Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 112282 1486691 1440538 2026-09-11T14:35:53Z Zosya95 54344 1486691 wikitext text/x-wiki '''Беқасаб''' ({{lang-fa|بیقصب}}) — [[матоъ]]и нимабрешимии якранг, рах-рахи гулдори мавҷнок. Нахи тори беқасаб борику нахи пудаш ғафс мешуд, ки он баръакси тори [[адрас]] мебошад. Тори онро аз абрешими нафиси сабз, кабуд, зард, сурх, гулобӣ, қаҳваранг тайёр мекунанд. Тори беқасаб аз 12 то 18 банд иборат аст. Баъзе беқасаббофон миқдори бандҳоро то ба 30 расонидаанд. Одатан сифтаи матоъҳои нимабрешимин (тораш абрешиму пудаш аз ресмон), [[абрешим]] (тору пудаш аз абрешим) ғайр аз тарзи бофт, рангу бор пеш аз ҳама ба миқдори банди тор (як банд баробари 200 нахи абрешим) вобаста мебошад. Ҳар қадар миқдори банд зиёд бошад, ҳамон қадар сифати матоъ баланд, яъне сахту обногузар ва пурдошт ҳисоб меёфт.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12 −13.</ref> Ҳунармандони моҳир миқдори банди беқасабро ба 30 мерасонанд. Тори беқасаби рахдорро, одатан, ба панҷ-шаш қисм тақсим карда, ҳар якеро алоҳида ранг медиҳанд. Ҳар як калобаро кушода, нахҳои кандашударо мепайванданд ва як ҷо ба як чӯб чилла мекунанд. Баъд устои нақшандоз мувофиқи нақши дилхоҳ расми матоъро ҷо ба ҷо мекунад. Тори беқасаби гулдор бо роҳи баста ва кушодаи рангдиҳӣ нақш дода мешавад. Беқасаби гулдор ба адрас ё подшоҳӣ шабоҳат дорад. Вале нахи тори беқасаб нафису пудаш риштаи ғафс, тори адрас ғафсу пудаш нафис аст. Аз ҳар чашми теғи дастгоҳ 6-8 нахи тори беқасаб, 4 нахи тори адрасро мегузаронанд. Беқасабро якранг, рахдор ва гулдор мебофанд, аммо адрас танҳо гулдор мешавад. Беқасабро дар Бухоро, Самарқанд, Хуҷанд, Фарғона мебофанд. Дар ин ҷо навъҳои зерини Б.-и якранг: «Сидами сабз», «Сидами зангор», "Сидами [[Тобишҳои сафед#Симобӣ|симобӣ]] "; Беқасаби рахдор: «Байрақ», «Пудсафед», «Фирӯза», «Тасма», беқасаби гулдор, «Бодомча» мебофанд. Аз Беқасаб ҷомаҳо ва ҳар гуна либос медӯзанд. Нафосат, латофат ва асолати ин навъи матоъ имкон медиҳад, ки дизайнерон онро барои дар услуби шарқӣ оро додани деворҳои хонаҳо, пардаҳои тирезаҳо, болишту болинҳо ва ҷиҳати рӯкаш намудани мебел истифода намоянд.<ref>{{Cite web |url=http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/culture/5515-be-asabro-ch-guna-mebofand |title=Беқасабро чӣ гуна мебофанд? |accessdate=2018-08-27 |archivedate=2017-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170804102648/http://www.hakikati-sugd.tj/index.php/culture/5515-be-asabro-ch-guna-mebofand }}</ref> == Нигаред низ == * [[Беқасаббофӣ]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ|Беқасаб|2|муаллиф= Н. Турсунов}} [[Гурӯҳ:Матоъҳо]] 2lsm03p1nmhp0jvwm12i1ks51meyatv 0 115096 1486679 1418688 2026-09-11T13:54:52Z ابن إبراهيم القرطبي 23467 /* */ 1486679 wikitext text/x-wiki {{Ислом}} [[File:Shahadah-1.svg|210px|thumb|Шаҳодат]] [[File:Shahadah.ogg|210px|thumb|Шаҳодат]] '''Шаҳодат''' ({{lang-ar|الشهادة|аш-шаҳодат}}; {{Audio|As-shahadah.ogg|талаффуз}}) — шаҳодати имон овардан ба Ягонагии Худо ([[Аллоҳ]]) ва [[расул]]и Ӯ [[Муҳаммад]] салаллоҳ. Калимаи шаҳодат метавон дигар маъноро ҳам ифода кунад, мисол [[шаҳид]], ки дар роҳи дин ҷони худро фидо мекунад, инчунин шаҳодат додан аз воқеаи гузашта. Тарҷумаи шаҳодат аз забони арабӣ чунин аст: ''«Шаҳодат медиҳам, ки нест [[Худо]], ба ғайр аз [[Аллоҳ]], ва боз шаҳодат медиҳам, ки [[Муҳаммад]] — [[Расул]]и Аллоҳ»''. Шаҳодати мазҳаби [[шиа]] аз мазҳаби [[суннат]] бо иловаи якчанд калима фарқ мекунад «''ва ’Алийюн Валийю л-Лаҳ''» {{гузар|#Шаҳодати шиа|green}}. Талаффузи шаҳодат шарти асосии имон овардан ва қабул кардани [[ислом|дини ислом]] аст. {{гузар|#Қабули ислом|green}}. {| |{{Аввали иқтибос}} Ашҳаду ан ло илоҳа илла Ллоҳу ва-ашҳаду анна Муҳаммадан расулу Ллоҳи {{oq|ar| <big><big>أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا ٱللّٰهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ ٱللّٰهِ</big></big>}} {{охири иқтибос|сарчашма=[[:ru:Шахада|Шаҳодат]] }} |} == Рамзи имон == [[Акс:Shahadah.ogg|thumb|Шаҳодат бо забони арабӣ.]] Шаҳодат, нахустин ва муҳимтарин рамзи имони ислом аст.(ниг. [[Аркони ислом|панҷ рукни ислом]]). Ӯ дар дохили худ ду тафаккури якуми қатъӣ (раднашаванда) доир ба якка ва ягона будани Аллоҳ ([[тавҳид]]) ва пайёмбарии Муҳаммад алайҳи салом ҷам овардаст. Шаҳодат ҳамчун як бонги намоз ва фарқкунанда ба миён меояд, ки [[муслим]]они нахуст аз бисёрхудопарастон ва дигар номусалмон фарқ мекарданд. Дар вақти муҳорибаҳо, ''шаҳодат'' ҳамчун [[доди мубориз]] хидмат мекард ва маҳз аз ҳамин сабаб мафҳуми [[шаҳид]] яъне [[фидоӣ]] пайдо шуд. Дар аввал шаҳид гуфта, ҷанговаронеро меномиданд, ки дар задухурди зидди душманони ислом бо калимаи ''шаҳодат'' дар забон аз олам чашм мепӯшиданд{{sfn|Ислам: ЭС|1991|c=296}}. Шаҳодат аз ҷониби мусалмонон дар бисёри ҳолатҳои зиндагӣ талаффуз мешавад. Воқеан, ''шаҳодат'' ҳамчун як қисми созвор дар бисёр дуои исломӣ дохил аст{{sfn|Исламист}}. == Қабули ислом == [[Акс:Shahada.svg|thumb|250px|Хушхатнивиси ''шаҳодат''.]] Се карат талаффуз кардани ''шаҳодат'' дар [[Асрҳои миёна]] барои мақбул донистани ислом расм гирифта буд {{sfn|Ислам:Словарь атеиста|1988|c=247}}. Аз рӯйи нутқи дини ислом, аз лаҳзае ки ''шаҳодат'' талаффуз мешавад («аз сидқи дил»), инсон [[муслим]] ба ҳисоб меравад ва бояд боқимонда қоидаҳои [[шариат]] ва [[суннат]]ро риоя кунад, лоақал онҳоеро, ки медонад. Дар ҳолати надонистан, бояд рафтору кирдори сарфакорона ва осоиштаро пеш гирад. ;Қабули ислом аз ҷониби насрониён Дар вақти қабули дини ислом аз ҷониби [[насронӣ|насрониён]], дар баъзе масҷидҳои [[Аврупо]] тавсия дода мешавад, ки бар замми ''шаҳодати'' расмӣ, ''шаҳодати'' иловагӣ нисбати пайёмбарии [[Исо]] алайҳи салом ҳам дода шавад. == Ҳадис доир ба шаҳодат == * Пайёмбар гуфтанд: ''«Касе шаҳодат дод, ки нест Худо ба ғайр аз ягона Аллоҳ ва надорад Ӯ ҳамрафиқ, ки Муҳаммад банда ва Пайёмбари Ӯ, ки Исо банда ва Пайёмбари Ӯ ва инчунин калимаи Ӯ бахшида ба васфи Марйям, ва рӯҳ аз Он, ва биҳишт дар ҳақ, ва Оташ дар ҳақ, онро Аллоҳ мувофиқи амалҳои кардааш дохили биҳишт мекунад»''. * Дода аз ҷониби Анас ибни Малик, ки Пайёмбар гуфтанд: ''«Кадом бандаи Худо, ки шаҳодат дод — нест Худои сазовори ибодат ба ҷуз Аллоҳ ва Муҳаммад расули Аллоҳ, ва инро аз сидқи дил гӯяд, Аллоҳ ҳамон лаҳза ӯро аз Дузах раҳо месозад»''. == Шаҳодати шиа == Шаҳодати шиа аз суннатӣ бо якчанд калимаи иловагӣ дар бораи [[Хилофат|халифаи тақводор]] ва якум [[Дувоздаҳ имом|имоми шиа]] [[Алӣ ибни Абу Толиб]] фарқ мекунад — ''«ва Алийюн Валийю л-Лаҳ»'' ({{lang-ar|وعليٌ وليُّ الله}}), ки маънояш «''ва Алӣ — дӯсти Аллоҳ''». Умуми ин тавр аст: «Шаҳодат медиҳам, ки нест Худо, ба ғайр аз Аллоҳ, ва боз шаҳодат медиҳам, ки Муҳаммад — Расули Аллоҳ ва Алӣ — дӯсти Аллоҳ». == Тасвири шаҳодат дар парчамҳо == <center> <gallery> Flag of Saudi Arabia.svg|[[Парчами Арабистони Саудӣ]] Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|[[Парчами Афғонистон]] Flag of Caucasian Emirate.svg|Парчами [[Аморати Қафқоз]] Flag of Somaliland.svg|[[Парчами Сомалиленд]] Flag of Taliban.svg|[[Парчами ҳаракати Толибон]] Flag of al-Qassam Brigades.svg|Парчами ҳаракати фаластинии [[Ҳамас]] </gallery> </center> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * [[:ru:Шахада|Шаҳодат]] [[Гурӯҳ:Вожаҳои ислом]] rdjodyag0s82937liirp2waf6mgx3bu 0 214090 1486698 1443551 2026-09-11T14:53:45Z Omid Jeyhani 1522 /* Дараҷаҳо ва сардӯшиҳои Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ */ Fixed grammar 1486698 wikitext text/x-wiki == Дараҷаҳои Нерӯи заминии Артиш == {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="24" | [[Афсар]]он |- bgcolor="#dadada" !{{flagicon image|Flag_of_the_Islamic_Republic_of_Iran_Army_Ground_Forces.svg}} Радабандӣ ! colspan="10" | [[Солор]]он ! colspan="6" | [[Сардор]]он ! colspan="8" | [[Саркарда]]гон |- align="center" |- style="text-align:center;" |rowspan=2| {{flagicon|Iran}} '''[[Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]]'''</b><br />[[File:IRI.Army_Ground_Force_Seal.svg|100px]]</b><br /> | colspan=2 rowspan=2| | colspan=2| [[File:Arteshbod.png|50px|Major General]] | colspan=2| [[File:Sepahbod.png|50px|Major General]] | colspan=2| [[File:Sarlashgar.png|50px|Major General]] | colspan=1| [[File:Sartip.png|50px|Brigadier General]] | colspan=1| [[File:Sartip_2.png|50px|Brigadier General]] | colspan=2| [[File:Sarhang_1.png|50px|Colonel]] | colspan=2| [[File:Sarhang_2.png|50px|Lieutenant Colonel]] | colspan=2| [[File:Sargord.png|50px|Major]] | colspan=2| [[File:Sarvan.png|50px|Captain]] | colspan=2| [[File:Sotvan_1.png|50px|First Lieutenant]] | colspan=2| [[File:Sotvan_2.png|50px|Second Lieutenant]] | colspan=2| [[File:Sotvan_3.png|50px|Third Lieutenant]] |- style="text-align:center;" | colspan=2| '''ارتشبد'''<br>'''[[Артишсолор|Артишбад]] | colspan=2| '''سپهبد'''<br>'''[[Сипаҳсолор|Сипаҳбад]]''' | colspan=2| '''سرلشکر'''<br>'''[[Лашкарсолор|Сарлашкар]]''' | colspan=1| '''سرتیپ'''<br>'''[[Гундсолор|Сартип]]''' | colspan=1| '''سرتیپ دوم'''<br>'''[[Сартипи дувум]]''' | colspan=2| '''سرهنگ'''<br>'''[[Сарҳанг]]''' | colspan=2| '''سرهنگ دوم'''<br>'''[[Сарҳангёр|Сарҳанги дувум]]''' | colspan=2| '''سرگرد'''<br>'''[[Саргурд]]''' | colspan=2| '''سروان'''<br>'''[[Сарвашт|Сарвон]]''' | colspan=2| '''ستوان یکم'''<br>'''[[Таҳмбон|Сутвони якум]]''' | colspan=2| '''ستوان دوم'''<br>'''[[Таҳмдор|Сутвони дувум]]''' | colspan=2| '''ستوان سوم'''<br>'''[[Таҳмовар|Сутвони севум]]''' |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" !'''{{flagicon|Tajikistan}} Ҳамто дар [[Рутбаҳои ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]'''<ref name="Джайхани"/> !! colspan=4 | [[Артишсолор|Генерали артиш]] !! colspan=2 | [[Сипаҳсолор|Генерал-полковник]] !! colspan=2 | [[Лашкарсолор|Генерал-лейтенант]] !! colspan=2 | [[Гундсолор|Генерал-майор]] !! colspan=2 | [[Сарҳанг|Полковник]] !! colspan=2 | [[Сарҳангёр|Подполковник]]!! colspan=2 | [[Саргурд|Майор]] !! colspan=2 | [[Сарвашт|Капитан]] !! colspan=2 | [[Таҳмбон|Лейтенанти калон]] !! colspan=2 | [[Таҳмдор|Лейтенант]] !! colspan=2 | [[Таҳмовар|Лейтенанти хурд]] [[Гурӯҳ:Артиш]] </noinclude> |- |} <noinclude> {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="36" | Дараҷадорон ва сарбозон |- bgcolor="#dadada" !{{flagicon image|Flag_of_the_Islamic_Republic_of_Iran_Army_Ground_Forces.svg}} Радабандӣ ! colspan="8" | [[Размсоз|Устуворон]] ! colspan="16" | [[Гурӯҳбон]]он ! colspan="12" | [[Сарбоз]]он </noinclude> |- style="text-align:center;" | rowspan=2 | {{flagicon|Iran}} '''[[Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]]'''</b><br />[[File:IRI.Army_Ground_Force_Seal.svg|100px]]</b><br /> | colspan=6| [[File:Ostovar 1-k.png|50px]] | colspan=2| [[File:Ostovar 2-c.png|50px]] | colspan=2| [[File:Goruhban 1-k.png|50px]] | colspan=6| [[File:Goruhban 2-c.png|50px]] | colspan=6| [[File:Goruhban 3-k.png|50px]] | colspan=4| [[File:Sarjukhe-c.png|50px]] | colspan=2| [[File:Sarbaz 1-k.png|50px]] | colspan=6| [[File:Sarbaz 2-c.png|50px]] | colspan=2| [[File:Sarbaz -k.png|50px]] |-style="text-align:center;" | colspan=6| '''استوار یکم'''<br />'''[[Размсоз|Устувори якум]]''' | colspan=2| '''استوار دوم'''<br />'''[[Саргурӯҳбон|Устувори дувум]]''' | colspan=2| '''گروهبان یکم'''<br />'''[[Гурӯҳбон|Гурӯҳбони якум]]''' | colspan=6| '''گروهبان دوم'''<br />'''[[Гурӯҳдор|Гурӯҳбони дувум]]''' | colspan=6| '''گروهبان سوم'''<br />'''[[Гурӯҳвар|Гурӯҳбони севум]]''' | colspan=4| '''سرجوخه'''<br />'''[[Радабон|Сарҷӯха]]''' | colspan=2| '''سرباز یکم'''<br />'''[[Сарбози якум]]''' | colspan=6| '''سرباز دوم'''<br />'''[[Сарбози дувум]]''' | colspan=2| '''سرباز'''<br />'''[[Сарбоз]]''' |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" ! {{flagicon|Tajikistan}} Ҳамто дар [[Рутбаҳои ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]] ||colspan=6|[[Размсоз|Прапоршик]]||colspan=2|[[Саргурӯҳбон|Старшина]]||colspan=2|[[Гурӯҳбон|Сержанти калон]]||colspan=6|[[Гурӯҳдор|Сержант]]||colspan=6|[[Гурӯҳвар|Сержанти хурд]]||colspan=4|[[Радабон|Ефрейтор]]||colspan=2|—||colspan=6|—||colspan=2|[[Сарбоз|Қаторӣ]] <noinclude> [[Гурӯҳ:Артиш]] </noinclude> |- |} == Дараҷаҳои Нерӯи ҳавоии Артиш == {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="24" | [[Афсар]]он |- bgcolor="#dadada" !{{flagicon image|Flag_of_the_Islamic_Republic_of_Iran_Army_Ground_Forces.svg}} Радабандӣ ! colspan="10" | [[Солор]]он ! colspan="6" | [[Сардор]]он ! colspan="8" | [[Саркарда]]гон |- align="center" |- style="text-align:center;" |rowspan=2| {{flagicon|Iran}} '''[[Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]]'''</b><br />[[File:Seal_of_the_Islamic_Republic_of_Iran_Air_Force.svg|100px]]</b><br /> | colspan=2 rowspan=2| | colspan=2| [[File:21-_ارتشبد--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:20- سپهبد--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:19- سرلشگر--IRIAF.png|50px]] | colspan=1| [[File:18- سرتیپ--IRIAF.png|50px]] | colspan=1| [[File:17- سرتیپ دوم--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:16- سرهنگ--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:15- سرهنگ دوم--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:14- سرگرد--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:13- سروان--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:12- ستوان یکم--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:11- ستوان دوم--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:10- ستوان سوم--IRIAF.png|50px]] |- style="text-align:center;" | colspan=2| '''[[Артишсолор|Артишбад]]'''<br>'''ارتشبد''' | colspan=2| '''[[Сипаҳсолор|Сипаҳбад]]'''<br>'''سپهبد''' | colspan=2| '''[[Лашкарсолор|Сарлашкар]]'''<br>'''سرلشکر''' | colspan=1| '''[[Гундсолор|Сартип]]'''<br>'''سرتیپ''' | colspan=1| '''Сартипи дувум'''<br>'''سرتیپ دوم''' | colspan=2| '''[[Сарҳанг]]'''<br>'''سرهنگ''' | colspan=2| '''Сарҳанги дувум'''<br>'''سرهنگ دوم''' | colspan=2| '''[[Саргурд]]'''<br>'''سرگرد''' | colspan=2| '''[[Сарвашт|Сарвон]]'''<br>'''سروان''' | colspan=2| '''[[Таҳмбон|Сутвони якум]]'''<br>'''ستوان یکم''' | colspan=2| '''[[Таҳмдор|Сутвони дувум]]'''<br>'''ستوان دوم''' | colspan=2| '''[[Таҳмовар|Сутвони севум]]'''<br>'''ستوان سوم''' |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" !'''{{flagicon|Tajikistan}} Ҳамто дар [[Рутбаҳои ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]'''<ref name="Джайхани"/> !! colspan=4 | [[Артишсолор|Генерали артиш]] !! colspan=2 | [[Сипаҳсолор|Генерал-полковник]] !! colspan=2 | [[Лашкарсолор|Генерал-лейтенант]] !! colspan=2 | [[Гундсолор|Генерал-майор]] !! colspan=2 | [[Сарҳанг|Полковник]] !! colspan=2 | [[Сарҳангёр|Подполковник]]!! colspan=2 | [[Саргурд|Майор]] !! colspan=2 | [[Сарвашт|Капитан]] !! colspan=2 | [[Таҳмбон|Лейтенанти калон]] !! colspan=2 | [[Таҳмдор|Лейтенант]] !! colspan=2 | [[Таҳмовар|Лейтенанти хурд]] </noinclude> |- |} <noinclude> {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="36" | Дараҷадорон ва сарбозон |- bgcolor="#dadada" !Радабандӣ ! colspan="8" | [[Размсоз|Устуворон]] ! colspan="16" | [[Размовар|Гурӯҳбонон]] ! colspan="12" | [[Сарбоз]]он |- align="center" |- style="text-align:center;" | rowspan=2 | {{flagicon|Iran}} '''[[Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон]]'''</b><br />[[File:Seal_of_the_Islamic_Republic_of_Iran_Air_Force.svg|100px]]</b><br /> | colspan=6| [[File:9- استوار يكم--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:8- استوار دوم--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:7- گروهبان يكم--IRIAF.png|50px]] | colspan=6| [[File:6- گروهبان دوم--IRIAF.png|50px]] | colspan=6| [[File:5- گروهبان سوم--IRIAF.png|50px]] | colspan=4| [[File:4- سرجوخه--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:3- سرباز یکم--IRIAF.png|50px]] | colspan=6| [[File:2- سرباز دوم--IRIAF.png|50px]] | colspan=2| [[File:1- سرباز--IRIAF.png|50px]] |-style="text-align:center;" | colspan=6| '''[[Устувори якум]]'''<br />'''استوار یکم''' | colspan=2| '''[[Устувори дувум]]'''<br />'''استوار دوم''' | colspan=2| '''[[Гурӯҳбони якум]]'''<br />'''گروهبان یکم''' | colspan=6| '''[[Гурӯҳбони дувум]]'''<br />'''گروهبان دوم''' | colspan=6| '''[[Гурӯҳбони севум]]'''<br />'''گروهبان سوم''' | colspan=4| '''[[Сарҷӯха]]'''<br />'''سرجوخه''' | colspan=2| '''[[Сарбози якум]]'''<br />'''سرباز یکم''' | colspan=6| '''[[Сарбози дувум]]'''<br />'''سرباز دوم''' | colspan=2| '''[[Сарбоз]]'''<br />'''سرباز''' |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" ! {{flagicon|Tajikistan}} Ҳамто дар [[Рутбаҳои ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]] ||colspan=6|[[Размсоз|Прапоршик]]||colspan=2|[[Саргурӯҳбон|Старшина]]||colspan=2|[[Гурӯҳбон|Сержанти калон]]||colspan=6|[[Гурӯҳдор|Сержант]]||colspan=6|[[Гурӯҳвар|Сержанти хурд]]||colspan=4|[[Радабон|Ефрейтор]]||colspan=2|—||colspan=6|—||colspan=2|[[Сарбоз|Қаторӣ]] <noinclude> [[Гурӯҳ:Артиш]] [[Гурӯҳ:Артиши Эрон]] </noinclude> |- |} == Дараҷаҳои Нерӯи дарёии Артиш == {| style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px; width: 100%;" |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" ! colspan="24" | [[Афсар]]он |- bgcolor="#dadada" !{{flagicon image|Flag_of_the_Islamic_Republic_of_Iran_Navy.svg}} Радабандӣ ! colspan="10" | [[Солор]]он ! colspan="6" | [[Сардор]]он ! colspan="8" | [[Саркарда]]гон |- align="center" |- style="text-align:center;" | colspan=2 rowspan=2| {{flagicon|Iran}} [[Нерӯи дарёӣ]]<br>[[File:Seal of the Islamic Republic of Iran Navy.svg|150px]]</b><br> | colspan=2| [[File:21-Daryabod.png|100px]] | colspan=2| [[File:20-Daryasalar.png|100px]] | colspan=2| [[File:19-Daryaban.png|100px]] | colspan=1| [[File:18-Daryadar.png|100px]] | colspan=1| [[File:17-Daryadar 2.png|100px]] | colspan=2| [[File:16-Nakhoda 1.png|100px]] | colspan=2| [[File:15-Nakhoda 2.png|100px]] | colspan=2| [[File:14-Nakhoda 3.png|100px]] | colspan=2| [[File:13-Navsarvan.png|100px]] | colspan=2| [[File:12-Navban 1.png|100px]] | colspan=2| [[File:11-Navban 2.png|100px]] | colspan=2| [[File:10-Navban 3.png|100px]] |-style="text-align:center;" | colspan=2| [[Дарёбад]]<br> | colspan=2| [[Дарёсолор]]<br> | colspan=2| [[Дарёбон]]<br> | colspan=1| [[Дарёдор]]<br> | colspan=1| [[Дарёдори дувум]]<br> | colspan=2| [[Нохудо якум]]<br> | colspan=2| [[Нохудо дувум]]<br> | colspan=2| [[Нохудо севум]]<br> | colspan=2| [[Новсарвон]]<br> | colspan=2| [[Новбон якум]]<br> | colspan=2| [[Новбон дувум]]<br> | colspan=2| [[Новбон севум]]<br> |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" !'''Дараҷаҳои пешниҳодӣ''' !! colspan=2 | [[Новгонсолор]] !! colspan=2 | [[Дарёсолор]] !! colspan=2 | [[Дарёбон]] !! colspan=4 | [[Дарёдор]] !! colspan=1 | [[Новхудо якум]] !! colspan=1 | [[Новхудо дувум]]!! colspan=3 | [[Новхудо севум]] !! colspan=2 | [[Новсарвон]] !! colspan=2 | [[Новбон якум]] !! colspan=2 | [[Новбон дувум]] !! colspan=2 | [[Новбон севум]] </noinclude> |- |} <noinclude> {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="36" | Дараҷадорон ва сарбозон |- bgcolor="#dadada" ! {{flagicon image|Flag_of_the_Islamic_Republic_of_Iran_Navy.svg}} Радабандӣ<br> ! colspan="8" | [[Размсоз|Новустуворон]] ! colspan="14" | [[Гурӯҳбон|Маҳновиён]] ! colspan="14" | [[Сарбоз|Новиён]] |- align="center" |- </noinclude> |- style="text-align:center;" |- |-style="text-align:center;" !rowspan=2|[[File:Seal of the Islamic Republic of Iran Navy.svg|150px]]</b><br> | colspan=6| [[File:9- ناواستوار یکم.png|50px]] | colspan=2| [[File:8- ناواستوار دوم.png|50px]] | colspan=2| [[File:7- مهناوی يكم.png|50px]] | colspan=6| [[File:6- مهناوی دوم.png|50px]] | colspan=6| [[File:5- مهناوی سوم.png|50px]] | colspan=4| [[File:4- Sar Navi.png|50px]] | colspan=2| [[File:3- Navi 1.png|50px]] | colspan=6| [[File:2- Navi 2.png|50px]] | colspan=2| [[File:1-IRIN-SR.svg|50px]] |-style="text-align:center;" | colspan=6| [[Новустувори якум]]<br> | colspan=2| [[Новустувори дувум]]<br> | colspan=2| [[Маҳновии якум]]<br> | colspan=6| [[Маҳновии дувум]]<br> | colspan=6| [[Маҳновии севум]]<br> | colspan=4| [[Сарновӣ]]<br> | colspan=2| [[Новии якум]]<br> | colspan=6| [[Новии дувум]]<br> | colspan=2| [[Новӣ]]<br> |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" ! '''Дараҷадорон<br>ва сарбозон''' ||colspan=6|[[Новдор якум]]||colspan=2|[[Новдор дувум]]||colspan=2|[[Саргурӯҳбон|Маҳновии якум]]||colspan=6|[[Гурӯҳбон|Маҳновии дувум]]||colspan=6|[[Гурӯҳдор|Маҳновии севум]]||colspan=4|[[Гурӯҳвар|Сарновӣ]]||colspan=2|[[Сарбоз|Новии якум]]||colspan=6|[[Сарбоз|Новии дувум]]||colspan=2|[[Сарбоз|Новӣ]]'' |- |} == Дараҷаҳо ва сардӯшиҳои [[Сипоҳи посдорони Инқилоби исломӣ]] == {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="24" | [[Афсар]]он |- bgcolor="#dadada" !{{flagicon image|Flag_of_the_Ground_Forces_of_the_Army_of_the_Guardians_of_the_Islamic_Revolution.svg}} Радабандӣ<ref name="IRGC_Army">{{cite web |last1=Fulton |first1=Will |title=IRGC Rank Insignia Guide |url=https://www.slideshare.net/CriticalThreats/irgc-rank-insignia-guide |website=slideshare |publisher=AEI's Critical Threats Project |access-date=7 July 2021 |date=31 October 2012}}</ref> ! colspan="10" | [[Солор]]он ! colspan="6" | [[Сардор]]он ! colspan="8" | [[Саркарда]]гон |- align="center" |- style="text-align:center;" |rowspan=2|[[File:Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|150px]]<br />{{navbar|Ranks and Insignia of Non NATO Armies/OF/Iran (Revolutionary Guard Corps)|mini=y|brackets=y}} | colspan=2 rowspan=2| | colspan=2| [[File:21- Arteshbod-IRGC.png|50px|Армейский генерал]] | colspan=2| [[File:20- Sepahbod-IRGC.png|50px|Корпусный генерал]] | colspan=2| [[File:19- Sarlashgar-IRGC.png|50px|Дивизионный генерал]] | colspan=1| [[File:18- Sartipp-IRGC.png|50px|Бригадный генерал]] | colspan=1| [[File:17- Sartipp 2nd-IRGC.png|50px|Brigadier General]] | colspan=2| [[File:16- Sarhang-IRGC.png|50px|Полковник]] | colspan=2| [[File:15- Sarhang 2nd-IRGC.png|50px|Подполковник]] | colspan=2| [[File:14- Sargord-IRGC.png|50px|Майор]] | colspan=2| [[File:13- Sarvan-IRGC.png|50px|Капитан]] | colspan=2| [[File:12- Sotvan 1st-IRGC.png|50px|First Lieutenant]] | colspan=2| [[File:11- Sotvan 2nd-IRGC.png|50px|Second Lieutenant]] | colspan=2| [[File:10- Sotvan 3rd-IRGC.png|50px|Third Lieutenant]] |- style="text-align:center;" | colspan=2| '''Артишбади посдор''' | colspan=2| '''Сипаҳбади посдор''' | colspan=2| '''Сарлашкари посдор''' | colspan=1| '''Сартипи посдор''' | colspan=1| '''Сартипи дувуми посдор''' | colspan=2| '''Сарҳанги посдор''' | colspan=2| '''Сарҳанги дувуми посдор''' | colspan=2| '''Саргурди посдор''' | colspan=2| '''Сарвони посдор''' | colspan=2| '''Сутвони якуми посдор''' | colspan=2| '''Сутвони дувуми посдор''' | colspan=2| '''Сутвони севуми посдор''' |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" !'''{{flagicon|Tajikistan}} Ҳамто дар [[Рутбаҳои ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]]'''<ref name="Джайхани">[http://asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20181110/umed-dzhaihani-v-natsionalnoi-armii-i-terminologiya-dolzhna-bit-maksimalno-natsionalnoi Умед Джайхани: В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]</ref> !! colspan=4 | [[Артишсолор|Генерали артиш]] !! colspan=2 | [[Сипаҳсолор|Генерал-полковник]] !! colspan=2 | [[Лашкарсолор|Генерал-лейтенант]] !! colspan=2 | [[Гундсолор|Генерал-майор]] !! colspan=2 | [[Сарҳанг|Полковник]] !! colspan=2 | [[Сарҳангёр|Подполковник]]!! colspan=2 | [[Саргурд|Майор]] !! colspan=2 | [[Сарвашт|Капитан]] !! colspan=2 | [[Таҳмабон|Лейтенанти калон]] !! colspan=2 | [[Таҳмадор|Лейтенант]] !! colspan=2 | [[Таҳмавар|Лейтенанти хурд]] </noinclude> |- |} <noinclude> {| width="100%" style="border:1px solid #8888aa; background-color:#FFFFFF; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;" |- bgcolor="#CCCCCC" ! colspan="36" | Дараҷадорон ва сарбозон |- bgcolor="#dadada" !Радабандӣ ! colspan="8" | [[Размсоз|Размдорон]] ! colspan="16" | [[Размовар|Размоварон]] ! colspan="12" | [[Сарбоз]]он |- align="center" |- style="text-align:center;" !rowspan=2| [[File:Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|150px]]<br />{{navbar|Ranks and Insignia of Non NATO Armies/OF/Iran (Revolutionary Guard Corps)|mini=y|brackets=y}} | colspan=6| [[File:9- Razmdar 1st-IRGC.png|50px]] | colspan=2| [[File:8- Razmdar 2nd-IRGC.png|50px]] | colspan=2| [[File:7- Razmavar 1st-IRGC.png|50px]] | colspan=6| [[File:6- Razmavar 2nd-IRGC.png|50px]] | colspan=6| [[File:5- Razmavar 3rd-IRGC.png|50px]] | colspan=4| [[File:4- Razmyar-IRGC.png|50px]] | colspan=2| [[File:3- Sarbaz 1st-IRGC.png|50px]] | colspan=6| [[File:2- Sarbaz 2nd-IRGC.png|50px]] | colspan=2| [[File:01- Sarbaz-IRGC.png|50px]] |-style="text-align:center;" | colspan=6| '''Размдори якум'''<br> | colspan=2| '''Размдори дувум'''<br> | colspan=2| '''Размовари якум'''<br> | colspan=6| '''Размовари дувум'''<br> | colspan=6| '''Размовари севум'''<br> | colspan=4| '''Размёр'''<br> | colspan=2| '''Сарбози якум'''<br> | colspan=6| '''Сарбози дувум'''<br> | colspan=2| '''Сарбоз'''<br> |- style="background-color:#CCCCCC; width: 100%" ! {{flagicon|Tajikistan}} Ҳамто дар [[Рутбаҳои ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон]] ||colspan=6|[[Размпардоз|Прапоршик]]||colspan=2|[[Размозмо|Старшина]]||colspan=2|[[Разморо|Сержанти калон]]||colspan=6|[[Размдор|Сержант]]||colspan=6|[[Размовар|Сержанти хурд]]||colspan=4|[[Размёр|Ефрейтор]]||colspan=2|—||colspan=6|—||colspan=2|[[Сарбоз|Қаторӣ]] |- |} = Таърихчаи дараҷаҳои низомии Эрон = Деринатарин ёдкард аз нерӯҳои размии ниёкони эрониён дар «[[Авесто]]» ва сангнавиштаҳои шоҳаншоҳони [[Ҳахоманишиён|Ҳахоманишӣ]] боз монда, ки «''*kāra-''» ‘''мардум-сипоҳ''’ (< ҳиндуурупоӣ: «''*koro-s'', ''*kori̯o-s''» ‘ҷанг; сипоҳ, лашкар’ < олмонӣ: «''Heer''» ‘артиш; нерӯи заминӣ’; инглисии куҳан: «''Here''» ‘артиш’)<ref>[[Эдельман, Джой Иосифовна|''Эдельман Д. И.'']] [[Этимологический словарь иранских языков]] / [[Институт языкознания РАН]]. — М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2011. — Т. 4 (i—k). — 416 с. — 800 экз. — ISBN 5-02-018124-2, ISBN 978-5-02-036478-3. (в пер.). — стр. 389—391</ref> ва «*''spāda''-» ‘сипоҳ’ хонда шудаанд. Дар нерӯҳои размии Эрони бостон нақши вижаеро [[Гардуна|гардунасаворон]] доштанд, ки дар «[[Авесто]]» «''raθaē-štar-''» (аз {{lang-ae|«raθa-»}} ‘''гардуна''’ + {{lang-ae|«štar-»}} ‘''истода''’) номида шудаанд<ref name="Tafazzoli">[https://ia800301.us.archive.org/23/items/AsanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans/Tafazzoli2000SasanianSocietyI.WarriorsIi.ScribesIii.Dehqans.pdf ''Tafazzoli A.'' Sasanian Society. I. Warriors. II. Scribes. III. Dehqāns. N.Y., 2000.]</ref>. Ҳамин вожа дар забони {{lang-pal|artēštār}} шуда ва «[[артиш]]» аз он гирифта шудааст<ref>''Ҳасандӯст, Муҳаммад''. Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-55-2. ҷ. 1, с. 162.</ref>. === Сипоҳи Ҳахоманишиён === {| class="infobox bordered" style="width: 24em" !colspan='3' style="text-align:center; background:#cce" |'''Сипоҳи Ҳахоманишиён''' |- |colspan='3'| |- ! [[Ягон|Ягонҳо]] ! Шумори нерӯҳо ! Фармондеҳ |- | [[Рада|'''''*daθa-''''']] | 10 сарбоз | [[Гурӯҳбон|'''''*daθapati-''''']] |- | [[Вашт|'''''*θata-''''']] | 100 сарбоз | [[Сарвашт|'''''*θatapati-''''']] |- | [[Ҳанг|'''''*hazāra-''''']] | 1 000 сарбоз | [[Сарҳанг|'''''*hazārapati-''''']] |- |[[Гунд|'''''*baivara-''''']] | 10 000 сарбоз |[[Гундсолор|'''''*baivarapati-''''']] |- | [[Сипоҳ|'''''*spāda-''''']] | 60 000 сарбоз | [[Сипаҳсолор|'''''*spādapati-''''' ё '''''*kārana-''''']] |} Нерӯҳои мусаллаҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) бар пояи радабандии даҳ-даҳӣ созмон ёфтаву ба забони {{lang-peo|«''*spāda-''»}} [''сипоҳ''] хонда мешудаанд. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён аз 10 сарбоз як [[рада|«''*daθa-''»]] [''даҳа''] ташкил мешуда ва сардораш [[Гурӯҳбон|«''*daθapati-''»]] [''даҳбад''] хонда мешудааст<ref>''W. Hinz'', Altiranisches Sprachgut der Nebenüberlieferungen, Wiesbaden, 1975, p. 87</ref>. Аз 10 даҳа як [[вашт|*θata-]] [''сада''] ташкил мешуда ва фармондеҳаш [[Сарвашт|«''*θatapati-''»]] [''садбад''] номида мешудааст<ref>''Hinz'', op. cit., p. 240</ref>. Аз 10 сада як [[ҳанг|«''*hazāra-''»]] [''ҳазора''] ташкил мешуда ва фармондеҳаш [[Сарҳанг|«''*hazārapati-''»]] [''ҳазорбад''] хонда мешудааст<ref>''J. Marquart'', Untersuchungen zur Geschichte von Eran I, Göttingen, 1896, p. 57</ref>. Аз 10 ҳазора як [[лашкар|«''*baivara-''»]] [''бевара''] ташкил мешуда, ки фармондеҳаш [[Лашкарсолор|«''*baivarapati-''»]] [''беварбад''] номида мешудааст<ref>''Marquart'', op. cit., p. 19 n. 84</ref>. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён [[Сипаҳсолор|«''*spādapati-''»]] [''сипаҳбад''] ва ё «'''''*kārana-'''''» [''коран''] хонда мешуда, ки аз ҳамон «'''''*kāra-'''''» рӯидааст<ref>''Шаҳбозӣ, Алиризо Шопур''. Ҷанг дар Эрони бостон // Ҷусторҳои эроншиносӣ. Теҳрон: Китоби марҷаъ, 1391. – саҳ. 55 – 95</ref>. Агар шумори нерӯҳои ин ягонҳоро бо воҳидҳои низомии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, ''даҳа'' бо [[Рада|''отделение'']], ''сада'' бо [[Вашт|''рота'']], ''ҳазора'' бо [[Ҳанг|''полк'']], ''бевара'' бо [[Лашкар|''дивизия'']] ва ''сипоҳ'' бо [[Артиш|''армия'']] баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, ''даҳбад'' бо ''сержант'' ё ''старшина'', ''садбад'' бо ''лейтенант'' ё ''капитан'', [[Сарҳанг|''ҳазорбад'']] бо ''майор'' ё ''полковник'', [[Гундсолор|''беварбад'']] бо ''генерал-майор'' ё ''генерал-лейтенант'' ва ''сипаҳбад'' бо ''генерал-полковник'' ё ''генерали артиш'' баробар мешаванд. === Сипоҳи Ашкониён === {| class="infobox bordered" style="width: 24em" !colspan='3' style="text-align:center; background:#cce" |'''Сипоҳи Ашкониён''' |- |colspan='3'| |- ! [[Ягон|Ягонҳо]] ! Шумори нерӯҳо ! Фармондеҳ |- | [[Гурӯҳ|'''''*radag''''']] | 10 сарбоз | [[Гурӯҳбон|'''''*radagpān''''']] |- | [[Вашт|'''''wast''''']] | 100 сарбоз | [[Сарвашт|'''''wast-sālār''''']] |- | [[Ҳанг|'''''drafš''''']] | 1 000 сарбоз | [[Сарҳанг|'''''drafš-sālār''''']] |- |[[Гунд|'''''gund''''']] | 10 000 сарбоз |[[Гундсолор|'''''gund-sālār''''']] |- | [[Сипоҳ|'''''spāδ''''']] | 50 000 сарбоз | [[Сипаҳсолор|'''''spāδpat''''' ё '''''spāδbad''''']] |} Дудмони паҳлавии [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.]] — [[224]]), ки ҷойгузини дудмони юнонии [[Давлати Селевкиён|Селевкиён]] ([[Соли 312 п.м.|312]] — [[Соли 64 п.м.|64 п.м.]]) шуд, созмони радабандии даҳдаҳии сипоҳи Ҳахоманишиёнро ба кор гирифт<ref name="Никоноров">[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 156]</ref>. Радабандии сипоҳи Ашкониён чунин будааст<ref>[http://www.ihism.uph.edu.pl/images/PDFs/DRUK_HIS_6/DRUK-SYVNNE.pdf ''Ilkka SYVÄNNE'' * (University of Haifa, Israel) Parthian Cataphract vs. the Roman Army 53 BC-AD 224]{{Пайванди мурда|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: Дар [[сипоҳи Ашкониён]] ''даҳаҳо'' ба [[забони паҳлавӣ]] ''*radag'' ([[рада]]), ''садаҳо'' — [[Вашт|''wast'']] [''васт''], ''ҳазораҳо'' — [[Ҳанг|''drafš'']] [''дирафш''], ''бевараҳо'' — [[Гунд|''gund'']] [''гунд''] номида мешуданд<ref>''Farrokh, Kaveh''. Sassanian Elite Cavalry AD 224-642. Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1841767131. — с. 6—7</ref>. Фармондеҳони ин ягонҳо мутаносибан [[Сарвашт|''wast-sālār'']] [''васт-солор''], [[Сарҳанг|''drafš-sālār'']] [''дирафш-солор''] ва [[Гундсолор|''gund-sālār'']] [''гунд-солор''] хонда мешуданд<ref>''Ҷалолӣ'', ''Эраҷ''. Артиши Эрон дар асри Сосониён. Теҳрон: Вадиъат, 1384. – 170 с. ISBN 964-7805-48-9.</ref>. Нерӯҳои мусаллаҳи Ашкониён низ чун замони Ҳахоманишиён [[Сипоҳ|''spāδ'']] [''сипоҳ''] ва фармондеҳашон [[Сипаҳсолор|''spāδpat'' ё ''spāδbad'']] [''сипаҳбад''] номида мешуд<ref name="Shahbazi">[http://www.iranicaonline.org/articles/army-i ''A. Sh. Shahbazi'', “ARMY i. Pre-Islamic Iran,” Encyclopædia Iranica, II/5, pp. 489-499]</ref>. Бояд гуфт, ки сипоҳи подшоҳии [[Арманистон]], ки фармонбардори Эрон буд, низ ҳамчун сипоҳи Ашкониён ба «''гунд''», «''дрош''» ва «''вашт''» бахшбандӣ мешуд<ref>[https://www.academia.edu/35927114/Терминология_организационной_структуры_Армянской_Армии_в_IV_V_вв._The_Terminology_of_the_Organizational_Structure_of_the_Armenian_Army_in_the_4-5th_centuries_А._Айвазян._Армяно-персидская_война_449_451_гг._Кампании_и_сражения._Eреван_Воскан_Ереванци_2016_СПб._Алетейя_2017._С._360-464 ''Айвазян А.'' Терминология организационной структуры Армянской Армии в IV—V вв. // А. Айвазян. Армяно-персидская война 449–451 гг. Кампании и сражения.– Eреван: Воскан Ереванци, 2016; СПб.: Алетейя, 2017. С. 360-464.]</ref>. Ҳануз ҳам дар Нерӯҳои мусаллаҳи Арманистон [[вашт|рота]] ба забони {{lang-hy|«Վաշտ»}} [''вашт''], [[ҳанг]] — «''գունդ''» [''гунд''] ё «''Զորագունդ''» [''зӯрагунд''], [[сарҳанг]] — «''Գնդապետ''» [''гндапет''] ва [[генерал-полковник]] — «''գեներալ—գնդապետ''» [''general-gndapet''] номида мешаванд. === Сипоҳи Сосониён === {| class="infobox bordered" style="width: 24em" !colspan='3' style="text-align:center; background:#cce" |'''Сипоҳи Сосониён''' |- |colspan='3'| |- ! [[Ягон|Ягонҳо]] ! Шумори нерӯҳо ! [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|Фармондеҳ]] |- | [[Рада|'''''radag''''']] | 10 сарбоз | [[Радабон|'''''*radagbān''''']] |- | [[Таҳм|'''''tahm''''']] | 100 сарбоз | [[Таҳмбон|'''''tahmdār''''']] |- | [[Вашт|'''''wašt''''']] | 500 сарбоз | [[Сарвашт|'''''wašt-sālār''''']] |- | [[Ҳанг|'''''drafš''''']] | 1 000 сарбоз | [[Сарҳанг|'''''drafš-sālār''''']] |- |[[Гунд|'''''gund''''']] | 5 000 сарбоз |[[Гундсолор|'''''gund-sālār''''']] |- | [[Сипоҳ|'''''spāh''''']] | 10 000 сарбоз | [[Сипаҳсолор|'''''spāhbed''''']] |- | [[Артиш|'''''artēštārān''''']] | | [[Артишсолор|'''''artēštārān-sālār''''']] |} Нерӯҳои мусаллаҳи Сосониёнро «''spāh''» (''[[сипоҳ]]'') меномиданд, ки бузургтарин ягони он «''gund''» (''[[гунд]]'')<ref name="Tafazzoli"/> будаву 5 000 сарбозро дар бар мегирифта ва фармондеҳашро «''gund-sālār''» (''[[гундсолор]]'') мехонданд<ref name="Synopsis">[https://www.researchgate.net/profile/Katarzyna_Maksymiuk/publication/323545353_Kaveh_Farrokh_Gholamreza_Karamian_Katarzyna_Maksymiuk_A_Synopsis_of_Sasanian_Military_Organization_and_Combat_Units_Siedlce-Tehran_2018/links/5a9b94b0a6fdcc3cbacb690d/Kaveh-Farrokh-Gholamreza-Karamian-Katarzyna-Maksymiuk-A-Synopsis-of-Sasanian-Military-Organization-and-Combat-Units-Siedlce-Tehran-2018.pdf ''Kaveh Farrokh'', ''Gholamreza Karamian'', ''Katarzyna Maksymiuk''. A Synopsis of Sasanian Military Organization and Combat Units, Siedlce-Tehran 2018. — ISBN 978-83-62447-22-0. — c. 13]</ref>. Ҳар гунде аз чанд «''drafš''» ([[ҳанг|''дирафш'']]) ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбоз дошт. Ҳар дирафше аз ду «''wašt''» (''[[вашт]]'') ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбоз дошт. Ҳар ваште аз чанд «''tahm''» (''[[таҳм]]'')<ref>{{Cite web |url=http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf |title=''Asha R.'' The Dates in the Pahlavīg and Pārsīg Inscriptions of Durā (Europos) |accessdate=2021-10-25 |archivedate=2016-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807133914/http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf }}</ref> созмон меёфт, ки ҳар кадоме 100 сарбоз доштанд. Ҳар таҳме аз чанд «''radag''» (''[[рада]]'')<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/voennaya-razvedka-v-sasanidskom-irane-organizatsiya-deyatelnosti-i-istochniki-informatsii ''Дмитриев В.А.'' Военная разведка в сасанидском Иране: организация деятельности и источники информации // Вестник Нижегородского университета им. Н.И. Лобачевского. 2016. № 1. С. 9–22. Прим. 12 на стр. 18]<blockquote>... Впрочем, из среднеперсидских эпиграфических источников середины III в. н.э. (граффити в Дура-Европосе, датируемые 253 г.) известно о существовании армейских писцов (видимо, более низкого ранга, нежели ''dabīr-i sipāh''), называвших себя ''dibīr-ī tahm'' и ''dibīr-ī radag'' [24, c. 244; 25].</blockquote></ref> ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 10 сарбозро дар бар мегирифт. Фармондеҳи дирафш «''drafš-sālār''» ([[сарҳанг|''дирафшсолор'']])<ref name="Synopsis" />, фармондеҳи вашт «''wašt-sālār''» ([[сарвашт|''ваштсолор'']])<ref name="Synopsis" />, сардори таҳм «''tahmdār''» (''[[таҳмдор]]'')<ref>[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 145. сн. 18]<blockquote>В документе Nov 280 из архива Старой Нисы фигурируют два лица, носящие звание ''tgmdr'' («начальник тагмы»), состоящее из двух частей – греч. «''τάγμα''» («''легион''») и парф. ''dār'' («начальствующий»). Предполагается, что это звание – калька с римского военного термина в греческой передаче «τάγματάρχος» ‘начальник легиона’, появившееся в парфянском военном лексиконе как раз в связи с депортацией воинов Красса в восточные районы Парфии, где они были организованы в отряды под началом парфянских тагмадаров и, в том числе, трудились на сельскохозяйственных работах [Дьяконов, Ливщиц 1966: 148 – 152]. Кстати, слово «тагма» в пехлевийской форме ''tḥmy'' как обозначение воинского подразделения зафиксировано в надписи, оставленной сасанидскими солдатами в синагоге Дура-Европос [Луконин 1987: 266, примеч. 62].</blockquote></ref> ва сардори рада эҳтимолан «''*radagbān''» (''[[радабон]]'') номида мешуд. Фармондеҳи сипоҳ «''spāhbed''» ([[сипаҳсолор|''сипаҳбад'']]) хонда мешуд<ref name="Daryaee">[https://ia802707.us.archive.org/2/items/SasanianPersia/tourajsasanianPersia.pdf ''Daryaee, Touraj''. Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. — ISBN 978 1 85043 898 4]</ref>. Дар шоҳаншоҳии Сосонӣ баландпоятарин мақоми низомӣ пас аз шоҳаншоҳ «''artēštārān-sālār''» ([[Артишсолор|''артишдоронсолор'']]) буд<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/artestaran-salar-chief-of-the-warriors-a-high-ranking-title-in-sasanian-times-see-artestar- ''W. Sundermann''. ARTĒŠTĀRĀN SĀLĀR, Encyclopædia Iranica. Vol. II, Fasc. 6, p. 662]</ref><ref>''Дьяконов М. М.'' Очерк истории древнего Ирана. М., 1961. С. 291</ref>, ки бино бар қаринаҳо, унвони дигаре барои «''Эрон сипоҳбед''» ({{lang-pal|''Ērān spāhbēd''}}) аст, ки то замони подшоҳии Хусрав [[Анӯшервон]] болотарин мақоми низомӣ дар шоҳаншоҳии Сосониён буд<ref>{{Cite web |url=http://www.cgie.org.ir/shavadn.asp?id=391 |title=Artēštārān-sālār // ''Донишномаи Эрон'', ҷ. 2, 2503 |accessdate=2012-10-23 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6BcugL8gH?url=http://www.cgie.org.ir/shavadn.asp?id=391 |archivedate=2012-10-23 }}</ref>. Бо таваҷҷуҳ ба ҳамномии ягонҳои размии сипоҳи Арманистон бо Эрон дар замони Сосониён, метавон гуфт, ки шумори нерӯҳо дар ягонҳои размии сипоҳи Сосониён низ бо сипоҳи Арманистон ҳамсону баробар будааст. Чунончи, дар сипоҳи Арманистон ҳар гунд аз ду ё се дирафш ташкил меёфт ва дирафш низ, агар онро бо коҳорт (ягони размии сипоҳи Рум, ки маъмулан аз 500 – 600 сарбоз ташкил мешуд) ҳамсанҷӣ кунем, аз ду вашт созмон меёфтааст. Дар садаҳои IV — V милодӣ нерӯҳои размии подшоҳии Арманистон аз сипоҳҳо (ҳар кадоме 10 ҳазор сарбоз доштаанд), гундҳо (2 000 – 3 000 сарбоз), дирафшҳо (1 000 сарбоз), ваштҳо (500 сарбоз) ва ҳамчунин ягонҳои хурдтар – садаҳо ва даҳаҳо ташкил мешудаанд. Ин сохтори созмонии сипоҳи Арманистон ҳамсониҳои бисёре бо сипоҳи Рум ва бештар аз он бо сипоҳи Эрон дар замони подшоҳии Сосониён дошт<ref>''Айвазян А.'' Терминология организационной структуры Армянской Армии в IV—V вв. – саҳ. 365.</ref>. Аз деворнивиштаҳои сипоҳиёни Сосонӣ дар куништи яҳудиёни шаҳри Дура-Европос метавон донист, ки садаҳо таҳм ва даҳаҳо рада номида мешудаанд<ref>''Asha R.'' ҳамон ҷо.</ref>. Чуноне ки аз ҷадвали радабандии сипоҳи Сосониён дида мешавад, сохтори сипоҳи Сосониён ба сохтори артишҳои имрӯзӣ наздиктар аст. Чунончи, аз рӯи шумори нерӯҳо [[рада]] бо ''отделение'', [[таҳм]] бо ''рота'', [[вашт]] бо ''батальон'', [[Ҳанг|дирафш]] бо ''полк'', [[гунд]] бо ''бригада'' ва [[сипоҳ]] бо ''дивизия'' баробар аст. Бо ҳамин қиёс, [[радабон]] бо ''сержант'' ё ''старшина'', [[таҳмдор]] бо ''лейтенант'' ё ''капитан'', [[Сарвашт|ваштсолор]] бо ''майор'', [[Сарҳанг|дирафшсолор]] бо ''полковник'', [[гундсолор]] бо ''генерал-майор'' ё ''генерал-лейтенант'' ва [[Сипаҳсолор|сипаҳбад]] бо ''генерал-полковник'' ё ''генерали артиш'' баробар будаанд. = Эзоҳ = {{эзоҳ}} = Адабиёт = qvle43ar6tqc1x5hv7clhmep0ef1bod 0 289108 1486714 1349394 2026-09-11T17:41:33Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1486714 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = шаҳр | номи тоҷикӣ = Сарҳадобод | номи аслӣ = {{lang-tk|Serhetabat}} | кишвар = Туркманистон | lat_deg = | lon_deg = | lat_min = | lat_sec = | lat_dir = | lon_min = | lon_sec = | lon_dir = | CoordScale = | аҳолӣ = 15 000 | соли барӯйхатгирӣ = 2016 | ҳайати миллӣ = туркманҳо, русҳо, тоторҳо, узбекҳо, афғонҳо | ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]], [[мусулмон]]они [[шиа]]мазҳаб, [[баҳоия]] | этнохороним = | DST = <!-- нет--> | коди телефон = +993 561 }} '''Сарҳадобод''' <ref>{{Атлас мира|2003/10|118|Туркмения}}</ref><ref>{{Атлас мира|2003|117|Туркмения}}</ref> ( туркм. <span lang="tk" style="font-style:italic;">Serhetabat</span> ; '''Серхетабат''' ; то соли 1999 - '''Кушка''', туркм. <span lang="tk" style="font-style:italic;">Guşgy</span> - Гушги) - [[шаҳр]] дар ҷануби [[вилояти Марв]]и [[Туркманистон]], дар дарёи Кушка, 4 км дуртар аз марз бо Афғонистон. Маркази маъмурии этрапи Сарҳадобод. Аҳолӣ дар соли 2016 беш аз 15 ҳазор нафарро ташкил медод. Кушка соли 1890 ҳамчун қалъаи ҳарбии Кушка, ки ба номи дарё гузошта шудааст, таъсис ёфтааст. Мақоми шаҳр соли 1967 дар ҳайати ИҶШС гирифта шудааст. Кушка маҳалли ҷанубии [[империяи Русия]] ва сипас ҶШС Туркманистон ва тамоми [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС буд]]. Сарҳадобод айни замон ҷанубтарин нуқтаи [[Туркманистон]], [[Осиёи Марказӣ]] ва тамоми [[Кишварҳои пасошӯравӣ|кишварҳои пасошӯравист]]. == Таърих == [[Акс:Иллюстрация_к_статье_«Кушка»._Военная_энциклопедия_Сытина_(Санкт-Петербург,_1911-1915).jpg|чап|мини|219x219пкс|<center> ''Ф.'' ''Рубо''... Ҷанг дар Кушка<br />(расм аз мақолаи " [https://ru.wikisource.org/wiki/ru:ВЭ/ВТ/Кушка Кушка] "<br />" Энсиклопедияи ҳарбии Сити")</center>]] Водии дарёи Кушка дар натиҷаи ҷанг дар Кушка ба ҳайати [[Империяи Русия|империяи Россия]] дохил шуд (1885). Шаҳраки кунунӣ соли 1890 ҳамчун қалъаи Кушка таъсис ёфтааст. Соли 1900 хатти роҳи оҳан (соли 1901 кушода шудааст) аз истгоҳи [[Мари|Марв]] ба Кушка оварда шуд. Баъдтар, дар замони шӯравӣ, он ба шаҳри Торагунди [[Афғонистон]] паҳн шуд <ref>Железнодорожный транспорт: Энциклопедия / Гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — 559 с.: ил. (стр 30)</ref>. Аз истгоҳи "Кушка" як вагони прицепдор ба Маскав ва вагончаи барои нишастан ба Тошканд рафтанд. То соли 1967 шаҳраки Кушка як гарнизони ҳарбӣ буд, таъминоти он мустақиман аз Маскав ва Тошканд сурат мегирифт. Назорати дастрасӣ ба сарҳад дар амал буд. Соли 1967 Кушка мақоми шаҳрро ба даст овард. Он ба вилояти Тахта-Бозори вилояти Марви ҶШС Туркманистон дохил мешуд. Соли 1977 ноҳияи Кушка барқарор карда шуд. Дар Кушка маркази ноҳия бо тамоми мақомоти маъмурӣ, хоҷагӣ ва ҳизбӣ ташкил карда шуд. Шаби 27 ба 28 декабри соли 1979 дивизияи 5-уми мототирандозӣ аз Кушка ба Афғонистон ворид шуд. Дар соли 1980, пойгоҳи интиқоли Округи низомии Туркистон дар Кушка ҷойгир буд, ки артиши 40-уми воқеъ дар Афғонистонро таъмин мекард.<ref>{{Cite web|url=http://libmonster.ru/m/articles/view/%D0%92%D0%9E%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%95-%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%AB-%D0%9A%D0%A3%D0%A8%D0%9A%D0%98|title=Военные ветеринары Кушки|author=В.Н.Дручинин|website=|date=|publisher=|accessdate=2021-05-05|archivedate=2018-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809083013/http://libmonster.ru/m/articles/view/%D0%92%D0%9E%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%95-%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%AB-%D0%9A%D0%A3%D0%A8%D0%9A%D0%98}}</ref> Аз соли 1991 ҳамчун як қисми [[Туркманистон]]и соҳибистиқлол. Соли 1992 Шӯрои Олии Туркманистон Кушкаро ба номи Сарҳадобод иваз кард. == Ҷуғрофия == Дар водии дарёи Кушка шоҳроҳи худрави [[Мари]] - [[Қандаҳор]] ( [[Афғонистон]] ) ҷойгир аст. Истгоҳи терминали роҳи оҳани Мари - Сарҳадобод. [[Бодхез (парваришгоҳ)|Мамнӯъгоҳи Бадхиз]] дар наздикии он ҷойгир аст. Нуқтаи ҷанубии [[империяи Русия]] ва баъдтар [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ИҶШС]] дар наздикии Кушка ҷойгир буд. Ҳангоми ҷанг дар Афғонистон, бисёр хизматчиёни ҳарбии ба минтақаи ҷанг фиристодашуда дар Кушка аклиматизатсияро гузаштанд, зеро шароити иқлимии шаҳр ба иқлими Афғонистон комилан наздик аст. Аз ҷониби ҷанубу ғарб, ҷануб ва ҷанубу шарқ шаҳрро марзи давлатии байни [[Туркманистон]] ва [[Афғонистон]] дар масофаи камтар аз даҳ километр иҳота кардааст. == Аҳолӣ == Соли 2016 шумораи умумии аҳолии Сарҳадобод беш аз 15 ҳазор нафарро ташкил медод. Қисми асосии аҳолиро туркманҳо ва [[Паштунҳо|афғонҳо ташкил медиҳанд]]. [[Русҳо|Инчунин,]] дар шаҳр русҳо, тоторҳо, [[ӯзбекҳо]] ва чанд миллатҳои дигар зиндагӣ мекунанд. Дар таркиби динӣ аксарият [[Суннӣ|мусалмонони]] [[Мусулмон|суннӣ]] мебошанд. Инчунин дар байни аҳолии шаҳр масеҳиён, асосан православҳо, инчунин шумораи ками [[мусулмон]]он - [[шиа]]ҳо ва [[баҳоия]] ҳастанд. == Иқлим == Иқлим биёбони субтропикӣ мебошад. Зимистони хунук барои чунин арзи ҷуғрофӣ (ҳарорати миёна тақрибан ба Қрим баробар аст) ва тобистони дарозу гарм ва хушк. Ҳама бориш дар зимистон ва баҳор, аксар вақт дар шакли борон, дар зимистон барф меборад. Дар зимистони шадид, сардиҳои шадид имконпазир аст, ки яке аз хусусиятҳои зимистон тағирёбии азими ҳароратест, ки дар як рӯз дар солҳои гуногун ба қайд гирифта шудааст, дар зимистон 50 ° С ва аз он бештар аст. * Ҳарорати миёнаи солона - +16,1 C ° * Суръати миёнаи бод дар як сол - 2,3 м / с * Намнокии миёнаи солонаи ҳаво - 52% == Иқтисод == Дар шаҳр осиёб, нонвойхона, беморхона ва осорхона мавҷуд буданд. Гарнизони ҳарбии Кушка иборат аз нерӯҳои танкӣ, қисмҳои пиёдагарди тирандозӣ ва алоқа иборат буд. Сӯзишворӣ ва равғанҳои молиданӣ, лавозимоти ҷангӣ ва хӯрокворӣ тавассути роҳи оҳан ба шаҳр оварда мешуданд, ки онҳо дар анборҳои шаҳр ва деҳаҳои наздик нигоҳ дошта мешуданд. Дар деҳаи наздишаҳрии Моргуновка як фурудгоҳи низомӣ амал мекард. Соли 2017 созишномаи туркманӣ-афғонӣ дар бораи сохтмони роҳи оҳани нав дар қитъаи Серхетобод-Турагунди (Афғонистон) ба имзо расид. == Ҷойҳои тамошобоб == Дар яке аз баландтарин теппаҳо салиби сангини 10-метра гузошта шудааст, ки нуқтаи ҷанубии [[Империяи Русия]]ро нишон медиҳа[[Империяи Русия|д]], ки ба муносибати 300-солагии сулолаи Романовҳо бо хайрияҳои кормандони ҳарбии гарнизони Кушка насб карда шудааст; ёдгориҳои баъдии ёдгориҳое , ки гӯё барои се нуқтаи дигари ҷуғрофии империя сохта шудаанд, сирфан достонӣ ҳастанд.<ref>''Сокол К.Г''. Монументальные памятники Российской империи: Каталог. М., 2006. С. 174.