Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 4645 1487140 1486361 2026-09-19T03:31:19Z Zosya95 54344 1487140 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex= FFFF00 |r=255|g=255|b=0 |c=0|m=0|y=100|k=0 |h=60|s=100|v=100 |тасвир = {{photomontage |photo1a = Aspen-PopulusTremuloides-2001-09-27.jpg |photo1b = Ochre quarry, Roussillon, France (465185258).jpg |photo1c = 20130304FeteDuCitronMenton 010.jpg |photo2a = Bradley Wiggins, 2012 Tour de France finish.jpg |photo2b = A Seated Portrait of Ming Emperor Taizu.jpg |photo2c = Basil Soda Yellow Dress - Paris Haute Couture Spring-Summer 2012.jpg |photo3a = Cornwall Daffodils.jpg |size = 243 |position = center }} }} '''Зард''' — [[ранг]]е, ки ҳангоми ҳисси он ҳубобчаҳои навъҳои L ва M-и чашм ба кор медароянд. Пуркунанда ё давоми ранги [[кабуд]] дар низоми [[Модели рангии RGB|RGB]] мебошад. Ранги зарди монохромӣ дар ҳудуди дарозии мавҷи электромагнитии 550-590 нм ҷой гирифтааст. == Нигаред == * Норанҷӣ == Пайвандҳо == {{commons|Yellow}} == Адабиёт == * {{Книга |ссылка=https://search.rsl.ru/ru/record/01007231018 |автор={{nobr|Артюшин Л. Ф.}} |заглавие=Основы воспроизведения цвета в фотографии, кино и полиграфии, с илл |год=1970 |место=Москва |издательство=«Искусство» |страниц=548 }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Книга |ссылка=https://www.studmed.ru/gurevich-mm-cvet-i-ego-izmerenie_ccf6a6ba30a.html |автор={{nobr|Гуревич М. М.}} |заглавие=Цвет и его измерение |год=1950 |место=Москва - Ленинград |издательство=Акад. наук СССР |страниц=268 |archivedate=2018-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180910103317/https://www.studmed.ru/gurevich-mm-cvet-i-ego-izmerenie_ccf6a6ba30a.html }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180910103317/https://www.studmed.ru/gurevich-mm-cvet-i-ego-izmerenie_ccf6a6ba30a.html |date=2018-09-10 }} * {{Книга |ссылка=https://search.rsl.ru/ru/record/01007775850 |автор={{nobr|Джадд Д., Вышецки Г.}} |заглавие=Цвет в науке и технике, пер. с англ. |ответственный=Под ред. д. т. н., проф. П.Ф. Артюшина |год=1978 |место=Москва |издательство=«Мир» |страниц=592 }}{{Пайванди мурда|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Книга |ссылка=https://bookree.org/reader?file=718411 |автор={{nobr|Ивенс Р. - М.}} |заглавие=Введение в теорию цвета, пер. с англ., с илл |год=1965 |место=Москва |издательство=«Мир» |страниц=446 |isbn=978-5-458-24263-9}} {{Тобишҳои зард}} [[Гурӯҳ:Рангҳои асосӣ]] [[Гурӯҳ:Рангҳо]] rw3oqmv48m4o4sw6pf3psf6bp0t5d20 0 4647 1487141 1486035 2026-09-19T03:32:26Z Zosya95 54344 1487141 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex=000000 |r=0|g=0|b=0 |c=0|m=0|y=0|k=100 |h=0|s=0|v=0 |муқобил = сафед |тасвир = {{photomontage |photo1a=Tutankhamun jackal (blacked).png |photo1b=Yellowstone-black-bear-07895.jpg |photo2a=Queen Victoria by Heinrich von Angeli.jpg |photo2b=Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg |photo3a=Supreme Court of the United States - Roberts Court 2022.jpg | size = 250 | color_border = #AAAAAA | color = #F9F9F9 | position = center }} }} '''Сиёҳ''' — рангест, ки нури ҳеч қисмате аз тайфи қобили рӯъятро бозтоб намекунад. Ба таърифи дигар сиёҳ ҳовии ҳама рангҳо дар тайфи қобили рӯъят ҳаст ва гоҳ ба он ранги бефом ҳам гуфта шудааст. == Эзоҳ == {{reflist}} {{Color-stub}} [[Гурӯҳ:Тобишҳои сиёҳ]] [[Гурӯҳ:Рангҳо]] gjbfqmxyj0qs5oryituufqdnpx2ht7v 0 4650 1487129 1486064 2026-09-18T18:04:47Z Zosya95 54344 1487129 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex=FFFFFF |r=255|g=255|b=255 |c=0|m=0|y=0|k=0 |h=0|s=0|v=100 |муқобил=сиёҳ }} '''Сафед''' ё '''сапед''' — [[ранг]]ест, ки таркиб ҳамаи рангҳои тайф қобил дидан аст. Муқобили ин ранг [[сиёҳ]] аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Color-stub}} {{ПБ}} {{Тобишҳои сафед}} [[Гурӯҳ: Рангҳо]] qzz1oackuj6zb1kcmwefqkedbkjxtzo 0 60354 1487128 1486066 2026-09-18T18:04:37Z Zosya95 54344 1487128 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex=808080 |r=128|g=128|b=128 |c=0|m=0|y=0|k=50 |h=0|s=0|v=50 |тасвир = {{Photomontage |photo1a = Grey Longhaired Female Cat.jpg |photo1b = Whistlers Mother high res.jpg |photo1c = FullMoon2010.jpg |photo2a = Loxodonta africana by Ron Cogswell.jpg |photo2b = |photo2c = |photo3a = Chogye Buddhist monks.jpg |photo3b = Mybluishgrayeye.JPG |photo3c = |size = 240 |color_border = #AAAAAb |color = #000000 |position = center }} }} '''Xокистарранг''' — рангест байни [[сиёҳ]] ва [[сафед]]. Ин ранги бетараф ё акроматикӣ аст, ки маънояш айнан, ки ба он як ранги аст» бе ранги." Ин ранги осмони-абрӣ мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{color-stub}} {{Тобишҳои хокистарранг}} [[Гурӯҳ: Рангҳо]] bng0sne8fhvpmnjjdnjr22zd0hh8v96 8 109939 1487131 1390444 2026-09-18T21:31:29Z NguoiDungKhongDinhDanh 33237 Remove deprecated option. See [[:phab:T298199|T298199]] for more information. ([[:m:GS|global sysop]] action) 1487131 wikitext text/x-wiki * common-action-delete[hidden|type=general]|common-action-delete.js|common-action-delete.css * common-action-edit[hidden|type=general|dependencies=site,mediawiki.util]|common-action-edit.js|common-action-edit.css * common-action-history[default|hidden|rights=minoredit]|common-action-history.js * common-namespace-file[hidden]|common-namespace-file.js * common-special-abusefilter[hidden]|common-special-abusefilter.js * common-special-block[hidden|type=general|dependencies=site]|common-special-block.js|common-special-block.css * common-special-log[hidden|dependencies=mediawiki.util]|common-special-log.js * common-special-movepage[hidden]|common-special-movepage.js * common-special-newpages[hidden|type=general|dependencies=mediawiki.util]|common-special-newpages.js|common-special-newpages.css * common-special-search[hidden|type=general|dependencies=site]|common-special-search.js|common-special-search.css * common-special-statistics[hidden]|common-special-statistics.js * common-special-upload[hidden|type=general|dependencies=mediawiki.util]|common-special-upload.js|common-special-upload.css * common-special-watchlist-helperStyles[hidden]|common-special-watchlist-helperStyles.css * common-special-watchlist[default|hidden|rights=minoredit|peers=common-special-watchlist-helperStyles|dependencies=site,mediawiki.cookie]|common-special-watchlist.js * libJQuery[hidden]|libJQuery.js|libJQuery.css * SettingsManager[dependencies=mediawiki.user,user.options,mediawiki.api,mediawiki.util|hidden]|SettingsManager.js == default == * BKL[default|type=styles|rights=minoredit]|disambiguationLinks.css * collapserefs[default|type=general|dependencies=mediawiki.cookie,mediawiki.util]|collapserefs.js|collapserefs.css * directLinkToCommons[default|dependencies=mediawiki.util]|directLinkToCommons.js * logo[default|type=general]|logo.css * edittop[default|dependencies=site,mediawiki.util]|edittop.js * blpEditNotice[default|dependencies=site,ext.visualEditor.desktopArticleTarget.init]|blpEditNotice.js * wikibugs[default|hidden]|Wikibugs.js * sidebarRelated[default|hidden|dependencies=site]|sidebarRelated.js == editing == * preview[dependencies=mediawiki.util]|preview.js * urldecoder|urldecoder.js * HotCat|HotCat.js * refToolbar[dependencies=user.options,mediawiki.util]|refToolbar.js * ProveIt|ProveIt.js * Wikilinker|wikilinker.js * DotsSyntaxHighlighter[dependencies=jquery.client]|DotsSyntaxHighlighter.js * refToolbarBase[hidden]|refToolbarBase.js * wikificator[hidden|type=general|dependencies=user.options,jquery.textSelection]|wikificator.js|wikificator.css * summaryButtons[hidden|type=general|dependencies=mediawiki.ui.button,mediawiki.util]|summaryButtons.js|summaryButtons.css * newTopicOnTop[hidden|dependencies=jquery.textSelection]|newTopicOnTop.js == articles == * HighlightRedirects[dependencies=mediawiki.util]|Highlightredirects.js * HighlightUnpatrolledLinks[rights=review]|HighlightUnpatrolledLinks.js * popups|popups.js * HideInfobox|HideInfobox.css * HideWikimediaNavigation|HideWikimediaNavigation.css * HideNavboxes|HideNavboxes.css * HideExternalLinks|HideExternalLinks.css * OpaqueInfoboxReferences|OpaqueInfoboxReferences.css * shiftrefs|shiftrefs.js * imgToggle[hidden|type=general]|imgToggle.js|imgToggle.css * referenceTooltips[type=general|dependencies=jquery.client,mediawiki.cookie]|referenceTooltips.js|referenceTooltips.css == users == * markadmins|markadmins.js * markblocked[dependencies=mediawiki.util]|markblocked.js == special-pages == * watchlist-helperStyles[hidden]|watchlist-helperStyles.css * watchlist[peers=watchlist-helperStyles|dependencies=mediawiki.util,user.options]|watchlist.js * disableUpdatedMarker|disableUpdatedMarker.css * contribsrange|contribsrange.js == interface == * OldDiff|OldDiff.css * HideFlaggedRevs|HideFlaggedRevs.css * UTCLiveClock-helperStyles[hidden]|UTCLiveClock-helperStyles.css * UTCLiveClock[peers=UTCLiveClock-helperStyles|dependencies=site,mediawiki.util,mediawiki.api]|UTCLiveClock.js * roundCorners[skins=monobook]|roundCorners.css * dropdown-menus[type=general|skins=monobook,modern]|dropdown-menus.js|dropdown-menus.css * ajaxQuickDelete[type=general|dependencies=mediawiki.util]|ajaxQuickDelete.js|ajaxQuickDelete.css * DelKeepVis|hideOpinionTemplateImages.css * hideSandboxLinkFromPersonalToolbar[type=styles]|hideSandboxLinkFromPersonalToolbar.css * osm[dependencies=mediawiki.util]|osm.js * search-extraTooltips[skins=vector]|search-extraTooltips.js == wikificator == * wfTypos|wfTypos.js * wfIsbnLite|wfIsbnLite.js == wikidata == * toReasonator[type=general]|toReasonator.js * useWD[type=general]|useWD.js|useWD.css * wikidataInfoboxExport[dependencies=mediawiki.api,mediawiki.ForeignApi,mediawiki.util,oojs-ui-core,oojs-ui-widgets,oojs-ui-windows]|wikidataInfoboxExport.js|wikidataInfoboxExport/config.js * wefcore[type=general|dependencies=jquery.ui,jquery.uls.data,mediawiki.ForeignApi]|wefcore.js * wikidataHeaderLink|wikidataHeaderLink.js == interwiki == * iwcore[hidden|type=general]|iwcore.js|iwcore.css * iwhints[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwhints.js * iwlocalnames[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwlocalnames.js * relatedIcons|relatedIcons.css === interwiki-up === * iwen[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwen.js * iwde[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwde.js * iwfr[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwfr.js * iwpl[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwpl.js * iwit[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwit.js * iwes[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwes.js * iwpt[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwpt.js * iwnl[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwnl.js * iwhe[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwhe.js * iwja[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwja.js * iwzh[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwzh.js * iwuk[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwuk.js * iwbe[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwbe.js * iwrussia[dependencies=ext.gadget.iwcore]|iwrussia.js == projects == * qualityArticles[dependencies=jquery.ui]|qualityArticles.js * DYK|didYouKnow.js * articleStats[dependencies=mediawiki.api, mediawiki.util]|articleStats.js * iwrm[type=general|rights=autoreview]|iwrm.js|iwrm.css == tests == * yandex-tts|yandex-tts.js * yandex-speechrecognition|yandex-speechrecognition.js * mobile-sidebar[type=general]|mobile-sidebar.js|mobile-sidebar.css * GeoBox|GeoBox.js|GeoBox.css p1bkqafjwyr6z5j10m35gbovriiddxt 0 287179 1487136 1486969 2026-09-19T03:29:22Z Zosya95 54344 1487136 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex= D4AF37 |r=255|g=215|b= 0 |c= 0|m= 16|y=100|k= 0 |h= 51|s=100|v=100 | тасвир = {{photomontage | photo1a=GoldNuggetUSGOV.jpg | photo1b=Multiple rows of golden statues of the Buddha seated with flowers, at Wat Phou Salao, Pakse, Laos.jpg | photo1c= | photo2a=Fountain pen writing (literacy).jpg | photo2b= | photo2c=Golden_necklace_from_Färjestaden,_Sweden.jpg | photo3a=Kuboctaeder-Animation.gif | photo3b=Wikipedia Logo Gold.svg | size = 243 | position = center }} }} '''Заррин''', '''заргун''' ё '''тиллоӣ''' — рангест шимиёӣ, аз аносире сохта мешаванд, ки аз худ асари тилоӣ бар ҷо мегузорад. