{ранг8|}}}{{{ранг9|}}}{{{ранг10|}}} |<tr style="vertical-align:bottom; height: 2.5em; font-size: 90%; line-height: 1.2;">{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном1|{{{ранг1|}}}}}}|мақола={{{мақола1|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном2|{{{ранг2|}}}}}}|мақола={{{мақола2|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном3|{{{ранг3|}}}}}}|мақола={{{мақола3|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном4|{{{ранг4|}}}}}}|мақола={{{мақола4|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном5|{{{ранг5|}}}}}}|мақола={{{мақола5|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном6|{{{ранг6|}}}}}}|мақола={{{мақола6|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном7|{{{ранг7|}}}}}}|мақола={{{мақола7|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном8|{{{ранг8|}}}}}}|мақола={{{мақола8|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном9|{{{ранг9|}}}}}}|мақола={{{мақола9|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном10|{{{ранг10|}}}}}}|мақола={{{мақола10|}}} }}</tr><tr>{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг1|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг2|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг3|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг4|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг5|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг6|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг7|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг8|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг9|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг10|}}} }}</tr> }} 0aua46iqwkcemzfb9di500qew384wzv 1484784 1484763 2026-08-25T15:19:25Z Zosya95 54344 1484784 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{ранг1|}}}{{{ранг2|}}}{{{ранг3|}}}{{{ранг4|}}}{{{ранг5|}}}{{{ранг6|}}}{{{ранг7|}}}{{{ранг8|}}}{{{ранг9|}}}{{{ранг10|}}} |<tr style="vertical-align:bottom; height: 2.5em; font-size: 90%; line-height: 1.2;">{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном1|{{{ранг1|}}}}}}|мақола={{{мақола1|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном2|{{{ранг2|}}}}}}|мақола={{{мақола2|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном3|{{{ранг3|}}}}}}|мақола={{{мақола3|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном4|{{{ранг4|}}}}}}|мақола={{{мақола4|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном5|{{{ранг5|}}}}}}|мақола={{{мақола5|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном6|{{{ранг6|}}}}}}|мақола={{{мақола6|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном7|{{{ранг7|}}}}}}|мақола={{{мақола7|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном8|{{{ранг8|}}}}}}|мақола={{{мақола8|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном9|{{{ранг9|}}}}}}|мақола={{{мақола9|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном10|{{{ранг10|}}}}}}|мақола={{{мақола10|}}} }}</tr><tr>{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг1|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг2|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг3|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг4|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг5|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг6|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг7|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг8|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг9|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг10|}}} }}</tr> }} iliptrcmpc6pj0gr0yu87w2e7gx4om4 1484785 1484784 2026-08-25T15:23:42Z Zosya95 54344 1484785 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{ранг1|}}}{{{ранг2|}}}{{{ранг3|}}}{{{ранг4|}}}{{{ранг5|}}}{{{ранг6|}}}{{{ранг7|}}}{{{ранг8|}}}{{{ранг9|}}}{{{ранг10|}}} |<tr style="vertical-align:bottom; height: 2.5em; font-size: 90%; line-height: 1.2;">{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном1|{{{ранг1|}}}}}}|мақола={{{мақола1|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном2|{{{ранг2|}}}}}}|мақола={{{мақола2|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном3|{{{ранг3|}}}}}}|мақола={{{мақола3|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном4|{{{ранг4|}}}}}}|мақола={{{мақола4|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном5|{{{ранг5|}}}}}}|мақола={{{мақола5|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном6|{{{ранг6|}}}}}}|мақола={{{мақола6|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном7|{{{ранг7|}}}}}}|мақола={{{мақола7|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном8|{{{ранг8|}}}}}}|мақола={{{мақола8|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном9|{{{ранг9|}}}}}}|мақола={{{мақола9|}}} }}{{Тобишҳои ранг/пайванд |ном={{{ном10|{{{ранг10|}}}}}}|мақола={{{мақола10|}}} }}</tr><tr>{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг1|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг2|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг3|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг4|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг5|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг6|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг7|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг8|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг9|}}} }}{{Тобишҳои ранг/намуна |ранг={{{ранг10|}}} }}</tr> }} <noinclude>[[Гурӯҳ:Википедиа:Зерсаҳифаҳои шаблонҳо]]</noinclude> e098u9kv4u3b9fdlwagf2pna04jb2l6 10 333296 1484762 1484550 2026-08-25T13:41:33Z Шухрат Саъдиев 5132 викисозӣ 1484762 wikitext text/x-wiki {{викисозӣ}} {{#if:{{{ном|}}} |<td style="width:5%">[[{{#if:{{{мақола|}}} |{{{мақола}}} |{{#ifexist:{{{ном}}} (ранг) |{{{ном}}} (ранг) |{{{ном}}} }} }}|{{{ном}}}]]</td> }} 79ygzl3uqk5py0ioui47dij6ha3splc 1484787 1484762 2026-08-25T15:24:35Z Zosya95 54344 1484787 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{ном|}}} |<td style="width:5%">[[{{#if:{{{мақола|}}} |{{{мақола}}} |{{#ifexist:{{{ном}}} (ранг) |{{{ном}}} (ранг) |{{{ном}}} }} }}|{{{ном}}}]]</td> }} <noinclude>[[Гурӯҳ:Википедиа:Зерсаҳифаҳои шаблонҳо]]</noinclude> 746jro6ssb17tfhmn3d4k89vq8yoqfj 10 333297 1484761 1484551 2026-08-25T13:40:14Z Шухрат Саъдиев 5132 викисозӣ 1484761 wikitext text/x-wiki {{викисозӣ}} {{#if:{{{ранг|}}} |<td style="background:{{{ранг}}}!important; border:1px solid; forced-color-adjust: none;" class=mw-no-invert>&nbsp;</td> }} lv1zrurwggtb1qywn40kduk8tkitf32 1484786 1484761 2026-08-25T15:24:07Z Zosya95 54344 1484786 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{ранг|}}} |<td style="background:{{{ранг}}}!important; border:1px solid; forced-color-adjust: none;" class=mw-no-invert>&nbsp;</td> }} <noinclude>[[Гурӯҳ:Википедиа:Зерсаҳифаҳои шаблонҳо]]</noinclude> ti8ckt5cn1zhk2x3imwgojqx7u1m15p 14 333303 1484760 1484572 2026-08-25T13:34:56Z Шухрат Саъдиев 5132 1484760 wikitext text/x-wiki {{Cat main|Татумиҳо}} {{Гурӯҳ нест}} {{Commons cat|Anacardiaceae}} [[Гурӯҳ:Sapindales]] 6dd6urtti6tph6zjmrbggnw56a5iyyt 14 333313 1484797 1484614 2026-08-25T15:56:44Z Zosya95 54344 1484797 wikitext text/x-wiki {{Commons|Types of purple}} [[Гурӯҳ:Тобишҳои ранг]] rsie3wm7p7grk3rpztr8uyk708hpxcn 1484798 1484797 2026-08-25T15:57:26Z Zosya95 54344 1484798 wikitext text/x-wiki {{Commons|Purple}} [[Гурӯҳ:Тобишҳои ранг]] m1xs44g4jbjrmblvamnuhi2of9rpriq 3 333325 1484867 1484702 2026-08-26T03:26:11Z ~2026-46594-47 150740 /* */ Посух додан 1484867 wikitext text/x-wiki Корбар:Абдалимов Лутфулло Азизуллоевич бо ин тависия [[Википедиа:Барои навкорон]] [[Википедиа:Википедия чӣ чизе нест]] шинос шавед. Википедия як ҷойгоҳ барои суханронӣ ва худпазирӣ нест ва аз он барои таблиғот ё баёни назароти худ истифода накунед. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 08:22, 25 августи 2026 (UTC) :АЛЛОҲКАРДАНД МАНРО АБРОР ПАЁМБАР Ман Аброр Паёмбар ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР БОРАИ МАН ДАР ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ВАЗИФАИ ПАЁМБАР ПАЁМБАРӢИ БУДАНД ҲАСТАНД ВА ХОҲАНД МЕМОНАНД БАРОИ 1 МАХЛУҚ ТӢИ МАН РО АЗ КУМИТА ВКД БОБОИ МАН ЯКЕ АЗ МИЛРЯРДЕРӢИ ВИЛОЯТИ ҚУРҒОНТЕППА ҚУРҒАНӢИКГБ БУДАНД МОДАРИМАН АМНИЯТИ СССР БО МАН ТӮУ МАН НАКУН ХӮУБ НЕСТ ТӢИ КОРИ ХУДРО КУН ХУБАСТ ТӢИ ОГОҲИИ РАВОНА КАРДАӢИ БО [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&#126;2026-46594-47|&#126;2026-46594-47]] ([[Баҳси корбар:&#126;2026-46594-47|talk]]) 03:26, 26 августи 2026 (UTC) hivgu97po4dfkcu1qsx1x16qb6j9a49 1484868 1484867 2026-08-26T03:39:44Z Шухрат Саъдиев 5132 Вироиши [[Special:Contributions/~2026-46594-47|~2026-46594-47]] ([[User talk:~2026-46594-47|Баҳс]]) вогардонида шуд ба охирин тағйире, ки [[User:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] анҷом дода буд 1484702 wikitext text/x-wiki Корбар:Абдалимов Лутфулло Азизуллоевич бо ин тависия [[Википедиа:Барои навкорон]] [[Википедиа:Википедия чӣ чизе нест]] шинос шавед. Википедия як ҷойгоҳ барои суханронӣ ва худпазирӣ нест ва аз он барои таблиғот ё баёни назароти худ истифода накунед. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 08:22, 25 августи 2026 (UTC) qvf1yd9r6clcenaivofd7e2flxzthaj 1484869 1484868 2026-08-26T03:44:36Z Шухрат Саъдиев 5132 Ҳизф кард: "[[Баҳси корбар:Абдалимов Лутфулло Азизуллоевич]]" ([Вироиш=Иҷозати танҳо мудирон] (замони саромадан 03:44, 2 сентябри 2026 (UTC)) [Кӯчонидан=Иҷозати танҳо мудирон] (замони саромадан 03:44, 2 сентябри 2026 (UTC))) 1484702 wikitext text/x-wiki Корбар:Абдалимов Лутфулло Азизуллоевич бо ин тависия [[Википедиа:Барои навкорон]] [[Википедиа:Википедия чӣ чизе нест]] шинос шавед. Википедия як ҷойгоҳ барои суханронӣ ва худпазирӣ нест ва аз он барои таблиғот ё баёни назароти худ истифода накунед. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 08:22, 25 августи 2026 (UTC) qvf1yd9r6clcenaivofd7e2flxzthaj 0 333334 1484746 2026-08-25T12:05:45Z VASHGIRD 8035 Саҳифаи нав: {{Мусиқидон |ном = Баҳрулло Абдуллоев |номи аслӣ = Абдуллоев Баҳрулло |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 20.08.1965 |зодгоҳ = деҳаи Урметан, [[Ноҳияи Айнӣ]], [[Вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]], ... 