</ref> Дар теппаи муқобил муҷассамаи 16 метраи сарбози озодкунандаи шӯравӣ гузошта шудааст. Дар соли 1963 сохта шудааст. Истгоҳи роҳи оҳани якқабата соли 1900 сохта шудааст. Дар шаҳр ду хайкали ёдгории Ленин гузошта шудааст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{ПБ}} {{Шаҳрҳои Туркманистон}} [[Гурӯҳ:Шаҳрҳои Туркманистон]] [[Гурӯҳ:Саҳифаҳое, ки бо тарҷумаҳои ношинос оварда шудаанд]] t1rqmaer4fhc0t6h2942c6l1hu1jt52 0 291104 1486708 1442585 2026-09-11T15:24:38Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1486708 wikitext text/x-wiki {{Ходими давлатӣ|ном=Президенти федеролии Олмон|вазифа=Президенти федеролии Олмон|мамлакат=Олмон|номи аслӣ=[[Франк-Валтер Штайнмайер]]}} '''Президенти федеролии Олмон''' ( Бундеспрезидент) ({{Lang-de|Bundespräsident}}) — сарвари давлат дар [[Олмон]] аст. Ин вазифа соли [[Соли 1949|1949]] таъсис ёфтааст. Ҷумҳурии Федеролии Олмон (Bundesrepublik Deutschland) 23 майи соли 1949 дар қаламравҳое, ки дар минтақаҳои зери тасарруфи ИМА, Бритониё ва Фаронса ки дар Олмони фашистӣ (Тризония) воқеъ гардидаанд, эълон карда шуд. Дар назар дошта мешуд, ки баъдан боқимондаи ҳудуди Олмон низ ба он дохил карда мешавад, ки онро моддаи махсуси 23 Қонуни асосии Ҷумҳурии Федеролии Олмон пешбинт ва таъмин мекард <ref>{{книга|автор=Benz, Wolfgang|заглавие=Die Gründung der Bundesrepublik: von der Bizone zum souveränen Staat|место=München|издательство=Deutscher Taschenbuch|год=1999|страниц=242|isbn=978-3-423-04523-0}}{{ref-de}}</ref>. Президенти федеролии Олмонро Ассамблеяи Федералии [[Ҷумҳурии Федеролии Олмон]] интихоб мекунад, ки як мақоми конститутсионӣ мебошад, ки махсус бо ин мақсад даъват шудааст. Он аз аъзои [[Бундестаг]] ва шумораи баробари вакилоне, ки парлумонҳои иёлот мувофиқи принсипҳои таносуб интихоб мекунанд, иборат аст. Президенти федеролӣ бо аксарияти овозҳо ба муҳлати 5 сол интихоб карда мешавад. Интихоботи такрорӣ як маротиба иҷозат дода мешавад. Қароргоҳи президенти федеролӣ қалъаи Беллеву дар [[Берлин]] ва Виллаи Ҳаммершмидт дар [[Бонн]] мебошанд. [[Франк-Валтер Штайнмайер]] аз [[19 март]]и [[соли 2017]] дар вазифаи Президенти федеролии [[Ҷумҳурии Федеролии Олмон]] кор мекунад. {| align="right" style="background:#f8f9fa; border:1px solid #c8ccd1; font-size:90%; margin-left:1em" cellspacing=0 cellpadding=0 |- |<gallery mode="packed" heights="140px"> Villa Hammerschmidt Bonn Seite Adenauerallee 20080831.jpg|Виллаи Ҳаммершмидт дар [[Бонн]] Berlin - Schloss Bellevue2.jpg|қалъаи Беллеву дар [[Берлин]] </gallery> |} == [[Ҷумҳурии Федеролии Олмон]] (1949 — то ҳоло) == {| class="wikitable" width=88% |- ! colspan=3 width=28%|Президент ! width=18%|Оғоз ! width=18%|Анҷом ! width=18%|Ҳизб ! width=30%|Интихобот |-bgcolor=#FFE4B5 ! style="background:black; color:white;" | - | |[[Карл Арнолд|Карл Арнолд]]<br><small>(1901-1958)</small><br> |[[7 декабр|7 сентябри]] [[1949|1949]] |[[13 сентябр |13 сентябри]] [[1949|1949]] |[[ИХД|ИХД (CDU)]] | - |- | style="background:#FFFF00|<small>1</small> |[[Акс:Bundesarchiv Bild 146-1983-098-20a, Heuss.jpg|center|70px]] |[[Теодор Ҳойсс|Теодор Ҳойсс]]<br><small>(1884-1963)</small><br> |[[13 сентябр |13 сентябри]] [[1949|1949]] |[[13 сентябр |13 сентябри]] [[1959|1959]] |[[ҲДЛ|ҲДЛ]] |[[1949]]<hr>[[1954]] |- ! style="background:black; color:white;" |<small>2</small> |[[Акс:Bundesarchiv Bild 146-1994-034-22A, Heinrich Lübke.jpg|center|70px]] |[[Ҳойнриш Любке|Ҳойнриш Любке]]<br><small>(1894-1972)</small><br> |[[12 сентябр |12 сентябри]] [[1959|1959]] |[[30 июн|30 июни]] [[1969|1969]]<br><small>(renunció)</small> |[[ИХД|ИХД (CDU)]] |[[1959]]<hr>[[1964]] |- |bgcolor=#EB001F|<small>3</small> |[[Акс:Bundesarchiv Bild 146-2007-0037, Gustav Heinemann.jpg|center|70px]] |[[Густов Ҳойнимон|Густов Ҳойнимон]]<br><small>(1899-1976)</small><br> |[[1 июн|1 июни]] [[1969|1969]] |[[30 июл|30 июли]] [[1974|1974]] |[[ҲСД|ҲСД (SPD)]] |[[Elección presidencial de Alemania Occidental de 1969|1969]] |- | bgcolor=#FFFF00|<small>4</small> |[[Акс:Bundesarchiv Bild 146-1989-047-20, Walter Scheel.jpg|center|70px]] |[[Валтер Шил|Валтер Шил]]<br><small>(1919-2016)</small><br> |[[1 июл|1 июли]] [[1974|1974]] |[[30 июн|30 июни]] [[1979|1979]] |[[ҲДЛ|ҲДЛ]] |[[Elección presidencial de Alemania Occidental de 1974|1974]] |- ! style="background:black; color:white;" |<small>5</small> |[[Акс:Bundesarchiv B 145 Bild-F040153-0032, Bonn, Pressekonferenz CDU-Vorstand, Carstens.jpg|center|70px]] |[[Карл Карстенс|Карл Карстенс]]<br><small>(1914-1992)</small><br> |[[1 июл|1 июли]] [[1979|1979]] |[[30 июл|30 июли]] [[1984|1984]] |[[ИХД|ИХД (CDU)]] |[[Elección presidencial de Alemania Occidental de 1979|1979]] |- ! style="background:black; color:white;" |<small>6</small> |[[Акс:Bundesarchiv Bild 146-1991-039-11, Richard v. Weizsäcker.jpg|center|70px]] |[[Рихард фон Вайтсзеккер|Рихард фон Вайтсзеккер]]<br><small>(1920-2015)</small><br> |[[1 июл|1 июли]] [[1984|1984]] |[[30 июн|30 июни]] [[1994|1994]] |[[ИХД|ИХД (CDU)]] |[[Elección presidencial de Alemania Occidental de 1984|1984]] |- ! style="background:black; color:white;" |<small>7</small> |[[Акс:Roman Herzog 2012.JPG|center|70px]] |[[Роман Ҳертсог|Роман Ҳертсог]]<br><small>(1934-2017)</small><br> |[[1 июл|1 июли]] [[1994|1994]] | [[30 июн|30 июни]] [[1999|1999]] |[[ИХД|ИХД (CDU)]] |[[Elección presidencial de Alemania de 1994|1994]] |- |bgcolor=#EB001F|<small>8</small> |[[Акс:Bundesarchiv Bild 146-2007-0037, Gustav Heinemann.jpg|center|70px]] |[[Йоҳаннес Рау|Йоҳаннес Рау]]<br><small>(1931-2006)</small><br> |[[1 июл|1 июли]] [[1999|1999]] | [[30 июн|30 июни]] [[2004|2004]] |[[ҲСД|ҲСД (SPD)]] |[[Elección presidencial de Alemania de 1999|1999]] |- ! style="background:black; color:white;" |<small>9</small> |[[Акс:Koehlerhorst08032007.jpg|center|70px]] |[[Хорст Кёлер|Хорст Кёлер]]<br><small>(1943-)</small> |[[1 июл|1 июли]] [[2004|2004]] |[[31 май|31 майи]] [[2010|2010]] |[[ИХД|ИХД (CDU)]] |[[Elección presidencial de Alemania de 2004|2004]]<hr>[[Elección presidencial de Alemania de 2009|2009]] |-bgcolor=#FFE4B5 | bgcolor=#EB001F|<small>-</small> |[[Акс:Portrait Buergermeister Boehrnsen.jpg|center|70px]] |[[Йенс Бёрнзен|Йенс Бёрнзен]]<br><small>(1949-)</small><br> |[[31 май|31 майи]] [[2010|2010]] |[[30 июн|30 июни]] [[2010|2010]] |[[ҲСД|ҲСД (SPD)]] | - |- ! style="background:black; color:white;" |<small>10</small> |[[Акс:Christian Wulff 2014.jpg|center|70px]] |[[Кристиан Вулф|Кристиан Вулф]]<br><small>(1959-)</small><br> |[[30 июн|30 июни]] [[2010|2010]] |[[17 феврал|17 феврали]] [[2012|2012]] |[[ИХД|ИХД (CDU)]] |[[Elección presidencial de Alemania de 2010|2010]] |-bgcolor=#FFE4B5 | bgcolor=#6699FF|<small>-</small> |[[Акс:12-07-17-landtagsprojekt-bayern-RalfR-001.jpg|center|70px]] |[[Хорст Зеехофер|Хорст Зеехофер]]<br><small>(1949-)</small><br> |[[17 феврал|17 феврали]] [[2012|2012]] |[[18 март|18 марти]] [[2012|2012]] |[[ИХД|ИХД (CDU)]] | - |- | bgcolor=#F5F5F5|<small>11</small> |[[Акс:Joachim Gauck (2014).jpg|center|70px]] |[[Йоахим Гаук|Йоахим Гаук]]<br><small>(1940-)</small><br> |[[18 март|18 марти]] [[2012|2012]] |[[18 март|18 марти]] [[2017|2017]] |мустақил |[[Elección presidencial de Alemania de 2012|2012]] |- |bgcolor=#EB001F|<small>12</small> |[[Акс:Frank-Walter Steinmeier in 2025 (cropped).jpg|center|70px]] |[[Франк-Валтер Штайнмайер| Франк-Валтер Штайнмайер]]<br><small>(1956-)</small><br> |[[18 март|18 марти]] [[2017|2017]] | |[[ҲСД|ҲСД (SPD)]] |[[Elección presidencial de Alemania de 2017|2017]] |- |} == Пайвандҳо == * [http://www.pe-a.ru/De/De-Pres-ru.php Президентҳои федеролӣ дар атласи сиёсӣ] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20211023042239/http://www.pe-a.ru/De/De-Pres-ru.php |date=2021-10-23 }} * [http://www.de-online.ru/index/bundesprezident_germanii_der_bundesprasident/0-424 Президенти федеролии Олмон (Der Bundespräsident)] * [http://brd.su/vlast-germanii-kancler-pravitelstvo-prezident/ Қоидаи Олмон: Кантслер, Ҳукумат, Президент (BRD.] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20151208232350/http://brd.su/vlast-germanii-kancler-pravitelstvo-prezident/ |date=2015-12-08 }} [http://brd.su/vlast-germanii-kancler-pravitelstvo-prezident/ SU: Bundesrepublik Deutschland)] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20151208232350/http://brd.su/vlast-germanii-kancler-pravitelstvo-prezident/ |date=2015-12-08 }} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо]] [[Гурӯҳ:Президентҳои Олмон]] axj7wjc6d85np6y3x227gbu3ivcz6t5 0 293754 1486710 1484870 2026-09-11T15:59:13Z ~2026-49268-75 153607 илова 1486710 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Бахтиёр Маҳмадалӣ |номи аслӣ = Маҳмадалиев Бахтиёр Набиевич |тасвир = Рохбарияти-ДКМТ-1-768x576.jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 24.2.1971 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Совет|ноҳияи Темурмалик}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт= |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маҳалли даргузашт= |фазои илмӣ = [[иқтисод]] |ҷойҳои кор = {{заъф|[[Кумитаи андози назди ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]]}} <br> [[Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон]] (аз 2020 то 2026) <br> [[Муассисаи давлатии «Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд»-и Муассисаи давлатии «Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон»]] (аз 2026) |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои иқтисод}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||1}} |алма-матер = [[Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони Федератсияи Россия]]<br>[[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон]]<br>Колеҷи кӯҳи ба номи С.Юсупов дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо =Ордени Шараф дараҷаи II |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Бахтиёр Маҳмадалӣ''' (''Маҳмадалиев Бахтиёр Набевич''; зод. [[24 феврал]]и [[1971]], [[ноҳияи Совет]], [[вилояти Кӯлоб]]) — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод (2023). == '''Зиндагинома''' == Маҳмадалӣ Бахтиёр Набӣ (Маҳмадалиев Бахтиёр Набиевич; зод. 24 феврали 1971, деҳаи Кангурт, ноҳияи Совет, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) профессори фахрии шуъбаи хориҷии Донишгоҳи нафти Чин (01.10.2021с.), профессори фахрии Донишкадаи муҳити зист ва захираҳои шаҳри Ланҷоу (26.04.21с.), профессори фахрии Донишгоҳи сиёсат ва ҳуқуқи Ҷумҳурии Мардумии Чин (2024), профессори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон (2024) — иқтисоддон, соҳаи саноати миллӣ, номзади илмҳои иқтисод (КНД №023073 Вазорати маориф ва илми ФР, 2015), дотсент (ДТТ №0173 аз 29.07.2019 №7, бо қарори раёсати Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), доктори илмҳои иқтисод (ДДИ №0137 аз 25.05.2023 №6, бо қарори Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), Вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Бӯстон (2025-2030), аъзои вобастаи Академияи муҳандисии Тоҷикистон (Диплом №92, 2025). '''Хизмати харби''' Соли 1991 кафедраи ҳарбии назди Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони ба номи М.А. Суслови Федератсияи Россия (қисми ҳарбӣ №230177, гурӯҳи тирандоз ВУС-021002, афсари сиёсӣ). Соли 1993 Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони ба номи М.А. Суслови (дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат) Федератсияи Россияро аз рӯйи ихтисоси сиёсатшинос, омӯзгори фанҳои сиёсӣ (диплом ЦВ №499949) хатм намуд. Соли 2002 - Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон аз рӯйи касби иқтисодчӣ-бозраси андоз (Аълочӣ, диплом ТСН № 0034169) Соли 2005 - Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон аз рӯйи ихтисоси ҳуқуқшинос (Диплом ДТО №0007268) Соли 2020 - МД Коллеҷи кӯҳии ба номи С.Юсупова дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон аз рӯйи касби истихроҷи конҳои канданиҳои фоиданок (Аълочӣ, Диплом ДКА №0008305) Аъзои Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (шаҳодатномаи ҳизбӣ аз 2.01.2001 № 004431) ==''' Корнома '''== Солҳои 1988-1993 — Донишҷӯи Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони Федератсияи Россия (дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат) ба номи М.А.Суслов Солҳои 1993-1995 - Директори ширкати хусусии автосалон “Интер Душанбе” Солҳои 1995-1996 - Нозири андози шуъбаи методологияи андозсупорандагони Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1996-1997 - Нозири калони шуъбаи корҳои аппелатсионӣ ва байналхалқии Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1997-1999 - Сарнозири Идораи баҳисобгирӣ ва ҳисоботи Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1999-2000 - Сардори шуъбаи бақайдгирии андозсупорандагони Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2001-2003 - Муаллими калони кафедраи андоз ва андозбандии Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон Солҳои 2003-2006 - Сардори шуъбаи кадрҳои Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон Солҳои 2006-2007 - Сардори шуъбаи кадрҳои Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон Солҳои 2007-2008 - Сармутахассиси раёсати танзими анъана ва ҷашну маросимҳои Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2008-2013 - Ёрдамчии Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2013-2014 - Мудири бахши шуъбаи шуғл ва ҳифзи иҷтимоии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2014-2017 - Сармутахассиси раёсати рушди иҷтимоии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2017-2018 - Дотсенти кафедраи андоз ва андозбандӣ, докторант-коромӯзи кафедраи назарияи иқтисодии Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон Солҳои 2018-2020 - Дар вазифаи директори муассисаи давлатии таълимии Коллеҷи кӯҳии ба номи С. Юсупова дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон фаъолият намудааст Аз 24.11.2020 то 15.06.2026 ректори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон. Аз 15.06.2026 то инҷониб ректори Муассисаи давлатии «Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд»-и Муассисаи давлатии «Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон» <ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/documents/resolutions/55846|title=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|lang=tj|accessdate=2026-06-18}}</ref> == '''Фаъолияти илмӣ '''== Муаллифи беш аз 210 мақолаҳо ва асарҳои илмию методӣ дар самти иқтисодӣ, иҷтимоӣ, экологӣ самти кӯҳкори ва металлургӣ ва муаллифи 2 монография, 2 васоити таълимӣ ва 7 китоби дарсӣ мебошад: Взаимодействие экологии и экономического роста в Таджикистане (теоретико-практические аспекты) // Вестник Таджикского национального университета. Серия социально-экономических и общественных наук – 2014. – № 2/10 (152). – Ч.2. – с. 118-121 Социально-экономическое значение и особенности функционирования экологического предпринимательства и эколого- экономических отношений // Известия Академии наук Республики Таджикистан, Серия: общественные науки. – 2014. – № 3. – с. 75-81 Регулирование экологического предпринимательства в контексте концепции устойчивого развития // Известия Академии наук Республики Таджикистан, Серия: общественные науки. - № 3 (235). Д.: -2014. -с. 74-82 ISSN 2076-2569 Концептуальные основы развития эколого-экономических отношений // Вестник Таджикского государственного университета права, бизнеса и политики. – 2014. – № 5. – с. 96-102 Совершенствование институциональных основы развития экологического предпринимательства и эколого-экономических отношений в Республики Таджикистан // Вестник Таджикского национального университета -№2/3 (165) – Д.: 2015. – с. 87-92 ISSN 2074-1847 Андози иҷтимоӣ ва роҳҳои такмили он дар иқтисодиёти имрўза // Вестник Таджикского государственного педагогического университета имени С. Айни. - №1(61). – Д.: -2015. – с. 163-166 ISSN 2219-5408 Некоторые аспекты сравнительного анализа и дальнейшего совершенствования налоговой системы Республики Таджикистан // Вестник Таджикского государственного университета коммерции -№ 4 – Д.: -2016. – с. 75-81 Оценка действий механизмов экономико – экологического регулирования и особенности устойчивого природопользования в Таджикистане // Вестник Таджикского национального университета - № 2/3 (201) часть 2– Д.: -2016. – с. 28-31 - ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Регулирование экологического процесса и деградацией земли на восточной части ГБАО и пути его решения // Вестник Таджикского национального университета. – № 2/7 (213)– Д.: -2016. – с. 118-122 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Современное состояние экологического предпринимательства и проблемы уничтожение вредных отходов на севере Таджикистана // Вестник Таджикского государственного педагогического университета–№2. -Д.: -2017. – с. 98-106 Проблемы устойчивого развития экономики горных районов Таджикистана в условиях рыночных отношений // Вестник Финансово-экономического института Таджикистана -№7 Д.: -2017. – с. 142-147 Проблема рекультивации отвалов и радиоактивных отходов хвостохранилищ в Таджикистане // Вестник Таджикского национального университета. – № 4 – Д.: -2017. – с. 163-172– ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ. Тоҷикистон дар қатори кишварҳои пешсафи истеҳсоли энергияи «сабз» ва саҳми CASA – 1000 дар рушди ояндаи кишварҳои минтақа // Вестник Таджикского национального университета. – № 2/2 – Д.: -2017. – с. 176-179 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Хусусиятҳои табиӣ – ҷуғрофии минтақаҳои кўҳии Тоҷикистон // Паёми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. – № 2/3 – Д.: -2017. – с. 169-172 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Методы оценки эколо-экономического состоянии // Вестник ТНУ, с.63-71, -2022 Проблемы разработки концепции экологического менеджмента // Вестник Таджикского государственного университета №3(42), -2022 Управление процессом разработки и инвестицонной политики развития региона с учетом местной эколого-экономической ситуации // Вестник Славянский университет№2(77), -2022. Перспективы производства сурьмы в Таджикистане // ''Журнале “Минеральные ресурсы России.Экономика и управления”№3'' ''2023г.'' Дар саргаҳи Ваҳдат ва ҳамдилии имрӯзи мо Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон меистанд // ''АМИТ “ХОВАР” Душанбе 21.06.2023с.'' Эмомалӣ Раҳмон – Пешвои тоҷикони ҷаҳон. Эҳдо ба Рӯзи Президент // АМИТ “Ховар”, 14.11.2024. Без аз 800 кони Тоҷикистон дорои зиёда аз 60 навъи ашёи хоми маъданию ғайримаъданӣ мебошанд // АМИТ “Ховар”, 9.12.2024. Саҳми донишманди барҷастаи тоҷик Абӯрайҳони Берунӣ дар инкишофи илму техника назаррас аст. Эҳдо ба «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» // АМИТ “Ховар”, 11.04.2025. Татбиқи Стратегияи рушди зеҳни сунъӣ асоси пешрафти босуръати иқтисоди миллӣ // АМИТ “Ховар”, 14.04.2025. Эмомалӣ Раҳмон - офтоби муҳаббати миллат ва бунёдгузори неругоҳи "Роғун"//АМИТ “Ховар”, 13.04.2026. == '''Осор''' == Вопросы интеграции экологии и развития экономики в РТ (Душанбе, 2016); Махмадалиев Б.Н. Устойчивый экономический рост Таджикистана в условиях рыночной экономики. — Душанбе: ҶММ «Олами дониш», 2018. — 169 стр. — ISBN 978-9947-945-1-5; Луғати мухтасари истилоҳоти иқтисодию иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ (Душанбе, 2018); Асосҳои маркетинг (Душанбе, 2018); Иқтисодиёти саноати кӯҳӣ (Душанбе, 2020); Менеҷменти экологӣ (Бӯстон, 2021); Рушди устувори иқтисодии минтақаҳои Тоҷикистон дар шароити иқтисоди бозорӣ (Душанбе, 2021); Механизми танзими омили экологӣ дар таъмини рушди устувории иқтисодиёти минтақа (Бӯстон, 2024); Иқтисодиёти рақамӣ (Китоби дарсӣ, Бӯстон, 2025); Муқаддимаи ихтисос (Китоби дарсӣ, Бӯстон, 2025). Асосҳои экологияи иқтисод, менеҷмент ва аудити экологӣ. (Китоби дарсӣ, Бӯстон 2026, 300 саҳ.); Экологическая эффективность разработки газовых месторождений Таджикистана в условиях обводнения залежей. (Учебная книга, г. Бустон 2026, 222 ст.). == '''Ҷоизаҳо''' == Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2005), Медали “Хизмати шоиста” (2020), Сипосномаи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (2021), медали ҷашнии КИҲХДТ дар вилояти Суғд (2021), 1150 солагии А. Рӯдакӣ, 10 солагии Институти Конфутсия, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2023), Аълочии Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2023), Аълочии қӯшунҳои сарҳади дараҷаи 1 (2025), Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2025), Рутбаи тахассусии “Мушовири давлатии дараҷаҳои 1 ва 2”, Сазовори медалҳои ҷашнии Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд (2021), 75 солагии Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ 1941-1945 (2019), барои меҳнати софдилона (2010), “30-солагии Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон” (2023), “15 солагии ҶДММ ШКСТХ” (2024), 100 солагии Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон (2025), медали ҷашнии қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1993-2023), Сазовори Сипосномаҳо ва Ифтихорномаҳои ВМ ва ИҶТ, ВС ва ТНҶТ, МИҲД-и вилояти Суғд, ВКД, Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсия, КВ “Экспедитсияи комплексии геологии Қайроққум”, ФДТТ дар шаҳри Исфара, МИҲД-и шаҳри Бӯстон, Хадамоти назорати давлатии бехатарии корҳо дар саноат ва соҳаи кӯҳкории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раёсати агентӣ дар вилояти Суғд, Кумитаи иҷроияи Шурои Генералии Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон, шуъбаи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Бӯстон, Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар шаҳри Бӯстон, Раиси Шурои вилоятии Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон, ДПДТТ ба номи академик М.С.Осимӣ, Филиали ДТТ дар шаҳри Исфара, Филиали МД Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд, Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд, Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, РВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Суғд, Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати нақлиёт (2025), Сипосномаи МД "Маркази миллии патенту иттилоот"-и ВРИ ва СҶТ (2025), Медали "30-солагии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон" (2025), Сипосномаи МД "Маркази миллии патенту иттилоот" - и ВРИ ва савдои ҶТ (2025), Медали "Корманди фахрии саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2026). == Эзоҳ == Рӯйхати пурра дар ҳуҷҷати мазкур сомонаи [http://www.gmit.tj www.gmit.tj] дарёфтмегардад. r3smzx6pkqenfjr0im3zl2rmckromkq 1486711 1486710 2026-09-11T16:08:16Z ~2026-49268-75 153607 1486711 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Бахтиёр Маҳмадалӣ |номи аслӣ = Маҳмадалиев Бахтиёр Набиевич |тасвир = Рохбарияти-ДКМТ-1-768x576.jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 24.2.1971 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Совет|ноҳияи Темурмалик}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт= |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маҳалли даргузашт= |фазои илмӣ = [[иқтисод]] |ҷойҳои кор = {{заъф|[[Кумитаи андози назди ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]]}} <br> [[Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон]] (аз 2020 то 2026) <br> [[Муассисаи давлатии «Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд»-и Муассисаи давлатии «Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон»]] (аз 2026) |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои иқтисод}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||1}} |алма-матер = [[Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони Федератсияи Россия]]<br>[[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон]]<br>Колеҷи кӯҳи ба номи С.Юсупов дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо =Ордени Шараф дараҷаи IIhttps://www.president.tj/event/news/56695 |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Бахтиёр Маҳмадалӣ''' (''Маҳмадалиев Бахтиёр Набевич''; зод. [[24 феврал]]и [[1971]], [[ноҳияи Совет]], [[вилояти Кӯлоб]]) — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод (2023). == '''Зиндагинома''' == Маҳмадалӣ Бахтиёр Набӣ (Маҳмадалиев Бахтиёр Набиевич; зод. 24 феврали 1971, деҳаи Кангурт, ноҳияи Совет, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) профессори фахрии шуъбаи хориҷии Донишгоҳи нафти Чин (01.10.2021с.), профессори фахрии Донишкадаи муҳити зист ва захираҳои шаҳри Ланҷоу (26.04.21с.), профессори фахрии Донишгоҳи сиёсат ва ҳуқуқи Ҷумҳурии Мардумии Чин (2024), профессори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон (2024) — иқтисоддон, соҳаи саноати миллӣ, номзади илмҳои иқтисод (КНД №023073 Вазорати маориф ва илми ФР, 2015), дотсент (ДТТ №0173 аз 29.07.2019 №7, бо қарори раёсати Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), доктори илмҳои иқтисод (ДДИ №0137 аз 25.05.2023 №6, бо қарори Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), Вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Бӯстон (2025-2030), аъзои вобастаи Академияи муҳандисии Тоҷикистон (Диплом №92, 2025). '''Хизмати харби''' Соли 1991 кафедраи ҳарбии назди Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони ба номи М.А. Суслови Федератсияи Россия (қисми ҳарбӣ №230177, гурӯҳи тирандоз ВУС-021002, афсари сиёсӣ). Соли 1993 Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони ба номи М.А. Суслови (дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат) Федератсияи Россияро аз рӯйи ихтисоси сиёсатшинос, омӯзгори фанҳои сиёсӣ (диплом ЦВ №499949) хатм намуд. Соли 2002 - Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон аз рӯйи касби иқтисодчӣ-бозраси андоз (Аълочӣ, диплом ТСН № 0034169) Соли 2005 - Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон аз рӯйи ихтисоси ҳуқуқшинос (Диплом ДТО №0007268) Соли 2020 - МД Коллеҷи кӯҳии ба номи С.Юсупова дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон аз рӯйи касби истихроҷи конҳои канданиҳои фоиданок (Аълочӣ, Диплом ДКА №0008305) Аъзои Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (шаҳодатномаи ҳизбӣ аз 2.01.2001 № 004431) ==''' Корнома '''== Солҳои 1988-1993 — Донишҷӯи Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони Федератсияи Россия (дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат) ба номи М.А.Суслов Солҳои 1993-1995 - Директори ширкати хусусии автосалон “Интер Душанбе” Солҳои 1995-1996 - Нозири андози шуъбаи методологияи андозсупорандагони Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1996-1997 - Нозири калони шуъбаи корҳои аппелатсионӣ ва байналхалқии Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1997-1999 - Сарнозири Идораи баҳисобгирӣ ва ҳисоботи Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1999-2000 - Сардори шуъбаи бақайдгирии андозсупорандагони Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2001-2003 - Муаллими калони кафедраи андоз ва андозбандии Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон Солҳои 2003-2006 - Сардори шуъбаи кадрҳои Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон Солҳои 2006-2007 - Сардори шуъбаи кадрҳои Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон Солҳои 2007-2008 - Сармутахассиси раёсати танзими анъана ва ҷашну маросимҳои Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2008-2013 - Ёрдамчии Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2013-2014 - Мудири бахши шуъбаи шуғл ва ҳифзи иҷтимоии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2014-2017 - Сармутахассиси раёсати рушди иҷтимоии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2017-2018 - Дотсенти кафедраи андоз ва андозбандӣ, докторант-коромӯзи кафедраи назарияи иқтисодии Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон Солҳои 2018-2020 - Дар вазифаи директори муассисаи давлатии таълимии Коллеҷи кӯҳии ба номи С. Юсупова дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон фаъолият намудааст Аз 24.11.2020 то 15.06.2026 ректори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон. Аз 15.06.2026 то инҷониб ректори Муассисаи давлатии «Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд»-и Муассисаи давлатии «Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон» <ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/documents/resolutions/55846|title=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|lang=tj|accessdate=2026-06-18}}</ref> == '''Фаъолияти илмӣ '''== Муаллифи беш аз 210 мақолаҳо ва асарҳои илмию методӣ дар самти иқтисодӣ, иҷтимоӣ, экологӣ самти кӯҳкори ва металлургӣ ва муаллифи 2 монография, 2 васоити таълимӣ ва 7 китоби дарсӣ мебошад: Взаимодействие экологии и экономического роста в Таджикистане (теоретико-практические аспекты) // Вестник Таджикского национального университета. Серия социально-экономических и общественных наук – 2014. – № 2/10 (152). – Ч.2. – с. 118-121 Социально-экономическое значение и особенности функционирования экологического предпринимательства и эколого- экономических отношений // Известия Академии наук Республики Таджикистан, Серия: общественные науки. – 2014. – № 3. – с. 75-81 Регулирование экологического предпринимательства в контексте концепции устойчивого развития // Известия Академии наук Республики Таджикистан, Серия: общественные науки. - № 3 (235). Д.: -2014. -с. 74-82 ISSN 2076-2569 Концептуальные основы развития эколого-экономических отношений // Вестник Таджикского государственного университета права, бизнеса и политики. – 2014. – № 5. – с. 96-102 Совершенствование институциональных основы развития экологического предпринимательства и эколого-экономических отношений в Республики Таджикистан // Вестник Таджикского национального университета -№2/3 (165) – Д.: 2015. – с. 87-92 ISSN 2074-1847 Андози иҷтимоӣ ва роҳҳои такмили он дар иқтисодиёти имрўза // Вестник Таджикского государственного педагогического университета имени С. Айни. - №1(61). – Д.: -2015. – с. 163-166 ISSN 2219-5408 Некоторые аспекты сравнительного анализа и дальнейшего совершенствования налоговой системы Республики Таджикистан // Вестник Таджикского государственного университета коммерции -№ 4 – Д.: -2016. – с. 75-81 Оценка действий механизмов экономико – экологического регулирования и особенности устойчивого природопользования в Таджикистане // Вестник Таджикского национального университета - № 2/3 (201) часть 2– Д.: -2016. – с. 28-31 - ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Регулирование экологического процесса и деградацией земли на восточной части ГБАО и пути его решения // Вестник Таджикского национального университета. – № 2/7 (213)– Д.: -2016. – с. 118-122 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Современное состояние экологического предпринимательства и проблемы уничтожение вредных отходов на севере Таджикистана // Вестник Таджикского государственного педагогического университета–№2. -Д.: -2017. – с. 98-106 Проблемы устойчивого развития экономики горных районов Таджикистана в условиях рыночных отношений // Вестник Финансово-экономического института Таджикистана -№7 Д.: -2017. – с. 142-147 Проблема рекультивации отвалов и радиоактивных отходов хвостохранилищ в Таджикистане // Вестник Таджикского национального университета. – № 4 – Д.: -2017. – с. 163-172– ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ. Тоҷикистон дар қатори кишварҳои пешсафи истеҳсоли энергияи «сабз» ва саҳми CASA – 1000 дар рушди ояндаи кишварҳои минтақа // Вестник Таджикского национального университета. – № 2/2 – Д.: -2017. – с. 176-179 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Хусусиятҳои табиӣ – ҷуғрофии минтақаҳои кўҳии Тоҷикистон // Паёми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. – № 2/3 – Д.: -2017. – с. 169-172 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Методы оценки эколо-экономического состоянии // Вестник ТНУ, с.63-71, -2022 Проблемы разработки концепции экологического менеджмента // Вестник Таджикского государственного университета №3(42), -2022 Управление процессом разработки и инвестицонной политики развития региона с учетом местной эколого-экономической ситуации // Вестник Славянский университет№2(77), -2022. Перспективы производства сурьмы в Таджикистане // ''Журнале “Минеральные ресурсы России.Экономика и управления”№3'' ''2023г.'' Дар саргаҳи Ваҳдат ва ҳамдилии имрӯзи мо Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон меистанд // ''АМИТ “ХОВАР” Душанбе 21.06.2023с.'' Эмомалӣ Раҳмон – Пешвои тоҷикони ҷаҳон. Эҳдо ба Рӯзи Президент // АМИТ “Ховар”, 14.11.2024. Без аз 800 кони Тоҷикистон дорои зиёда аз 60 навъи ашёи хоми маъданию ғайримаъданӣ мебошанд // АМИТ “Ховар”, 9.12.2024. Саҳми донишманди барҷастаи тоҷик Абӯрайҳони Берунӣ дар инкишофи илму техника назаррас аст. Эҳдо ба «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» // АМИТ “Ховар”, 11.04.2025. Татбиқи Стратегияи рушди зеҳни сунъӣ асоси пешрафти босуръати иқтисоди миллӣ // АМИТ “Ховар”, 14.04.2025. Эмомалӣ Раҳмон - офтоби муҳаббати миллат ва бунёдгузори неругоҳи "Роғун"//АМИТ “Ховар”, 13.04.2026. == '''Осор''' == Вопросы интеграции экологии и развития экономики в РТ (Душанбе, 2016); Махмадалиев Б.Н. Устойчивый экономический рост Таджикистана в условиях рыночной экономики. — Душанбе: ҶММ «Олами дониш», 2018. — 169 стр. — ISBN 978-9947-945-1-5; Луғати мухтасари истилоҳоти иқтисодию иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ (Душанбе, 2018); Асосҳои маркетинг (Душанбе, 2018); Иқтисодиёти саноати кӯҳӣ (Душанбе, 2020); Менеҷменти экологӣ (Бӯстон, 2021); Рушди устувори иқтисодии минтақаҳои Тоҷикистон дар шароити иқтисоди бозорӣ (Душанбе, 2021); Механизми танзими омили экологӣ дар таъмини рушди устувории иқтисодиёти минтақа (Бӯстон, 2024); Иқтисодиёти рақамӣ (Китоби дарсӣ, Бӯстон, 2025); Муқаддимаи ихтисос (Китоби дарсӣ, Бӯстон, 2025). Асосҳои экологияи иқтисод, менеҷмент ва аудити экологӣ. (Китоби дарсӣ, Бӯстон 2026, 300 саҳ.); Экологическая эффективность разработки газовых месторождений Таджикистана в условиях обводнения залежей. (Учебная книга, г. Бустон 2026, 222 ст.). == '''Ҷоизаҳо''' == Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2005), Медали “Хизмати шоиста” (2020), Сипосномаи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (2021), медали ҷашнии КИҲХДТ дар вилояти Суғд (2021), 1150 солагии А. Рӯдакӣ, 10 солагии Институти Конфутсия, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2023), Аълочии Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2023), Аълочии қӯшунҳои сарҳади дараҷаи 1 (2025), Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2025), Рутбаи тахассусии “Мушовири давлатии дараҷаҳои 1 ва 2”, Сазовори медалҳои ҷашнии Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд (2021), 75 солагии Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ 1941-1945 (2019), барои меҳнати софдилона (2010), “30-солагии Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон” (2023), “15 солагии ҶДММ ШКСТХ” (2024), 100 солагии Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон (2025), медали ҷашнии қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1993-2023), Сазовори Сипосномаҳо ва Ифтихорномаҳои ВМ ва ИҶТ, ВС ва ТНҶТ, МИҲД-и вилояти Суғд, ВКД, Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсия, КВ “Экспедитсияи комплексии геологии Қайроққум”, ФДТТ дар шаҳри Исфара, МИҲД-и шаҳри Бӯстон, Хадамоти назорати давлатии бехатарии корҳо дар саноат ва соҳаи кӯҳкории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раёсати агентӣ дар вилояти Суғд, Кумитаи иҷроияи Шурои Генералии Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон, шуъбаи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Бӯстон, Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар шаҳри Бӯстон, Раиси Шурои вилоятии Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон, ДПДТТ ба номи академик М.С.Осимӣ, Филиали ДТТ дар шаҳри Исфара, Филиали МД Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд, Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд, Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, РВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Суғд, Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати нақлиёт (2025), Сипосномаи МД "Маркази миллии патенту иттилоот"-и ВРИ ва СҶТ (2025), Медали "30-солагии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон" (2025), Сипосномаи МД "Маркази миллии патенту иттилоот" - и ВРИ ва савдои ҶТ (2025), Медали "Корманди фахрии саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2026). == Эзоҳ == Рӯйхати пурра дар ҳуҷҷати мазкур сомонаи [http://www.gmit.tj www.gmit.tj] дарёфтмегардад. nwm3xhqgbi1mnmijk4jr24xv5ay2ycy 1486712 1486711 2026-09-11T16:08:47Z ~2026-49268-75 153607 1486712 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Бахтиёр Маҳмадалӣ |номи аслӣ = Маҳмадалиев Бахтиёр Набиевич |тасвир = Рохбарияти-ДКМТ-1-768x576.jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 24.2.1971 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Совет|ноҳияи Темурмалик}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт= |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маҳалли даргузашт= |фазои илмӣ = [[иқтисод]] |ҷойҳои кор = {{заъф|[[Кумитаи андози назди ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]]}} <br> [[Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон]] (аз 2020 то 2026) <br> [[Муассисаи давлатии «Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд»-и Муассисаи давлатии «Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон»]] (аз 2026) |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои иқтисод}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||1}} |алма-матер = [[Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони Федератсияи Россия]]<br>[[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон]]<br>Колеҷи кӯҳи ба номи С.Юсупов дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо =Ордени Шараф дараҷаи II |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Бахтиёр Маҳмадалӣ''' (''Маҳмадалиев Бахтиёр Набевич''; зод. [[24 феврал]]и [[1971]], [[ноҳияи Совет]], [[вилояти Кӯлоб]]) — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод (2023). == '''Зиндагинома''' == Маҳмадалӣ Бахтиёр Набӣ (Маҳмадалиев Бахтиёр Набиевич; зод. 24 феврали 1971, деҳаи Кангурт, ноҳияи Совет, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) профессори фахрии шуъбаи хориҷии Донишгоҳи нафти Чин (01.10.2021с.), профессори фахрии Донишкадаи муҳити зист ва захираҳои шаҳри Ланҷоу (26.04.21с.), профессори фахрии Донишгоҳи сиёсат ва ҳуқуқи Ҷумҳурии Мардумии Чин (2024), профессори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон (2024) — иқтисоддон, соҳаи саноати миллӣ, номзади илмҳои иқтисод (КНД №023073 Вазорати маориф ва илми ФР, 2015), дотсент (ДТТ №0173 аз 29.07.2019 №7, бо қарори раёсати Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), доктори илмҳои иқтисод (ДДИ №0137 аз 25.05.2023 №6, бо қарори Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), Вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Бӯстон (2025-2030), аъзои вобастаи Академияи муҳандисии Тоҷикистон (Диплом №92, 2025). '''Хизмати харби''' Соли 1991 кафедраи ҳарбии назди Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони ба номи М.А. Суслови Федератсияи Россия (қисми ҳарбӣ №230177, гурӯҳи тирандоз ВУС-021002, афсари сиёсӣ). Соли 1993 Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони ба номи М.А. Суслови (дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат) Федератсияи Россияро аз рӯйи ихтисоси сиёсатшинос, омӯзгори фанҳои сиёсӣ (диплом ЦВ №499949) хатм намуд. Соли 2002 - Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон аз рӯйи касби иқтисодчӣ-бозраси андоз (Аълочӣ, диплом ТСН № 0034169) Соли 2005 - Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон аз рӯйи ихтисоси ҳуқуқшинос (Диплом ДТО №0007268) Соли 2020 - МД Коллеҷи кӯҳии ба номи С.Юсупова дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон аз рӯйи касби истихроҷи конҳои канданиҳои фоиданок (Аълочӣ, Диплом ДКА №0008305) Аъзои Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (шаҳодатномаи ҳизбӣ аз 2.01.2001 № 004431) ==''' Корнома '''== Солҳои 1988-1993 — Донишҷӯи Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони Федератсияи Россия (дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат) ба номи М.А.Суслов Солҳои 1993-1995 - Директори ширкати хусусии автосалон “Интер Душанбе” Солҳои 1995-1996 - Нозири андози шуъбаи методологияи андозсупорандагони Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1996-1997 - Нозири калони шуъбаи корҳои аппелатсионӣ ва байналхалқии Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1997-1999 - Сарнозири Идораи баҳисобгирӣ ва ҳисоботи Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1999-2000 - Сардори шуъбаи бақайдгирии андозсупорандагони Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2001-2003 - Муаллими калони кафедраи андоз ва андозбандии Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон Солҳои 2003-2006 - Сардори шуъбаи кадрҳои Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон Солҳои 2006-2007 - Сардори шуъбаи кадрҳои Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон Солҳои 2007-2008 - Сармутахассиси раёсати танзими анъана ва ҷашну маросимҳои Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2008-2013 - Ёрдамчии Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2013-2014 - Мудири бахши шуъбаи шуғл ва ҳифзи иҷтимоии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2014-2017 - Сармутахассиси раёсати рушди иҷтимоии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2017-2018 - Дотсенти кафедраи андоз ва андозбандӣ, докторант-коромӯзи кафедраи назарияи иқтисодии Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон Солҳои 2018-2020 - Дар вазифаи директори муассисаи давлатии таълимии Коллеҷи кӯҳии ба номи С. Юсупова дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон фаъолият намудааст Аз 24.11.2020 то 15.06.2026 ректори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон. Аз 15.06.2026 то инҷониб ректори Муассисаи давлатии «Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд»-и Муассисаи давлатии «Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон» <ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/documents/resolutions/55846|title=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|lang=tj|accessdate=2026-06-18}}</ref> == '''Фаъолияти илмӣ '''== Муаллифи беш аз 210 мақолаҳо ва асарҳои илмию методӣ дар самти иқтисодӣ, иҷтимоӣ, экологӣ самти кӯҳкори ва металлургӣ ва муаллифи 2 монография, 2 васоити таълимӣ ва 7 китоби дарсӣ мебошад: Взаимодействие экологии и экономического роста в Таджикистане (теоретико-практические аспекты) // Вестник Таджикского национального университета. Серия социально-экономических и общественных наук – 2014. – № 2/10 (152). – Ч.2. – с. 118-121 Социально-экономическое значение и особенности функционирования экологического предпринимательства и эколого- экономических отношений // Известия Академии наук Республики Таджикистан, Серия: общественные науки. – 2014. – № 3. – с. 75-81 Регулирование экологического предпринимательства в контексте концепции устойчивого развития // Известия Академии наук Республики Таджикистан, Серия: общественные науки. - № 3 (235). Д.: -2014. -с. 74-82 ISSN 2076-2569 Концептуальные основы развития эколого-экономических отношений // Вестник Таджикского государственного университета права, бизнеса и политики. – 2014. – № 5. – с. 96-102 Совершенствование институциональных основы развития экологического предпринимательства и эколого-экономических отношений в Республики Таджикистан // Вестник Таджикского национального университета -№2/3 (165) – Д.: 2015. – с. 87-92 ISSN 2074-1847 Андози иҷтимоӣ ва роҳҳои такмили он дар иқтисодиёти имрўза // Вестник Таджикского государственного педагогического университета имени С. Айни. - №1(61). – Д.: -2015. – с. 163-166 ISSN 2219-5408 Некоторые аспекты сравнительного анализа и дальнейшего совершенствования налоговой системы Республики Таджикистан // Вестник Таджикского государственного университета коммерции -№ 4 – Д.: -2016. – с. 75-81 Оценка действий механизмов экономико – экологического регулирования и особенности устойчивого природопользования в Таджикистане // Вестник Таджикского национального университета - № 2/3 (201) часть 2– Д.: -2016. – с. 28-31 - ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Регулирование экологического процесса и деградацией земли на восточной части ГБАО и пути его решения // Вестник Таджикского национального университета. – № 2/7 (213)– Д.: -2016. – с. 118-122 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Современное состояние экологического предпринимательства и проблемы уничтожение вредных отходов на севере Таджикистана // Вестник Таджикского государственного педагогического университета–№2. -Д.: -2017. – с. 98-106 Проблемы устойчивого развития экономики горных районов Таджикистана в условиях рыночных отношений // Вестник Финансово-экономического института Таджикистана -№7 Д.: -2017. – с. 142-147 Проблема рекультивации отвалов и радиоактивных отходов хвостохранилищ в Таджикистане // Вестник Таджикского национального университета. – № 4 – Д.: -2017. – с. 163-172– ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ. Тоҷикистон дар қатори кишварҳои пешсафи истеҳсоли энергияи «сабз» ва саҳми CASA – 1000 дар рушди ояндаи кишварҳои минтақа // Вестник Таджикского национального университета. – № 2/2 – Д.: -2017. – с. 176-179 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Хусусиятҳои табиӣ – ҷуғрофии минтақаҳои кўҳии Тоҷикистон // Паёми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. – № 2/3 – Д.: -2017. – с. 169-172 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Методы оценки эколо-экономического состоянии // Вестник ТНУ, с.63-71, -2022 Проблемы разработки концепции экологического менеджмента // Вестник Таджикского государственного университета №3(42), -2022 Управление процессом разработки и инвестицонной политики развития региона с учетом местной эколого-экономической ситуации // Вестник Славянский университет№2(77), -2022. Перспективы производства сурьмы в Таджикистане // ''Журнале “Минеральные ресурсы России.Экономика и управления”№3'' ''2023г.'' Дар саргаҳи Ваҳдат ва ҳамдилии имрӯзи мо Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон меистанд // ''АМИТ “ХОВАР” Душанбе 21.06.2023с.'' Эмомалӣ Раҳмон – Пешвои тоҷикони ҷаҳон. Эҳдо ба Рӯзи Президент // АМИТ “Ховар”, 14.11.2024. Без аз 800 кони Тоҷикистон дорои зиёда аз 60 навъи ашёи хоми маъданию ғайримаъданӣ мебошанд // АМИТ “Ховар”, 9.12.2024. Саҳми донишманди барҷастаи тоҷик Абӯрайҳони Берунӣ дар инкишофи илму техника назаррас аст. Эҳдо ба «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» // АМИТ “Ховар”, 11.04.2025. Татбиқи Стратегияи рушди зеҳни сунъӣ асоси пешрафти босуръати иқтисоди миллӣ // АМИТ “Ховар”, 14.04.2025. Эмомалӣ Раҳмон - офтоби муҳаббати миллат ва бунёдгузори неругоҳи "Роғун"//АМИТ “Ховар”, 13.04.2026. == '''Осор''' == Вопросы интеграции экологии и развития экономики в РТ (Душанбе, 2016); Махмадалиев Б.Н. Устойчивый экономический рост Таджикистана в условиях рыночной экономики. — Душанбе: ҶММ «Олами дониш», 2018. — 169 стр. — ISBN 978-9947-945-1-5; Луғати мухтасари истилоҳоти иқтисодию иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ (Душанбе, 2018); Асосҳои маркетинг (Душанбе, 2018); Иқтисодиёти саноати кӯҳӣ (Душанбе, 2020); Менеҷменти экологӣ (Бӯстон, 2021); Рушди устувори иқтисодии минтақаҳои Тоҷикистон дар шароити иқтисоди бозорӣ (Душанбе, 2021); Механизми танзими омили экологӣ дар таъмини рушди устувории иқтисодиёти минтақа (Бӯстон, 2024); Иқтисодиёти рақамӣ (Китоби дарсӣ, Бӯстон, 2025); Муқаддимаи ихтисос (Китоби дарсӣ, Бӯстон, 2025). Асосҳои экологияи иқтисод, менеҷмент ва аудити экологӣ. (Китоби дарсӣ, Бӯстон 2026, 300 саҳ.); Экологическая эффективность разработки газовых месторождений Таджикистана в условиях обводнения залежей. (Учебная книга, г. Бустон 2026, 222 ст.). == '''Ҷоизаҳо''' == Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2005), Медали “Хизмати шоиста” (2020), Сипосномаи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (2021), медали ҷашнии КИҲХДТ дар вилояти Суғд (2021), 1150 солагии А. Рӯдакӣ, 10 солагии Институти Конфутсия, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2023), Аълочии Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2023), Аълочии қӯшунҳои сарҳади дараҷаи 1 (2025), Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2025), Рутбаи тахассусии “Мушовири давлатии дараҷаҳои 1 ва 2”, Сазовори медалҳои ҷашнии Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд (2021), 75 солагии Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ 1941-1945 (2019), барои меҳнати софдилона (2010), “30-солагии Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон” (2023), “15 солагии ҶДММ ШКСТХ” (2024), 100 солагии Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон (2025), медали ҷашнии қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1993-2023), Сазовори Сипосномаҳо ва Ифтихорномаҳои ВМ ва ИҶТ, ВС ва ТНҶТ, МИҲД-и вилояти Суғд, ВКД, Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсия, КВ “Экспедитсияи комплексии геологии Қайроққум”, ФДТТ дар шаҳри Исфара, МИҲД-и шаҳри Бӯстон, Хадамоти назорати давлатии бехатарии корҳо дар саноат ва соҳаи кӯҳкории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раёсати агентӣ дар вилояти Суғд, Кумитаи иҷроияи Шурои Генералии Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон, шуъбаи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Бӯстон, Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар шаҳри Бӯстон, Раиси Шурои вилоятии Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон, ДПДТТ ба номи академик М.С.Осимӣ, Филиали ДТТ дар шаҳри Исфара, Филиали МД Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд, Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд, Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, РВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Суғд, Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати нақлиёт (2025), Сипосномаи МД "Маркази миллии патенту иттилоот"-и ВРИ ва СҶТ (2025), Медали "30-солагии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон" (2025), Сипосномаи МД "Маркази миллии патенту иттилоот" - и ВРИ ва савдои ҶТ (2025), Медали "Корманди фахрии саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2026). == Эзоҳ == Рӯйхати пурра дар ҳуҷҷати мазкур сомонаи [http://www.gmit.tj www.gmit.tj] дарёфтмегардад. d3wuv5o9o60tuj682lx59e91dk1cbe6 1486713 1486712 2026-09-11T16:19:18Z ~2026-49268-75 153607 ислоҳ 1486713 wikitext text/x-wiki {{Олим |ном = Бахтиёр Маҳмадалӣ |номи аслӣ = Маҳмадалиев Бахтиёр Набиевич |тасвир = Рохбарияти-ДКМТ-1-768x576.jpg |бар = |тавсифи тасвир = |таърихи таваллуд = 24.2.1971 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|ноҳияи Совет|ноҳияи Темурмалик}}, [[вилояти Кӯлоб]], [[ҶШС Тоҷикистон]] |таърихи даргузашт= |шаҳрвандӣ = {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |маҳалли даргузашт= |фазои илмӣ = [[иқтисод]] |ҷойҳои кор = {{заъф|[[Кумитаи андози назди ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}} <br> {{заъф|[[Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон]]}} <br> [[Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон]] (аз 2020 то 2026) <br> [[Муассисаи давлатии «Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд»-и Муассисаи давлатии «Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон»]] (аз 2026) |дараҷаи илмӣ = {{Дараҷаи илмӣ|доктор|илмҳои иқтисод}} |унвонҳои илмӣ = {{Унвонҳои илмӣ||1}} |алма-матер = [[Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони Федератсияи Россия]]<br>[[Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон]]<br>Колеҷи кӯҳи ба номи С.