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои зард}} [[Гурӯҳ:Рангҳо]] iair8f0jc5eh0ubthbhp5ukaz2u4noh 0 329307 1487143 1474994 2026-09-19T05:08:55Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 155001 Ғафс кардани сарлавҳа (Ман бо забони тоҷикӣ ҳарф намезанам, танҳо тасҳеҳ мекунам) 1487143 wikitext text/x-wiki "'''Мубориза барои ҷазираи Орзуҳо'''" (BFDI) як силсилаи веб-аниматсионии амрикоӣ аст, ки аз ҷониби бародарони дугоник Кэри ва Майкл Хуанг сохта шудааст. Ин силсила пародияи жанри намоиши бозӣ буда, аз мусобиқаҳо байни ашёи антропоморфӣ иборат аст, ки тамошобинон барои бартараф кардани қаҳрамон овоз медиҳанд. Қисмҳо ва васоити ахбори марбут ба он дар канали YouTube-и онҳо, jacknjellify, нашр карда мешаванд. BFDI ба як микрожанри сериалҳои веби мустақили шабеҳ, ки бо номи "намоишҳои ашё" маъруфанд, таъсир расонидааст. [[Гурӯҳ:Телесериалҳо аз рӯи алифбо]] 85xt91hvgpalio3ou7dt12ku33b7ugp 0 331449 1487132 1472827 2026-09-18T23:22:40Z Krok6kola 29833 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Jabir bin Mirdaw.jpg]] → [[File:Local Shaikh of Bandar Abbas.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) · Incorrect identification: the photo shows a local sheikh from Bandar Abbas, Iran, not Sheikh Jaber. 1487132 wikitext text/x-wiki {{Short description|Шайхи Муҳаммара аз соли 1857 то 1881}} {{Use dmy dates|date=May 2020}} {{Infobox royalty | name = Ҷобир Хон | title = Амири Муҳаммара ва вобастагиҳои он<br/>Шайх-уш-шуёхи [[Banu Kaab|Бану Кааб]]<br/>Сарвари эътилофи Меҳайсин | titletext = | more = | image = File:Haj Jaber.jpg | alt = | caption = Ҳаҷ Ҷобир ибни Мердов дар солҳои миёнасолӣ | succession = [[Emir|Амир]]и [[Mohammerah|Муҳаммара]] | moretext = | reign = 1857 - 1881 | reign-type = Монархия | coronation = 1857 | cor-type = | predecessor = [[Yousif Bin Merdaw|Юсуф ибни Мердов]] | pre-type = | regent = | reg-type = | successor = [[Miz'al Khan ibn Haji Jabir Khan|Мизъал Хон ибни Ҳаҷ Ҷобир Хон]] | suc-type = | birth_date = 1796 | birth_place = | death_date = Октябри 1881<ref name="The Living Age 1890. p.360">The Living Age. United States, Contributors: Eliakim Littell, Robert S. Littell,1890. p.360</ref> | death_place = | burial_date = | burial_place = | consort = <!-- yes or no --> | full name = Ҷобир ибни Мирдов ибни Алӣ ибни Косиб ибни Убуд ибни Асааф ибни Раҳма ибни Хазъал | era name = | era dates = | posthumous name = | temple name = | house = Оли Мирдов | father = [[Merdaw al-Kaabi|Мердов ал-Каабӣ]] | mother = | religion = [[Islam|Ислом]] | succession1 = Сарвари эътилофи Меҳайсин | moretext1 = | reign1 = 1857–1881 | reign-type1 = | coronation1 = 1857 | cor-type1 = [[Bay'ah|Байъат]] | predecessor1 = [[Yousif Bin Merdaw|Юсуф ибни Мердов]] | pre-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | successor1 = [[Miz'al Khan ibn Haji Jabir Khan|Мизъал Хон ибни Ҳаҷ Ҷобир Хон]] | suc-type1 = | succession2 = [[Sheikh|Шайх]]-уш-шуёхи қабилаи [[Banu Kaab|Бану Кааб]] | moretext2 = | reign2 = 1857–1881 | reign-type2 = | coronation2 = 1857 | cor-type2 = [[Bay'ah|Байъат]] | predecessor2 = [[Yousif Bin Merdaw|Юсуф ибни Мердов]] | pre-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | successor2 = [[Miz'al Khan ibn Haji Jabir Khan|Мизъал Хон ибни Ҳаҷ Ҷобир Хон]] | suc-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | predecessor3 = | pre-type3 = | regent3 = | reg-type3 = | successor3 = | suc-type3 = | signature = }} '''Ҷобир ибни Мердов Ал-Каабӣ''' (1780–1881; ({{lang-ar|الشيخ جابر بن مرداو الكعبي}}) шайхи [[Муҳаммара]]<ref>Adamec, Ludwig W.. Historical Gazetteer of Iran: Abadan and Southwestern Iran. Austria: Akademische Drucku. Verlagsanstalt, 1976. p.555</ref> буд, ки Муҳаммараро дар асри XIX ҳамчун як бандари озод ва шайхнишин таъсис дод ва худ шайхи он буд. Ҷобир шахси зирак ва ҳисобгар буд. Ӯ бо шоҳони Қоҷор муносибатҳои дӯстона барқарор намуд. Вай то замони маргаш дар моҳи октябри соли 1881 соҳиби Муҳаммара буда, унвони ''Нусрат-ул-мулк''-ро нигоҳ дошт. Ҷобир ҳамчунин волии кулли таъйиншудаи имперӣ дар минтақаи худ гардид. Ҷобир ал-Каабӣ раҳбари қабилаи арабии Бани Кааб ва шайхи Муҳаммара дар қисми зиёди асри нуздаҳум буд.<ref>Averting an Iranian Geopolitical Crisis. By H. RamHormozi, Friesen Press, 2016. {{ISBN|9781460280669}}</ref> == Давраи ҳукмронии Ҷобир ибни Мердов == [[File:Local Shaikh of Bandar Abbas.jpg|thumb|300px|''Ҳаҷ Ҷобир ибни Мердов, амири Муҳаммара ва Арабистон ҳамроҳ бо як корманди бритониёӣ'']] Шайх Ҷобир аз ҷангҳои байниқабилавӣ нигарон буд. Аз ин рӯ, ӯ мавқеи бетарафиро нигоҳ дошта, ҳамзамон бо ҳукуматҳои Форс ва Усмонӣ, бахусус бо [[Wali (administrative title)|волиҳо]]и [[Baghdad|Бағдод]], муносибатҳои хубро ҳифз мекард.<ref name=":0">{{Cite book|last=Editions du Monde Arabe|title=the Iraq-Iran Conflict|publisher=Institute of Studies and Research|year=1981|location=Paris}}</ref> Қабилае, ки бештар барои Ҷобир мушкил эҷод мекард, Рабиъа буд. Аз ин рӯ, ӯ ба як суннати қадимаи дипломатии арабӣ рӯ овард: барои ором кардани мухолифати он қабила бо Нӯра, духтари шайхи Рабиъа — Талол, издивоҷ кард. Аз ин издивоҷ як писар ба дунё омад, ки баъдтар охирин ҳокими Арабистони худмухтор гардид.<ref name=":0" /> [[File:Jabir Ibn Mirdaw.jpg|thumb|300px|''Ҳаҷ Ҷобир ибни Мердов, амири Муҳаммара ва Арабистон дар солҳои миёнасолӣ'']] Низоъи доимӣ байни усмониён ва Қоҷориён, заифшавии ин империяҳо ва инчунин дипломатияи ҳушмандонаи Шайх Ҷобир боис гардид, ки императори Форс [[Носируддиншоҳи Қоҷор|Носируддин Шоҳи Қоҷор]] Арабистонро ҳамчун мулки Шайх Ҷобир ва ворисони ӯ эътироф кунад. Шоҳ розӣ шуд, ки ба корҳои дохилии аморат дахолат накунад.<ref>{{Cite book|last=Intaki|first=Abdul-Massih|title=The Voyage of King Hussein to the Nile Valley|year=1917|location=Cairo}}</ref> == Марг == Ҷобир 2 октябри соли 1881 даргузашт ва писари дуюмаш [[Мизъал ибни Ҷобир|Мизъал Хон ибни Ҳаҷ Ҷобир Хон]] ҷойгузини ӯ гардид.<ref name="The Living Age 1890. p.360">The Living Age. United States, Contributors: Eliakim Littell, Robert S. Littell,1890. p.360</ref> == Манбаъҳо == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Jabir Ibn Merdaw}} [[Category:Ҳокимони Эрон]] [[Category:Сиёсатмадорони араби эронӣ]] [[Category:Сиёсатмадорони эронӣ дар асри 19]] [[Category:Арабҳо дар асри 19]] [[Гурӯҳ:Зодагони соли 1780]] [[Гурӯҳ:Даргузаштагони соли 1881]] [[Гурӯҳ:Зодагони вилояти Хузистон]] 1rep4x8d9s9x3n7iv2k9cgaclxpcldi 0 333355 1487139 1486058 2026-09-19T03:31:07Z Zosya95 54344 1487139 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | hex = C3B091 | r = 195 | g = 176 | b = 145 | c = 0 | m = 10 | y = 26 | k = 24 | h = 37 | s = 26 | v = 76 }} '''Хокӣ''' як ранги [[Қаҳваранг|қаҳваранги]] равшани [[Зард|зардчатоб]] аст. Ранги хокиро дар бисёр [[Артиш|артишҳои]] ҷаҳон барои либоси сарбозон ва таҷҳизот истифода мебаранд. Ин ранг махсусан дар минтақаҳои хушк ва биёбонӣ барои [[Камуфляж|камуфляж]] (пинҳоншавӣ) мувофиқ аст. == Решаи ном == Хокӣ аз калимаи форсии ''[[Хок|хок]]'' ва пасванди ''-ӣ'' гирифта шудааст. Ин калима ба забони ҳиндустонӣ (खाकी) даромада, аз он ба забони [[Забони англисӣ|англисӣ]] ва баъдан ба забонҳои дигар паҳн шудааст. Сабаби ба забони англисӣ ворид шудани ин калима истифодаи он дар [[Нерӯҳои мусаллаҳи Британияи Кабир]] дар [[Ҳиндустон]] буд.<ref>[http://www.thefreedictionary.com/Khaki Dictionary Meaning: ''Khaki'']; TheFreeDictionary; Free Online Dictionary, Thesaurus, and Encyclopedia</ref><ref name="StClair2">{{Cite book|title=The Secret Lives of Colour|last=St. Clair|first=Kassia|publisher=John Murray|year=2016|isbn=9781473630819|location=London|pages=240–241|oclc=936144129}}</ref> ==Пайдоиш== Ранги хокӣ соли 1848, дар Ҳиндустон барои либоси сарбозони ба кор мебурданд. Пеш аз ин, сарбозон либосҳои маҳаллӣ ва аксаран сафед мепӯшиданд. Баъдтар ранги хокӣ дар дигар қисми Артиши Бритониё ва нерӯҳои ҳиндӣ низ паҳн шуд. Матои хокӣ одатан аз пахта тайёр мешуд. То охири асри XIX он ба ранги маъмули либоси саҳроии Артиши Бритониё табдил ёфт. == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои зард}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} [[Гурӯҳ:Рангҳо]] 8i0mibgrsovxnft5xggqv7xrh88594k 0 333428 1487134 1486049 2026-09-19T03:28:58Z Zosya95 54344 1487134 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |тасвир={{photomontage |photo1a=Delicatearch.png |photo1b=ISS Expedition 5 crew.jpg |photo2a=Japanese maple.jpg |photo2b=(A) Sadhu India.jpg |photo3a=GoldenGateBridge-001.jpg |photo3b=NED-DEN Euro 2012 (24).jpg |size=300 |color_border = #AAAAAA |position = center }} | дарозии_мавҷ=590–620 | басомад=505–480 | hex=FF8000 |c = 0 |m = 50 |y = 100 |k = 0 }} ==Адабиёт== {{reflist}} {{Тобишҳои норинҷӣ}} {{Гурӯҳбандии рангҳо}} [[Гурӯҳ:Рангҳо]] o6ahat0yq869yppxinc1dtul2r24x39 10 333446 1487118 1487083 2026-09-18T17:56:06Z Zosya95 54344 1487118 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=сафед |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=white |ранги_матн=black | #FFFFFF | Сафед | Сафед | #F4F7F5 | Кофурӣ | Тобишҳои сафед#Кофурӣ | #FFFFF0 | Оҷгун | Оҷгун | #FFFDD0 | Қаймоқранг | Қаймоқранг | #EAE0C8 | Марворидӣ | Марворидӣ | #E5E5E5 | Симобӣ | Тобишҳои сафед#Симобӣ }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Тобишҳои сафед |[[Гурӯҳ:Тобишҳои ранг]][[Гурӯҳ:Рангҳо]] |[[Гурӯҳ:Тобишҳои сафед]] }} }} }}<noinclude>{{documentation}}[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]]</noinclude> 05gjlhrsf6xsuc77bvm8mrp6lsu0dm1 1487119 1487118 2026-09-18T17:56:46Z Zosya95 54344 1487119 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=сафед |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=white |ранги_матн=black | #FFFFFF | Сафед | Сафед | #F4F7F5 | Кофурӣ | Тобишҳои сафед#Кофурӣ | #FFFFF0 | Оҷгун | Оҷгун | #FFFDD0 | Қаймоқранг | Қаймоқранг | #EAE0C8 | Марворидӣ | Марворидӣ | #E5E5E5 | Симобӣ | Тобишҳои сафед#Симобӣ }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Тобишҳои сафед |[[Гурӯҳ:Тобишҳои ранг]] |[[Гурӯҳ:Тобишҳои сафед]][[Гурӯҳ:Рангҳо]] }} }} }}<noinclude>{{documentation}}[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]]</noinclude> sm2akouswphrdaaotxih5i5d6lajiyr 1487122 1487119 2026-09-18T17:57:39Z Zosya95 54344 1487122 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=сафед |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=white |ранги_матн=black | #FFFFFF | Сафед | Сафед | #F4F7F5 | Кофурӣ | Тобишҳои сафед#Кофурӣ | #FFFFF0 | Оҷгун | Оҷгун | #FFFDD0 | Қаймоқранг | Қаймоқранг | #EAE0C8 | Марворидӣ | Марворидӣ | #E5E5E5 | Симобӣ | Тобишҳои сафед#Симобӣ }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Тобишҳои сафед |[[Гурӯҳ:Тобишҳои ранг]] |[[Гурӯҳ:Тобишҳои сафед]] }} }} }}<noinclude>{{documentation}}[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]]</noinclude> 78tyewxfprtbo0abgn965jgjc6q9o1x 0 333448 1487127 1486048 2026-09-18T18:04:25Z Zosya95 54344 1487127 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном = Марворидӣ |тасвир = PerlmuttAusst.jpg |андозаи_тасвир = 200px |hex = EAE0C8 |r = 234 |g = 224 |b = 200 |c = 0 |m = 4 |y = 15 |k = 8 |h = 42 |s = 15 |v = 92 }} '''Марворидӣ''' яке аз тобишҳои ранги [[Сафед|сафед]] буда, каме [[Зард|зардтоб]] аст ва нисбат ба сафеди соф ба чашм гармтару мулоимтар меафтад.<ref name="AdobePearl">{{cite web |title=The Color Pearl |url=https://www.adobe.com/express/colors/pearl |website=Adobe Express |publisher=Adobe |language=en |access-date=29 августи 2026 }}</ref> Аз ин рӯ, ранги марворидӣ дар ороиши дохили хона ва дизайни вебсайтҳо зиёд истифода бурда мешавад.<ref>{{cite web |title=The Ultimate Guide to White & Off-White Paint Colours |url=https://www.benjaminmoore.com/en-ca/colour-overview/colour-palettes/colour-families/white-paint-colours |website=Benjamin Moore |language=en |access-date=29 августи 2026 }}</ref> ==Решаи ном== Номи ин ранг аз ранги [[марворид]] гирифта шудааст.<ref>{{ЭМТ|Гавҳар|4|муаллиф= }}</ref> {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} [[Гурӯҳ: Рангҳо]] 3qozdbbi9pryhps46fjm8hq7mlcjeon 0 333449 1487125 1486677 2026-09-18T18:04:02Z Zosya95 54344 1487125 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |ном = Оҷгун |hex = FFFFF0 |r = 255 |g = 255 |b = 240 |c = 0 |m = 0 |y = 6 |k = 0 |h = 60 |s = 6 |v = 100 |дарозии мавҷ = ~575–580 |басомад = ~517–522 |тасвир = Decorated ivory.JPG |андозаи_тасвир = 250px |рамз = {{hlist|Покӣ|[[Зебоӣ]]|[[Тӯй]]}} }} '''Оҷгун''' яке аз [[Тобишҳои сафед|тобишҳои ранги сафед]] буда, номи худро аз [[оҷ]] гирифтааст. Оҷ маводест, ки аз дандонҳои ашки баъзе [[ҷонварон]], аз ҷумла [[фил]] ва [[морж]], гирифта мешавад.