1484746 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон |ном = Баҳрулло Абдуллоев |номи аслӣ = Абдуллоев Баҳрулло |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 20.08.1965 |зодгоҳ = деҳаи Урметан, [[Ноҳияи Айнӣ]], [[Вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[сароянда]] |солони фаъолият = 1988—то ҳол |жанрҳо = [[мусиқии суннатӣ]], [[шашмақом]], [[ғазал]] |созмонҳо = [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон]], ансамбли «Зарафшон» |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2008) |сомона = |викианбор = }} '''Баҳрулло Абдуллоев''' (зод. [[20 август]]и [[1965]], деҳаи Урметан, [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — овозхони тоҷик, [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026). == Зиндагинома == Баҳрулло Абдуллоев 20 августи соли 1965 дар деҳаи Урметани ноҳияи Айнӣ ба дунё омадааст. Соли 1988 Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро хатм кардааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Аз соли 1988 фаъолияти касбиашро дар [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] оғоз намуда, ҳамчун узви фаъоли ансамбли «Зарафшон» ҳунарнамоӣ мекунад. Дар эҷодиёти хеш ба мероси бойи мусиқии суннатии халқӣ ва ашъори шоирони классику муосир такя мекунад. Репертуари ӯро беҳтарин ғазалиёт ва таронаҳои мардумӣ ташкил медиҳанд. === Сурудҳо === * «Як сӯ» * «Насри ушшоқ» * «Гулузорам» * «Ҷаноби ҳазрати волои Туғрал» * «Пазмонӣ» * «Тоҷикистон» * «Рақс кунед» * «Шаби танҳо» * «Варзоб» * «Имрӯз хабар омад» == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026) * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2008) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с. [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон]] 75qx35dsenkpvgg1d9g8pljibfnzn90 1484747 1484746 2026-08-25T12:05:56Z VASHGIRD 8035 1484747 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон |ном = Баҳрулло Абдуллоев |номи аслӣ = Абдуллоев Баҳрулло |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 20.08.1965 |зодгоҳ = деҳаи Урметан, [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[сароянда]] |солони фаъолият = 1988—то ҳол |жанрҳо = [[мусиқии суннатӣ]], [[шашмақом]], [[ғазал]] |созмонҳо = [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон]], ансамбли «Зарафшон» |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2008) |сомона = |викианбор = }} '''Баҳрулло Абдуллоев''' (зод. [[20 август]]и [[1965]], деҳаи Урметан, [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — овозхони тоҷик, [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026). == Зиндагинома == Баҳрулло Абдуллоев 20 августи соли 1965 дар деҳаи Урметани ноҳияи Айнӣ ба дунё омадааст. Соли 1988 Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро хатм кардааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Аз соли 1988 фаъолияти касбиашро дар [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] оғоз намуда, ҳамчун узви фаъоли ансамбли «Зарафшон» ҳунарнамоӣ мекунад. Дар эҷодиёти хеш ба мероси бойи мусиқии суннатии халқӣ ва ашъори шоирони классику муосир такя мекунад. Репертуари ӯро беҳтарин ғазалиёт ва таронаҳои мардумӣ ташкил медиҳанд. === Сурудҳо === * «Як сӯ» * «Насри ушшоқ» * «Гулузорам» * «Ҷаноби ҳазрати волои Туғрал» * «Пазмонӣ» * «Тоҷикистон» * «Рақс кунед» * «Шаби танҳо» * «Варзоб» * «Имрӯз хабар омад» == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026) * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2008) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с. [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон]] nl3rr9tylu0saatqmk4scljpq0g18gi 1484748 1484747 2026-08-25T12:06:45Z VASHGIRD 8035 1484748 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон |ном = Баҳрулло Абдуллоев |номи аслӣ = Абдуллоев Баҳрулло |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 20.08.1965 |зодгоҳ = деҳаи Урметан, [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[сароянда]] |солони фаъолият = 1988—то ҳол |жанрҳо = [[мусиқии суннатӣ]], [[шашмақом]], [[ғазал]] |созмонҳо = [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон]], ансамбли «Зарафшон» |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2008) |сомона = |викианбор = }} '''Баҳрулло Абдуллоев''' (зод. [[20 август]]и [[1965]], деҳаи Урметан, [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — овозхони тоҷик, [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<ref name=":8">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас унвону ҷоиза ва мукофоти давлатӣ тақдим шуд. Кӣ чӣ ҷоиза гирифт?|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg|accessdate=2026-08-25}}</ref>. == Зиндагинома == Баҳрулло Абдуллоев 20 августи соли 1965 дар деҳаи Урметани ноҳияи Айнӣ ба дунё омадааст. Соли 1988 Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро хатм кардааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Аз соли 1988 фаъолияти касбиашро дар [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] оғоз намуда, ҳамчун узви фаъоли ансамбли «Зарафшон» ҳунарнамоӣ мекунад. Дар эҷодиёти хеш ба мероси бойи мусиқии суннатии халқӣ ва ашъори шоирони классику муосир такя мекунад. Репертуари ӯро беҳтарин ғазалиёт ва таронаҳои мардумӣ ташкил медиҳанд. === Сурудҳо === * «Як сӯ» * «Насри ушшоқ» * «Гулузорам» * «Ҷаноби ҳазрати волои Туғрал» * «Пазмонӣ» * «Тоҷикистон» * «Рақс кунед» * «Шаби танҳо» * «Варзоб» * «Имрӯз хабар омад» == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026) * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2008) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с. [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон]] 8mi5uwjv78feave4prhlfcpakv0kfzw 1484749 1484748 2026-08-25T12:06:58Z VASHGIRD 8035 1484749 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон |ном = Баҳрулло Абдуллоев |номи аслӣ = Абдуллоев Баҳрулло |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 20.08.1965 |зодгоҳ = деҳаи Урметан, [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[овозхон]] |солони фаъолият = 1988—то ҳол |жанрҳо = [[мусиқии суннатӣ]], [[шашмақом]], [[ғазал]] |созмонҳо = [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон]], ансамбли «Зарафшон» |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2008) |сомона = |викианбор = }} '''Баҳрулло Абдуллоев''' (зод. [[20 август]]и [[1965]], деҳаи Урметан, [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — овозхони тоҷик, [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<ref name=":8">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас унвону ҷоиза ва мукофоти давлатӣ тақдим шуд. Кӣ чӣ ҷоиза гирифт?|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg|accessdate=2026-08-25}}</ref>. == Зиндагинома == Баҳрулло Абдуллоев 20 августи соли 1965 дар деҳаи Урметани ноҳияи Айнӣ ба дунё омадааст. Соли 1988 Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро хатм кардааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Аз соли 1988 фаъолияти касбиашро дар [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] оғоз намуда, ҳамчун узви фаъоли ансамбли «Зарафшон» ҳунарнамоӣ мекунад. Дар эҷодиёти хеш ба мероси бойи мусиқии суннатии халқӣ ва ашъори шоирони классику муосир такя мекунад. Репертуари ӯро беҳтарин ғазалиёт ва таронаҳои мардумӣ ташкил медиҳанд. === Сурудҳо === * «Як сӯ» * «Насри ушшоқ» * «Гулузорам» * «Ҷаноби ҳазрати волои Туғрал» * «Пазмонӣ» * «Тоҷикистон» * «Рақс кунед» * «Шаби танҳо» * «Варзоб» * «Имрӯз хабар омад» == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026) * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2008) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с. [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон]] 9r6rx34cv6dg2vk2sfkpym5zrhd2hmx 1484750 1484749 2026-08-25T12:07:08Z VASHGIRD 8035 1484750 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон |ном = Баҳрулло Абдуллоев |номи аслӣ = |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 20.08.1965 |зодгоҳ = деҳаи Урметан, [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[овозхон]] |солони фаъолият = 1988—то ҳол |жанрҳо = [[мусиқии суннатӣ]], [[шашмақом]], [[ғазал]] |созмонҳо = [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон]], ансамбли «Зарафшон» |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2008) |сомона = |викианбор = }} '''Баҳрулло Абдуллоев''' (зод. [[20 август]]и [[1965]], деҳаи Урметан, [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — овозхони тоҷик, [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<ref name=":8">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас унвону ҷоиза ва мукофоти давлатӣ тақдим шуд. Кӣ чӣ ҷоиза гирифт?|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg|accessdate=2026-08-25}}</ref>. == Зиндагинома == Баҳрулло Абдуллоев 20 августи соли 1965 дар деҳаи Урметани ноҳияи Айнӣ ба дунё омадааст. Соли 1988 Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро хатм кардааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Аз соли 1988 фаъолияти касбиашро дар [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] оғоз намуда, ҳамчун узви фаъоли ансамбли «Зарафшон» ҳунарнамоӣ мекунад. Дар эҷодиёти хеш ба мероси бойи мусиқии суннатии халқӣ ва ашъори шоирони классику муосир такя мекунад. Репертуари ӯро беҳтарин ғазалиёт ва таронаҳои мардумӣ ташкил медиҳанд. === Сурудҳо === * «Як сӯ» * «Насри ушшоқ» * «Гулузорам» * «Ҷаноби ҳазрати волои Туғрал» * «Пазмонӣ» * «Тоҷикистон» * «Рақс кунед» * «Шаби танҳо» * «Варзоб» * «Имрӯз хабар омад» == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026) * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2008) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с. [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон]] p5ihdp6xx0eexd4wzdkfeyg4h3je40w 1484751 1484750 2026-08-25T12:07:35Z VASHGIRD 8035 /* Адабиёт */ 1484751 wikitext text/x-wiki {{Мусиқидон |ном = Баҳрулло Абдуллоев |номи аслӣ = |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 20.08.1965 |зодгоҳ = деҳаи Урметан, [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[овозхон]] |солони фаъолият = 1988—то ҳол |жанрҳо = [[мусиқии суннатӣ]], [[шашмақом]], [[ғазал]] |созмонҳо = [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон]], ансамбли «Зарафшон» |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<br>[[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2008) |сомона = |викианбор = }} '''Баҳрулло Абдуллоев''' (зод. [[20 август]]и [[1965]], деҳаи Урметан, [[ноҳияи Айнӣ]], [[вилояти Ленинобод]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — овозхони тоҷик, [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026)<ref name=":8">{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас унвону ҷоиза ва мукофоти давлатӣ тақдим шуд. Кӣ чӣ ҷоиза гирифт?