Юсупов дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон |роҳбари илмӣ = |шогирдони маъруф = |маъруф ба = |ҷоизаҳо =[[Ордени Шараф|Ордени Шараф дараҷаи II]] |имзо = |бари имзо = |сайт = |викитека = |викианбор = }} '''Бахтиёр Маҳмадалӣ''' (''Маҳмадалиев Бахтиёр Набевич''; зод. [[24 феврал]]и [[1971]], [[ноҳияи Совет]], [[вилояти Кӯлоб]]) — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисод (2023). == '''Зиндагинома''' == Маҳмадалӣ Бахтиёр Набӣ (Маҳмадалиев Бахтиёр Набиевич; зод. 24 феврали 1971, деҳаи Кангурт, ноҳияи Совет, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) профессори фахрии шуъбаи хориҷии Донишгоҳи нафти Чин (01.10.2021с.), профессори фахрии Донишкадаи муҳити зист ва захираҳои шаҳри Ланҷоу (26.04.21с.), профессори фахрии Донишгоҳи сиёсат ва ҳуқуқи Ҷумҳурии Мардумии Чин (2024), профессори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон (2024) — иқтисоддон, соҳаи саноати миллӣ, номзади илмҳои иқтисод (КНД №023073 Вазорати маориф ва илми ФР, 2015), дотсент (ДТТ №0173 аз 29.07.2019 №7, бо қарори раёсати Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), доктори илмҳои иқтисод (ДДИ №0137 аз 25.05.2023 №6, бо қарори Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон), Вакили Маҷлиси вакилони халқи шаҳри Бӯстон (2025-2030), аъзои вобастаи Академияи муҳандисии Тоҷикистон (Диплом №92, 2025). '''Хизмати харби''' Соли 1991 кафедраи ҳарбии назди Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони ба номи М.А. Суслови Федератсияи Россия (қисми ҳарбӣ №230177, гурӯҳи тирандоз ВУС-021002, афсари сиёсӣ). Соли 1993 Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони ба номи М.А. Суслови (дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат) Федератсияи Россияро аз рӯйи ихтисоси сиёсатшинос, омӯзгори фанҳои сиёсӣ (диплом ЦВ №499949) хатм намуд. Соли 2002 - Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон аз рӯйи касби иқтисодчӣ-бозраси андоз (Аълочӣ, диплом ТСН № 0034169) Соли 2005 - Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон аз рӯйи ихтисоси ҳуқуқшинос (Диплом ДТО №0007268) Соли 2020 - МД Коллеҷи кӯҳии ба номи С.Юсупова дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон аз рӯйи касби истихроҷи конҳои канданиҳои фоиданок (Аълочӣ, Диплом ДКА №0008305) Аъзои Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (шаҳодатномаи ҳизбӣ аз 2.01.2001 № 004431) ==''' Корнома '''== Солҳои 1988-1993 — Донишҷӯи Донишгоҳи давлатии Ростови лаби Дони Федератсияи Россия (дорандаи ордени Байрақи Сурхи Меҳнат) ба номи М.А.Суслов Солҳои 1993-1995 - Директори ширкати хусусии автосалон “Интер Душанбе” Солҳои 1995-1996 - Нозири андози шуъбаи методологияи андозсупорандагони Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1996-1997 - Нозири калони шуъбаи корҳои аппелатсионӣ ва байналхалқии Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1997-1999 - Сарнозири Идораи баҳисобгирӣ ва ҳисоботи Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 1999-2000 - Сардори шуъбаи бақайдгирии андозсупорандагони Вазорати даромадҳо ва пардохтҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2001-2003 - Муаллими калони кафедраи андоз ва андозбандии Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон Солҳои 2003-2006 - Сардори шуъбаи кадрҳои Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Тоҷикистон Солҳои 2006-2007 - Сардори шуъбаи кадрҳои Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон Солҳои 2007-2008 - Сармутахассиси раёсати танзими анъана ва ҷашну маросимҳои Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2008-2013 - Ёрдамчии Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2013-2014 - Мудири бахши шуъбаи шуғл ва ҳифзи иҷтимоии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2014-2017 - Сармутахассиси раёсати рушди иҷтимоии Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Солҳои 2017-2018 - Дотсенти кафедраи андоз ва андозбандӣ, докторант-коромӯзи кафедраи назарияи иқтисодии Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон Солҳои 2018-2020 - Дар вазифаи директори муассисаи давлатии таълимии Коллеҷи кӯҳии ба номи С. Юсупова дар назди Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон фаъолият намудааст Аз 24.11.2020 то 15.06.2026 ректори Донишкадаи кӯҳию металлургии Тоҷикистон. Аз 15.06.2026 то инҷониб ректори Муассисаи давлатии «Донишкадаи байналмилалии Хуҷанд»-и Муассисаи давлатии «Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон» <ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/documents/resolutions/55846|title=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН|lang=tj|accessdate=2026-06-18}}</ref> == '''Фаъолияти илмӣ '''== Муаллифи беш аз 210 мақолаҳо ва асарҳои илмию методӣ дар самти иқтисодӣ, иҷтимоӣ, экологӣ самти кӯҳкори ва металлургӣ ва муаллифи 2 монография, 2 васоити таълимӣ ва 7 китоби дарсӣ мебошад: Взаимодействие экологии и экономического роста в Таджикистане (теоретико-практические аспекты) // Вестник Таджикского национального университета. Серия социально-экономических и общественных наук – 2014. – № 2/10 (152). – Ч.2. – с. 118-121 Социально-экономическое значение и особенности функционирования экологического предпринимательства и эколого- экономических отношений // Известия Академии наук Республики Таджикистан, Серия: общественные науки. – 2014. – № 3. – с. 75-81 Регулирование экологического предпринимательства в контексте концепции устойчивого развития // Известия Академии наук Республики Таджикистан, Серия: общественные науки. - № 3 (235). Д.: -2014. -с. 74-82 ISSN 2076-2569 Концептуальные основы развития эколого-экономических отношений // Вестник Таджикского государственного университета права, бизнеса и политики. – 2014. – № 5. – с. 96-102 Совершенствование институциональных основы развития экологического предпринимательства и эколого-экономических отношений в Республики Таджикистан // Вестник Таджикского национального университета -№2/3 (165) – Д.: 2015. – с. 87-92 ISSN 2074-1847 Андози иҷтимоӣ ва роҳҳои такмили он дар иқтисодиёти имрўза // Вестник Таджикского государственного педагогического университета имени С. Айни. - №1(61). – Д.: -2015. – с. 163-166 ISSN 2219-5408 Некоторые аспекты сравнительного анализа и дальнейшего совершенствования налоговой системы Республики Таджикистан // Вестник Таджикского государственного университета коммерции -№ 4 – Д.: -2016. – с. 75-81 Оценка действий механизмов экономико – экологического регулирования и особенности устойчивого природопользования в Таджикистане // Вестник Таджикского национального университета - № 2/3 (201) часть 2– Д.: -2016. – с. 28-31 - ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Регулирование экологического процесса и деградацией земли на восточной части ГБАО и пути его решения // Вестник Таджикского национального университета. – № 2/7 (213)– Д.: -2016. – с. 118-122 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Современное состояние экологического предпринимательства и проблемы уничтожение вредных отходов на севере Таджикистана // Вестник Таджикского государственного педагогического университета–№2. -Д.: -2017. – с. 98-106 Проблемы устойчивого развития экономики горных районов Таджикистана в условиях рыночных отношений // Вестник Финансово-экономического института Таджикистана -№7 Д.: -2017. – с. 142-147 Проблема рекультивации отвалов и радиоактивных отходов хвостохранилищ в Таджикистане // Вестник Таджикского национального университета. – № 4 – Д.: -2017. – с. 163-172– ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ. Тоҷикистон дар қатори кишварҳои пешсафи истеҳсоли энергияи «сабз» ва саҳми CASA – 1000 дар рушди ояндаи кишварҳои минтақа // Вестник Таджикского национального университета. – № 2/2 – Д.: -2017. – с. 176-179 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Хусусиятҳои табиӣ – ҷуғрофии минтақаҳои кўҳии Тоҷикистон // Паёми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. – № 2/3 – Д.: -2017. – с. 169-172 – ISSN 2413-5151.; №1926 от 03.06.2016 г. в перечне рецензируемых изданий ВАК РФ Методы оценки эколо-экономического состоянии // Вестник ТНУ, с.63-71, -2022 Проблемы разработки концепции экологического менеджмента // Вестник Таджикского государственного университета №3(42), -2022 Управление процессом разработки и инвестицонной политики развития региона с учетом местной эколого-экономической ситуации // Вестник Славянский университет№2(77), -2022. Перспективы производства сурьмы в Таджикистане // ''Журнале “Минеральные ресурсы России.Экономика и управления”№3'' ''2023г.'' Дар саргаҳи Ваҳдат ва ҳамдилии имрӯзи мо Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон меистанд // ''АМИТ “ХОВАР” Душанбе 21.06.2023с.'' Эмомалӣ Раҳмон – Пешвои тоҷикони ҷаҳон. Эҳдо ба Рӯзи Президент // АМИТ “Ховар”, 14.11.2024. Без аз 800 кони Тоҷикистон дорои зиёда аз 60 навъи ашёи хоми маъданию ғайримаъданӣ мебошанд // АМИТ “Ховар”, 9.12.2024. Саҳми донишманди барҷастаи тоҷик Абӯрайҳони Берунӣ дар инкишофи илму техника назаррас аст. Эҳдо ба «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» // АМИТ “Ховар”, 11.04.2025. Татбиқи Стратегияи рушди зеҳни сунъӣ асоси пешрафти босуръати иқтисоди миллӣ // АМИТ “Ховар”, 14.04.2025. Эмомалӣ Раҳмон - офтоби муҳаббати миллат ва бунёдгузори неругоҳи "Роғун"//АМИТ “Ховар”, 13.04.2026. == '''Осор''' == Вопросы интеграции экологии и развития экономики в РТ (Душанбе, 2016); Махмадалиев Б.Н. Устойчивый экономический рост Таджикистана в условиях рыночной экономики. — Душанбе: ҶММ «Олами дониш», 2018. — 169 стр. — ISBN 978-9947-945-1-5; Луғати мухтасари истилоҳоти иқтисодию иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ (Душанбе, 2018); Асосҳои маркетинг (Душанбе, 2018); Иқтисодиёти саноати кӯҳӣ (Душанбе, 2020); Менеҷменти экологӣ (Бӯстон, 2021); Рушди устувори иқтисодии минтақаҳои Тоҷикистон дар шароити иқтисоди бозорӣ (Душанбе, 2021); Механизми танзими омили экологӣ дар таъмини рушди устувории иқтисодиёти минтақа (Бӯстон, 2024); Иқтисодиёти рақамӣ (Китоби дарсӣ, Бӯстон, 2025); Муқаддимаи ихтисос (Китоби дарсӣ, Бӯстон, 2025). Асосҳои экологияи иқтисод, менеҷмент ва аудити экологӣ. (Китоби дарсӣ, Бӯстон 2026, 300 саҳ.); Экологическая эффективность разработки газовых месторождений Таджикистана в условиях обводнения залежей. (Учебная книга, г. Бустон 2026, 222 ст.). == '''Ҷоизаҳо''' == Бо нишони «Аълочии маорифи Тоҷикистон» (2005), Медали “Хизмати шоиста” (2020), Сипосномаи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон (2021), медали ҷашнии КИҲХДТ дар вилояти Суғд (2021), 1150 солагии А. Рӯдакӣ, 10 солагии Институти Конфутсия, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон (2023), Аълочии Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон (2023), Аълочии қӯшунҳои сарҳади дараҷаи 1 (2025), Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон (2025), Рутбаи тахассусии “Мушовири давлатии дараҷаҳои 1 ва 2”, Сазовори медалҳои ҷашнии Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд (2021), 75 солагии Ғалаба дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ 1941-1945 (2019), барои меҳнати софдилона (2010), “30-солагии Қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон” (2023), “15 солагии ҶДММ ШКСТХ” (2024), 100 солагии Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон (2025), медали ҷашнии қувваҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон (1993-2023), Сазовори Сипосномаҳо ва Ифтихорномаҳои ВМ ва ИҶТ, ВС ва ТНҶТ, МИҲД-и вилояти Суғд, ВКД, Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсия, КВ “Экспедитсияи комплексии геологии Қайроққум”, ФДТТ дар шаҳри Исфара, МИҲД-и шаҳри Бӯстон, Хадамоти назорати давлатии бехатарии корҳо дар саноат ва соҳаи кӯҳкории назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раёсати агентӣ дар вилояти Суғд, Кумитаи иҷроияи Шурои Генералии Федератсияи иттифоқҳои касабаи мустақили Тоҷикистон, шуъбаи Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Бӯстон, Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар шаҳри Бӯстон, Раиси Шурои вилоятии Ҳаракати ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон, ДПДТТ ба номи академик М.С.Осимӣ, Филиали ДТТ дар шаҳри Исфара, Филиали МД Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанд, Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар вилояти Суғд, Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, РВКД Ҷумҳурии Тоҷикистон дар вилояти Суғд, Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати нақлиёт (2025), Сипосномаи МД "Маркази миллии патенту иттилоот"-и ВРИ ва СҶТ (2025), Медали "30-солагии Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон" (2025), Сипосномаи МД "Маркази миллии патенту иттилоот" - и ВРИ ва савдои ҶТ (2025), Медали "Корманди фахрии саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон (2026). == Эзоҳ == Рӯйхати пурра дар ҳуҷҷати мазкур сомонаи [http://www.gmit.tj www.gmit.tj] дарёфтмегардад. nzfebi7hrxtbxz3bd7qabl53eoaulyv 0 333376 1486718 1486051 2026-09-12T03:10:18Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1486718 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |тасвир=Maple_Leaf_Red_Ground_2000px.jpg | r=255|g=36|b=0 | hex=DC143C }} '''Қирмизӣ''' ранги сурхи баландест, ки каме ба [[Бунафш|бунафш]] моил аст. Номаш аз номи моддаи рангкунандаи [[Қирмиз|қирмиз]] омадааст, ки аз ҳашароти [[Пулакчадорон|пулакчадори]] [[Сипарболаки қирмизии баҳримиёназаминӣ|сипарболаки қирмизии баҳримиёназаминӣ]] ({{lang-la|Kermes vermilio}}) ҳосил мешуд. Имрӯз ин номро баъзан барои рангҳои сурхи каме кабудтоб, ки байни сурх ва [[Гулобӣ (ранг)|гулобӣ]] қарор доранд, низ истифода мебаранд. Қирмизӣ ранги миллии [[Непал]] аст. == Таърих == Қирмизӣ аз ҷасадҳои хушкидаи сипарболакҳои қирмизсози модина ҳосил карда мешуд. Ин ҳашарот рӯйи [[булути қирмизӣ]], ки дар кишварҳои [[Баҳри Миёназамин|баҳри Миёназамин]], мерӯянд, зиндагӣ мекунанд ва барои истеҳсоли ранг ҷамъоварӣ шуда, ба кишварҳои Аврупо фурӯхта мешуданд.<ref>{{Cite web |url=http://www.naturenet.net/blogs/2009/01/the-prickly-question-of-oak-leaves/(http://www.naturenet.net/blogs/2009/01/the-prickly-question-of-oak-leaves/) |title=Naturenet article with images and description of ''Kermes vermilio'' and its foodplant |date=15 январи 2009 |access-date=2012-05-16 |archive-date=2014-01-14 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20140114192341/http://www.naturenet.net/blogs/2009/01/the-prickly-question-of-oak-leaves/](https://web.archive.org/web/20140114192341/http://www.naturenet.net/blogs/2009/01/the-prickly-question-of-oak-leaves/) |url-status=live }}{{Пайванди мурда|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Ализарин|Ализарини]] қирмизӣ соли 1868 ихтироъ шудааст. [[Рангдона|Рангдонаи]] ализарин (PR83)-ро нахустин бор кимиёшиносони [[Олмониҳо|олмонӣ]] Карл Гребе ва Карл Либерман ба таври сунъӣ ҳосил кардаанд.{{Sfn|Feisner|2006|с=142}} == Решаи ном == Номи ин ранг аз вожаи форсии کرمست (кирмист) гирифта шудааст, ки бо вожаи тоҷикии '''кирм''' ҳамреша аст. Ин вожа аз форсӣ ба [[Забони арабӣ|арабӣ]] ба шакли قرمزي (қирмизӣ) гузашта, баъдан аз арабӣ ба [[Забонҳои туркӣ|забонҳои туркӣ]] ба шакли ''kırmız'' роҳ ёфтааст. Номии илмии авлоди ин [[сипарболаки қирмизсоз|сипарболакҳо]] ({{lang-la|Kermes}}) низ маҳз аз ҳамин реша омадааст. == Моддаҳои рангкунанда == {{main|Қирмиз}} Асоси рангкунандаҳои кармин, ки тобишҳои қирмизӣ, сурх ва бунафшро ба вуҷуд меоранд, намакҳои алюминий ва калсийи кислотаи карминӣ мебошанд. **Лаки карминӣ** аз иқтибоси кошенил бо алюминий ё алюминий ва қалъагӣ ҳосил мешавад. **Лаки қирмизӣ** бо илова кардани маҳлули 5-фоизаи **зок** ва **тартарати калий** ба дамкардаи кошенил тайёр карда мешавад. **Лаки бунафш низ ба ҳамин тарз ҳосил мешавад, вале барои ба даст овардани тобиши бунафши тира ба он **оҳак** илова мекунанд. Рангкунандаҳои карминӣ одатан зуд камранг мешаванд. Дар гузашта рангкунандаҳои карминӣ ҳам дар Амрико ва ҳам дар Аврупо хеле маъмул ва арзишманд буданд. Аз онҳо [[Микеланҷело]] дар расмҳои худ истифода мекард. Ин ранг инчунин барои матоъҳои қирмизии [[Ҳусорҳо|ҳусорҳо]], [[Туркҳо|туркҳо]], сарбозони сурхпӯши Бритониё ва Полиси савораи шоҳии Канада ба кор мерафт. Имрӯз кармин барои ранг кардани маҳсулоти хӯрокворӣ, доруҳо ва маводи ороишӣ истифода мешавад. Дар Иттиҳоди Аврупо он ҳамчун иловаи ғизоӣ бо рамзи E120 муайян шудааст ва бо номҳои кошенил** ва Natural Red 4 низ маълум аст. Кармин ҳамчунин дар баъзе [[Ранги равғанӣ|рангҳои равғанӣ]] ва обрангҳои рассомӣ истифода мешавад. == Дар табиат == #[[Себаргаи қирмизӣ]] ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои сурх}} 886or8u4pmcl5qv7wuu1jrb1u8125g8 10 333446 1486687 1486141 2026-09-11T14:27:06Z Zosya95 54344 1486687 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=сафед |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=white |ранги_матн=black | #FFFFFF | Сафед | Сафед | #F8FFFF | Кофурӣ | Тобишҳои сафед#Кофурӣ | #FFFFF0 | Оҷгун | Оҷгун | #FFFDD0 | Қаймоқранг | Қаймоқранг | #EAE0C8 | Марворидӣ | Марворидӣ | #E5E5E5 | Симобӣ | Тобишҳои сафед#Симобӣ }}{{main other|{{#if:{{{nocategory|}}}||[[Гурӯҳ:Тобишҳои сафед]]}}}}<noinclude>{{documentation}}[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]]</noinclude> 0ffewsbel8rirdld1ghli3tgcv7stww 1486690 1486687 2026-09-11T14:34:23Z Zosya95 54344 1486690 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=сафед |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=white |ранги_матн=black | #FFFFFF | Сафед | Сафед | #F4F7F5 | Кофурӣ | Тобишҳои сафед#Кофурӣ | #FFFFF0 | Оҷгун | Оҷгун | #FFFDD0 | Қаймоқранг | Қаймоқранг | #EAE0C8 | Марворидӣ | Марворидӣ | #E5E5E5 | Симобӣ | Тобишҳои сафед#Симобӣ }}{{main other|{{#if:{{{nocategory|}}}||[[Гурӯҳ:Тобишҳои сафед]]}}}}<noinclude>{{documentation}}[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]]</noinclude> tvsz5fsqv3zwqsiqo5mfv93487i4llw 0 333449 1486676 1486145 2026-09-11T13:49:25Z Zosya95 54344 1486676 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |дарозии мавҷ = ~575–580 |басомад = ~517–522 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px |рамз = {{hlist|Покӣ|[[Зебоӣ]]|[[Тӯй]]}} }} '''Оҷгун''' яке аз [[Тобишҳои сафед|тобишҳои ранги сафед]] буда, номи худро аз [[оҷ]] гирифтааст. Оҷ маводест, ки аз дандонҳои дарози баъзе [[ҷонварон]], аз ҷумла [[фил]] ва [[морж]], гирифта мешавад.<ref>{{cite web |url=https://vazhaju.tj/word/%D0%BE%D2%B7/XmJnYetm |title=оҷ |website=Вожаҷӯ |work=Фарҳанги забони тоҷикӣ |language=tg |access-date=2026-09-11 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/ivory |title=Ivory |website=Merriam-Webster.com Dictionary |publisher=Merriam-Webster |language=en |access-date=2026-09-11 }}</ref> Ин ранг каме [[зард]]тоб аст.<ref>{{cite web |url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/ivory |title=ivory, noun |website=Oxford Advanced Learner's Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en |access-date=2026-09-11 }}</ref> {{Clear}} == Таърих == [[File:Buddha teaching Roundel 42 buddha ivory tusk.jpg|thumb|200px|Манзараи дарсдиҳии Буддо, ки дар оҷ тарошида шудааст.]] Ранги оҷгун аксаран бо покӣ ва зебогӣ алоқаманд дониста мешавад. Дар [[Ҷаҳони Ғарб|фарҳанги Ғарб]] он ҳамчунин бо тӯйҳо ва дигар маросимҳои расмӣ пайванд дорад. Дар [[Фарҳанги шарқ|фарҳангҳои Шарқ]], оҷ дар тӯли садсолаҳо барои сохтани ашёҳои ороишӣ ва осори динӣ, аз ҷумла муҷассамаҳои [[Сиддхартха Гаутама (Буддо)|Буддо]] ва ғилофҳои корду шамшер истифода мешуд. Рафта-рафта истифодаи оҷ камтар шуд, зеро ба даст овардани ин мавод дар бисёр кишварҳои ҷаҳон манъ гардид.<ref>{{cite web |last=Bear |first=Jacci Howard |title=Ivory Color Meanings |url=https://www.lifewire.com/ivory-color-meanings-1073966 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207110829/https://www.lifewire.com/ivory-color-meanings-1073966 |archive-date=December 7, 2022 |access-date=December 8, 2022 |website=Lifewire}}</ref> ==Корбурд== Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикии]] омиёна, баъзе ҳунармандон, онро чирки дандон мегӯянд.<ref>{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf?utm_source=chatgpt.com }}</ref><ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref> Корбурди ин ранг дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] аз асрҳои X–XI ба мушоҳида мерасад. Масалан: {{quote|Канори обдон гашта ба шохи [[Арғувон|арғувон]] ҳомил,<br>Саҳоби [[Тобишҳои сиёҳ#Соҷгун|соҷгун]] гашта ба тифли '''оҷгун''' ҳубло.<ref>{{cite web |last=Манучеҳрӣ |first=Абулнаҷм Аҳмад |title=Қасида ва қитъаҳо, шумораи 64 |url=https://ganjoor.net/manoochehri/divanm/ghaside-ghete/sh64 |website=Ганҷур |language=fa |access-date=29 августи 2026 }}</ref>|[[Манучеҳрии Домғонӣ|Манучеҳрии Домғонӣ]]}} {{quote|Сапедадам чу аз гардун ниҳон шуд [[Марворид|гавҳарин]] пайкар,<br>Замин соҷгун бинҳод тоҷи '''оҷгун''' бар сар.<ref>{{cite web |last=Амъақи Бухороӣ |title=Қасидаи шумораи 6 — Дар мадҳи Наср ибни Иброҳим |url=https://ganjoor.net/amagh/divan/ghaside/sh6 |website=Ганҷур |language=fa |access-date=29 августи 2026 }}</ref>|[[Амъақи Бухороӣ]]}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Тобишҳои зард}} 441xi6daewy7axphc72l5idmjkd1mxz 1486677 1486676 2026-09-11T13:49:56Z Zosya95 54344 1486677 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |дарозии мавҷ = ~575–580 |басомад = ~517–522 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px |рамз = {{hlist|Покӣ|[[Зебоӣ]]|[[Тӯй]]}} }} '''Оҷгун''' яке аз [[Тобишҳои сафед|тобишҳои ранги сафед]] буда, номи худро аз [[оҷ]] гирифтааст. Оҷ маводест, ки аз дандонҳои ашки баъзе [[ҷонварон]], аз ҷумла [[фил]] ва [[морж]], гирифта мешавад.<ref>{{cite web |url=https://vazhaju.tj/word/%D0%BE%D2%B7/XmJnYetm |title=оҷ |website=Вожаҷӯ |work=Фарҳанги забони тоҷикӣ |language=tg |access-date=2026-09-11 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/ivory |title=Ivory |website=Merriam-Webster.com Dictionary |publisher=Merriam-Webster |language=en |access-date=2026-09-11 }}</ref> Ин ранг каме [[зард]]тоб аст.<ref>{{cite web |url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/ivory |title=ivory, noun |website=Oxford Advanced Learner's Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en |access-date=2026-09-11 }}</ref> {{Clear}} == Таърих == [[File:Buddha teaching Roundel 42 buddha ivory tusk.jpg|thumb|200px|Манзараи дарсдиҳии Буддо, ки дар оҷ тарошида шудааст.]] Ранги оҷгун аксаран бо покӣ ва зебогӣ алоқаманд дониста мешавад. Дар [[Ҷаҳони Ғарб|фарҳанги Ғарб]] он ҳамчунин бо тӯйҳо ва дигар маросимҳои расмӣ пайванд дорад. Дар [[Фарҳанги шарқ|фарҳангҳои Шарқ]], оҷ дар тӯли садсолаҳо барои сохтани ашёҳои ороишӣ ва осори динӣ, аз ҷумла муҷассамаҳои [[Сиддхартха Гаутама (Буддо)|Буддо]] ва ғилофҳои корду шамшер истифода мешуд. Рафта-рафта истифодаи оҷ камтар шуд, зеро ба даст овардани ин мавод дар бисёр кишварҳои ҷаҳон манъ гардид.<ref>{{cite web |last=Bear |first=Jacci Howard |title=Ivory Color Meanings |url=https://www.lifewire.com/ivory-color-meanings-1073966 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207110829/https://www.lifewire.com/ivory-color-meanings-1073966 |archive-date=December 7, 2022 |access-date=December 8, 2022 |website=Lifewire}}</ref> ==Корбурд== Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикии]] омиёна, баъзе ҳунармандон, онро чирки дандон мегӯянд.<ref>{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf?utm_source=chatgpt.com }}</ref><ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref> Корбурди ин ранг дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] аз асрҳои X–XI ба мушоҳида мерасад. Масалан: {{quote|Канори обдон гашта ба шохи [[Арғувон|арғувон]] ҳомил,<br>Саҳоби [[Тобишҳои сиёҳ#Соҷгун|соҷгун]] гашта ба тифли '''оҷгун''' ҳубло.<ref>{{cite web |last=Манучеҳрӣ |first=Абулнаҷм Аҳмад |title=Қасида ва қитъаҳо, шумораи 64 |url=https://ganjoor.net/manoochehri/divanm/ghaside-ghete/sh64 |website=Ганҷур |language=fa |access-date=29 августи 2026 }}</ref>|[[Манучеҳрии Домғонӣ|Манучеҳрии Домғонӣ]]}} {{quote|Сапедадам чу аз гардун ниҳон шуд [[Марворид|гавҳарин]] пайкар,<br>Замин соҷгун бинҳод тоҷи '''оҷгун''' бар сар.<ref>{{cite web |last=Амъақи Бухороӣ |title=Қасидаи шумораи 6 — Дар мадҳи Наср ибни Иброҳим |url=https://ganjoor.net/amagh/divan/ghaside/sh6 |website=Ганҷур |language=fa |access-date=29 августи 2026 }}</ref>|[[Амъақи Бухороӣ]]}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Тобишҳои зард}} iz8zfbctjmvx0c0cvek70u5t0pnj6g4 10 333587 1486688 1486016 2026-09-11T14:27:42Z Zosya95 54344 1486688 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=хокистарранг |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#000000 | #C0C0C0 | Нуқрагӣ | Тобишҳои хокистарранг#Нуқрагӣ | #555D50 | Обнӯсранг | Тобишҳои сиёҳ#Обнӯсранг | #3D2B1F | Соҷранг | Тобишҳои сиёҳ #Соҷранг | #000000 | Сиёҳ | хокистарранг }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |[[Гурӯҳ:Тобишҳои хокистарранг]] }} }} <noinclude> {{documentation}} [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]] </noinclude> 4q2ynpuk5oqnesxtej3uck1g8xrlzm0 1486704 1486688 2026-09-11T15:05:38Z Zosya95 54344 1486704 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=хокистарранг |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#9A9A9A | #C0C0C0 | Нуқрагӣ | Тобишҳои хокистарранг#Нуқрагӣ | #E5E5E5 | Симобӣ | Тобишҳои сафед#Симобӣ | #9A9A9A | Хокистарранг | Хокистарранг }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |[[Гурӯҳ:Тобишҳои хокистарранг]] }} }} <noinclude> {{documentation}} [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]] </noinclude> busax4kyozd5ss2mbvos4xhefkbjspi 1486705 1486704 2026-09-11T15:06:15Z Zosya95 54344 1486705 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=хокистарранг |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#9A9A9A |ранги_матн=black | #C0C0C0 | Нуқрагӣ | Тобишҳои хокистарранг#Нуқрагӣ | #E5E5E5 | Симобӣ | Тобишҳои сафед#Симобӣ | #9A9A9A | Хокистарранг | Хокистарранг }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |[[Гурӯҳ:Тобишҳои хокистарранг]] }} }} <noinclude> {{documentation}} [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]] </noinclude> bc2vi99sxpqtplxobolkblg2nd128oj 1486707 1486705 2026-09-11T15:10:56Z Zosya95 54344 1486707 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=хокистарранг |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#9A9A9A |ранги_матн=black | #FFFFFF | Сафед | Сафед | #E5E5E5 | Симобӣ | Тобишҳои сафед#Симобӣ | #C0C0C0 | Нуқрагӣ | Тобишҳои хокистарранг#Нуқрагӣ | #9A9A9A | Хокистарранг | Хокистарранг }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |[[Гурӯҳ:Тобишҳои хокистарранг]] }} }} <noinclude> {{documentation}} [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]] </noinclude> taurj97pactbckdidrx2k4zf7ltlwzd 0 333596 1486671 1486152 2026-09-11T13:30:54Z Zosya95 54344 /* Қаймоқранг */ 1486671 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |дарозии мавҷ = ~575–580 |басомад = ~517–522 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px |рамз = {{hlist|Покӣ|[[Зебоӣ]]|[[Тӯй]]}} }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |дарозии мавҷ = ~575–580 |басомад = ~517–522 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Симобӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Нуқрагӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} ibx7223wsxt5456yimonooctavlkxdv 1486672 1486671 2026-09-11T13:31:21Z Zosya95 54344 /* Марворидӣ */ 1486672 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |дарозии мавҷ = ~575–580 |басомад = ~517–522 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px |рамз = {{hlist|Покӣ|[[Зебоӣ]]|[[Тӯй]]}} }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |дарозии мавҷ = ~575–580 |басомад = ~517–522 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Симобӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Нуқрагӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} ok0upf79wrnarg8ccc67qsmz80173yh 1486673 1486672 2026-09-11T13:33:16Z Zosya95 54344 1486673 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |дарозии мавҷ = ~575–580 |басомад = ~517–522 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px |рамз = {{hlist|Покӣ|[[Зебоӣ]]|[[Тӯй]]}} }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |дарозии мавҷ = ~575–580 |басомад = ~517–522 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Симобӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Нуқрагӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} coppafoccd1cwueq0uf88bbolr6sp7o 1486674 1486673 2026-09-11T13:40:02Z Zosya95 54344 /* Гуногунии ранги сафед */ 1486674 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани каротиноидҳо дар маҳсулоти ширӣ ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Симобӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Нуқрагӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 1xygvpslr1atqi29w4bwobkfka8oljp 1486675 1486674 2026-09-11T13:41:16Z Zosya95 54344 /* Қаймоқранг */ 1486675 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Симобӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Нуқрагӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} bok36i8onc7ekmrkoatizw0lbigtz6y 1486678 1486675 2026-09-11T13:50:33Z Zosya95 54344 /* Оҷгун */ 1486678 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Симобӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} ===Нуқрагӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} atysfqzgj2q9flo42dygjhkgt54gxop 1486680 1486678 2026-09-11T14:00:31Z Zosya95 54344 1486680 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} g400gf98yfxu8qxetr0vt5k3ao4wfwq 1486681 1486680 2026-09-11T14:04:53Z Zosya95 54344 /* Марворидӣ */ 1486681 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} fj3zexf8m14avsva0oxgw3mifhdhi2l 1486682 1486681 2026-09-11T14:05:08Z Zosya95 54344 /* Марворидӣ */ 1486682 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 5jlut5at1c4ih5t0exdwl3wsjvyw9e5 1486683 1486682 2026-09-11T14:09:36Z Zosya95 54344 1486683 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст,<ref>{{cite web |url=https://xona.com/misc/colorlist/ |title=Color List |website=Xona Games |access-date=2026-09-11 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/element/80 |title=Mercury |website=PubChem |publisher=National Center for Biotechnology Information |language=en |access-date=2026-09-11 }}</ref> ки ба ранги [[симоб]] монанд мебошад. {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} m32260d56ufbbmfqg7fofzh5md5uexr 1486684 1486683 2026-09-11T14:13:30Z Zosya95 54344 /* Симобӣ */ 1486684 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монанд мебошад. Ин рангро дар матоъи беқасами тоҷикӣ {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт.<br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон,<br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 1nlpw29gc1rqhkpb3vtg280tihlbwal 1486685 1486684 2026-09-11T14:24:56Z Zosya95 54344 /* Симобӣ */ 1486685 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} pzq4ibfqdaw0t2o2vbf37sc1r472god 1486686 1486685 2026-09-11T14:26:11Z Zosya95 54344 /* Симобӣ */ 1486686 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки тобишҳои [[ранги вебии]] сафедро нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 98r9u5wbud44mu2rzfp5f0d8xtop80e 1486689 1486686 2026-09-11T14:30:59Z Zosya95 54344 /* Рангҳои веб */ 1486689 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки фил ё морж, мегирад. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} dyaqeqlhju5nbxjlo5z1mv4u0r8jy86 1486692 1486689 2026-09-11T14:42:53Z Zosya95 54344 /* Кофурӣ */ 1486692 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Кофурӣ |hex = F4F7F5 |r = 244 |g = 247 |b = 245 |c = 1 |m = 0 |y = 1 |k = 3 |h = 140 |s = 1 |v = 97 | тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg}} '''Кофурӣ''' тобиши хеле равшани сафед аст, ки андаке [[Кабуд|кабудтоб]] мебошад. Номи он аз [[Кофур|кофур]], моддаи сафеди [[Булӯр|булӯрмонанд]], гирифта шудааст. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 6sss2sguc39kuk15afmujh53u0dxus4 1486693 1486692 2026-09-11T14:43:43Z Zosya95 54344 /* Симобӣ */ 1486693 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Кофурӣ |hex = F4F7F5 |r = 244 |g = 247 |b = 245 |c = 1 |m = 0 |y = 1 |k = 3 |h = 140 |s = 1 |v = 97 | тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg}} '''Кофурӣ''' тобиши хеле равшани сафед аст, ки андаке [[Кабуд|кабудтоб]] мебошад. Номи он аз [[Кофур|кофур]], моддаи сафеди [[Булӯр|булӯрмонанд]], гирифта шудааст. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 |тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} ikwxc7riytge21schybm9i8no41fnzf 1486694 1486693 2026-09-11T14:45:44Z Zosya95 54344 /* Кофурӣ */ 1486694 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Кофурӣ |hex = F4F7F5 |r = 244 |g = 247 |b = 245 |c = 1 |m = 0 |y = 1 |k = 3 |h = 140 |s = 1 |v = 97 |тасвир = Camphorsalt.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Кофурӣ''' тобиши хеле равшани сафед аст, ки андаке [[Кабуд|кабудтоб]] мебошад. Номи он аз [[Кофур|кофур]], моддаи сафеди [[Булӯр|булӯрмонанд]], гирифта шудааст. ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 |тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} da3p77lxt6e3fz6vmzzqe6ohfw3qz2y 1486695 1486694 2026-09-11T14:45:53Z Zosya95 54344 /* Кофурӣ */ 1486695 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Сафед | hex=FFFFFF | рамз = {{hlist|[[Heaven]]|[[Барф]]|[[Дониш]]|clarity, [[innocence]]|[[Равшанӣ]]}} | тасвир=Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Кофурӣ |hex = F4F7F5 |r = 244 |g = 247 |b = 245 |c = 1 |m = 0 |y = 1 |k = 3 |h = 140 |s = 1 |v = 97 |тасвир = Camphorsalt.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Кофурӣ''' тобиши хеле равшани сафед аст, ки андаке [[Кабуд|кабудтоб]] мебошад. Номи он аз [[Кофур|кофур]], моддаи сафеди [[Булӯр|булӯрмонанд]], гирифта шудааст. {{Clear}} ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 |тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} m0smiwdh4v17ju9zz2bzvy5umw0b8bp 1486696 1486695 2026-09-11T14:49:50Z Zosya95 54344 1486696 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном = Сафед | hex = FFFFFF | r = 255 | g = 255 | b = 255 | c = 0 | m = 0 | y = 0 | k = 0 | h = 0 | s = 0 | v = 100 | дарозии мавҷ = 380–780 | басомад = тақр. 385–790 | тасвир = Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. {{Clear}} == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Кофурӣ |hex = F4F7F5 |r = 244 |g = 247 |b = 245 |c = 1 |m = 0 |y = 1 |k = 3 |h = 140 |s = 1 |v = 97 |тасвир = Camphorsalt.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Кофурӣ''' тобиши хеле равшани сафед аст, ки андаке [[Кабуд|кабудтоб]] мебошад. Номи он аз [[Кофур|кофур]], моддаи сафеди [[Булӯр|булӯрмонанд]], гирифта шудааст. {{Clear}} ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 |тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 20m98el3lf6ayrh6t0i1ln3hojn92en 1486697 1486696 2026-09-11T14:52:51Z Zosya95 54344 /* Кофурӣ */ 1486697 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном = Сафед | hex = FFFFFF | r = 255 | g = 255 | b = 255 | c = 0 | m = 0 | y = 0 | k = 0 | h = 0 | s = 0 | v = 100 | дарозии мавҷ = 380–780 | басомад = тақр. 385–790 | тасвир = Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. {{Clear}} == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Кофурӣ |hex = F4F7F5 |r = 244 |g = 247 |b = 245 |c = 1 |m = 0 |y = 1 |k = 3 |h = 140 |s = 1 |v = 97 |тасвир = Camphorsalt.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Кофурӣ''' тобиши хеле равшани сафед аст, ки андаке [[Кабуд|кабудтоб]] мебошад.<ref>{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |editor1=Сайфиддин Назарзода |editor2=Аҳмадҷон Сангинов |editor3=Саид Каримов |editor4=Мирзо Ҳасани Султон |location=Душанбе |publisher=Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ |year=2008 |language=tg| volume = 1| page = 630 }}</ref> Номи он аз [[Кофур|кофур]], моддаи сафеди [[Булӯр|булӯрмонанд]], гирифта шудааст. {{Clear}} ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 |тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} r2tbxgl69yxn7jojrxemnclptoy926x 1486699 1486697 2026-09-11T14:55:12Z Zosya95 54344 /* Кофурӣ */ 1486699 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном = Сафед | hex = FFFFFF | r = 255 | g = 255 | b = 255 | c = 0 | m = 0 | y = 0 | k = 0 | h = 0 | s = 0 | v = 100 | дарозии мавҷ = 380–780 | басомад = тақр. 385–790 | тасвир = Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. {{Clear}} == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Кофурӣ |hex = F4F7F5 |r = 244 |g = 247 |b = 245 |c = 1 |m = 0 |y = 1 |k = 3 |h = 140 |s = 1 |v = 97 |тасвир = Camphorsalt.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Кофурӣ''' тобиши хеле равшани сафед аст, ки андаке [[Кабуд|кабудтоб]] мебошад.<ref name="tafsiri">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |editor1=Сайфиддин Назарзода |editor2=Аҳмадҷон Сангинов |editor3=Саид Каримов |editor4=Мирзо Ҳасани Султон |location=Душанбе |publisher=Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ |year=2008 |language=tg| volume = 1| page = 630 }}</ref> Номи он аз [[Кофур|кофур]], моддаи сафеди [[Булӯр|булӯрмонанд]], гирифта шудааст. {{Clear}} ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 |тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} lfzi7zgvditacwg8idxxs290gghnyk5 1486700 1486699 2026-09-11T14:56:49Z Zosya95 54344 /* Қаймоқранг */ 1486700 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном = Сафед | hex = FFFFFF | r = 255 | g = 255 | b = 255 | c = 0 | m = 0 | y = 0 | k = 0 | h = 0 | s = 0 | v = 100 | дарозии мавҷ = 380–780 | басомад = тақр. 385–790 | тасвир = Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. {{Clear}} == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Кофурӣ |hex = F4F7F5 |r = 244 |g = 247 |b = 245 |c = 1 |m = 0 |y = 1 |k = 3 |h = 140 |s = 1 |v = 97 |тасвир = Camphorsalt.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Кофурӣ''' тобиши хеле равшани сафед аст, ки андаке [[Кабуд|кабудтоб]] мебошад.<ref name="tafsiri">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |editor1=Сайфиддин Назарзода |editor2=Аҳмадҷон Сангинов |editor3=Саид Каримов |editor4=Мирзо Ҳасани Султон |location=Душанбе |publisher=Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ |year=2008 |language=tg| volume = 1| page = 630 }}</ref> Номи он аз [[Кофур|кофур]], моддаи сафеди [[Булӯр|булӯрмонанд]], гирифта шудааст. {{Clear}} ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref name="tafsiri" />{{rp|659}} ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 |тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} dyr4an1myk6etahjvaxkyxthon9fm2h 1486701 1486700 2026-09-11T14:57:11Z Zosya95 54344 /* Кофурӣ */ 1486701 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном = Сафед | hex = FFFFFF | r = 255 | g = 255 | b = 255 | c = 0 | m = 0 | y = 0 | k = 0 | h = 0 | s = 0 | v = 100 | дарозии мавҷ = 380–780 | басомад = тақр. 385–790 | тасвир = Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. {{Clear}} == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Кофурӣ |hex = F4F7F5 |r = 244 |g = 247 |b = 245 |c = 1 |m = 0 |y = 1 |k = 3 |h = 140 |s = 1 |v = 97 |тасвир = Camphorsalt.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Кофурӣ''' тобиши хеле равшани сафед аст, ки андаке [[Кабуд|кабудтоб]] мебошад.<ref name="tafsiri">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |editor1=Сайфиддин Назарзода |editor2=Аҳмадҷон Сангинов |editor3=Саид Каримов |editor4=Мирзо Ҳасани Султон |location=Душанбе |publisher=Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ |year=2008 |language=tg| volume = 1}}</ref>{{rp|630}} Номи он аз [[Кофур|кофур]], моддаи сафеди [[Булӯр|булӯрмонанд]], гирифта шудааст. {{Clear}} ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref name="tafsiri" />{{rp|659}} ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 |тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} gi6otw5qowbh84m7s29iqwiwdrjc7n7 1486702 1486701 2026-09-11T14:59:30Z Zosya95 54344 1486702 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном = Сафед | hex = FFFFFF | r = 255 | g = 255 | b = 255 | c = 0 | m = 0 | y = 0 | k = 0 | h = 0 | s = 0 | v = 100 | дарозии мавҷ = 380–780 | басомад = тақр. 385–790 | тасвир = Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. {{Clear}} == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Кофурӣ |hex = F4F7F5 |r = 244 |g = 247 |b = 245 |c = 1 |m = 0 |y = 1 |k = 3 |h = 140 |s = 1 |v = 97 |тасвир = Camphorsalt.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Кофурӣ''' тобиши хеле равшани сафед аст, ки андаке [[Кабуд|кабудтоб]] мебошад.<ref name="tafsiri">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |editor1=Сайфиддин Назарзода |editor2=Аҳмадҷон Сангинов |editor3=Саид Каримов |editor4=Мирзо Ҳасани Султон |location=Душанбе |publisher=Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ |year=2008 |language=tg| volume = 1}}</ref>{{rp|630}} Номи он аз [[Кофур|кофур]], моддаи сафеди [[Булӯр|булӯрмонанд]], гирифта шудааст. {{Clear}} ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref name="tafsiri" />{{rp|659}} ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 |тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Тобишҳои хокистарранг}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} rm52a0mxvhpf7d09fqjo9v19sbjwncy 1486703 1486702 2026-09-11T15:04:38Z Zosya95 54344 /* Кофурӣ */ 1486703 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном = Сафед | hex = FFFFFF | r = 255 | g = 255 | b = 255 | c = 0 | m = 0 | y = 0 | k = 0 | h = 0 | s = 0 | v = 100 | дарозии мавҷ = 380–780 | басомад = тақр. 385–790 | тасвир = Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. {{Clear}} == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Кофурӣ |hex = F4F7F5 |r = 244 |g = 247 |b = 245 |c = 1 |m = 0 |y = 1 |k = 3 |h = 140 |s = 1 |v = 97 |тасвир = Camphorsalt.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Кофурӣ''' тобиши хеле равшани сафед аст, ки андаке [[Сабз|сабзтоб]] мебошад.<ref name="tafsiri">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |editor1=Сайфиддин Назарзода |editor2=Аҳмадҷон Сангинов |editor3=Саид Каримов |editor4=Мирзо Ҳасани Султон |location=Душанбе |publisher=Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ |year=2008 |language=tg| volume = 1}}</ref>{{rp|630}} Номи он аз [[Кофур|кофур]], моддаи сафеди [[Булӯр|булӯрмонанд]], гирифта шудааст. {{Clear}} ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref name="tafsiri" />{{rp|659}} ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 |тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матои тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дорад ва ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Тобишҳои хокистарранг}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} f5po6lcyzzy0a9vrp02l02mn0di9vl1 1486715 1486703 2026-09-11T18:55:44Z Zosya95 54344 /* Симобӣ */ 1486715 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном = Сафед | hex = FFFFFF | r = 255 | g = 255 | b = 255 | c = 0 | m = 0 | y = 0 | k = 0 | h = 0 | s = 0 | v = 100 | дарозии мавҷ = 380–780 | басомад = тақр. 385–790 | тасвир = Color icon white.svg }} '''Тобишҳои сафед''' рангҳое мебошанд, ки аз сафеди стандартӣ каме фарқ мекунанд. Дар асл, як "[[Сафед|сафеди холис]]" вуҷуд надорад, зеро ранги рӯшноии рӯз вобаста ба ҷой ва шароити ҳаво тағйир меёбад. Тобишҳои сафед одатан рангҳои хеле равшананд, ки каме ба [[Зард|зард]], [[Хокистарранг|хокистарранг]], [[Кабуд|кабуд]] ё дигар рангҳо майл доранд. {{Clear}} == Рангҳои веб == Дар зер ҷадвале оварда шудааст, ки дар он тобишҳои [[ранги вебии]] сафед нишон дода шудаанд. {| style="border: 1px solid #000;margin:auto;" |- !Номи ранги HTML ! colspan="2" | Намуна !Рамзи сегонаи HEX |- | | <small>(rendered by name)</small> | <small>(rendered by hex triplet)</small> |- | White ([[Сафед]]) | style="background:White; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#ffffff; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFFF |- | Whitesmoke | style="background:WhiteSmoke; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f5f5f5; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5F5 |- | White solid | style="background:WhiteSolid; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#f4f5fa; border: 0.1px solid #000000 | | #F4F5FA |- | Snow (Барфӣ) | style="background:Snow; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAFA; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAFA |- | Honeydew | style="background:Honeydew; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFF0 |- | Mintcream | style="background:MintCream; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5FFFA; border: 0.1px solid #000000 | | #F5FFFA |- | Azure | style="background:Azure; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0FFFF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0FFFF |- | Aliceblue | style="background:AliceBlue; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F0F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F0F8FF |- | Ghostwhite | style="background:GhostWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F8F8FF; border: 0.1px solid #000000 | | #F8F8FF |- | Seashell (Садаф) | style="background:Seashell; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF5EE; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF5EE |- | Beige | style="background:Beige; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#F5F5DC; border: 0.1px solid #000000 | | #F5F5DC |- | Oldlace | style="background:OldLace; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FDF5E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FDF5E6 |- | Floralwhite | style="background:FloralWhite; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFAF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFAF0 |- | Ivory ([[Оҷгун]]) | style="background:Ivory; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFFFF0; border: 0.1px solid #000000 | | #FFFFF0 |- | Linen | style="background:Linen; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FAF0E6; border: 0.1px solid #000000 | | #FAF0E6 |- | Lavenderblush | style="background:LavenderBlush; border: 0.1px solid #000000 | | style="background:#FFF0F5; border: 0.1px solid #000000 | | #FFF0F5 |} == Гуногунии ранги сафед == Дар фарҳанги тоҷикӣ, якчанд тобишҳои сафед номҳои алоҳида дода шудаанд. ===Кофурӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Кофурӣ |hex = F4F7F5 |r = 244 |g = 247 |b = 245 |c = 1 |m = 0 |y = 1 |k = 3 |h = 140 |s = 1 |v = 97 |тасвир = Camphorsalt.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Кофурӣ''' тобиши хеле равшани сафед аст, ки андаке [[Сабз|сабзтоб]] мебошад.<ref name="tafsiri">{{cite book |title=Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ |editor1=Сайфиддин Назарзода |editor2=Аҳмадҷон Сангинов |editor3=Саид Каримов |editor4=Мирзо Ҳасани Султон |location=Душанбе |publisher=Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ |year=2008 |language=tg| volume = 1}}</ref>{{rp|630}} Номи он аз [[Кофур|кофур]], моддаи сафеди [[Булӯр|булӯрмонанд]], гирифта шудааст. {{Clear}} ===Оҷгун=== {{main|Оҷгун}} {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px }} '''Оҷгун''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки номи худро аз [[Оҷ|оҷ]] — моддаи дандони ашки [[Фил|фил]] ё [[Гурози дарёӣ|морж]], мегирад. {{Clear}} ===Қаймоқранг=== {{main|Қаймоқранг}} {{Қуттии ранг |ном = Қаймоқранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст,<ref name="tafsiri" />{{rp|659}} ки дар натиҷаи ҷамъ шудани [[Каротиноид|каротиноидҳо]] дар маҳсулоти ширӣ, ба монанди [[Қаймоқ|қаймоқ]], ба вуҷуд меояд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> {{Clear}} ===Марворидӣ=== {{main|Марворидӣ}} {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' ранги сафеди гарму каме зардтоб аст, ки ба ранги [[марворид]] монанд буда, номи худро аз он гирифтааст. {{Clear}} ===Симобӣ=== {{Қуттии ранг |ном = Симобӣ |hex = E5E5E5 |r = 229 |g = 229 |b = 229 |c = 0 |m = 0 |y = 0 |k = 10 |h = 0 |s = 0 |v = 90 |тасвир = Pouring liquid mercury bionerd.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Симобӣ''' тобиши металлии сафеди [[Хокистарранг|хокистаритоб]] аст, ки ба ранги [[симоб]] монандӣ дорад. Яке аз навъҳои матоъи тоҷикӣ, [[Беқасаб|беқасаб]]и якранг бо номи '''сидами симобӣ''' маъруф аст, ки ҳам ҷилои металлӣ дораду ҳам ранги сафеди хокистаритоб.<ref>Д. Раҳимов. Касбу ҳунарҳои анъанавии тоҷикон. — Душанбе, 2014. — С. 12–13.</ref> Корбурди ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|'''Симобӣ''' шуд ҳавову [[Зангор|зангорӣ]] дашт, <br>Эй дӯст, биёву бигзар, аз ҳар чӣ гузашт. <br>Гар майли вафо дорӣ, инак дилу ҷон, <br>В-ар рои ҷафо дорӣ, инак сару ташт.<ref>{{cite web |url=https://shoiron.tj/poems/8006 |title=Симобӣ шуд ҳавову зангорӣ дашт |author=Абӯсаиди Абулхайр |website=Шоирон |access-date=2026-09-11 }}</ref>|[[Абусаид Абулхайр|Абӯсаиди Абулхайр]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Тобишҳои хокистарранг}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} 7a817ie2ensa9hzlnnhs4t16vfcl4v7 0 333679 1486666 1486644 2026-09-11T12:41:43Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 ороиш, имло 1486666 wikitext text/x-wiki '''Пӯсти тира''' яке аз навъҳои ранги пӯсти инсон аст, ки дорои миқдори зиёди пигменти [[меланин]] мебошад.<ref>[http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=dark-skinned skinned] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304203618/http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=dark-skinned |date=4 March 2016 }} Princeton University ''"naturally having skin of a dark color"''</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/dark-skinned|title=Dark-skinned|publisher=thefreedictionary.com|quote=a person or race having skin of a dark colour|access-date=24 January 2017|archive-date=22 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170122070734/http://www.thefreedictionary.com/dark-skinned|url-status=live}}</ref><ref name="jabl1">{{cite book|last=Muehlenbein|first=Michael|title=Human Evolutionary Biology|year=2010|publisher=Cambridge University Press|pages=192–213}}</ref> Одамони дорои пӯсти тираро баъзан сиёҳпӯстон меноманд,<ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"belonging to or denoting any human group having dark-coloured skin"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "black"] (accessed 6 August 2012).