<ref>{{cite web |url=https://vazhaju.tj/word/%D0%BE%D2%B7/XmJnYetm |title=оҷ |website=Вожаҷӯ |work=Фарҳанги забони тоҷикӣ |language=tg |access-date=2026-09-11 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/ivory |title=Ivory |website=Merriam-Webster.com Dictionary |publisher=Merriam-Webster |language=en |access-date=2026-09-11 }}</ref> Ин ранг каме [[зард]]тоб аст.<ref>{{cite web |url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/ivory |title=ivory, noun |website=Oxford Advanced Learner's Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en |access-date=2026-09-11 }}</ref> {{Clear}} == Таърих == [[File:Buddha teaching Roundel 42 buddha ivory tusk.jpg|thumb|200px|Манзараи дарсдиҳии Буддо, ки дар оҷ тарошида шудааст.]] Ранги оҷгун аксаран бо покӣ ва зебогӣ алоқаманд дониста мешавад. Дар [[Ҷаҳони Ғарб|фарҳанги Ғарб]] он ҳамчунин бо тӯйҳо ва дигар маросимҳои расмӣ пайванд дорад. Дар [[Фарҳанги шарқ|фарҳангҳои Шарқ]], оҷ дар тӯли садсолаҳо барои сохтани ашёҳои ороишӣ ва осори динӣ, аз ҷумла муҷассамаҳои [[Сиддхартха Гаутама (Буддо)|Буддо]] ва ғилофҳои корду шамшер истифода мешуд. Рафта-рафта истифодаи оҷ камтар шуд, зеро ба даст овардани ин мавод дар бисёр кишварҳои ҷаҳон манъ гардид.<ref>{{cite web |last=Bear |first=Jacci Howard |title=Ivory Color Meanings |url=https://www.lifewire.com/ivory-color-meanings-1073966 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207110829/https://www.lifewire.com/ivory-color-meanings-1073966 |archive-date=December 7, 2022 |access-date=December 8, 2022 |website=Lifewire}}</ref> ==Корбурд== Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикии]] омиёна, баъзе ҳунармандон, онро чирки дандон мегӯянд.<ref>{{cite journal |title=Паёмномаи фарҳанг |publisher=Пажӯҳишгоҳи илмӣ-тадқиқотии фарҳанг ва иттилооти Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон |year=2020 |issue=1 (49) |url =https://www.pitfi.tj/sites/default/files/payomnomai_farhang/payomnomai_farhang_2020_01.pdf?utm_source=chatgpt.com }}</ref><ref>{{cite book |last=Sukhareva |first=O. A. |title=Suzani: Central Asian Decorative Embroidery |trans-title=Сӯзанӣ: гулдӯзии ороишии Осиёи Миёна |place=Tashkent |publisher=IICAS; SMI-ASIA |year=2011 |page=22 |editor-last1=Mustafayev |editor-first1=Sh. M. |editor-last2=Khakimov |editor-first2=A. A. |others=Мушовири бадеӣ ва тақризгар: R. Q. Qayumov }}</ref> Корбурди ин ранг дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] аз асрҳои X–XI ба мушоҳида мерасад. Масалан: {{quote|Канори обдон гашта ба шохи [[Арғувон|арғувон]] ҳомил,<br>Саҳоби [[Тобишҳои сиёҳ#Соҷгун|соҷгун]] гашта ба тифли '''оҷгун''' ҳубло.<ref>{{cite web |last=Манучеҳрӣ |first=Абулнаҷм Аҳмад |title=Қасида ва қитъаҳо, шумораи 64 |url=https://ganjoor.net/manoochehri/divanm/ghaside-ghete/sh64 |website=Ганҷур |language=fa |access-date=29 августи 2026 }}</ref>|[[Манучеҳрии Домғонӣ|Манучеҳрии Домғонӣ]]}} {{quote|Сапедадам чу аз гардун ниҳон шуд [[Марворид|гавҳарин]] пайкар,<br>Замин соҷгун бинҳод тоҷи '''оҷгун''' бар сар.<ref>{{cite web |last=Амъақи Бухороӣ |title=Қасидаи шумораи 6 — Дар мадҳи Наср ибни Иброҳим |url=https://ganjoor.net/amagh/divan/ghaside/sh6 |website=Ганҷур |language=fa |access-date=29 августи 2026 }}</ref>|[[Амъақи Бухороӣ]]}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Тобишҳои зард}} [[Гурӯҳ: Рангҳо]] tdznn18zhp2v08jd7syj8868n3sms78 0 333504 1487123 1486974 2026-09-18T18:03:11Z Zosya95 54344 1487123 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг | hex=8000FF | тасвир={{photomontage | photo1a=Amatista Laye 2.jpg | photo2a=Chasublepurple.jpg | photo2b=Manganese violet.jpg | photo2c=Sweet_Violet_(Viola_odorata)_-_London,_Ontario.jpg | photo3a=GameCube-Set.jpg | size=243 | position=center }} }} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои бунафш}} {{Тобишҳои сафсар}} [[Гурӯҳ: Рангҳо]] qjckbg12ou7meolf83ykh7h0xln27sd 10 333587 1487117 1487084 2026-09-18T17:10:31Z Zosya95 54344 1487117 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=хокистарранг |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#9A9A9A |ранги_матн=black | #FFFFFF | Сафед | Сафед | #E5E5E5 | Симобӣ | Тобишҳои сафед#Симобӣ | #C0C0C0 | Нуқрагӣ | Тобишҳои хокистарранг#Нуқрагӣ | #9A9A9A | Хокистарранг | Хокистарранг | #483C32 | Мушкин | Мушкин | #000000 | Сиёҳ | Сиёҳ }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Тобишҳои хокистарранг |[[Гурӯҳ:Тобишҳои ранг]] |[[Гурӯҳ:Тобишҳои хокистарранг]] }} }} }}<noinclude>{{documentation}}[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]]</noinclude> </noinclude> kar5k966l2xk4j3houqfdfxg2fzy315 1487120 1487117 2026-09-18T17:56:55Z Zosya95 54344 1487120 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=хокистарранг |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#9A9A9A |ранги_матн=black | #FFFFFF | Сафед | Сафед | #E5E5E5 | Симобӣ | Тобишҳои сафед#Симобӣ | #C0C0C0 | Нуқрагӣ | Тобишҳои хокистарранг#Нуқрагӣ | #9A9A9A | Хокистарранг | Хокистарранг | #483C32 | Мушкин | Мушкин | #000000 | Сиёҳ | Сиёҳ }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Тобишҳои хокистарранг |[[Гурӯҳ:Тобишҳои ранг]] |[[Гурӯҳ:Тобишҳои хокистарранг]][[Гурӯҳ:Рангҳо]] }} }} }}<noinclude>{{documentation}}[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]]</noinclude> </noinclude> bmtwyry9pxekqj0y2x3rxygagqjhfy7 1487121 1487120 2026-09-18T17:57:33Z Zosya95 54344 1487121 wikitext text/x-wiki {{Тобишҳои ранг |номи_ранг=хокистарранг |shownote=1 |state={{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |ранги_замина=#9A9A9A |ранги_матн=black | #FFFFFF | Сафед | Сафед | #E5E5E5 | Симобӣ | Тобишҳои сафед#Симобӣ | #C0C0C0 | Нуқрагӣ | Тобишҳои хокистарранг#Нуқрагӣ | #9A9A9A | Хокистарранг | Хокистарранг | #483C32 | Мушкин | Мушкин | #000000 | Сиёҳ | Сиёҳ }}{{main other| {{#if:{{{nocategory|}}} | |{{#ifeq:{{PAGENAME}}|Тобишҳои хокистарранг |[[Гурӯҳ:Тобишҳои ранг]] |[[Гурӯҳ:Тобишҳои хокистарранг]] }} }} }}<noinclude>{{documentation}}[[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Тобишҳои ранг]]</noinclude> </noinclude> kar5k966l2xk4j3houqfdfxg2fzy315 0 333604 1487137 1486957 2026-09-19T03:29:40Z Zosya95 54344 1487137 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex=E4D96F |r=228 |g=217 |b=111 |c=0 |m=5 |y=51 |k=11 |h=54 |s=51 |v=89 |тасвир=Strohräder.jpg |андозаи_тасвир=250px |дарозии мавҷ = ~570–580 |басомад = ~517–526 }} '''Коҳӣ''' [[Ранг|рангест]], ки ба ранги [[Коҳ|коҳ]] монанд буда, ранги [[Зард|зарди]] паст аст. Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]], маҷозан, коҳӣ ба маънои ранги зард ҳам ба кор бурда мешавад. == Корбурд == Истифодаи ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] дидан мумкин аст: {{quote|Ҳар гаҳ, ки ба хотир гузарад орази моҳат,<br>Ашкам ба рухи '''коҳиям''' чун тифл равон аст.<ref>{{cite book |title=Фарҳанги забони тоҷикӣ: аз асри X то ибтидои асри XX |editor1-last=Шукуров |editor1-first=М. Ш. |editor2-last=Капранов |editor2-first=В. А. |editor3-last=Ҳошим |editor3-first=Р. |editor4-last=Маъсумӣ |editor4-first=Н. А. |volume=1 |year=1969 |language=tg| page = 570 }}</ref>|Имло}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои зард}} [[Гурӯҳ:Рангҳо]] ncy8i3prku3uy9ldyqwpuriz9fffva8 0 333606 1487126 1486140 2026-09-18T18:04:15Z Zosya95 54344 1487126 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |дарозии мавҷ = ~575–580 |басомад = ~517–522 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки ба ранги [[қаймоқ]] монанд мебошад.<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> Тобиши зарди маҳсулоти ширӣ қисман аз [[каротиноид]]ҳо ба вуҷуд меояд. Ин [[Рангдона|пигментҳои]] дар равған ҳалшаванда аз ғизои [[Чорво|чорво]] ба [[Шир|шир]] гузашта, дар қисми равғании он ҷамъ мешаванд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> Қаймоқрангро метавон ҳамчун тобиши хеле равшани зард тавсиф кард, ки бо омезиши рангҳои зард ба сафед ҳосил мешавад.<ref>{{cite book |title=Cyclopedia of Painting |year=1908 |chapter=Color Mixing }}</ref> == Дар санъат == Қаймоқранг ҳамчун [[Ранги пӯст|ранги пӯст]] дар [[аниме]] истифода бурда мешавад. Он инчунин дар намудҳои дигари санъат ҳамчун ранги пӯсти касони решаашон аз [[Осиёи Шарқӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ|Ҷанубу Шарқӣ]] ба кор бурда мешавад. {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Тобишҳои зард}} [[Гурӯҳ: Рангҳо]] t4spvdlsjy65wxxsgsw6hsr6vmu32xn 1487142 1487126 2026-09-19T03:33:22Z Zosya95 54344 1487142 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex=FFFDD0 |r=255 |g=253 |b=208 |c=0 |m=1 |y=18 |k=0 |h=57 |s=18 |v=100 |дарозии мавҷ = ~575–580 |басомад = ~517–522 |тасвир = Milk heavy cream B.jpg |андозаи_тасвир = 200px }} '''Қаймоқранг''' ранги сафеди моил ба зард аст, ки ба ранги [[қаймоқ]] монанд мебошад.<ref>Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд) Ҷ. 1 А — Н (нашри дувум)./Зери таҳрири С. Назарзода, А. Сангинов, С. Каримов, М. Ҳ. Султон. — Душанбе 2010, — c. 659 ISBN 978-99947-69-39-1</ref> Тобиши зарди маҳсулоти ширӣ қисман аз [[каротиноид]]ҳо ба вуҷуд меояд. Ин [[Рангдона|пигментҳои]] дар равған ҳалшаванда аз ғизои [[Чорво|чорво]] ба [[Шир|шир]] гузашта, дар қисми равғании он ҷамъ мешаванд.<ref>{{cite journal |last1=Ullah |first1=R. |title=Carotenoids in Milk and the Potential for Dairy Based Functional Foods |journal=Foods |year=2021 |volume=10 |issue=6 |pmc=8226488 }}</ref> Қаймоқрангро метавон ҳамчун тобиши хеле равшани зард тавсиф кард, ки бо омезиши рангҳои зард ва сафед ҳосил мешавад.<ref>{{cite book |title=Cyclopedia of Painting |year=1908 |chapter=Color Mixing }}</ref> == Дар санъат == Қаймоқранг ҳамчун [[Ранги пӯст|ранги пӯст]] дар [[аниме]] истифода бурда мешавад. Он инчунин дар намудҳои дигари санъат ҳамчун ранги пӯсти касони решаашон аз [[Осиёи Шарқӣ]] ва [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ|Ҷанубу Шарқӣ]] ба кор бурда мешавад. {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои сафед}} {{Тобишҳои зард}} [[Гурӯҳ: Рангҳо]] bdx9xnkzzk1u1qxafqxtple9iqcuqwd 0 333679 1487145 1486709 2026-09-19T08:34:38Z InternetArchiveBot 30618 Add 16 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1487145 wikitext text/x-wiki [[File:Dress (Klashorst)-cropped.jpg|thumb|right|Зане бо пӯсти сиёҳ|352x352пкс]] '''Пӯсти тира''' яке аз навъҳои ранги пӯсти инсон аст, ки дорои миқдори зиёди пигменти [[меланин]] мебошад.<ref>[http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=dark-skinned skinned] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304203618/http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=dark-skinned |date=4 March 2016 }} Princeton University ''"naturally having skin of a dark color"''</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/dark-skinned|title=Dark-skinned|publisher=thefreedictionary.com|quote=a person or race having skin of a dark colour|access-date=24 January 2017|archive-date=22 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170122070734/http://www.thefreedictionary.com/dark-skinned|url-status=live}}</ref><ref name="jabl1">{{cite book|last=Muehlenbein|first=Michael|title=Human Evolutionary Biology|year=2010|publisher=Cambridge University Press|pages=192–213}}</ref> Одамони дорои пӯсти тираро баъзан сиёҳпӯстон меноманд,<ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"belonging to or denoting any human group having dark-coloured skin"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "black"] (accessed 6 August 2012).</ref> аммо истифодаи ин истилоҳ дар баъзе кишварҳо метавонад духӯра бошад, зеро он ҳамчунин барои ишора ба гурӯҳҳои муайяни [[гурӯҳи этникӣ|этникӣ]] ё аҳолӣ истифода мешавад.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Black?s=t Dictionary.com: black] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160219203651/http://dictionary.reference.com/browse/Black?s=t |date=19 February 2016 }} 3.a ''"a member of any of various dark-skinned peoples"'' 21.a''"specifically the dark-skinned peoples of Africa, Oceania, or Australia."''</ref><ref>{{cite web|title=Global Census|url=http://www.understandingrace.org/lived/global_census.html|publisher=American Anthropological Association|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914150543/http://understandingrace.org/lived/global_census.html|archive-date=14 September 2018|accessdate=2026-09-11|archivedate=2018-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180914150543/http://understandingrace.org/lived/global_census.html}}</ref><ref>Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. ''"especially of African or Australian Aboriginal ancestry"'' [https://web.archive.org/web/20120713075928/http://oxforddictionaries.com/definition/english/black "black"] (accessed 6 August 2012).