|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg|accessdate=2026-08-25}}</ref>. == Зиндагинома == Баҳрулло Абдуллоев 20 августи соли 1965 дар деҳаи Урметани ноҳияи Айнӣ ба дунё омадааст. Соли 1988 Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзодаро хатм кардааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Аз соли 1988 фаъолияти касбиашро дар [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] оғоз намуда, ҳамчун узви фаъоли ансамбли «Зарафшон» ҳунарнамоӣ мекунад. Дар эҷодиёти хеш ба мероси бойи мусиқии суннатии халқӣ ва ашъори шоирони классику муосир такя мекунад. Репертуари ӯро беҳтарин ғазалиёт ва таронаҳои мардумӣ ташкил медиҳанд. === Сурудҳо === * «Як сӯ» * «Насри ушшоқ» * «Гулузорам» * «Ҷаноби ҳазрати волои Туғрал» * «Пазмонӣ» * «Тоҷикистон» * «Рақс кунед» * «Шаби танҳо» * «Варзоб» * «Имрӯз хабар омад» == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон]] (2026) * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2008) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Арбобони фарҳанги тоҷик. Донишнома / Муаллиф-мураттиб Ёрмуҳаммади Сучонӣ. — Душанбе, 2016. — 863 с. [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони мардумии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Овозхонҳои Тоҷикистон]] tjy4mm1i1n32wc17shhbnm97b9jjskj 10 333335 1484765 2026-08-25T13:45:41Z Zosya95 54344 Тағйири масир ба [[Шаблон:Тобишҳои ранги сафсар]] 1484765 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:Тобишҳои ранги сафсар]] dsmn2u129z4xc7467yzgkn38qlcyr2x 10 333336 1484773 2026-08-25T14:45:03Z Zosya95 54344 Тағйири масир ба [[Шаблон:Тобишҳои ранги сабз]] 1484773 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:Тобишҳои ранги сабз]] 8gxm7lvpqh4qmtjomma75jkuois7vw2 10 333337 1484774 2026-08-25T14:45:22Z Zosya95 54344 Тағйири масир ба [[Шаблон:Тобишҳои ранги кабуд]] 1484774 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:Тобишҳои ранги кабуд]] oxv2xtq16cpaf479gh4rm67g8vxlujo 10 333338 1484793 2026-08-25T15:40:37Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Ranunculoideae|rang=Авлод|latin=Delphinium|name=Испарак}} 1484793 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Ranunculoideae|rang=Авлод|latin=Delphinium|name=Испарак}} ejmt7dl1ngvqd1oxaqswc4cv3nca3uf 1484794 1484793 2026-08-25T15:41:51Z Zosya95 54344 1484794 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent= Ranunculaceae |rang=Авлод|latin=Delphinium|name=Испарак}} sb4l4l8dm2dpkinoz8own7klquqcsft 10 333339 1484795 2026-08-25T15:42:27Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Ranunculales|rang=Оила|latin=Ranunculaceae|name=Чакамуғиҳо}} 1484795 wikitext text/x-wiki {{TaxInfo|mode={{{1|}}}|parent=Ranunculales|rang=Оила|latin=Ranunculaceae|name=Чакамуғиҳо}} 8l2j5hv2f6icvyc73v4wjwmz78d0lg1 0 333341 1484804 2026-08-25T16:30:48Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Шарофат Усмонова]] to [[Шарофат Усмонзода]] 1484804 wikitext text/x-wiki #равона [[Шарофат Усмонзода]] 5tjp9l7pljrao4ezd3vfm2xzrtokkju 1 333342 1484806 2026-08-25T16:30:49Z VASHGIRD 8035 VASHGIRD moved page [[Баҳс:Шарофат Усмонова]] to [[Баҳс:Шарофат Усмонзода]] 1484806 wikitext text/x-wiki #равона [[Баҳс:Шарофат Усмонзода]] 69v4q7xo09kg8m49eu1qkn0o6t5y75h 0 333343 1484807 2026-08-25T16:35:00Z VASHGIRD 8035 Саҳифаи нав: {{Ходими театр |ном = Марина Ярмолик |номи аслӣ = Ярмолик Марина |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 18.10.1975 |зодгоҳ = [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳ... 1484807 wikitext text/x-wiki {{Ходими театр |ном = Марина Ярмолик |номи аслӣ = Ярмолик Марина |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 18.10.1975 |зодгоҳ = [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[ҳунарпеша]] |солони фаъолият = |жанрҳо = [[театр]], [[синамо]] |созмонҳо = [[Театри давлатии академии драмавии русии ба номи В. Маяковский]] |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026) |сомона = |викианбор = }} '''Марина Ярмолик''' (зод. [[18 октябр]]и [[1975]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — ҳунарпешаи театру синамо, [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026). == Зиндагинома == Марина Ярмолик 18 октябри соли 1975 ба дунё омадааст. Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода ва студияи актёрии назди Театри драмавии русии ба номи В. Маяковскийро хатм кардааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Фаъолияти асосии саҳнавии худро дар [[Театри давлатии академии драмавии русии ба номи В. Маяковский]]и шаҳри Душанбе пеш мебарад ва дар спектаклҳои гуногуни театр нақшҳои хотирмон офаридааст. === Синамо === Дар филми бадеии «Одами барфӣ» (русӣ: ''Человек из снега'', истеҳсоли Тоҷикистон ва Фаронса, 2009) нақш бозидааст. == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026)<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас ҷоизаву унвон ва мукофоти давлатӣ додаанд|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/post/751876/bio/ Марина Ярмолик // Kino-Teatr.RU] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] jolsrtgbigcomb9j30wc1qepn14dv94 1484808 1484807 2026-08-25T16:36:04Z VASHGIRD 8035 /* Фаъолияти ҳунарӣ */ 1484808 wikitext text/x-wiki {{Ходими театр |ном = Марина Ярмолик |номи аслӣ = Ярмолик Марина |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 18.10.1975 |зодгоҳ = [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[ҳунарпеша]] |солони фаъолият = |жанрҳо = [[театр]], [[синамо]] |созмонҳо = [[Театри давлатии академии драмавии русии ба номи В. Маяковский]] |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026) |сомона = |викианбор = }} '''Марина Ярмолик''' (зод. [[18 октябр]]и [[1975]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — ҳунарпешаи театру синамо, [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026). == Зиндагинома == Марина Ярмолик 18 октябри соли 1975 ба дунё омадааст. Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода ва студияи актёрии назди [[Театри Маяковский (Душанбе)|Театри драмавии русии ба номи В. Маяковскийро]] хатм кардааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Фаъолияти асосии саҳнавии худро дар Театри Маяковскийи шаҳри Душанбе пеш мебарад ва дар спектаклҳои гуногуни театр нақшҳои хотирмон офаридааст. === Синамо === Дар филми бадеии «Одами барфӣ» (русӣ: ''Человек из снега'', истеҳсоли Тоҷикистон ва Фаронса, 2009) нақш бозидааст. == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026)<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас ҷоизаву унвон ва мукофоти давлатӣ додаанд|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/post/751876/bio/ Марина Ярмолик // Kino-Teatr.RU] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] b3yhbup9q00evy1xzdssy72hf7bv91h 1484809 1484808 2026-08-25T16:37:10Z VASHGIRD 8035 1484809 wikitext text/x-wiki {{Ходими театр |ном = Марина Ярмолик |номи аслӣ = Ярмолик Марина |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 18.10.1975 |зодгоҳ = [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[ҳунарпеша]] |солони фаъолият = |жанрҳо = [[театр]], [[синамо]] |созмонҳо = [[Театри давлатии академии драмавии русии ба номи В. Маяковский]] |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026) |сомона = |викианбор = }} '''Марина Ярмолик''' (зод. [[18 октябр]]и [[1975]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — ҳунарпешаи театру синамо, [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026). == Зиндагинома == Марина Ярмолик 18 октябри соли 1975 ба дунё омадааст. Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода ва студияи актёрии назди [[Театри Маяковский (Душанбе)|Театри драмавии русии ба номи В. Маяковскийро]] хатм кардааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Фаъолияти асосии саҳнавии худро дар Театри Маяковскийи шаҳри Душанбе пеш мебарад ва дар спектаклҳои гуногуни театр нақшҳои хотирмон офаридааст. === Синамо === Дар филми ҳунарии «Марде, ки бо барф омад» (истеҳсоли Тоҷикистон ва Фаронса, 2009) нақш бозидааст. == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026)<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас ҷоизаву унвон ва мукофоти давлатӣ додаанд|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/post/751876/bio/ Марина Ярмолик // Kino-Teatr.RU] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] 56u1mbi15ae5l95lgwse9bo1seql1zp 1484810 1484809 2026-08-25T16:38:52Z VASHGIRD 8035 1484810 wikitext text/x-wiki {{Ходими театр |ном = Марина Ярмолик |номи аслӣ = Ярмолик Марина |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 18.10.1975 |зодгоҳ = [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[ҳунарпеша]] |солони фаъолият = |жанрҳо = [[театр]], [[синамо]] |созмонҳо = [[Театри давлатии академии драмавии русии ба номи В. Маяковский]] |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026) |imdb_id = nm5321611 |сомона = |викианбор = }} '''Марина Ярмолик''' (зод. [[18 октябр]]и [[1975]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — ҳунарпешаи театру синамо, [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026). == Зиндагинома == Марина Ярмолик 18 октябри соли 1975 ба дунё омадааст. Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода ва студияи актёрии назди [[Театри Маяковский (Душанбе)|Театри драмавии русии ба номи В. Маяковскийро]] хатм кардааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Фаъолияти асосии саҳнавии худро дар Театри Маяковскийи шаҳри Душанбе пеш мебарад ва дар спектаклҳои гуногуни театр нақшҳои хотирмон офаридааст. === Синамо === Дар филми ҳунарии «Марде, ки бо барф омад» (истеҳсоли Тоҷикистон ва Фаронса, 2009) нақш бозидааст. == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026)<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас ҷоизаву унвон ва мукофоти давлатӣ додаанд|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/post/751876/bio/ Марина Ярмолик // Kino-Teatr.RU] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] 5utmfh6vqdqphrauneuu3wuxrwcncj7 1484811 1484810 2026-08-25T16:39:15Z VASHGIRD 8035 1484811 wikitext text/x-wiki {{Ходими театр |ном = Марина Ярмолик |номи аслӣ = |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |таърихи таваллуд = 18.10.1975 |зодгоҳ = [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[ҳунарпеша]] |солони фаъолият = |жанрҳо = [[театр]], [[синамо]] |созмонҳо = [[Театри давлатии академии драмавии русии ба номи В. Маяковский]] |ҷоизаҳо = [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026) |imdb_id = nm5321611 |сомона = |викианбор = }} '''Марина Ярмолик''' (зод. [[18 октябр]]и [[1975]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — ҳунарпешаи театру синамо, [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026). == Зиндагинома == Марина Ярмолик 18 октябри соли 1975 ба дунё омадааст. Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода ва студияи актёрии назди [[Театри Маяковский (Душанбе)|Театри драмавии русии ба номи В. Маяковскийро]] хатм кардааст. == Фаъолияти ҳунарӣ == Фаъолияти асосии саҳнавии худро дар Театри Маяковскийи шаҳри Душанбе пеш мебарад ва дар спектаклҳои гуногуни театр нақшҳои хотирмон офаридааст. === Синамо === Дар филми ҳунарии «Марде, ки бо барф омад» (истеҳсоли Тоҷикистон ва Фаронса, 2009) нақш бозидааст. == Ҷоизаҳо == * [[Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон]] (2026)<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2026/08/25/joi/|title=Ба 165 кас ҷоизаву унвон ва мукофоти давлатӣ додаанд|date=2026-08-25|publisher=Азия-Плюс|lang=tg}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://www.kino-teatr.ru/teatr/acter/post/751876/bio/ Марина Ярмолик // Kino-Teatr.RU] [[Гурӯҳ:Ҳунарпешагони шоистаи Тоҷикистон]] ctq8j7ngs5abx8h4frkv4cu7zu5e35p 0 333344 1484820 2026-08-25T17:05:40Z Yoonoos.tj 27005 Yoonoos.tj moved page [[Фурудгоҳи шаҳристон гарӣ]] to [[Фурудгоҳи шаҳристони Гаррет]] 1484820 wikitext text/x-wiki #равона [[Фурудгоҳи шаҳристони Гаррет]] aruo0ivpc30bqxrkkecogtpmmqivkh6 0 333345 1484824 2026-08-25T17:19:17Z VASHGIRD 8035 Саҳифаи нав: {{Сиёсатмадор |ном = Фаррух Шарифзода |номи аслӣ = Шарифзода Фаррух Ҳомиддин |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |вазифа = [[Муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |оғози муҳлат = [[5 январ]]и [[2024]] |а... 1484824 wikitext text/x-wiki {{Сиёсатмадор |ном = Фаррух Шарифзода |номи аслӣ = Шарифзода Фаррух Ҳомиддин |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |вазифа = [[Муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |оғози муҳлат = [[5 январ]]и [[2024]] |анҷоми муҳлат = |вазифа2 = [[Сафири Тоҷикистон дар Туркманистон]] |оғози муҳлат2 = [[2017]] |анҷоми муҳлат2 = [[2023]] |вазифа3 = [[Сафири Тоҷикистон дар Туркия]] |оғози муҳлат3 = [[2010]] |анҷоми муҳлат3 = [[2016]] |таърихи таваллуд = 16.12.1974 |зодгоҳ = [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маълумот = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (1997)<br>Академияи дипломатии ВХК ФР (2000) |ихтисос = ҳуқуқшинос, дипломат |касб = [[дипломат]] |рутба = Сафири Фавқулода ва Мухтор }} '''Фаррух Ҳомиддин Шарифзода''' (pjl. [[16 декабр]]и [[1974]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — дипломати тоҷик, Муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2024). Сафири Фавқулода ва Мухтор. == Зиндагинома == Фаррух Шарифзода 16 декабри соли 1974 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба дунё омадааст. Соли 1997 [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро]] бо ихтисоси «ҳуқуқшиносӣ» ва соли 2000 Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Федератсияи Русияро бо ихтисоси «муносибатҳои байналмилалӣ» хатм намудааст. == Фаъолияти rjhm== * '''1992—1995''' — адои хизмат дар мақомоти судии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * '''1995—1997''' — адои хизмат дар мақомоти корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * '''1997—1998''' — муовини сардори Раёсати шартномавӣ-ҳуқуқии Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (ш. Душанбе); * '''1998—2000''' — шунавандаи Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Федератсияи Русия; * '''2000—2005''' — котиби дуюми Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия (ш. Москва); * '''2005—2007''' — котиби якуми Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия (ш. Москва); * '''2007—2008''' — муовини сардори Раёсати кадрҳо ва ахбори махсуси Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (ш. Душанбе); * '''2008—2010''' — Консули генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Екатеринбурги Федератсияи Русия; * '''2010—2016''' — Сафири Фавқулода ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Туркия; * '''2017—2023''' — Сафири Фавқулода ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Туркманистон; * Аз '''[[5 январ]]и [[2024]]''' бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардидааст. == Оила ва забондонӣ == Бо забонҳои русӣ, туркӣ ва англисӣ суҳбат мекунад. Оиладор, соҳиби 6 фарзанд мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://mfa.tj/ru/main/view/14256/zamestitel-ministra-inostrannykh-del Шарифзода Фаррух Ҳомиддин // Сомонаи расмии Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон] [[Гурӯҳ:Зодагони 1974]] [[Гурӯҳ:Дипломатҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Сафирони Тоҷикистон дар Туркия]] [[Гурӯҳ:Сафирони Тоҷикистон дар Туркманистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 9menoyve05288q8rtl1u17mcnwt7s21 1484825 1484824 2026-08-25T17:20:58Z VASHGIRD 8035 /* Фаъолияти rjhm */ 1484825 wikitext text/x-wiki {{Сиёсатмадор |ном = Фаррух Шарифзода |номи аслӣ = Шарифзода Фаррух Ҳомиддин |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |вазифа = [[Муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |оғози муҳлат = [[5 январ]]и [[2024]] |анҷоми муҳлат = |вазифа2 = [[Сафири Тоҷикистон дар Туркманистон]] |оғози муҳлат2 = [[2017]] |анҷоми муҳлат2 = [[2023]] |вазифа3 = [[Сафири Тоҷикистон дар Туркия]] |оғози муҳлат3 = [[2010]] |анҷоми муҳлат3 = [[2016]] |таърихи таваллуд = 16.12.1974 |зодгоҳ = [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маълумот = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (1997)<br>Академияи дипломатии ВХК ФР (2000) |ихтисос = ҳуқуқшинос, дипломат |касб = [[дипломат]] |рутба = Сафири Фавқулода ва Мухтор }} '''Фаррух Ҳомиддин Шарифзода''' (зод. [[16 декабр]]и [[1974]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — дипломати тоҷик, Муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2024). Сафири Фавқулода ва Мухтор. == Зиндагинома == Фаррух Шарифзода 16 декабри соли 1974 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба дунё омадааст. Соли 1997 [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро]] бо ихтисоси «ҳуқуқшиносӣ» ва соли 2000 Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Федератсияи Русияро бо ихтисоси «муносибатҳои байналмилалӣ» хатм намудааст. == Фаъолияти корӣ== * 1992—1995 — адои хизмат дар мақомоти судии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * 1995—1997 — адои хизмат дар мақомоти корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * 1997—1998 — муовини сардори Раёсати шартномавӣ-ҳуқуқии Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (ш. Душанбе); * 1998—2000 — шунавандаи Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Федератсияи Русия; * 2000—2005 — котиби дуюми Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия (ш. Москва); * 2005—2007 — котиби якуми Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия (ш. Москва); * 2007—2008 — муовини сардори Раёсати кадрҳо ва ахбори махсуси Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (ш. Душанбе); * 2008—2010 — Консули генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Екатеринбурги Федератсияи Русия; * 2010—2016 — Сафири Фавқулода ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Туркия; * 2017—2023 — Сафири Фавқулода ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Туркманистон; * Аз [[5 январ]]и [[2024]] бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардидааст. == Оила ва забондонӣ == Бо забонҳои русӣ, туркӣ ва англисӣ суҳбат мекунад. Оиладор, соҳиби 6 фарзанд мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://mfa.tj/tg/main/view/14256/muovini-vaziri-korhoi-khoriji Шарифзода Фаррух Ҳомиддин // Сомонаи расмии Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон] [[Гурӯҳ:Зодагони 1974]] [[Гурӯҳ:Дипломатҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Сафирони Тоҷикистон дар Туркия]] [[Гурӯҳ:Сафирони Тоҷикистон дар Туркманистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 5fd8jz6ej2rtk65qehkudv58b7t6wdt 1484826 1484825 2026-08-25T17:22:26Z VASHGIRD 8035 1484826 wikitext text/x-wiki {{Сиёсатмадор |ном = Фаррух Шарифзода |номи аслӣ = Шарифзода Фаррух Ҳомиддин |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |мақоми_кунунӣ = [[Муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |оғози_фаъолият_кунунӣ = 5 январи 2024 |таърихи таваллуд = 16.12.1974 |зодгоҳ = [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[дипломат]], [[ҳуқуқшинос]] |алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (1997)<br>[[Академияи дипломатии ВХИ Русия]] (2000) |ҷоизаҳо = }} '''Фаррух Ҳомиддин Шарифзода''' (зод. [[16 декабр]]и [[1974]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[дипломат]] ва [[ҳуқуқшинос]]и тоҷик, Муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2024). == Зиндагинома == Фаррух Шарифзода 16 декабри соли 1974 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба дунё омадааст. Соли 1997 [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро]] бо ихтисоси ҳуқуқшиносӣ ва соли 2000 [[Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Федератсияи Русия|Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Федератсияи Русияро]] бо ихтисоси муносибатҳои байналмилалӣ хатм кардааст. Оиладор, соҳиби 6 фарзанд мебошад. Бо забонҳои русӣ, туркӣ ва англисӣ суҳбат мекунад. == Фаъолияти корӣ == * 1992—1995 — хизмат дар мақомоти судии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * 1995—1997 — хизмат дар мақомоти корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * 1997—1998 — муовини сардори раёсати шартномавӣ-ҳуқуқии Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (ш. Душанбе); * 