</ref> аммо истифодаи ин истилоҳ дар баъзе кишварҳо метавонад духӯра бошад, зеро он ҳамчунин барои ишора ба гурӯҳҳои муайяни [[гурӯҳи этникӣ|этникӣ]] ё аҳолӣ истифода мешавад.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Black?s=t Dictionary.com: black] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160219203651/http://dictionary.reference.com/browse/Black?s=t |date=19 February 2016 }} 3.a ''"a member of any of various dark-skinned peoples"'' 21.a''"specifically the dark-skinned peoples of Africa, Oceania, or Australia."''</ref><ref>{{cite web|title=Global Census|url=http://www.understandingrace.org/lived/global_census.html|publisher=American Anthropological Association|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914150543/http://understandingrace.org/lived/global_census.html|archive-date=14 September 2018}}</ref><ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"especially of African or Australian Aboriginal ancestry"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "black"] (accessed 6 August 2012).</ref><ref>{{cite web|last=James|first=Mackers|title=Proclamation|url=http://nla.gov.au/nla.news-article4219798|work=Classified Advertising|publisher=Trove|access-date=10 December 2012|date=8 November 1828|archive-date=26 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526090546/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/4219798/|url-status=live}}</ref> Гумон меравад, ки [[таҳаввул]]и пӯсти тира тақрибан 1,2 миллион сол пеш оғоз ёфтааст,<ref>{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/science/europeans-had-dark-skin-blue-eyes-7-000-years-ago-1.2512465 |title=New-discovery-in-racial-migration |last=Brana |first=La |date=27 January 2017 |website=www.cbc.ca |publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 January 2024}}</ref><ref name="jabl04">{{cite journal|last=Nina|first=Jablonski|s2cid=53481281|title=The evolution of human skin and skin color|quote=genetic evidence [demonstrate] that strong levels of natural selection acted about 1.2 mya to produce darkly pigmented skin in early members of the genus Homo|journal=Annual Review of Anthropology|year=2004|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> вақте ки навъҳои қадимии гоминидҳои дорои пӯсти нисбатан равшан аз ҷангалҳои боронии минтақаҳои истивоӣ ба саваннаҳои офтобӣ гузаштанд. Дар гармии саваннаҳо механизми муассиртари сардшавии бадан зарур буд, ки он бо кам шудани мӯйҳои бадан ва рушди арақкунии муассиртар ба вуҷуд омад. Аз даст рафтани мӯйҳои бадан ба инкишофи пигментатсияи тираи пӯст мусоидат кард, ки ҳамчун механизми интихоби табиӣ аз камшавии фолат (витамини B9) ва то андозае аз осеби мустақими ДНК муҳофизат мекард. Омили асосии инкишофи пигментатсияи тира вайроншавии фолат таҳти таъсири шуоъҳои ултрабунафш буд. Робитаи байни коҳиши фолат бар асари шуоъҳои ултрабунафш ва коҳиши қобилияти наслдиҳӣ, аз ҷумла тавассути ихтилоли эмбриогенез ва сперматогенез, ба интихоби пигментатсияи тираи пӯст мусоидат кард. То замони пайдоиши инсони муосир — ''[[Homo sapiens]]'' — ҳамаи одамон пӯсти тира доштанд.<ref name="jabl1" /><ref name="Bower">{{cite journal|last=Bower|first=C.|author2=Stanley|title=The role of nutritional factors in the aetiology of neural tube defects|journal=Journal of Paediatrics and Child Health|year=1992|volume=28|issue=1|pages=12–16|pmid=1554510|doi=10.1111/j.1440-1754.1992.tb02610.x|s2cid=45104826}}</ref><ref name="Minns">{{cite journal|last=Minns|first=R.A.|title=Folic acid and neural tube defects|journal=Spinal Cord|year=1996|volume=34|issue=8|pages=460–465|pmid=8856852|doi=10.1038/sc.1996.79|doi-access=free}}</ref><ref name="Copp">{{cite journal|last=Copp|title=Embryonic mechanisms underlying the prevenetion of neural tube defects by vitamins|journal=Mental Retardation and Developmental Disabilities Research Reviews|year=1998|volume=4|issue=4|pages=264–268|doi=10.1002/(sici)1098-2779(1998)4:4<264::aid-mrdd5>3.0.co;2-g|display-authors=etal}}</ref><ref name="Molloy">{{cite journal|last1=Molloy|title=Folate status and neural tube defects|journal=BioFactors|volume=10|issue=2–3|pages=291–294|pmid=10609896|year=1999|last2=Mills|first2=J. L.|last3=Kirke|first3=P. N.|last4=Weir|first4=D. G.|last5=Scott|first5=J. M.|doi=10.1002/biof.5520100230|s2cid=20128738|display-authors=etal}}</ref><ref name="Lucock">{{cite journal|last=Lucock|first=M.|title=Folic acid: nutritional biochemistry, molecular biology, and role in disease processes|journal=Molecular Genetics and Metabolism|volume=71|issue=1–2|pages=121–138|doi=10.1006/mgme.2000.3027|pmid=11001804|year=2000}}</ref><ref name="William">{{cite journal|last1=William|title=Decline in the prevalence of spina bifida and anencephaly by race/ethnicity:1995–2002|journal=Pediatrics|volume=116|issue=3|pages=580–586|pmid=16140696|year=2005|last2=Rasmussen|first2=S. A.|last3=Flores|first3=A|last4=Kirby|first4=R. S.|last5=Edmonds|first5=L. D.|doi=10.1542/peds.2005-0592|s2cid=12765407|display-authors=etal}}</ref><ref>{{cite web |title=The genetic architecture of normal variation in human pigmentation: an evolutionary perspective and model |url=https://academic.oup.com/hmg/article/15/suppl_2/R176/626610 |access-date=10 May 2024 |website=academic.oup.com}}</ref><ref name="Jablonski2011AN">{{cite journal |last=Jablonski |first=Nina G. |date=Spring 2011 |title=Why Human Skin Comes in Colors |url=http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |journal=AnthroNotes |volume=32 |issue=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225192352/http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |archive-date=25 February 2014 |access-date=20 July 2013}}</ref> Пӯсти одамони дорои пигментатсияи тира табиатан аз [[меланин]], махсусан эумеланин, бой буда, дорои миқдори бештари меланосомаҳо мебошад. Ин хусусият аз таъсири зараровари шуоъҳои ултрабунафш муҳофизати беҳтар фароҳам меорад, ба нигоҳ доштани захираҳои фолат дар организм мусоидат мекунад ва ДНК-ро аз осеб ҳифз менамояд.<ref name="jabl1" /><ref name="Nielsen_a">{{cite journal|last=Nielsen|title=The importance of the depth distribution of melanin in skin for DNA protection and other photobiological processes|journal=Journal of Photochemistry and Photobiology B: Biology|volume=82|issue=3|pages=194–198|doi=10.1016/j.jphotobiol.2005.11.008|pmid=16388960|display-authors=etal|year=2006|bibcode=2006JPPB...82..194N }}</ref> Одамони дорои пӯсти тира, ки дар арзҳои баланд ва минтақаҳои дорои нури нисбатан ками офтоб зиндагӣ мекунанд, махсусан дар фасли зимистон, бо хатари бештари [[витамини D|норасоии витамини D]] рӯ ба рӯ мешаванд. Норасоии витамини D метавонад хатари рахит, баъзе навъҳои саратон ва эҳтимолан бемориҳои дилу раг ва коҳиши фаъолияти низоми масуниятро афзоиш диҳад.<ref name="jabl1" /><ref name="linus">{{cite web|last=Jane|first=Higdon|title=Vitamin D|url=http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/vitamins/vitaminD/|work=Micronutrient Information Center|publisher=Linus Pauling Institute|access-date=10 December 2012|archive-date=8 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408104559/http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/vitamins/vitaminD/}}</ref> Бо вуҷуди ин, бархе пажӯҳишҳои навтар мувофиқ будани меъёрҳои муайянкунандаи норасоии витамини D дар одамони равшанпӯст барои одамони тирапӯстро зери суол гузоштаанд. Тибқи баъзе таҳқиқот, одамони тирапӯст ба ҳисоби миёна метавонанд зичии устухони бештар ва хатари шикасти устухони камтар дошта бошанд, ҳатто ҳангоми доштани ҳамон сатҳи витамини D. Ин эҳтимолан ба камтар будани сафедаҳои пайвасткунандаи витамини D ва дастрасии биологии бештари он вобаста аст.<ref>{{cite journal|title=Bioavailability of Vitamin D and Its Metabolites in Black and White Adults|last=Holick|first=Michael F.|date=21 November 2013|journal=The New England Journal of Medicine|doi=10.1056/NEJMe1312291|volume=369|issue=21|pages=2047–2048|pmid=24256384}}</ref><ref name="DeVita Raeburn-2013">{{cite news|url=http://www.medpagetoday.com/Endocrinology/GeneralEndocrinology/43049|title=Bone Density Higher in Blacks, Vitamin D Lower|last=DeVita Raeburn|first=Elizabeth|date=20 November 2013|work=MedPage Today|access-date=19 June 2014|archive-date=8 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008004809/https://www.medpagetoday.com/Endocrinology/GeneralEndocrinology/43049}}</ref> Тақсимоти ҷаҳонии аҳолии дорои пӯсти тира бо сатҳи баланди шуоъҳои ултрабунафш дар минтақаҳои сукунати онҳо робитаи қавӣ дорад. Ин аҳолӣ, ба истиснои тасманиҳои бумӣ, асосан дар наздикии хатти истиво, дар минтақаҳои тропикӣ бо нури шадиди офтоб — дар [[Африқо]], [[Австралия]], Меланезия, [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Амрико]] — зиндагӣ мекунанд. Пажӯҳишҳо дар аҳолии ғайриафриқоӣ нишон медиҳанд, ки пӯсти тира на ҳамеша танҳо боқимондаи ҳолати қадимаи мутобиқшуда ба шуоъҳои баланди ултрабунафш то муҳоҷирати инсон аз Африқо мебошад ва дар баъзе мавридҳо метавонад мутобиқшавии баъдии таҳаввулӣ ба минтақаҳои ҷангалҳои тропикӣ бошад.<ref name="Jabl00" /><ref name="Harding2000">{{cite journal|last1=Harding|first1=R|last2=Healy|first2=E|last3=Ray|first3=A|last4=Ellis|first4=N|last5=Flanagan|first5=N|last6=Todd|first6=C|last7=Dixon|first7=C|last8=Sajantila|first8=A|last9=Jackson|first9=I|last10=Birch-Machin|first10=Mark A.|last11=Rees|first11=Jonathan L.|title=Evidence for Variable Selective Pressures at MC1R|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=66|pages=1351–61|year=2000|doi=10.1086/302863|pmid=10733465|issue=4|pmc=1288200|display-authors=8}}</ref><ref name="ReferenceB">{{cite journal|last1=Zhang|first1=Xiaoming|last2=Liu|first2=Qi|last3=Zhang|first3=Hui|last4=Zhao|first4=Shilei|last5=Huang|first5=Jiahui|last6=Sovannary|first6=Tuot|last7=Bunnath|first7=Long|last8=Aun|first8=Hong Seang|last9=Samnom|first9=Ham|last10=Su|first10=Bing|last11=Chen|first11=Hua|date=27 April 2021|title=The distinct morphological phenotypes of Southeast Asian aborigines are shaped by novel mechanisms for adaptation to tropical rainforests|journal=National Science Review|volume=9|issue=3|article-number=nwab072|doi=10.1093/nsr/nwab072|pmc=8970429|pmid=35371514}}</ref> Дар пайи муҳоҷирати оммавӣ ва афзоиши ҳаракати аҳолӣ дар давраи муосир, одамони дорои пӯсти тира имрӯз дар саросари ҷаҳон зиндагӣ мекунанд.<ref name="jabl1" /><ref name="oneil1">{{cite web|last=O'Neil|first=Dennis|title=Skin Color Adaptation|url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|work=Human Biological Adaptability: Skin Color as an Adaptation|publisher=Palomar|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218132913/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|archive-date=18 December 2012}}</ref><ref name="oneil2">{{cite web|last=O'Neil|first=Dennis|title=Overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|work=Modern Human Variation|publisher=Palomer|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012}}</ref> == Таҳаввул == Дар натиҷаи интихоби табиӣ одамоне, ки дар минтақаҳои дорои нури шадиди офтоб зиндагӣ мекарданд, пӯсти тира пайдо карданд, ки асосан барои муҳофизат аз нӯрҳои ултрабунафш ва пешгирии камшавии фолат мусоид буд. Пигментатсияи таҳаввулии пӯст зери таъсири шуоъҳои ултрабунафши Офтоб шакл гирифтааст. Ҳангоме ки гоминидҳо тақрибан аз 1,2 то 4 миллион сол пеш барои беҳтар кардани сардшавии бадан тавассути арақкунӣ тадриҷан [[мӯй]]и баданашонро аз даст доданд, пӯсти бараҳна ва нисбатан камранги онҳо бештар ба нури офтоб дучор гардид. Дар минтақаҳои тропикӣ интихоби табиӣ ба аҳолии дорои пигментатсияи тираи пӯст бартарӣ дод, зеро миқдори зиёди пигмент аз таъсири зараровари офтоб муҳофизат мекард. Миқдори нуре, ки пӯст инъикос мекунад, бо сатҳи воқеии шуоъҳои ултрабунафши минтақаҳои ҷуғрофӣ робитаи қавӣ дорад. Далелҳои генетикӣ низ ин ақидаро дастгирӣ мекунанд ва нишон медиҳанд, ки тақрибан 1,2 миллион сол пеш фишори қавии таҳаввулӣ боиси рушди пигментатсияи тира дар аъзои қадимии ҷинси ''[[Homo]]'' шудааст.<ref name=jabl04b>{{cite journal|last=Nina|first=Jablonski|s2cid=53481281|title=The evolution of human skin and skin color|journal=Annual Review of Anthropology|year=2004|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> Таъсири нури офтоб ба сатҳи кислотаи фолий дар ин раванд аҳамияти муҳим дошт.<ref name="jabl1" /><ref name=pbs>{{cite web|last=Gina|first=Kirchweger|title=The Biology of Skin Color: Black and White|url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|work=Evolution Library|publisher=PBS|access-date=10 December 2012|archive-date=16 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html}}</ref> Эҳтимол, қадимтарин ниёгони приматии инсонҳои муосир мисли наздиктарин хеши муосири инсон — [[шимпанзе]] — пӯсти равшан доштанд.<ref>{{cite journal |last1=Jablonski |first1=N. G. |last2=Chaplin |first2=G. |date=2000 |title=The evolution of human skin coloration |journal=Journal of Human Evolution |volume=39 |issue=1 |pages=57–106 |doi=10.1006/jhev.2000.0403 |pmid=10896812}}</ref><ref>{{cite news |last=Wade |first=Nicholas |date=19 August 2003 |title=Why Humans and Their Fur Parted Ways |url=https://www.nytimes.com/2003/08/19/science/why-humans-and-their-fur-parted-ways.html |access-date=13 January 2024 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Elias |first1=Peter M. |last2=Menon |first2=Gopinathan |last3=Wetzel |first3=Bruce K. |last4=Williams |first4=John (Jack) W. |date=2009 |title=Evidence that stress to the epidermal barrier influenced the development of pigmentation in humans |journal=Pigment Cell & Melanoma Research |volume=22 |issue=4 |pages=420–434 |doi=10.1111/j.1755-148X.2009.00588.x |pmc=2843517 |pmid=19508412}}</ref> Тақрибан 7 миллион сол пеш шохаҳои таҳаввулии инсон ва шимпанзе аз ҳам ҷудо шуданд ва дар байни 4,5 то 2 миллион сол пеш инсонҳои қадим аз ҷангалҳои боронӣ ба саваннаҳои [[Африқои ҷануби Саҳро]] кӯчиданд.<ref name="oneil1" /> Онҳо на танҳо ба нури шадидтари офтоб мутобиқ мешуданд, балки бояд низоми муассиртари сардшавии баданро низ инкишоф медоданд. Мағзи ширхӯрон ба баландшавии ҳарорат ҳассос аст ва афзоиши ҳарорати бадан ба андозаи 5–6 °C метавонад ба зарбаи гармӣ оварда расонад. Аз ин рӯ, қобилияти беҳтари танзими гармӣ аҳамияти бузург дошт. Арақкунӣ ва камшавии мӯйҳои бадан яке аз роҳҳои асосии чунин мутобиқшавӣ гардид.<ref name="oneil1" /> Арақ тавассути бухоршавӣ гармиро хориҷ мекунад. Инсонҳои аввалин, монанди шимпанзеҳои имрӯза, ғадудҳои арақи нисбатан кам доштанд ва қисми зиёди онҳо дар кафи дасту пой ҷойгир буданд. Афроде, ки ғадудҳои арақи бештар доштанд, метавонистанд муддати дарозтар ғизо ҷустуҷӯ ва шикор кунанд. Ин ба онҳо имконияти бештар барои зинда мондан ва афзоиши насл медод. Бо кам шудани мӯй, арақ осонтар бухор мешуд ва баданро зудтар сард мекард. Пас аз чанд миллион соли таҳаввул, инсонҳои қадим мӯйҳои нисбатан кам ва беш аз 2 миллион ғадуди арақ пайдо карданд.<ref name="oneil1" /><ref name=Mont>{{cite journal|last=Montagna|first=W.|title=The consequences of having naked skin|journal=Birth Defects: Original Article Series|volume=17|pages=1–7}}</ref> Пӯсти бемӯй, аз тарафи дигар, ба осеби шуоъҳои ултрабунафш ҳассостар аст. Натиҷаи таҳаввулӣ дар минтақаҳои дорои UV-и баланд инкишофи пӯсти тира ҳамчун воситаи муҳофизат буд. Муддати тӯлонӣ гумон мешуд, ки меланин асосан барои муҳофизат аз [[саратони пӯст]] инкишоф ёфтааст. Аммо аксари навъҳои саратони пӯст баъд аз синни асосии наслдиҳӣ пайдо мешаванд, бинобар ин эҳтимол онҳо омили асосии интихобӣ набуданд.<ref name="oneil1" /><ref name=Blum>{{cite journal|last=Blum|first=H.F.|title=Does the melanin pigment of human skin have adaptive value?|journal=Quarterly Review of Biology|year=1961|volume=36|pages=50–63|pmid=13870200|doi=10.1086/403275}}</ref> Пажӯҳиши соли 1978 таъсири нури офтобро ба сатҳи [[фолат]] баррасӣ кард. Натиҷаҳо нишон доданд, ки нури шадиди офтоб метавонад дар одамони равшанпӯст дар муддати кӯтоҳ сатҳи фолатро ба таври назаррас коҳиш диҳад. Сатҳи пасти фолат бо нуқсонҳои найчаи асаб, аз ҷумла [[анэнсефалия]] ва [[спина бифида]], алоқаманд мебошад. Фолат ҳамчунин барои рушди муқаррарии нутфа аҳамият дорад. Ин далелҳо ба фарзияе асос гузоштанд, ки муҳофизати фолат метавонад яке аз омилҳои асосии таҳаввули пӯсти тира бошад.<ref name="jabl1" /><ref name=Jabl00>{{cite journal|last=Jablonski|first=N.G.|author2=Chaplin|s2cid=38445385|title=The evolution of human skin coloration|journal=Journal of Human Evolution|year=2000|volume=39|issue=1|pages=57–106|doi=10.1006/jhev.2000.0403|pmid=10896812}}</ref> Ҳангоми паҳн шудани инсон аз минтақаҳои истивоии [[Африқо]] ба минтақаҳои дорои шуоъҳои камтари ултрабунафш ва арзҳои баландтар, тақрибан 120 000–65 000 сол пеш, пӯсти хеле тира метавонад ба камбудӣ табдил ёфта бошад.<ref>{{cite journal|author=Appenzeller Tim|year=2012|title=Human migrations: Eastern odyssey|journal=Nature|volume=485|issue=7396|pages=24–26|doi=10.1038/485024a|pmid=22552074}}</ref> Дар муҳитҳои камофтоб пигментатсияи [[пӯсти равшан]] инкишоф ёфт, ки ба истеҳсоли бештари витамини D мусоидат мекунад. Таҳқиқоти соли 2022 нишон дод, ки хусусиятҳое чун пӯсти тира метавонанд нишонаҳои қавии [[таҳаввули ҳамгаро]] ва [[интихоби мусбат]] дошта бошанд.<ref name="ReferenceB"/> === Фарзияҳои дигар === Фарзияҳои дигари пешниҳодшуда барои шарҳи таҳаввули пӯсти тира ба коҳиши маргумир аз саратони пӯст, муҳофизат аз сӯхтани офтоб ва хосиятҳои зиддибактериявии [[эумеланин]] марбут буданд.<ref name="jabl1" /> Пӯсти дорои миқдори зиёди эумеланин аз осеби ДНК бар асари нури офтоб муҳофизат мекунад.<ref name=Miya>{{cite journal|last=Miyamura|title=Regulation of human skin pigmentation and responses to ultraviolet radiation|journal=BioFactors|year=2007|volume=20|issue=1|pages=2–13|doi=10.1111/j.1600-0749.2006.00358.x|pmid=17250543}}</ref> Ин бо сатҳи пасттари саратони пӯст дар аҳолии дорои пӯсти тира алоқаманд аст.<ref name=Sara>{{cite journal|last1=Saraiya|title=Interventions to prevent skin cancer by reducing exposure to ultraviolet radiation: a systematic review|journal=American Journal of Preventive Medicine|year=2004|volume=27|issue=5|pages=422–466|pmid=15556744|doi=10.1016/j.amepre.2004.08.009|display-authors=etal}}</ref> Дар пӯсти равшан мавҷудияти бештари [[феомеланин]] метавонад фишори оксидшавиро дар [[меланосит]]ҳо зиёд кунад ва қобилияти он барои ҷабби шуоъҳои ултрабунафш нисбат ба эумеланин камтар аст.<ref name=Van_n>{{cite journal|last1=Van Nieuwpoort|title=Tyrosine-induced melanogenesis shows differences in morphologic and melanogenic preferences of melanosomes from light and dark skin types|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2004|volume=122|issue=5|pages=1251–1255|pmid=15140229|doi=10.1111/j.0022-202X.2004.22533.x|display-authors=etal}}</ref> Бо вуҷуди ин, аксари навъҳои асосии саратони пӯст дар охири давраи наслдиҳӣ ё баъд аз он пайдо мешаванд ва эҳтимол сабаби асосии таҳаввули пигментатсияи тира набуданд.<ref name="jabl04b" /> Фарзияи дигар пешниҳод мекунад, ки пӯсти тира ҳамчун муҳофизати зиддибактериявӣ аз бемориҳои сироятӣ ва паразитҳо дар минтақаҳои тропикӣ инкишоф ёфтааст. Гарчанде эумеланин дорои баъзе хосиятҳои зиддибактериявӣ аст, аҳамияти он нисбат ба нақши муҳофизат аз шуоъҳои ултрабунафш дуюмдараҷа ҳисобида мешавад. Ин фарзия ҳамчунин бо он далел мувофиқ нест, ки қисми зиёди таҳаввули гоминидҳо дар муҳити саванна, на ҷангалҳои боронии тропикӣ, сурат гирифтааст.<ref name=Epel>{{cite journal|last=Epel|title=Development in the floating world: defenses of eggs and embryos against damage from UV radiation|journal=American Zoologist|year=1999|volume=39|issue=2|pages=271–278|doi=10.1093/ICB/39.2.271}}</ref> == Биохимия ва генетика == Пӯсти одамони тирапӯст миқдори зиёди [[меланин]] дорад. Меланин аз [[аминокислота]]и тирозин ҳосил мешавад. Эумеланин шакли асосии меланин дар пӯсти инсон буда, бофтаҳо ва [[ДНК]]-ро аз осеби шуоъҳои ултрабунафш муҳофизат мекунад. Меланин дар ҳуҷайраҳои махсусе бо номи меланосит тавлид мешавад, ки дар қабатҳои поёнии эпидермис ҷойгиранд.<ref>{{cite journal|last1=Haass|first1=Nikolas K.|last2=Smalley|first2=Keiran S. M.|last3=Li|first3=Ling|last4=Herlyn|first4=Meenhard|date=1 June 2005|title=Adhesion, migration and communication in melanocytes and melanoma|journal=Pigment Cell Research|volume=18|issue=3|pages=150–159|doi=10.1111/j.1600-0749.2005.00235.x|pmid=15892711}}</ref> Меланин дар дохили сохторҳои хурди пардадор бо номи меланосома тавлид мешавад. Одамони дорои пӯсти табиатан тира меланосомаҳои нисбатан калон ва пур аз эумеланин доранд.<ref>{{cite journal|last1=Thong|first1=H.Y.|title=The patterns of melanosome distribution in keratinocytes of human skin as one determining factor of skin colour|journal=British Journal of Dermatology|year=2003|volume=149|issue=3|pages=498–505|pmid=14510981|doi=10.1046/j.1365-2133.2003.05473.x}}</ref><ref name="Tadokoro 2005 1326–1332">{{cite journal|last1=Tadokoro|first1=T|title=Mechanisms of skin tanning in different racial/ethnic groups in response to ultraviolet radiation|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2005|volume=124|issue=6|pages=1326–1332|pmid=15955111|doi=10.1111/j.0022-202X.2005.23760.x}}</ref> Тафовути чаҳоркарата дар дараҷаи пигментатсияи табиии пӯст метавонад муҳофизатро аз осеби ДНК 7–8 маротиба зиёд кунад,<ref name="Tadokoro 2005 1326–1332" /> ҳарчанд ҳатто тирагии максималии пӯст аз тамоми осеби ДНК пешгирӣ карда наметавонад.<ref name="jabl1" /> Пӯсти тира ба сабаби миқдори зиёди эумеланин, қобилияти баланди меланосомаҳои калон барои ҷабби шуоъҳои ултрабунафш ва интиқоли нисбатан босуръати эумеланин ба сатҳи пӯст муҳофизати бештар фароҳам меорад.<ref name="jabl1" /> Шумораи меланоситҳо дар як минтақаи бадан байни одамони равшанпӯст ва тирапӯст қариб яксон аст, аммо меланосомаҳо дар одамони тирапӯст калонтар ва сершумортаранд.<ref>{{cite journal|last1=Minwala|first1=S|title=Keratinocytes Play a Role in Regulating Distribution Patterns of Recipient Melanosomes in Vitro|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2001|volume=117|issue=2|pages=341–347|pmid=11511313|doi=10.1046/j.0022-202x.2001.01411.x}}</ref> Пӯсти тира аз осеби мустақим ва ғайримустақими ДНК муҳофизат мекунад. Вақте ки меланин фотонҳоро ҷаббида мекунад, фотодеградатсия ба амал меояд. Пажӯҳишҳои нав нишон медиҳанд, ки таъсири фотомуҳофизатии пӯсти тира ба қобилияти меланин барои ба дом андохтани радикалҳои озод, аз ҷумла пероксиди ҳидроген, низ вобаста аст.<ref name="jabl04b" /> Бо вуҷуди ин, шуоъҳои миёнамавҷи ултрабунафш ([[UVB]]) ҳатто дар одамони тирапӯст метавонанд ба низоми масуният тавассути таъсир ба [[ҳуҷайраҳои Лангерганс]] зарар расонанд.<ref name="jabl04b" /> Гарчанде пӯсти тира тақрибан 30–40% бештар аз пӯсти равшан нури офтобро ҷаббида мекунад, он дар шароити нури шадид гармии дохилии баданро ба таври назаррас зиёд намекунад. Шуоъҳои офтоб асосан сатҳи баданро гарм мекунанд ва одамон новобаста аз ранги пӯст тавассути арақкунӣ қобилияти муассири хориҷ кардани гармиро доранд.<ref name="LivCol" /> Дар одамони дорои пӯсти табиатан тира, офтобхӯрӣ бо интиқоли шадиди меланин ба боло дар эпидермис ва зиёд шудани истеҳсоли он ҳамроҳ мешавад. Аз ин сабаб, баъд аз як ё ду ҳафтаи таъсири офтоб пӯст метавонад тиратар шавад ва баъд аз чанд моҳи дурӣ аз офтоб тадриҷан равшантар гардад. Одамони тирапӯст одатан нишонаҳои камтари пиршавии пӯст аз офтоб доранд.<ref name="LivCol">{{cite book|last=Jablonski|first=Nina|title=Living Color|year=2012|publisher=University of California Press|location=Berkeley, Los Angeles, London|isbn=978-0-520-25153-3}}</ref> Ранги пӯст хусусияти полигенӣ мебошад, яъне дар муайян кардани он чандин [[ген]] иштирок мекунанд. Генҳои гуногун дар таркибҳои мураккаби ҷамъшаванда ва ғайриҷамъшаванда фаъолият мекунанд. Аз ин рӯ, ранги пӯст дар аҳолӣ аз хеле равшан то хеле тира ба таври пайваста тағйир меёбад.<ref name=Lewi>{{cite book|last=Lewis|first=Ricki|title=Human genetics: concepts and applications|year=2012|publisher=McGraw-Hill Co.|location=New York, NY|isbn=978-0-07-352530-3|pages=135–136|edition=10th}}</ref> Маълумоти таҳқиқоти гени ''[[MC1R]]'' нишон медиҳад, ки дар намунаҳои аҳолии тирапӯсти Африқо гуногунии аллелии ин ген нисбатан кам аст. Ин ҷолиб аст, зеро дар аксари генҳои дигар гуногунии генетикӣ дар аҳолии Африқо бештар мебошад. Аллели паҳншудаи ''MC1R'' дар бисёре аз аҳолии Африқо эҳтимол аз шуоъҳои ултрабунафш муҳофизат мекард ва дар таҳаввули пӯсти тира нақши муҳим дошт.<ref>{{cite journal|last1=Rana|first1=B. K.|last2=Hewett-Emmett|first2=D.|last3=Jin|first3=L.|last4=Chang|first4=B. H.|last5=Sambuughin|first5=N.|last6=Lin|first6=M.|last7=Watkins|first7=S.|last8=Bamshad|first8=M.|last9=Jorde|first9=L. B.|date=1 April 1999|title=High polymorphism at the human melanocortin 1 receptor locus|journal=Genetics|volume=151|issue=4|pages=1547–1557|doi=10.1093/genetics/151.4.1547|pmc=1460552|pmid=10101176}}</ref> Ба тағйирёбии ранги пӯст асосан генҳои дорои таъсири бузург ва як қатор генҳои дорои таъсири хурдтар, аз ҷумла ''[[TYR]]'', ''[[TYRP1]]'', ''[[OCA2]]'', ''[[SLC45A2]]'', ''[[SLC24A5]]'', ''MC1R'', ''[[KITLG]]'' ва ''SLC24A4'', таъсир мерасонанд. Таъсири [[эпистаз]] метавонад шумораи генҳои иштироккунандаро боз ҳам бештар кунад.<ref>{{cite web|last=Khan|first=Razib|title=Genetics of human pigmentation: Gene expression|url=http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/03/genetics-of-human-pigmentation/|publisher=Discover Magazine|access-date=11 December 2012|year=2009}}</ref> Тағйирёбии гени ''SLC24A5'' тақрибан 20–25% фарқи пигментатсия байни аҳолии тирапӯст ва равшанпӯсти Африқоро шарҳ медиҳад.<ref name="PMID 16357253">{{cite journal|last1=Lamason|first1=R. L.|title=SLC24A5, a Putative Cation Exchanger, Affects Pigmentation in Zebrafish and Humans|journal=Science|volume=310|issue=5755|pages=1782–1786|year=2005|pmid=16357253|doi=10.1126/science.1116238|display-authors=8}}</ref> == Таъсир ба саломатӣ == Пигментатсияи пӯст як [[мутобиқшавии таҳаввулӣ]] ба сатҳҳои гуногуни шуоъҳои ултрабунафш дар ҷаҳон мебошад. Аз ин рӯ, кӯчидани аҳолии дорои навъи муайяни пигментатсия ба муҳити дорои сатҳи дигари UV метавонад ба саломатӣ таъсир расонад.<ref name="jabl1" /> === Бартариҳо дар минтақаҳои офтобӣ === Одамони дорои пӯсти тира, ки дар минтақаҳои дорои нури зиёди офтоб зиндагӣ мекунанд, аз миқдори баланди меланин фоида мебинанд. Пигментатсияи тира аз осеби ДНК муҳофизат мекунад, қисми мувофиқи шуоъҳои ултрабунафшро ҷаббида менамояд ва аз камшавии фолат пешгирӣ мекунад. Фолат витамини ҳалшавандаи гурӯҳи B буда, дар сабзавоти баргдор, ғалладона ва меваҳои ситрусӣ мавҷуд аст. Он барои саломатии ҳуҷайраҳои ҷинсӣ, инкишофи ҷанин ва найчаи асаб аҳамияти калон дорад. Шуоъҳои шадиди ултрабунафш метавонанд фолатро вайрон кунанд.<ref name=LivCol /> Дар баъзе таҳқиқот сатҳи нуқсонҳои найчаи асаб дар занони дорои пӯсти тира пасттар сабт шудааст.<ref name=LivCol /><ref>{{cite journal|vauthors=Buccimazza SS, Molteno CD, Dunnem TT, Viljoen DL|title=Prevalence of neural tube defects in Cape Town, South Africa|journal=Teratology|year=1994|volume=50|issue=3|pages=194–199|pmid=7871483|doi=10.1002/tera.1420500304}}</ref> === Камбудиҳо дар минтақаҳои камофтоб === Дар одамони дорои пӯсти тира, ки дар муҳитҳои камофтоб зиндагӣ мекунанд, хатари [[норасоии витамини D]] аз сабаби коҳиши [[синтези витамини D дар пӯст]] бештар буда метавонад. Барои тавлиди ҳамон миқдори витамини D, шахси тирапӯст метавонад ба миқдори бештари UVB нисбат ба шахси равшанпӯст ниёз дошта бошад. Ин дар наздикии хатти истиво мушкили ҷиддӣ нест, аммо дар арзҳои баландтар метавонад аҳамият пайдо кунад.<ref name="LivCol" /> Дар баъзе шароитҳо, барои тавлиди миқдори шабеҳи витамини D шахси тирапӯст метавонад тақрибан ду соат ба офтоб ниёз дошта бошад, дар ҳоле ки шахси равшанпӯст онро дар муддати тақрибан 15 дақиқа ҳосил карда метавонад. Индекси баланди массаи бадан ва истифода накардани иловаҳои витамини D низ бо зиёдшавии норасоии он алоқаманд дониста шудаанд.<ref>{{cite news|title=Dark-skinned immigrants urged to take vitamin D|url=https://www.cbc.ca/news/canada/ottawa/dark-skinned-immigrants-urged-to-take-vitamin-d-1.945614|work=CBC News|access-date=25 September 2018}}</ref> Витамини D дар танзими низоми масунияти инсон нақши муҳим дорад. Норасоии музмини он метавонад бо хатари баъзе бемориҳои сироятӣ ва навъҳои саратон алоқаманд бошад.<ref name=LivCol /><ref>{{cite journal|last=Murray|first=F. G.|title=Pigmentation, sunlight, and nutritional disease|journal=American Anthropologist|year=1934|volume=36|issue=3|pages=438–445|doi=10.1525/aa.1934.36.3.02a00100}}</ref> Яке аз бемориҳои маъмули вобаста ба норасоии шадиди витамини D [[рахит]] мебошад, ки бо нармшавии устухонҳои кӯдакон ва эҳтимоли деформатсия ва шикастагӣ тавсиф мешавад. Норасоии витамини D бештар дар минтақаҳои дорои нури ками офтоб, махсусан зимистон, мушоҳида мешавад.<ref>{{cite book|last=Vieth|first=R|title=In Bone Loss and Osteoporosis: an Anthropological Perspective|year=2003|publisher=Kluwer Academic/Plenum Press|pages=135–150}}</ref> Бархе таҳқиқот норасоии музмини витамини D-ро бо хатари [[саратони сина]], [[саратони простата]], [[саратони рӯдаи ғафс]], [[саратони тухмдон]] ва дигар бемориҳо алоқаманд донистаанд.<ref>{{cite journal|vauthors=Garland CF, Garland FC, Gorham ED|title=The Role of Vitamin D in Cancer Prevention|journal=American Journal of Public Health|year=2006|volume=96|issue=2|pages=252–261|doi=10.2105/ajph.2004.045260|pmid=16380576|pmc=1470481}}</ref> Дар берун аз минтақаҳои тропикӣ шуоъҳои UV бояд аз қабати ғафстари [[атмосфера]] гузаранд ва қисми зиёди UVB пеш аз расидан ба сатҳи Замин ҷаббида ё пароканда мешавад. Аз ин рӯ, дар минтақаҳои дур аз хатти истиво имконияти истеҳсоли витамини D камтар аст. Ба одамони дорои пӯсти тира дар чунин минтақаҳо баъзан ғизои дорои витамини D ё иловаҳои он тавсия дода мешаванд.<ref name="oneil1" /> == Тақсимоти ҷуғрофӣ == Байни тақсимоти ҷуғрофии [[шуоъҳои ултрабунафш]] ва тақсимоти пигментатсияи пӯст дар ҷаҳон робита вуҷуд дорад. Дар минтақаҳои дорои UV-и баланд аҳолӣ ба ҳисоби миёна пӯсти тиратар доранд ва ин минтақаҳо одатан ба [[хатти истиво]] наздиктаранд. Минтақаҳои дуртар аз хатти истиво ва наздиктар ба қутбҳо сатҳи камтари UV доранд ва дар онҳо аҳолии равшанпӯст бештар аст. Ин натиҷаи мутобиқшавии таҳаввулии инсон ба муҳитҳои гуногун мебошад.<ref name="jabl04b" /> Дар [[Нимкураи ҷанубӣ]] ҳиссаи бештари аҳолии тирапӯст зиндагӣ мекунад, ки то андозае ба тақсимоти нобаробари хушкӣ аз рӯи арзҳои ҷуғрофӣ вобаста аст.<ref name="jabl04b" /> Бо вуҷуди ин, тақсимоти имрӯзаи ранги пӯст муносибати таърихии байни UV ва пигментатсияро пурра инъикос намекунад, зеро дар асрҳои охир муҳоҷирати оммавӣ ва ҳаракати аҳолӣ хеле афзудааст. Аҳолии тирапӯсти [[Африқо]], [[Австралия]], [[Меланезия]], [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Амрикои Ҷанубӣ]] дар баъзе минтақаҳои дорои баландтарин сатҳи шуоъҳои ултрабунафш зиндагӣ мекунанд.<ref name="oneil1" /><ref name="jabl04b" /> Аҳолии дорои пӯсти тира ҳатман аз ҷиҳати генетикӣ ба ҳам наздик нестанд.<ref>{{cite web|last=Marks|first=Jonathan|title=Interview with Jonathan Marks|url=https://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-08.htm|work=Race – The Power of an Illusion|publisher=PBS|access-date=3 January 2013}}</ref> Бумиёни ҷазираи Бука ва ҷазираи Бугенвил дар қисми шимолии [[ҷазираҳои Сулаймон]] ва мардуми чопи дар соҳили ҷанубу шарқии [[Мозамбик]] аз ҷумлаи аҳолии дорои пигментатсияи хеле тира мебошанд. Дар ин минтақаҳои наздик ба хатти истиво шуоъҳои ултрабунафш аз осмони соф ва ҳамчунин аз сатҳи об ё рег инъикос мешаванд.<ref name="LivCol" /> Пажӯҳишҳои навтар нишон медиҳанд, ки аҳолии инсон дар давоми 50 000 соли охир борҳо аз пӯсти тира ба равшан ва баръакс гузаштаанд. Тибқи андешаи Нина Ҷаблонски, аҳолии тирапӯсти имрӯза дар ҷануби Ҳиндустон ва [[Шри-Ланка]] метавонанд намунаи дубора тиратар шудани пӯст баъди муҳоҷирати ниёгонашон аз минтақаҳои шимолӣ бошанд. Баъзе тағйироти пигментатсия метавонанд дар тақрибан 100 насл, яъне ҳудуди 2500 сол, ба амал оянд.<ref name=Krulwich>{{cite news|last=Krulwich|first=Robert|title=Your Family May Once Have Been A Different Color|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=100057939|access-date=4 July 2013|newspaper=NPR|date=2 February 2009}}</ref> === Австралия === [[Бумиёни Австралия]], мисли ҳамаи аҳолии дигари берун аз Африқо, аз муҳоҷиратҳои қадимии инсон аз Африқо сарчашма мегиранд. Далелҳои генетикӣ нишон медиҳанд, ки онҳо аз аҳолии тирапӯсти Африқо аз ҷиҳати генетикӣ фарқ дошта, ба дигар аҳолии ғайриафриқоӣ наздиктаранд.<ref>{{cite web|url=http://www.illumina.com/documents/icommunity/article_2012_04_Aboriginal_Genome.pdf|title=Aboriginal Genome|access-date=25 September 2018}}</ref> Истилоҳи «сиёҳ» дар ибтидо барои ишора ба пигментатсияи пӯсти бумии Австралия истифода мешуд. Имрӯз бархе фаъолони аборигенӣ онро ҳамчун истилоҳи ҳувиятӣ ва фарҳангӣ, новобаста аз ранги воқеии пӯст, қабул мекунанд.<ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/opinion/politics/aboriginal-identity-goes-beyond-skin-colour-20110406-1d40r.html|work=The Sydney Morning Herald|title=Aboriginal identity goes beyond skin colour|access-date=25 September 2018}}</ref> === Меланезия === Меланезия зерминтақае дар [[Уқёнусия]] аст, ки номи он маънои «ҷазираҳои сиёҳ»-ро дорад. Дар бисёр ҷазираҳои он аҳолии дорои пӯсти тира зиндагӣ мекунанд. Ҷазираҳои Меланезия дар шимол ва шимолу шарқи Австралия ва шарқи Папуа Гвинеяи Нав ҷойгиранд.<ref>{{cite web|url=http://www.papuaweb.org/dlib/bk1/rspas-1982/00.pdf|title=Papua Web|access-date=25 September 2018}}</ref> Қисми ғарбии Меланезия, аз Гвинеяи Нав то ҷазираҳои Сулаймон, тақрибан 40 000–29 000 сол пеш аз ҷониби инсон маскун шудааст.<ref>{{cite journal|vauthors=Matisoo-Smith E, Robins JH|title=Origins and dispersals of Pacific peoples: Evidence from mtDNA phylogenesis of the pacific rat|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2004|volume=101|issue=24|pages=9167–9172|doi=10.1073/pnas.0403120101|pmid=15184658|pmc=428491}}</ref> Дар ҷаҳон мӯйи табиатан [[мӯйи зард|зард]] берун аз Аврупо, Африқои Шимолӣ ва Осиёи Ғарбӣ нодир аст, махсусан дар аҳолии тирапӯст. Бо вуҷуди ин, дар байни меланезиҳо мӯйи зарди табиӣ низ мушоҳида мешавад.<ref>{{cite news|title=Another Genetic Quirk of the Solomon Islands: Blond Hair|author=Sindya N. Bhanoo|url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/science/another-genetic-quirk-of-the-solomon-islands-blond-hair.html|newspaper=The New York Times|date=3 May 2012|access-date=3 May 2012}}</ref> ==== Гвинеяи Нав ==== Мардуми бумии [[Гвинеяи Нав]] пӯсти тира доранд ва ҳадди ақал 40 000 сол боз дар ҷазира зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби монандии фенотипӣ ва ҷойгиршавии Гвинеяи Нав дар масири муҳоҷирати бумии Австралия, муддате чунин гумон мешуд, ки папуаҳо ва аборигенҳои Австралия дорои пайдоиши ягона мебошанд. Аммо пажӯҳиши соли 1999 далели равшани як пайдоиши ягонаи генетикиро наёфт ва эҳтимоли мавҷудияти чанд мавҷи муҳоҷират ба [[Саҳул]]-ро пешниҳод кард.<ref>{{cite journal|journal=American Journal of Human Genetics|volume=65|issue=3|pages=808–828|year=1999|title=Peopling of Sahul: mtDNA Variation in Aboriginal Australian and Papua New Guinean Populations|pmc=1377989|pmid=10441589|vauthors=Redd AJ, Stoneking M|doi=10.1086/302533}}</ref> === Африқои ҷануби Саҳро === [[Африқои ҷануби Саҳро]] минтақаи қитъаи Африқо дар ҷануби биёбони Саҳро мебошад, ки дар он шумораи зиёди аҳолии дорои пӯсти тира зиндагӣ мекунанд.<ref>{{cite web|title=Modern human variation: overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012}}</ref> Тибқи пажӯҳишҳои илмӣ, аҳолии Африқо аз ҷиҳати ранги пӯст гуногунии хеле баланд доранд.<ref name=Relethford2000>{{cite journal|last1=Relethford|first1=JH|title=Human skin color diversity is highest in sub-Saharan African populations|journal=Human Biology; an International Record of Research|volume=72|issue=5|pages=773–80|year=2000|pmid=11126724}}</ref> Фарқиятҳо қисман ба масофа аз хатти истиво ва таъсири мураккаби омилҳои таҳаввулӣ вобастаанд.<ref name=LivCol /> Мавҷудияти пӯсти тира худ аз худ нишондиҳандаи боэътимоди наздикии генетикӣ нест. Масалан, дар баъзе таҳқиқот намунаҳои аҳолии [[Эфиопия]] аз ҷиҳати генетикӣ ба баъзе аҳолии Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо наздиктар аз баъзе гурӯҳҳои дигари африқоӣ арзёбӣ шудаанд.<ref>{{cite journal|doi=10.1038/ng761|year=2001|last1=Wilson|first1=James F.|last2=Weale|first2=Michael E.|last3=Smith|first3=Alice C.|last4=Gratrix|first4=Fiona|last5=Fletcher|first5=Benjamin|last6=Thomas|first6=Mark G.|last7=Bradman|first7=Neil|last8=Goldstein|first8=David B.|journal=Nature Genetics|volume=29|pages=265–9|pmid=11685208|title=Population genetic structure of variable drug response|issue=3}}</ref> === Осиёи Ҷанубӣ === [[Осиёи Ҷанубӣ]] яке аз минтақаҳои дорои гуногунии хеле баланди ранги пӯст берун аз Африқо мебошад. Ба ҳисоби миёна пӯсти аҳолии ҷануби Ҳиндустон нисбат ба шимоли кишвар тиратар аст. Яке аз омилҳо сатҳи баландтари шуоъҳои ултрабунафш дар ҷануб мебошад.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pyK2iDVWxfwC&q=south+indians+vitamin+d&pg=PA531|title=Vitamin D: Physiology, Molecular Biology, and Clinical Applications|author=Michael F. Holick|publisher=Springer|year=2010|page=531|isbn=978-1-60327-303-9}}</ref> Як пажӯҳиши аҳолии табақавӣ дар [[ҳамвории Ганг]] робитаеро байни дараҷаи тирагии пӯст ва ҷойгоҳ дар низоми табақавӣ нишон дод; дар намунаи таҳқиқшуда [[далит]]ҳо ба ҳисоби миёна пӯсти тиратар доштанд.<ref>{{cite journal|last1=Mishra|first1=Anshuman|last2=Nizammuddin|first2=Sheikh|last3=Mallick|first3=Chandana Basu|last4=Singh|first4=Sakshi|date=1 March 2017|title=Genotype-Phenotype Study of the Middle Gangetic Plain in India Shows Association of rs2470102 with Skin Pigmentation|journal=Journal of Investigative Dermatology|volume=137|issue=3|pages=670–677|doi=10.1016/j.jid.2016.10.043|pmid=27866970}}</ref> Пажӯҳиши дигари аҳолии телугу ва шимоли Ҳиндустон низ робитаеро байни ранги пӯст, сохтори иҷтимоӣ ва вариантҳои муайяни генетикӣ, аз ҷумла ''SLC24A5'', нишон додааст.<ref>{{cite journal|last1=Iliescu|first1=Florin Mircea|last2=Chaplin|first2=George|last3=Rai|first3=Niraj|last4=Jacobs|first4=Guy S.|last5=Mallick|first5=Chandana Basu|last6=Mishra|first6=Anshuman|last7=Thangaraj|first7=Kumarasamy|last8=Jablonski|first8=Nina G.|date=2018|title=The influences of genes, the environment, and social factors on the evolution of skin color diversity in India|journal=American Journal of Human Biology|volume=30|issue=5|article-number=e23170|doi=10.1002/ajhb.23170|pmid=30099804}}</ref> === Амрико === Пигментатсияи нисбатан тира дар байни [[инуит]]ҳо ва баъзе аҳолии дигари Арктика низ нигоҳ дошта шудааст. Эҳтимол, ғизои аз сафеда бой ва инъикоси нури офтоб аз барфи тобистона дар нигоҳ доштани чунин пигментатсия нақш доштаанд.<ref name="jabl1" /><ref name="Relethford2000" /><ref name=pbs /> Тавсифҳои аввали мустамликадорони аврупоӣ дар бораи аҳолии бумии Амрикои Шимолӣ истилоҳҳое чун «қаҳваранг», «биринҷӣ» ва «зайтунӣ»-ро истифода мебурданд, гарчанде баъзе гурӯҳҳо ҳамчун равшанпӯст низ тавсиф мешуданд. Мардумони бумии Амрикои Ҷанубӣ ва [[Мезоамерика]] низ одатан дорои пигментатсияи нисбатан тира мебошанд. Дар минтақаҳои Анд дар Перу, Боливия, Чили ва Аргентина сатҳи баланди шуоъҳои ултрабунафш мушоҳида мешавад.<ref>{{cite web|title=High UV occurs throughout the Altiplano region.|url=https://niwa.co.nz/sites/niwa.co.nz/files/import/attachments/Liley_2.pdf|access-date=8 October 2020}}</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:Indigenous mother and daughter from Peru.png|Модар ва духтари бумӣ аз ҷазираҳои [[уру]] дар Перу. File:Barretina taquile.JPG|Писари бумӣ аз [[Перу]]. File:Amerindian man in his reed boat, on lake titicaca.png|Моҳигири бумӣ аз [[кӯли Титикака]]. File:Amerindian man from Peru.png|Марде аз [[Боливия]]. </gallery> == Фарҳанг == Бартарӣ додан ё муносибати манфӣ ба пӯсти тира вобаста ба минтақаи ҷуғрофӣ, фарҳанг ва давраи таърихӣ фарқ кардааст. == Ҷусторҳои вобаста == Албинизм дар инсон Қаҳваранг (таснифи нажодӣ) Пӯсти зайтунӣ == Манбаъҳо == <references /> == Барои мутолиаи бештар == William Montagna, Giuseppe Prota, John A. Kenney Jr., ''Black Skin. Structure and Function'', Elsevier Science, 2012. [[Гурӯҳ:Ранги пӯсти инсон]] j41k6uuu876ro9bdfayxyijzh8f2ywu 1486667 1486666 2026-09-11T12:43:09Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 имло, ороиш, викисозӣ 1486667 wikitext text/x-wiki [[File:Dress (Klashorst)-cropped.jpg|thumb|right|Зане бо пӯсти сиёҳ|352x352пкс]] '''Пӯсти тира''' яке аз навъҳои ранги пӯсти инсон аст, ки дорои миқдори зиёди пигменти [[меланин]] мебошад.<ref>[http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=dark-skinned skinned] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304203618/http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=dark-skinned |date=4 March 2016 }} Princeton University ''"naturally having skin of a dark color"''</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/dark-skinned|title=Dark-skinned|publisher=thefreedictionary.com|quote=a person or race having skin of a dark colour|access-date=24 January 2017|archive-date=22 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170122070734/http://www.thefreedictionary.com/dark-skinned|url-status=live}}</ref><ref name="jabl1">{{cite book|last=Muehlenbein|first=Michael|title=Human Evolutionary Biology|year=2010|publisher=Cambridge University Press|pages=192–213}}</ref> Одамони дорои пӯсти тираро баъзан сиёҳпӯстон меноманд,<ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"belonging to or denoting any human group having dark-coloured skin"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "black"] (accessed 6 August 2012).</ref> аммо истифодаи ин истилоҳ дар баъзе кишварҳо метавонад духӯра бошад, зеро он ҳамчунин барои ишора ба гурӯҳҳои муайяни [[гурӯҳи этникӣ|этникӣ]] ё аҳолӣ истифода мешавад.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Black?s=t Dictionary.com: black] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160219203651/http://dictionary.reference.com/browse/Black?s=t |date=19 February 2016 }} 3.a ''"a member of any of various dark-skinned peoples"'' 21.a''"specifically the dark-skinned peoples of Africa, Oceania, or Australia."''</ref><ref>{{cite web|title=Global Census|url=http://www.understandingrace.org/lived/global_census.html|publisher=American Anthropological Association|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914150543/http://understandingrace.org/lived/global_census.html|archive-date=14 September 2018}}</ref><ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"especially of African or Australian Aboriginal ancestry"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "black"] (accessed 6 August 2012).</ref><ref>{{cite web|last=James|first=Mackers|title=Proclamation|url=http://nla.gov.au/nla.news-article4219798|work=Classified Advertising|publisher=Trove|access-date=10 December 2012|date=8 November 1828|archive-date=26 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526090546/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/4219798/|url-status=live}}</ref> Гумон меравад, ки [[таҳаввул]]и пӯсти тира тақрибан 1,2 миллион сол пеш оғоз ёфтааст,<ref>{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/science/europeans-had-dark-skin-blue-eyes-7-000-years-ago-1.2512465 |title=New-discovery-in-racial-migration |last=Brana |first=La |date=27 January 2017 |website=www.cbc.ca |publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 January 2024}}</ref><ref name="jabl04">{{cite journal|last=Nina|first=Jablonski|s2cid=53481281|title=The evolution of human skin and skin color|quote=genetic evidence [demonstrate] that strong levels of natural selection acted about 1.2 mya to produce darkly pigmented skin in early members of the genus Homo|journal=Annual Review of Anthropology|year=2004|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> вақте ки навъҳои қадимии гоминидҳои дорои пӯсти нисбатан равшан аз ҷангалҳои боронии минтақаҳои истивоӣ ба саваннаҳои офтобӣ гузаштанд. Дар гармии саваннаҳо механизми муассиртари сардшавии бадан зарур буд, ки он бо кам шудани мӯйҳои бадан ва рушди арақкунии муассиртар ба вуҷуд омад. Аз даст рафтани мӯйҳои бадан ба инкишофи пигментатсияи тираи пӯст мусоидат кард, ки ҳамчун механизми интихоби табиӣ аз камшавии фолат (витамини B9) ва то андозае аз осеби мустақими ДНК муҳофизат мекард. Омили асосии инкишофи пигментатсияи тира вайроншавии фолат таҳти таъсири шуоъҳои ултрабунафш буд. Робитаи байни коҳиши фолат бар асари шуоъҳои ултрабунафш ва коҳиши қобилияти наслдиҳӣ, аз ҷумла тавассути ихтилоли эмбриогенез ва сперматогенез, ба интихоби пигментатсияи тираи пӯст мусоидат кард. То замони пайдоиши инсони муосир — ''[[Homo sapiens]]'' — ҳамаи одамон пӯсти тира доштанд.<ref name="jabl1" /><ref name="Bower">{{cite journal|last=Bower|first=C.|author2=Stanley|title=The role of nutritional factors in the aetiology of neural tube defects|journal=Journal of Paediatrics and Child Health|year=1992|volume=28|issue=1|pages=12–16|pmid=1554510|doi=10.1111/j.1440-1754.1992.tb02610.x|s2cid=45104826}}</ref><ref name="Minns">{{cite journal|last=Minns|first=R.A.|title=Folic acid and neural tube defects|journal=Spinal Cord|year=1996|volume=34|issue=8|pages=460–465|pmid=8856852|doi=10.1038/sc.1996.79|doi-access=free}}</ref><ref name="Copp">{{cite journal|last=Copp|title=Embryonic mechanisms underlying the prevenetion of neural tube defects by vitamins|journal=Mental Retardation and Developmental Disabilities Research Reviews|year=1998|volume=4|issue=4|pages=264–268|doi=10.1002/(sici)1098-2779(1998)4:4<264::aid-mrdd5>3.0.co;2-g|display-authors=etal}}</ref><ref name="Molloy">{{cite journal|last1=Molloy|title=Folate status and neural tube defects|journal=BioFactors|volume=10|issue=2–3|pages=291–294|pmid=10609896|year=1999|last2=Mills|first2=J. L.|last3=Kirke|first3=P. N.|last4=Weir|first4=D. G.|last5=Scott|first5=J. M.|doi=10.1002/biof.5520100230|s2cid=20128738|display-authors=etal}}</ref><ref name="Lucock">{{cite journal|last=Lucock|first=M.|title=Folic acid: nutritional biochemistry, molecular biology, and role in disease processes|journal=Molecular Genetics and Metabolism|volume=71|issue=1–2|pages=121–138|doi=10.1006/mgme.2000.3027|pmid=11001804|year=2000}}</ref><ref name="William">{{cite journal|last1=William|title=Decline in the prevalence of spina bifida and anencephaly by race/ethnicity:1995–2002|journal=Pediatrics|volume=116|issue=3|pages=580–586|pmid=16140696|year=2005|last2=Rasmussen|first2=S. A.|last3=Flores|first3=A|last4=Kirby|first4=R. S.|last5=Edmonds|first5=L. D.|doi=10.1542/peds.2005-0592|s2cid=12765407|display-authors=etal}}</ref><ref>{{cite web |title=The genetic architecture of normal variation in human pigmentation: an evolutionary perspective and model |url=https://academic.oup.com/hmg/article/15/suppl_2/R176/626610 |access-date=10 May 2024 |website=academic.oup.com}}</ref><ref name="Jablonski2011AN">{{cite journal |last=Jablonski |first=Nina G. |date=Spring 2011 |title=Why Human Skin Comes in Colors |url=http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |journal=AnthroNotes |volume=32 |issue=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225192352/http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |archive-date=25 February 2014 |access-date=20 July 2013}}</ref> Пӯсти одамони дорои пигментатсияи тира табиатан аз [[меланин]], махсусан эумеланин, бой буда, дорои миқдори бештари меланосомаҳо мебошад. Ин хусусият аз таъсири зараровари шуоъҳои ултрабунафш муҳофизати беҳтар фароҳам меорад, ба нигоҳ доштани захираҳои фолат дар организм мусоидат мекунад ва ДНК-ро аз осеб ҳифз менамояд.<ref name="jabl1" /><ref name="Nielsen_a">{{cite journal|last=Nielsen|title=The importance of the depth distribution of melanin in skin for DNA protection and other photobiological processes|journal=Journal of Photochemistry and Photobiology B: Biology|volume=82|issue=3|pages=194–198|doi=10.1016/j.jphotobiol.2005.11.008|pmid=16388960|display-authors=etal|year=2006|bibcode=2006JPPB...82..194N }}</ref> Одамони дорои пӯсти тира, ки дар арзҳои баланд ва минтақаҳои дорои нури нисбатан ками офтоб зиндагӣ мекунанд, махсусан дар фасли зимистон, бо хатари бештари [[витамини D|норасоии витамини D]] рӯ ба рӯ мешаванд. Норасоии витамини D метавонад хатари рахит, баъзе навъҳои саратон ва эҳтимолан бемориҳои дилу раг ва коҳиши фаъолияти низоми масуниятро афзоиш диҳад.<ref name="jabl1" /><ref name="linus">{{cite web|last=Jane|first=Higdon|title=Vitamin D|url=http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/vitamins/vitaminD/|work=Micronutrient Information Center|publisher=Linus Pauling Institute|access-date=10 December 2012|archive-date=8 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408104559/http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/vitamins/vitaminD/}}</ref> Бо вуҷуди ин, бархе пажӯҳишҳои навтар мувофиқ будани меъёрҳои муайянкунандаи норасоии витамини D дар одамони равшанпӯст барои одамони тирапӯстро зери суол гузоштаанд. Тибқи баъзе таҳқиқот, одамони тирапӯст ба ҳисоби миёна метавонанд зичии устухони бештар ва хатари шикасти устухони камтар дошта бошанд, ҳатто ҳангоми доштани ҳамон сатҳи витамини D. Ин эҳтимолан ба камтар будани сафедаҳои пайвасткунандаи витамини D ва дастрасии биологии бештари он вобаста аст.