</ref><ref>{{cite web|last=James|first=Mackers|title=Proclamation|url=http://nla.gov.au/nla.news-article4219798|work=Classified Advertising|publisher=Trove|access-date=10 December 2012|date=8 November 1828|archive-date=26 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526090546/https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/4219798/|url-status=live}}</ref> Гумон меравад, ки [[таҳаввул]]и пӯсти тира тақрибан 1,2 миллион сол пеш оғоз ёфтааст,<ref>{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/science/europeans-had-dark-skin-blue-eyes-7-000-years-ago-1.2512465 |title=New-discovery-in-racial-migration |last=Brana |first=La |date=27 January 2017 |website=www.cbc.ca |publisher=Canadian Broadcasting Company |access-date=13 January 2024}}</ref><ref name="jabl04">{{cite journal|last=Nina|first=Jablonski|s2cid=53481281|title=The evolution of human skin and skin color|quote=genetic evidence [demonstrate] that strong levels of natural selection acted about 1.2 mya to produce darkly pigmented skin in early members of the genus Homo|journal=Annual Review of Anthropology|year=2004|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> вақте ки навъҳои қадимии гоминидҳои дорои пӯсти нисбатан равшан аз ҷангалҳои боронии минтақаҳои истивоӣ ба саваннаҳои офтобӣ гузаштанд. Дар гармии саваннаҳо механизми муассиртари сардшавии бадан зарур буд, ки он бо кам шудани мӯйҳои бадан ва рушди арақкунии муассиртар ба вуҷуд омад. Аз даст рафтани мӯйҳои бадан ба инкишофи пигментатсияи тираи пӯст мусоидат кард, ки ҳамчун механизми интихоби табиӣ аз камшавии фолат (витамини B9) ва то андозае аз осеби мустақими ДНК муҳофизат мекард. Омили асосии инкишофи пигментатсияи тира вайроншавии фолат таҳти таъсири шуоъҳои ултрабунафш буд. Робитаи байни коҳиши фолат бар асари шуоъҳои ултрабунафш ва коҳиши қобилияти наслдиҳӣ, аз ҷумла тавассути ихтилоли эмбриогенез ва сперматогенез, ба интихоби пигментатсияи тираи пӯст мусоидат кард. То замони пайдоиши инсони муосир — ''[[Homo sapiens]]'' — ҳамаи одамон пӯсти тира доштанд.<ref name="jabl1" /><ref name="Bower">{{cite journal|last=Bower|first=C.|author2=Stanley|title=The role of nutritional factors in the aetiology of neural tube defects|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-paediatrics-and-child-health_1992-02_28_1/page/12|journal=Journal of Paediatrics and Child Health|year=1992|volume=28|issue=1|pages=12–16|pmid=1554510|doi=10.1111/j.1440-1754.1992.tb02610.x|s2cid=45104826}}</ref><ref name="Minns">{{cite journal|last=Minns|first=R.A.|title=Folic acid and neural tube defects|journal=Spinal Cord|year=1996|volume=34|issue=8|pages=460–465|pmid=8856852|doi=10.1038/sc.1996.79|doi-access=free}}</ref><ref name="Copp">{{cite journal|last=Copp|title=Embryonic mechanisms underlying the prevenetion of neural tube defects by vitamins|journal=Mental Retardation and Developmental Disabilities Research Reviews|year=1998|volume=4|issue=4|pages=264–268|doi=10.1002/(sici)1098-2779(1998)4:4<264::aid-mrdd5>3.0.co;2-g|display-authors=etal}}</ref><ref name="Molloy">{{cite journal|last1=Molloy|title=Folate status and neural tube defects|journal=BioFactors|volume=10|issue=2–3|pages=291–294|pmid=10609896|year=1999|last2=Mills|first2=J. L.|last3=Kirke|first3=P. N.|last4=Weir|first4=D. G.|last5=Scott|first5=J. M.|doi=10.1002/biof.5520100230|s2cid=20128738|display-authors=etal}}</ref><ref name="Lucock">{{cite journal|last=Lucock|first=M.|title=Folic acid: nutritional biochemistry, molecular biology, and role in disease processes|journal=Molecular Genetics and Metabolism|volume=71|issue=1–2|pages=121–138|doi=10.1006/mgme.2000.3027|pmid=11001804|year=2000}}</ref><ref name="William">{{cite journal|last1=William|title=Decline in the prevalence of spina bifida and anencephaly by race/ethnicity:1995–2002|url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2005-09_116_3/page/580|journal=Pediatrics|volume=116|issue=3|pages=580–586|pmid=16140696|year=2005|last2=Rasmussen|first2=S. A.|last3=Flores|first3=A|last4=Kirby|first4=R. S.|last5=Edmonds|first5=L. D.|doi=10.1542/peds.2005-0592|s2cid=12765407|display-authors=etal}}</ref><ref>{{cite web |title=The genetic architecture of normal variation in human pigmentation: an evolutionary perspective and model |url=https://academic.oup.com/hmg/article/15/suppl_2/R176/626610 |access-date=10 May 2024 |website=academic.oup.com}}</ref><ref name="Jablonski2011AN">{{cite journal |last=Jablonski |first=Nina G. |date=Spring 2011 |title=Why Human Skin Comes in Colors |url=http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |journal=AnthroNotes |volume=32 |issue=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225192352/http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |archive-date=25 February 2014 |access-date=20 July 2013 }} {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20140225192352/http://www.personal.psu.edu/ngj2/blogs/nina_jablonski/publications/Jablonski.2011.Anthro.Notes.pdf |date=2014-02-25 }}</ref> Пӯсти одамони дорои пигментатсияи тира табиатан аз [[меланин]], махсусан эумеланин, бой буда, дорои миқдори бештари меланосомаҳо мебошад. Ин хусусият аз таъсири зараровари шуоъҳои ултрабунафш муҳофизати беҳтар фароҳам меорад, ба нигоҳ доштани захираҳои фолат дар организм мусоидат мекунад ва ДНК-ро аз осеб ҳифз менамояд.<ref name="jabl1" /><ref name="Nielsen_a">{{cite journal|last=Nielsen|title=The importance of the depth distribution of melanin in skin for DNA protection and other photobiological processes|journal=Journal of Photochemistry and Photobiology B: Biology|volume=82|issue=3|pages=194–198|doi=10.1016/j.jphotobiol.2005.11.008|pmid=16388960|display-authors=etal|year=2006|bibcode=2006JPPB...82..194N }}</ref> Одамони дорои пӯсти тира, ки дар арзҳои баланд ва минтақаҳои дорои нури нисбатан ками офтоб зиндагӣ мекунанд, махсусан дар фасли зимистон, бо хатари бештари [[витамини D|норасоии витамини D]] рӯ ба рӯ мешаванд. Норасоии витамини D метавонад хатари рахит, баъзе навъҳои саратон ва эҳтимолан бемориҳои дилу раг ва коҳиши фаъолияти низоми масуниятро афзоиш диҳад.<ref name="jabl1" /><ref name="linus">{{cite web|last=Jane|first=Higdon|title=Vitamin D|url=http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/vitamins/vitaminD/|work=Micronutrient Information Center|publisher=Linus Pauling Institute|access-date=10 December 2012|archive-date=8 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150408104559/http://lpi.oregonstate.edu/infocenter/vitamins/vitaminD/}}</ref> Бо вуҷуди ин, бархе пажӯҳишҳои навтар мувофиқ будани меъёрҳои муайянкунандаи норасоии витамини D дар одамони равшанпӯст барои одамони тирапӯстро зери суол гузоштаанд. Тибқи баъзе таҳқиқот, одамони тирапӯст ба ҳисоби миёна метавонанд зичии устухони бештар ва хатари шикасти устухони камтар дошта бошанд, ҳатто ҳангоми доштани ҳамон сатҳи витамини D. Ин эҳтимолан ба камтар будани сафедаҳои пайвасткунандаи витамини D ва дастрасии биологии бештари он вобаста аст.<ref>{{cite journal|title=Bioavailability of Vitamin D and Its Metabolites in Black and White Adults|url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2013-11-21_369_21/page/2047|last=Holick|first=Michael F.|date=21 November 2013|journal=The New England Journal of Medicine|doi=10.1056/NEJMe1312291|volume=369|issue=21|pages=2047–2048|pmid=24256384}}</ref><ref name="DeVita Raeburn-2013">{{cite news|url=http://www.medpagetoday.com/Endocrinology/GeneralEndocrinology/43049|title=Bone Density Higher in Blacks, Vitamin D Lower|last=DeVita Raeburn|first=Elizabeth|date=20 November 2013|work=MedPage Today|access-date=19 June 2014|archive-date=8 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008004809/https://www.medpagetoday.com/Endocrinology/GeneralEndocrinology/43049}}</ref> Тақсимоти ҷаҳонии аҳолии дорои пӯсти тира бо сатҳи баланди шуоъҳои ултрабунафш дар минтақаҳои сукунати онҳо робитаи қавӣ дорад. Ин аҳолӣ, ба истиснои тасманиҳои бумӣ, асосан дар наздикии хатти истиво, дар минтақаҳои тропикӣ бо нури шадиди офтоб — дар [[Африқо]], [[Австралия]], Меланезия, [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Амрико]] — зиндагӣ мекунанд. Пажӯҳишҳо дар аҳолии ғайриафриқоӣ нишон медиҳанд, ки пӯсти тира на ҳамеша танҳо боқимондаи ҳолати қадимаи мутобиқшуда ба шуоъҳои баланди ултрабунафш то муҳоҷирати инсон аз Африқо мебошад ва дар баъзе мавридҳо метавонад мутобиқшавии баъдии таҳаввулӣ ба минтақаҳои ҷангалҳои тропикӣ бошад.<ref name="Jabl00" /><ref name="Harding2000">{{cite journal|last1=Harding|first1=R|last2=Healy|first2=E|last3=Ray|first3=A|last4=Ellis|first4=N|last5=Flanagan|first5=N|last6=Todd|first6=C|last7=Dixon|first7=C|last8=Sajantila|first8=A|last9=Jackson|first9=I|last10=Birch-Machin|first10=Mark A.|last11=Rees|first11=Jonathan L.|title=Evidence for Variable Selective Pressures at MC1R|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2000-04_66_4/page/1351|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=66|pages=1351–61|year=2000|doi=10.1086/302863|pmid=10733465|issue=4|pmc=1288200|display-authors=8}}</ref><ref name="ReferenceB">{{cite journal|last1=Zhang|first1=Xiaoming|last2=Liu|first2=Qi|last3=Zhang|first3=Hui|last4=Zhao|first4=Shilei|last5=Huang|first5=Jiahui|last6=Sovannary|first6=Tuot|last7=Bunnath|first7=Long|last8=Aun|first8=Hong Seang|last9=Samnom|first9=Ham|last10=Su|first10=Bing|last11=Chen|first11=Hua|date=27 April 2021|title=The distinct morphological phenotypes of Southeast Asian aborigines are shaped by novel mechanisms for adaptation to tropical rainforests|journal=National Science Review|volume=9|issue=3|article-number=nwab072|doi=10.1093/nsr/nwab072|pmc=8970429|pmid=35371514}}</ref> Дар пайи муҳоҷирати оммавӣ ва афзоиши ҳаракати аҳолӣ дар давраи муосир, одамони дорои пӯсти тира имрӯз дар саросари ҷаҳон зиндагӣ мекунанд.<ref name="jabl1" /><ref name="oneil1">{{cite web|last=O'Neil|first=Dennis|title=Skin Color Adaptation|url=http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|work=Human Biological Adaptability: Skin Color as an Adaptation|publisher=Palomar|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218132913/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm|archive-date=18 December 2012|accessdate=2026-09-11|archivedate=2012-12-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121218132913/http://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_4.htm}}</ref><ref name="oneil2">{{cite web|last=O'Neil|first=Dennis|title=Overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|work=Modern Human Variation|publisher=Palomer|access-date=10 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012|accessdate=2026-09-11|archivedate=2012-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm}}</ref> == Таҳаввул == Дар натиҷаи интихоби табиӣ одамоне, ки дар минтақаҳои дорои нури шадиди офтоб зиндагӣ мекарданд, пӯсти тира пайдо карданд, ки асосан барои муҳофизат аз нӯрҳои ултрабунафш ва пешгирии камшавии фолат мусоид буд. Пигментатсияи таҳаввулии пӯст зери таъсири шуоъҳои ултрабунафши Офтоб шакл гирифтааст. Ҳангоме ки гоминидҳо тақрибан аз 1,2 то 4 миллион сол пеш барои беҳтар кардани сардшавии бадан тавассути арақкунӣ тадриҷан [[мӯй]]и баданашонро аз даст доданд, пӯсти бараҳна ва нисбатан камранги онҳо бештар ба нури офтоб дучор гардид. Дар минтақаҳои тропикӣ интихоби табиӣ ба аҳолии дорои пигментатсияи тираи пӯст бартарӣ дод, зеро миқдори зиёди пигмент аз таъсири зараровари офтоб муҳофизат мекард. Миқдори нуре, ки пӯст инъикос мекунад, бо сатҳи воқеии шуоъҳои ултрабунафши минтақаҳои ҷуғрофӣ робитаи қавӣ дорад. Далелҳои генетикӣ низ ин ақидаро дастгирӣ мекунанд ва нишон медиҳанд, ки тақрибан 1,2 миллион сол пеш фишори қавии таҳаввулӣ боиси рушди пигментатсияи тира дар аъзои қадимии ҷинси ''[[Homo]]'' шудааст.<ref name=jabl04b>{{cite journal|last=Nina|first=Jablonski|s2cid=53481281|title=The evolution of human skin and skin color|journal=Annual Review of Anthropology|year=2004|volume=33|pages=585–623|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> Таъсири нури офтоб ба сатҳи кислотаи фолий дар ин раванд аҳамияти муҳим дошт.