1998—2000 — шунавандаи Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Федератсияи Русия; * 2000—2005 — котиби дуюми Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия (ш. Москва); * 2005—2007 — котиби якуми Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия (ш. Москва); * 2007—2008 — муовини сардори раёсати кадрҳо ва иттилооти махсуси Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * 2008—2010 — консули генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Екатеринбурги Федератсияи Русия; * 2010—2016 — [[Сафирони Тоҷикистон дар Туркия|Сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Туркия]]; * 2017—2023 — [[Сафирони Тоҷикистон дар Туркманистон|Сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Туркманистон]] (ш. Ашқобод); * Аз 5 январи соли 2024 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардидааст<ref>{{Cite web|url=https://mfa.tj/|title=Раҳбарияти Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон|publisher=Сомонаи расмии ВХҶТ|lang=tg}}</ref>. == Ратбаи дипломатӣ == Дараҷаи дипломатии [[Сафири фавқулода ва мухтор]]ро дорад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://mfa.tj/tg/main/view/14256/muovini-vaziri-korhoi-khoriji Шарифзода Фаррух Ҳомиддин // Сомонаи расмии Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон] [[Гурӯҳ:Зодагони 1974]] [[Гурӯҳ:Дипломатҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Сафирони Тоҷикистон дар Туркия]] [[Гурӯҳ:Сафирони Тоҷикистон дар Туркманистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] 0w35oj7rpfdsm5s9i0uzh3zfzfb7hfq 1484827 1484826 2026-08-25T17:22:52Z VASHGIRD 8035 /* Фаъолияти корӣ */ 1484827 wikitext text/x-wiki {{Сиёсатмадор |ном = Фаррух Шарифзода |номи аслӣ = Шарифзода Фаррух Ҳомиддин |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |мақоми_кунунӣ = [[Муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] |оғози_фаъолият_кунунӣ = 5 январи 2024 |таърихи таваллуд = 16.12.1974 |зодгоҳ = [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[дипломат]], [[ҳуқуқшинос]] |алма-матер = [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] (1997)<br>[[Академияи дипломатии ВХИ Русия]] (2000) |ҷоизаҳо = }} '''Фаррух Ҳомиддин Шарифзода''' (зод. [[16 декабр]]и [[1974]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[дипломат]] ва [[ҳуқуқшинос]]и тоҷик, Муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз 2024). == Зиндагинома == Фаррух Шарифзода 16 декабри соли 1974 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба дунё омадааст. Соли 1997 [[Донишгоҳи миллии Тоҷикистон|Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистонро]] бо ихтисоси ҳуқуқшиносӣ ва соли 2000 [[Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Федератсияи Русия|Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Федератсияи Русияро]] бо ихтисоси муносибатҳои байналмилалӣ хатм кардааст. Оиладор, соҳиби 6 фарзанд мебошад. Бо забонҳои русӣ, туркӣ ва англисӣ суҳбат мекунад. == Фаъолияти корӣ == * 1992—1995 — хизмат дар мақомоти судии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * 1995—1997 — хизмат дар мақомоти корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * 1997—1998 — муовини сардори раёсати шартномавӣ-ҳуқуқии Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон (ш. Душанбе); * 1998—2000 — шунавандаи Академияи дипломатии Вазорати корҳои хориҷии Федератсияи Русия; * 2000—2005 — котиби дуюми Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия (ш. Москва); * 2005—2007 — котиби якуми Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия (ш. Москва); * 2007—2008 — муовини сардори раёсати кадрҳо ва иттилооти махсуси Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * 2008—2010 — консули генералии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Екатеринбурги Федератсияи Русия; * 2010—2016 — Сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Туркия; * 2017—2023 — Сафири фавқулода ва мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Туркманистон (ш. Ашқобод); * Аз 5 январи соли 2024 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон муовини вазири корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон таъин гардидааст. == Ратбаи дипломатӣ == Дараҷаи дипломатии [[Сафири фавқулода ва мухтор]]ро дорад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://mfa.tj/tg/main/view/14256/muovini-vaziri-korhoi-khoriji Шарифзода Фаррух Ҳомиддин // Сомонаи расмии Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон] [[Гурӯҳ:Зодагони 1974]] [[Гурӯҳ:Дипломатҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Сафирони Тоҷикистон дар Туркия]] [[Гурӯҳ:Сафирони Тоҷикистон дар Туркманистон]] [[Гурӯҳ:Хатмкардагони Донишгоҳи миллии Тоҷикистон]] or568ly5nf43q9bb9ovyfnnw8uy6k1p 0 333346 1484828 2026-08-25T17:27:12Z VASHGIRD 8035 Саҳифаи нав: {{Сиёсатмадор |ном = Фируз Шарифзода |номи аслӣ = Шарифзода Фируз Ҳомиддин |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |мақоми_кунунӣ = [[Муовини якуми Раиси Бонки миллии Тоҷикистон]] |оғози_фаъолият_кунунӣ = 16 январи 2024 |таърих... 1484828 wikitext text/x-wiki {{Сиёсатмадор |ном = Фируз Шарифзода |номи аслӣ = Шарифзода Фируз Ҳомиддин |акс = |паҳнои акс = |тавсифи акс = |мақоми_кунунӣ = [[Муовини якуми Раиси Бонки миллии Тоҷикистон]] |оғози_фаъолият_кунунӣ = 16 январи 2024 |таърихи таваллуд = 23.05.1984 |зодгоҳ = [[ҶШС Тоҷикистон]], [[ИҶШС]] |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|ИҶШС}}<br>{{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |касб = [[иқтисоддон]], [[бонкдор]] |ҳизб = [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] |алма-матер = [[Донишгоҳи иқтисодии ба номи Г. В. Плеханов|Академияи иқтисодии Россия ба номи Г. В. Плеханов]] |ҷоизаҳо = [[Медали «Хизмати шоиста»]] (2021) }} '''Фируз Ҳомиддин Шарифзода''' (зод. [[23 май]]и [[1984]], [[ҶШС Тоҷикистон]]) — [[иқтисоддон]] ва [[бонкдор]]и тоҷик, муовини якуми Раиси [[Бонки миллии Тоҷикистон]] (аз 2024). == Зиндагинома == Фируз Шарифзода 23 майи соли 1984 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба дунё омадааст. Маълумоташ олӣ буда, Академияи иқтисодии Россия ба номи Г. В. Плехановро бо ихтисоси иқтисодчӣ хатм кардааст. Оиладор, соҳиби 5 фарзанд. == Фаъолияти корӣ == Фаъолияти меҳнатии худро соли 2005 дар [[Бонки миллии Тоҷикистон]] оғоз намудааст: * 2005 — иқтисодчии дараҷаи II-и шуъбаи назорати ташкилотҳои молиявии ғайрибонкии Идораи назорати бонкӣ ва иҷозатномадиҳӣ; * 2006—2014 — иқтисодчии дараҷаи I ва бозраси пешбари Идораи назорати бонкӣ; * 2014—2015 — муовини сардори шуъбаи бозрасии Департаменти назорати бонкӣ; * 2015—2016 — сардори Идораи бозрасии дувуми Департаменти назорати бонкии БМТ; * 2016—2017 — муовини директори Департамент-сардори Идораи таҳлил ва иҷозатномадиҳии Департаменти назорати бонкӣ; * 2017—2019 — муовини директори Департаменти назорати бонкӣ; * 2019—2020 — сараудитор-директори Департаменти аудити дохилӣ; * 2020—2022 — директори Департаменти назорати бонкии БМТ; * 2022—2024 — муовини Раиси Бонки миллии Тоҷикистон (бо Фармони Президенти ҶТ аз 17 августи соли 2022); * Аз 16 январи соли 2024 — бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон (№ 682) Муовини якуми Раиси Бонки миллии Тоҷикистон таъин гардидааст. == Ҷоизаҳо == * [[Медали «Хизмати шоиста»]] (2021) == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [https://nbt.tj/tj/about/organ/muovin_Sharifzoda.php Шарифзода Фируз Ҳомиддин // Сомонаи расмии Бонки миллии Тоҷикистон] [[Гурӯҳ:Иқтисоддонҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Бонкдорони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Дорандагони медали Хидмати шоиста]] 7tx0wm8ysmveh0tedjw9bur2uo98ilo 0 333347 1484830 2026-08-25T17:32:35Z VASHGIRD 8035 Тағйири масир ба [[Фирӯз Шарифзода]] 1484830 wikitext text/x-wiki #равона [[Фирӯз Шарифзода]] dcqz4cu1j0ptu64f16tcmqi8ldocu01 1484832 1484830 2026-08-25T17:33:08Z VASHGIRD 8035 Changed redirect target from [[Фирӯз Шарифзода]] to [[Фаррух Шарифзода]] 1484832 wikitext text/x-wiki #равона [[Фаррух Шарифзода]] ewr2tvthv0011d2yf9ebffgmf06lijf 0 333348 1484831 2026-08-25T17:32:46Z VASHGIRD 8035 Тағйири масир ба [[Фирӯз Шарифзода]] 1484831 wikitext text/x-wiki #равона [[Фирӯз Шарифзода]] dcqz4cu1j0ptu64f16tcmqi8ldocu01 0 333349 1484836 2026-08-25T20:24:23Z Zosya95 54344 Бо тарҷумаи саҳифаи "[[:en:Special:Redirect/revision/1340422176|Verdigris]]" сохта шудааст 1484836 wikitext text/x-wiki === Решаи ном === === Истеҳсолот === == Таркиби химиявӣ == == Корбурд == === Тибб === == Адабиёт == igbye15l9yxgy1f3z2wy3kt2g2kzcts 1484837 1484836 2026-08-25T20:26:57Z Zosya95 54344 1484837 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо | hex=43B3AE | r = 67 | g = 179 | b = 174 | c = 63 | m = 0 | y = 3 | k = 30 | h = 177 | s = 63 | v = 70 }} === Решаи ном === === Истеҳсолот === == Таркиби химиявӣ == == Корбурд == === Тибб === == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги сабз}} shvxypn0klx3fpgi4xeofy2hewilmvs 14 333350 1484838 2026-08-25T21:19:41Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1484838 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 333351 1484839 2026-08-25T23:54:05Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=зард |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#FFFF00 |ранги_матн = black | #FFFFF0 | Оҳари дандон |Оҳари дандон (ранг) | #F5DEB3 | Гандумранг | Гандумранг | #FFFF00 | Зард | Зард | #C3B091 | Хокӣ | Хокӣ | #EAA221 | Озаргун | Озаргун (ранг) | #D4AF37 |... 1484839 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=зард |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#FFFF00 |ранги_матн = black | #FFFFF0 | Оҳари дандон |Оҳари дандон (ранг) | #F5DEB3 | Гандумранг | Гандумранг | #FFFF00 | Зард | Зард | #C3B091 | Хокӣ | Хокӣ | #EAA221 | Озаргун | Озаргун (ранг) | #D4AF37 | Тиллоранг | Тиллоранг }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |[[Гурӯҳ:Тобишҳои зард]] }} }} <noinclude> {{documentation}} </noinclude> tpzo0exv90g2k47w88490k9x9rjzz9i 10 333354 1484849 2026-08-26T01:45:32Z Zosya95 54344 Тағйири масир ба [[Шаблон:Тобишҳои ранги зард]] 1484849 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:Тобишҳои ранги зард]] 86g9iioizqrtqo9aa1ayccd9wug1von 0 333355 1484850 2026-08-26T02:04:46Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: Хокӣ як ранги [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшани [[Зард|зардчатоб]] аст. Ранги хокиро дар бисёр [[Артиш|артишҳои]] ҷаҳон барои либоси сарбозон ва таҷҳизот истифода мебаранд. Ин ранг махсусан дар минтақаҳои хушк ва биёбонӣ барои [[Камуфляж|камуфляж]] (пинҳоншавӣ) му... 1484850 wikitext text/x-wiki Хокӣ як ранги [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшани [[Зард|зардчатоб]] аст. Ранги хокиро дар бисёр [[Артиш|артишҳои]] ҷаҳон барои либоси сарбозон ва таҷҳизот истифода мебаранд. Ин ранг махсусан дар минтақаҳои хушк ва биёбонӣ барои [[Камуфляж|камуфляж]] (пинҳоншавӣ) мувофиқ аст. == Решаи ном == Хокӣ аз калимаи форсии ''хок'' ва пасванди ''-ӣ'' гирифта шудааст. Ин калима ба забони ҳиндустонӣ (खाकी, خاکی; {{IPA|hi|ˈkʱaː.