<ref>{{cite journal|title=Bioavailability of Vitamin D and Its Metabolites in Black and White Adults|last=Holick|first=Michael F.|date=21 November 2013|journal=The New England Journal of Medicine|doi=10.1056/NEJMe1312291|volume=369|issue=21|pages=2047–2048|pmid=24256384}}</ref><ref name="DeVita Raeburn-2013">{{cite news|url=http://www.medpagetoday.com/Endocrinology/GeneralEndocrinology/43049|title=Bone Density Higher in Blacks, Vitamin D Lower|last=DeVita Raeburn|first=Elizabeth|date=20 November 2013|work=MedPage Today|access-date=19 June 2014|archive-date=8 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008004809/https://www.medpagetoday.com/Endocrinology/GeneralEndocrinology/43049}}</ref> Тақсимоти ҷаҳонии аҳолии дорои пӯсти тира бо сатҳи баланди шуоъҳои ултрабунафш дар минтақаҳои сукунати онҳо робитаи қавӣ дорад. Ин аҳолӣ, ба истиснои тасманиҳои бумӣ, асосан дар наздикии хатти истиво, дар минтақаҳои тропикӣ бо нури шадиди офтоб — дар [[Африқо]], [[Австралия]], Меланезия, [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Амрико]] — зиндагӣ мекунанд. Пажӯҳишҳо дар аҳолии ғайриафриқоӣ нишон медиҳанд, ки пӯсти тира на ҳамеша танҳо боқимондаи ҳолати қадимаи мутобиқшуда ба шуоъҳои баланди ултрабунафш то муҳоҷирати инсон аз Африқо мебошад ва дар баъзе мавридҳо метавонад мутобиқшавии баъдии таҳаввулӣ ба минтақаҳои ҷангалҳои тропикӣ бошад.<ref name="Jabl00" /><ref name="Harding2000">{{cite journal|last1=Harding|first1=R|last2=Healy|first2=E|last3=Ray|first3=A|last4=Ellis|first4=N|last5=Flanagan|first5=N|last6=Todd|first6=C|last7=Dixon|first7=C|last8=Sajantila|first8=A|last9=Jackson|first9=I|last10=Birch-Machin|first10=Mark A.|last11=Rees|first11=Jonathan L.|title=Evidence for Variable Selective Pressures at MC1R|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=66|pages=1351–61|year=2000|doi=10.1086/302863|pmid=10733465|issue=4|pmc=1288200|display-authors=8}}</ref><ref name="ReferenceB">{{cite journal|last1=Zhang|first1=Xiaoming|last2=Liu|first2=Qi|last3=Zhang|first3=Hui|last4=Zhao|first4=Shilei|last5=Huang|first5=Jiahui|last6=Sovannary|first6=Tuot|last7=Bunnath|first7=Long|last8=Aun|first8=Hong Seang|last9=Samnom|first9=Ham|last10=Su|first10=Bing|last11=Chen|first11=Hua|date=27 April 2021|title=The distinct morphological phenotypes of Southeast Asian aborigines are shaped by novel mechanisms for adaptation to tropical rainforests|journal=National Science Review|volume=9|issue=3|article-number=nwab072|doi=10.1093/nsr/nwab072|pmc=8970429|pmid=35371514}}</ref> Дар пайи муҳоҷирати оммавӣ ва афзоиши ҳаракати аҳолӣ дар давраи муосир, одамони дорои пӯсти тира имрӯз дар саросари ҷаҳон зиндагӣ мекунанд.<ref name="jabl1" /><ref name="oneil1">{{cite web|last=O'Neil|first=Dennis|title=Skin Color Adaptation|url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|work=Human Biological Adaptability: Skin Color as an Adaptation|publisher=Palomar|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218132913/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|archive-date=18 December 2012}}</ref><ref name="oneil2">{{cite web|last=O'Neil|first=Dennis|title=Overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|work=Modern Human Variation|publisher=Palomer|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012}}</ref> == Таҳаввул == Дар натиҷаи интихоби табиӣ одамоне, ки дар минтақаҳои дорои нури шадиди офтоб зиндагӣ мекарданд, пӯсти тира пайдо карданд, ки асосан барои муҳофизат аз нӯрҳои ултрабунафш ва пешгирии камшавии фолат мусоид буд. Пигментатсияи таҳаввулии пӯст зери таъсири шуоъҳои ултрабунафши Офтоб шакл гирифтааст. Ҳангоме ки гоминидҳо тақрибан аз 1,2 то 4 миллион сол пеш барои беҳтар кардани сардшавии бадан тавассути арақкунӣ тадриҷан [[мӯй]]и баданашонро аз даст доданд, пӯсти бараҳна ва нисбатан камранги онҳо бештар ба нури офтоб дучор гардид. Дар минтақаҳои тропикӣ интихоби табиӣ ба аҳолии дорои пигментатсияи тираи пӯст бартарӣ дод, зеро миқдори зиёди пигмент аз таъсири зараровари офтоб муҳофизат мекард. Миқдори нуре, ки пӯст инъикос мекунад, бо сатҳи воқеии шуоъҳои ултрабунафши минтақаҳои ҷуғрофӣ робитаи қавӣ дорад. Далелҳои генетикӣ низ ин ақидаро дастгирӣ мекунанд ва нишон медиҳанд, ки тақрибан 1,2 миллион сол пеш фишори қавии таҳаввулӣ боиси рушди пигментатсияи тира дар аъзои қадимии ҷинси ''[[Homo]]'' шудааст.<ref name=jabl04b>{{cite journal|last=Nina|first=Jablonski|s2cid=53481281|title=The evolution of human skin and skin color|journal=Annual Review of Anthropology|year=2004|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> Таъсири нури офтоб ба сатҳи кислотаи фолий дар ин раванд аҳамияти муҳим дошт.<ref name="jabl1" /><ref name=pbs>{{cite web|last=Gina|first=Kirchweger|title=The Biology of Skin Color: Black and White|url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|work=Evolution Library|publisher=PBS|access-date=10 December 2012|archive-date=16 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html}}</ref> Эҳтимол, қадимтарин ниёгони приматии инсонҳои муосир мисли наздиктарин хеши муосири инсон — [[шимпанзе]] — пӯсти равшан доштанд.<ref>{{cite journal |last1=Jablonski |first1=N. G. |last2=Chaplin |first2=G. |date=2000 |title=The evolution of human skin coloration |journal=Journal of Human Evolution |volume=39 |issue=1 |pages=57–106 |doi=10.1006/jhev.2000.0403 |pmid=10896812}}</ref><ref>{{cite news |last=Wade |first=Nicholas |date=19 August 2003 |title=Why Humans and Their Fur Parted Ways |url=https://www.nytimes.com/2003/08/19/science/why-humans-and-their-fur-parted-ways.html |access-date=13 January 2024 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Elias |first1=Peter M. |last2=Menon |first2=Gopinathan |last3=Wetzel |first3=Bruce K. |last4=Williams |first4=John (Jack) W. |date=2009 |title=Evidence that stress to the epidermal barrier influenced the development of pigmentation in humans |journal=Pigment Cell & Melanoma Research |volume=22 |issue=4 |pages=420–434 |doi=10.1111/j.1755-148X.2009.00588.x |pmc=2843517 |pmid=19508412}}</ref> Тақрибан 7 миллион сол пеш шохаҳои таҳаввулии инсон ва шимпанзе аз ҳам ҷудо шуданд ва дар байни 4,5 то 2 миллион сол пеш инсонҳои қадим аз ҷангалҳои боронӣ ба саваннаҳои [[Африқои ҷануби Саҳро]] кӯчиданд.<ref name="oneil1" /> Онҳо на танҳо ба нури шадидтари офтоб мутобиқ мешуданд, балки бояд низоми муассиртари сардшавии баданро низ инкишоф медоданд. Мағзи ширхӯрон ба баландшавии ҳарорат ҳассос аст ва афзоиши ҳарорати бадан ба андозаи 5–6 °C метавонад ба зарбаи гармӣ оварда расонад. Аз ин рӯ, қобилияти беҳтари танзими гармӣ аҳамияти бузург дошт. Арақкунӣ ва камшавии мӯйҳои бадан яке аз роҳҳои асосии чунин мутобиқшавӣ гардид.<ref name="oneil1" /> Арақ тавассути бухоршавӣ гармиро хориҷ мекунад. Инсонҳои аввалин, монанди шимпанзеҳои имрӯза, ғадудҳои арақи нисбатан кам доштанд ва қисми зиёди онҳо дар кафи дасту пой ҷойгир буданд. Афроде, ки ғадудҳои арақи бештар доштанд, метавонистанд муддати дарозтар ғизо ҷустуҷӯ ва шикор кунанд. Ин ба онҳо имконияти бештар барои зинда мондан ва афзоиши насл медод. Бо кам шудани мӯй, арақ осонтар бухор мешуд ва баданро зудтар сард мекард. Пас аз чанд миллион соли таҳаввул, инсонҳои қадим мӯйҳои нисбатан кам ва беш аз 2 миллион ғадуди арақ пайдо карданд.<ref name="oneil1" /><ref name=Mont>{{cite journal|last=Montagna|first=W.|title=The consequences of having naked skin|journal=Birth Defects: Original Article Series|volume=17|pages=1–7}}</ref> Пӯсти бемӯй, аз тарафи дигар, ба осеби шуоъҳои ултрабунафш ҳассостар аст. Натиҷаи таҳаввулӣ дар минтақаҳои дорои UV-и баланд инкишофи пӯсти тира ҳамчун воситаи муҳофизат буд. Муддати тӯлонӣ гумон мешуд, ки меланин асосан барои муҳофизат аз [[саратони пӯст]] инкишоф ёфтааст. Аммо аксари навъҳои саратони пӯст баъд аз синни асосии наслдиҳӣ пайдо мешаванд, бинобар ин эҳтимол онҳо омили асосии интихобӣ набуданд.<ref name="oneil1" /><ref name=Blum>{{cite journal|last=Blum|first=H.F.|title=Does the melanin pigment of human skin have adaptive value?|journal=Quarterly Review of Biology|year=1961|volume=36|pages=50–63|pmid=13870200|doi=10.1086/403275}}</ref> Пажӯҳиши соли 1978 таъсири нури офтобро ба сатҳи [[фолат]] баррасӣ кард. Натиҷаҳо нишон доданд, ки нури шадиди офтоб метавонад дар одамони равшанпӯст дар муддати кӯтоҳ сатҳи фолатро ба таври назаррас коҳиш диҳад. Сатҳи пасти фолат бо нуқсонҳои найчаи асаб, аз ҷумла [[анэнсефалия]] ва [[спина бифида]], алоқаманд мебошад. Фолат ҳамчунин барои рушди муқаррарии нутфа аҳамият дорад. Ин далелҳо ба фарзияе асос гузоштанд, ки муҳофизати фолат метавонад яке аз омилҳои асосии таҳаввули пӯсти тира бошад.<ref name="jabl1" /><ref name=Jabl00>{{cite journal|last=Jablonski|first=N.G.|author2=Chaplin|s2cid=38445385|title=The evolution of human skin coloration|journal=Journal of Human Evolution|year=2000|volume=39|issue=1|pages=57–106|doi=10.1006/jhev.2000.0403|pmid=10896812}}</ref> Ҳангоми паҳн шудани инсон аз минтақаҳои истивоии [[Африқо]] ба минтақаҳои дорои шуоъҳои камтари ултрабунафш ва арзҳои баландтар, тақрибан 120 000–65 000 сол пеш, пӯсти хеле тира метавонад ба камбудӣ табдил ёфта бошад.<ref>{{cite journal|author=Appenzeller Tim|year=2012|title=Human migrations: Eastern odyssey|journal=Nature|volume=485|issue=7396|pages=24–26|doi=10.1038/485024a|pmid=22552074}}</ref> Дар муҳитҳои камофтоб пигментатсияи [[пӯсти равшан]] инкишоф ёфт, ки ба истеҳсоли бештари витамини D мусоидат мекунад. Таҳқиқоти соли 2022 нишон дод, ки хусусиятҳое чун пӯсти тира метавонанд нишонаҳои қавии [[таҳаввули ҳамгаро]] ва [[интихоби мусбат]] дошта бошанд.<ref name="ReferenceB"/> === Фарзияҳои дигар === Фарзияҳои дигари пешниҳодшуда барои шарҳи таҳаввули пӯсти тира ба коҳиши маргумир аз саратони пӯст, муҳофизат аз сӯхтани офтоб ва хосиятҳои зиддибактериявии [[эумеланин]] марбут буданд.<ref name="jabl1" /> Пӯсти дорои миқдори зиёди эумеланин аз осеби ДНК бар асари нури офтоб муҳофизат мекунад.<ref name=Miya>{{cite journal|last=Miyamura|title=Regulation of human skin pigmentation and responses to ultraviolet radiation|journal=BioFactors|year=2007|volume=20|issue=1|pages=2–13|doi=10.1111/j.1600-0749.2006.00358.x|pmid=17250543}}</ref> Ин бо сатҳи пасттари саратони пӯст дар аҳолии дорои пӯсти тира алоқаманд аст.<ref name=Sara>{{cite journal|last1=Saraiya|title=Interventions to prevent skin cancer by reducing exposure to ultraviolet radiation: a systematic review|journal=American Journal of Preventive Medicine|year=2004|volume=27|issue=5|pages=422–466|pmid=15556744|doi=10.1016/j.amepre.2004.08.009|display-authors=etal}}</ref> Дар пӯсти равшан мавҷудияти бештари [[феомеланин]] метавонад фишори оксидшавиро дар [[меланосит]]ҳо зиёд кунад ва қобилияти он барои ҷабби шуоъҳои ултрабунафш нисбат ба эумеланин камтар аст.<ref name=Van_n>{{cite journal|last1=Van Nieuwpoort|title=Tyrosine-induced melanogenesis shows differences in morphologic and melanogenic preferences of melanosomes from light and dark skin types|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2004|volume=122|issue=5|pages=1251–1255|pmid=15140229|doi=10.1111/j.0022-202X.2004.22533.x|display-authors=etal}}</ref> Бо вуҷуди ин, аксари навъҳои асосии саратони пӯст дар охири давраи наслдиҳӣ ё баъд аз он пайдо мешаванд ва эҳтимол сабаби асосии таҳаввули пигментатсияи тира набуданд.<ref name="jabl04b" /> Фарзияи дигар пешниҳод мекунад, ки пӯсти тира ҳамчун муҳофизати зиддибактериявӣ аз бемориҳои сироятӣ ва паразитҳо дар минтақаҳои тропикӣ инкишоф ёфтааст. Гарчанде эумеланин дорои баъзе хосиятҳои зиддибактериявӣ аст, аҳамияти он нисбат ба нақши муҳофизат аз шуоъҳои ултрабунафш дуюмдараҷа ҳисобида мешавад. Ин фарзия ҳамчунин бо он далел мувофиқ нест, ки қисми зиёди таҳаввули гоминидҳо дар муҳити саванна, на ҷангалҳои боронии тропикӣ, сурат гирифтааст.<ref name=Epel>{{cite journal|last=Epel|title=Development in the floating world: defenses of eggs and embryos against damage from UV radiation|journal=American Zoologist|year=1999|volume=39|issue=2|pages=271–278|doi=10.1093/ICB/39.2.271}}</ref> == Биохимия ва генетика == Пӯсти одамони тирапӯст миқдори зиёди [[меланин]] дорад. Меланин аз [[аминокислота]]и тирозин ҳосил мешавад. Эумеланин шакли асосии меланин дар пӯсти инсон буда, бофтаҳо ва [[ДНК]]-ро аз осеби шуоъҳои ултрабунафш муҳофизат мекунад. Меланин дар ҳуҷайраҳои махсусе бо номи меланосит тавлид мешавад, ки дар қабатҳои поёнии эпидермис ҷойгиранд.<ref>{{cite journal|last1=Haass|first1=Nikolas K.|last2=Smalley|first2=Keiran S. M.|last3=Li|first3=Ling|last4=Herlyn|first4=Meenhard|date=1 June 2005|title=Adhesion, migration and communication in melanocytes and melanoma|journal=Pigment Cell Research|volume=18|issue=3|pages=150–159|doi=10.1111/j.1600-0749.2005.00235.x|pmid=15892711}}</ref> Меланин дар дохили сохторҳои хурди пардадор бо номи меланосома тавлид мешавад. Одамони дорои пӯсти табиатан тира меланосомаҳои нисбатан калон ва пур аз эумеланин доранд.<ref>{{cite journal|last1=Thong|first1=H.Y.|title=The patterns of melanosome distribution in keratinocytes of human skin as one determining factor of skin colour|journal=British Journal of Dermatology|year=2003|volume=149|issue=3|pages=498–505|pmid=14510981|doi=10.1046/j.1365-2133.2003.05473.x}}</ref><ref name="Tadokoro 2005 1326–1332">{{cite journal|last1=Tadokoro|first1=T|title=Mechanisms of skin tanning in different racial/ethnic groups in response to ultraviolet radiation|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2005|volume=124|issue=6|pages=1326–1332|pmid=15955111|doi=10.1111/j.0022-202X.2005.23760.x}}</ref> Тафовути чаҳоркарата дар дараҷаи пигментатсияи табиии пӯст метавонад муҳофизатро аз осеби ДНК 7–8 маротиба зиёд кунад,<ref name="Tadokoro 2005 1326–1332" /> ҳарчанд ҳатто тирагии максималии пӯст аз тамоми осеби ДНК пешгирӣ карда наметавонад.<ref name="jabl1" /> Пӯсти тира ба сабаби миқдори зиёди эумеланин, қобилияти баланди меланосомаҳои калон барои ҷабби шуоъҳои ултрабунафш ва интиқоли нисбатан босуръати эумеланин ба сатҳи пӯст муҳофизати бештар фароҳам меорад.<ref name="jabl1" /> Шумораи меланоситҳо дар як минтақаи бадан байни одамони равшанпӯст ва тирапӯст қариб яксон аст, аммо меланосомаҳо дар одамони тирапӯст калонтар ва сершумортаранд.<ref>{{cite journal|last1=Minwala|first1=S|title=Keratinocytes Play a Role in Regulating Distribution Patterns of Recipient Melanosomes in Vitro|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2001|volume=117|issue=2|pages=341–347|pmid=11511313|doi=10.1046/j.0022-202x.2001.01411.x}}</ref> Пӯсти тира аз осеби мустақим ва ғайримустақими ДНК муҳофизат мекунад. Вақте ки меланин фотонҳоро ҷаббида мекунад, фотодеградатсия ба амал меояд. Пажӯҳишҳои нав нишон медиҳанд, ки таъсири фотомуҳофизатии пӯсти тира ба қобилияти меланин барои ба дом андохтани радикалҳои озод, аз ҷумла пероксиди ҳидроген, низ вобаста аст.<ref name="jabl04b" /> Бо вуҷуди ин, шуоъҳои миёнамавҷи ултрабунафш ([[UVB]]) ҳатто дар одамони тирапӯст метавонанд ба низоми масуният тавассути таъсир ба [[ҳуҷайраҳои Лангерганс]] зарар расонанд.<ref name="jabl04b" /> Гарчанде пӯсти тира тақрибан 30–40% бештар аз пӯсти равшан нури офтобро ҷаббида мекунад, он дар шароити нури шадид гармии дохилии баданро ба таври назаррас зиёд намекунад. Шуоъҳои офтоб асосан сатҳи баданро гарм мекунанд ва одамон новобаста аз ранги пӯст тавассути арақкунӣ қобилияти муассири хориҷ кардани гармиро доранд.<ref name="LivCol" /> Дар одамони дорои пӯсти табиатан тира, офтобхӯрӣ бо интиқоли шадиди меланин ба боло дар эпидермис ва зиёд шудани истеҳсоли он ҳамроҳ мешавад. Аз ин сабаб, баъд аз як ё ду ҳафтаи таъсири офтоб пӯст метавонад тиратар шавад ва баъд аз чанд моҳи дурӣ аз офтоб тадриҷан равшантар гардад. Одамони тирапӯст одатан нишонаҳои камтари пиршавии пӯст аз офтоб доранд.<ref name="LivCol">{{cite book|last=Jablonski|first=Nina|title=Living Color|year=2012|publisher=University of California Press|location=Berkeley, Los Angeles, London|isbn=978-0-520-25153-3}}</ref> Ранги пӯст хусусияти полигенӣ мебошад, яъне дар муайян кардани он чандин [[ген]] иштирок мекунанд. Генҳои гуногун дар таркибҳои мураккаби ҷамъшаванда ва ғайриҷамъшаванда фаъолият мекунанд. Аз ин рӯ, ранги пӯст дар аҳолӣ аз хеле равшан то хеле тира ба таври пайваста тағйир меёбад.<ref name=Lewi>{{cite book|last=Lewis|first=Ricki|title=Human genetics: concepts and applications|year=2012|publisher=McGraw-Hill Co.|location=New York, NY|isbn=978-0-07-352530-3|pages=135–136|edition=10th}}</ref> Маълумоти таҳқиқоти гени ''[[MC1R]]'' нишон медиҳад, ки дар намунаҳои аҳолии тирапӯсти Африқо гуногунии аллелии ин ген нисбатан кам аст. Ин ҷолиб аст, зеро дар аксари генҳои дигар гуногунии генетикӣ дар аҳолии Африқо бештар мебошад. Аллели паҳншудаи ''MC1R'' дар бисёре аз аҳолии Африқо эҳтимол аз шуоъҳои ултрабунафш муҳофизат мекард ва дар таҳаввули пӯсти тира нақши муҳим дошт.<ref>{{cite journal|last1=Rana|first1=B. K.|last2=Hewett-Emmett|first2=D.|last3=Jin|first3=L.|last4=Chang|first4=B. H.|last5=Sambuughin|first5=N.|last6=Lin|first6=M.|last7=Watkins|first7=S.|last8=Bamshad|first8=M.|last9=Jorde|first9=L. B.|date=1 April 1999|title=High polymorphism at the human melanocortin 1 receptor locus|journal=Genetics|volume=151|issue=4|pages=1547–1557|doi=10.1093/genetics/151.4.1547|pmc=1460552|pmid=10101176}}</ref> Ба тағйирёбии ранги пӯст асосан генҳои дорои таъсири бузург ва як қатор генҳои дорои таъсири хурдтар, аз ҷумла ''[[TYR]]'', ''[[TYRP1]]'', ''[[OCA2]]'', ''[[SLC45A2]]'', ''[[SLC24A5]]'', ''MC1R'', ''[[KITLG]]'' ва ''SLC24A4'', таъсир мерасонанд. Таъсири [[эпистаз]] метавонад шумораи генҳои иштироккунандаро боз ҳам бештар кунад.<ref>{{cite web|last=Khan|first=Razib|title=Genetics of human pigmentation: Gene expression|url=http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/03/genetics-of-human-pigmentation/|publisher=Discover Magazine|access-date=11 December 2012|year=2009}}</ref> Тағйирёбии гени ''SLC24A5'' тақрибан 20–25% фарқи пигментатсия байни аҳолии тирапӯст ва равшанпӯсти Африқоро шарҳ медиҳад.<ref name="PMID 16357253">{{cite journal|last1=Lamason|first1=R. L.|title=SLC24A5, a Putative Cation Exchanger, Affects Pigmentation in Zebrafish and Humans|journal=Science|volume=310|issue=5755|pages=1782–1786|year=2005|pmid=16357253|doi=10.1126/science.1116238|display-authors=8}}</ref> == Таъсир ба саломатӣ == Пигментатсияи пӯст як [[мутобиқшавии таҳаввулӣ]] ба сатҳҳои гуногуни шуоъҳои ултрабунафш дар ҷаҳон мебошад. Аз ин рӯ, кӯчидани аҳолии дорои навъи муайяни пигментатсия ба муҳити дорои сатҳи дигари UV метавонад ба саломатӣ таъсир расонад.<ref name="jabl1" /> === Бартариҳо дар минтақаҳои офтобӣ === Одамони дорои пӯсти тира, ки дар минтақаҳои дорои нури зиёди офтоб зиндагӣ мекунанд, аз миқдори баланди меланин фоида мебинанд. Пигментатсияи тира аз осеби ДНК муҳофизат мекунад, қисми мувофиқи шуоъҳои ултрабунафшро ҷаббида менамояд ва аз камшавии фолат пешгирӣ мекунад. Фолат витамини ҳалшавандаи гурӯҳи B буда, дар сабзавоти баргдор, ғалладона ва меваҳои ситрусӣ мавҷуд аст. Он барои саломатии ҳуҷайраҳои ҷинсӣ, инкишофи ҷанин ва найчаи асаб аҳамияти калон дорад. Шуоъҳои шадиди ултрабунафш метавонанд фолатро вайрон кунанд.<ref name=LivCol /> Дар баъзе таҳқиқот сатҳи нуқсонҳои найчаи асаб дар занони дорои пӯсти тира пасттар сабт шудааст.<ref name=LivCol /><ref>{{cite journal|vauthors=Buccimazza SS, Molteno CD, Dunnem TT, Viljoen DL|title=Prevalence of neural tube defects in Cape Town, South Africa|journal=Teratology|year=1994|volume=50|issue=3|pages=194–199|pmid=7871483|doi=10.1002/tera.1420500304}}</ref> === Камбудиҳо дар минтақаҳои камофтоб === Дар одамони дорои пӯсти тира, ки дар муҳитҳои камофтоб зиндагӣ мекунанд, хатари [[норасоии витамини D]] аз сабаби коҳиши [[синтези витамини D дар пӯст]] бештар буда метавонад. Барои тавлиди ҳамон миқдори витамини D, шахси тирапӯст метавонад ба миқдори бештари UVB нисбат ба шахси равшанпӯст ниёз дошта бошад. Ин дар наздикии хатти истиво мушкили ҷиддӣ нест, аммо дар арзҳои баландтар метавонад аҳамият пайдо кунад.<ref name="LivCol" /> Дар баъзе шароитҳо, барои тавлиди миқдори шабеҳи витамини D шахси тирапӯст метавонад тақрибан ду соат ба офтоб ниёз дошта бошад, дар ҳоле ки шахси равшанпӯст онро дар муддати тақрибан 15 дақиқа ҳосил карда метавонад. Индекси баланди массаи бадан ва истифода накардани иловаҳои витамини D низ бо зиёдшавии норасоии он алоқаманд дониста шудаанд.<ref>{{cite news|title=Dark-skinned immigrants urged to take vitamin D|url=https://www.cbc.ca/news/canada/ottawa/dark-skinned-immigrants-urged-to-take-vitamin-d-1.945614|work=CBC News|access-date=25 September 2018}}</ref> Витамини D дар танзими низоми масунияти инсон нақши муҳим дорад. Норасоии музмини он метавонад бо хатари баъзе бемориҳои сироятӣ ва навъҳои саратон алоқаманд бошад.<ref name=LivCol /><ref>{{cite journal|last=Murray|first=F. G.|title=Pigmentation, sunlight, and nutritional disease|journal=American Anthropologist|year=1934|volume=36|issue=3|pages=438–445|doi=10.1525/aa.1934.36.3.02a00100}}</ref> Яке аз бемориҳои маъмули вобаста ба норасоии шадиди витамини D [[рахит]] мебошад, ки бо нармшавии устухонҳои кӯдакон ва эҳтимоли деформатсия ва шикастагӣ тавсиф мешавад. Норасоии витамини D бештар дар минтақаҳои дорои нури ками офтоб, махсусан зимистон, мушоҳида мешавад.<ref>{{cite book|last=Vieth|first=R|title=In Bone Loss and Osteoporosis: an Anthropological Perspective|year=2003|publisher=Kluwer Academic/Plenum Press|pages=135–150}}</ref> Бархе таҳқиқот норасоии музмини витамини D-ро бо хатари [[саратони сина]], [[саратони простата]], [[саратони рӯдаи ғафс]], [[саратони тухмдон]] ва дигар бемориҳо алоқаманд донистаанд.<ref>{{cite journal|vauthors=Garland CF, Garland FC, Gorham ED|title=The Role of Vitamin D in Cancer Prevention|journal=American Journal of Public Health|year=2006|volume=96|issue=2|pages=252–261|doi=10.2105/ajph.2004.045260|pmid=16380576|pmc=1470481}}</ref> Дар берун аз минтақаҳои тропикӣ шуоъҳои UV бояд аз қабати ғафстари [[атмосфера]] гузаранд ва қисми зиёди UVB пеш аз расидан ба сатҳи Замин ҷаббида ё пароканда мешавад. Аз ин рӯ, дар минтақаҳои дур аз хатти истиво имконияти истеҳсоли витамини D камтар аст. Ба одамони дорои пӯсти тира дар чунин минтақаҳо баъзан ғизои дорои витамини D ё иловаҳои он тавсия дода мешаванд.<ref name="oneil1" /> == Тақсимоти ҷуғрофӣ == Байни тақсимоти ҷуғрофии [[шуоъҳои ултрабунафш]] ва тақсимоти пигментатсияи пӯст дар ҷаҳон робита вуҷуд дорад. Дар минтақаҳои дорои UV-и баланд аҳолӣ ба ҳисоби миёна пӯсти тиратар доранд ва ин минтақаҳо одатан ба [[хатти истиво]] наздиктаранд. Минтақаҳои дуртар аз хатти истиво ва наздиктар ба қутбҳо сатҳи камтари UV доранд ва дар онҳо аҳолии равшанпӯст бештар аст. Ин натиҷаи мутобиқшавии таҳаввулии инсон ба муҳитҳои гуногун мебошад.<ref name="jabl04b" /> Дар [[Нимкураи ҷанубӣ]] ҳиссаи бештари аҳолии тирапӯст зиндагӣ мекунад, ки то андозае ба тақсимоти нобаробари хушкӣ аз рӯи арзҳои ҷуғрофӣ вобаста аст.<ref name="jabl04b" /> Бо вуҷуди ин, тақсимоти имрӯзаи ранги пӯст муносибати таърихии байни UV ва пигментатсияро пурра инъикос намекунад, зеро дар асрҳои охир муҳоҷирати оммавӣ ва ҳаракати аҳолӣ хеле афзудааст. Аҳолии тирапӯсти [[Африқо]], [[Австралия]], [[Меланезия]], [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Амрикои Ҷанубӣ]] дар баъзе минтақаҳои дорои баландтарин сатҳи шуоъҳои ултрабунафш зиндагӣ мекунанд.<ref name="oneil1" /><ref name="jabl04b" /> Аҳолии дорои пӯсти тира ҳатман аз ҷиҳати генетикӣ ба ҳам наздик нестанд.<ref>{{cite web|last=Marks|first=Jonathan|title=Interview with Jonathan Marks|url=https://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-08.htm|work=Race – The Power of an Illusion|publisher=PBS|access-date=3 January 2013}}</ref> Бумиёни ҷазираи Бука ва ҷазираи Бугенвил дар қисми шимолии [[ҷазираҳои Сулаймон]] ва мардуми чопи дар соҳили ҷанубу шарқии [[Мозамбик]] аз ҷумлаи аҳолии дорои пигментатсияи хеле тира мебошанд. Дар ин минтақаҳои наздик ба хатти истиво шуоъҳои ултрабунафш аз осмони соф ва ҳамчунин аз сатҳи об ё рег инъикос мешаванд.<ref name="LivCol" /> Пажӯҳишҳои навтар нишон медиҳанд, ки аҳолии инсон дар давоми 50 000 соли охир борҳо аз пӯсти тира ба равшан ва баръакс гузаштаанд. Тибқи андешаи Нина Ҷаблонски, аҳолии тирапӯсти имрӯза дар ҷануби Ҳиндустон ва [[Шри-Ланка]] метавонанд намунаи дубора тиратар шудани пӯст баъди муҳоҷирати ниёгонашон аз минтақаҳои шимолӣ бошанд. Баъзе тағйироти пигментатсия метавонанд дар тақрибан 100 насл, яъне ҳудуди 2500 сол, ба амал оянд.<ref name=Krulwich>{{cite news|last=Krulwich|first=Robert|title=Your Family May Once Have Been A Different Color|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=100057939|access-date=4 July 2013|newspaper=NPR|date=2 February 2009}}</ref> === Австралия === [[Бумиёни Австралия]], мисли ҳамаи аҳолии дигари берун аз Африқо, аз муҳоҷиратҳои қадимии инсон аз Африқо сарчашма мегиранд. Далелҳои генетикӣ нишон медиҳанд, ки онҳо аз аҳолии тирапӯсти Африқо аз ҷиҳати генетикӣ фарқ дошта, ба дигар аҳолии ғайриафриқоӣ наздиктаранд.<ref>{{cite web|url=http://www.illumina.com/documents/icommunity/article_2012_04_Aboriginal_Genome.pdf|title=Aboriginal Genome|access-date=25 September 2018}}</ref> Истилоҳи «сиёҳ» дар ибтидо барои ишора ба пигментатсияи пӯсти бумии Австралия истифода мешуд. Имрӯз бархе фаъолони аборигенӣ онро ҳамчун истилоҳи ҳувиятӣ ва фарҳангӣ, новобаста аз ранги воқеии пӯст, қабул мекунанд.<ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/opinion/politics/aboriginal-identity-goes-beyond-skin-colour-20110406-1d40r.html|work=The Sydney Morning Herald|title=Aboriginal identity goes beyond skin colour|access-date=25 September 2018}}</ref> === Меланезия === Меланезия зерминтақае дар [[Уқёнусия]] аст, ки номи он маънои «ҷазираҳои сиёҳ»-ро дорад. Дар бисёр ҷазираҳои он аҳолии дорои пӯсти тира зиндагӣ мекунанд. Ҷазираҳои Меланезия дар шимол ва шимолу шарқи Австралия ва шарқи Папуа Гвинеяи Нав ҷойгиранд.<ref>{{cite web|url=http://www.papuaweb.org/dlib/bk1/rspas-1982/00.pdf|title=Papua Web|access-date=25 September 2018}}</ref> Қисми ғарбии Меланезия, аз Гвинеяи Нав то ҷазираҳои Сулаймон, тақрибан 40 000–29 000 сол пеш аз ҷониби инсон маскун шудааст.<ref>{{cite journal|vauthors=Matisoo-Smith E, Robins JH|title=Origins and dispersals of Pacific peoples: Evidence from mtDNA phylogenesis of the pacific rat|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2004|volume=101|issue=24|pages=9167–9172|doi=10.1073/pnas.0403120101|pmid=15184658|pmc=428491}}</ref> Дар ҷаҳон мӯйи табиатан [[мӯйи зард|зард]] берун аз Аврупо, Африқои Шимолӣ ва Осиёи Ғарбӣ нодир аст, махсусан дар аҳолии тирапӯст. Бо вуҷуди ин, дар байни меланезиҳо мӯйи зарди табиӣ низ мушоҳида мешавад.<ref>{{cite news|title=Another Genetic Quirk of the Solomon Islands: Blond Hair|author=Sindya N. Bhanoo|url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/science/another-genetic-quirk-of-the-solomon-islands-blond-hair.html|newspaper=The New York Times|date=3 May 2012|access-date=3 May 2012}}</ref> ==== Гвинеяи Нав ==== Мардуми бумии [[Гвинеяи Нав]] пӯсти тира доранд ва ҳадди ақал 40 000 сол боз дар ҷазира зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби монандии фенотипӣ ва ҷойгиршавии Гвинеяи Нав дар масири муҳоҷирати бумии Австралия, муддате чунин гумон мешуд, ки папуаҳо ва аборигенҳои Австралия дорои пайдоиши ягона мебошанд. Аммо пажӯҳиши соли 1999 далели равшани як пайдоиши ягонаи генетикиро наёфт ва эҳтимоли мавҷудияти чанд мавҷи муҳоҷират ба [[Саҳул]]-ро пешниҳод кард.<ref>{{cite journal|journal=American Journal of Human Genetics|volume=65|issue=3|pages=808–828|year=1999|title=Peopling of Sahul: mtDNA Variation in Aboriginal Australian and Papua New Guinean Populations|pmc=1377989|pmid=10441589|vauthors=Redd AJ, Stoneking M|doi=10.1086/302533}}</ref> === Африқои ҷануби Саҳро === [[Африқои ҷануби Саҳро]] минтақаи қитъаи Африқо дар ҷануби биёбони Саҳро мебошад, ки дар он шумораи зиёди аҳолии дорои пӯсти тира зиндагӣ мекунанд.<ref>{{cite web|title=Modern human variation: overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012}}</ref> Тибқи пажӯҳишҳои илмӣ, аҳолии Африқо аз ҷиҳати ранги пӯст гуногунии хеле баланд доранд.<ref name=Relethford2000>{{cite journal|last1=Relethford|first1=JH|title=Human skin color diversity is highest in sub-Saharan African populations|journal=Human Biology; an International Record of Research|volume=72|issue=5|pages=773–80|year=2000|pmid=11126724}}</ref> Фарқиятҳо қисман ба масофа аз хатти истиво ва таъсири мураккаби омилҳои таҳаввулӣ вобастаанд.<ref name=LivCol /> Мавҷудияти пӯсти тира худ аз худ нишондиҳандаи боэътимоди наздикии генетикӣ нест. Масалан, дар баъзе таҳқиқот намунаҳои аҳолии [[Эфиопия]] аз ҷиҳати генетикӣ ба баъзе аҳолии Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо наздиктар аз баъзе гурӯҳҳои дигари африқоӣ арзёбӣ шудаанд.<ref>{{cite journal|doi=10.1038/ng761|year=2001|last1=Wilson|first1=James F.|last2=Weale|first2=Michael E.|last3=Smith|first3=Alice C.|last4=Gratrix|first4=Fiona|last5=Fletcher|first5=Benjamin|last6=Thomas|first6=Mark G.|last7=Bradman|first7=Neil|last8=Goldstein|first8=David B.|journal=Nature Genetics|volume=29|pages=265–9|pmid=11685208|title=Population genetic structure of variable drug response|issue=3}}</ref> === Осиёи Ҷанубӣ === [[Осиёи Ҷанубӣ]] яке аз минтақаҳои дорои гуногунии хеле баланди ранги пӯст берун аз Африқо мебошад. Ба ҳисоби миёна пӯсти аҳолии ҷануби Ҳиндустон нисбат ба шимоли кишвар тиратар аст. Яке аз омилҳо сатҳи баландтари шуоъҳои ултрабунафш дар ҷануб мебошад.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pyK2iDVWxfwC&q=south+indians+vitamin+d&pg=PA531|title=Vitamin D: Physiology, Molecular Biology, and Clinical Applications|author=Michael F. Holick|publisher=Springer|year=2010|page=531|isbn=978-1-60327-303-9}}</ref> Як пажӯҳиши аҳолии табақавӣ дар [[ҳамвории Ганг]] робитаеро байни дараҷаи тирагии пӯст ва ҷойгоҳ дар низоми табақавӣ нишон дод; дар намунаи таҳқиқшуда [[далит]]ҳо ба ҳисоби миёна пӯсти тиратар доштанд.<ref>{{cite journal|last1=Mishra|first1=Anshuman|last2=Nizammuddin|first2=Sheikh|last3=Mallick|first3=Chandana Basu|last4=Singh|first4=Sakshi|date=1 March 2017|title=Genotype-Phenotype Study of the Middle Gangetic Plain in India Shows Association of rs2470102 with Skin Pigmentation|journal=Journal of Investigative Dermatology|volume=137|issue=3|pages=670–677|doi=10.1016/j.jid.2016.10.043|pmid=27866970}}</ref> Пажӯҳиши дигари аҳолии телугу ва шимоли Ҳиндустон низ робитаеро байни ранги пӯст, сохтори иҷтимоӣ ва вариантҳои муайяни генетикӣ, аз ҷумла ''SLC24A5'', нишон додааст.<ref>{{cite journal|last1=Iliescu|first1=Florin Mircea|last2=Chaplin|first2=George|last3=Rai|first3=Niraj|last4=Jacobs|first4=Guy S.|last5=Mallick|first5=Chandana Basu|last6=Mishra|first6=Anshuman|last7=Thangaraj|first7=Kumarasamy|last8=Jablonski|first8=Nina G.|date=2018|title=The influences of genes, the environment, and social factors on the evolution of skin color diversity in India|journal=American Journal of Human Biology|volume=30|issue=5|article-number=e23170|doi=10.1002/ajhb.23170|pmid=30099804}}</ref> === Амрико === Пигментатсияи нисбатан тира дар байни [[инуит]]ҳо ва баъзе аҳолии дигари Арктика низ нигоҳ дошта шудааст. Эҳтимол, ғизои аз сафеда бой ва инъикоси нури офтоб аз барфи тобистона дар нигоҳ доштани чунин пигментатсия нақш доштаанд.<ref name="jabl1" /><ref name="Relethford2000" /><ref name=pbs /> Тавсифҳои аввали мустамликадорони аврупоӣ дар бораи аҳолии бумии Амрикои Шимолӣ истилоҳҳое чун «қаҳваранг», «биринҷӣ» ва «зайтунӣ»-ро истифода мебурданд, гарчанде баъзе гурӯҳҳо ҳамчун равшанпӯст низ тавсиф мешуданд. Мардумони бумии Амрикои Ҷанубӣ ва [[Мезоамерика]] низ одатан дорои пигментатсияи нисбатан тира мебошанд. Дар минтақаҳои Анд дар Перу, Боливия, Чили ва Аргентина сатҳи баланди шуоъҳои ултрабунафш мушоҳида мешавад.<ref>{{cite web|title=High UV occurs throughout the Altiplano region.|url=https://niwa.co.nz/sites/niwa.co.nz/files/import/attachments/Liley_2.pdf|access-date=8 October 2020}}</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:Indigenous mother and daughter from Peru.png|Модар ва духтари бумӣ аз ҷазираҳои [[уру]] дар Перу. File:Barretina taquile.JPG|Писари бумӣ аз [[Перу]]. File:Amerindian man in his reed boat, on lake titicaca.png|Моҳигири бумӣ аз [[кӯли Титикака]]. File:Amerindian man from Peru.png|Марде аз [[Боливия]]. </gallery> == Фарҳанг == Бартарӣ додан ё муносибати манфӣ ба пӯсти тира вобаста ба минтақаи ҷуғрофӣ, фарҳанг ва давраи таърихӣ фарқ кардааст. == Ҷусторҳои вобаста == Албинизм дар инсон Қаҳваранг (таснифи нажодӣ) Пӯсти зайтунӣ == Манбаъҳо == <references /> == Барои мутолиаи бештар == William Montagna, Giuseppe Prota, John A. Kenney Jr., ''Black Skin. Structure and Function'', Elsevier Science, 2012. [[Гурӯҳ:Ранги пӯсти инсон]] iksnwgscsif5g64wpd9ufgi9nf9caqz 1486668 1486667 2026-09-11T12:47:00Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 /* Меланезия */ ороиш, аломатҳои китобат 1486668 wikitext text/x-wiki [[File:Dress (Klashorst)-cropped.jpg|thumb|right|Зане бо пӯсти сиёҳ|352x352пкс]] '''Пӯсти тира''' яке аз навъҳои ранги пӯсти инсон аст, ки дорои миқдори зиёди пигменти [[меланин]] мебошад.<ref>[http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=dark-skinned skinned] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304203618/http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=dark-skinned |date=4 March 2016 }} Princeton University ''"naturally having skin of a dark color"''</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/dark-skinned|title=Dark-skinned|publisher=thefreedictionary.com|quote=a person or race having skin of a dark colour|access-date=24 January 2017|archive-date=22 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170122070734/http://www.thefreedictionary.com/dark-skinned|url-status=live}}</ref><ref name="jabl1">{{cite book|last=Muehlenbein|first=Michael|title=Human Evolutionary Biology|year=2010|publisher=Cambridge University Press|pages=192–213}}</ref> Одамони дорои пӯсти тираро баъзан сиёҳпӯстон меноманд,<ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"belonging to or denoting any human group having dark-coloured skin"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "black"] (accessed 6 August 2012).</ref> аммо истифодаи ин истилоҳ дар баъзе кишварҳо метавонад духӯра бошад, зеро он ҳамчунин барои ишора ба гурӯҳҳои муайяни [[гурӯҳи этникӣ|этникӣ]] ё аҳолӣ истифода мешавад.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Black?s=t Dictionary.com: black] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160219203651/http://dictionary.reference.com/browse/Black?s=t |date=19 February 2016 }} 3.a ''"a member of any of various dark-skinned peoples"'' 21.a''"specifically the dark-skinned peoples of Africa, Oceania, or Australia."''</ref><ref>{{cite web|title=Global Census|url=http://www.understandingrace.org/lived/global_census.html|publisher=American Anthropological Association|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914150543/http://understandingrace.org/lived/global_census.html|archive-date=14 September 2018}}</ref><ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"especially of African or Australian Aboriginal ancestry"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "black"] (accessed 6 August 2012).</ref><ref>{{cite web|last=James|first=Mackers|title=Proclamation|url=http://nla.gov.au/nla.news-article4219798|work=Classified Advertising|publisher=Trove|access-date=10 December 2012|date=8 November 1828|archive-date=26 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526090546/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/4219798/|url-status=live}}</ref> Гумон меравад, ки [[таҳаввул]]и пӯсти тира тақрибан 1,2 миллион сол пеш оғоз ёфтааст,<ref>{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/science/europeans-had-dark-skin-blue-eyes-7-000-years-ago-1.2512465 |title=New-discovery-in-racial-migration |last=Brana |first=La |date=27 January 2017 |website=www.cbc.ca |publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 January 2024}}</ref><ref name="jabl04">{{cite journal|last=Nina|first=Jablonski|s2cid=53481281|title=The evolution of human skin and skin color|quote=genetic evidence [demonstrate] that strong levels of natural selection acted about 1.2 mya to produce darkly pigmented skin in early members of the genus Homo|journal=Annual Review of Anthropology|year=2004|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> вақте ки навъҳои қадимии гоминидҳои дорои пӯсти нисбатан равшан аз ҷангалҳои боронии минтақаҳои истивоӣ ба саваннаҳои офтобӣ гузаштанд. Дар гармии саваннаҳо механизми муассиртари сардшавии бадан зарур буд, ки он бо кам шудани мӯйҳои бадан ва рушди арақкунии муассиртар ба вуҷуд омад. Аз даст рафтани мӯйҳои бадан ба инкишофи пигментатсияи тираи пӯст мусоидат кард, ки ҳамчун механизми интихоби табиӣ аз камшавии фолат (витамини B9) ва то андозае аз осеби мустақими ДНК муҳофизат мекард. Омили асосии инкишофи пигментатсияи тира вайроншавии фолат таҳти таъсири шуоъҳои ултрабунафш буд. Робитаи байни коҳиши фолат бар асари шуоъҳои ултрабунафш ва коҳиши қобилияти наслдиҳӣ, аз ҷумла тавассути ихтилоли эмбриогенез ва сперматогенез, ба интихоби пигментатсияи тираи пӯст мусоидат кард. То замони пайдоиши инсони муосир — ''[[Homo sapiens]]'' — ҳамаи одамон пӯсти тира доштанд.<ref name="jabl1" /><ref name="Bower">{{cite journal|last=Bower|first=C.|author2=Stanley|title=The role of nutritional factors in the aetiology of neural tube defects|journal=Journal of Paediatrics and Child Health|year=1992|volume=28|issue=1|pages=12–16|pmid=1554510|doi=10.1111/j.1440-1754.1992.tb02610.x|s2cid=45104826}}</ref><ref name="Minns">{{cite journal|last=Minns|first=R.A.|title=Folic acid and neural tube defects|journal=Spinal Cord|year=1996|volume=34|issue=8|pages=460–465|pmid=8856852|doi=10.1038/sc.1996.79|doi-access=free}}</ref><ref name="Copp">{{cite journal|last=Copp|title=Embryonic mechanisms underlying the prevenetion of neural tube defects by vitamins|journal=Mental Retardation and Developmental Disabilities Research Reviews|year=1998|volume=4|issue=4|pages=264–268|doi=10.1002/(sici)1098-2779(1998)4:4<264::aid-mrdd5>3.0.co;2-g|display-authors=etal}}</ref><ref name="Molloy">{{cite journal|last1=Molloy|title=Folate status and neural tube defects|journal=BioFactors|volume=10|issue=2–3|pages=291–294|pmid=10609896|year=1999|last2=Mills|first2=J. L.|last3=Kirke|first3=P. N.|last4=Weir|first4=D. G.|last5=Scott|first5=J. M.|doi=10.1002/biof.5520100230|s2cid=20128738|display-authors=etal}}</ref><ref name="Lucock">{{cite journal|last=Lucock|first=M.|title=Folic acid: nutritional biochemistry, molecular biology, and role in disease processes|journal=Molecular Genetics and Metabolism|volume=71|issue=1–2|pages=121–138|doi=10.1006/mgme.2000.3027|pmid=11001804|year=2000}}</ref><ref name="William">{{cite journal|last1=William|title=Decline in the prevalence of spina bifida and anencephaly by race/ethnicity:1995–2002|journal=Pediatrics|volume=116|issue=3|pages=580–586|pmid=16140696|year=2005|last2=Rasmussen|first2=S. A.|last3=Flores|first3=A|last4=Kirby|first4=R. S.|last5=Edmonds|first5=L. D.|doi=10.1542/peds.2005-0592|s2cid=12765407|display-authors=etal}}</ref><ref>{{cite web |title=The genetic architecture of normal variation in human pigmentation: an evolutionary perspective and model |url=https://academic.oup.com/hmg/article/15/suppl_2/R176/626610 |access-date=10 May 2024 |website=academic.oup.com}}</ref><ref name="Jablonski2011AN">{{cite journal |last=Jablonski |first=Nina G. |date=Spring 2011 |title=Why Human Skin Comes in Colors |url=http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |journal=AnthroNotes |volume=32 |issue=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225192352/http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |archive-date=25 February 2014 |access-date=20 July 2013}}</ref> Пӯсти одамони дорои пигментатсияи тира табиатан аз [[меланин]], махсусан эумеланин, бой буда, дорои миқдори бештари меланосомаҳо мебошад. Ин хусусият аз таъсири зараровари шуоъҳои ултрабунафш муҳофизати беҳтар фароҳам меорад, ба нигоҳ доштани захираҳои фолат дар организм мусоидат мекунад ва ДНК-ро аз осеб ҳифз менамояд.<ref name="jabl1" /><ref name="Nielsen_a">{{cite journal|last=Nielsen|title=The importance of the depth distribution of melanin in skin for DNA protection and other photobiological processes|journal=Journal of Photochemistry and Photobiology B: Biology|volume=82|issue=3|pages=194–198|doi=10.1016/j.jphotobiol.2005.11.008|pmid=16388960|display-authors=etal|year=2006|bibcode=2006JPPB...82..194N }}</ref> Одамони дорои пӯсти тира, ки дар арзҳои баланд ва минтақаҳои дорои нури нисбатан ками офтоб зиндагӣ мекунанд, махсусан дар фасли зимистон, бо хатари бештари [[витамини D|норасоии витамини D]] рӯ ба рӯ мешаванд. Норасоии витамини D метавонад хатари рахит, баъзе навъҳои саратон ва эҳтимолан бемориҳои дилу раг ва коҳиши фаъолияти низоми масуниятро афзоиш диҳад.<ref name="jabl1" /><ref name="linus">{{cite web|last=Jane|first=Higdon|title=Vitamin D|url=http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/vitamins/vitaminD/|work=Micronutrient Information Center|publisher=Linus Pauling Institute|access-date=10 December 2012|archive-date=8 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408104559/http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/vitamins/vitaminD/}}</ref> Бо вуҷуди ин, бархе пажӯҳишҳои навтар мувофиқ будани меъёрҳои муайянкунандаи норасоии витамини D дар одамони равшанпӯст барои одамони тирапӯстро зери суол гузоштаанд. Тибқи баъзе таҳқиқот, одамони тирапӯст ба ҳисоби миёна метавонанд зичии устухони бештар ва хатари шикасти устухони камтар дошта бошанд, ҳатто ҳангоми доштани ҳамон сатҳи витамини D. Ин эҳтимолан ба камтар будани сафедаҳои пайвасткунандаи витамини D ва дастрасии биологии бештари он вобаста аст.<ref>{{cite journal|title=Bioavailability of Vitamin D and Its Metabolites in Black and White Adults|last=Holick|first=Michael F.|date=21 November 2013|journal=The New England Journal of Medicine|doi=10.1056/NEJMe1312291|volume=369|issue=21|pages=2047–2048|pmid=24256384}}</ref><ref name="DeVita Raeburn-2013">{{cite news|url=http://www.medpagetoday.com/Endocrinology/GeneralEndocrinology/43049|title=Bone Density Higher in Blacks, Vitamin D Lower|last=DeVita Raeburn|first=Elizabeth|date=20 November 2013|work=MedPage Today|access-date=19 June 2014|archive-date=8 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008004809/https://www.medpagetoday.com/Endocrinology/GeneralEndocrinology/43049}}</ref> Тақсимоти ҷаҳонии аҳолии дорои пӯсти тира бо сатҳи баланди шуоъҳои ултрабунафш дар минтақаҳои сукунати онҳо робитаи қавӣ дорад. Ин аҳолӣ, ба истиснои тасманиҳои бумӣ, асосан дар наздикии хатти истиво, дар минтақаҳои тропикӣ бо нури шадиди офтоб — дар [[Африқо]], [[Австралия]], Меланезия, [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Амрико]] — зиндагӣ мекунанд. Пажӯҳишҳо дар аҳолии ғайриафриқоӣ нишон медиҳанд, ки пӯсти тира на ҳамеша танҳо боқимондаи ҳолати қадимаи мутобиқшуда ба шуоъҳои баланди ултрабунафш то муҳоҷирати инсон аз Африқо мебошад ва дар баъзе мавридҳо метавонад мутобиқшавии баъдии таҳаввулӣ ба минтақаҳои ҷангалҳои тропикӣ бошад.<ref name="Jabl00" /><ref name="Harding2000">{{cite journal|last1=Harding|first1=R|last2=Healy|first2=E|last3=Ray|first3=A|last4=Ellis|first4=N|last5=Flanagan|first5=N|last6=Todd|first6=C|last7=Dixon|first7=C|last8=Sajantila|first8=A|last9=Jackson|first9=I|last10=Birch-Machin|first10=Mark A.|last11=Rees|first11=Jonathan L.|title=Evidence for Variable Selective Pressures at MC1R|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=66|pages=1351–61|year=2000|doi=10.1086/302863|pmid=10733465|issue=4|pmc=1288200|display-authors=8}}</ref><ref name="ReferenceB">{{cite journal|last1=Zhang|first1=Xiaoming|last2=Liu|first2=Qi|last3=Zhang|first3=Hui|last4=Zhao|first4=Shilei|last5=Huang|first5=Jiahui|last6=Sovannary|first6=Tuot|last7=Bunnath|first7=Long|last8=Aun|first8=Hong Seang|last9=Samnom|first9=Ham|last10=Su|first10=Bing|last11=Chen|first11=Hua|date=27 April 2021|title=The distinct morphological phenotypes of Southeast Asian aborigines are shaped by novel mechanisms for adaptation to tropical rainforests|journal=National Science Review|volume=9|issue=3|article-number=nwab072|doi=10.1093/nsr/nwab072|pmc=8970429|pmid=35371514}}</ref> Дар пайи муҳоҷирати оммавӣ ва афзоиши ҳаракати аҳолӣ дар давраи муосир, одамони дорои пӯсти тира имрӯз дар саросари ҷаҳон зиндагӣ мекунанд.<ref name="jabl1" /><ref name="oneil1">{{cite web|last=O'Neil|first=Dennis|title=Skin Color Adaptation|url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|work=Human Biological Adaptability: Skin Color as an Adaptation|publisher=Palomar|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218132913/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|archive-date=18 December 2012}}</ref><ref name="oneil2">{{cite web|last=O'Neil|first=Dennis|title=Overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|work=Modern Human Variation|publisher=Palomer|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012}}</ref> == Таҳаввул == Дар натиҷаи интихоби табиӣ одамоне, ки дар минтақаҳои дорои нури шадиди офтоб зиндагӣ мекарданд, пӯсти тира пайдо карданд, ки асосан барои муҳофизат аз нӯрҳои ултрабунафш ва пешгирии камшавии фолат мусоид буд. Пигментатсияи таҳаввулии пӯст зери таъсири шуоъҳои ултрабунафши Офтоб шакл гирифтааст. Ҳангоме ки гоминидҳо тақрибан аз 1,2 то 4 миллион сол пеш барои беҳтар кардани сардшавии бадан тавассути арақкунӣ тадриҷан [[мӯй]]и баданашонро аз даст доданд, пӯсти бараҳна ва нисбатан камранги онҳо бештар ба нури офтоб дучор гардид. Дар минтақаҳои тропикӣ интихоби табиӣ ба аҳолии дорои пигментатсияи тираи пӯст бартарӣ дод, зеро миқдори зиёди пигмент аз таъсири зараровари офтоб муҳофизат мекард. Миқдори нуре, ки пӯст инъикос мекунад, бо сатҳи воқеии шуоъҳои ултрабунафши минтақаҳои ҷуғрофӣ робитаи қавӣ дорад. Далелҳои генетикӣ низ ин ақидаро дастгирӣ мекунанд ва нишон медиҳанд, ки тақрибан 1,2 миллион сол пеш фишори қавии таҳаввулӣ боиси рушди пигментатсияи тира дар аъзои қадимии ҷинси ''[[Homo]]'' шудааст.<ref name=jabl04b>{{cite journal|last=Nina|first=Jablonski|s2cid=53481281|title=The evolution of human skin and skin color|journal=Annual Review of Anthropology|year=2004|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> Таъсири нури офтоб ба сатҳи кислотаи фолий дар ин раванд аҳамияти муҳим дошт.<ref name="jabl1" /><ref name=pbs>{{cite web|last=Gina|first=Kirchweger|title=The Biology of Skin Color: Black and White|url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|work=Evolution Library|publisher=PBS|access-date=10 December 2012|archive-date=16 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html}}</ref> Эҳтимол, қадимтарин ниёгони приматии инсонҳои муосир мисли наздиктарин хеши муосири инсон — [[шимпанзе]] — пӯсти равшан доштанд.<ref>{{cite journal |last1=Jablonski |first1=N. G. |last2=Chaplin |first2=G. |date=2000 |title=The evolution of human skin coloration |journal=Journal of Human Evolution |volume=39 |issue=1 |pages=57–106 |doi=10.1006/jhev.2000.0403 |pmid=10896812}}</ref><ref>{{cite news |last=Wade |first=Nicholas |date=19 August 2003 |title=Why Humans and Their Fur Parted Ways |url=https://www.nytimes.com/2003/08/19/science/why-humans-and-their-fur-parted-ways.html |access-date=13 January 2024 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Elias |first1=Peter M. |last2=Menon |first2=Gopinathan |last3=Wetzel |first3=Bruce K. |last4=Williams |first4=John (Jack) W. |date=2009 |title=Evidence that stress to the epidermal barrier influenced the development of pigmentation in humans |journal=Pigment Cell & Melanoma Research |volume=22 |issue=4 |pages=420–434 |doi=10.1111/j.1755-148X.2009.00588.x |pmc=2843517 |pmid=19508412}}</ref> Тақрибан 7 миллион сол пеш шохаҳои таҳаввулии инсон ва шимпанзе аз ҳам ҷудо шуданд ва дар байни 4,5 то 2 миллион сол пеш инсонҳои қадим аз ҷангалҳои боронӣ ба саваннаҳои [[Африқои ҷануби Саҳро]] кӯчиданд.<ref name="oneil1" /> Онҳо на танҳо ба нури шадидтари офтоб мутобиқ мешуданд, балки бояд низоми муассиртари сардшавии баданро низ инкишоф медоданд. Мағзи ширхӯрон ба баландшавии ҳарорат ҳассос аст ва афзоиши ҳарорати бадан ба андозаи 5–6 °C метавонад ба зарбаи гармӣ оварда расонад. Аз ин рӯ, қобилияти беҳтари танзими гармӣ аҳамияти бузург дошт. Арақкунӣ ва камшавии мӯйҳои бадан яке аз роҳҳои асосии чунин мутобиқшавӣ гардид.<ref name="oneil1" /> Арақ тавассути бухоршавӣ гармиро хориҷ мекунад. Инсонҳои аввалин, монанди шимпанзеҳои имрӯза, ғадудҳои арақи нисбатан кам доштанд ва қисми зиёди онҳо дар кафи дасту пой ҷойгир буданд. Афроде, ки ғадудҳои арақи бештар доштанд, метавонистанд муддати дарозтар ғизо ҷустуҷӯ ва шикор кунанд. Ин ба онҳо имконияти бештар барои зинда мондан ва афзоиши насл медод. Бо кам шудани мӯй, арақ осонтар бухор мешуд ва баданро зудтар сард мекард. Пас аз чанд миллион соли таҳаввул, инсонҳои қадим мӯйҳои нисбатан кам ва беш аз 2 миллион ғадуди арақ пайдо карданд.