<ref name="jabl1" /><ref name=pbs>{{cite web|last=Gina|first=Kirchweger|title=The Biology of Skin Color: Black and White|url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html|work=Evolution Library|publisher=PBS|access-date=10 December 2012|archive-date=16 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/http://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html}}</ref> Эҳтимол, қадимтарин ниёгони приматии инсонҳои муосир мисли наздиктарин хеши муосири инсон — [[шимпанзе]] — пӯсти равшан доштанд.<ref>{{cite journal |last1=Jablonski |first1=N. G. |last2=Chaplin |first2=G. |date=2000 |title=The evolution of human skin coloration |journal=Journal of Human Evolution |volume=39 |issue=1 |pages=57–106 |doi=10.1006/jhev.2000.0403 |pmid=10896812}}</ref><ref>{{cite news |last=Wade |first=Nicholas |date=19 August 2003 |title=Why Humans and Their Fur Parted Ways |url=https://www.nytimes.com/2003/08/19/science/why-humans-and-their-fur-parted-ways.html |access-date=13 January 2024 |work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Elias |first1=Peter M. |last2=Menon |first2=Gopinathan |last3=Wetzel |first3=Bruce K. |last4=Williams |first4=John (Jack) W. |date=2009 |title=Evidence that stress to the epidermal barrier influenced the development of pigmentation in humans |journal=Pigment Cell & Melanoma Research |volume=22 |issue=4 |pages=420–434 |doi=10.1111/j.1755-148X.2009.00588.x |pmc=2843517 |pmid=19508412}}</ref> Тақрибан 7 миллион сол пеш шохаҳои таҳаввулии инсон ва шимпанзе аз ҳам ҷудо шуданд ва дар байни 4,5 то 2 миллион сол пеш инсонҳои қадим аз ҷангалҳои боронӣ ба саваннаҳои [[Африқои ҷануби Саҳро]] кӯчиданд.<ref name="oneil1" /> Онҳо на танҳо ба нури шадидтари офтоб мутобиқ мешуданд, балки бояд низоми муассиртари сардшавии баданро низ инкишоф медоданд. Мағзи ширхӯрон ба баландшавии ҳарорат ҳассос аст ва афзоиши ҳарорати бадан ба андозаи 5–6 °C метавонад ба зарбаи гармӣ оварда расонад. Аз ин рӯ, қобилияти беҳтари танзими гармӣ аҳамияти бузург дошт. Арақкунӣ ва камшавии мӯйҳои бадан яке аз роҳҳои асосии чунин мутобиқшавӣ гардид.<ref name="oneil1" /> Арақ тавассути бухоршавӣ гармиро хориҷ мекунад. Инсонҳои аввалин, монанди шимпанзеҳои имрӯза, ғадудҳои арақи нисбатан кам доштанд ва қисми зиёди онҳо дар кафи дасту пой ҷойгир буданд. Афроде, ки ғадудҳои арақи бештар доштанд, метавонистанд муддати дарозтар ғизо ҷустуҷӯ ва шикор кунанд. Ин ба онҳо имконияти бештар барои зинда мондан ва афзоиши насл медод. Бо кам шудани мӯй, арақ осонтар бухор мешуд ва баданро зудтар сард мекард. Пас аз чанд миллион соли таҳаввул, инсонҳои қадим мӯйҳои нисбатан кам ва беш аз 2 миллион ғадуди арақ пайдо карданд.<ref name="oneil1" /><ref name=Mont>{{cite journal|last=Montagna|first=W.|title=The consequences of having naked skin|journal=Birth Defects: Original Article Series|volume=17|pages=1–7}}</ref> Пӯсти бемӯй, аз тарафи дигар, ба осеби шуоъҳои ултрабунафш ҳассостар аст. Натиҷаи таҳаввулӣ дар минтақаҳои дорои UV-и баланд инкишофи пӯсти тира ҳамчун воситаи муҳофизат буд. Муддати тӯлонӣ гумон мешуд, ки меланин асосан барои муҳофизат аз [[саратони пӯст]] инкишоф ёфтааст. Аммо аксари навъҳои саратони пӯст баъд аз синни асосии наслдиҳӣ пайдо мешаванд, бинобар ин эҳтимол онҳо омили асосии интихобӣ набуданд.<ref name="oneil1" /><ref name=Blum>{{cite journal|last=Blum|first=H.F.|title=Does the melanin pigment of human skin have adaptive value?|url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1961-03_36_1/page/50|journal=Quarterly Review of Biology|year=1961|volume=36|pages=50–63|pmid=13870200|doi=10.1086/403275}}</ref> Пажӯҳиши соли 1978 таъсири нури офтобро ба сатҳи [[фолат]] баррасӣ кард. Натиҷаҳо нишон доданд, ки нури шадиди офтоб метавонад дар одамони равшанпӯст дар муддати кӯтоҳ сатҳи фолатро ба таври назаррас коҳиш диҳад. Сатҳи пасти фолат бо нуқсонҳои найчаи асаб, аз ҷумла [[анэнсефалия]] ва [[спина бифида]], алоқаманд мебошад. Фолат ҳамчунин барои рушди муқаррарии нутфа аҳамият дорад. Ин далелҳо ба фарзияе асос гузоштанд, ки муҳофизати фолат метавонад яке аз омилҳои асосии таҳаввули пӯсти тира бошад.<ref name="jabl1" /><ref name=Jabl00>{{cite journal|last=Jablonski|first=N.G.|author2=Chaplin|s2cid=38445385|title=The evolution of human skin coloration|journal=Journal of Human Evolution|year=2000|volume=39|issue=1|pages=57–106|doi=10.1006/jhev.2000.0403|pmid=10896812}}</ref> Ҳангоми паҳн шудани инсон аз минтақаҳои истивоии [[Африқо]] ба минтақаҳои дорои шуоъҳои камтари ултрабунафш ва арзҳои баландтар, тақрибан 120 000–65 000 сол пеш, пӯсти хеле тира метавонад ба камбудӣ табдил ёфта бошад.<ref>{{cite journal|author=Appenzeller Tim|year=2012|title=Human migrations: Eastern odyssey|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-05-03_485_7396/page/24|journal=Nature|volume=485|issue=7396|pages=24–26|doi=10.1038/485024a|pmid=22552074}}</ref> Дар муҳитҳои камофтоб пигментатсияи [[пӯсти равшан]] инкишоф ёфт, ки ба истеҳсоли бештари витамини D мусоидат мекунад. Таҳқиқоти соли 2022 нишон дод, ки хусусиятҳое чун пӯсти тира метавонанд нишонаҳои қавии [[таҳаввули ҳамгаро]] ва [[интихоби мусбат]] дошта бошанд.<ref name="ReferenceB"/> === Фарзияҳои дигар === Фарзияҳои дигари пешниҳодшуда барои шарҳи таҳаввули пӯсти тира ба коҳиши маргумир аз саратони пӯст, муҳофизат аз сӯхтани офтоб ва хосиятҳои зиддибактериявии [[эумеланин]] марбут буданд.<ref name="jabl1" /> Пӯсти дорои миқдори зиёди эумеланин аз осеби ДНК бар асари нури офтоб муҳофизат мекунад.<ref name=Miya>{{cite journal|last=Miyamura|title=Regulation of human skin pigmentation and responses to ultraviolet radiation|journal=BioFactors|year=2007|volume=20|issue=1|pages=2–13|doi=10.1111/j.1600-0749.2006.00358.x|pmid=17250543}}</ref> Ин бо сатҳи пасттари саратони пӯст дар аҳолии дорои пӯсти тира алоқаманд аст.<ref name=Sara>{{cite journal|last1=Saraiya|title=Interventions to prevent skin cancer by reducing exposure to ultraviolet radiation: a systematic review|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-preventive-medicine_2004-12_27_5/page/422|journal=American Journal of Preventive Medicine|year=2004|volume=27|issue=5|pages=422–466|pmid=15556744|doi=10.1016/j.amepre.2004.08.009|display-authors=etal}}</ref> Дар пӯсти равшан мавҷудияти бештари [[феомеланин]] метавонад фишори оксидшавиро дар [[меланосит]]ҳо зиёд кунад ва қобилияти он барои ҷабби шуоъҳои ултрабунафш нисбат ба эумеланин камтар аст.<ref name=Van_n>{{cite journal|last1=Van Nieuwpoort|title=Tyrosine-induced melanogenesis shows differences in morphologic and melanogenic preferences of melanosomes from light and dark skin types|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-investigative-dermatology_2004-05_122_5/page/1251|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2004|volume=122|issue=5|pages=1251–1255|pmid=15140229|doi=10.1111/j.0022-202X.2004.22533.x|display-authors=etal}}</ref> Бо вуҷуди ин, аксари навъҳои асосии саратони пӯст дар охири давраи наслдиҳӣ ё баъд аз он пайдо мешаванд ва эҳтимол сабаби асосии таҳаввули пигментатсияи тира набуданд.<ref name="jabl04b" /> Фарзияи дигар пешниҳод мекунад, ки пӯсти тира ҳамчун муҳофизати зиддибактериявӣ аз бемориҳои сироятӣ ва паразитҳо дар минтақаҳои тропикӣ инкишоф ёфтааст. Гарчанде эумеланин дорои баъзе хосиятҳои зиддибактериявӣ аст, аҳамияти он нисбат ба нақши муҳофизат аз шуоъҳои ултрабунафш дуюмдараҷа ҳисобида мешавад. Ин фарзия ҳамчунин бо он далел мувофиқ нест, ки қисми зиёди таҳаввули гоминидҳо дар муҳити саванна, на ҷангалҳои боронии тропикӣ, сурат гирифтааст.<ref name=Epel>{{cite journal|last=Epel|title=Development in the floating world: defenses of eggs and embryos against damage from UV radiation|journal=American Zoologist|year=1999|volume=39|issue=2|pages=271–278|doi=10.1093/ICB/39.2.271}}</ref> == Биохимия ва генетика == Пӯсти одамони тирапӯст миқдори зиёди [[меланин]] дорад. Меланин аз [[аминокислота]]и тирозин ҳосил мешавад. Эумеланин шакли асосии меланин дар пӯсти инсон буда, бофтаҳо ва [[ДНК]]-ро аз осеби шуоъҳои ултрабунафш муҳофизат мекунад. Меланин дар ҳуҷайраҳои махсусе бо номи меланосит тавлид мешавад, ки дар қабатҳои поёнии эпидермис ҷойгиранд.<ref>{{cite journal|last1=Haass|first1=Nikolas K.|last2=Smalley|first2=Keiran S. M.|last3=Li|first3=Ling|last4=Herlyn|first4=Meenhard|date=1 June 2005|title=Adhesion, migration and communication in melanocytes and melanoma|journal=Pigment Cell Research|volume=18|issue=3|pages=150–159|doi=10.1111/j.1600-0749.2005.00235.x|pmid=15892711}}</ref> Меланин дар дохили сохторҳои хурди пардадор бо номи меланосома тавлид мешавад. Одамони дорои пӯсти табиатан тира меланосомаҳои нисбатан калон ва пур аз эумеланин доранд.<ref>{{cite journal|last1=Thong|first1=H.Y.|title=The patterns of melanosome distribution in keratinocytes of human skin as one determining factor of skin colour|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-dermatology_2003-09_149_3/page/498|journal=British Journal of Dermatology|year=2003|volume=149|issue=3|pages=498–505|pmid=14510981|doi=10.1046/j.1365-2133.2003.05473.x}}</ref><ref name="Tadokoro 2005 1326–1332">{{cite journal|last1=Tadokoro|first1=T|title=Mechanisms of skin tanning in different racial/ethnic groups in response to ultraviolet radiation|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2005|volume=124|issue=6|pages=1326–1332|pmid=15955111|doi=10.1111/j.0022-202X.2005.23760.x}}</ref> Тафовути чаҳоркарата дар дараҷаи пигментатсияи табиии пӯст метавонад муҳофизатро аз осеби ДНК 7–8 маротиба зиёд кунад,<ref name="Tadokoro 2005 1326–1332" /> ҳарчанд ҳатто тирагии максималии пӯст аз тамоми осеби ДНК пешгирӣ карда наметавонад.<ref name="jabl1" /> Пӯсти тира ба сабаби миқдори зиёди эумеланин, қобилияти баланди меланосомаҳои калон барои ҷабби шуоъҳои ултрабунафш ва интиқоли нисбатан босуръати эумеланин ба сатҳи пӯст муҳофизати бештар фароҳам меорад.<ref name="jabl1" /> Шумораи меланоситҳо дар як минтақаи бадан байни одамони равшанпӯст ва тирапӯст қариб яксон аст, аммо меланосомаҳо дар одамони тирапӯст калонтар ва сершумортаранд.<ref>{{cite journal|last1=Minwala|first1=S|title=Keratinocytes Play a Role in Regulating Distribution Patterns of Recipient Melanosomes in Vitro|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-investigative-dermatology_2001-08_117_2/page/341|journal=Journal of Investigative Dermatology|year=2001|volume=117|issue=2|pages=341–347|pmid=11511313|doi=10.1046/j.0022-202x.2001.01411.x}}</ref> Пӯсти тира аз осеби мустақим ва ғайримустақими ДНК муҳофизат мекунад. Вақте ки меланин фотонҳоро ҷаббида мекунад, фотодеградатсия ба амал меояд. Пажӯҳишҳои нав нишон медиҳанд, ки таъсири фотомуҳофизатии пӯсти тира ба қобилияти меланин барои ба дом андохтани радикалҳои озод, аз ҷумла пероксиди ҳидроген, низ вобаста аст.<ref name="jabl04b" /> Бо вуҷуди ин, шуоъҳои миёнамавҷи ултрабунафш ([[UVB]]) ҳатто дар одамони тирапӯст метавонанд ба низоми масуният тавассути таъсир ба [[ҳуҷайраҳои Лангерганс]] зарар расонанд.<ref name="jabl04b" /> Гарчанде пӯсти тира тақрибан 30–40% бештар аз пӯсти равшан нури офтобро ҷаббида мекунад, он дар шароити нури шадид гармии дохилии баданро ба таври назаррас зиёд намекунад. Шуоъҳои офтоб асосан сатҳи баданро гарм мекунанд ва одамон новобаста аз ранги пӯст тавассути арақкунӣ қобилияти муассири хориҷ кардани гармиро доранд.<ref name="LivCol" /> Дар одамони дорои пӯсти табиатан тира, офтобхӯрӣ бо интиқоли шадиди меланин ба боло дар эпидермис ва зиёд шудани истеҳсоли он ҳамроҳ мешавад. Аз ин сабаб, баъд аз як ё ду ҳафтаи таъсири офтоб пӯст метавонад тиратар шавад ва баъд аз чанд моҳи дурӣ аз офтоб тадриҷан равшантар гардад. Одамони тирапӯст одатан нишонаҳои камтари пиршавии пӯст аз офтоб доранд.<ref name="LivCol">{{cite book|last=Jablonski|first=Nina|title=Living Color|year=2012|publisher=University of California Press|location=Berkeley, Los Angeles, London|isbn=978-0-520-25153-3}}</ref> Ранги пӯст хусусияти полигенӣ мебошад, яъне дар муайян кардани он чандин [[ген]] иштирок мекунанд. Генҳои гуногун дар таркибҳои мураккаби ҷамъшаванда ва ғайриҷамъшаванда фаъолият мекунанд. Аз ин рӯ, ранги пӯст дар аҳолӣ аз хеле равшан то хеле тира ба таври пайваста тағйир меёбад.<ref name=Lewi>{{cite book|last=Lewis|first=Ricki|title=Human genetics: concepts and applications|year=2012|publisher=McGraw-Hill Co.|location=New York, NY|isbn=978-0-07-352530-3|pages=135–136|edition=10th}}</ref> Маълумоти таҳқиқоти гени ''[[MC1R]]'' нишон медиҳад, ки дар намунаҳои аҳолии тирапӯсти Африқо гуногунии аллелии ин ген нисбатан кам аст. Ин ҷолиб аст, зеро дар аксари генҳои дигар гуногунии генетикӣ дар аҳолии Африқо бештар мебошад. Аллели паҳншудаи ''MC1R'' дар бисёре аз аҳолии Африқо эҳтимол аз шуоъҳои ултрабунафш муҳофизат мекард ва дар таҳаввули пӯсти тира нақши муҳим дошт.