ˌki̯|pron}}) даромада, аз он ба забони [[Забони англисӣ|англисӣ]] ва баъдан ба забонҳои дигар паҳн шудааст. Сабаби ба забони англисӣ ворид шудани ин калима истифодаи он дар [[Нерӯҳои мусаллаҳи Британияи Кабир]] дар [[Ҳиндустон]] буд.<ref>[http://www.thefreedictionary.com/Khaki Dictionary Meaning: ''Khaki'']; TheFreeDictionary; Free Online Dictionary, Thesaurus, and Encyclopedia</ref><ref name="StClair2">{{Cite book|title=The Secret Lives of Colour|last=St. Clair|first=Kassia|publisher=John Murray|year=2016|isbn=9781473630819|location=London|pages=240–241|oclc=936144129}}</ref> ==Пайдоиш== Ранги хокӣ соли 1848, дар Ҳиндустон барои либоси сарбозони ба кор мебурданд. Пеш аз ин, сарбозон либосҳои маҳаллӣ ва аксаран сафед мепӯшиданд. Баъдтар ранги хокӣ дар дигар қисми Артиши Бритониё ва нерӯҳои ҳиндӣ низ паҳн шуд. Матои хокӣ одатан аз **пахта ё катон** тайёр мешуд. То охири асри XIX он ба ранги маъмули либоси саҳроии Артиши Бритониё табдил ёфт. == Адабиёт == {{reflist}} ohnaqb6aw8j7nb0mgq2q7ft38jufkh3 1484851 1484850 2026-08-26T02:06:00Z Zosya95 54344 1484851 wikitext text/x-wiki Хокӣ як ранги [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшани [[Зард|зардчатоб]] аст. Ранги хокиро дар бисёр [[Артиш|артишҳои]] ҷаҳон барои либоси сарбозон ва таҷҳизот истифода мебаранд. Ин ранг махсусан дар минтақаҳои хушк ва биёбонӣ барои [[Камуфляж|камуфляж]] (пинҳоншавӣ) мувофиқ аст. == Решаи ном == Хокӣ аз калимаи форсии ''хок'' ва пасванди ''-ӣ'' гирифта шудааст. Ин калима ба забони ҳиндустонӣ (खाकी, خاکی; {{IPA|hi|ˈkʱaː.ˌki̯|pron}}) даромада, аз он ба забони [[Забони англисӣ|англисӣ]] ва баъдан ба забонҳои дигар паҳн шудааст. Сабаби ба забони англисӣ ворид шудани ин калима истифодаи он дар [[Нерӯҳои мусаллаҳи Британияи Кабир]] дар [[Ҳиндустон]] буд.<ref>[http://www.thefreedictionary.com/Khaki Dictionary Meaning: ''Khaki'']; TheFreeDictionary; Free Online Dictionary, Thesaurus, and Encyclopedia</ref><ref name="StClair2">{{Cite book|title=The Secret Lives of Colour|last=St. Clair|first=Kassia|publisher=John Murray|year=2016|isbn=9781473630819|location=London|pages=240–241|oclc=936144129}}</ref> ==Пайдоиш== Ранги хокӣ соли 1848, дар Ҳиндустон барои либоси сарбозони ба кор мебурданд. Пеш аз ин, сарбозон либосҳои маҳаллӣ ва аксаран сафед мепӯшиданд. Баъдтар ранги хокӣ дар дигар қисми Артиши Бритониё ва нерӯҳои ҳиндӣ низ паҳн шуд. Матои хокӣ одатан аз пахта тайёр мешуд. То охири асри XIX он ба ранги маъмули либоси саҳроии Артиши Бритониё табдил ёфт. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги зард}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} hl7ut3ti0v9ioos8cvxe0xi4ajz4j6q 1484852 1484851 2026-08-26T02:07:58Z Zosya95 54344 1484852 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо | hex = C3B091 | r = 195 | g = 176 | b = 145 | c = 0 | m = 10 | y = 26 | k = 24 | h = 37 | s = 26 | v = 76 }} '''Хокӣ''' як ранги [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшани [[Зард|зардчатоб]] аст. Ранги хокиро дар бисёр [[Артиш|артишҳои]] ҷаҳон барои либоси сарбозон ва таҷҳизот истифода мебаранд. Ин ранг махсусан дар минтақаҳои хушк ва биёбонӣ барои [[Камуфляж|камуфляж]] (пинҳоншавӣ) мувофиқ аст. == Решаи ном == Хокӣ аз калимаи форсии ''хок'' ва пасванди ''-ӣ'' гирифта шудааст. Ин калима ба забони ҳиндустонӣ (खाकी, خاکی; {{IPA|hi|ˈkʱaː.ˌki̯|pron}}) даромада, аз он ба забони [[Забони англисӣ|англисӣ]] ва баъдан ба забонҳои дигар паҳн шудааст. Сабаби ба забони англисӣ ворид шудани ин калима истифодаи он дар [[Нерӯҳои мусаллаҳи Британияи Кабир]] дар [[Ҳиндустон]] буд.<ref>[http://www.thefreedictionary.com/Khaki Dictionary Meaning: ''Khaki'']; TheFreeDictionary; Free Online Dictionary, Thesaurus, and Encyclopedia</ref><ref name="StClair2">{{Cite book|title=The Secret Lives of Colour|last=St. Clair|first=Kassia|publisher=John Murray|year=2016|isbn=9781473630819|location=London|pages=240–241|oclc=936144129}}</ref> ==Пайдоиш== Ранги хокӣ соли 1848, дар Ҳиндустон барои либоси сарбозони ба кор мебурданд. Пеш аз ин, сарбозон либосҳои маҳаллӣ ва аксаран сафед мепӯшиданд. Баъдтар ранги хокӣ дар дигар қисми Артиши Бритониё ва нерӯҳои ҳиндӣ низ паҳн шуд. Матои хокӣ одатан аз пахта тайёр мешуд. То охири асри XIX он ба ранги маъмули либоси саҳроии Артиши Бритониё табдил ёфт. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги зард}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} trk3fmjkz84o0m33ehq12tr0w0wcx9c 1484853 1484852 2026-08-26T02:08:50Z Zosya95 54344 /* Решаи ном */ 1484853 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо | hex = C3B091 | r = 195 | g = 176 | b = 145 | c = 0 | m = 10 | y = 26 | k = 24 | h = 37 | s = 26 | v = 76 }} '''Хокӣ''' як ранги [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшани [[Зард|зардчатоб]] аст. Ранги хокиро дар бисёр [[Артиш|артишҳои]] ҷаҳон барои либоси сарбозон ва таҷҳизот истифода мебаранд. Ин ранг махсусан дар минтақаҳои хушк ва биёбонӣ барои [[Камуфляж|камуфляж]] (пинҳоншавӣ) мувофиқ аст. == Решаи ном == Хокӣ аз калимаи форсии ''хок'' ва пасванди ''-ӣ'' гирифта шудааст. Ин калима ба забони ҳиндустонӣ (खाकी) даромада, аз он ба забони [[Забони англисӣ|англисӣ]] ва баъдан ба забонҳои дигар паҳн шудааст. Сабаби ба забони англисӣ ворид шудани ин калима истифодаи он дар [[Нерӯҳои мусаллаҳи Британияи Кабир]] дар [[Ҳиндустон]] буд.<ref>[http://www.thefreedictionary.com/Khaki Dictionary Meaning: ''Khaki'']; TheFreeDictionary; Free Online Dictionary, Thesaurus, and Encyclopedia</ref><ref name="StClair2">{{Cite book|title=The Secret Lives of Colour|last=St. Clair|first=Kassia|publisher=John Murray|year=2016|isbn=9781473630819|location=London|pages=240–241|oclc=936144129}}</ref> ==Пайдоиш== Ранги хокӣ соли 1848, дар Ҳиндустон барои либоси сарбозони ба кор мебурданд. Пеш аз ин, сарбозон либосҳои маҳаллӣ ва аксаран сафед мепӯшиданд. Баъдтар ранги хокӣ дар дигар қисми Артиши Бритониё ва нерӯҳои ҳиндӣ низ паҳн шуд. Матои хокӣ одатан аз пахта тайёр мешуд. То охири асри XIX он ба ранги маъмули либоси саҳроии Артиши Бритониё табдил ёфт. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги зард}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} 3jt669ihtdgkp0hxetj7lox06yqilgy 1484854 1484853 2026-08-26T02:09:01Z Zosya95 54344 /* Решаи ном */ 1484854 wikitext text/x-wiki {{Рангҳо | hex = C3B091 | r = 195 | g = 176 | b = 145 | c = 0 | m = 10 | y = 26 | k = 24 | h = 37 | s = 26 | v = 76 }} '''Хокӣ''' як ранги [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшани [[Зард|зардчатоб]] аст. Ранги хокиро дар бисёр [[Артиш|артишҳои]] ҷаҳон барои либоси сарбозон ва таҷҳизот истифода мебаранд. Ин ранг махсусан дар минтақаҳои хушк ва биёбонӣ барои [[Камуфляж|камуфляж]] (пинҳоншавӣ) мувофиқ аст. == Решаи ном == Хокӣ аз калимаи форсии ''[[Хок|хок]]'' ва пасванди ''-ӣ'' гирифта шудааст. Ин калима ба забони ҳиндустонӣ (खाकी) даромада, аз он ба забони [[Забони англисӣ|англисӣ]] ва баъдан ба забонҳои дигар паҳн шудааст. Сабаби ба забони англисӣ ворид шудани ин калима истифодаи он дар [[Нерӯҳои мусаллаҳи Британияи Кабир]] дар [[Ҳиндустон]] буд.<ref>[http://www.thefreedictionary.com/Khaki Dictionary Meaning: ''Khaki'']; TheFreeDictionary; Free Online Dictionary, Thesaurus, and Encyclopedia</ref><ref name="StClair2">{{Cite book|title=The Secret Lives of Colour|last=St. Clair|first=Kassia|publisher=John Murray|year=2016|isbn=9781473630819|location=London|pages=240–241|oclc=936144129}}</ref> ==Пайдоиш== Ранги хокӣ соли 1848, дар Ҳиндустон барои либоси сарбозони ба кор мебурданд. Пеш аз ин, сарбозон либосҳои маҳаллӣ ва аксаран сафед мепӯшиданд. Баъдтар ранги хокӣ дар дигар қисми Артиши Бритониё ва нерӯҳои ҳиндӣ низ паҳн шуд. Матои хокӣ одатан аз пахта тайёр мешуд. То охири асри XIX он ба ранги маъмули либоси саҳроии Артиши Бритониё табдил ёфт. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои ранги зард}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} b5ohioxrde5oj511n4utd3hk28lc6g5 10 333356 1484856 2026-08-26T02:18:00Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=қаҳваранг |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#6F4E37 | #F5DEB3 | Гандумранг | Гандумранг | #C3B091 | Хокӣ | Хокӣ | #CD7F32 | Биринҷӣ | Биринҷӣ | #6F4E37 | Қаҳваранг | Қаҳваранг | #800020 | Ҷигарранг | Ҷигарранг }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} |... 1484856 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=қаҳваранг |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#6F4E37 | #F5DEB3 | Гандумранг | Гандумранг | #C3B091 | Хокӣ | Хокӣ | #CD7F32 | Биринҷӣ | Биринҷӣ | #6F4E37 | Қаҳваранг | Қаҳваранг | #800020 | Ҷигарранг | Ҷигарранг }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |[[Гурӯҳ:Тобишҳои қаҳваранг]] }} }} <noinclude> {{documentation}} </noinclude> 34aagpas0qukk4ntyisy8cu3rjyhcx4 1484857 1484856 2026-08-26T02:20:22Z Zosya95 54344 1484857 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=қаҳваранг |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#6F4E37 | #F5DEB3 | Гандумранг | Гандумранг | #C3B091 | Хокӣ | Хокӣ | #CD7F32 | Биринҷӣ | Биринҷӣ (ранг) | #6F4E37 | Қаҳваранг | Қаҳваранг | #800020 | Ҷигарранг | Ҷигарранг }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |[[Гурӯҳ:Тобишҳои қаҳваранг]] }} }} <noinclude> {{documentation}} </noinclude> 364mvht1a4qn84os57c9gbnibc5prxp 14 333357 1484859 2026-08-26T02:23:50Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{Commons|Types of brown}} [[Гурӯҳ:Тобишҳои ранг]] 1484859 wikitext text/x-wiki {{Commons|Types of brown}} [[Гурӯҳ:Тобишҳои ранг]] odbz6hvoxgli1959xbifos7hax48qr2 14 333358 1484861 2026-08-26T02:39:52Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{Ҷадвали новбарӣ |ном = Гурӯҳбандии рангҳо |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |сарлавҳа = Гурӯҳбандии рангҳо |синфи_бадан = hlist |group2 = Color names (alphabetic) |list2 = * [[List of colors: A–F]] * [[List of colors: G–M]] * [[List of colors: N–Z]] * [[List of colors (compact)]] |гурӯҳ3 = Variations of base colors |феҳрист3 = {{{!