<ref name="oneil1" /><ref name=Mont>{{cite journal|last=Montagna|first=W.|title=The consequences of having naked skin|journal=Birth Defects: Original Article Series|volume=17|pages=1–7}}</ref> Пӯсти бемӯй, аз тарафи дигар, ба осеби шуоъҳои ултрабунафш ҳассостар аст. Натиҷаи таҳаввулӣ дар минтақаҳои дорои UV-и баланд инкишофи пӯсти тира ҳамчун воситаи муҳофизат буд. Муддати тӯлонӣ гумон мешуд, ки меланин асосан барои муҳофизат аз [[саратони пӯст]] инкишоф ёфтааст. Аммо аксари навъҳои саратони пӯст баъд аз синни асосии наслдиҳӣ пайдо мешаванд, бинобар ин эҳтимол онҳо омили асосии интихобӣ набуданд.<ref name="oneil1" /><ref name=Blum>{{cite journal|last=Blum|first=H.F.|title=Does the melanin pigment of human skin have adaptive value?|journal=Quarterly Review of Biology|year=1961|volume=36|pages=50–63|pmid=13870200|doi=10.1086/403275}}</ref> Пажӯҳиши соли 1978 таъсири нури офтобро ба сатҳи [[фолат]] баррасӣ кард. Натиҷаҳо нишон доданд, ки нури шадиди офтоб метавонад дар одамони равшанпӯст дар муддати кӯтоҳ сатҳи фолатро ба таври назаррас коҳиш диҳад. Сатҳи пасти фолат бо нуқсонҳои найчаи асаб, аз ҷумла [[анэнсефалия]] ва [[спина бифида]], алоқаманд мебошад. Фолат ҳамчунин барои рушди муқаррарии нутфа аҳамият дорад. Ин далелҳо ба фарзияе асос гузоштанд, ки муҳофизати фолат метавонад яке аз омилҳои асосии таҳаввули пӯсти тира бошад.<ref name="jabl1" /><ref name=Jabl00>{{cite journal|last=Jablonski|first=N.G.|author2=Chaplin|s2cid=38445385|title=The evolution of human skin coloration|journal=Journal of Human Evolution|year=2000|volume=39|issue=1|pages=57–106|doi=10.1006/jhev.2000.0403|pmid=10896812}}</ref> Ҳангоми паҳн шудани инсон аз минтақаҳои истивоии [[Африқо]] ба минтақаҳои дорои шуоъҳои камтари ултрабунафш ва арзҳои баландтар, тақрибан 120 000–65 000 сол пеш, пӯсти хеле тира метавонад ба камбудӣ табдил ёфта бошад.<ref>{{cite journal|author=Appenzeller Tim|year=2012|title=Human migrations: Eastern odyssey|journal=Nature|volume=485|issue=7396|pages=24–26|doi=10.1038/485024a|pmid=22552074}}</ref> Дар муҳитҳои камофтоб пигментатсияи [[пӯсти равшан]] инкишоф ёфт, ки ба истеҳсоли бештари витамини D мусоидат мекунад. Таҳқиқоти соли 2022 нишон дод, ки хусусиятҳое чун пӯсти тира метавонанд нишонаҳои қавии [[таҳаввули ҳамгаро]] ва [[интихоби мусбат]] дошта бошанд.<ref name="ReferenceB"/> === Фарзияҳои дигар === Фарзияҳои дигари пешниҳодшуда барои шарҳи таҳаввули пӯсти тира ба коҳиши маргумир аз саратони пӯст, муҳофизат аз сӯхтани офтоб ва хосиятҳои зиддибактериявии [[эумеланин]] марбут буданд.<ref name="jabl1" /> Пӯсти дорои миқдори зиёди эумеланин аз осеби ДНК бар асари нури офтоб муҳофизат мекунад.<ref name=Miya>{{cite journal|last=Miyamura|title=Regulation of human skin pigmentation and responses to ultraviolet radiation|journal=BioFactors|year=2007|volume=20|issue=1|pages=2–13|doi=10.1111/j.1600-0749.2006.00358.x|pmid=17250543}}</ref> Ин бо сатҳи пасттари саратони пӯст дар аҳолии дорои пӯсти тира алоқаманд аст.<ref name=Sara>{{cite journal|last1=Saraiya|title=Interventions to prevent skin cancer by reducing exposure to ultraviolet radiation: a systematic review|journal=American Journal of Preventive Medicine|year=2004|volume=27|issue=5|pages=422–466|pmid=15556744|doi=10.1016/j.amepre.2004.08.009|display-authors=etal}}</ref> Дар пӯсти равшан мавҷудияти бештари [[феомеланин]] метавонад фишори оксидшавиро дар [[меланосит]]ҳо зиёд кунад ва қобилияти он барои ҷабби шуоъҳои ултрабунафш нисбат ба эумеланин камтар аст.<ref name=Van_n>{{cite journal|last1=Van Nieuwpoort|title=Tyrosine-induced melanogenesis shows differences in morphologic and melanogenic preferences of melanosomes from light and dark skin types|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2004|volume=122|issue=5|pages=1251–1255|pmid=15140229|doi=10.1111/j.0022-202X.2004.22533.x|display-authors=etal}}</ref> Бо вуҷуди ин, аксари навъҳои асосии саратони пӯст дар охири давраи наслдиҳӣ ё баъд аз он пайдо мешаванд ва эҳтимол сабаби асосии таҳаввули пигментатсияи тира набуданд.<ref name="jabl04b" /> Фарзияи дигар пешниҳод мекунад, ки пӯсти тира ҳамчун муҳофизати зиддибактериявӣ аз бемориҳои сироятӣ ва паразитҳо дар минтақаҳои тропикӣ инкишоф ёфтааст. Гарчанде эумеланин дорои баъзе хосиятҳои зиддибактериявӣ аст, аҳамияти он нисбат ба нақши муҳофизат аз шуоъҳои ултрабунафш дуюмдараҷа ҳисобида мешавад. Ин фарзия ҳамчунин бо он далел мувофиқ нест, ки қисми зиёди таҳаввули гоминидҳо дар муҳити саванна, на ҷангалҳои боронии тропикӣ, сурат гирифтааст.<ref name=Epel>{{cite journal|last=Epel|title=Development in the floating world: defenses of eggs and embryos against damage from UV radiation|journal=American Zoologist|year=1999|volume=39|issue=2|pages=271–278|doi=10.1093/ICB/39.2.271}}</ref> == Биохимия ва генетика == Пӯсти одамони тирапӯст миқдори зиёди [[меланин]] дорад. Меланин аз [[аминокислота]]и тирозин ҳосил мешавад. Эумеланин шакли асосии меланин дар пӯсти инсон буда, бофтаҳо ва [[ДНК]]-ро аз осеби шуоъҳои ултрабунафш муҳофизат мекунад. Меланин дар ҳуҷайраҳои махсусе бо номи меланосит тавлид мешавад, ки дар қабатҳои поёнии эпидермис ҷойгиранд.<ref>{{cite journal|last1=Haass|first1=Nikolas K.|last2=Smalley|first2=Keiran S. M.|last3=Li|first3=Ling|last4=Herlyn|first4=Meenhard|date=1 June 2005|title=Adhesion, migration and communication in melanocytes and melanoma|journal=Pigment Cell Research|volume=18|issue=3|pages=150–159|doi=10.1111/j.1600-0749.2005.00235.x|pmid=15892711}}</ref> Меланин дар дохили сохторҳои хурди пардадор бо номи меланосома тавлид мешавад. Одамони дорои пӯсти табиатан тира меланосомаҳои нисбатан калон ва пур аз эумеланин доранд.<ref>{{cite journal|last1=Thong|first1=H.Y.|title=The patterns of melanosome distribution in keratinocytes of human skin as one determining factor of skin colour|journal=British Journal of Dermatology|year=2003|volume=149|issue=3|pages=498–505|pmid=14510981|doi=10.1046/j.1365-2133.2003.05473.x}}</ref><ref name="Tadokoro 2005 1326–1332">{{cite journal|last1=Tadokoro|first1=T|title=Mechanisms of skin tanning in different racial/ethnic groups in response to ultraviolet radiation|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2005|volume=124|issue=6|pages=1326–1332|pmid=15955111|doi=10.1111/j.0022-202X.2005.23760.x}}</ref> Тафовути чаҳоркарата дар дараҷаи пигментатсияи табиии пӯст метавонад муҳофизатро аз осеби ДНК 7–8 маротиба зиёд кунад,<ref name="Tadokoro 2005 1326–1332" /> ҳарчанд ҳатто тирагии максималии пӯст аз тамоми осеби ДНК пешгирӣ карда наметавонад.<ref name="jabl1" /> Пӯсти тира ба сабаби миқдори зиёди эумеланин, қобилияти баланди меланосомаҳои калон барои ҷабби шуоъҳои ултрабунафш ва интиқоли нисбатан босуръати эумеланин ба сатҳи пӯст муҳофизати бештар фароҳам меорад.<ref name="jabl1" /> Шумораи меланоситҳо дар як минтақаи бадан байни одамони равшанпӯст ва тирапӯст қариб яксон аст, аммо меланосомаҳо дар одамони тирапӯст калонтар ва сершумортаранд.<ref>{{cite journal|last1=Minwala|first1=S|title=Keratinocytes Play a Role in Regulating Distribution Patterns of Recipient Melanosomes in Vitro|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2001|volume=117|issue=2|pages=341–347|pmid=11511313|doi=10.1046/j.0022-202x.2001.01411.x}}</ref> Пӯсти тира аз осеби мустақим ва ғайримустақими ДНК муҳофизат мекунад. Вақте ки меланин фотонҳоро ҷаббида мекунад, фотодеградатсия ба амал меояд. Пажӯҳишҳои нав нишон медиҳанд, ки таъсири фотомуҳофизатии пӯсти тира ба қобилияти меланин барои ба дом андохтани радикалҳои озод, аз ҷумла пероксиди ҳидроген, низ вобаста аст.<ref name="jabl04b" /> Бо вуҷуди ин, шуоъҳои миёнамавҷи ултрабунафш ([[UVB]]) ҳатто дар одамони тирапӯст метавонанд ба низоми масуният тавассути таъсир ба [[ҳуҷайраҳои Лангерганс]] зарар расонанд.<ref name="jabl04b" /> Гарчанде пӯсти тира тақрибан 30–40% бештар аз пӯсти равшан нури офтобро ҷаббида мекунад, он дар шароити нури шадид гармии дохилии баданро ба таври назаррас зиёд намекунад. Шуоъҳои офтоб асосан сатҳи баданро гарм мекунанд ва одамон новобаста аз ранги пӯст тавассути арақкунӣ қобилияти муассири хориҷ кардани гармиро доранд.<ref name="LivCol" /> Дар одамони дорои пӯсти табиатан тира, офтобхӯрӣ бо интиқоли шадиди меланин ба боло дар эпидермис ва зиёд шудани истеҳсоли он ҳамроҳ мешавад. Аз ин сабаб, баъд аз як ё ду ҳафтаи таъсири офтоб пӯст метавонад тиратар шавад ва баъд аз чанд моҳи дурӣ аз офтоб тадриҷан равшантар гардад. Одамони тирапӯст одатан нишонаҳои камтари пиршавии пӯст аз офтоб доранд.<ref name="LivCol">{{cite book|last=Jablonski|first=Nina|title=Living Color|year=2012|publisher=University of California Press|location=Berkeley, Los Angeles, London|isbn=978-0-520-25153-3}}</ref> Ранги пӯст хусусияти полигенӣ мебошад, яъне дар муайян кардани он чандин [[ген]] иштирок мекунанд. Генҳои гуногун дар таркибҳои мураккаби ҷамъшаванда ва ғайриҷамъшаванда фаъолият мекунанд. Аз ин рӯ, ранги пӯст дар аҳолӣ аз хеле равшан то хеле тира ба таври пайваста тағйир меёбад.<ref name=Lewi>{{cite book|last=Lewis|first=Ricki|title=Human genetics: concepts and applications|year=2012|publisher=McGraw-Hill Co.|location=New York, NY|isbn=978-0-07-352530-3|pages=135–136|edition=10th}}</ref> Маълумоти таҳқиқоти гени ''[[MC1R]]'' нишон медиҳад, ки дар намунаҳои аҳолии тирапӯсти Африқо гуногунии аллелии ин ген нисбатан кам аст. Ин ҷолиб аст, зеро дар аксари генҳои дигар гуногунии генетикӣ дар аҳолии Африқо бештар мебошад. Аллели паҳншудаи ''MC1R'' дар бисёре аз аҳолии Африқо эҳтимол аз шуоъҳои ултрабунафш муҳофизат мекард ва дар таҳаввули пӯсти тира нақши муҳим дошт.<ref>{{cite journal|last1=Rana|first1=B. K.|last2=Hewett-Emmett|first2=D.|last3=Jin|first3=L.|last4=Chang|first4=B. H.|last5=Sambuughin|first5=N.|last6=Lin|first6=M.|last7=Watkins|first7=S.|last8=Bamshad|first8=M.|last9=Jorde|first9=L. B.|date=1 April 1999|title=High polymorphism at the human melanocortin 1 receptor locus|journal=Genetics|volume=151|issue=4|pages=1547–1557|doi=10.1093/genetics/151.4.1547|pmc=1460552|pmid=10101176}}</ref> Ба тағйирёбии ранги пӯст асосан генҳои дорои таъсири бузург ва як қатор генҳои дорои таъсири хурдтар, аз ҷумла ''[[TYR]]'', ''[[TYRP1]]'', ''[[OCA2]]'', ''[[SLC45A2]]'', ''[[SLC24A5]]'', ''MC1R'', ''[[KITLG]]'' ва ''SLC24A4'', таъсир мерасонанд. Таъсири [[эпистаз]] метавонад шумораи генҳои иштироккунандаро боз ҳам бештар кунад.<ref>{{cite web|last=Khan|first=Razib|title=Genetics of human pigmentation: Gene expression|url=http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/03/genetics-of-human-pigmentation/|publisher=Discover Magazine|access-date=11 December 2012|year=2009}}</ref> Тағйирёбии гени ''SLC24A5'' тақрибан 20–25% фарқи пигментатсия байни аҳолии тирапӯст ва равшанпӯсти Африқоро шарҳ медиҳад.<ref name="PMID 16357253">{{cite journal|last1=Lamason|first1=R. L.|title=SLC24A5, a Putative Cation Exchanger, Affects Pigmentation in Zebrafish and Humans|journal=Science|volume=310|issue=5755|pages=1782–1786|year=2005|pmid=16357253|doi=10.1126/science.1116238|display-authors=8}}</ref> == Таъсир ба саломатӣ == Пигментатсияи пӯст як [[мутобиқшавии таҳаввулӣ]] ба сатҳҳои гуногуни шуоъҳои ултрабунафш дар ҷаҳон мебошад. Аз ин рӯ, кӯчидани аҳолии дорои навъи муайяни пигментатсия ба муҳити дорои сатҳи дигари UV метавонад ба саломатӣ таъсир расонад.<ref name="jabl1" /> === Бартариҳо дар минтақаҳои офтобӣ === Одамони дорои пӯсти тира, ки дар минтақаҳои дорои нури зиёди офтоб зиндагӣ мекунанд, аз миқдори баланди меланин фоида мебинанд. Пигментатсияи тира аз осеби ДНК муҳофизат мекунад, қисми мувофиқи шуоъҳои ултрабунафшро ҷаббида менамояд ва аз камшавии фолат пешгирӣ мекунад. Фолат витамини ҳалшавандаи гурӯҳи B буда, дар сабзавоти баргдор, ғалладона ва меваҳои ситрусӣ мавҷуд аст. Он барои саломатии ҳуҷайраҳои ҷинсӣ, инкишофи ҷанин ва найчаи асаб аҳамияти калон дорад. Шуоъҳои шадиди ултрабунафш метавонанд фолатро вайрон кунанд.<ref name=LivCol /> Дар баъзе таҳқиқот сатҳи нуқсонҳои найчаи асаб дар занони дорои пӯсти тира пасттар сабт шудааст.<ref name=LivCol /><ref>{{cite journal|vauthors=Buccimazza SS, Molteno CD, Dunnem TT, Viljoen DL|title=Prevalence of neural tube defects in Cape Town, South Africa|journal=Teratology|year=1994|volume=50|issue=3|pages=194–199|pmid=7871483|doi=10.1002/tera.1420500304}}</ref> === Камбудиҳо дар минтақаҳои камофтоб === Дар одамони дорои пӯсти тира, ки дар муҳитҳои камофтоб зиндагӣ мекунанд, хатари [[норасоии витамини D]] аз сабаби коҳиши [[синтези витамини D дар пӯст]] бештар буда метавонад. Барои тавлиди ҳамон миқдори витамини D, шахси тирапӯст метавонад ба миқдори бештари UVB нисбат ба шахси равшанпӯст ниёз дошта бошад. Ин дар наздикии хатти истиво мушкили ҷиддӣ нест, аммо дар арзҳои баландтар метавонад аҳамият пайдо кунад.<ref name="LivCol" /> Дар баъзе шароитҳо, барои тавлиди миқдори шабеҳи витамини D шахси тирапӯст метавонад тақрибан ду соат ба офтоб ниёз дошта бошад, дар ҳоле ки шахси равшанпӯст онро дар муддати тақрибан 15 дақиқа ҳосил карда метавонад. Индекси баланди массаи бадан ва истифода накардани иловаҳои витамини D низ бо зиёдшавии норасоии он алоқаманд дониста шудаанд.<ref>{{cite news|title=Dark-skinned immigrants urged to take vitamin D|url=https://www.cbc.ca/news/canada/ottawa/dark-skinned-immigrants-urged-to-take-vitamin-d-1.945614|work=CBC News|access-date=25 September 2018}}</ref> Витамини D дар танзими низоми масунияти инсон нақши муҳим дорад. Норасоии музмини он метавонад бо хатари баъзе бемориҳои сироятӣ ва навъҳои саратон алоқаманд бошад.<ref name=LivCol /><ref>{{cite journal|last=Murray|first=F. G.|title=Pigmentation, sunlight, and nutritional disease|journal=American Anthropologist|year=1934|volume=36|issue=3|pages=438–445|doi=10.1525/aa.1934.36.3.02a00100}}</ref> Яке аз бемориҳои маъмули вобаста ба норасоии шадиди витамини D [[рахит]] мебошад, ки бо нармшавии устухонҳои кӯдакон ва эҳтимоли деформатсия ва шикастагӣ тавсиф мешавад. Норасоии витамини D бештар дар минтақаҳои дорои нури ками офтоб, махсусан зимистон, мушоҳида мешавад.<ref>{{cite book|last=Vieth|first=R|title=In Bone Loss and Osteoporosis: an Anthropological Perspective|year=2003|publisher=Kluwer Academic/Plenum Press|pages=135–150}}</ref> Бархе таҳқиқот норасоии музмини витамини D-ро бо хатари [[саратони сина]], [[саратони простата]], [[саратони рӯдаи ғафс]], [[саратони тухмдон]] ва дигар бемориҳо алоқаманд донистаанд.<ref>{{cite journal|vauthors=Garland CF, Garland FC, Gorham ED|title=The Role of Vitamin D in Cancer Prevention|journal=American Journal of Public Health|year=2006|volume=96|issue=2|pages=252–261|doi=10.2105/ajph.2004.045260|pmid=16380576|pmc=1470481}}</ref> Дар берун аз минтақаҳои тропикӣ шуоъҳои UV бояд аз қабати ғафстари [[атмосфера]] гузаранд ва қисми зиёди UVB пеш аз расидан ба сатҳи Замин ҷаббида ё пароканда мешавад. Аз ин рӯ, дар минтақаҳои дур аз хатти истиво имконияти истеҳсоли витамини D камтар аст. Ба одамони дорои пӯсти тира дар чунин минтақаҳо баъзан ғизои дорои витамини D ё иловаҳои он тавсия дода мешаванд.<ref name="oneil1" /> == Тақсимоти ҷуғрофӣ == Байни тақсимоти ҷуғрофии [[шуоъҳои ултрабунафш]] ва тақсимоти пигментатсияи пӯст дар ҷаҳон робита вуҷуд дорад. Дар минтақаҳои дорои UV-и баланд аҳолӣ ба ҳисоби миёна пӯсти тиратар доранд ва ин минтақаҳо одатан ба [[хатти истиво]] наздиктаранд. Минтақаҳои дуртар аз хатти истиво ва наздиктар ба қутбҳо сатҳи камтари UV доранд ва дар онҳо аҳолии равшанпӯст бештар аст. Ин натиҷаи мутобиқшавии таҳаввулии инсон ба муҳитҳои гуногун мебошад.<ref name="jabl04b" /> Дар [[Нимкураи ҷанубӣ]] ҳиссаи бештари аҳолии тирапӯст зиндагӣ мекунад, ки то андозае ба тақсимоти нобаробари хушкӣ аз рӯи арзҳои ҷуғрофӣ вобаста аст.<ref name="jabl04b" /> Бо вуҷуди ин, тақсимоти имрӯзаи ранги пӯст муносибати таърихии байни UV ва пигментатсияро пурра инъикос намекунад, зеро дар асрҳои охир муҳоҷирати оммавӣ ва ҳаракати аҳолӣ хеле афзудааст. Аҳолии тирапӯсти [[Африқо]], [[Австралия]], [[Меланезия]], [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Амрикои Ҷанубӣ]] дар баъзе минтақаҳои дорои баландтарин сатҳи шуоъҳои ултрабунафш зиндагӣ мекунанд.<ref name="oneil1" /><ref name="jabl04b" /> Аҳолии дорои пӯсти тира ҳатман аз ҷиҳати генетикӣ ба ҳам наздик нестанд.<ref>{{cite web|last=Marks|first=Jonathan|title=Interview with Jonathan Marks|url=https://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-08.htm|work=Race – The Power of an Illusion|publisher=PBS|access-date=3 January 2013}}</ref> Бумиёни ҷазираи Бука ва ҷазираи Бугенвил дар қисми шимолии [[ҷазираҳои Сулаймон]] ва мардуми чопи дар соҳили ҷанубу шарқии [[Мозамбик]] аз ҷумлаи аҳолии дорои пигментатсияи хеле тира мебошанд. Дар ин минтақаҳои наздик ба хатти истиво шуоъҳои ултрабунафш аз осмони соф ва ҳамчунин аз сатҳи об ё рег инъикос мешаванд.<ref name="LivCol" /> Пажӯҳишҳои навтар нишон медиҳанд, ки аҳолии инсон дар давоми 50 000 соли охир борҳо аз пӯсти тира ба равшан ва баръакс гузаштаанд. Тибқи андешаи Нина Ҷаблонски, аҳолии тирапӯсти имрӯза дар ҷануби Ҳиндустон ва [[Шри-Ланка]] метавонанд намунаи дубора тиратар шудани пӯст баъди муҳоҷирати ниёгонашон аз минтақаҳои шимолӣ бошанд. Баъзе тағйироти пигментатсия метавонанд дар тақрибан 100 насл, яъне ҳудуди 2500 сол, ба амал оянд.<ref name=Krulwich>{{cite news|last=Krulwich|first=Robert|title=Your Family May Once Have Been A Different Color|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=100057939|access-date=4 July 2013|newspaper=NPR|date=2 February 2009}}</ref> === Австралия === [[Бумиёни Австралия]], мисли ҳамаи аҳолии дигари берун аз Африқо, аз муҳоҷиратҳои қадимии инсон аз Африқо сарчашма мегиранд. Далелҳои генетикӣ нишон медиҳанд, ки онҳо аз аҳолии тирапӯсти Африқо аз ҷиҳати генетикӣ фарқ дошта, ба дигар аҳолии ғайриафриқоӣ наздиктаранд.<ref>{{cite web|url=http://www.illumina.com/documents/icommunity/article_2012_04_Aboriginal_Genome.pdf|title=Aboriginal Genome|access-date=25 September 2018}}</ref> Истилоҳи «сиёҳ» дар ибтидо барои ишора ба пигментатсияи пӯсти бумии Австралия истифода мешуд. Имрӯз бархе фаъолони аборигенӣ онро ҳамчун истилоҳи ҳувиятӣ ва фарҳангӣ, новобаста аз ранги воқеии пӯст, қабул мекунанд.<ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/opinion/politics/aboriginal-identity-goes-beyond-skin-colour-20110406-1d40r.html|work=The Sydney Morning Herald|title=Aboriginal identity goes beyond skin colour|access-date=25 September 2018}}</ref> === Меланезия === [[Акс:Vanuatu blonde.jpg|thumb|upright|Кӯдаки сиёҳпӯст]] Меланезия зерминтақае дар [[Уқёнусия]] аст, ки номи он маънои «ҷазираҳои сиёҳ»-ро дорад. Дар бисёр ҷазираҳои он аҳолии дорои пӯсти тира зиндагӣ мекунанд. Ҷазираҳои Меланезия дар шимол ва шимолу шарқи Австралия ва шарқи Папуа Гвинеяи Нав ҷойгиранд.<ref>{{cite web|url=http://www.papuaweb.org/dlib/bk1/rspas-1982/00.pdf|title=Papua Web|access-date=25 September 2018}}</ref> Қисми ғарбии Меланезия, аз Гвинеяи Нав то ҷазираҳои Сулаймон, тақрибан 40 000–29 000 сол пеш аз ҷониби инсон маскун шудааст.<ref>{{cite journal|vauthors=Matisoo-Smith E, Robins JH|title=Origins and dispersals of Pacific peoples: Evidence from mtDNA phylogenesis of the pacific rat|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2004|volume=101|issue=24|pages=9167–9172|doi=10.1073/pnas.0403120101|pmid=15184658|pmc=428491}}</ref> Дар ҷаҳон мӯйи табиатан [[мӯйи зард|зард]] берун аз Аврупо, Африқои Шимолӣ ва Осиёи Ғарбӣ нодир аст, махсусан дар аҳолии тирапӯст. Бо вуҷуди ин, дар байни меланезиҳо мӯйи зарди табиӣ низ мушоҳида мешавад.<ref>{{cite news|title=Another Genetic Quirk of the Solomon Islands: Blond Hair|author=Sindya N. Bhanoo|url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/science/another-genetic-quirk-of-the-solomon-islands-blond-hair.html|newspaper=The New York Times|date=3 May 2012|access-date=3 May 2012}}</ref> ==== Гвинеяи Нав ==== Мардуми бумии [[Гвинеяи Нав]] пӯсти тира доранд ва ҳадди ақал 40 000 сол боз дар ҷазира зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби монандии фенотипӣ ва ҷойгиршавии Гвинеяи Нав дар масири муҳоҷирати бумии Австралия, муддате чунин гумон мешуд, ки папуаҳо ва аборигенҳои Австралия дорои пайдоиши ягона мебошанд. Аммо пажӯҳиши соли 1999 далели равшани як пайдоиши ягонаи генетикиро наёфт ва эҳтимоли мавҷудияти чанд мавҷи муҳоҷират ба [[Саҳул]]-ро пешниҳод кард.<ref>{{cite journal|journal=American Journal of Human Genetics|volume=65|issue=3|pages=808–828|year=1999|title=Peopling of Sahul: mtDNA Variation in Aboriginal Australian and Papua New Guinean Populations|pmc=1377989|pmid=10441589|vauthors=Redd AJ, Stoneking M|doi=10.1086/302533}}</ref> === Африқои ҷануби Саҳро === [[Африқои ҷануби Саҳро]] минтақаи қитъаи Африқо дар ҷануби биёбони Саҳро мебошад, ки дар он шумораи зиёди аҳолии дорои пӯсти тира зиндагӣ мекунанд.<ref>{{cite web|title=Modern human variation: overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012}}</ref> Тибқи пажӯҳишҳои илмӣ, аҳолии Африқо аз ҷиҳати ранги пӯст гуногунии хеле баланд доранд.<ref name=Relethford2000>{{cite journal|last1=Relethford|first1=JH|title=Human skin color diversity is highest in sub-Saharan African populations|journal=Human Biology; an International Record of Research|volume=72|issue=5|pages=773–80|year=2000|pmid=11126724}}</ref> Фарқиятҳо қисман ба масофа аз хатти истиво ва таъсири мураккаби омилҳои таҳаввулӣ вобастаанд.<ref name=LivCol /> Мавҷудияти пӯсти тира худ аз худ нишондиҳандаи боэътимоди наздикии генетикӣ нест. Масалан, дар баъзе таҳқиқот намунаҳои аҳолии [[Эфиопия]] аз ҷиҳати генетикӣ ба баъзе аҳолии Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо наздиктар аз баъзе гурӯҳҳои дигари африқоӣ арзёбӣ шудаанд.<ref>{{cite journal|doi=10.1038/ng761|year=2001|last1=Wilson|first1=James F.|last2=Weale|first2=Michael E.|last3=Smith|first3=Alice C.|last4=Gratrix|first4=Fiona|last5=Fletcher|first5=Benjamin|last6=Thomas|first6=Mark G.|last7=Bradman|first7=Neil|last8=Goldstein|first8=David B.|journal=Nature Genetics|volume=29|pages=265–9|pmid=11685208|title=Population genetic structure of variable drug response|issue=3}}</ref> === Осиёи Ҷанубӣ === [[Осиёи Ҷанубӣ]] яке аз минтақаҳои дорои гуногунии хеле баланди ранги пӯст берун аз Африқо мебошад. Ба ҳисоби миёна пӯсти аҳолии ҷануби Ҳиндустон нисбат ба шимоли кишвар тиратар аст. Яке аз омилҳо сатҳи баландтари шуоъҳои ултрабунафш дар ҷануб мебошад.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pyK2iDVWxfwC&q=south+indians+vitamin+d&pg=PA531|title=Vitamin D: Physiology, Molecular Biology, and Clinical Applications|author=Michael F. Holick|publisher=Springer|year=2010|page=531|isbn=978-1-60327-303-9}}</ref> Як пажӯҳиши аҳолии табақавӣ дар [[ҳамвории Ганг]] робитаеро байни дараҷаи тирагии пӯст ва ҷойгоҳ дар низоми табақавӣ нишон дод; дар намунаи таҳқиқшуда [[далит]]ҳо ба ҳисоби миёна пӯсти тиратар доштанд.<ref>{{cite journal|last1=Mishra|first1=Anshuman|last2=Nizammuddin|first2=Sheikh|last3=Mallick|first3=Chandana Basu|last4=Singh|first4=Sakshi|date=1 March 2017|title=Genotype-Phenotype Study of the Middle Gangetic Plain in India Shows Association of rs2470102 with Skin Pigmentation|journal=Journal of Investigative Dermatology|volume=137|issue=3|pages=670–677|doi=10.1016/j.jid.2016.10.043|pmid=27866970}}</ref> Пажӯҳиши дигари аҳолии телугу ва шимоли Ҳиндустон низ робитаеро байни ранги пӯст, сохтори иҷтимоӣ ва вариантҳои муайяни генетикӣ, аз ҷумла ''SLC24A5'', нишон додааст.<ref>{{cite journal|last1=Iliescu|first1=Florin Mircea|last2=Chaplin|first2=George|last3=Rai|first3=Niraj|last4=Jacobs|first4=Guy S.|last5=Mallick|first5=Chandana Basu|last6=Mishra|first6=Anshuman|last7=Thangaraj|first7=Kumarasamy|last8=Jablonski|first8=Nina G.|date=2018|title=The influences of genes, the environment, and social factors on the evolution of skin color diversity in India|journal=American Journal of Human Biology|volume=30|issue=5|article-number=e23170|doi=10.1002/ajhb.23170|pmid=30099804}}</ref> === Амрико === Пигментатсияи нисбатан тира дар байни [[инуит]]ҳо ва баъзе аҳолии дигари Арктика низ нигоҳ дошта шудааст. Эҳтимол, ғизои аз сафеда бой ва инъикоси нури офтоб аз барфи тобистона дар нигоҳ доштани чунин пигментатсия нақш доштаанд.<ref name="jabl1" /><ref name="Relethford2000" /><ref name=pbs /> Тавсифҳои аввали мустамликадорони аврупоӣ дар бораи аҳолии бумии Амрикои Шимолӣ истилоҳҳое чун «қаҳваранг», «биринҷӣ» ва «зайтунӣ»-ро истифода мебурданд, гарчанде баъзе гурӯҳҳо ҳамчун равшанпӯст низ тавсиф мешуданд. Мардумони бумии Амрикои Ҷанубӣ ва [[Мезоамерика]] низ одатан дорои пигментатсияи нисбатан тира мебошанд. Дар минтақаҳои Анд дар Перу, Боливия, Чили ва Аргентина сатҳи баланди шуоъҳои ултрабунафш мушоҳида мешавад.<ref>{{cite web|title=High UV occurs throughout the Altiplano region.|url=https://niwa.co.nz/sites/niwa.co.nz/files/import/attachments/Liley_2.pdf|access-date=8 October 2020}}</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:Indigenous mother and daughter from Peru.png|Модар ва духтари бумӣ аз ҷазираҳои [[уру]] дар Перу. File:Barretina taquile.JPG|Писари бумӣ аз [[Перу]]. File:Amerindian man in his reed boat, on lake titicaca.png|Моҳигири бумӣ аз [[кӯли Титикака]]. File:Amerindian man from Peru.png|Марде аз [[Боливия]]. </gallery> == Фарҳанг == Бартарӣ додан ё муносибати манфӣ ба пӯсти тира вобаста ба минтақаи ҷуғрофӣ, фарҳанг ва давраи таърихӣ фарқ кардааст. == Ҷусторҳои вобаста == Албинизм дар инсон Қаҳваранг (таснифи нажодӣ) Пӯсти зайтунӣ == Манбаъҳо == <references /> == Барои мутолиаи бештар == William Montagna, Giuseppe Prota, John A. Kenney Jr., ''Black Skin. Structure and Function'', Elsevier Science, 2012. [[Гурӯҳ:Ранги пӯсти инсон]] e51cnmnq0rgbj4fsdaks9dx90eja0xs 1486669 1486668 2026-09-11T12:47:28Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 /* Ҷусторҳои вобаста */ 1486669 wikitext text/x-wiki [[File:Dress (Klashorst)-cropped.jpg|thumb|right|Зане бо пӯсти сиёҳ|352x352пкс]] '''Пӯсти тира''' яке аз навъҳои ранги пӯсти инсон аст, ки дорои миқдори зиёди пигменти [[меланин]] мебошад.<ref>[http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=dark-skinned skinned] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304203618/http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=dark-skinned |date=4 March 2016 }} Princeton University ''"naturally having skin of a dark color"''</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/dark-skinned|title=Dark-skinned|publisher=thefreedictionary.com|quote=a person or race having skin of a dark colour|access-date=24 January 2017|archive-date=22 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170122070734/http://www.thefreedictionary.com/dark-skinned|url-status=live}}</ref><ref name="jabl1">{{cite book|last=Muehlenbein|first=Michael|title=Human Evolutionary Biology|year=2010|publisher=Cambridge University Press|pages=192–213}}</ref> Одамони дорои пӯсти тираро баъзан сиёҳпӯстон меноманд,<ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"belonging to or denoting any human group having dark-coloured skin"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "black"] (accessed 6 August 2012).</ref> аммо истифодаи ин истилоҳ дар баъзе кишварҳо метавонад духӯра бошад, зеро он ҳамчунин барои ишора ба гурӯҳҳои муайяни [[гурӯҳи этникӣ|этникӣ]] ё аҳолӣ истифода мешавад.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Black?s=t Dictionary.com: black] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160219203651/http://dictionary.reference.com/browse/Black?s=t |date=19 February 2016 }} 3.a ''"a member of any of various dark-skinned peoples"'' 21.a''"specifically the dark-skinned peoples of Africa, Oceania, or Australia."''</ref><ref>{{cite web|title=Global Census|url=http://www.understandingrace.org/lived/global_census.html|publisher=American Anthropological Association|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914150543/http://understandingrace.org/lived/global_census.html|archive-date=14 September 2018}}</ref><ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"especially of African or Australian Aboriginal ancestry"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "black"] (accessed 6 August 2012).</ref><ref>{{cite web|last=James|first=Mackers|title=Proclamation|url=http://nla.gov.au/nla.news-article4219798|work=Classified Advertising|publisher=Trove|access-date=10 December 2012|date=8 November 1828|archive-date=26 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526090546/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/4219798/|url-status=live}}</ref> Гумон меравад, ки [[таҳаввул]]и пӯсти тира тақрибан 1,2 миллион сол пеш оғоз ёфтааст,<ref>{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/science/europeans-had-dark-skin-blue-eyes-7-000-years-ago-1.2512465 |title=New-discovery-in-racial-migration |last=Brana |first=La |date=27 January 2017 |website=www.cbc.ca |publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 January 2024}}</ref><ref name="jabl04">{{cite journal|last=Nina|first=Jablonski|s2cid=53481281|title=The evolution of human skin and skin color|quote=genetic evidence [demonstrate] that strong levels of natural selection acted about 1.2 mya to produce darkly pigmented skin in early members of the genus Homo|journal=Annual Review of Anthropology|year=2004|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> вақте ки навъҳои қадимии гоминидҳои дорои пӯсти нисбатан равшан аз ҷангалҳои боронии минтақаҳои истивоӣ ба саваннаҳои офтобӣ гузаштанд. Дар гармии саваннаҳо механизми муассиртари сардшавии бадан зарур буд, ки он бо кам шудани мӯйҳои бадан ва рушди арақкунии муассиртар ба вуҷуд омад. Аз даст рафтани мӯйҳои бадан ба инкишофи пигментатсияи тираи пӯст мусоидат кард, ки ҳамчун механизми интихоби табиӣ аз камшавии фолат (витамини B9) ва то андозае аз осеби мустақими ДНК муҳофизат мекард. Омили асосии инкишофи пигментатсияи тира вайроншавии фолат таҳти таъсири шуоъҳои ултрабунафш буд. Робитаи байни коҳиши фолат бар асари шуоъҳои ултрабунафш ва коҳиши қобилияти наслдиҳӣ, аз ҷумла тавассути ихтилоли эмбриогенез ва сперматогенез, ба интихоби пигментатсияи тираи пӯст мусоидат кард. То замони пайдоиши инсони муосир — ''[[Homo sapiens]]'' — ҳамаи одамон пӯсти тира доштанд.<ref name="jabl1" /><ref name="Bower">{{cite journal|last=Bower|first=C.|author2=Stanley|title=The role of nutritional factors in the aetiology of neural tube defects|journal=Journal of Paediatrics and Child Health|year=1992|volume=28|issue=1|pages=12–16|pmid=1554510|doi=10.1111/j.1440-1754.1992.tb02610.x|s2cid=45104826}}</ref><ref name="Minns">{{cite journal|last=Minns|first=R.A.|title=Folic acid and neural tube defects|journal=Spinal Cord|year=1996|volume=34|issue=8|pages=460–465|pmid=8856852|doi=10.1038/sc.1996.79|doi-access=free}}</ref><ref name="Copp">{{cite journal|last=Copp|title=Embryonic mechanisms underlying the prevenetion of neural tube defects by vitamins|journal=Mental Retardation and Developmental Disabilities Research Reviews|year=1998|volume=4|issue=4|pages=264–268|doi=10.1002/(sici)1098-2779(1998)4:4<264::aid-mrdd5>3.0.co;2-g|display-authors=etal}}</ref><ref name="Molloy">{{cite journal|last1=Molloy|title=Folate status and neural tube defects|journal=BioFactors|volume=10|issue=2–3|pages=291–294|pmid=10609896|year=1999|last2=Mills|first2=J. L.|last3=Kirke|first3=P. N.|last4=Weir|first4=D. G.|last5=Scott|first5=J. M.|doi=10.1002/biof.5520100230|s2cid=20128738|display-authors=etal}}</ref><ref name="Lucock">{{cite journal|last=Lucock|first=M.|title=Folic acid: nutritional biochemistry, molecular biology, and role in disease processes|journal=Molecular Genetics and Metabolism|volume=71|issue=1–2|pages=121–138|doi=10.1006/mgme.2000.3027|pmid=11001804|year=2000}}</ref><ref name="William">{{cite journal|last1=William|title=Decline in the prevalence of spina bifida and anencephaly by race/ethnicity:1995–2002|journal=Pediatrics|volume=116|issue=3|pages=580–586|pmid=16140696|year=2005|last2=Rasmussen|first2=S. A.|last3=Flores|first3=A|last4=Kirby|first4=R. S.|last5=Edmonds|first5=L. D.|doi=10.1542/peds.2005-0592|s2cid=12765407|display-authors=etal}}</ref><ref>{{cite web |title=The genetic architecture of normal variation in human pigmentation: an evolutionary perspective and model |url=https://academic.oup.com/hmg/article/15/suppl_2/R176/626610 |access-date=10 May 2024 |website=academic.oup.com}}</ref><ref name="Jablonski2011AN">{{cite journal |last=Jablonski |first=Nina G. |date=Spring 2011 |title=Why Human Skin Comes in Colors |url=http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |journal=AnthroNotes |volume=32 |issue=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225192352/http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |archive-date=25 February 2014 |access-date=20 July 2013}}</ref> Пӯсти одамони дорои пигментатсияи тира табиатан аз [[меланин]], махсусан эумеланин, бой буда, дорои миқдори бештари меланосомаҳо мебошад. Ин хусусият аз таъсири зараровари шуоъҳои ултрабунафш муҳофизати беҳтар фароҳам меорад, ба нигоҳ доштани захираҳои фолат дар организм мусоидат мекунад ва ДНК-ро аз осеб ҳифз менамояд.<ref name="jabl1" /><ref name="Nielsen_a">{{cite journal|last=Nielsen|title=The importance of the depth distribution of melanin in skin for DNA protection and other photobiological processes|journal=Journal of Photochemistry and Photobiology B: Biology|volume=82|issue=3|pages=194–198|doi=10.1016/j.jphotobiol.2005.11.008|pmid=16388960|display-authors=etal|year=2006|bibcode=2006JPPB...82..194N }}</ref> Одамони дорои пӯсти тира, ки дар арзҳои баланд ва минтақаҳои дорои нури нисбатан ками офтоб зиндагӣ мекунанд, махсусан дар фасли зимистон, бо хатари бештари [[витамини D|норасоии витамини D]] рӯ ба рӯ мешаванд. Норасоии витамини D метавонад хатари рахит, баъзе навъҳои саратон ва эҳтимолан бемориҳои дилу раг ва коҳиши фаъолияти низоми масуниятро афзоиш диҳад.<ref name="jabl1" /><ref name="linus">{{cite web|last=Jane|first=Higdon|title=Vitamin D|url=http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/vitamins/vitaminD/|work=Micronutrient Information Center|publisher=Linus Pauling Institute|access-date=10 December 2012|archive-date=8 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408104559/http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/vitamins/vitaminD/}}</ref> Бо вуҷуди ин, бархе пажӯҳишҳои навтар мувофиқ будани меъёрҳои муайянкунандаи норасоии витамини D дар одамони равшанпӯст барои одамони тирапӯстро зери суол гузоштаанд. Тибқи баъзе таҳқиқот, одамони тирапӯст ба ҳисоби миёна метавонанд зичии устухони бештар ва хатари шикасти устухони камтар дошта бошанд, ҳатто ҳангоми доштани ҳамон сатҳи витамини D. Ин эҳтимолан ба камтар будани сафедаҳои пайвасткунандаи витамини D ва дастрасии биологии бештари он вобаста аст.<ref>{{cite journal|title=Bioavailability of Vitamin D and Its Metabolites in Black and White Adults|last=Holick|first=Michael F.|date=21 November 2013|journal=The New England Journal of Medicine|doi=10.1056/NEJMe1312291|volume=369|issue=21|pages=2047–2048|pmid=24256384}}</ref><ref name="DeVita Raeburn-2013">{{cite news|url=http://www.medpagetoday.com/Endocrinology/GeneralEndocrinology/43049|title=Bone Density Higher in Blacks, Vitamin D Lower|last=DeVita Raeburn|first=Elizabeth|date=20 November 2013|work=MedPage Today|access-date=19 June 2014|archive-date=8 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008004809/https://www.medpagetoday.com/Endocrinology/GeneralEndocrinology/43049}}</ref> Тақсимоти ҷаҳонии аҳолии дорои пӯсти тира бо сатҳи баланди шуоъҳои ултрабунафш дар минтақаҳои сукунати онҳо робитаи қавӣ дорад. Ин аҳолӣ, ба истиснои тасманиҳои бумӣ, асосан дар наздикии хатти истиво, дар минтақаҳои тропикӣ бо нури шадиди офтоб — дар [[Африқо]], [[Австралия]], Меланезия, [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Амрико]] — зиндагӣ мекунанд. Пажӯҳишҳо дар аҳолии ғайриафриқоӣ нишон медиҳанд, ки пӯсти тира на ҳамеша танҳо боқимондаи ҳолати қадимаи мутобиқшуда ба шуоъҳои баланди ултрабунафш то муҳоҷирати инсон аз Африқо мебошад ва дар баъзе мавридҳо метавонад мутобиқшавии баъдии таҳаввулӣ ба минтақаҳои ҷангалҳои тропикӣ бошад.<ref name="Jabl00" /><ref name="Harding2000">{{cite journal|last1=Harding|first1=R|last2=Healy|first2=E|last3=Ray|first3=A|last4=Ellis|first4=N|last5=Flanagan|first5=N|last6=Todd|first6=C|last7=Dixon|first7=C|last8=Sajantila|first8=A|last9=Jackson|first9=I|last10=Birch-Machin|first10=Mark A.|last11=Rees|first11=Jonathan L.|title=Evidence for Variable Selective Pressures at MC1R|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=66|pages=1351–61|year=2000|doi=10.1086/302863|pmid=10733465|issue=4|pmc=1288200|display-authors=8}}</ref><ref name="ReferenceB">{{cite journal|last1=Zhang|first1=Xiaoming|last2=Liu|first2=Qi|last3=Zhang|first3=Hui|last4=Zhao|first4=Shilei|last5=Huang|first5=Jiahui|last6=Sovannary|first6=Tuot|last7=Bunnath|first7=Long|last8=Aun|first8=Hong Seang|last9=Samnom|first9=Ham|last10=Su|first10=Bing|last11=Chen|first11=Hua|date=27 April 2021|title=The distinct morphological phenotypes of Southeast Asian aborigines are shaped by novel mechanisms for adaptation to tropical rainforests|journal=National Science Review|volume=9|issue=3|article-number=nwab072|doi=10.1093/nsr/nwab072|pmc=8970429|pmid=35371514}}</ref> Дар пайи муҳоҷирати оммавӣ ва афзоиши ҳаракати аҳолӣ дар давраи муосир, одамони дорои пӯсти тира имрӯз дар саросари ҷаҳон зиндагӣ мекунанд.<ref name="jabl1" /><ref name="oneil1">{{cite web|last=O'Neil|first=Dennis|title=Skin Color Adaptation|url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|work=Human Biological Adaptability: Skin Color as an Adaptation|publisher=Palomar|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218132913/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|archive-date=18 December 2012}}</ref><ref name="oneil2">{{cite web|last=O'Neil|first=Dennis|title=Overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|work=Modern Human Variation|publisher=Palomer|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012}}</ref> == Таҳаввул == Дар натиҷаи интихоби табиӣ одамоне, ки дар минтақаҳои дорои нури шадиди офтоб зиндагӣ мекарданд, пӯсти тира пайдо карданд, ки асосан барои муҳофизат аз нӯрҳои ултрабунафш ва пешгирии камшавии фолат мусоид буд. Пигментатсияи таҳаввулии пӯст зери таъсири шуоъҳои ултрабунафши Офтоб шакл гирифтааст. Ҳангоме ки гоминидҳо тақрибан аз 1,2 то 4 миллион сол пеш барои беҳтар кардани сардшавии бадан тавассути арақкунӣ тадриҷан [[мӯй]]и баданашонро аз даст доданд, пӯсти бараҳна ва нисбатан камранги онҳо бештар ба нури офтоб дучор гардид. Дар минтақаҳои тропикӣ интихоби табиӣ ба аҳолии дорои пигментатсияи тираи пӯст бартарӣ дод, зеро миқдори зиёди пигмент аз таъсири зараровари офтоб муҳофизат мекард. Миқдори нуре, ки пӯст инъикос мекунад, бо сатҳи воқеии шуоъҳои ултрабунафши минтақаҳои ҷуғрофӣ робитаи қавӣ дорад. Далелҳои генетикӣ низ ин ақидаро дастгирӣ мекунанд ва нишон медиҳанд, ки тақрибан 1,2 миллион сол пеш фишори қавии таҳаввулӣ боиси рушди пигментатсияи тира дар аъзои қадимии ҷинси ''[[Homo]]'' шудааст.<ref name=jabl04b>{{cite journal|last=Nina|first=Jablonski|s2cid=53481281|title=The evolution of human skin and skin color|journal=Annual Review of Anthropology|year=2004|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> Таъсири нури офтоб ба сатҳи кислотаи фолий дар ин раванд аҳамияти муҳим дошт.<ref name="jabl1" /><ref name=pbs>{{cite web|last=Gina|first=Kirchweger|title=The Biology of Skin Color: Black and White|url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|work=Evolution Library|publisher=PBS|access-date=10 December 2012|archive-date=16 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html}}</ref> Эҳтимол, қадимтарин ниёгони приматии инсонҳои муосир мисли наздиктарин хеши муосири инсон — [[шимпанзе]] — пӯсти равшан доштанд.<ref>{{cite journal |last1=Jablonski |first1=N. G. |last2=Chaplin |first2=G. |date=2000 |title=The evolution of human skin coloration |journal=Journal of Human Evolution |volume=39 |issue=1 |pages=57–106 |doi=10.1006/jhev.2000.0403 |pmid=10896812}}</ref><ref>{{cite news |last=Wade |first=Nicholas |date=19 August 2003 |title=Why Humans and Their Fur Parted Ways |url=https://www.nytimes.com/2003/08/19/science/why-humans-and-their-fur-parted-ways.html |access-date=13 January 2024 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Elias |first1=Peter M. |last2=Menon |first2=Gopinathan |last3=Wetzel |first3=Bruce K. |last4=Williams |first4=John (Jack) W. |date=2009 |title=Evidence that stress to the epidermal barrier influenced the development of pigmentation in humans |journal=Pigment Cell & Melanoma Research |volume=22 |issue=4 |pages=420–434 |doi=10.1111/j.1755-148X.2009.00588.x |pmc=2843517 |pmid=19508412}}</ref> Тақрибан 7 миллион сол пеш шохаҳои таҳаввулии инсон ва шимпанзе аз ҳам ҷудо шуданд ва дар байни 4,5 то 2 миллион сол пеш инсонҳои қадим аз ҷангалҳои боронӣ ба саваннаҳои [[Африқои ҷануби Саҳро]] кӯчиданд.<ref name="oneil1" /> Онҳо на танҳо ба нури шадидтари офтоб мутобиқ мешуданд, балки бояд низоми муассиртари сардшавии баданро низ инкишоф медоданд. Мағзи ширхӯрон ба баландшавии ҳарорат ҳассос аст ва афзоиши ҳарорати бадан ба андозаи 5–6 °C метавонад ба зарбаи гармӣ оварда расонад. Аз ин рӯ, қобилияти беҳтари танзими гармӣ аҳамияти бузург дошт. Арақкунӣ ва камшавии мӯйҳои бадан яке аз роҳҳои асосии чунин мутобиқшавӣ гардид.<ref name="oneil1" /> Арақ тавассути бухоршавӣ гармиро хориҷ мекунад. Инсонҳои аввалин, монанди шимпанзеҳои имрӯза, ғадудҳои арақи нисбатан кам доштанд ва қисми зиёди онҳо дар кафи дасту пой ҷойгир буданд. Афроде, ки ғадудҳои арақи бештар доштанд, метавонистанд муддати дарозтар ғизо ҷустуҷӯ ва шикор кунанд. Ин ба онҳо имконияти бештар барои зинда мондан ва афзоиши насл медод. Бо кам шудани мӯй, арақ осонтар бухор мешуд ва баданро зудтар сард мекард. Пас аз чанд миллион соли таҳаввул, инсонҳои қадим мӯйҳои нисбатан кам ва беш аз 2 миллион ғадуди арақ пайдо карданд.<ref name="oneil1" /><ref name=Mont>{{cite journal|last=Montagna|first=W.|title=The consequences of having naked skin|journal=Birth Defects: Original Article Series|volume=17|pages=1–7}}</ref> Пӯсти бемӯй, аз тарафи дигар, ба осеби шуоъҳои ултрабунафш ҳассостар аст. Натиҷаи таҳаввулӣ дар минтақаҳои дорои UV-и баланд инкишофи пӯсти тира ҳамчун воситаи муҳофизат буд. Муддати тӯлонӣ гумон мешуд, ки меланин асосан барои муҳофизат аз [[саратони пӯст]] инкишоф ёфтааст. Аммо аксари навъҳои саратони пӯст баъд аз синни асосии наслдиҳӣ пайдо мешаванд, бинобар ин эҳтимол онҳо омили асосии интихобӣ набуданд.<ref name="oneil1" /><ref name=Blum>{{cite journal|last=Blum|first=H.F.|title=Does the melanin pigment of human skin have adaptive value?|journal=Quarterly Review of Biology|year=1961|volume=36|pages=50–63|pmid=13870200|doi=10.1086/403275}}</ref> Пажӯҳиши соли 1978 таъсири нури офтобро ба сатҳи [[фолат]] баррасӣ кард. Натиҷаҳо нишон доданд, ки нури шадиди офтоб метавонад дар одамони равшанпӯст дар муддати кӯтоҳ сатҳи фолатро ба таври назаррас коҳиш диҳад. Сатҳи пасти фолат бо нуқсонҳои найчаи асаб, аз ҷумла [[анэнсефалия]] ва [[спина бифида]], алоқаманд мебошад. Фолат ҳамчунин барои рушди муқаррарии нутфа аҳамият дорад. Ин далелҳо ба фарзияе асос гузоштанд, ки муҳофизати фолат метавонад яке аз омилҳои асосии таҳаввули пӯсти тира бошад.<ref name="jabl1" /><ref name=Jabl00>{{cite journal|last=Jablonski|first=N.G.|author2=Chaplin|s2cid=38445385|title=The evolution of human skin coloration|journal=Journal of Human Evolution|year=2000|volume=39|issue=1|pages=57–106|doi=10.1006/jhev.2000.0403|pmid=10896812}}</ref> Ҳангоми паҳн шудани инсон аз минтақаҳои истивоии [[Африқо]] ба минтақаҳои дорои шуоъҳои камтари ултрабунафш ва арзҳои баландтар, тақрибан 120 000–65 000 сол пеш, пӯсти хеле тира метавонад ба камбудӣ табдил ёфта бошад.<ref>{{cite journal|author=Appenzeller Tim|year=2012|title=Human migrations: Eastern odyssey|journal=Nature|volume=485|issue=7396|pages=24–26|doi=10.1038/485024a|pmid=22552074}}</ref> Дар муҳитҳои камофтоб пигментатсияи [[пӯсти равшан]] инкишоф ёфт, ки ба истеҳсоли бештари витамини D мусоидат мекунад. Таҳқиқоти соли 2022 нишон дод, ки хусусиятҳое чун пӯсти тира метавонанд нишонаҳои қавии [[таҳаввули ҳамгаро]] ва [[интихоби мусбат]] дошта бошанд.<ref name="ReferenceB"/> === Фарзияҳои дигар === Фарзияҳои дигари пешниҳодшуда барои шарҳи таҳаввули пӯсти тира ба коҳиши маргумир аз саратони пӯст, муҳофизат аз сӯхтани офтоб ва хосиятҳои зиддибактериявии [[эумеланин]] марбут буданд.<ref name="jabl1" /> Пӯсти дорои миқдори зиёди эумеланин аз осеби ДНК бар асари нури офтоб муҳофизат мекунад.<ref name=Miya>{{cite journal|last=Miyamura|title=Regulation of human skin pigmentation and responses to ultraviolet radiation|journal=BioFactors|year=2007|volume=20|issue=1|pages=2–13|doi=10.1111/j.1600-0749.2006.00358.x|pmid=17250543}}</ref> Ин бо сатҳи пасттари саратони пӯст дар аҳолии дорои пӯсти тира алоқаманд аст.<ref name=Sara>{{cite journal|last1=Saraiya|title=Interventions to prevent skin cancer by reducing exposure to ultraviolet radiation: a systematic review|journal=American Journal of Preventive Medicine|year=2004|volume=27|issue=5|pages=422–466|pmid=15556744|doi=10.1016/j.amepre.2004.08.009|display-authors=etal}}</ref> Дар пӯсти равшан мавҷудияти бештари [[феомеланин]] метавонад фишори оксидшавиро дар [[меланосит]]ҳо зиёд кунад ва қобилияти он барои ҷабби шуоъҳои ултрабунафш нисбат ба эумеланин камтар аст.<ref name=Van_n>{{cite journal|last1=Van Nieuwpoort|title=Tyrosine-induced melanogenesis shows differences in morphologic and melanogenic preferences of melanosomes from light and dark skin types|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2004|volume=122|issue=5|pages=1251–1255|pmid=15140229|doi=10.1111/j.0022-202X.2004.22533.x|display-authors=etal}}</ref> Бо вуҷуди ин, аксари навъҳои асосии саратони пӯст дар охири давраи наслдиҳӣ ё баъд аз он пайдо мешаванд ва эҳтимол сабаби асосии таҳаввули пигментатсияи тира набуданд.<ref name="jabl04b" /> Фарзияи дигар пешниҳод мекунад, ки пӯсти тира ҳамчун муҳофизати зиддибактериявӣ аз бемориҳои сироятӣ ва паразитҳо дар минтақаҳои тропикӣ инкишоф ёфтааст. Гарчанде эумеланин дорои баъзе хосиятҳои зиддибактериявӣ аст, аҳамияти он нисбат ба нақши муҳофизат аз шуоъҳои ултрабунафш дуюмдараҷа ҳисобида мешавад. Ин фарзия ҳамчунин бо он далел мувофиқ нест, ки қисми зиёди таҳаввули гоминидҳо дар муҳити саванна, на ҷангалҳои боронии тропикӣ, сурат гирифтааст.<ref name=Epel>{{cite journal|last=Epel|title=Development in the floating world: defenses of eggs and embryos against damage from UV radiation|journal=American Zoologist|year=1999|volume=39|issue=2|pages=271–278|doi=10.1093/ICB/39.2.271}}</ref> == Биохимия ва генетика == Пӯсти одамони тирапӯст миқдори зиёди [[меланин]] дорад. Меланин аз [[аминокислота]]и тирозин ҳосил мешавад. Эумеланин шакли асосии меланин дар пӯсти инсон буда, бофтаҳо ва [[ДНК]]-ро аз осеби шуоъҳои ултрабунафш муҳофизат мекунад. Меланин дар ҳуҷайраҳои махсусе бо номи меланосит тавлид мешавад, ки дар қабатҳои поёнии эпидермис ҷойгиранд.<ref>{{cite journal|last1=Haass|first1=Nikolas K.|last2=Smalley|first2=Keiran S. M.|last3=Li|first3=Ling|last4=Herlyn|first4=Meenhard|date=1 June 2005|title=Adhesion, migration and communication in melanocytes and melanoma|journal=Pigment Cell Research|volume=18|issue=3|pages=150–159|doi=10.1111/j.1600-0749.2005.00235.x|pmid=15892711}}</ref> Меланин дар дохили сохторҳои хурди пардадор бо номи меланосома тавлид мешавад. Одамони дорои пӯсти табиатан тира меланосомаҳои нисбатан калон ва пур аз эумеланин доранд.<ref>{{cite journal|last1=Thong|first1=H.Y.|title=The patterns of melanosome distribution in keratinocytes of human skin as one determining factor of skin colour|journal=British Journal of Dermatology|year=2003|volume=149|issue=3|pages=498–505|pmid=14510981|doi=10.1046/j.1365-2133.2003.05473.x}}</ref><ref name="Tadokoro 2005 1326–1332">{{cite journal|last1=Tadokoro|first1=T|title=Mechanisms of skin tanning in different racial/ethnic groups in response to ultraviolet radiation|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2005|volume=124|issue=6|pages=1326–1332|pmid=15955111|doi=10.1111/j.0022-202X.2005.23760.x}}</ref> Тафовути чаҳоркарата дар дараҷаи пигментатсияи табиии пӯст метавонад муҳофизатро аз осеби ДНК 7–8 маротиба зиёд кунад,<ref name="Tadokoro 2005 1326–1332" /> ҳарчанд ҳатто тирагии максималии пӯст аз тамоми осеби ДНК пешгирӣ карда наметавонад.<ref name="jabl1" /> Пӯсти тира ба сабаби миқдори зиёди эумеланин, қобилияти баланди меланосомаҳои калон барои ҷабби шуоъҳои ултрабунафш ва интиқоли нисбатан босуръати эумеланин ба сатҳи пӯст муҳофизати бештар фароҳам меорад.<ref name="jabl1" /> Шумораи меланоситҳо дар як минтақаи бадан байни одамони равшанпӯст ва тирапӯст қариб яксон аст, аммо меланосомаҳо дар одамони тирапӯст калонтар ва сершумортаранд.<ref>{{cite journal|last1=Minwala|first1=S|title=Keratinocytes Play a Role in Regulating Distribution Patterns of Recipient Melanosomes in Vitro|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2001|volume=117|issue=2|pages=341–347|pmid=11511313|doi=10.1046/j.0022-202x.2001.01411.x}}</ref> Пӯсти тира аз осеби мустақим ва ғайримустақими ДНК муҳофизат мекунад. Вақте ки меланин фотонҳоро ҷаббида мекунад, фотодеградатсия ба амал меояд. Пажӯҳишҳои нав нишон медиҳанд, ки таъсири фотомуҳофизатии пӯсти тира ба қобилияти меланин барои ба дом андохтани радикалҳои озод, аз ҷумла пероксиди ҳидроген, низ вобаста аст.