<ref>{{cite journal|last1=Rana|first1=B. K.|last2=Hewett-Emmett|first2=D.|last3=Jin|first3=L.|last4=Chang|first4=B. H.|last5=Sambuughin|first5=N.|last6=Lin|first6=M.|last7=Watkins|first7=S.|last8=Bamshad|first8=M.|last9=Jorde|first9=L. B.|date=1 April 1999|title=High polymorphism at the human melanocortin 1 receptor locus|url=https://archive.org/details/sim_genetics_1999-04_151_4/page/1547|journal=Genetics|volume=151|issue=4|pages=1547–1557|doi=10.1093/genetics/151.4.1547|pmc=1460552|pmid=10101176}}</ref> Ба тағйирёбии ранги пӯст асосан генҳои дорои таъсири бузург ва як қатор генҳои дорои таъсири хурдтар, аз ҷумла ''[[TYR]]'', ''[[TYRP1]]'', ''[[OCA2]]'', ''[[SLC45A2]]'', ''[[SLC24A5]]'', ''MC1R'', ''[[KITLG]]'' ва ''SLC24A4'', таъсир мерасонанд. Таъсири [[эпистаз]] метавонад шумораи генҳои иштироккунандаро боз ҳам бештар кунад.<ref>{{cite web|last=Khan|first=Razib|title=Genetics of human pigmentation: Gene expression|url=http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/03/genetics-of-human-pigmentation/|publisher=Discover Magazine|access-date=11 December 2012|year=2009|accessdate=2026-09-11|archivedate=2013-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130614123000/http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/03/genetics-of-human-pigmentation}}</ref> Тағйирёбии гени ''SLC24A5'' тақрибан 20–25% фарқи пигментатсия байни аҳолии тирапӯст ва равшанпӯсти Африқоро шарҳ медиҳад.<ref name="PMID 16357253">{{cite journal|last1=Lamason|first1=R. L.|title=SLC24A5, a Putative Cation Exchanger, Affects Pigmentation in Zebrafish and Humans|url=https://archive.org/details/sim_science_2005-12-16_310_5755/page/1782|journal=Science|volume=310|issue=5755|pages=1782–1786|year=2005|pmid=16357253|doi=10.1126/science.1116238|display-authors=8}}</ref> == Таъсир ба саломатӣ == Пигментатсияи пӯст як [[мутобиқшавии таҳаввулӣ]] ба сатҳҳои гуногуни шуоъҳои ултрабунафш дар ҷаҳон мебошад. Аз ин рӯ, кӯчидани аҳолии дорои навъи муайяни пигментатсия ба муҳити дорои сатҳи дигари UV метавонад ба саломатӣ таъсир расонад.<ref name="jabl1" /> === Бартариҳо дар минтақаҳои офтобӣ === Одамони дорои пӯсти тира, ки дар минтақаҳои дорои нури зиёди офтоб зиндагӣ мекунанд, аз миқдори баланди меланин фоида мебинанд. Пигментатсияи тира аз осеби ДНК муҳофизат мекунад, қисми мувофиқи шуоъҳои ултрабунафшро ҷаббида менамояд ва аз камшавии фолат пешгирӣ мекунад. Фолат витамини ҳалшавандаи гурӯҳи B буда, дар сабзавоти баргдор, ғалладона ва меваҳои ситрусӣ мавҷуд аст. Он барои саломатии ҳуҷайраҳои ҷинсӣ, инкишофи ҷанин ва найчаи асаб аҳамияти калон дорад. Шуоъҳои шадиди ултрабунафш метавонанд фолатро вайрон кунанд.<ref name=LivCol /> Дар баъзе таҳқиқот сатҳи нуқсонҳои найчаи асаб дар занони дорои пӯсти тира пасттар сабт шудааст.<ref name=LivCol /><ref>{{cite journal|vauthors=Buccimazza SS, Molteno CD, Dunnem TT, Viljoen DL|title=Prevalence of neural tube defects in Cape Town, South Africa|journal=Teratology|year=1994|volume=50|issue=3|pages=194–199|pmid=7871483|doi=10.1002/tera.1420500304}}</ref> === Камбудиҳо дар минтақаҳои камофтоб === Дар одамони дорои пӯсти тира, ки дар муҳитҳои камофтоб зиндагӣ мекунанд, хатари [[норасоии витамини D]] аз сабаби коҳиши [[синтези витамини D дар пӯст]] бештар буда метавонад. Барои тавлиди ҳамон миқдори витамини D, шахси тирапӯст метавонад ба миқдори бештари UVB нисбат ба шахси равшанпӯст ниёз дошта бошад. Ин дар наздикии хатти истиво мушкили ҷиддӣ нест, аммо дар арзҳои баландтар метавонад аҳамият пайдо кунад.<ref name="LivCol" /> Дар баъзе шароитҳо, барои тавлиди миқдори шабеҳи витамини D шахси тирапӯст метавонад тақрибан ду соат ба офтоб ниёз дошта бошад, дар ҳоле ки шахси равшанпӯст онро дар муддати тақрибан 15 дақиқа ҳосил карда метавонад. Индекси баланди массаи бадан ва истифода накардани иловаҳои витамини D низ бо зиёдшавии норасоии он алоқаманд дониста шудаанд.<ref>{{cite news|title=Dark-skinned immigrants urged to take vitamin D|url=https://www.cbc.ca/news/canada/ottawa/dark-skinned-immigrants-urged-to-take-vitamin-d-1.945614|work=CBC News|access-date=25 September 2018}}</ref> Витамини D дар танзими низоми масунияти инсон нақши муҳим дорад. Норасоии музмини он метавонад бо хатари баъзе бемориҳои сироятӣ ва навъҳои саратон алоқаманд бошад.<ref name=LivCol /><ref>{{cite journal|last=Murray|first=F. G.|title=Pigmentation, sunlight, and nutritional disease|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_july-september-1934_36_3/page/438|journal=American Anthropologist|year=1934|volume=36|issue=3|pages=438–445|doi=10.1525/aa.1934.36.3.02a00100}}</ref> Яке аз бемориҳои маъмули вобаста ба норасоии шадиди витамини D [[рахит]] мебошад, ки бо нармшавии устухонҳои кӯдакон ва эҳтимоли деформатсия ва шикастагӣ тавсиф мешавад. Норасоии витамини D бештар дар минтақаҳои дорои нури ками офтоб, махсусан зимистон, мушоҳида мешавад.<ref>{{cite book|last=Vieth|first=R|title=In Bone Loss and Osteoporosis: an Anthropological Perspective|year=2003|publisher=Kluwer Academic/Plenum Press|pages=135–150}}</ref> Бархе таҳқиқот норасоии музмини витамини D-ро бо хатари [[саратони сина]], [[саратони простата]], [[саратони рӯдаи ғафс]], [[саратони тухмдон]] ва дигар бемориҳо алоқаманд донистаанд.<ref>{{cite journal|vauthors=Garland CF, Garland FC, Gorham ED|title=The Role of Vitamin D in Cancer Prevention|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-public-health_2006-02_96_2/page/252|journal=American Journal of Public Health|year=2006|volume=96|issue=2|pages=252–261|doi=10.2105/ajph.2004.045260|pmid=16380576|pmc=1470481}}</ref> Дар берун аз минтақаҳои тропикӣ шуоъҳои UV бояд аз қабати ғафстари [[атмосфера]] гузаранд ва қисми зиёди UVB пеш аз расидан ба сатҳи Замин ҷаббида ё пароканда мешавад. Аз ин рӯ, дар минтақаҳои дур аз хатти истиво имконияти истеҳсоли витамини D камтар аст. Ба одамони дорои пӯсти тира дар чунин минтақаҳо баъзан ғизои дорои витамини D ё иловаҳои он тавсия дода мешаванд.<ref name="oneil1" /> == Тақсимоти ҷуғрофӣ == Байни тақсимоти ҷуғрофии [[шуоъҳои ултрабунафш]] ва тақсимоти пигментатсияи пӯст дар ҷаҳон робита вуҷуд дорад. Дар минтақаҳои дорои UV-и баланд аҳолӣ ба ҳисоби миёна пӯсти тиратар доранд ва ин минтақаҳо одатан ба [[хатти истиво]] наздиктаранд. Минтақаҳои дуртар аз хатти истиво ва наздиктар ба қутбҳо сатҳи камтари UV доранд ва дар онҳо аҳолии равшанпӯст бештар аст. Ин натиҷаи мутобиқшавии таҳаввулии инсон ба муҳитҳои гуногун мебошад.<ref name="jabl04b" /> Дар [[Нимкураи ҷанубӣ]] ҳиссаи бештари аҳолии тирапӯст зиндагӣ мекунад, ки то андозае ба тақсимоти нобаробари хушкӣ аз рӯи арзҳои ҷуғрофӣ вобаста аст.<ref name="jabl04b" /> Бо вуҷуди ин, тақсимоти имрӯзаи ранги пӯст муносибати таърихии байни UV ва пигментатсияро пурра инъикос намекунад, зеро дар асрҳои охир муҳоҷирати оммавӣ ва ҳаракати аҳолӣ хеле афзудааст. Аҳолии тирапӯсти [[Африқо]], [[Австралия]], [[Меланезия]], [[Осиёи Ҷанубӣ]], [[Осиёи Ҷанубу Шарқӣ]], [[Осиёи Ғарбӣ]] ва [[Амрикои Ҷанубӣ]] дар баъзе минтақаҳои дорои баландтарин сатҳи шуоъҳои ултрабунафш зиндагӣ мекунанд.<ref name="oneil1" /><ref name="jabl04b" /> Аҳолии дорои пӯсти тира ҳатман аз ҷиҳати генетикӣ ба ҳам наздик нестанд.<ref>{{cite web|last=Marks|first=Jonathan|title=Interview with Jonathan Marks|url=https://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-08.htm|work=Race – The Power of an Illusion|publisher=PBS|access-date=3 January 2013|accessdate=2026-09-11|archivedate=2012-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121112143244/http://www.pbs.org/race/000_About/002_04-background-01-08.htm}}</ref> Бумиёни ҷазираи Бука ва ҷазираи Бугенвил дар қисми шимолии [[ҷазираҳои Сулаймон]] ва мардуми чопи дар соҳили ҷанубу шарқии [[Мозамбик]] аз ҷумлаи аҳолии дорои пигментатсияи хеле тира мебошанд. Дар ин минтақаҳои наздик ба хатти истиво шуоъҳои ултрабунафш аз осмони соф ва ҳамчунин аз сатҳи об ё рег инъикос мешаванд.<ref name="LivCol" /> Пажӯҳишҳои навтар нишон медиҳанд, ки аҳолии инсон дар давоми 50 000 соли охир борҳо аз пӯсти тира ба равшан ва баръакс гузаштаанд. Тибқи андешаи Нина Ҷаблонски, аҳолии тирапӯсти имрӯза дар ҷануби Ҳиндустон ва [[Шри-Ланка]] метавонанд намунаи дубора тиратар шудани пӯст баъди муҳоҷирати ниёгонашон аз минтақаҳои шимолӣ бошанд. Баъзе тағйироти пигментатсия метавонанд дар тақрибан 100 насл, яъне ҳудуди 2500 сол, ба амал оянд.<ref name=Krulwich>{{cite news|last=Krulwich|first=Robert|title=Your Family May Once Have Been A Different Color|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=100057939|access-date=4 July 2013|newspaper=NPR|date=2 February 2009}}</ref> === Австралия === [[Бумиёни Австралия]], мисли ҳамаи аҳолии дигари берун аз Африқо, аз муҳоҷиратҳои қадимии инсон аз Африқо сарчашма мегиранд. Далелҳои генетикӣ нишон медиҳанд, ки онҳо аз аҳолии тирапӯсти Африқо аз ҷиҳати генетикӣ фарқ дошта, ба дигар аҳолии ғайриафриқоӣ наздиктаранд.<ref>{{cite web|url=http://www.illumina.com/documents/icommunity/article_2012_04_Aboriginal_Genome.pdf|title=Aboriginal Genome|access-date=25 September 2018}}</ref> Истилоҳи «сиёҳ» дар ибтидо барои ишора ба пигментатсияи пӯсти бумии Австралия истифода мешуд. Имрӯз бархе фаъолони аборигенӣ онро ҳамчун истилоҳи ҳувиятӣ ва фарҳангӣ, новобаста аз ранги воқеии пӯст, қабул мекунанд.<ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/opinion/politics/aboriginal-identity-goes-beyond-skin-colour-20110406-1d40r.html|work=The Sydney Morning Herald|title=Aboriginal identity goes beyond skin colour|access-date=25 September 2018}}</ref> === Меланезия === [[Акс:Vanuatu blonde.jpg|thumb|upright|Кӯдаки сиёҳпӯст]] Меланезия зерминтақае дар [[Уқёнусия]] аст, ки номи он маънои «ҷазираҳои сиёҳ»-ро дорад. Дар бисёр ҷазираҳои он аҳолии дорои пӯсти тира зиндагӣ мекунанд. Ҷазираҳои Меланезия дар шимол ва шимолу шарқи Австралия ва шарқи Папуа Гвинеяи Нав ҷойгиранд.<ref>{{cite web|url=http://www.papuaweb.org/dlib/bk1/rspas-1982/00.pdf|title=Papua Web|access-date=25 September 2018|accessdate=2026-09-11|archivedate=2018-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180508080049/http://papuaweb.org/dlib/bk1/rspas-1982/00.pdf}}</ref> Қисми ғарбии Меланезия, аз Гвинеяи Нав то ҷазираҳои Сулаймон, тақрибан 40 000–29 000 сол пеш аз ҷониби инсон маскун шудааст.<ref>{{cite journal|vauthors=Matisoo-Smith E, Robins JH|title=Origins and dispersals of Pacific peoples: Evidence from mtDNA phylogenesis of the pacific rat|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2004-06-15_101_24/page/9167|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|year=2004|volume=101|issue=24|pages=9167–9172|doi=10.1073/pnas.0403120101|pmid=15184658|pmc=428491}}</ref> Дар ҷаҳон мӯйи табиатан [[мӯйи зард|зард]] берун аз Аврупо, Африқои Шимолӣ ва Осиёи Ғарбӣ нодир аст, махсусан дар аҳолии тирапӯст. Бо вуҷуди ин, дар байни меланезиҳо мӯйи зарди табиӣ низ мушоҳида мешавад.<ref>{{cite news|title=Another Genetic Quirk of the Solomon Islands: Blond Hair|author=Sindya N. Bhanoo|url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/science/another-genetic-quirk-of-the-solomon-islands-blond-hair.html|newspaper=The New York Times|date=3 May 2012|access-date=3 May 2012}}</ref> ==== Гвинеяи Нав ==== Мардуми бумии [[Гвинеяи Нав]] пӯсти тира доранд ва ҳадди ақал 40 000 сол боз дар ҷазира зиндагӣ мекунанд. Аз сабаби монандии фенотипӣ ва ҷойгиршавии Гвинеяи Нав дар масири муҳоҷирати бумии Австралия, муддате чунин гумон мешуд, ки папуаҳо ва аборигенҳои Австралия дорои пайдоиши ягона мебошанд. Аммо пажӯҳиши соли 1999 далели равшани як пайдоиши ягонаи генетикиро наёфт ва эҳтимоли мавҷудияти чанд мавҷи муҳоҷират ба [[Саҳул]]-ро пешниҳод кард.<ref>{{cite journal|journal=American Journal of Human Genetics|volume=65|issue=3|pages=808–828|year=1999|title=Peopling of Sahul: mtDNA Variation in Aboriginal Australian and Papua New Guinean Populations|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_1999-09_65_3/page/808|pmc=1377989|pmid=10441589|vauthors=Redd AJ, Stoneking M|doi=10.1086/302533}}</ref> === Африқои ҷануби Саҳро === [[Африқои ҷануби Саҳро]] минтақаи қитъаи Африқо дар ҷануби биёбони Саҳро мебошад, ки дар он шумораи зиёди аҳолии дорои пӯсти тира зиндагӣ мекунанд.<ref>{{cite web|title=Modern human variation: overview|url=http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm|archive-date=5 November 2012|accessdate=2026-09-11|archivedate=2012-11-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121105101522/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_1.htm}}</ref> Тибқи пажӯҳишҳои илмӣ, аҳолии Африқо аз ҷиҳати ранги пӯст гуногунии хеле баланд доранд.