}} style="background:... 1484861 wikitext text/x-wiki {{Ҷадвали новбарӣ |ном = Гурӯҳбандии рангҳо |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |сарлавҳа = Гурӯҳбандии рангҳо |синфи_бадан = hlist |group2 = Color names (alphabetic) |list2 = * [[List of colors: A–F]] * [[List of colors: G–M]] * [[List of colors: N–Z]] * [[List of colors (compact)]] |гурӯҳ3 = Variations of base colors |феҳрист3 = {{{!}} style="background:transparent;color:inherit; width:100%" {{!}}- style="vertical-align:top;" {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Сурх|Тобишҳои сурх]] <br />[[File:Shades of red.png |90px|link=Shades of red]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Зард|Тобишҳои зард]] <br />[[File:Color icon yellow.svg |90px|link=Shades of yellow]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Сабз|Тобишҳои сабз]] <br />[[File:Color icon green.svg |90px|link=Shades of green]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of cyan]] <br />[[File:CyanIcon.png |90px|link=Shades of cyan]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Кабуд|Тобишҳои кабуд]] <br />[[File:Color icon blue.svg |90px|link=Shades of blue]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of magenta]] <br />[[File:MagentaIcon.png |90px|link=Shades of magenta]] {{!}}- style="vertical-align:top;" {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of orange]] <br />[[File:Shades of orange.svg |90px|link=Shades of orange]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of azure]] <br />[[File:Shades of azure.svg |90px|link=Shades of azure]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of violet]] <br />[[File:Color icon violet v2.svg |90px|link=Shades of violet]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of rose]] <br />[[File:Color icon pink.svg |90px|link=Shades of rose]] {{!}}- style="vertical-align:top;" {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Қаҳваранг|Тобишҳои қаҳваранг]] <br />[[File:Color icon brown v2.svg |90px|link=Shades of brown]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of purple]] <br />[[File:Color icon purple v2.svg |90px|link=Shades of purple]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of pink]] <br />[[File:Color icon pink v2.svg |90px|link=Shades of pink]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Сафед|Тобишҳои сафед]] <br />[[File:Color icon white.svg |90px|link=Shades of white]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of gray]] <br />[[File:Color icon gray v2.svg |90px|link=Shades of gray]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Сиёҳ|Тобишҳои сиёҳ]] <br />[[File:Color icon black new2.png |90px|link=Shades of black]] {{!}}} |below = * {{icon|category}} '''[[:Category:Color|Category]]''' }}<noinclude> {{Doc|content= ==See also== * [[:Category:Shades of color templates]] [[Category:Color templates|Classifications]] [[Category:Design navigational boxes]] [[Category:Visual arts navigational boxes]] }}</noinclude> 08pfpkfug008u572axrzhj4rx0iehw9 1484862 1484861 2026-08-26T02:44:33Z Zosya95 54344 1484862 wikitext text/x-wiki {{Ҷадвали новбарӣ |ном = Гурӯҳбандии рангҳо |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |сарлавҳа = Гурӯҳбандии рангҳо |синфи_бадан = hlist |group2 = Color names (alphabetic) |list2 = * [[List of colors: A–F]] * [[List of colors: G–M]] * [[List of colors: N–Z]] * [[List of colors (compact)]] |гурӯҳ3 = Гуногунии рангҳои асосӣ |феҳрист3 = {{{!}} style="background:transparent;color:inherit; width:100%" {{!}}- style="vertical-align:top;" {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Сурх]] <br />[[File:Shades of red.png |90px|link=Shades of red]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Зард]] <br />[[File:Color icon yellow.svg |90px|link=Shades of yellow]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Сабз]] <br />[[File:Color icon green.svg |90px|link=Shades of green]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Кабуд]] <br />[[File:Color icon blue.svg |90px|link=Shades of blue]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Норинҷӣ]] <br />[[File:Shades of orange.svg |90px|link=Shades of orange]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of violet]] <br />[[File:Color icon violet v2.svg |90px|link=Shades of violet]] {{!}}- style="vertical-align:top;" {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Қаҳваранг|Тобишҳои қаҳваранг]] <br />[[File:Color icon brown v2.svg |90px|link=Shades of brown]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of purple]] <br />[[File:Color icon purple v2.svg |90px|link=Shades of purple]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of pink]] <br />[[File:Color icon pink v2.svg |90px|link=Shades of pink]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Сафед|Тобишҳои сафед]] <br />[[File:Color icon white.svg |90px|link=Shades of white]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of gray]] <br />[[File:Color icon gray v2.svg |90px|link=Shades of gray]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Сиёҳ|Тобишҳои сиёҳ]] <br />[[File:Color icon black new2.png |90px|link=Shades of black]] {{!}}} |below = * {{icon|category}} '''[[:Гурӯҳ:Рангҳо|Гурӯҳ]]''' }} <noinclude> {{Doc}} </noinclude> ktfblp17w6h207hh7xzyro3zb1l7gvp 1484863 1484862 2026-08-26T02:44:48Z Zosya95 54344 1484863 wikitext text/x-wiki {{Ҷадвали новбарӣ |ном = Гурӯҳбандии рангҳо |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |сарлавҳа = Гурӯҳбандии рангҳо |синфи_бадан = hlist |group2 = Color names (alphabetic) |list2 = * [[List of colors: A–F]] * [[List of colors: G–M]] * [[List of colors: N–Z]] * [[List of colors (compact)]] |гурӯҳ3 = Гуногунии рангҳои асосӣ |феҳрист3 = {{{!}} style="background:transparent;color:inherit; width:100%" {{!}}- style="vertical-align:top;" {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Сурх]] <br />[[File:Shades of red.png |90px|link=Shades of red]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Зард]] <br />[[File:Color icon yellow.svg |90px|link=Shades of yellow]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Сабз]] <br />[[File:Color icon green.svg |90px|link=Shades of green]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Кабуд]] <br />[[File:Color icon blue.svg |90px|link=Shades of blue]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Норинҷӣ]] <br />[[File:Shades of orange.svg |90px|link=Shades of orange]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of violet]] <br />[[File:Color icon violet v2.svg |90px|link=Shades of violet]] {{!}}- style="vertical-align:top;" {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Қаҳваранг|Тобишҳои қаҳваранг]] <br />[[File:Color icon brown v2.svg |90px|link=Shades of brown]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of purple]] <br />[[File:Color icon purple v2.svg |90px|link=Shades of purple]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of pink]] <br />[[File:Color icon pink v2.svg |90px|link=Shades of pink]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Сафед|Тобишҳои сафед]] <br />[[File:Color icon white.svg |90px|link=Shades of white]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Shades of gray]] <br />[[File:Color icon gray v2.svg |90px|link=Shades of gray]] {{!}} width="16.667%"{{!}} [[Сиёҳ|Тобишҳои сиёҳ]] <br />[[File:Color icon black new2.png |90px|link=Shades of black]] {{!}}} |below = * {{icon|category}} '''[[:Гурӯҳ:Рангҳо|Рангҳо]]''' }} <noinclude> {{Doc}} </noinclude> tbc1jqtat94a72fnlok7ik5dwa5uypy 0 333360 1484872 2026-08-26T06:47:57Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: {{Шахсият}} '''Бройл Луи Виктор Пйер Раймон де''' (15.08.1892, Дйеп – 19.03.1987, Лувенсйен) — физикдон-назарияпардози фарон­са­вӣ, яке аз асосгузорони механикаи квантӣ, узви пайвас­та (1933) ва котиби доимии [[АИ Фаронса]] (1942), узви хо­ри­ҷии [[АИ ИҶШС]] (1958). == Эҷодиёти илмӣ ва... 1484872 wikitext text/x-wiki {{Шахсият}} '''Бройл Луи Виктор Пйер Раймон де''' (15.08.1892, Дйеп – 19.03.1987, Лувенсйен) — физикдон-назарияпардози фарон­са­вӣ, яке аз асосгузорони механикаи квантӣ, узви пайвас­та (1933) ва котиби доимии [[АИ Фаронса]] (1942), узви хо­ри­ҷии [[АИ ИҶШС]] (1958). == Эҷодиёти илмӣ ва кашфиётҳо == Маълумоти ибтидоиро дар хо­на гирифта, сипас 3 сол дар [[литсейи Жансон-де-Сайи]] таҳ­сил кард ва дараҷаи бакалаври фал­сафа ва математикаро со­ҳиб шуд (1909). Соли 1913 университети Сор­боннаи Порисро хатм намудааст. Дар давраи Ҷанги якуми ҷаҳонӣ шаш сол дар қисм­ҳои ҳарбии ало­қа хидмат кар­дааст. Пас аз он дар факултети фанҳои дақиқ таҳ­сил­ро давом дода, ҳамро­ҳи бародараш Мо­рис дар як вақт ба таҳқиқи нурҳои рент­генӣ ва ҳодисаи фотоэффект пардохт. Соли 1923 ақидаи хо­сияти мавҷӣ доштани зар­ра­ҳои бунёдиро пешниҳод на­­муд, ки он ба рушди механикаи мавҷӣ мусоидат намуд. == Фаъолияти омӯзгорӣ ва самтҳои илмӣ == Со­ли 1928 дар университети ''Порис'' фаъ­олияти омӯзго­риро оғоз карда, соли 1933 мудири кафедраи физикаи назариявӣ интихоб шуд. Кор­ҳои илмии Бройл ба масъала­ҳои механикаи кван­тии реляти­вӣ, сохти ҳаста, назарияи паҳн шудани мавҷҳои электро­маг­нитӣ дар мавҷбар­ҳо ва таърихи илм бахшида шудаанд. Бройл узви 18 академияи илмҳо ва доктори фахрии бис­ёр донишгоҳҳои мамолики ҷаҳон буд. == Ҷоизаҳо ва эътирофи байналмилалӣ == Дорандаи [[Ҷоизаи Нобел|Мукофоти нобелӣ]] дар соҳаи физика (1929). Барои асар­ҳои ил­мӣ-оммавӣ бо мукофоти Калингаи [[ЮНЕСКО]] (1952), [[Медали Маска Планк|медали М. Планк]] (1938) ва ордену медалҳо сарфароз гардидааст. Ба шарафи Бройл соли 1973 Фонди дастгирии таҳқи­қо­ти масъа­лаҳои умдаи физика (Фаронса) таъсис дода шудааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Бройл|3|муаллиф=Н. Салимов.}} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 15 август]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1892]] [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони 19 март]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1987]] [[Гурӯҳ:Барандагони ҷоизаи Нобел ба тартиби алифбо]] [[Гурӯҳ:Олимон аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Барандагони Ҷоизаи Нобел дар бахши физика]] fwedjgv3a3715r2itj52a1i3ewythop 0 333361 1484882 2026-08-26T09:43:33Z Rabboni Hakimzoda 123692 Саҳифаи нав: '''Бронхоскопия''' (аз бронхҳо ва {{lang-el|skopeo}} – мушо­ҳида кардан, дидан) — трахеобронхоскопия, таҳқиқи даруни (хирной) ва бронхҳо ба воситаи асбобҳои махсуси оптикӣ. == Нишондодҳо барои ташхис == Бронхоскопияро барои ташхиси бемориҳои трахея, бронхҳо, шуш, уқдаҳ... 1484882 wikitext text/x-wiki '''Бронхоскопия''' (аз бронхҳо ва {{lang-el|skopeo}} – мушо­ҳида кардан, дидан) — трахеобронхоскопия, таҳқиқи даруни (хирной) ва бронхҳо ба воситаи асбобҳои махсуси оптикӣ. == Нишондодҳо барои ташхис == Бронхоскопияро барои ташхиси бемориҳои трахея, бронхҳо, шуш, уқдаҳои лимфавии дохили сина, ки муҷи­би хунпартоӣ мешаванд, сурфаи бардавом, дамкутоҳӣ, тағйирот дар рентгенограмма (омос, сил, ҷисми бегонаи трахеяю бронхҳо ва ғайра) истифода мебаранд. Дар мавриди бронхоскопия агар аз вуҷуд дош­тани омос гумонбар шаванд, пас биопсия низ мекунанд. == Мақсадҳои табобатӣ == Бронхоскопия бо мақсади иҷрои баъзе тадбирҳои табобатӣ низ амалӣ гардонда мешавад, масалан, берун овардани ҷисмҳои бегона ва бронхолитҳо аз роҳи нафас, манъ кардани хун­равӣ аз шуш, шикофтани думбали шуш ва ғайра. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Бронхоскопия|3|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Тиб]] [[Гурӯҳ:Бемориҳо ва ташхис]] [[Гурӯҳ:Амалҳои ҷарроҳӣ ва тиббӣ]] [[Гурӯҳ:Иншооти тиббӣ ва таҷҳизот]] rqtta3xw4fvait950rmcqpj9to4211n 1484883 1484882 2026-08-26T09:43:50Z Rabboni Hakimzoda 123692 1484883 wikitext text/x-wiki '''Бронхоскопия''' (аз бронхҳо ва {{lang-el|skopeo}} – мушо­ҳида кардан, дидан) — трахеобронхоскопия, таҳқиқи даруни (хирной) ва бронхҳо ба воситаи асбобҳои махсуси оптикӣ. == Нишондодҳо барои ташхис == Бронхоскопияро барои ташхиси бемориҳои трахея, бронхҳо, шуш, уқдаҳои лимфавии дохили сина, ки муҷи­би хунпартоӣ мешаванд, сурфаи бардавом, дамкутоҳӣ, тағйирот дар рентгенограмма (омос, сил, ҷисми бегонаи трахеяю бронхҳо ва ғайра) истифода мебаранд. Дар мавриди бронхоскопия агар аз вуҷуд дош­тани омос гумонбар шаванд, пас биопсия низ мекунанд. == Мақсадҳои табобатӣ == Бронхоскопия бо мақсади иҷрои баъзе тадбирҳои табобатӣ низ амалӣ гардонда мешавад, масалан, берун овардани ҷисмҳои бегона ва бронхолитҳо аз роҳи нафас, манъ кардани хун­равӣ аз шуш, шикофтани думбали шуш ва ғайра. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Бронхоскопия|3|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Тиб]] 8zdh9ze5b2nubuxdq5bbbtexu4celqz 3 333362 1484884 2026-08-26T09:47:45Z Ардашери Пайванд 150411 Эрод 1484884 wikitext text/x-wiki Мӯҳтарам Шухрат Саъдиев, лутфан далели масдуд кардани ҳисоби корбарии моро тавзеҳ бидиҳед. Банда 2 сафҳаро ислоҳ кардам, ки ба хотири беҳбуди кори Википедиа аст. ПН. Агар инсон саҳв кунад, раҳнамоӣ мекунанд, на манъ. Боқӣ, комгор бошед)( olnbbvrdy2z2m64b7ckot8be70og6so 10 333363 1484888 2026-08-26T10:44:29Z Yoonoos.tj 27005 Yoonoos.tj moved page [[Шаблон:Infobox Burg]] to [[Шаблон:Қаср]] 1484888 wikitext text/x-wiki #равона [[Шаблон:Қаср]] d887317mythtix0g4va6883t3c9ssb6 10 333364 1484889 2026-08-26T10:48:37Z Yoonoos.tj 27005 Саҳифаи нав: {{Ҷои таърихӣ/doc/ |Сарлавҳа = {{Санҷиши параметрҳои номуайян фаъол карда шудааст}} Шаблони '''Қаср''' дар мақолаҳо оид ба [[қалъа]]ҳо истифода мешавад. Шаблон дар асоси шаблони универсалии {{tl|Ҷои таърихӣ}} сохта шудааст. |Навъи шаблон = Қалъа |Навъ... 1484889 wikitext text/x-wiki {{Ҷои таърихӣ/doc/ |Сарлавҳа = {{Санҷиши параметрҳои номуайян фаъол карда шудааст}} Шаблони '''Қаср''' дар мақолаҳо оид ба [[қалъа]]ҳо истифода мешавад. Шаблон дар асоси шаблони универсалии {{tl|Ҷои таърихӣ}} сохта шудааст. |Навъи шаблон = Қалъа |Навъ = |Навъи ибодатгоҳ = |Вазъ = |Вазъи кунунӣ = + |Мазҳаб = |Епархия = |Навъи дайр = |Навъи бино = |Услуби меъморӣ = |Муаллифи лоиҳа = |Меъмор = + |Сохтмончӣ = |Бунёнгузор = + |Аввалин ёдоварӣ = + |Асосгузорӣ = + |Санаҳои асосӣ = + |Барҳам = |Оғози сохтмон = + |Анҷоми сохтмон = + |Биноҳо = |Шуъбаҳо = |Сокинони маъруф = |Осори муқаддас = |Настоятель = |Ҳолат = + |Ҳолати кунунӣ = |Мавод = + |Вебгоҳ = + |Нақша = |Тавсифи нақша = |Ном дар ҳолати изофӣ = қаср |Номи гурӯҳ = Қасрҳо }} 9yfuu0qczk67i3cir4lewddavargd0b 1484890 1484889 2026-08-26T10:52:10Z Yoonoos.tj 27005 /* */ 1484890 wikitext text/x-wiki {{Ҷои таърихӣ/doc |Сарлавҳа = {{Санҷиши параметрҳои номуайян фаъол карда шудааст}} Шаблони '''Қаср''' дар мақолаҳо оид ба [[қалъа]]ҳо истифода мешавад. Шаблон дар асоси шаблони универсалии {{tl|Ҷои таърихӣ}} сохта шудааст. |Навъи шаблон = Қалъа |Навъ = |Навъи ибодатгоҳ = |Вазъ = |Вазъи кунунӣ = + |Мазҳаб = |Епархия = |Навъи дайр = |Навъи бино = |Услуби меъморӣ = |Муаллифи лоиҳа = |Меъмор = + |Сохтмончӣ = |Бунёнгузор = + |Аввалин ёдоварӣ = + |Асосгузорӣ = + |Санаҳои асосӣ = + |Барҳам = |Оғози сохтмон = + |Анҷоми сохтмон = + |Биноҳо = |Шуъбаҳо = |Сокинони маъруф = |Осори муқаддас = |Настоятель = |Ҳолат = + |Ҳолати кунунӣ = |Мавод = + |Вебгоҳ = + |Нақша = |Тавсифи нақша = |Ном дар ҳолати изофӣ = қаср |Номи гурӯҳ = Қасрҳо }} sd00zoo665n3upxb536pbir809edqrx 0 333365 1484891 2026-08-26T11:05:29Z Yoonoos.tj 27005 Саҳифаи нав: {{Қаср |Ном = |Навъ = |Номи тоҷикӣ = Қасри Гуденау |Номи аслӣ = {{lang-de|Burg Gudenau}} |Тасвир = Burg Gudenau 2006 2.jpg |Тавсифи тасвир = Манзараи қасри Гуденау |Бари тасвир = |Координатҳо = {{{Координатҳо|}}} |CoordScale = {{... 1484891 wikitext text/x-wiki {{Қаср |Ном = |Навъ = |Номи тоҷикӣ = Қасри Гуденау |Номи аслӣ = {{lang-de|Burg Gudenau}} |Тасвир = Burg Gudenau 2006 2.jpg |Тавсифи тасвир = Манзараи қасри Гуденау |Бари тасвир = |Координатҳо = {{{Координатҳо|}}} |CoordScale = {{{CoordScale|}}} |Кишвар = {{Парчами Олмон}} [[Олмон]] |Номи маҳал = {{{Номи маҳал|}}} |Маҳал = {{{Маҳал|}}} |Услуби меъморӣ = |Муаллифи лоиҳа = {{{Муаллифи лоиҳа|}}} |Меъмор = {{{Меъмор|}}} |Бунёнгузор = {{{Бунёнгузор|}}} |Нахустин ёдоварӣ = [[соли 1246]] |Асосгузорӣ = асри XIII |Оғози сохтмон = {{{Оғози сохтмон|}}} |Анҷоми сохтмон = {{{Анҷоми сохтмон|}}} |Санаҳои асосӣ = {{{Санаҳои асосӣ|}}} |Барҳам = {{{Барҳам|}}} |Вазъ = Моликияти шахсӣ |Баландӣ = {{{Баландӣ|}}} |Мавод = [[хишт]] |Ҳолат = {{{Ҳолат|}}} |Вебгоҳ = {{{Вебгоҳ|}}} |Нақша = {{{Нақша|}}} |Тавсифи нақша = {{{Тавсифи нақша|}}} |Харитаи ҷойгиршавӣ = {{{Харитаи ҷойгиршавӣ|}}} |Андозаи харита = {{{Андозаи харита|}}} |Дарҷ = {{{Дарҷ|}}} |Викидода = Burg Gudenau }} '''Қасри Гуденау''' ({{lang-de|Burg Gudenau}}) — [[қасри обӣ]] дар наздикии маҳаллаи Филлип дар ҳудуди шаҳрдории [[Вахтберг]] дар ноҳияи [[Райн-Зиг]] в замини [[Райн-Вестфалени Шимолӣ]], [[Олмон]]. Маҷмаа аз ду қисм иборат аст. == Таърих == == Истифодаи имрӯза == == Намоишгоҳ == == Адабиёт == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == 2c0jhkqkw48hkly9tz5d1keot8gmrb6 1484892 1484891 2026-08-26T11:10:54Z Yoonoos.tj 27005 Yoonoos.tj moved page [[Гуденау (қаср)]] to [[Гуденау (қалъа)]] 1484891 wikitext text/x-wiki {{Қаср |Ном = |Навъ = |Номи тоҷикӣ = Қасри Гуденау |Номи аслӣ = {{lang-de|Burg Gudenau}} |Тасвир = Burg Gudenau 2006 2.jpg |Тавсифи тасвир = Манзараи қасри Гуденау |Бари тасвир = |Координатҳо = {{{Координатҳо|}}} |CoordScale = {{{CoordScale|}}} |Кишвар = {{Парчами Олмон}} [[Олмон]] |Номи маҳал = {{{Номи маҳал|}}} |Маҳал = {{{Маҳал|}}} |Услуби меъморӣ = |Муаллифи лоиҳа = {{{Муаллифи лоиҳа|}}} |Меъмор = {{{Меъмор|}}} |Бунёнгузор = {{{Бунёнгузор|}}} |Нахустин ёдоварӣ = [[соли 1246]] |Асосгузорӣ = асри XIII |Оғози сохтмон = {{{Оғози сохтмон|}}} |Анҷоми сохтмон = {{{Анҷоми сохтмон|}}} |Санаҳои асосӣ = {{{Санаҳои асосӣ|}}} |Барҳам = {{{Барҳам|}}} |Вазъ = Моликияти шахсӣ |Баландӣ = {{{Баландӣ|}}} |Мавод = [[хишт]] |Ҳолат = {{{Ҳолат|}}} |Вебгоҳ = {{{Вебгоҳ|}}} |Нақша = {{{Нақша|}}} |Тавсифи нақша = {{{Тавсифи нақша|}}} |Харитаи ҷойгиршавӣ = {{{Харитаи ҷойгиршавӣ|}}} |Андозаи харита = {{{Андозаи харита|}}} |Дарҷ = {{{Дарҷ|}}} |Викидода = Burg Gudenau }} '''Қасри Гуденау''' ({{lang-de|Burg Gudenau}}) — [[қасри обӣ]] дар наздикии маҳаллаи Филлип дар ҳудуди шаҳрдории [[Вахтберг]] дар ноҳияи [[Райн-Зиг]] в замини [[Райн-Вестфалени Шимолӣ]], [[Олмон]]. Маҷмаа аз ду қисм иборат аст. == Таърих == == Истифодаи имрӯза == == Намоишгоҳ == == Адабиёт == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == 2c0jhkqkw48hkly9tz5d1keot8gmrb6 1484894 1484892 2026-08-26T11:12:32Z Yoonoos.tj 27005 1484894 wikitext text/x-wiki {{Қаср |Ном = |Навъ = |Номи тоҷикӣ = Қалъаи Гуденау |Номи аслӣ = {{lang-de|Burg Gudenau}} |Тасвир = Burg Gudenau 2006 2.jpg |Тавсифи тасвир = Манзараи қалъаи Гуденау |Бари тасвир = |Координатҳо = {{{Координатҳо|}}} |CoordScale = {{{CoordScale|}}} |Кишвар = {{Парчами Олмон}} [[Олмон]] |Номи маҳал = {{{Номи маҳал|}}} |Маҳал = {{{Маҳал|}}} |Услуби меъморӣ = |Муаллифи лоиҳа = {{{Муаллифи лоиҳа|}}} |Меъмор = {{{Меъмор|}}} |Бунёнгузор = {{{Бунёнгузор|}}} |Нахустин ёдоварӣ = [[соли 1246]] |Асосгузорӣ = асри XIII |Оғози сохтмон = {{{Оғози сохтмон|}}} |Анҷоми сохтмон = {{{Анҷоми сохтмон|}}} |Санаҳои асосӣ = {{{Санаҳои асосӣ|}}} |Барҳам = {{{Барҳам|}}} |Вазъ = Моликияти шахсӣ |Баландӣ = {{{Баландӣ|}}} |Мавод = [[хишт]] |Ҳолат = {{{Ҳолат|}}} |Вебгоҳ = {{{Вебгоҳ|}}} |Нақша = {{{Нақша|}}} |Тавсифи нақша = {{{Тавсифи нақша|}}} |Харитаи ҷойгиршавӣ = {{{Харитаи ҷойгиршавӣ|}}} |Андозаи харита = {{{Андозаи харита|}}} |Дарҷ = {{{Дарҷ|}}} |Викидода = Burg Gudenau }} '''Қалъаи Гуденау''' ({{lang-de|Burg Gudenau}}) — [[қалъаи обӣ]] дар наздикии маҳаллаи Филлип дар ҳудуди шаҳрдории [[Вахтберг]] дар ноҳияи [[Райн-Зиг]] в замини [[Райн-Вестфалени Шимолӣ]], [[Олмон]]. Маҷмаа аз ду қисм иборат аст. == Таърих == == Истифодаи имрӯза == == Намоишгоҳ == == Адабиёт == == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Вахтберг]] jpdf1o1paw04u9q1hrhu2or08ycw377 0 333366 1484893 2026-08-26T11:10:54Z Yoonoos.tj 27005 Yoonoos.tj moved page [[Гуденау (қаср)]] to [[Гуденау (қалъа)]] 1484893 wikitext text/x-wiki #равона [[Гуденау (қалъа)]] gf1nbjt2pdtvfvk0vd3gqemrsn1p5om