<ref name="jabl04b" /> Бо вуҷуди ин, шуоъҳои миёнамавҷи ултрабунафш ([[UVB]]) ҳатто дар одамони тирапӯст метавонанд ба низоми масуният тавассути таъсир ба [[ҳуҷайраҳои Лангерганс]] зарар расонанд.<ref name="jabl04b" /> Гарчанде пӯсти тира тақрибан 30–40% бештар аз пӯсти равшан нури офтобро ҷаббида мекунад, он дар шароити нури шадид гармии дохилии баданро ба таври назаррас зиёд намекунад. Шуоъҳои офтоб асосан сатҳи баданро гарм мекунанд ва одамон новобаста аз ранги пӯст тавассути арақкунӣ қобилияти муассири хориҷ кардани гармиро доранд.<ref name="LivCol" /> Дар одамони дорои пӯсти табиатан тира, офтобхӯрӣ бо интиқоли шадиди меланин ба боло дар эпидермис ва зиёд шудани истеҳсоли он ҳамроҳ мешавад. Аз ин сабаб, баъд аз як ё ду ҳафтаи таъсири офтоб пӯст метавонад тиратар шавад ва баъд аз чанд моҳи дурӣ аз офтоб тадриҷан равшантар гардад. Одамони тирапӯст одатан нишонаҳои камтари пиршавии пӯст аз офтоб доранд.<ref name="LivCol">{{cite book|last=Jablonski|first=Nina|title=Living Color|year=2012|publisher=University of California Press|location=Berkeley, Los Angeles, London|isbn=978-0-520-25153-3}}</ref> Ранги пӯст хусусияти полигенӣ мебошад, яъне дар муайян кардани он чандин [[ген]] иштирок мекунанд. Генҳои гуногун дар таркибҳои мураккаби ҷамъшаванда ва ғайриҷамъшаванда фаъолият мекунанд. Аз ин рӯ, ранги пӯст дар аҳолӣ аз хеле равшан то хеле тира ба таври пайваста тағйир меёбад.<ref name=Lewi>{{cite book|last=Lewis|first=Ricki|title=Human genetics: concepts and applications|year=2012|publisher=McGraw-Hill Co.|location=New York, NY|isbn=978-0-07-352530-3|pages=135–136|edition=10th}}</ref> Маълумоти таҳқиқоти гени ''[[MC1R]]'' нишон медиҳад, ки дар намунаҳои аҳолии тирапӯсти Африқо гуногунии аллелии ин ген нисбатан кам аст. Ин ҷолиб аст, зеро дар аксари генҳои дигар гуногунии генетикӣ дар аҳолии Африқо бештар мебошад. Аллели паҳншудаи ''MC1R'' дар бисёре аз аҳолии Африқо эҳтимол аз шуоъҳои ултрабунафш муҳофизат мекард ва дар таҳаввули пӯсти тира нақши муҳим дошт.<ref>{{cite journal|last1=Rana|first1=B. K.|last2=Hewett-Emmett|first2=D.|last3=Jin|first3=L.|last4=Chang|first4=B. H.|last5=Sambuughin|first5=N.|last6=Lin|first6=M.|last7=Watkins|first7=S.|last8=Bamshad|first8=M.|last9=Jorde|first9=L. B.|date=1 April 1999|title=High polymorphism at the human melanocortin 1 receptor locus|journal=Genetics|volume=151|issue=4|pages=1547–1557|doi=10.1093/genetics/151.4.1547|pmc=1460552|pmid=10101176}}</ref> Ба тағйирёбии ранги пӯст асосан генҳои дорои таъсири бузург ва як қатор генҳои дорои таъсири хурдтар, аз ҷумла ''[[TYR]]'', ''[[TYRP1]]'', ''[[OCA2]]'', ''[[SLC45A2]]'', ''[[SLC24A5]]'', ''MC1R'', ''[[KITLG]]'' ва ''SLC24A4'', таъсир мерасонанд. Таъсири [[эпистаз]] метавонад шумораи генҳои иштироккунандаро боз ҳам бештар кунад.<ref>{{cite web|last=Khan|first=Razib|title=Genetics of human pigmentation: Gene expression|url=http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/03/genetics-of-human-pigmentation/|publisher=Discover Magazine|access-date=11 December 2012|year=2009}}</ref> Тағйирёбии гени ''SLC24A5'' тақрибан 20–25% фарқи пигментатсия байни аҳолии тирапӯст ва равшанпӯсти Африқоро шарҳ медиҳад.<ref name="PMID 16357253">{{cite journal|last1=Lamason|first1=R. L.|title=SLC24A5, a Putative Cation Exchanger, Affects Pigmentation in Zebrafish and Humans|journal=Science|volume=310|issue=5755|pages=1782–1786|year=2005|pmid=16357253|doi=10.1126/science.1116238|display-authors=8}}</ref> == Таъсир ба саломатӣ == Пигментатсияи пӯст як [[мутобиқшавии таҳаввулӣ]] ба сатҳҳои гуногуни шуоъҳои ултрабунафш дар ҷаҳон мебошад. Аз ин рӯ, кӯчидани аҳолии дорои навъи муайяни пигментатсия ба муҳити дорои сатҳи дигари UV метавонад ба саломатӣ таъсир расонад.<ref name="jabl1" /> === Бартариҳо дар минтақаҳои офтобӣ === Одамони дорои пӯсти тира, ки дар минтақаҳои дорои нури зиёди офтоб зиндагӣ мекунанд, аз миқдори баланди меланин фоида мебинанд. Пигментатсияи тира аз осеби ДНК муҳофизат мекунад, қисми мувофиқи шуоъҳои ултрабунафшро ҷаббида менамояд ва аз камшавии фолат пешгирӣ мекунад. Фолат витамини ҳалшавандаи гурӯҳи B буда, дар сабзавоти баргдор, ғалладона ва меваҳои ситрусӣ мавҷуд аст. Он барои саломатии ҳуҷайраҳои ҷинсӣ, инкишофи ҷанин ва найчаи асаб аҳамияти калон дорад. Шуоъҳои шадиди ултрабунафш метавонанд фолатро вайрон кунанд.<ref name=LivCol /> Дар баъзе таҳқиқот сатҳи нуқсонҳои найчаи асаб дар занони дорои пӯсти тира пасттар сабт шудааст.<ref name=LivCol /><ref>{{cite journal|vauthors=Buccimazza SS, Molteno CD, Dunnem TT, Viljoen DL|title=Prevalence of neural tube defects in Cape Town, South Africa|journal=Teratology|year=1994|volume=50|issue=3|pages=194–199|pmid=7871483|doi=10.1002/tera.1420500304}}</ref> === Камбудиҳо дар минтақаҳои камофтоб === Дар одамони дорои пӯсти тира, ки дар муҳитҳои камофтоб зиндагӣ мекунанд, хатари [[норасоии витамини D]] аз сабаби коҳиши [[синтези витамини D дар пӯст]] бештар буда метавонад. Барои тавлиди ҳамон миқдори витамини D, шахси тирапӯст метавонад ба миқдори бештари UVB нисбат ба шахси равшанпӯст ниёз дошта бошад. Ин дар наздикии хатти истиво мушкили ҷиддӣ нест, аммо дар арзҳои баландтар метавонад аҳамият пайдо кунад.<ref name="LivCol" /> Дар баъзе шароитҳо, барои тавлиди миқдори шабеҳи витамини D шахси тирапӯст метавонад тақрибан ду соат ба офтоб ниёз дошта бошад, дар ҳоле ки шахси равшанпӯст онро дар муддати тақрибан 15 дақиқа ҳосил карда метавонад. Индекси баланди массаи бадан ва истифода накардани иловаҳои витамини D низ бо зиёдшавии норасоии он алоқаманд дониста шудаанд.<ref>{{cite news|title=Dark-skinned immigrants urged to take vitamin D|url=https://www.cbc.ca/news/canada/ottawa/dark-skinned-immigrants-urged-to-take-vitamin-d-1.945614|work=CBC News|access-date=25 September 2018}}</ref> Витамини D дар танзими низоми масунияти инсон нақши муҳим дорад. Норасоии музмини он метавонад бо хатари баъзе бемориҳои сироятӣ ва навъҳои саратон алоқаманд бошад.<ref name=LivCol /><ref>{{cite journal|last=Murray|first=F. G.|title=Pigmentation, sunlight, and nutritional disease|journal=American Anthropologist|year=1934|volume=36|issue=3|pages=438–445|doi=10.1525/aa.1934.36.3.02a00100}}</ref> Яке аз бемориҳои маъмули вобаста ба норасоии шадиди витамини D [[рахит]] мебошад, ки бо нармшавии устухонҳои кӯдакон ва эҳтимоли деформатсия ва шикастагӣ тавсиф мешавад. Норасоии витамини D бештар дар минтақаҳои дорои нури ками офтоб, махсусан зимистон, мушоҳида мешавад.<ref>{{cite book|last=Vieth|first=R|title=In Bone Loss and Osteoporosis: an Anthropological Perspective|year=2003|publisher=Kluwer Academic/Plenum Press|pages=135–150}}</ref> Бархе таҳқиқот норасоии музмини витамини D-ро бо хатари [[саратони сина]], [[саратони простата]], [[саратони рӯдаи ғафс]], [[саратони тухмдон]] ва дигар бемориҳо алоқаманд донистаанд.<ref>{{cite journal|vauthors=Garland CF, Garland FC, Gorham ED|title=The Role of Vitamin D in Cancer Prevention|journal=American Journal of Public Health|year=2006|volume=96|issue=2|pages=252–261|doi=10.2105/ajph.2004.045260|pmid=16380576|pmc=1470481}}</ref> Дар берун аз минтақаҳои тропикӣ шуоъҳои UV бояд аз қабати ғафстари [[атмосфера]] гузаранд ва қисми зиёди UVB пеш аз расидан ба сатҳи Замин ҷаббида ё пароканда мешавад. Аз ин рӯ, дар минтақаҳои дур аз хатти истиво имконияти истеҳсоли витамини D камтар аст. Ба одамони дорои пӯсти тира дар чунин минтақаҳо баъзан ғизои дорои витамини D ё иловаҳои он тавсия дода мешаванд.<ref name="oneil1" /> == Тақсимоти ҷуғрофӣ == Байни тақсимоти ҷуғрофии [[шуоъҳои ултрабунафш]] ва тақсимоти пигментатсияи пӯст дар ҷаҳон робита вуҷуд дорад. Дар минтақаҳои дорои UV-и баланд аҳолӣ ба ҳисоби миёна пӯсти тиратар доранд ва ин минтақаҳо одатан ба [[хатти истиво]] наздиктаранд. Минтақаҳои дуртар аз хатти истиво ва наздиктар ба қутбҳо сатҳи камтари UV доранд ва дар онҳо аҳолии равшанпӯст бештар аст. Ин натиҷаи мутобиқшавии таҳаввулии инсон ба муҳитҳои гуногун мебошад.<ref name="jabl04b" /> Дар [[Нимкураи ҷанубӣ]] ҳиссаи бештари аҳолии тирапӯст зиндагӣ мекунад, ки то андозае ба тақсимоти нобаробари хушкӣ аз рӯи арзҳои ҷуғрофӣ вобаста аст.<ref name="jabl04b" /> Бо вуҷуди ин, тақсимоти имрӯзаи ранги пӯст муносибати таърихии байни UV ва пигментатсияро пурра инъикос намекунад, зеро дар асрҳои охир муҳоҷирати оммавӣ ва ҳаракати аҳолӣ хеле афзудааст. Аҳолии тирапӯсти [[Африқо]], [[Австралия]], [[Меланезия]], [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Амрикои Ҷанубӣ]] дар баъзе минтақаҳои дорои баландтарин сатҳи шуоъҳои ултрабунафш зиндагӣ мекунанд.<ref name="oneil1" /><ref name="jabl04b" /> Аҳолии дорои пӯсти тира ҳатман аз ҷиҳати генетикӣ ба ҳам наздик нестанд.<ref>{{cite web|last=Marks|first=Jonathan|title=Interview with Jonathan Marks|url=https://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-08.htm|work=Race – The Power of an Illusion|publisher=PBS|access-date=3 January 2013}}</ref> Бумиёни ҷазираи Бука ва ҷазираи Бугенвил дар қисми шимолии [[ҷазираҳои Сулаймон]] ва мардуми чопи дар соҳили ҷанубу шарқии [[Мозамбик]] аз ҷумлаи аҳолии дорои пигментатсияи хеле тира мебошанд. Дар ин минтақаҳои наздик ба хатти истиво шуоъҳои ултрабунафш аз осмони соф ва ҳамчунин аз сатҳи об ё рег инъикос мешаванд.<ref name="LivCol" /> Пажӯҳишҳои навтар нишон медиҳанд, ки аҳолии инсон дар давоми 50 000 соли охир борҳо аз пӯсти тира ба равшан ва баръакс гузаштаанд. Тибқи андешаи Нина Ҷаблонски, аҳолии тирапӯсти имрӯза дар ҷануби Ҳиндустон ва [[Шри-Ланка]] метавонанд намунаи дубора тиратар шудани пӯст баъди муҳоҷирати ниёгонашон аз минтақаҳои шимолӣ бошанд. Баъзе тағйироти пигментатсия метавонанд дар тақрибан 100 насл, яъне ҳудуди 2500 сол, ба амал оянд.<ref name=Krulwich>{{cite news|last=Krulwich|first=Robert|title=Your Family May Once Have Been A Different Color|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=100057939|access-date=4 July 2013|newspaper=NPR|date=2 February 2009}}</ref> === Австралия === [[Бумиёни Австралия]], мисли ҳамаи аҳолии дигари берун аз Африқо, аз муҳоҷиратҳои қадимии инсон аз Африқо сарчашма мегиранд. Далелҳои генетикӣ нишон медиҳанд, ки онҳо аз аҳолии тирапӯсти Африқо аз ҷиҳати генетикӣ фарқ дошта, ба дигар аҳолии ғайриафриқоӣ наздиктаранд.<ref>{{cite web|url=http://www.illumina.com/documents/icommunity/article_2012_04_Aboriginal_Genome.pdf|title=Aboriginal Genome|access-date=25 September 2018}}</ref> Истилоҳи «сиёҳ» дар ибтидо барои ишора ба пигментатсияи пӯсти бумии Австралия истифода мешуд. Имрӯз бархе фаъолони аборигенӣ онро ҳамчун истилоҳи ҳувиятӣ ва фарҳангӣ, новобаста аз ранги воқеии пӯст, қабул мекунанд.<ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/opinion/politics/aboriginal-identity-goes-beyond-skin-colour-20110406-1d40r.html|work=The Sydney Morning Herald|title=Aboriginal identity goes beyond skin colour|access-date=25 September 2018}}</ref> === Меланезия === [[Акс:Vanuatu blonde.jpg|thumb|upright|Кӯдаки сиёҳпӯст]] Меланезия зерминтақае дар [[Уқёнусия]] аст, ки номи он маънои «ҷазираҳои сиёҳ»-ро дорад. Дар бисёр ҷазираҳои он аҳолии дорои пӯсти тира зиндагӣ мекунанд. Ҷазираҳои Меланезия дар шимол ва шимолу шарқи Австралия ва шарқи Папуа Гвинеяи Нав ҷойгиранд.<ref>{{cite web|url=http://www.papuaweb.org/dlib/bk1/rspas-1982/00.pdf|title=Papua Web|access-date=25 September 2018}}</ref> Қисми ғарбии Меланезия, аз Гвинеяи Нав то ҷазираҳои Сулаймон, тақрибан 40 000–29 000 сол пеш аз ҷониби инсон маскун шудааст.<ref>{{cite journal|vauthors=Matisoo-Smith E, Robins JH|title=Origins and dispersals of Pacific peoples: Evidence from mtDNA phylogenesis of the pacific rat|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2004|volume=101|issue=24|pages=9167–9172|doi=10.1073/pnas.0403120101|pmid=15184658|pmc=428491}}</ref> Дар ҷаҳон мӯйи табиатан [[мӯйи зард|зард]] берун аз Аврупо, Африқои Шимолӣ ва Осиёи Ғарбӣ нодир аст, махсусан дар аҳолии тирапӯст. Бо вуҷуди ин, дар байни меланезиҳо мӯйи зарди табиӣ низ мушоҳида мешавад.<ref>{{cite news|title=Another Genetic Quirk of the Solomon Islands: Blond Hair|author=Sindya N. Bhanoo|url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/science/another-genetic-quirk-of-the-solomon-islands-blond-hair.html|newspaper=The New York Times|date=3 May 2012|access-date=3 May 2012}}</ref> ==== Гвинеяи Нав ==== Мардуми бумии [[Гвинеяи Нав]] пӯсти тира доранд ва ҳадди ақал 40 000 сол боз дар ҷазира зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби монандии фенотипӣ ва ҷойгиршавии Гвинеяи Нав дар масири муҳоҷирати бумии Австралия, муддате чунин гумон мешуд, ки папуаҳо ва аборигенҳои Австралия дорои пайдоиши ягона мебошанд. Аммо пажӯҳиши соли 1999 далели равшани як пайдоиши ягонаи генетикиро наёфт ва эҳтимоли мавҷудияти чанд мавҷи муҳоҷират ба [[Саҳул]]-ро пешниҳод кард.<ref>{{cite journal|journal=American Journal of Human Genetics|volume=65|issue=3|pages=808–828|year=1999|title=Peopling of Sahul: mtDNA Variation in Aboriginal Australian and Papua New Guinean Populations|pmc=1377989|pmid=10441589|vauthors=Redd AJ, Stoneking M|doi=10.1086/302533}}</ref> === Африқои ҷануби Саҳро === [[Африқои ҷануби Саҳро]] минтақаи қитъаи Африқо дар ҷануби биёбони Саҳро мебошад, ки дар он шумораи зиёди аҳолии дорои пӯсти тира зиндагӣ мекунанд.<ref>{{cite web|title=Modern human variation: overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012}}</ref> Тибқи пажӯҳишҳои илмӣ, аҳолии Африқо аз ҷиҳати ранги пӯст гуногунии хеле баланд доранд.<ref name=Relethford2000>{{cite journal|last1=Relethford|first1=JH|title=Human skin color diversity is highest in sub-Saharan African populations|journal=Human Biology; an International Record of Research|volume=72|issue=5|pages=773–80|year=2000|pmid=11126724}}</ref> Фарқиятҳо қисман ба масофа аз хатти истиво ва таъсири мураккаби омилҳои таҳаввулӣ вобастаанд.<ref name=LivCol /> Мавҷудияти пӯсти тира худ аз худ нишондиҳандаи боэътимоди наздикии генетикӣ нест. Масалан, дар баъзе таҳқиқот намунаҳои аҳолии [[Эфиопия]] аз ҷиҳати генетикӣ ба баъзе аҳолии Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо наздиктар аз баъзе гурӯҳҳои дигари африқоӣ арзёбӣ шудаанд.<ref>{{cite journal|doi=10.1038/ng761|year=2001|last1=Wilson|first1=James F.|last2=Weale|first2=Michael E.|last3=Smith|first3=Alice C.|last4=Gratrix|first4=Fiona|last5=Fletcher|first5=Benjamin|last6=Thomas|first6=Mark G.|last7=Bradman|first7=Neil|last8=Goldstein|first8=David B.|journal=Nature Genetics|volume=29|pages=265–9|pmid=11685208|title=Population genetic structure of variable drug response|issue=3}}</ref> === Осиёи Ҷанубӣ === [[Осиёи Ҷанубӣ]] яке аз минтақаҳои дорои гуногунии хеле баланди ранги пӯст берун аз Африқо мебошад. Ба ҳисоби миёна пӯсти аҳолии ҷануби Ҳиндустон нисбат ба шимоли кишвар тиратар аст. Яке аз омилҳо сатҳи баландтари шуоъҳои ултрабунафш дар ҷануб мебошад.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pyK2iDVWxfwC&q=south+indians+vitamin+d&pg=PA531|title=Vitamin D: Physiology, Molecular Biology, and Clinical Applications|author=Michael F. Holick|publisher=Springer|year=2010|page=531|isbn=978-1-60327-303-9}}</ref> Як пажӯҳиши аҳолии табақавӣ дар [[ҳамвории Ганг]] робитаеро байни дараҷаи тирагии пӯст ва ҷойгоҳ дар низоми табақавӣ нишон дод; дар намунаи таҳқиқшуда [[далит]]ҳо ба ҳисоби миёна пӯсти тиратар доштанд.<ref>{{cite journal|last1=Mishra|first1=Anshuman|last2=Nizammuddin|first2=Sheikh|last3=Mallick|first3=Chandana Basu|last4=Singh|first4=Sakshi|date=1 March 2017|title=Genotype-Phenotype Study of the Middle Gangetic Plain in India Shows Association of rs2470102 with Skin Pigmentation|journal=Journal of Investigative Dermatology|volume=137|issue=3|pages=670–677|doi=10.1016/j.jid.2016.10.043|pmid=27866970}}</ref> Пажӯҳиши дигари аҳолии телугу ва шимоли Ҳиндустон низ робитаеро байни ранги пӯст, сохтори иҷтимоӣ ва вариантҳои муайяни генетикӣ, аз ҷумла ''SLC24A5'', нишон додааст.<ref>{{cite journal|last1=Iliescu|first1=Florin Mircea|last2=Chaplin|first2=George|last3=Rai|first3=Niraj|last4=Jacobs|first4=Guy S.|last5=Mallick|first5=Chandana Basu|last6=Mishra|first6=Anshuman|last7=Thangaraj|first7=Kumarasamy|last8=Jablonski|first8=Nina G.|date=2018|title=The influences of genes, the environment, and social factors on the evolution of skin color diversity in India|journal=American Journal of Human Biology|volume=30|issue=5|article-number=e23170|doi=10.1002/ajhb.23170|pmid=30099804}}</ref> === Амрико === Пигментатсияи нисбатан тира дар байни [[инуит]]ҳо ва баъзе аҳолии дигари Арктика низ нигоҳ дошта шудааст. Эҳтимол, ғизои аз сафеда бой ва инъикоси нури офтоб аз барфи тобистона дар нигоҳ доштани чунин пигментатсия нақш доштаанд.<ref name="jabl1" /><ref name="Relethford2000" /><ref name=pbs /> Тавсифҳои аввали мустамликадорони аврупоӣ дар бораи аҳолии бумии Амрикои Шимолӣ истилоҳҳое чун «қаҳваранг», «биринҷӣ» ва «зайтунӣ»-ро истифода мебурданд, гарчанде баъзе гурӯҳҳо ҳамчун равшанпӯст низ тавсиф мешуданд. Мардумони бумии Амрикои Ҷанубӣ ва [[Мезоамерика]] низ одатан дорои пигментатсияи нисбатан тира мебошанд. Дар минтақаҳои Анд дар Перу, Боливия, Чили ва Аргентина сатҳи баланди шуоъҳои ултрабунафш мушоҳида мешавад.<ref>{{cite web|title=High UV occurs throughout the Altiplano region.|url=https://niwa.co.nz/sites/niwa.co.nz/files/import/attachments/Liley_2.pdf|access-date=8 October 2020}}</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:Indigenous mother and daughter from Peru.png|Модар ва духтари бумӣ аз ҷазираҳои [[уру]] дар Перу. File:Barretina taquile.JPG|Писари бумӣ аз [[Перу]]. File:Amerindian man in his reed boat, on lake titicaca.png|Моҳигири бумӣ аз [[кӯли Титикака]]. File:Amerindian man from Peru.png|Марде аз [[Боливия]]. </gallery> == Фарҳанг == Бартарӣ додан ё муносибати манфӣ ба пӯсти тира вобаста ба минтақаи ҷуғрофӣ, фарҳанг ва давраи таърихӣ фарқ кардааст. == Ҷусторҳои вобаста == [[Албинизм дар инсон]] [[Қаҳваранг (таснифи нажодӣ]]) [[Пӯсти зайтунӣ]] == Манбаъҳо == <references /> == Барои мутолиаи бештар == William Montagna, Giuseppe Prota, John A. Kenney Jr., ''Black Skin. Structure and Function'', Elsevier Science, 2012. [[Гурӯҳ:Ранги пӯсти инсон]] ekqmorkbae1wnyl7wfc9sgw2tmfipxg 1486709 1486669 2026-09-11T15:35:19Z InternetArchiveBot 30618 Rescuing 9 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1486709 wikitext text/x-wiki [[File:Dress (Klashorst)-cropped.jpg|thumb|right|Зане бо пӯсти сиёҳ|352x352пкс]] '''Пӯсти тира''' яке аз навъҳои ранги пӯсти инсон аст, ки дорои миқдори зиёди пигменти [[меланин]] мебошад.<ref>[http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=dark-skinned skinned] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304203618/http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=dark-skinned |date=4 March 2016 }} Princeton University ''"naturally having skin of a dark color"''</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/dark-skinned|title=Dark-skinned|publisher=thefreedictionary.com|quote=a person or race having skin of a dark colour|access-date=24 January 2017|archive-date=22 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170122070734/http://www.thefreedictionary.com/dark-skinned|url-status=live}}</ref><ref name="jabl1">{{cite book|last=Muehlenbein|first=Michael|title=Human Evolutionary Biology|year=2010|publisher=Cambridge University Press|pages=192–213}}</ref> Одамони дорои пӯсти тираро баъзан сиёҳпӯстон меноманд,<ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"belonging to or denoting any human group having dark-coloured skin"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "black"] (accessed 6 August 2012).</ref> аммо истифодаи ин истилоҳ дар баъзе кишварҳо метавонад духӯра бошад, зеро он ҳамчунин барои ишора ба гурӯҳҳои муайяни [[гурӯҳи этникӣ|этникӣ]] ё аҳолӣ истифода мешавад.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Black?s=t Dictionary.com: black] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160219203651/http://dictionary.reference.com/browse/Black?s=t |date=19 February 2016 }} 3.a ''"a member of any of various dark-skinned peoples"'' 21.a''"specifically the dark-skinned peoples of Africa, Oceania, or Australia."''</ref><ref>{{cite web|title=Global Census|url=http://www.understandingrace.org/lived/global_census.html|publisher=American Anthropological Association|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914150543/http://understandingrace.org/lived/global_census.html|archive-date=14 September 2018|accessdate=2026-09-11|archivedate=2018-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180914150543/http://understandingrace.org/lived/global_census.html}}</ref><ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"especially of African or Australian Aboriginal ancestry"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "black"] (accessed 6 August 2012).</ref><ref>{{cite web|last=James|first=Mackers|title=Proclamation|url=http://nla.gov.au/nla.news-article4219798|work=Classified Advertising|publisher=Trove|access-date=10 December 2012|date=8 November 1828|archive-date=26 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526090546/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/4219798/|url-status=live}}</ref> Гумон меравад, ки [[таҳаввул]]и пӯсти тира тақрибан 1,2 миллион сол пеш оғоз ёфтааст,<ref>{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/science/europeans-had-dark-skin-blue-eyes-7-000-years-ago-1.2512465 |title=New-discovery-in-racial-migration |last=Brana |first=La |date=27 January 2017 |website=www.cbc.ca |publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 January 2024}}</ref><ref name="jabl04">{{cite journal|last=Nina|first=Jablonski|s2cid=53481281|title=The evolution of human skin and skin color|quote=genetic evidence [demonstrate] that strong levels of natural selection acted about 1.2 mya to produce darkly pigmented skin in early members of the genus Homo|journal=Annual Review of Anthropology|year=2004|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> вақте ки навъҳои қадимии гоминидҳои дорои пӯсти нисбатан равшан аз ҷангалҳои боронии минтақаҳои истивоӣ ба саваннаҳои офтобӣ гузаштанд. Дар гармии саваннаҳо механизми муассиртари сардшавии бадан зарур буд, ки он бо кам шудани мӯйҳои бадан ва рушди арақкунии муассиртар ба вуҷуд омад. Аз даст рафтани мӯйҳои бадан ба инкишофи пигментатсияи тираи пӯст мусоидат кард, ки ҳамчун механизми интихоби табиӣ аз камшавии фолат (витамини B9) ва то андозае аз осеби мустақими ДНК муҳофизат мекард. Омили асосии инкишофи пигментатсияи тира вайроншавии фолат таҳти таъсири шуоъҳои ултрабунафш буд. Робитаи байни коҳиши фолат бар асари шуоъҳои ултрабунафш ва коҳиши қобилияти наслдиҳӣ, аз ҷумла тавассути ихтилоли эмбриогенез ва сперматогенез, ба интихоби пигментатсияи тираи пӯст мусоидат кард. То замони пайдоиши инсони муосир — ''[[Homo sapiens]]'' — ҳамаи одамон пӯсти тира доштанд.<ref name="jabl1" /><ref name="Bower">{{cite journal|last=Bower|first=C.|author2=Stanley|title=The role of nutritional factors in the aetiology of neural tube defects|journal=Journal of Paediatrics and Child Health|year=1992|volume=28|issue=1|pages=12–16|pmid=1554510|doi=10.1111/j.1440-1754.1992.tb02610.x|s2cid=45104826}}</ref><ref name="Minns">{{cite journal|last=Minns|first=R.A.|title=Folic acid and neural tube defects|journal=Spinal Cord|year=1996|volume=34|issue=8|pages=460–465|pmid=8856852|doi=10.1038/sc.1996.79|doi-access=free}}</ref><ref name="Copp">{{cite journal|last=Copp|title=Embryonic mechanisms underlying the prevenetion of neural tube defects by vitamins|journal=Mental Retardation and Developmental Disabilities Research Reviews|year=1998|volume=4|issue=4|pages=264–268|doi=10.1002/(sici)1098-2779(1998)4:4<264::aid-mrdd5>3.0.co;2-g|display-authors=etal}}</ref><ref name="Molloy">{{cite journal|last1=Molloy|title=Folate status and neural tube defects|journal=BioFactors|volume=10|issue=2–3|pages=291–294|pmid=10609896|year=1999|last2=Mills|first2=J. L.|last3=Kirke|first3=P. N.|last4=Weir|first4=D. G.|last5=Scott|first5=J. M.|doi=10.1002/biof.5520100230|s2cid=20128738|display-authors=etal}}</ref><ref name="Lucock">{{cite journal|last=Lucock|first=M.|title=Folic acid: nutritional biochemistry, molecular biology, and role in disease processes|journal=Molecular Genetics and Metabolism|volume=71|issue=1–2|pages=121–138|doi=10.1006/mgme.2000.3027|pmid=11001804|year=2000}}</ref><ref name="William">{{cite journal|last1=William|title=Decline in the prevalence of spina bifida and anencephaly by race/ethnicity:1995–2002|journal=Pediatrics|volume=116|issue=3|pages=580–586|pmid=16140696|year=2005|last2=Rasmussen|first2=S. A.|last3=Flores|first3=A|last4=Kirby|first4=R. S.|last5=Edmonds|first5=L. D.|doi=10.1542/peds.2005-0592|s2cid=12765407|display-authors=etal}}</ref><ref>{{cite web |title=The genetic architecture of normal variation in human pigmentation: an evolutionary perspective and model |url=https://academic.oup.com/hmg/article/15/suppl_2/R176/626610 |access-date=10 May 2024 |website=academic.oup.com}}</ref><ref name="Jablonski2011AN">{{cite journal |last=Jablonski |first=Nina G. |date=Spring 2011 |title=Why Human Skin Comes in Colors |url=http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |journal=AnthroNotes |volume=32 |issue=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225192352/http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |archive-date=25 February 2014 |access-date=20 July 2013 }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140225192352/http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |date=2014-02-25 }}</ref> Пӯсти одамони дорои пигментатсияи тира табиатан аз [[меланин]], махсусан эумеланин, бой буда, дорои миқдори бештари меланосомаҳо мебошад. Ин хусусият аз таъсири зараровари шуоъҳои ултрабунафш муҳофизати беҳтар фароҳам меорад, ба нигоҳ доштани захираҳои фолат дар организм мусоидат мекунад ва ДНК-ро аз осеб ҳифз менамояд.<ref name="jabl1" /><ref name="Nielsen_a">{{cite journal|last=Nielsen|title=The importance of the depth distribution of melanin in skin for DNA protection and other photobiological processes|journal=Journal of Photochemistry and Photobiology B: Biology|volume=82|issue=3|pages=194–198|doi=10.1016/j.jphotobiol.2005.11.008|pmid=16388960|display-authors=etal|year=2006|bibcode=2006JPPB...82..194N }}</ref> Одамони дорои пӯсти тира, ки дар арзҳои баланд ва минтақаҳои дорои нури нисбатан ками офтоб зиндагӣ мекунанд, махсусан дар фасли зимистон, бо хатари бештари [[витамини D|норасоии витамини D]] рӯ ба рӯ мешаванд. Норасоии витамини D метавонад хатари рахит, баъзе навъҳои саратон ва эҳтимолан бемориҳои дилу раг ва коҳиши фаъолияти низоми масуниятро афзоиш диҳад.<ref name="jabl1" /><ref name="linus">{{cite web|last=Jane|first=Higdon|title=Vitamin D|url=http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/vitamins/vitaminD/|work=Micronutrient Information Center|publisher=Linus Pauling Institute|access-date=10 December 2012|archive-date=8 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408104559/http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/vitamins/vitaminD/}}</ref> Бо вуҷуди ин, бархе пажӯҳишҳои навтар мувофиқ будани меъёрҳои муайянкунандаи норасоии витамини D дар одамони равшанпӯст барои одамони тирапӯстро зери суол гузоштаанд. Тибқи баъзе таҳқиқот, одамони тирапӯст ба ҳисоби миёна метавонанд зичии устухони бештар ва хатари шикасти устухони камтар дошта бошанд, ҳатто ҳангоми доштани ҳамон сатҳи витамини D. Ин эҳтимолан ба камтар будани сафедаҳои пайвасткунандаи витамини D ва дастрасии биологии бештари он вобаста аст.<ref>{{cite journal|title=Bioavailability of Vitamin D and Its Metabolites in Black and White Adults|last=Holick|first=Michael F.|date=21 November 2013|journal=The New England Journal of Medicine|doi=10.1056/NEJMe1312291|volume=369|issue=21|pages=2047–2048|pmid=24256384}}</ref><ref name="DeVita Raeburn-2013">{{cite news|url=http://www.medpagetoday.com/Endocrinology/GeneralEndocrinology/43049|title=Bone Density Higher in Blacks, Vitamin D Lower|last=DeVita Raeburn|first=Elizabeth|date=20 November 2013|work=MedPage Today|access-date=19 June 2014|archive-date=8 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008004809/https://www.medpagetoday.com/Endocrinology/GeneralEndocrinology/43049}}</ref> Тақсимоти ҷаҳонии аҳолии дорои пӯсти тира бо сатҳи баланди шуоъҳои ултрабунафш дар минтақаҳои сукунати онҳо робитаи қавӣ дорад. Ин аҳолӣ, ба истиснои тасманиҳои бумӣ, асосан дар наздикии хатти истиво, дар минтақаҳои тропикӣ бо нури шадиди офтоб — дар [[Африқо]], [[Австралия]], Меланезия, [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Амрико]] — зиндагӣ мекунанд. Пажӯҳишҳо дар аҳолии ғайриафриқоӣ нишон медиҳанд, ки пӯсти тира на ҳамеша танҳо боқимондаи ҳолати қадимаи мутобиқшуда ба шуоъҳои баланди ултрабунафш то муҳоҷирати инсон аз Африқо мебошад ва дар баъзе мавридҳо метавонад мутобиқшавии баъдии таҳаввулӣ ба минтақаҳои ҷангалҳои тропикӣ бошад.<ref name="Jabl00" /><ref name="Harding2000">{{cite journal|last1=Harding|first1=R|last2=Healy|first2=E|last3=Ray|first3=A|last4=Ellis|first4=N|last5=Flanagan|first5=N|last6=Todd|first6=C|last7=Dixon|first7=C|last8=Sajantila|first8=A|last9=Jackson|first9=I|last10=Birch-Machin|first10=Mark A.|last11=Rees|first11=Jonathan L.|title=Evidence for Variable Selective Pressures at MC1R|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=66|pages=1351–61|year=2000|doi=10.1086/302863|pmid=10733465|issue=4|pmc=1288200|display-authors=8}}</ref><ref name="ReferenceB">{{cite journal|last1=Zhang|first1=Xiaoming|last2=Liu|first2=Qi|last3=Zhang|first3=Hui|last4=Zhao|first4=Shilei|last5=Huang|first5=Jiahui|last6=Sovannary|first6=Tuot|last7=Bunnath|first7=Long|last8=Aun|first8=Hong Seang|last9=Samnom|first9=Ham|last10=Su|first10=Bing|last11=Chen|first11=Hua|date=27 April 2021|title=The distinct morphological phenotypes of Southeast Asian aborigines are shaped by novel mechanisms for adaptation to tropical rainforests|journal=National Science Review|volume=9|issue=3|article-number=nwab072|doi=10.1093/nsr/nwab072|pmc=8970429|pmid=35371514}}</ref> Дар пайи муҳоҷирати оммавӣ ва афзоиши ҳаракати аҳолӣ дар давраи муосир, одамони дорои пӯсти тира имрӯз дар саросари ҷаҳон зиндагӣ мекунанд.<ref name="jabl1" /><ref name="oneil1">{{cite web|last=O'Neil|first=Dennis|title=Skin Color Adaptation|url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|work=Human Biological Adaptability: Skin Color as an Adaptation|publisher=Palomar|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218132913/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|archive-date=18 December 2012|accessdate=2026-09-11|archivedate=2012-12-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121218132913/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm}}</ref><ref name="oneil2">{{cite web|last=O'Neil|first=Dennis|title=Overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|work=Modern Human Variation|publisher=Palomer|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012|accessdate=2026-09-11|archivedate=2012-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm}}</ref> == Таҳаввул == Дар натиҷаи интихоби табиӣ одамоне, ки дар минтақаҳои дорои нури шадиди офтоб зиндагӣ мекарданд, пӯсти тира пайдо карданд, ки асосан барои муҳофизат аз нӯрҳои ултрабунафш ва пешгирии камшавии фолат мусоид буд. Пигментатсияи таҳаввулии пӯст зери таъсири шуоъҳои ултрабунафши Офтоб шакл гирифтааст. Ҳангоме ки гоминидҳо тақрибан аз 1,2 то 4 миллион сол пеш барои беҳтар кардани сардшавии бадан тавассути арақкунӣ тадриҷан [[мӯй]]и баданашонро аз даст доданд, пӯсти бараҳна ва нисбатан камранги онҳо бештар ба нури офтоб дучор гардид. Дар минтақаҳои тропикӣ интихоби табиӣ ба аҳолии дорои пигментатсияи тираи пӯст бартарӣ дод, зеро миқдори зиёди пигмент аз таъсири зараровари офтоб муҳофизат мекард. Миқдори нуре, ки пӯст инъикос мекунад, бо сатҳи воқеии шуоъҳои ултрабунафши минтақаҳои ҷуғрофӣ робитаи қавӣ дорад. Далелҳои генетикӣ низ ин ақидаро дастгирӣ мекунанд ва нишон медиҳанд, ки тақрибан 1,2 миллион сол пеш фишори қавии таҳаввулӣ боиси рушди пигментатсияи тира дар аъзои қадимии ҷинси ''[[Homo]]'' шудааст.<ref name=jabl04b>{{cite journal|last=Nina|first=Jablonski|s2cid=53481281|title=The evolution of human skin and skin color|journal=Annual Review of Anthropology|year=2004|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> Таъсири нури офтоб ба сатҳи кислотаи фолий дар ин раванд аҳамияти муҳим дошт.<ref name="jabl1" /><ref name=pbs>{{cite web|last=Gina|first=Kirchweger|title=The Biology of Skin Color: Black and White|url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|work=Evolution Library|publisher=PBS|access-date=10 December 2012|archive-date=16 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html}}</ref> Эҳтимол, қадимтарин ниёгони приматии инсонҳои муосир мисли наздиктарин хеши муосири инсон — [[шимпанзе]] — пӯсти равшан доштанд.<ref>{{cite journal |last1=Jablonski |first1=N. G. |last2=Chaplin |first2=G. |date=2000 |title=The evolution of human skin coloration |journal=Journal of Human Evolution |volume=39 |issue=1 |pages=57–106 |doi=10.1006/jhev.2000.0403 |pmid=10896812}}</ref><ref>{{cite news |last=Wade |first=Nicholas |date=19 August 2003 |title=Why Humans and Their Fur Parted Ways |url=https://www.nytimes.com/2003/08/19/science/why-humans-and-their-fur-parted-ways.html |access-date=13 January 2024 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Elias |first1=Peter M. |last2=Menon |first2=Gopinathan |last3=Wetzel |first3=Bruce K. |last4=Williams |first4=John (Jack) W. |date=2009 |title=Evidence that stress to the epidermal barrier influenced the development of pigmentation in humans |journal=Pigment Cell & Melanoma Research |volume=22 |issue=4 |pages=420–434 |doi=10.1111/j.1755-148X.2009.00588.x |pmc=2843517 |pmid=19508412}}</ref> Тақрибан 7 миллион сол пеш шохаҳои таҳаввулии инсон ва шимпанзе аз ҳам ҷудо шуданд ва дар байни 4,5 то 2 миллион сол пеш инсонҳои қадим аз ҷангалҳои боронӣ ба саваннаҳои [[Африқои ҷануби Саҳро]] кӯчиданд.<ref name="oneil1" /> Онҳо на танҳо ба нури шадидтари офтоб мутобиқ мешуданд, балки бояд низоми муассиртари сардшавии баданро низ инкишоф медоданд. Мағзи ширхӯрон ба баландшавии ҳарорат ҳассос аст ва афзоиши ҳарорати бадан ба андозаи 5–6 °C метавонад ба зарбаи гармӣ оварда расонад. Аз ин рӯ, қобилияти беҳтари танзими гармӣ аҳамияти бузург дошт. Арақкунӣ ва камшавии мӯйҳои бадан яке аз роҳҳои асосии чунин мутобиқшавӣ гардид.<ref name="oneil1" /> Арақ тавассути бухоршавӣ гармиро хориҷ мекунад. Инсонҳои аввалин, монанди шимпанзеҳои имрӯза, ғадудҳои арақи нисбатан кам доштанд ва қисми зиёди онҳо дар кафи дасту пой ҷойгир буданд. Афроде, ки ғадудҳои арақи бештар доштанд, метавонистанд муддати дарозтар ғизо ҷустуҷӯ ва шикор кунанд. Ин ба онҳо имконияти бештар барои зинда мондан ва афзоиши насл медод. Бо кам шудани мӯй, арақ осонтар бухор мешуд ва баданро зудтар сард мекард. Пас аз чанд миллион соли таҳаввул, инсонҳои қадим мӯйҳои нисбатан кам ва беш аз 2 миллион ғадуди арақ пайдо карданд.<ref name="oneil1" /><ref name=Mont>{{cite journal|last=Montagna|first=W.|title=The consequences of having naked skin|journal=Birth Defects: Original Article Series|volume=17|pages=1–7}}</ref> Пӯсти бемӯй, аз тарафи дигар, ба осеби шуоъҳои ултрабунафш ҳассостар аст. Натиҷаи таҳаввулӣ дар минтақаҳои дорои UV-и баланд инкишофи пӯсти тира ҳамчун воситаи муҳофизат буд. Муддати тӯлонӣ гумон мешуд, ки меланин асосан барои муҳофизат аз [[саратони пӯст]] инкишоф ёфтааст. Аммо аксари навъҳои саратони пӯст баъд аз синни асосии наслдиҳӣ пайдо мешаванд, бинобар ин эҳтимол онҳо омили асосии интихобӣ набуданд.<ref name="oneil1" /><ref name=Blum>{{cite journal|last=Blum|first=H.F.|title=Does the melanin pigment of human skin have adaptive value?|journal=Quarterly Review of Biology|year=1961|volume=36|pages=50–63|pmid=13870200|doi=10.1086/403275}}</ref> Пажӯҳиши соли 1978 таъсири нури офтобро ба сатҳи [[фолат]] баррасӣ кард. Натиҷаҳо нишон доданд, ки нури шадиди офтоб метавонад дар одамони равшанпӯст дар муддати кӯтоҳ сатҳи фолатро ба таври назаррас коҳиш диҳад. Сатҳи пасти фолат бо нуқсонҳои найчаи асаб, аз ҷумла [[анэнсефалия]] ва [[спина бифида]], алоқаманд мебошад. Фолат ҳамчунин барои рушди муқаррарии нутфа аҳамият дорад. Ин далелҳо ба фарзияе асос гузоштанд, ки муҳофизати фолат метавонад яке аз омилҳои асосии таҳаввули пӯсти тира бошад.<ref name="jabl1" /><ref name=Jabl00>{{cite journal|last=Jablonski|first=N.G.|author2=Chaplin|s2cid=38445385|title=The evolution of human skin coloration|journal=Journal of Human Evolution|year=2000|volume=39|issue=1|pages=57–106|doi=10.1006/jhev.2000.0403|pmid=10896812}}</ref> Ҳангоми паҳн шудани инсон аз минтақаҳои истивоии [[Африқо]] ба минтақаҳои дорои шуоъҳои камтари ултрабунафш ва арзҳои баландтар, тақрибан 120 000–65 000 сол пеш, пӯсти хеле тира метавонад ба камбудӣ табдил ёфта бошад.<ref>{{cite journal|author=Appenzeller Tim|year=2012|title=Human migrations: Eastern odyssey|journal=Nature|volume=485|issue=7396|pages=24–26|doi=10.1038/485024a|pmid=22552074}}</ref> Дар муҳитҳои камофтоб пигментатсияи [[пӯсти равшан]] инкишоф ёфт, ки ба истеҳсоли бештари витамини D мусоидат мекунад. Таҳқиқоти соли 2022 нишон дод, ки хусусиятҳое чун пӯсти тира метавонанд нишонаҳои қавии [[таҳаввули ҳамгаро]] ва [[интихоби мусбат]] дошта бошанд.<ref name="ReferenceB"/> === Фарзияҳои дигар === Фарзияҳои дигари пешниҳодшуда барои шарҳи таҳаввули пӯсти тира ба коҳиши маргумир аз саратони пӯст, муҳофизат аз сӯхтани офтоб ва хосиятҳои зиддибактериявии [[эумеланин]] марбут буданд.<ref name="jabl1" /> Пӯсти дорои миқдори зиёди эумеланин аз осеби ДНК бар асари нури офтоб муҳофизат мекунад.<ref name=Miya>{{cite journal|last=Miyamura|title=Regulation of human skin pigmentation and responses to ultraviolet radiation|journal=BioFactors|year=2007|volume=20|issue=1|pages=2–13|doi=10.1111/j.1600-0749.2006.00358.x|pmid=17250543}}</ref> Ин бо сатҳи пасттари саратони пӯст дар аҳолии дорои пӯсти тира алоқаманд аст.<ref name=Sara>{{cite journal|last1=Saraiya|title=Interventions to prevent skin cancer by reducing exposure to ultraviolet radiation: a systematic review|journal=American Journal of Preventive Medicine|year=2004|volume=27|issue=5|pages=422–466|pmid=15556744|doi=10.1016/j.amepre.2004.08.009|display-authors=etal}}</ref> Дар пӯсти равшан мавҷудияти бештари [[феомеланин]] метавонад фишори оксидшавиро дар [[меланосит]]ҳо зиёд кунад ва қобилияти он барои ҷабби шуоъҳои ултрабунафш нисбат ба эумеланин камтар аст.<ref name=Van_n>{{cite journal|last1=Van Nieuwpoort|title=Tyrosine-induced melanogenesis shows differences in morphologic and melanogenic preferences of melanosomes from light and dark skin types|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2004|volume=122|issue=5|pages=1251–1255|pmid=15140229|doi=10.1111/j.0022-202X.2004.22533.x|display-authors=etal}}</ref> Бо вуҷуди ин, аксари навъҳои асосии саратони пӯст дар охири давраи наслдиҳӣ ё баъд аз он пайдо мешаванд ва эҳтимол сабаби асосии таҳаввули пигментатсияи тира набуданд.<ref name="jabl04b" /> Фарзияи дигар пешниҳод мекунад, ки пӯсти тира ҳамчун муҳофизати зиддибактериявӣ аз бемориҳои сироятӣ ва паразитҳо дар минтақаҳои тропикӣ инкишоф ёфтааст. Гарчанде эумеланин дорои баъзе хосиятҳои зиддибактериявӣ аст, аҳамияти он нисбат ба нақши муҳофизат аз шуоъҳои ултрабунафш дуюмдараҷа ҳисобида мешавад. Ин фарзия ҳамчунин бо он далел мувофиқ нест, ки қисми зиёди таҳаввули гоминидҳо дар муҳити саванна, на ҷангалҳои боронии тропикӣ, сурат гирифтааст.<ref name=Epel>{{cite journal|last=Epel|title=Development in the floating world: defenses of eggs and embryos against damage from UV radiation|journal=American Zoologist|year=1999|volume=39|issue=2|pages=271–278|doi=10.1093/ICB/39.2.271}}</ref> == Биохимия ва генетика == Пӯсти одамони тирапӯст миқдори зиёди [[меланин]] дорад. Меланин аз [[аминокислота]]и тирозин ҳосил мешавад. Эумеланин шакли асосии меланин дар пӯсти инсон буда, бофтаҳо ва [[ДНК]]-ро аз осеби шуоъҳои ултрабунафш муҳофизат мекунад. Меланин дар ҳуҷайраҳои махсусе бо номи меланосит тавлид мешавад, ки дар қабатҳои поёнии эпидермис ҷойгиранд.<ref>{{cite journal|last1=Haass|first1=Nikolas K.|last2=Smalley|first2=Keiran S. M.|last3=Li|first3=Ling|last4=Herlyn|first4=Meenhard|date=1 June 2005|title=Adhesion, migration and communication in melanocytes and melanoma|journal=Pigment Cell Research|volume=18|issue=3|pages=150–159|doi=10.1111/j.1600-0749.2005.00235.x|pmid=15892711}}</ref> Меланин дар дохили сохторҳои хурди пардадор бо номи меланосома тавлид мешавад. Одамони дорои пӯсти табиатан тира меланосомаҳои нисбатан калон ва пур аз эумеланин доранд.<ref>{{cite journal|last1=Thong|first1=H.Y.|title=The patterns of melanosome distribution in keratinocytes of human skin as one determining factor of skin colour|journal=British Journal of Dermatology|year=2003|volume=149|issue=3|pages=498–505|pmid=14510981|doi=10.1046/j.1365-2133.2003.05473.x}}</ref><ref name="Tadokoro 2005 1326–1332">{{cite journal|last1=Tadokoro|first1=T|title=Mechanisms of skin tanning in different racial/ethnic groups in response to ultraviolet radiation|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2005|volume=124|issue=6|pages=1326–1332|pmid=15955111|doi=10.1111/j.0022-202X.2005.23760.x}}</ref> Тафовути чаҳоркарата дар дараҷаи пигментатсияи табиии пӯст метавонад муҳофизатро аз осеби ДНК 7–8 маротиба зиёд кунад,<ref name="Tadokoro 2005 1326–1332" /> ҳарчанд ҳатто тирагии максималии пӯст аз тамоми осеби ДНК пешгирӣ карда наметавонад.<ref name="jabl1" /> Пӯсти тира ба сабаби миқдори зиёди эумеланин, қобилияти баланди меланосомаҳои калон барои ҷабби шуоъҳои ултрабунафш ва интиқоли нисбатан босуръати эумеланин ба сатҳи пӯст муҳофизати бештар фароҳам меорад.<ref name="jabl1" /> Шумораи меланоситҳо дар як минтақаи бадан байни одамони равшанпӯст ва тирапӯст қариб яксон аст, аммо меланосомаҳо дар одамони тирапӯст калонтар ва сершумортаранд.<ref>{{cite journal|last1=Minwala|first1=S|title=Keratinocytes Play a Role in Regulating Distribution Patterns of Recipient Melanosomes in Vitro|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2001|volume=117|issue=2|pages=341–347|pmid=11511313|doi=10.1046/j.0022-202x.2001.01411.x}}</ref> Пӯсти тира аз осеби мустақим ва ғайримустақими ДНК муҳофизат мекунад. Вақте ки меланин фотонҳоро ҷаббида мекунад, фотодеградатсия ба амал меояд. Пажӯҳишҳои нав нишон медиҳанд, ки таъсири фотомуҳофизатии пӯсти тира ба қобилияти меланин барои ба дом андохтани радикалҳои озод, аз ҷумла пероксиди ҳидроген, низ вобаста аст.<ref name="jabl04b" /> Бо вуҷуди ин, шуоъҳои миёнамавҷи ултрабунафш ([[UVB]]) ҳатто дар одамони тирапӯст метавонанд ба низоми масуният тавассути таъсир ба [[ҳуҷайраҳои Лангерганс]] зарар расонанд.<ref name="jabl04b" /> Гарчанде пӯсти тира тақрибан 30–40% бештар аз пӯсти равшан нури офтобро ҷаббида мекунад, он дар шароити нури шадид гармии дохилии баданро ба таври назаррас зиёд намекунад. Шуоъҳои офтоб асосан сатҳи баданро гарм мекунанд ва одамон новобаста аз ранги пӯст тавассути арақкунӣ қобилияти муассири хориҷ кардани гармиро доранд.<ref name="LivCol" /> Дар одамони дорои пӯсти табиатан тира, офтобхӯрӣ бо интиқоли шадиди меланин ба боло дар эпидермис ва зиёд шудани истеҳсоли он ҳамроҳ мешавад. Аз ин сабаб, баъд аз як ё ду ҳафтаи таъсири офтоб пӯст метавонад тиратар шавад ва баъд аз чанд моҳи дурӣ аз офтоб тадриҷан равшантар гардад. Одамони тирапӯст одатан нишонаҳои камтари пиршавии пӯст аз офтоб доранд.<ref name="LivCol">{{cite book|last=Jablonski|first=Nina|title=Living Color|year=2012|publisher=University of California Press|location=Berkeley, Los Angeles, London|isbn=978-0-520-25153-3}}</ref> Ранги пӯст хусусияти полигенӣ мебошад, яъне дар муайян кардани он чандин [[ген]] иштирок мекунанд. Генҳои гуногун дар таркибҳои мураккаби ҷамъшаванда ва ғайриҷамъшаванда фаъолият мекунанд. Аз ин рӯ, ранги пӯст дар аҳолӣ аз хеле равшан то хеле тира ба таври пайваста тағйир меёбад.<ref name=Lewi>{{cite book|last=Lewis|first=Ricki|title=Human genetics: concepts and applications|year=2012|publisher=McGraw-Hill Co.|location=New York, NY|isbn=978-0-07-352530-3|pages=135–136|edition=10th}}</ref> Маълумоти таҳқиқоти гени ''[[MC1R]]'' нишон медиҳад, ки дар намунаҳои аҳолии тирапӯсти Африқо гуногунии аллелии ин ген нисбатан кам аст. Ин ҷолиб аст, зеро дар аксари генҳои дигар гуногунии генетикӣ дар аҳолии Африқо бештар мебошад. Аллели паҳншудаи ''MC1R'' дар бисёре аз аҳолии Африқо эҳтимол аз шуоъҳои ултрабунафш муҳофизат мекард ва дар таҳаввули пӯсти тира нақши муҳим дошт.<ref>{{cite journal|last1=Rana|first1=B. K.|last2=Hewett-Emmett|first2=D.|last3=Jin|first3=L.|last4=Chang|first4=B. H.|last5=Sambuughin|first5=N.|last6=Lin|first6=M.|last7=Watkins|first7=S.|last8=Bamshad|first8=M.|last9=Jorde|first9=L. B.|date=1 April 1999|title=High polymorphism at the human melanocortin 1 receptor locus|journal=Genetics|volume=151|issue=4|pages=1547–1557|doi=10.1093/genetics/151.4.1547|pmc=1460552|pmid=10101176}}</ref> Ба тағйирёбии ранги пӯст асосан генҳои дорои таъсири бузург ва як қатор генҳои дорои таъсири хурдтар, аз ҷумла ''[[TYR]]'', ''[[TYRP1]]'', ''[[OCA2]]'', ''[[SLC45A2]]'', ''[[SLC24A5]]'', ''MC1R'', ''[[KITLG]]'' ва ''SLC24A4'', таъсир мерасонанд. Таъсири [[эпистаз]] метавонад шумораи генҳои иштироккунандаро боз ҳам бештар кунад.<ref>{{cite web|last=Khan|first=Razib|title=Genetics of human pigmentation: Gene expression|url=http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/03/genetics-of-human-pigmentation/|publisher=Discover Magazine|access-date=11 December 2012|year=2009|accessdate=2026-09-11|archivedate=2013-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130614123000/http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/03/genetics-of-human-pigmentation}}</ref> Тағйирёбии гени ''SLC24A5'' тақрибан 20–25% фарқи пигментатсия байни аҳолии тирапӯст ва равшанпӯсти Африқоро шарҳ медиҳад.<ref name="PMID 16357253">{{cite journal|last1=Lamason|first1=R. L.|title=SLC24A5, a Putative Cation Exchanger, Affects Pigmentation in Zebrafish and Humans|journal=Science|volume=310|issue=5755|pages=1782–1786|year=2005|pmid=16357253|doi=10.1126/science.1116238|display-authors=8}}</ref> == Таъсир ба саломатӣ == Пигментатсияи пӯст як [[мутобиқшавии таҳаввулӣ]] ба сатҳҳои гуногуни шуоъҳои ултрабунафш дар ҷаҳон мебошад. Аз ин рӯ, кӯчидани аҳолии дорои навъи муайяни пигментатсия ба муҳити дорои сатҳи дигари UV метавонад ба саломатӣ таъсир расонад.<ref name="jabl1" /> === Бартариҳо дар минтақаҳои офтобӣ === Одамони дорои пӯсти тира, ки дар минтақаҳои дорои нури зиёди офтоб зиндагӣ мекунанд, аз миқдори баланди меланин фоида мебинанд. Пигментатсияи тира аз осеби ДНК муҳофизат мекунад, қисми мувофиқи шуоъҳои ултрабунафшро ҷаббида менамояд ва аз камшавии фолат пешгирӣ мекунад. Фолат витамини ҳалшавандаи гурӯҳи B буда, дар сабзавоти баргдор, ғалладона ва меваҳои ситрусӣ мавҷуд аст. Он барои саломатии ҳуҷайраҳои ҷинсӣ, инкишофи ҷанин ва найчаи асаб аҳамияти калон дорад. Шуоъҳои шадиди ултрабунафш метавонанд фолатро вайрон кунанд.<ref name=LivCol /> Дар баъзе таҳқиқот сатҳи нуқсонҳои найчаи асаб дар занони дорои пӯсти тира пасттар сабт шудааст.<ref name=LivCol /><ref>{{cite journal|vauthors=Buccimazza SS, Molteno CD, Dunnem TT, Viljoen DL|title=Prevalence of neural tube defects in Cape Town, South Africa|journal=Teratology|year=1994|volume=50|issue=3|pages=194–199|pmid=7871483|doi=10.1002/tera.1420500304}}</ref> === Камбудиҳо дар минтақаҳои камофтоб === Дар одамони дорои пӯсти тира, ки дар муҳитҳои камофтоб зиндагӣ мекунанд, хатари [[норасоии витамини D]] аз сабаби коҳиши [[синтези витамини D дар пӯст]] бештар буда метавонад. Барои тавлиди ҳамон миқдори витамини D, шахси тирапӯст метавонад ба миқдори бештари UVB нисбат ба шахси равшанпӯст ниёз дошта бошад. Ин дар наздикии хатти истиво мушкили ҷиддӣ нест, аммо дар арзҳои баландтар метавонад аҳамият пайдо кунад.<ref name="LivCol" /> Дар баъзе шароитҳо, барои тавлиди миқдори шабеҳи витамини D шахси тирапӯст метавонад тақрибан ду соат ба офтоб ниёз дошта бошад, дар ҳоле ки шахси равшанпӯст онро дар муддати тақрибан 15 дақиқа ҳосил карда метавонад. Индекси баланди массаи бадан ва истифода накардани иловаҳои витамини D низ бо зиёдшавии норасоии он алоқаманд дониста шудаанд.<ref>{{cite news|title=Dark-skinned immigrants urged to take vitamin D|url=https://www.cbc.ca/news/canada/ottawa/dark-skinned-immigrants-urged-to-take-vitamin-d-1.945614|work=CBC News|access-date=25 September 2018}}</ref> Витамини D дар танзими низоми масунияти инсон нақши муҳим дорад. Норасоии музмини он метавонад бо хатари баъзе бемориҳои сироятӣ ва навъҳои саратон алоқаманд бошад.<ref name=LivCol /><ref>{{cite journal|last=Murray|first=F. G.|title=Pigmentation, sunlight, and nutritional disease|journal=American Anthropologist|year=1934|volume=36|issue=3|pages=438–445|doi=10.1525/aa.1934.36.3.02a00100}}</ref> Яке аз бемориҳои маъмули вобаста ба норасоии шадиди витамини D [[рахит]] мебошад, ки бо нармшавии устухонҳои кӯдакон ва эҳтимоли деформатсия ва шикастагӣ тавсиф мешавад. Норасоии витамини D бештар дар минтақаҳои дорои нури ками офтоб, махсусан зимистон, мушоҳида мешавад.<ref>{{cite book|last=Vieth|first=R|title=In Bone Loss and Osteoporosis: an Anthropological Perspective|year=2003|publisher=Kluwer Academic/Plenum Press|pages=135–150}}</ref> Бархе таҳқиқот норасоии музмини витамини D-ро бо хатари [[саратони сина]], [[саратони простата]], [[саратони рӯдаи ғафс]], [[саратони тухмдон]] ва дигар бемориҳо алоқаманд донистаанд.