<ref name=Relethford2000>{{cite journal|last1=Relethford|first1=JH|title=Human skin color diversity is highest in sub-Saharan African populations|journal=Human Biology; an International Record of Research|volume=72|issue=5|pages=773–80|year=2000|pmid=11126724}}</ref> Фарқиятҳо қисман ба масофа аз хатти истиво ва таъсири мураккаби омилҳои таҳаввулӣ вобастаанд.<ref name=LivCol /> Мавҷудияти пӯсти тира худ аз худ нишондиҳандаи боэътимоди наздикии генетикӣ нест. Масалан, дар баъзе таҳқиқот намунаҳои аҳолии [[Эфиопия]] аз ҷиҳати генетикӣ ба баъзе аҳолии Осиёи Ғарбӣ ва Аврупо наздиктар аз баъзе гурӯҳҳои дигари африқоӣ арзёбӣ шудаанд.<ref>{{cite journal|doi=10.1038/ng761|year=2001|last1=Wilson|first1=James F.|last2=Weale|first2=Michael E.|last3=Smith|first3=Alice C.|last4=Gratrix|first4=Fiona|last5=Fletcher|first5=Benjamin|last6=Thomas|first6=Mark G.|last7=Bradman|first7=Neil|last8=Goldstein|first8=David B.|journal=Nature Genetics|volume=29|pages=265–9|pmid=11685208|title=Population genetic structure of variable drug response|issue=3}}</ref> === Осиёи Ҷанубӣ === [[Осиёи Ҷанубӣ]] яке аз минтақаҳои дорои гуногунии хеле баланди ранги пӯст берун аз Африқо мебошад. Ба ҳисоби миёна пӯсти аҳолии ҷануби Ҳиндустон нисбат ба шимоли кишвар тиратар аст. Яке аз омилҳо сатҳи баландтари шуоъҳои ултрабунафш дар ҷануб мебошад.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pyK2iDVWxfwC&q=south+indians+vitamin+d&pg=PA531|title=Vitamin D: Physiology, Molecular Biology, and Clinical Applications|author=Michael F. Holick|publisher=Springer|year=2010|page=531|isbn=978-1-60327-303-9}}</ref> Як пажӯҳиши аҳолии табақавӣ дар [[ҳамвории Ганг]] робитаеро байни дараҷаи тирагии пӯст ва ҷойгоҳ дар низоми табақавӣ нишон дод; дар намунаи таҳқиқшуда [[далит]]ҳо ба ҳисоби миёна пӯсти тиратар доштанд.<ref>{{cite journal|last1=Mishra|first1=Anshuman|last2=Nizammuddin|first2=Sheikh|last3=Mallick|first3=Chandana Basu|last4=Singh|first4=Sakshi|date=1 March 2017|title=Genotype-Phenotype Study of the Middle Gangetic Plain in India Shows Association of rs2470102 with Skin Pigmentation|journal=Journal of Investigative Dermatology|volume=137|issue=3|pages=670–677|doi=10.1016/j.jid.2016.10.043|pmid=27866970}}</ref> Пажӯҳиши дигари аҳолии телугу ва шимоли Ҳиндустон низ робитаеро байни ранги пӯст, сохтори иҷтимоӣ ва вариантҳои муайяни генетикӣ, аз ҷумла ''SLC24A5'', нишон додааст.<ref>{{cite journal|last1=Iliescu|first1=Florin Mircea|last2=Chaplin|first2=George|last3=Rai|first3=Niraj|last4=Jacobs|first4=Guy S.|last5=Mallick|first5=Chandana Basu|last6=Mishra|first6=Anshuman|last7=Thangaraj|first7=Kumarasamy|last8=Jablonski|first8=Nina G.|date=2018|title=The influences of genes, the environment, and social factors on the evolution of skin color diversity in India|journal=American Journal of Human Biology|volume=30|issue=5|article-number=e23170|doi=10.1002/ajhb.23170|pmid=30099804}}</ref> === Амрико === Пигментатсияи нисбатан тира дар байни [[инуит]]ҳо ва баъзе аҳолии дигари Арктика низ нигоҳ дошта шудааст. Эҳтимол, ғизои аз сафеда бой ва инъикоси нури офтоб аз барфи тобистона дар нигоҳ доштани чунин пигментатсия нақш доштаанд.<ref name="jabl1" /><ref name="Relethford2000" /><ref name=pbs /> Тавсифҳои аввали мустамликадорони аврупоӣ дар бораи аҳолии бумии Амрикои Шимолӣ истилоҳҳое чун «қаҳваранг», «биринҷӣ» ва «зайтунӣ»-ро истифода мебурданд, гарчанде баъзе гурӯҳҳо ҳамчун равшанпӯст низ тавсиф мешуданд. Мардумони бумии Амрикои Ҷанубӣ ва [[Мезоамерика]] низ одатан дорои пигментатсияи нисбатан тира мебошанд. Дар минтақаҳои Анд дар Перу, Боливия, Чили ва Аргентина сатҳи баланди шуоъҳои ултрабунафш мушоҳида мешавад.<ref>{{cite web|title=High UV occurs throughout the Altiplano region.|url=https://niwa.co.nz/sites/niwa.co.nz/files/import/attachments/Liley_2.pdf|access-date=8 October 2020|accessdate=2026-09-11|archivedate=2020-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923093016/https://niwa.co.nz/sites/niwa.co.nz/files/import/attachments/Liley_2.pdf}}</ref> <gallery widths="200" heights="200"> File:Indigenous mother and daughter from Peru.png|Модар ва духтари бумӣ аз ҷазираҳои [[уру]] дар Перу. File:Barretina taquile.JPG|Писари бумӣ аз [[Перу]]. File:Amerindian man in his reed boat, on lake titicaca.png|Моҳигири бумӣ аз [[кӯли Титикака]]. File:Amerindian man from Peru.png|Марде аз [[Боливия]]. </gallery> == Фарҳанг == Бартарӣ додан ё муносибати манфӣ ба пӯсти тира вобаста ба минтақаи ҷуғрофӣ, фарҳанг ва давраи таърихӣ фарқ кардааст. == Ҷусторҳои вобаста == [[Албинизм дар инсон]] [[Қаҳваранг (таснифи нажодӣ]]) [[Пӯсти зайтунӣ]] == Манбаъҳо == <references /> == Барои мутолиаи бештар == William Montagna, Giuseppe Prota, John A. Kenney Jr., ''Black Skin. Structure and Function'', Elsevier Science, 2012. [[Гурӯҳ:Ранги пӯсти инсон]] 02ayr8aul8mzrf8c6zc90a777nqjri5 0 333683 1487146 1486838 2026-09-19T09:32:31Z InternetArchiveBot 30618 Add 4 books for [[Википедиа:Исботпазирӣ]] (20260919sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1487146 wikitext text/x-wiki '''Албинизм''' — ҳолати [[модарзодӣ]] аст, ки дар инсон бо қисман ё пурра набудани [[пигмент]] дар пӯст, мӯй ва чашм тавсиф мешавад. Албинизм бо як қатор нуқсонҳои биноӣ, аз ҷумла [[фотофобия]], [[нистагм]] ва [[амблиопия]] алоқаманд аст. Ихтилоли биноӣ дар албинизм асосан аз кам будани [[меланин]] ҳангоми рушди низоми биноӣ ба вуҷуд омада, метавонад бо самтгирии ғайримуқаррарии нахҳои асаби босира ва инкишофи нопурраи [[фовеа]] алоқаманд бошад.<ref>{{cite journal |last1=Neveu |first1=Magella M. |last2=Padhy |first2=Srikanta Kumar |last3=Ramamurthy |first3=Srishti |last4=Takkar |first4=Brijesh |last5=Jalali |first5=Subhadra |last6=Cp |first6=Deepika |last7=Padhi |first7=Tapas Ranjan |last8=Robson |first8=Anthony G. |date=2022-05-24 |title=Ophthalmological Manifestations of Oculocutaneous and Ocular Albinism: Current Perspectives |journal=Clinical Ophthalmology |volume=16 |pages=1569–1587 |doi=10.2147/OPTH.S329282 |pmc=9148211 |pmid=35637898}}</ref> Кам будани пигмент дар пӯст ҳассосиятро ба [[сӯхтани офтоб]] ва [[саратони пӯст]] зиёд мекунад. Дар баъзе ҳолатҳои нодир, аз ҷумла [[синдроми Чедиак — Ҳигаси]], албинизм метавонад бо нуқсони интиқоли доначаҳои меланин алоқаманд бошад. Ин ҳолат ба доначаҳои муҳим дар ҳуҷайраҳои масуният низ таъсир расонда, ҳассосиятро ба сироятҳо зиёд мекунад.<ref>{{cite journal |last1=Kaplan |first1=J. |last2=De Domenico |first2=I. |last3=Ward |first3=D. M. |date=2008 |title=Chediak-Higashi syndrome |journal=Current Opinion in Hematology |volume=15 |issue=1 |pages=22–29 |doi=10.1097/MOH.0b013e3282f2bcce |pmid=18043242}}</ref> Албинизм аксаран дар натиҷаи ба мерос гирифтани [[аллел]]ҳои [[рецессив]]ӣ ба вуҷуд меояд ва дар тамоми [[муҳрадорон]], аз ҷумла инсон, мушоҳида мешавад. Генҳои зиёде маълуманд, ки метавонанд сабаби албинизми чашму пӯст шаванд, аз ҷумла ''[[TYR]]'', ''OCA2'', ''[[TYRP1]]'', ''SLC45A2'', ''SLC24A5'' ва ''C10orf11''. Онҳо ба синтези меланин ё фаъолияти меланосомаҳо таъсир мерасонанд.<ref>{{cite journal |last1=Montoliu |first1=Lluís |last2=Grønskov |first2=Karen |last3=Wei |first3=Ai-Hua |last4=Martínez-García |first4=Mónica |last5=Fernández |first5=Almudena |last6=Arveiler |first6=Benoît |last7=Morice-Picard |first7=Fanny |date=January 2014 |title=Increasing the complexity: new genes and new types of albinism |journal=Pigment Cell & Melanoma Research |volume=27 |issue=1 |pages=11–18 |doi=10.1111/pcmr.12167 |pmid=24066960}}</ref> Организме, ки меланин тамоман надорад, '''албинос''' номида мешавад. Агар миқдори меланин танҳо кам шуда бошад, ҳолат метавонад ҳамчун [[лейсизм]] ё гипопигментатсия тавсиф шавад.<ref name="Tietz">{{cite journal |last=Tietz |first=W. |date=1963 |title=A Syndrome of Deaf-Mutism Associated with Albinism Showing Dominant Autosomal Inheritance |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_1963-09_15_3/page/259 |journal=American Journal of Human Genetics |volume=15 |issue=3 |pages=259–264 |pmc=1932384 |pmid=13985019}}</ref> Истилоҳи «албинизм» аз вожаи лотинии ''albus'', яъне «сафед», гирифта шудааст. == Аломатҳо ва нишонаҳо == [[Акс papua new guinea.jpg|thumb|Духтаре бо албинизм аз [[Папуа Гвинеяи Нав]]]] Ду навъи асосии албинизм вуҷуд дорад: * [[албинизми чашму пӯст]] — ба чашм, пӯст ва мӯй таъсир мекунад; * [[албинизми чашм]] — асосан ба чашм таъсир мерасонад. Навъҳои гуногуни албинизми чашму пӯст ба мутатсияи генҳои гуногун вобастаанд. Дар баъзе шаклҳо пигмент тамоман ё қариб тамоман тавлид намешавад. Дар дигар шаклҳо миқдори муайяни пигмент ҳифз мешавад. Яке аз шаклҳо «албинизми сурхтоби чашму пӯст» ном дорад ва бештар дар одамони дорои пӯсти тира дида мешавад.<ref>{{cite web |date=October 2015 |title=Oculocutaneous albinism |url=https://medlineplus.gov/genetics/condition/oculocutaneous-albinism/ |access-date=10 November 2017 |website=MedlinePlus Genetics |publisher=U.S. National Library of Medicine}}</ref> Дар албинизми чашм ранги пардаи рангаи чашм метавонад аз кабуд то сабз ё ҳатто қаҳваранг бошад ва баъзан бо синну сол тира шавад. Аммо бинобар кам будани пигмент нур метавонад аз айрис гузарад. Ин падида «трансиллюминатсияи айрис» ном дошта, яке аз нишонаҳои маъмули клиникии албинизм мебошад.<ref>{{cite journal |last1=Rocca |first1=Camilla |last2=Tiberi |first2=Lucia |last3=Bargiacchi |first3=Sara |last4=Palazzo |first4=Viviana |last5=Landini |first5=Samuela |date=2022-07-15 |title=Expanding the Spectrum of Oculocutaneous Albinism: Does Isolated Foveal Hypoplasia Really Exist? |journal=International Journal of Molecular Sciences |volume=23 |issue=14 |page=7825 |doi=10.3390/ijms23147825 |pmc=9317384 |pmid=35887175}}</ref> Азбаски пӯсти одамони дорои албинизм миқдори кам ё тамоман [[меланин]] надорад, муҳофизат аз шуоъҳои ултрабунафши Офтоб камтар мешавад ва пӯст осонтар месӯзад.<ref name="Atlas of Genetic Diagnosis">{{cite book |last=Chen |first=Harold |url=https://books.google.com/books?id=2VcdAXJ_dZkC&q=Albinism&pg=PA36 |title=Atlas of Genetic Diagnosis and Counseling |date=2006 |publisher=Humana Press |isbn=978-1-58829-681-8 |pages=37–40}}</ref> Ба чунин шахсон одатан тавсия дода мешавад, ки ҳадди ақал соле як бор пӯсти худро пурра муоина кунанд ва мунтазам аз воситаҳои муҳофизат аз офтоб истифода баранд.<ref name="University of Washington, Seattle">{{cite web |last1=Thomas |first1=Mervyn G. |last2=Zippin |first2=Jonathan |last3=Brooks |first3=Brian P. |title=Oculocutaneous Albinism and Ocular Albinism Overview |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK590568/ |website=GeneReviews |publisher=University of Washington, Seattle |access-date=2026-05-15}}</ref> Дар чашми инсон пигмент одатан барои ранги айрис ва коҳиши гузариши нур муҳим аст. Дар аксҳо шахсони дорои албинизм метавонанд бештар падидаи «чашми сурх»-ро нишон диҳанд, зеро ранги сурхи [[ретина]] тавассути айриси камранг намоён мегардад. Кам будани пигмент дар чашм инчунин метавонад бо мушкилоти гуногуни биноӣ алоқаманд бошад.<ref>{{cite book |last=Khanna |first=Pragya |url=https://books.google.com/books?id=ByQ07W-RxIwC |title=Essentials of Genetics |date=30 December 2013 |publisher=I. K. International |isbn=978-93-80026-34-3}}</ref> Одамони дорои албинизм дар маҷмӯъ метавонанд мисли дигар аҳолӣ солим бошанд ва рушди ҷисмонии онҳо одатан муқаррарӣ аст. Худи албинизм одатан боиси марг намешавад, аммо набудани пигменти муҳофизатӣ хатари осеби дарозмуддати пӯст аз нури офтоб, меланома ва дигар намудҳои саратони пӯстро зиёд мекунад.<ref>{{cite journal |last1=Watson |first1=Meg |last2=Holman |first2=Dawn M. |last3=Maguire-Eisen |first3=Maryellen |date=2016-08-01 |title=Ultraviolet Radiation Exposure and Its Impact on Skin Cancer Risk |journal=Seminars in Oncology Nursing |volume=32 |issue=3 |pages=241–254 |doi=10.1016/j.soncn.2016.05.005 |pmc=5036351 |pmid=27539279}}</ref> === Мушкилоти биноӣ === [[Акс:Keita2 400.jpg|thumb|upright=0.8|Сарояндаи малиёӣ [[Салиф Кейта]] дорои албинизм аст]] Рушди низоми биноӣ ба мавҷудияти меланин вобастагии зиёд дорад. Кам ё набудани ин пигмент метавонад ба ҳолатҳои зерин оварда расонад: * самтгирии ғайримуқаррарии нахҳои асаби босира ва убури ғайримуқаррарии онҳо;<ref name="Atlas of Genetic Diagnosis" /> * [[фотофобия]] ва коҳиши тезии биноӣ аз сабаби парокандашавии нур дар дохили чашм;<ref name="Atlas of Genetic Diagnosis" /> * коҳиши тезии биноӣ аз сабаби [[гипоплазияи фовеа]]; * нуқсони трансиллюминатсияи айрис, ки ҳангоми аз айрис гузаштани нур ба вуҷуд меояд.