<ref>{{cite journal|vauthors=Garland CF, Garland FC, Gorham ED|title=The Role of Vitamin D in Cancer Prevention|journal=American Journal of Public Health|year=2006|volume=96|issue=2|pages=252–261|doi=10.2105/ajph.2004.045260|pmid=16380576|pmc=1470481}}</ref> Дар берун аз минтақаҳои тропикӣ шуоъҳои UV бояд аз қабати ғафстари [[атмосфера]] гузаранд ва қисми зиёди UVB пеш аз расидан ба сатҳи Замин ҷаббида ё пароканда мешавад. Аз ин рӯ, дар минтақаҳои дур аз хатти истиво имконияти истеҳсоли витамини D камтар аст. Ба одамони дорои пӯсти тира дар чунин минтақаҳо баъзан ғизои дорои витамини D ё иловаҳои он тавсия дода мешаванд.<ref name="oneil1" /> == Тақсимоти ҷуғрофӣ == Байни тақсимоти ҷуғрофии [[шуоъҳои ултрабунафш]] ва тақсимоти пигментатсияи пӯст дар ҷаҳон робита вуҷуд дорад. Дар минтақаҳои дорои UV-и баланд аҳолӣ ба ҳисоби миёна пӯсти тиратар доранд ва ин минтақаҳо одатан ба [[хатти истиво]] наздиктаранд. Минтақаҳои дуртар аз хатти истиво ва наздиктар ба қутбҳо сатҳи камтари UV доранд ва дар онҳо аҳолии равшанпӯст бештар аст. Ин натиҷаи мутобиқшавии таҳаввулии инсон ба муҳитҳои гуногун мебошад.<ref name="jabl04b" /> Дар [[Нимкураи ҷанубӣ]] ҳиссаи бештари аҳолии тирапӯст зиндагӣ мекунад, ки то андозае ба тақсимоти нобаробари хушкӣ аз рӯи арзҳои ҷуғрофӣ вобаста аст.<ref name="jabl04b" /> Бо вуҷуди ин, тақсимоти имрӯзаи ранги пӯст муносибати таърихии байни UV ва пигментатсияро пурра инъикос намекунад, зеро дар асрҳои охир муҳоҷирати оммавӣ ва ҳаракати аҳолӣ хеле афзудааст. Аҳолии тирапӯсти [[Африқо]], [[Австралия]], [[Меланезия]], [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Амрикои Ҷанубӣ]] дар баъзе минтақаҳои дорои баландтарин сатҳи шуоъҳои ултрабунафш зиндагӣ мекунанд.<ref name="oneil1" /><ref name="jabl04b" /> Аҳолии дорои пӯсти тира ҳатман аз ҷиҳати генетикӣ ба ҳам наздик нестанд.<ref>{{cite web|last=Marks|first=Jonathan|title=Interview with Jonathan Marks|url=https://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-08.htm|work=Race – The Power of an Illusion|publisher=PBS|access-date=3 January 2013|accessdate=2026-09-11|archivedate=2012-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121112143244/http://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-08.htm}}</ref> Бумиёни ҷазираи Бука ва ҷазираи Бугенвил дар қисми шимолии [[ҷазираҳои Сулаймон]] ва мардуми чопи дар соҳили ҷанубу шарқии [[Мозамбик]] аз ҷумлаи аҳолии дорои пигментатсияи хеле тира мебошанд. Дар ин минтақаҳои наздик ба хатти истиво шуоъҳои ултрабунафш аз осмони соф ва ҳамчунин аз сатҳи об ё рег инъикос мешаванд.<ref name="LivCol" /> Пажӯҳишҳои навтар нишон медиҳанд, ки аҳолии инсон дар давоми 50 000 соли охир борҳо аз пӯсти тира ба равшан ва баръакс гузаштаанд. Тибқи андешаи Нина Ҷаблонски, аҳолии тирапӯсти имрӯза дар ҷануби Ҳиндустон ва [[Шри-Ланка]] метавонанд намунаи дубора тиратар шудани пӯст баъди муҳоҷирати ниёгонашон аз минтақаҳои шимолӣ бошанд. Баъзе тағйироти пигментатсия метавонанд дар тақрибан 100 насл, яъне ҳудуди 2500 сол, ба амал оянд.<ref name=Krulwich>{{cite news|last=Krulwich|first=Robert|title=Your Family May Once Have Been A Different Color|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=100057939|access-date=4 July 2013|newspaper=NPR|date=2 February 2009}}</ref> === Австралия === [[Бумиёни Австралия]], мисли ҳамаи аҳолии дигари берун аз Африқо, аз муҳоҷиратҳои қадимии инсон аз Африқо сарчашма мегиранд. Далелҳои генетикӣ нишон медиҳанд, ки онҳо аз аҳолии тирапӯсти Африқо аз ҷиҳати генетикӣ фарқ дошта, ба дигар аҳолии ғайриафриқоӣ наздиктаранд.<ref>{{cite web|url=http://www.illumina.com/documents/icommunity/article_2012_04_Aboriginal_Genome.pdf|title=Aboriginal Genome|access-date=25 September 2018}}</ref> Истилоҳи «сиёҳ» дар ибтидо барои ишора ба пигментатсияи пӯсти бумии Австралия истифода мешуд. Имрӯз бархе фаъолони аборигенӣ онро ҳамчун истилоҳи ҳувиятӣ ва фарҳангӣ, новобаста аз ранги воқеии пӯст, қабул мекунанд.<ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/opinion/politics/aboriginal-identity-goes-beyond-skin-colour-20110406-1d40r.html|work=The Sydney Morning Herald|title=Aboriginal identity goes beyond skin colour|access-date=25 September 2018}}</ref> === Меланезия === [[Акс:Vanuatu blonde.jpg|thumb|upright|Кӯдаки сиёҳпӯст]] Меланезия зерминтақае дар [[Уқёнусия]] аст, ки номи он маънои «ҷазираҳои сиёҳ»-ро дорад. Дар бисёр ҷазираҳои он аҳолии дорои пӯсти тира зиндагӣ мекунанд. Ҷазираҳои Меланезия дар шимол ва шимолу шарқи Австралия ва шарқи Папуа Гвинеяи Нав ҷойгиранд.<ref>{{cite web|url=http://www.papuaweb.org/dlib/bk1/rspas-1982/00.pdf|title=Papua Web|access-date=25 September 2018|accessdate=2026-09-11|archivedate=2018-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180508080049/http://papuaweb.org/dlib/bk1/rspas-1982/00.pdf}}</ref> Қисми ғарбии Меланезия, аз Гвинеяи Нав то ҷазираҳои Сулаймон, тақрибан 40 000–29 000 сол пеш аз ҷониби инсон маскун шудааст.<ref>{{cite journal|vauthors=Matisoo-Smith E, Robins JH|title=Origins and dispersals of Pacific peoples: Evidence from mtDNA phylogenesis of the pacific rat|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2004|volume=101|issue=24|pages=9167–9172|doi=10.1073/pnas.0403120101|pmid=15184658|pmc=428491}}</ref> Дар ҷаҳон мӯйи табиатан [[мӯйи зард|зард]] берун аз Аврупо, Африқои Шимолӣ ва Осиёи Ғарбӣ нодир аст, махсусан дар аҳолии тирапӯст. Бо вуҷуди ин, дар байни меланезиҳо мӯйи зарди табиӣ низ мушоҳида мешавад.<ref>{{cite news|title=Another Genetic Quirk of the Solomon Islands: Blond Hair|author=Sindya N. Bhanoo|url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/science/another-genetic-quirk-of-the-solomon-islands-blond-hair.html|newspaper=The New York Times|date=3 May 2012|access-date=3 May 2012}}</ref> ==== Гвинеяи Нав ==== Мардуми бумии [[Гвинеяи Нав]] пӯсти тира доранд ва ҳадди ақал 40 000 сол боз дар ҷазира зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби монандии фенотипӣ ва ҷойгиршавии Гвинеяи Нав дар масири муҳоҷирати бумии Австралия, муддате чунин гумон мешуд, ки папуаҳо ва аборигенҳои Австралия дорои пайдоиши ягона мебошанд. Аммо пажӯҳиши соли 1999 далели равшани як пайдоиши ягонаи генетикиро наёфт ва эҳтимоли мавҷудияти чанд мавҷи муҳоҷират ба [[Саҳул]]-ро пешниҳод кард.<ref>{{cite journal|journal=American Journal of Human Genetics|volume=65|issue=3|pages=808–828|year=1999|title=Peopling of Sahul: mtDNA Variation in Aboriginal Australian and Papua New Guinean Populations|pmc=1377989|pmid=10441589|vauthors=Redd AJ, Stoneking M|doi=10.1086/302533}}</ref> === Африқои ҷануби Саҳро === [[Африқои ҷануби Саҳро]] минтақаи қитъаи Африқо дар ҷануби биёбони Саҳро мебошад, ки дар он шумораи зиёди аҳолии дорои пӯсти тира зиндагӣ мекунанд.<ref>{{cite web|title=Modern human variation: overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012|accessdate=2026-09-11|archivedate=2012-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm}}</ref> Тибқи пажӯҳишҳои илмӣ, аҳолии Африқо аз ҷиҳати ранги пӯст гуногунии хеле баланд доранд.<ref name=Relethford2000>{{cite journal|last1=Relethford|first1=JH|title=Human skin color diversity is highest in sub-Saharan African populations|journal=Human Biology; an International Record of Research|volume=72|issue=5|pages=773–80|year=2000|pmid=11126724}}</ref> Фарқиятҳо қисман ба масофа аз хатти истиво ва таъсири мураккаби омилҳои таҳаввулӣ вобастаанд.<ref name=LivCol /> Мавҷудияти пӯсти тира худ аз худ нишондиҳандаи боэътимоди наздикии генетикӣ нест. Масалан, дар баъзе таҳқиқот намунаҳои аҳолии [[Эфиопия]] аз ҷиҳати генетикӣ ба баъзе аҳолии Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо наздиктар аз баъзе гурӯҳҳои дигари африқоӣ арзёбӣ шудаанд.<ref>{{cite journal|doi=10.1038/ng761|year=2001|last1=Wilson|first1=James F.|last2=Weale|first2=Michael E.|last3=Smith|first3=Alice C.|last4=Gratrix|first4=Fiona|last5=Fletcher|first5=Benjamin|last6=Thomas|first6=Mark G.|last7=Bradman|first7=Neil|last8=Goldstein|first8=David B.|journal=Nature Genetics|volume=29|pages=265–9|pmid=11685208|title=Population genetic structure of variable drug response|issue=3}}</ref> === Осиёи Ҷанубӣ === [[Осиёи Ҷанубӣ]] яке аз минтақаҳои дорои гуногунии хеле баланди ранги пӯст берун аз Африқо мебошад. Ба ҳисоби миёна пӯсти аҳолии ҷануби Ҳиндустон нисбат ба шимоли кишвар тиратар аст. Яке аз омилҳо сатҳи баландтари шуоъҳои ултрабунафш дар ҷануб мебошад.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pyK2iDVWxfwC&q=south+indians+vitamin+d&pg=PA531|title=Vitamin D: Physiology, Molecular Biology, and Clinical Applications|author=Michael F. Holick|publisher=Springer|year=2010|page=531|isbn=978-1-60327-303-9}}</ref> Як пажӯҳиши аҳолии табақавӣ дар [[ҳамвории Ганг]] робитаеро байни дараҷаи тирагии пӯст ва ҷойгоҳ дар низоми табақавӣ нишон дод; дар намунаи таҳқиқшуда [[далит]]ҳо ба ҳисоби миёна пӯсти тиратар доштанд.<ref>{{cite journal|last1=Mishra|first1=Anshuman|last2=Nizammuddin|first2=Sheikh|last3=Mallick|first3=Chandana Basu|last4=Singh|first4=Sakshi|date=1 March 2017|title=Genotype-Phenotype Study of the Middle Gangetic Plain in India Shows Association of rs2470102 with Skin Pigmentation|journal=Journal of Investigative Dermatology|volume=137|issue=3|pages=670–677|doi=10.1016/j.jid.2016.10.043|pmid=27866970}}</ref> Пажӯҳиши дигари аҳолии телугу ва шимоли Ҳиндустон низ робитаеро байни ранги пӯст, сохтори иҷтимоӣ ва вариантҳои муайяни генетикӣ, аз ҷумла ''SLC24A5'', нишон додааст.<ref>{{cite journal|last1=Iliescu|first1=Florin Mircea|last2=Chaplin|first2=George|last3=Rai|first3=Niraj|last4=Jacobs|first4=Guy S.|last5=Mallick|first5=Chandana Basu|last6=Mishra|first6=Anshuman|last7=Thangaraj|first7=Kumarasamy|last8=Jablonski|first8=Nina G.|date=2018|title=The influences of genes, the environment, and social factors on the evolution of skin color diversity in India|journal=American Journal of Human Biology|volume=30|issue=5|article-number=e23170|doi=10.1002/ajhb.23170|pmid=30099804}}</ref> === Амрико === Пигментатсияи нисбатан тира дар байни [[инуит]]ҳо ва баъзе аҳолии дигари Арктика низ нигоҳ дошта шудааст. Эҳтимол, ғизои аз сафеда бой ва инъикоси нури офтоб аз барфи тобистона дар нигоҳ доштани чунин пигментатсия нақш доштаанд.<ref name="jabl1" /><ref name="Relethford2000" /><ref name=pbs /> Тавсифҳои аввали мустамликадорони аврупоӣ дар бораи аҳолии бумии Амрикои Шимолӣ истилоҳҳое чун «қаҳваранг», «биринҷӣ» ва «зайтунӣ»-ро истифода мебурданд, гарчанде баъзе гурӯҳҳо ҳамчун равшанпӯст низ тавсиф мешуданд. Мардумони бумии Амрикои Ҷанубӣ ва [[Мезоамерика]] низ одатан дорои пигментатсияи нисбатан тира мебошанд. Дар минтақаҳои Анд дар Перу, Боливия, Чили ва Аргентина сатҳи баланди шуоъҳои ултрабунафш мушоҳида мешавад.<ref>{{cite web|title=High UV occurs throughout the Altiplano region.|url=https://niwa.co.nz/sites/niwa.co.nz/files/import/attachments/Liley_2.pdf|access-date=8 October 2020|accessdate=2026-09-11|archivedate=2020-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923093016/https://niwa.co.nz/sites/niwa.co.nz/files/import/attachments/Liley_2.pdf}}</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:Indigenous mother and daughter from Peru.png|Модар ва духтари бумӣ аз ҷазираҳои [[уру]] дар Перу. File:Barretina taquile.JPG|Писари бумӣ аз [[Перу]]. File:Amerindian man in his reed boat, on lake titicaca.png|Моҳигири бумӣ аз [[кӯли Титикака]]. File:Amerindian man from Peru.png|Марде аз [[Боливия]]. </gallery> == Фарҳанг == Бартарӣ додан ё муносибати манфӣ ба пӯсти тира вобаста ба минтақаи ҷуғрофӣ, фарҳанг ва давраи таърихӣ фарқ кардааст. == Ҷусторҳои вобаста == [[Албинизм дар инсон]] [[Қаҳваранг (таснифи нажодӣ]]) [[Пӯсти зайтунӣ]] == Манбаъҳо == <references /> == Барои мутолиаи бештар == William Montagna, Giuseppe Prota, John A. Kenney Jr., ''Black Skin. Structure and Function'', Elsevier Science, 2012. [[Гурӯҳ:Ранги пӯсти инсон]] m8gfufz4auv7hodzxtpwzi960zncmrk 0 333680 1486662 1486652 2026-09-11T12:26:30Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 ороиш, викисозӣ, вироишоти сабкӣ 1486662 wikitext text/x-wiki {{Ҳолати тиббӣ | тасвир = XrayRicketsLegssmall.jpg | андозаи тасвир = 230px | alt = | зернависи_тасвир = [[Radiograph|X-ray]] of a two-year-old with rickets, demonstrating a marked [[genu varum|bowing of the femur]]s and decreased [[bone density]] | ихтисос = {{hlist|[[Pediatrics]], [[rheumatology]], [[dietetics]]}} | нишонаҳо = [[Bowed legs]], [[stunted growth]], bone pain, large forehead, trouble sleeping<ref>{{cite journal | vauthors = Elder CJ, Bishop NJ | title = Rickets | journal = Lancet | volume = 383 | issue = 9929 | pages = 1665–1676 | date = May 2014 | pmid = 24412049 | doi = 10.1016/S0140-6736(13)61650-5 | s2cid = 208788707 }}</ref><ref name=NIH2013/><ref name=NORD2005>{{cite web|title=Rickets, Vitamin D Deficiency|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/rickets-vitamin-d-deficiency/|publisher=NORD (National Organization for Rare Disorders)|access-date=19 декабри 2017|date=2005}}</ref> | вазниншавӣ = [[Bone fractures]], [[muscle spasms]], [[scoliosis|abnormally curved spine]], [[intellectual disability]]<ref name=NORD2005/> | оғози беморӣ = Бачагӣ<ref name=NORD2005/> | сабабҳо = Diet without enough [[vitamin D]] or [[calcium]], too little sun exposure, exclusive [[breastfeeding]] without supplementation, [[celiac disease]], certain [[genetic condition]]s<ref name=NIH2013/><ref name=NORD2005/><ref name=Cre2017/> | ташхис = [[Blood tests]], [[Radiographs|X-rays]]<ref name=NIH2013/> | дифференсиалӣ = [[Fanconi syndrome]], [[scurvy]], [[Lowe syndrome]], [[osteomalacia]]<ref name=NORD2005/> | пешгирӣ = Vitamin D supplements for exclusively-breastfed babies<ref name=AO2010/> | табобат = {{hlist|[[Витамини Д]]|[[Калсий]]<ref name=NIH2013/>}} | паҳншавӣ = Асосан дар [[Ховари Миёна]], Африқо, Осиё дида мешавад<ref name=Cre2017/> }} '''Чиллаашӯр''' ё '''рахит''' ([[Номи илмӣ|номи илмӣ]]: rachitis) бемориест, ки боиси камқувват ё мулоим шудани [[Устухон|устухонҳо]] дар кӯдакон мегардад ва метавонад дар натиҷаи норасоии моддаҳои ғизоӣ ё сабабҳои генетикӣ ба вуҷуд ояд.<ref name=NIH2013>{{cite web |title=Rickets |url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/5700/rickets |website=Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program |access-date=19 December 2017 |language=en |date=2013}}</ref> Аломатҳои он пойҳои камоншакл, коҳиши рушд, дарди устухон, пешонии калон ва душвории хобравӣ мебошанд.<ref name=NIH2013 /><ref name=NORD2005 /> Ин беморӣ метавонад ба деформатсияи устухонҳо, псевдошикаст ва шикасти устухон, спазми мушакҳо ё каҷшавии ғайримуқаррарии сутунмӯҳраро оварда расонад.<ref name=NIH2013/><ref name=NORD2005/> Бемории монанди чиллаашӯрро дар калонсолон остеомалятсия меноманд. == Аломату нишонаҳо == == Сабаб == === Нури офтоб === == Табобат == === Парҳез ва офтоб === [[File:Cholecalciferol.svg|мини|108x108пкс| Холекальциферол ( _D3 )]] == Таърих == == Инчунин нигаред == == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]] 990valizzyle6k7c89ympd1kawl2nw9 1486663 1486662 2026-09-11T12:26:50Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 ороиш, аломатҳои китобат 1486663 wikitext text/x-wiki '''Чиллаашӯр''' ё '''рахит''' ([[Номи илмӣ|номи илмӣ]]: rachitis) бемориест, ки боиси камқувват ё мулоим шудани [[Устухон|устухонҳо]] дар кӯдакон мегардад ва метавонад дар натиҷаи норасоии моддаҳои ғизоӣ ё сабабҳои генетикӣ ба вуҷуд ояд.<ref name=NIH2013>{{cite web |title=Rickets |url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/5700/rickets |website=Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program |access-date=19 December 2017 |language=en |date=2013}}</ref> Аломатҳои он пойҳои камоншакл, коҳиши рушд, дарди устухон, пешонии калон ва душвории хобравӣ мебошанд.<ref name=NIH2013 /><ref name=NORD2005 /> Ин беморӣ метавонад ба деформатсияи устухонҳо, псевдошикаст ва шикасти устухон, спазми мушакҳо ё каҷшавии ғайримуқаррарии сутунмӯҳраро оварда расонад.<ref name=NIH2013/><ref name=NORD2005/> Бемории монанди чиллаашӯрро дар калонсолон остеомалятсия меноманд. == Аломату нишонаҳо == == Сабаб == === Нури офтоб === == Табобат == === Парҳез ва офтоб === [[File:Cholecalciferol.svg|мини|108x108пкс| Холекальциферол ( _D3 )]] == Таърих == == Инчунин нигаред == == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]] 6g52ltvmyf2jvy9lp6yjg2g639a5rm5 1486664 1486663 2026-09-11T12:27:19Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 ороиш, викисозӣ 1486664 wikitext text/x-wiki '''Чиллаашӯр''' ё '''рахит''' ([[Номи илмӣ|номи илмӣ]]: rachitis) бемориест, ки боиси камқувват ё мулоим шудани [[Устухон|устухонҳо]] дар кӯдакон мегардад ва метавонад дар натиҷаи норасоии моддаҳои ғизоӣ ё сабабҳои генетикӣ ба вуҷуд ояд.<ref name=NIH2013>{{cite web |title=Rickets |url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/5700/rickets |website=Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program |access-date=19 December 2017 |language=en |date=2013}}</ref> Аломатҳои он пойҳои камоншакл, коҳиши рушд, дарди устухон, пешонии калон ва душвории хобравӣ мебошанд.<ref name=NIH2013 /> Ин беморӣ метавонад ба деформатсияи устухонҳо, псевдошикаст ва шикасти устухон, спазми мушакҳо ё каҷшавии ғайримуқаррарии сутунмӯҳраро оварда расонад.<ref name=NIH2013/> Бемории монанди чиллаашӯрро дар калонсолон остеомалятсия меноманд. == Аломату нишонаҳо == == Сабаб == === Нури офтоб === == Табобат == === Парҳез ва офтоб === [[File:Cholecalciferol.svg|мини|108x108пкс| Холекальциферол ( _D3 )]] == Таърих == == Инчунин нигаред == == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]] c6qezd1gnjrh2jhai5ye1r1lnsupz8h 1486665 1486664 2026-09-11T12:28:37Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 дақиқсозӣ, ороиш 1486665 wikitext text/x-wiki {{Беморӣ | name = Чиллаашӯр }} '''Чиллаашӯр''' ё '''рахит''' ([[Номи илмӣ|номи илмӣ]]: rachitis) бемориест, ки боиси камқувват ё мулоим шудани [[Устухон|устухонҳо]] дар кӯдакон мегардад ва метавонад дар натиҷаи норасоии моддаҳои ғизоӣ ё сабабҳои генетикӣ ба вуҷуд ояд.<ref name=NIH2013>{{cite web |title=Rickets |url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/5700/rickets |website=Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program |access-date=19 December 2017 |language=en |date=2013}}</ref> Аломатҳои он пойҳои камоншакл, коҳиши рушд, дарди устухон, пешонии калон ва душвории хобравӣ мебошанд.<ref name=NIH2013 /> Ин беморӣ метавонад ба деформатсияи устухонҳо, псевдошикаст ва шикасти устухон, спазми мушакҳо ё каҷшавии ғайримуқаррарии сутунмӯҳраро оварда расонад.<ref name=NIH2013/> Бемории монанди чиллаашӯрро дар калонсолон остеомалятсия меноманд. == Аломату нишонаҳо == == Сабаб == === Нури офтоб === == Табобат == === Парҳез ва офтоб === [[File:Cholecalciferol.svg|мини|108x108пкс| Холекальциферол ( _D3 )]] == Таърих == == Инчунин нигаред == == Адабиёт == [[Гурӯҳ:Мақолаҳои нопурра, ниёзманди аниқсозии шаблон]] py961figc1x4hozuvwhrlijteevkogs 0 333683 1486670 2026-09-11T12:58:25Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 Саҳифаи нав: '''Албинизм''' — ҳолати [[модарзодӣ]] аст, ки дар инсон бо қисман ё пурра набудани [[пигмент]] дар пӯст, мӯй ва чашм тавсиф мешавад. Албинизм бо як қатор нуқсонҳои биноӣ, аз ҷумла [[фотофобия]], [[нистагм]] ва [[амблиопия]] алоқаманд аст. Ихтилоли биноӣ дар албинизм асос... 1486670 wikitext text/x-wiki '''Албинизм''' — ҳолати [[модарзодӣ]] аст, ки дар инсон бо қисман ё пурра набудани [[пигмент]] дар пӯст, мӯй ва чашм тавсиф мешавад. Албинизм бо як қатор нуқсонҳои биноӣ, аз ҷумла [[фотофобия]], [[нистагм]] ва [[амблиопия]] алоқаманд аст. Ихтилоли биноӣ дар албинизм асосан аз кам будани [[меланин]] ҳангоми рушди низоми биноӣ ба вуҷуд омада, метавонад бо самтгирии ғайримуқаррарии нахҳои асаби босира ва инкишофи нопурраи [[фовеа]] алоқаманд бошад.<ref>{{cite journal |last1=Neveu |first1=Magella M. |last2=Padhy |first2=Srikanta Kumar |last3=Ramamurthy |first3=Srishti |last4=Takkar |first4=Brijesh |last5=Jalali |first5=Subhadra |last6=Cp |first6=Deepika |last7=Padhi |first7=Tapas Ranjan |last8=Robson |first8=Anthony G. |date=2022-05-24 |title=Ophthalmological Manifestations of Oculocutaneous and Ocular Albinism: Current Perspectives |journal=Clinical Ophthalmology |volume=16 |pages=1569–1587 |doi=10.2147/OPTH.S329282 |pmc=9148211 |pmid=35637898}}</ref> Кам будани пигмент дар пӯст ҳассосиятро ба [[сӯхтани офтоб]] ва [[саратони пӯст]] зиёд мекунад. Дар баъзе ҳолатҳои нодир, аз ҷумла [[синдроми Чедиак — Ҳигаси]], албинизм метавонад бо нуқсони интиқоли доначаҳои меланин алоқаманд бошад. Ин ҳолат ба доначаҳои муҳим дар ҳуҷайраҳои масуният низ таъсир расонда, ҳассосиятро ба сироятҳо зиёд мекунад.<ref>{{cite journal |last1=Kaplan |first1=J. |last2=De Domenico |first2=I. |last3=Ward |first3=D. M. |date=2008 |title=Chediak-Higashi syndrome |journal=Current Opinion in Hematology |volume=15 |issue=1 |pages=22–29 |doi=10.1097/MOH.0b013e3282f2bcce |pmid=18043242}}</ref> Албинизм аксаран дар натиҷаи ба мерос гирифтани [[аллел]]ҳои [[рецессив]]ӣ ба вуҷуд меояд ва дар тамоми [[муҳрадорон]], аз ҷумла инсон, мушоҳида мешавад. Генҳои зиёде маълуманд, ки метавонанд сабаби албинизми чашму пӯст шаванд, аз ҷумла ''[[TYR]]'', ''OCA2'', ''[[TYRP1]]'', ''SLC45A2'', ''SLC24A5'' ва ''C10orf11''. Онҳо ба синтези меланин ё фаъолияти меланосомаҳо таъсир мерасонанд.<ref>{{cite journal |last1=Montoliu |first1=Lluís |last2=Grønskov |first2=Karen |last3=Wei |first3=Ai-Hua |last4=Martínez-García |first4=Mónica |last5=Fernández |first5=Almudena |last6=Arveiler |first6=Benoît |last7=Morice-Picard |first7=Fanny |date=January 2014 |title=Increasing the complexity: new genes and new types of albinism |journal=Pigment Cell & Melanoma Research |volume=27 |issue=1 |pages=11–18 |doi=10.1111/pcmr.12167 |pmid=24066960}}</ref> Организме, ки меланин тамоман надорад, '''албинос''' номида мешавад. Агар миқдори меланин танҳо кам шуда бошад, ҳолат метавонад ҳамчун [[лейсизм]] ё гипопигментатсия тавсиф шавад.<ref name="Tietz">{{cite journal |last=Tietz |first=W. |date=1963 |title=A Syndrome of Deaf-Mutism Associated with Albinism Showing Dominant Autosomal Inheritance |journal=American Journal of Human Genetics |volume=15 |issue=3 |pages=259–264 |pmc=1932384 |pmid=13985019}}</ref> Истилоҳи «албинизм» аз вожаи лотинии ''albus'', яъне «сафед», гирифта шудааст. == Аломатҳо ва нишонаҳо == [[Акс papua new guinea.jpg|thumb|Духтаре бо албинизм аз [[Папуа Гвинеяи Нав]]]] Ду навъи асосии албинизм вуҷуд дорад: * [[албинизми чашму пӯст]] — ба чашм, пӯст ва мӯй таъсир мекунад; * [[албинизми чашм]] — асосан ба чашм таъсир мерасонад. Навъҳои гуногуни албинизми чашму пӯст ба мутатсияи генҳои гуногун вобастаанд. Дар баъзе шаклҳо пигмент тамоман ё қариб тамоман тавлид намешавад. Дар дигар шаклҳо миқдори муайяни пигмент ҳифз мешавад. Яке аз шаклҳо «албинизми сурхтоби чашму пӯст» ном дорад ва бештар дар одамони дорои пӯсти тира дида мешавад.<ref>{{cite web |date=October 2015 |title=Oculocutaneous albinism |url=https://medlineplus.gov/genetics/condition/oculocutaneous-albinism/ |access-date=10 November 2017 |website=MedlinePlus Genetics |publisher=U.S. National Library of Medicine}}</ref> Дар албинизми чашм ранги пардаи рангаи чашм метавонад аз кабуд то сабз ё ҳатто қаҳваранг бошад ва баъзан бо синну сол тира шавад. Аммо бинобар кам будани пигмент нур метавонад аз айрис гузарад. Ин падида «трансиллюминатсияи айрис» ном дошта, яке аз нишонаҳои маъмули клиникии албинизм мебошад.<ref>{{cite journal |last1=Rocca |first1=Camilla |last2=Tiberi |first2=Lucia |last3=Bargiacchi |first3=Sara |last4=Palazzo |first4=Viviana |last5=Landini |first5=Samuela |date=2022-07-15 |title=Expanding the Spectrum of Oculocutaneous Albinism: Does Isolated Foveal Hypoplasia Really Exist? |journal=International Journal of Molecular Sciences |volume=23 |issue=14 |page=7825 |doi=10.3390/ijms23147825 |pmc=9317384 |pmid=35887175}}</ref> Азбаски пӯсти одамони дорои албинизм миқдори кам ё тамоман [[меланин]] надорад, муҳофизат аз шуоъҳои ултрабунафши Офтоб камтар мешавад ва пӯст осонтар месӯзад.<ref name="Atlas of Genetic Diagnosis">{{cite book |last=Chen |first=Harold |url=https://books.google.com/books?id=2VcdAXJ_dZkC&q=Albinism&pg=PA36 |title=Atlas of Genetic Diagnosis and Counseling |date=2006 |publisher=Humana Press |isbn=978-1-58829-681-8 |pages=37–40}}</ref> Ба чунин шахсон одатан тавсия дода мешавад, ки ҳадди ақал соле як бор пӯсти худро пурра муоина кунанд ва мунтазам аз воситаҳои муҳофизат аз офтоб истифода баранд.<ref name="University of Washington, Seattle">{{cite web |last1=Thomas |first1=Mervyn G. |last2=Zippin |first2=Jonathan |last3=Brooks |first3=Brian P. |title=Oculocutaneous Albinism and Ocular Albinism Overview |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK590568/ |website=GeneReviews |publisher=University of Washington, Seattle |access-date=2026-05-15}}</ref> Дар чашми инсон пигмент одатан барои ранги айрис ва коҳиши гузариши нур муҳим аст. Дар аксҳо шахсони дорои албинизм метавонанд бештар падидаи «чашми сурх»-ро нишон диҳанд, зеро ранги сурхи [[ретина]] тавассути айриси камранг намоён мегардад. Кам будани пигмент дар чашм инчунин метавонад бо мушкилоти гуногуни биноӣ алоқаманд бошад.<ref>{{cite book |last=Khanna |first=Pragya |url=https://books.google.com/books?id=ByQ07W-RxIwC |title=Essentials of Genetics |date=30 December 2013 |publisher=I. K. International |isbn=978-93-80026-34-3}}</ref> Одамони дорои албинизм дар маҷмӯъ метавонанд мисли дигар аҳолӣ солим бошанд ва рушди ҷисмонии онҳо одатан муқаррарӣ аст. Худи албинизм одатан боиси марг намешавад, аммо набудани пигменти муҳофизатӣ хатари осеби дарозмуддати пӯст аз нури офтоб, меланома ва дигар намудҳои саратони пӯстро зиёд мекунад.<ref>{{cite journal |last1=Watson |first1=Meg |last2=Holman |first2=Dawn M. |last3=Maguire-Eisen |first3=Maryellen |date=2016-08-01 |title=Ultraviolet Radiation Exposure and Its Impact on Skin Cancer Risk |journal=Seminars in Oncology Nursing |volume=32 |issue=3 |pages=241–254 |doi=10.1016/j.soncn.2016.05.005 |pmc=5036351 |pmid=27539279}}</ref> === Мушкилоти биноӣ === [[Акс:Keita2 400.jpg|thumb|upright=0.8|Сарояндаи малиёӣ [[Салиф Кейта]] дорои албинизм аст]] Рушди низоми биноӣ ба мавҷудияти меланин вобастагии зиёд дорад. Кам ё набудани ин пигмент метавонад ба ҳолатҳои зерин оварда расонад: * самтгирии ғайримуқаррарии нахҳои асаби босира ва убури ғайримуқаррарии онҳо;<ref name="Atlas of Genetic Diagnosis" /> * [[фотофобия]] ва коҳиши тезии биноӣ аз сабаби парокандашавии нур дар дохили чашм;<ref name="Atlas of Genetic Diagnosis" /> * коҳиши тезии биноӣ аз сабаби [[гипоплазияи фовеа]]; * нуқсони трансиллюминатсияи айрис, ки ҳангоми аз айрис гузаштани нур ба вуҷуд меояд.<ref name="University of Washington, Seattle" /> Ҳолатҳои маъмули чашм дар албинизм аз инҳо иборатанд: * [[нистагм]] — ҳаракатҳои зуд ва ғайриихтиёрии чашм; * [[амблиопия]] — кам шудани тезии биноии як ё ҳар ду чашм; * [[гипоплазияи асаби босира]] — инкишофи нопурраи асаби босира; * гипоплазияи фовеа — инкишофи нопурраи қисми марказии ретина. Инкишофи нодурусти [[эпителияи пигментии ретина]] метавонад парокандашавии нурро зиёд карда, дурахшиши нохушро ба вуҷуд орад.<ref name="Optometry Albinism">{{cite web |last1=Sowka |first1=Joseph W. |last2=Gurwood |first2=Andrew S. |last3=Kabat |first3=Allan G. |date=15 April 2009 |title=Albinism |url=https://www.reviewofoptometry.com/CMSDocuments/2009/9/ro0409_handbook.pdf |website=The Handbook of Ocular Disease Management |pages=63A–65A}}</ref> Фотофобияро бо истифодаи айнаки офтобӣ ё кулоҳи лабадор коҳиш додан мумкин аст. == Генетика == [[Акс: 73.jpg|thumb|upright=0.8|Оилае бо албинизм, ки намунаи меросбариро нишон медиҳад]] [[Албинизми чашму пӯст]] одатан натиҷаи ба мерос гирифтани аллелҳои генетикии рецессивӣ аз ҳар ду волид мебошад. Навъҳои OCA1 ва OCA2 аз чунин гурӯҳанд. OCA1 бо норасоии ферменти [[тирозиназа]] алоқаманд буда, метавонад боиси қатъ ё коҳиши шадиди тавлиди меланин гардад.<ref>{{cite journal |last1=Dolinska |first1=Monika B. |last2=Kus |first2=Nicole J. |last3=Farney |first3=S. Katie |last4=Wingfield |first4=Paul T. |last5=Brooks |first5=Brian P. |last6=Sergeev |first6=Yuri V. |date=January 2017 |title=Oculocutaneous albinism type 1: link between mutations, tyrosinase conformational stability, and enzymatic activity |journal=Pigment Cell & Melanoma Research |volume=30 |issue=1 |pages=41–52 |doi=10.1111/pcmr.12546 |pmc=5568694 |pmid=27775880}}</ref> Мутатсияи гени ''TRP-1'' метавонад фаъолияти тирозиназаро дар меланоситҳо тағйир диҳад ва ба синтези меланини қаҳваранг нисбат ба сиёҳ мусоидат кунад. Ин шакл ҳамчун OCA3 тасниф шудааст.<ref>{{cite journal |last1=Boissy |first1=R. E. |last2=Zhao |first2=H. |last3=Oetting |first3=W. S. |date=1996 |title=Mutation in and lack of expression of tyrosinase-related protein-1 in melanocytes from an individual with brown oculocutaneous albinism |journal=American Journal of Human Genetics |volume=58 |issue=6 |pages=1145–1156 |pmc=1915069 |pmid=8651291}}</ref> Имрӯз озмоиши молекулавию генетикӣ яке аз роҳҳои асосии муайян кардани зернавъи албинизми чашму пӯст мебошад, зеро танҳо аз рӯи аломатҳои зоҳирӣ на ҳамеша фарқ кардани навъҳои генетикӣ имконпазир аст.<ref name="ReferenceA">{{cite journal |last1=Grønskov |first1=Karen |last2=Ek |first2=Jakob |last3=Brondum-Nielsen |first3=Karen |date=2007-11-02 |title=Oculocutaneous albinism |journal=Orphanet Journal of Rare Diseases |volume=2 |page=43 |doi=10.1186/1750-1172-2-43 |pmc=2211462 |pmid=17980020}}</ref> Шахс метавонад генҳои албинизмро дошта бошад, вале нишонаҳои онро нишон надиҳад. Аз ин рӯ ду волиди бе албинизм низ метавонанд фарзанди дорои албинизм дошта бошанд. Албинизм дар мардон ва занон одатан бо басомади монанд рух медиҳад.<ref name="eMedicine1">{{cite web |last=Boissy |first=Raymond E. |date=21 July 2016 |title=Dermatologic Manifestations of Albinism |url=https://emedicine.medscape.com/article/1068184-overview |website=Medscape |access-date=10 November 2017}}</ref> Истисно [[албинизми чашм]] мебошад, ки баъзе шаклҳои он бо хромосомаи X мерос мегиранд. Аз ин рӯ ин шакл дар мардон бештар дида мешавад, зеро мардон танҳо як [[хромосомаи X]] доранд.<ref>{{cite encyclopedia |title=Sex-linked recessive |encyclopedia=The ADAM Medical Encyclopedia |publisher=U.S. National Library of Medicine |url=https://medlineplus.gov/ency/article/002051.htm |access-date=10 November 2017}}</ref> Камшавии қисмии меланинро ''гипомеланизм'' ё ''гипомеланоз'' ва набудани пурраи онро [[амеланизм]] ё амеланоз меноманд.<ref>{{cite book |last=Frayne |first=James F. |title=Applications of Genetics |date=2018 |publisher=Montana Publications}}</ref> Ҳатто дар дохили як зернавъи албинизм дараҷаи пигментатсия метавонад хеле фарқ кунад. Баъзе одамон миқдори ками меланин тавлид мекунанд ва аз ин рӯ аломатҳо на ҳамчун набудани комили пигмент, балки ҳамчун дараҷаҳои гуногуни [[гипопигментатсия]] зоҳир мешаванд.<ref name="ReferenceA" /> === Наздикӣ ба хатти истиво === Одамони дорои албинизми чашму пӯст, ки дар минтақаҳои наздики [[хатти истиво]] зиндагӣ мекунанд, хатари хеле бештари пайдоиши [[карсиномаи ҳуҷайраҳои пулакшакл]] доранд. Ин навъи саратони пӯст метавонад дар онҳо дар синни хеле ҷавонтар аз аҳолии умумӣ пайдо шавад.<ref>{{cite journal |last1=Lekalakala |first1=P. T. |last2=Khammissa |first2=R. A. G. |last3=Kramer |first3=B. |last4=Ayo-Yusuf |first4=O. A. |last5=Lemmer |first5=J. |last6=Feller |first6=L. |date=2015 |title=Oculocutaneous Albinism and Squamous Cell Carcinoma of the Skin of the Head and Neck in Sub-Saharan Africa |journal=Journal of Skin Cancer |volume=2015 |pages=1–6 |doi=10.1155/2015/167847 |pmc=4549604 |pmid=26347819}}</ref> === Фермент === Нуқсони ферментӣ дар OCA1 ба [[тирозиназа]] вобаста аст. Тирозиназа меланинро аз аминокислотаи [[тирозин]] синтез мекунад.<ref>{{cite journal |last1=Dolinska |first1=M. B. |last2=Kovaleva |first2=E. |last3=Backlund |first3=P. |last4=Wingfield |first4=P. T. |last5=Brooks |first5=B. P. |last6=Sergeev |first6=Y. V. |date=2014 |title=Albinism-Causing Mutations in Recombinant Human Tyrosinase Alter Intrinsic Enzymatic Activity |journal=PLOS ONE |volume=9 |issue=1 |article-number=e84494 |doi=10.1371/journal.pone.0084494 |pmc=3879332 |pmid=24392141}}</ref> Ин фермент табдили тирозинро ба [[L-DOPA]] ва баъдан ба допахинон катализ мекунад, ки яке аз марҳилаҳои асосии тавлиди меланин мебошад.<ref>{{cite journal |last1=Varghese |first1=Paul K. |last2=Abu-Asab |first2=Mones |last3=Dimitriadis |first3=Emilios K. |last4=Dolinska |first4=Monika B. |last5=Morcos |first5=George P. |last6=Sergeev |first6=Yuri V. |date=2021-01-13 |title=Tyrosinase Nanoparticles: Understanding the Melanogenesis Pathway by Isolating the Products of Tyrosinase Enzymatic Reaction |journal=International Journal of Molecular Sciences |volume=22 |issue=2 |page=734 |doi=10.3390/ijms22020734 |pmc=7828394 |pmid=33450959}}</ref> === Назарияҳои таҳаввулӣ === Пешниҳод шудааст, ки ҷинси ''[[Homo]]'' тақрибан 3 миллион сол пеш дар Африқои Шарқӣ ба таҳаввул оғоз кардааст.<ref name="royalsocietypublishing.org">{{cite journal |last=Greaves |first=M. |date=2014 |title=Was skin cancer a selective force for black pigmentation in early hominin evolution? |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=281 |issue=1781 |article-number=20132955 |doi=10.1098/rspb.2013.2955 |pmc=3953838 |pmid=24573849}}</ref> Гумон меравад, ки ҳангоми гузариш аз ''[[Australopithecus]]'' ба инсонҳои қадим қисми зиёди мӯйҳои бадан кам шудааст, то [[танзими ҳарорат]] муассиртар гардад. Пӯсти зери мӯй эҳтимол ибтидо нисбатан камранг буд.<ref name="Jablonski 707–729">{{cite journal |last=Jablonski |first=Nina G. |date=July 2021 |title=The evolution of human skin pigmentation involved the interactions of genetic, environmental, and cultural variables |journal=Pigment Cell & Melanoma Research |volume=34 |issue=4 |pages=707–729 |doi=10.1111/pcmr.12976 |pmc=8359960 |pmid=33825328}}</ref> Дар муҳити Африқо афроде, ки метавонистанд бештар [[эумеланин]] тавлид кунанд, аз шуоъҳои ултрабунафш муҳофизати беҳтар доштанд. Ин муҳофизат бо нигоҳдории [[фолат]], коҳиши осеби ДНК ва хатари саратони пӯст алоқаманд дониста мешавад.<ref name="Jablonski 707–729"/> Бо мурури замон ин бартарӣ метавонист боиси паҳншавии бештари пӯсти тира дар минтақаҳои дорои шуоъҳои шадиди ултрабунафш гардад. Бо вуҷуди ин, омилҳои дақиқи интихобӣ то ҳол мавзӯи баҳси илмӣ мебошанд. Албинизм дар Африқо метавонад бо фишори интихобии қавитар рӯ ба рӯ шавад, зеро таъсири шуоъҳои ултрабунафш дар бисёре аз минтақаҳо баланд аст.<ref name="biomedcentral.com">{{cite journal |last1=Hong |first1=E. S. |last2=Zeeb |first2=H. |last3=Repacholi |first3=M. H. |date=2006 |title=Albinism in Africa as a public health issue |journal=BMC Public Health |volume=6 |article-number=212 |doi=10.1186/1471-2458-6-212 |pmc=1584235 |pmid=16916463}}</ref> Дар баъзе ҷомеаҳои бумии Амрико мақоми иҷтимоии махсуси мардони дорои албинизм низ ҳамчун яке аз омилҳои эҳтимолии паҳншавии генҳои албинизм пешниҳод шудааст. Масалан, дар миёни [[ҳопиҳо]] бархе мардони дорои албинизм аз кори вазнини берунӣ озод буданд ва метавонистанд бештар соҳиби фарзанд шаванд.<ref>{{cite book |last=Hedrick |first=Philip W. |url=https://books.google.com/books?id=rzoLdpRMR1gC&pg=PA186 |title=Genetics of Populations |date=2005 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-0-7637-4772-5 |page=186}}</ref> == Ҳамбемориҳо == Албинизм метавонад як қисми баъзе синдромҳо ва ҳолатҳои дигари ирсӣ бошад:<ref>{{cite web |title=Albinism |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/medgen/182 |access-date=2023-12-12 |website=NCBI MedGen}}</ref> * синдроми ABCD; * синдроми албинизм ва [[камшунавоӣ]]; * [[синдроми Чедиак — Ҳигаси]]; * карии модарзодӣ бо албинизми пурра; * фенотипи эрмин дар албинизми қисмӣ; * [[синдроми Ҳермански — Пудлак]]; * синдроми микроцефалия — албинизм — нуқсонҳои ангуштон; * албинизми чашм бо карии дероғози сенсоневралӣ; * албинизми чашми навъи II; * баъзе навъҳои [[албинизми чашму пӯст]]; * [[синдроми Виси]]; * [[синдроми Ваарденбург]]. == Табобат ва идоракунӣ == Азбаски табобати пурраи албинизм вуҷуд надорад, идоракунии он асосан ба тағйири тарзи зиндагӣ, муҳофизати пӯст ва ислоҳи мушкилоти биноӣ равона мешавад. Ба шахсони дорои албинизми чашму пӯст тавсия дода мешавад, ки аз сӯхтани офтоб пешгирӣ кунанд ва мунтазам аз ҷониби [[дерматолог]] муоина шаванд.<ref>{{cite web |date=2018-01-27 |title=Information Bulletin – Sun Protection |url=https://albinism.org/information-bulletin-sun-protection/ |access-date=2025-02-15 |website=National Organization for Albinism and Hypopigmentation}}</ref> Ба сабаби хатари баландтари саратони пӯст, шахсони дорои албинизми чашму пӯст, бахусус онҳое, ки қаблан чандин бор саратони ғайримеланомавии пӯст доштаанд, метавонанд ба муоинаҳои бештар ниёз дошта бошанд.<ref>{{cite journal |last1=Theriot |first1=Ty |last2=Joseph |first2=Jonathan M. |last3=Falgout |first3=Lacey |last4=Haas |first4=Christopher |date=2025-03-30 |title=Trichilemmal Carcinoma in a Patient With Oculocutaneous Albinism |journal=Cureus |volume=17 |issue=3 |article-number=e81477 |doi=10.7759/cureus.81477 |pmc=12042724 |pmid=40308391}}</ref> Барои мушкилоти чашм бештар усулҳои барқарорсозии биноӣ истифода мешаванд. Дар баъзе ҳолатҳо ҷарроҳии мушакҳои берунии чашм барои кам кардани [[страбизм]] анҷом дода мешавад.<ref name="Atlas of Genetic Diagnosis" /> Ҷарроҳии коҳишдиҳандаи [[нистагм]] низ метавонад барои кам кардани ҳаракатҳои ғайриихтиёрии чашм истифода шавад.<ref>{{cite journal |last=Lee |first=J. |date=May 2002 |title=Surgical management of nystagmus |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=95 |issue=5 |pages=238–241 |doi=10.1177/014107680209500506 |pmc=1279676 |pmid=11983764}}</ref> Айнакҳои тиббӣ, аз ҷумла айнакҳои дорои линзаҳои тира, воситаҳои махсуси камбинӣ, матнҳои калонҳаҷм ва [[Брайл]] метавонанд ба шахсони дорои албинизм кумак кунанд. Баъзе одамон аз [[лупа]], монокуляр ва дастгоҳҳои электронии ёрирасон истифода мебаранд.<ref name="Facts Albinism">{{cite web |last1=King |first1=Richard |last2=Summers |first2=C. Gail |last3=Haefemeyer |first3=James W. |last4=LeRoy |first4=Bonnie |date=2004 |title=Facts About Albinism |url=http://albinism.med.umn.edu/newfacts.htm |publisher=University of Minnesota |archive-url=https://web.archive.org/web/20090125144209/http://albinism.med.umn.edu/newfacts.htm |archive-date=25 January 2009}}</ref> Фотофобия дар албинизм асосан аз кам будани пигменти айрис ва зиёд шудани парокандашавии нур дар дохили чашм ба вуҷуд меояд. Он одатан бо линзаҳои тира ва назорати рӯшноии муҳит идора карда мешавад.<ref>{{cite journal |last1=Hansen |first1=Tanja B. |last2=Torner-Jordana |first2=Joaquim |last3=Kessel |first3=Line |date=2023-07-01 |title=Photosensitivity and filter efficacy in albinism |journal=Journal of Optometry |volume=16 |issue=3 |pages=214–220 |doi=10.1016/j.optom.2022.07.002 |pmc=10323186 |pmid=36028395}}</ref> Дар ҷаҳон созмонҳои гуногуни дастгирии одамони дорои албинизм фаъолият мекунанд, ки бисёре аз онҳо бо Иттиҳоди ҷаҳонии албинизм ҳамкорӣ доранд.<ref>{{cite web |date=7 January 2015 |title=World Albinism Alliance |url=https://worldalbinism.org/2015/01/07/introduction-to-the-world-albinism-alliance/ |publisher=World Albinism Alliance}}</ref> == Эпидемиология == Албинизм дар ҳамаи гурӯҳҳои этникӣ дида мешавад. Басомади умумии он дар ҷаҳон тақрибан '''1 ҳолат ба 17 000 нафар''' арзёбӣ мешавад. Паҳншавии шаклҳои гуногуни албинизм вобаста ба аҳолӣ хеле фарқ мекунад ва дар баъзе аҳолии дорои асли [[Африқои ҷануби Саҳро]] бештар аст.<ref name="Oculocutaneous albinism">{{cite journal |last1=Gronskov |first1=K. |last2=Ek |first2=J. |last3=Brondum-Nielsen |first3=K. |date=2 November 2007 |title=Oculocutaneous albinism |journal=Orphanet Journal of Rare Diseases |volume=2 |article-number=43 |doi=10.1186/1750-1172-2-43 |pmc=2211462 |pmid=17980020}}</ref> OCA2 шакли маъмултарин дар бисёре аз аҳолии Африқои ҷануби Саҳро мебошад, дар ҳоле ки OCA1 дар саросари ҷаҳон паҳн шудааст. Дар Африқои ҷануби Саҳро басомади умумии албинизм тақрибан 1 ба 5000 ва дар Аврупо ва Иёлоти Муттаҳида дар аҳолии аврупоитабор тақрибан 1 ба 20 000 арзёбӣ шудааст.<ref>{{cite web |date=15 December 2020 |title=About Albinism and Hypopigmentation |url=https://www.albinism.org/about-albinism/ |website=Albinism.org |publisher=National Organization for Albinism and Hypopigmentation}}</ref> Дар баъзе гурӯҳҳои аҳолии Зимбабве ва дигар минтақаҳои Африқои Ҷанубӣ басомади то 1 ба 1000 низ гузориш шудааст.<ref name="biomedcentral.com" /> Дар баъзе аҳолии хурд ё аз ҷиҳати ҷуғрофӣ ҷудошуда албинизм бештар дида мешавад. Ин метавонад ба [[таъсири бунёдгузор]] ва [[дрейфи генетикӣ]] вобаста бошад, зеро дар аҳолии хурд шумораи ками интиқолдиҳандагони ген метавонад боиси афзоиши басомади мутатсияҳои рецессивӣ гардад.<ref>{{cite journal |last1=Moura |first1=Paulyana |last2=Cardoso-dos-Santos |first2=Augusto César |last3=Schuler-Faccini |first3=Lavinia |date=2023 |title=Clusters of oculocutaneous albinism in isolated populations in Brazil |journal=Genetics and Molecular Biology |volume=46 |issue=3 suppl 1 |article-number=e20230164 |doi=10.1590/1678-4685-GMB-2023-0164 |pmc=10729785 |pmid=38113291}}</ref> Ба чунин гурӯҳҳо баъзе [[мардуми буми Амрико]], аз ҷумла [[гунаҳо]], [[зуниҳо]] ва [[ҳопиҳо]], инчунин баъзе аҳолии Ҷопон ва [[ҷазираи Укереве]] дохил мешаванд. == Ҷомеа ва фарҳанг == === Мақоми махсус дар баъзе фарҳангҳои бумии Амрико === [[Акс:(R-2).jpg|thumb|upright=0.8|Марди нишастаи тарафи чап шахси зунии дорои албинизм аст. Дар миёни [[зуниҳо]] ва баъзе дигар халқҳои бумии ҷанубу ғарби Иёлоти Муттаҳида албинизм нисбатан бештар дида мешавад.]] Дар баъзе фарҳангҳои [[мардуми буми Амрико]] ва ҷазираҳои ҷануби Уқёнуси Ором ба одамони дорои албинизм анъанавӣ бо эҳтироми махсус муносибат мешуд, зеро онҳоро бо осмон ё мавҷудоти муқаддас алоқаманд медонистанд.<ref>{{cite journal |last=Hedrick |first=Philip W. |date=June 2003 |title=Hopi Indians, cultural selection, and albinism |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=121 |issue=2 |pages=151–156 |doi=10.1002/ajpa.10180 |pmid=12740958}}</ref> Дар баъзе ҷомеаҳо ин мақоми махсус бештар ба мардони дорои албинизм дахл дошт. Пешниҳод шудааст, ки чунин мақоми иҷтимоӣ дар баъзе гурӯҳҳо ба паҳншавии генҳои албинизм мусоидат карда бошад. === Албинизм дар фарҳанги йоруба === Дар анъанаҳои [[йорубаҳо]] шахсони дорои албинизм ҳамчун одамони наздик ба худои офаридгор [[Обатала]] шинохта шудаанд. Дар баъзе минтақаҳои Йорубаленд ба онҳо мақоми маънавии махсус нисбат дода мешавад.<ref>{{cite news |last=David |date=2018-12-12 |title=The plight of albinos in Southern Nigeria |url=https://thesun.ng/the-plight-of-albinos-in-southern-nigeria/ |work=The Sun |location=Lagos, Nigeria |access-date=2026-02-11}}</ref> === Озору таъқиби одамони дорои албинизм === ''Мақолаи асосӣ: [[Таъқиби одамони дорои албинизм]]'' Одамони дорои албинизм дар бархе ҷомеаҳо бо тамасхур, табъиз, бегонашавӣ ва ҳатто хушунат рӯ ба рӯ мешаванд. Ин мушкил махсусан дар баъзе минтақаҳои Африқо шадид аст. Як пажӯҳиш дар Нигерия нишон дод, ки кӯдакони дорои албинизм бештар эҳсоси бегонашавӣ ва мушкилоти муоширати иҷтимоиро таҷриба мекарданд ва эҳтимоли хатми таҳсил, пайдо кардани ҷойи кор ё шарики зиндагӣ барои онҳо камтар буд.<ref>{{cite journal |last=Magna |first=P. |date=January 2014 |title=Biology and genetics of Oculocutaneous albinism and vitiligo-common pigmentation disorders in Southern Africa |journal=South African Medical Journal |volume=103 |issue=1 |pages=984–988 |pmid=24300644}}</ref> Дар [[Танзания]] ва [[Бурунди]] дар асри XXI мавридҳои куштори марбут ба эътиқодҳои хурофотӣ нисбат ба одамони дорои албинизм сабт шудаанд.<ref>{{cite news |date=21 July 2008 |title=Living in fear: Tanzania's albinos |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7518049.stm |work=BBC News}}</ref><ref>{{cite news |date=24 October 2010 |title=Burundi albino boy 'dismembered' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa/11614957 |work=BBC News}}</ref> Дар баъзе чунин ҳамлаҳо қисмҳои бадани қурбониён барои истифода дар амалҳои ҷодугарӣ гирифта шудаанд. Дар Танзания соли 2009 се нафар барои куштори писари 14-солаи дорои албинизм ва ҷудо кардани пойҳои ӯ барои фурӯш маҳкум шуданд.<ref>{{cite news |date=23 September 2009 |title=Death for Tanzania albino killers |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/8270446.stm |work=BBC News}}</ref> Дар [[Малавӣ]] низ ҳамлаҳо ва табъиз алайҳи одамони дорои албинизм сабт шудаанд. Аз соли 2014 зиёда аз 170 ҳамла гузориш шудааст.<ref>{{cite news|title=Albinism Community in Malawi Demands an End to Attacks|url=https://www.voanews.com/a/albinism-community-in-malawi-demands-an-end-to-attacks-/7170820.html|work=VOA News|date=2023-07-10}}</ref> Соли 2022 додгоҳи Малавӣ 12 нафар, аз ҷумла як корманди пулис ва як рӯҳониро барои куштори марди 22-солаи дорои албинизм гунаҳкор донист.<ref>{{cite news|title=Malawi Court Convicts 12 People in Albino Attack|url=https://www.voanews.com/a/malawi-court-convicts-12-people-in-albino-attack/6551058.html|work=VOA News|date=2022-05-03}}</ref> Яке аз эътиқодҳои нодуруст ва хатарнок чунин аст, ки алоқаи ҷинсӣ бо зани дорои албинизм метавонад мардро аз [[ВНМО]] табобат кунад. Ин боварии бардурӯғ дар баъзе мавридҳо ба таҷовузи ҷинсӣ ва сирояти ВНМО овардааст.<ref>{{cite web |last=Machipisa |first=Lewis |date=25 November 2002 |title=The Last Minority Group to Find a Voice |url=http://www.ipsnews.net/2002/11/rights-zimbabwe-the-last-minority-group-to-find-a-voice/ |publisher=Inter Press Service News Agency}}</ref> === Албинизм дар фарҳанги оммавӣ === Аз шахсони маъруфи дорои албинизм метавон Салиф Кейта, Ҷонни Уинтер, Эдгар Уинтер, Уинстон «Йеллоуман» Фостер, Brother Ali, Сивука, Ҳермето Паскоал ва дигар ҳунармандонро ном бурд. Созмонҳои ҳомии ҳуқуқи одамони дорои албинизм тарзи тасвири онҳо дар баъзе филмҳо ва асарҳои бадеиро танқид кардаанд. Хусусан қолаби «албиноси бадкор» метавонад ба тақвияти тасаввуроти манфӣ ва табъиз мусоидат кунад.<ref>[http://www.albinism.org/pressRelease/pressRelease2005-01-06.html "'Evil Albino' missing from 2004 movies. Will ''The Da Vinci Code'' revive the cliché?"] National Organization for Albinism and Hypopigmentation, 6 January 2005.</ref> === Рӯзи байналмилалии огоҳӣ аз албинизм === Рӯзи байналмилалии огоҳӣ аз албинизм баъди қабули қатъномаи Маҷмаи умумии Созмони Милали Муттаҳид дар моҳи декабри соли 2014 таъсис ёфт. Аз соли 2015 ин рӯз ҳар сол [[13 июн]] таҷлил мешавад.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/events/albinismday/index.shtml|title=International Albinism Awareness Day|website=United Nations|access-date=25 June 2025}}</ref> Баъдан Шӯрои ҳуқуқи башари Созмони Милали Муттаҳид мақоми Коршиноси мустақил оид ба истифодаи ҳуқуқи инсон аз ҷониби шахсони дорои албинизмро таъсис дод. Аввалин шахсе, ки ба ин вазифа таъйин шуд, Икпонвоса Эро аз Нигерия буд.<ref>{{cite web |title=Independent Expert on the enjoyment of human rights by persons with albinism |url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/Albinism/Pages/IEAlbinism.aspx |publisher=Office of the High Commissioner for Human Rights, United Nations}}</ref> == Ҷусторҳои вобаста == * [[Синдроми албинизм ва карӣ]] * [[Дисхромия]] * [[Эритризм]] * [[Гетерохромия]] * [[Тағйирпазирии инсон]] * [[Пӯсти равшан]] * [[Пиебалдизм]] * [[Витилиго]] * [[Ксантохромизм]] == Манбаъҳо == <references /> == Пайвандҳои беруна == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1232/ GeneReviews — Oculocutaneous Albinism Type 2] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1510/ GeneReviews — Oculocutaneous Albinism Type 4] * [https://albinism.org/ National Organization for Albinism and Hypopigmentation] [[Гурӯҳ:Албинизм]] [[Гурӯҳ:Бемориҳои ирсии аутосомавӣ-ретсессивӣ]] [[Гурӯҳ:Истилоҳоти дерматологӣ]] [[Гурӯҳ:Ихтилоли пигментатсияи инсон]] [[Гурӯҳ:Ранги пӯсти инсон]] pqxshsxch7189xny769m5qotm826grz 14 333684 1486706 2026-09-11T15:07:35Z Zosya95 54344 Саҳифаи холӣ эҷод шуд 1486706 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 333685 1486716 2026-09-11T19:09:39Z Zosya95 54344 Саҳифаи нав: {{Қуттии ранг | ном=Хокистарранг | тасвир=Shades of Gray.svg | symbolism=[[pessimism]], [[Depression (mood)|depression]], [[boredom]], [[Impartiality|neutrality]], [[wikt:grey area|undefinedness]], [[old age]], [[contentment]] and [[elegance]] | hex=808080 }} 1486716 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Хокистарранг | тасвир=Shades of Gray.svg | symbolism=[[pessimism]], [[Depression (mood)|depression]], [[boredom]], [[Impartiality|neutrality]], [[wikt:grey area|undefinedness]], [[old age]], [[contentment]] and [[elegance]] | hex=808080 }} 9rfncqpzuzm66gxeiq8aprrlzqhpbyf 1486717 1486716 2026-09-11T19:16:59Z Zosya95 54344 1486717 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | ном=Хокистарранг | тасвир=Shades of Gray.svg | symbolism=[[pessimism]], [[Depression (mood)|depression]], [[boredom]], [[Impartiality|neutrality]], [[wikt:grey area|undefinedness]], [[old age]], [[contentment]] and [[elegance]] | hex=808080 }} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои хокистарранг}} bue4a8jjzel8yjcrcjqjac6moblmiaf