<ref name="University of Washington, Seattle" /> Ҳолатҳои маъмули чашм дар албинизм аз инҳо иборатанд: * [[нистагм]] — ҳаракатҳои зуд ва ғайриихтиёрии чашм; * [[амблиопия]] — кам шудани тезии биноии як ё ҳар ду чашм; * [[гипоплазияи асаби босира]] — инкишофи нопурраи асаби босира; * гипоплазияи фовеа — инкишофи нопурраи қисми марказии ретина. Инкишофи нодурусти [[эпителияи пигментии ретина]] метавонад парокандашавии нурро зиёд карда, дурахшиши нохушро ба вуҷуд орад.<ref name="Optometry Albinism">{{cite web |last1=Sowka |first1=Joseph W. |last2=Gurwood |first2=Andrew S. |last3=Kabat |first3=Allan G. |date=15 April 2009 |title=Albinism |url=https://www.reviewofoptometry.com/CMSDocuments/2009/9/ro0409_handbook.pdf |website=The Handbook of Ocular Disease Management |pages=63A–65A}}</ref> Фотофобияро бо истифодаи айнаки офтобӣ ё кулоҳи лабадор коҳиш додан мумкин аст. == Генетика == [[Акс: 73.jpg|thumb|upright=0.8|Оилае бо албинизм, ки намунаи меросбариро нишон медиҳад]] [[Албинизми чашму пӯст]] одатан натиҷаи ба мерос гирифтани аллелҳои генетикии рецессивӣ аз ҳар ду волид мебошад. Навъҳои OCA1 ва OCA2 аз чунин гурӯҳанд. OCA1 бо норасоии ферменти [[тирозиназа]] алоқаманд буда, метавонад боиси қатъ ё коҳиши шадиди тавлиди меланин гардад.<ref>{{cite journal |last1=Dolinska |first1=Monika B. |last2=Kus |first2=Nicole J. |last3=Farney |first3=S. Katie |last4=Wingfield |first4=Paul T. |last5=Brooks |first5=Brian P. |last6=Sergeev |first6=Yuri V. |date=January 2017 |title=Oculocutaneous albinism type 1: link between mutations, tyrosinase conformational stability, and enzymatic activity |journal=Pigment Cell & Melanoma Research |volume=30 |issue=1 |pages=41–52 |doi=10.1111/pcmr.12546 |pmc=5568694 |pmid=27775880}}</ref> Мутатсияи гени ''TRP-1'' метавонад фаъолияти тирозиназаро дар меланоситҳо тағйир диҳад ва ба синтези меланини қаҳваранг нисбат ба сиёҳ мусоидат кунад. Ин шакл ҳамчун OCA3 тасниф шудааст.<ref>{{cite journal |last1=Boissy |first1=R. E. |last2=Zhao |first2=H. |last3=Oetting |first3=W. S. |date=1996 |title=Mutation in and lack of expression of tyrosinase-related protein-1 in melanocytes from an individual with brown oculocutaneous albinism |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_1996-06_58_6/page/1145 |journal=American Journal of Human Genetics |volume=58 |issue=6 |pages=1145–1156 |pmc=1915069 |pmid=8651291}}</ref> Имрӯз озмоиши молекулавию генетикӣ яке аз роҳҳои асосии муайян кардани зернавъи албинизми чашму пӯст мебошад, зеро танҳо аз рӯи аломатҳои зоҳирӣ на ҳамеша фарқ кардани навъҳои генетикӣ имконпазир аст.<ref name="ReferenceA">{{cite journal |last1=Grønskov |first1=Karen |last2=Ek |first2=Jakob |last3=Brondum-Nielsen |first3=Karen |date=2007-11-02 |title=Oculocutaneous albinism |journal=Orphanet Journal of Rare Diseases |volume=2 |page=43 |doi=10.1186/1750-1172-2-43 |pmc=2211462 |pmid=17980020}}</ref> Шахс метавонад генҳои албинизмро дошта бошад, вале нишонаҳои онро нишон надиҳад. Аз ин рӯ ду волиди бе албинизм низ метавонанд фарзанди дорои албинизм дошта бошанд. Албинизм дар мардон ва занон одатан бо басомади монанд рух медиҳад.<ref name="eMedicine1">{{cite web |last=Boissy |first=Raymond E. |date=21 July 2016 |title=Dermatologic Manifestations of Albinism |url=https://emedicine.medscape.com/article/1068184-overview |website=Medscape |access-date=10 November 2017}}</ref> Истисно [[албинизми чашм]] мебошад, ки баъзе шаклҳои он бо хромосомаи X мерос мегиранд. Аз ин рӯ ин шакл дар мардон бештар дида мешавад, зеро мардон танҳо як [[хромосомаи X]] доранд.<ref>{{cite encyclopedia |title=Sex-linked recessive |encyclopedia=The ADAM Medical Encyclopedia |publisher=U.S. National Library of Medicine |url=https://medlineplus.gov/ency/article/002051.htm |access-date=10 November 2017}}</ref> Камшавии қисмии меланинро ''гипомеланизм'' ё ''гипомеланоз'' ва набудани пурраи онро [[амеланизм]] ё амеланоз меноманд.<ref>{{cite book |last=Frayne |first=James F. |title=Applications of Genetics |date=2018 |publisher=Montana Publications}}</ref> Ҳатто дар дохили як зернавъи албинизм дараҷаи пигментатсия метавонад хеле фарқ кунад. Баъзе одамон миқдори ками меланин тавлид мекунанд ва аз ин рӯ аломатҳо на ҳамчун набудани комили пигмент, балки ҳамчун дараҷаҳои гуногуни [[гипопигментатсия]] зоҳир мешаванд.<ref name="ReferenceA" /> === Наздикӣ ба хатти истиво === Одамони дорои албинизми чашму пӯст, ки дар минтақаҳои наздики [[хатти истиво]] зиндагӣ мекунанд, хатари хеле бештари пайдоиши [[карсиномаи ҳуҷайраҳои пулакшакл]] доранд. Ин навъи саратони пӯст метавонад дар онҳо дар синни хеле ҷавонтар аз аҳолии умумӣ пайдо шавад.<ref>{{cite journal |last1=Lekalakala |first1=P. T. |last2=Khammissa |first2=R. A. G. |last3=Kramer |first3=B. |last4=Ayo-Yusuf |first4=O. A. |last5=Lemmer |first5=J. |last6=Feller |first6=L. |date=2015 |title=Oculocutaneous Albinism and Squamous Cell Carcinoma of the Skin of the Head and Neck in Sub-Saharan Africa |journal=Journal of Skin Cancer |volume=2015 |pages=1–6 |doi=10.1155/2015/167847 |pmc=4549604 |pmid=26347819}}</ref> === Фермент === Нуқсони ферментӣ дар OCA1 ба [[тирозиназа]] вобаста аст. Тирозиназа меланинро аз аминокислотаи [[тирозин]] синтез мекунад.<ref>{{cite journal |last1=Dolinska |first1=M. B. |last2=Kovaleva |first2=E. |last3=Backlund |first3=P. |last4=Wingfield |first4=P. T. |last5=Brooks |first5=B. P. |last6=Sergeev |first6=Y. V. |date=2014 |title=Albinism-Causing Mutations in Recombinant Human Tyrosinase Alter Intrinsic Enzymatic Activity |journal=PLOS ONE |volume=9 |issue=1 |article-number=e84494 |doi=10.1371/journal.pone.0084494 |pmc=3879332 |pmid=24392141}}</ref> Ин фермент табдили тирозинро ба [[L-DOPA]] ва баъдан ба допахинон катализ мекунад, ки яке аз марҳилаҳои асосии тавлиди меланин мебошад.<ref>{{cite journal |last1=Varghese |first1=Paul K. |last2=Abu-Asab |first2=Mones |last3=Dimitriadis |first3=Emilios K. |last4=Dolinska |first4=Monika B. |last5=Morcos |first5=George P. |last6=Sergeev |first6=Yuri V. |date=2021-01-13 |title=Tyrosinase Nanoparticles: Understanding the Melanogenesis Pathway by Isolating the Products of Tyrosinase Enzymatic Reaction |journal=International Journal of Molecular Sciences |volume=22 |issue=2 |page=734 |doi=10.3390/ijms22020734 |pmc=7828394 |pmid=33450959}}</ref> === Назарияҳои таҳаввулӣ === Пешниҳод шудааст, ки ҷинси ''[[Homo]]'' тақрибан 3 миллион сол пеш дар Африқои Шарқӣ ба таҳаввул оғоз кардааст.<ref name="royalsocietypublishing.org">{{cite journal |last=Greaves |first=M. |date=2014 |title=Was skin cancer a selective force for black pigmentation in early hominin evolution? |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=281 |issue=1781 |article-number=20132955 |doi=10.1098/rspb.2013.2955 |pmc=3953838 |pmid=24573849}}</ref> Гумон меравад, ки ҳангоми гузариш аз ''[[Australopithecus]]'' ба инсонҳои қадим қисми зиёди мӯйҳои бадан кам шудааст, то [[танзими ҳарорат]] муассиртар гардад. Пӯсти зери мӯй эҳтимол ибтидо нисбатан камранг буд.<ref name="Jablonski 707–729">{{cite journal |last=Jablonski |first=Nina G. |date=July 2021 |title=The evolution of human skin pigmentation involved the interactions of genetic, environmental, and cultural variables |journal=Pigment Cell & Melanoma Research |volume=34 |issue=4 |pages=707–729 |doi=10.1111/pcmr.12976 |pmc=8359960 |pmid=33825328}}</ref> Дар муҳити Африқо афроде, ки метавонистанд бештар [[эумеланин]] тавлид кунанд, аз шуоъҳои ултрабунафш муҳофизати беҳтар доштанд. Ин муҳофизат бо нигоҳдории [[фолат]], коҳиши осеби ДНК ва хатари саратони пӯст алоқаманд дониста мешавад.<ref name="Jablonski 707–729"/> Бо мурури замон ин бартарӣ метавонист боиси паҳншавии бештари пӯсти тира дар минтақаҳои дорои шуоъҳои шадиди ултрабунафш гардад. Бо вуҷуди ин, омилҳои дақиқи интихобӣ то ҳол мавзӯи баҳси илмӣ мебошанд. Албинизм дар Африқо метавонад бо фишори интихобии қавитар рӯ ба рӯ шавад, зеро таъсири шуоъҳои ултрабунафш дар бисёре аз минтақаҳо баланд аст.<ref name="biomedcentral.com">{{cite journal |last1=Hong |first1=E. S. |last2=Zeeb |first2=H. |last3=Repacholi |first3=M. H. |date=2006 |title=Albinism in Africa as a public health issue |journal=BMC Public Health |volume=6 |article-number=212 |doi=10.1186/1471-2458-6-212 |pmc=1584235 |pmid=16916463}}</ref> Дар баъзе ҷомеаҳои бумии Амрико мақоми иҷтимоии махсуси мардони дорои албинизм низ ҳамчун яке аз омилҳои эҳтимолии паҳншавии генҳои албинизм пешниҳод шудааст. Масалан, дар миёни [[ҳопиҳо]] бархе мардони дорои албинизм аз кори вазнини берунӣ озод буданд ва метавонистанд бештар соҳиби фарзанд шаванд.<ref>{{cite book |last=Hedrick |first=Philip W. |url=https://books.google.com/books?id=rzoLdpRMR1gC&pg=PA186 |title=Genetics of Populations |date=2005 |publisher=Jones & Bartlett Learning |isbn=978-0-7637-4772-5 |page=186}}</ref> == Ҳамбемориҳо == Албинизм метавонад як қисми баъзе синдромҳо ва ҳолатҳои дигари ирсӣ бошад:<ref>{{cite web |title=Albinism |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/medgen/182 |access-date=2023-12-12 |website=NCBI MedGen}}</ref> * синдроми ABCD; * синдроми албинизм ва [[камшунавоӣ]]; * [[синдроми Чедиак — Ҳигаси]]; * карии модарзодӣ бо албинизми пурра; * фенотипи эрмин дар албинизми қисмӣ; * [[синдроми Ҳермански — Пудлак]]; * синдроми микроцефалия — албинизм — нуқсонҳои ангуштон; * албинизми чашм бо карии дероғози сенсоневралӣ; * албинизми чашми навъи II; * баъзе навъҳои [[албинизми чашму пӯст]]; * [[синдроми Виси]]; * [[синдроми Ваарденбург]]. == Табобат ва идоракунӣ == Азбаски табобати пурраи албинизм вуҷуд надорад, идоракунии он асосан ба тағйири тарзи зиндагӣ, муҳофизати пӯст ва ислоҳи мушкилоти биноӣ равона мешавад. Ба шахсони дорои албинизми чашму пӯст тавсия дода мешавад, ки аз сӯхтани офтоб пешгирӣ кунанд ва мунтазам аз ҷониби [[дерматолог]] муоина шаванд.<ref>{{cite web |date=2018-01-27 |title=Information Bulletin – Sun Protection |url=https://albinism.org/information-bulletin-sun-protection/ |access-date=2025-02-15 |website=National Organization for Albinism and Hypopigmentation}}</ref> Ба сабаби хатари баландтари саратони пӯст, шахсони дорои албинизми чашму пӯст, бахусус онҳое, ки қаблан чандин бор саратони ғайримеланомавии пӯст доштаанд, метавонанд ба муоинаҳои бештар ниёз дошта бошанд.<ref>{{cite journal |last1=Theriot |first1=Ty |last2=Joseph |first2=Jonathan M. |last3=Falgout |first3=Lacey |last4=Haas |first4=Christopher |date=2025-03-30 |title=Trichilemmal Carcinoma in a Patient With Oculocutaneous Albinism |journal=Cureus |volume=17 |issue=3 |article-number=e81477 |doi=10.7759/cureus.81477 |pmc=12042724 |pmid=40308391}}</ref> Барои мушкилоти чашм бештар усулҳои барқарорсозии биноӣ истифода мешаванд. Дар баъзе ҳолатҳо ҷарроҳии мушакҳои берунии чашм барои кам кардани [[страбизм]] анҷом дода мешавад.<ref name="Atlas of Genetic Diagnosis" /> Ҷарроҳии коҳишдиҳандаи [[нистагм]] низ метавонад барои кам кардани ҳаракатҳои ғайриихтиёрии чашм истифода шавад.<ref>{{cite journal |last=Lee |first=J. |date=May 2002 |title=Surgical management of nystagmus |url=https://archive.org/details/sim_royal-society-of-medicine-great-britain-journal_2002-05_95_5/page/238 |journal=Journal of the Royal Society of Medicine |volume=95 |issue=5 |pages=238–241 |doi=10.1177/014107680209500506 |pmc=1279676 |pmid=11983764}}</ref> Айнакҳои тиббӣ, аз ҷумла айнакҳои дорои линзаҳои тира, воситаҳои махсуси камбинӣ, матнҳои калонҳаҷм ва [[Брайл]] метавонанд ба шахсони дорои албинизм кумак кунанд. Баъзе одамон аз [[лупа]], монокуляр ва дастгоҳҳои электронии ёрирасон истифода мебаранд.<ref name="Facts Albinism">{{cite web |last1=King |first1=Richard |last2=Summers |first2=C. Gail |last3=Haefemeyer |first3=James W. |last4=LeRoy |first4=Bonnie |date=2004 |title=Facts About Albinism |url=http://albinism.med.umn.edu/newfacts.htm |publisher=University of Minnesota |archive-url=https://web.archive.org/web/20090125144209/http://albinism.med.umn.edu/newfacts.htm |archive-date=25 January 2009}}</ref> Фотофобия дар албинизм асосан аз кам будани пигменти айрис ва зиёд шудани парокандашавии нур дар дохили чашм ба вуҷуд меояд. Он одатан бо линзаҳои тира ва назорати рӯшноии муҳит идора карда мешавад.<ref>{{cite journal |last1=Hansen |first1=Tanja B. |last2=Torner-Jordana |first2=Joaquim |last3=Kessel |first3=Line |date=2023-07-01 |title=Photosensitivity and filter efficacy in albinism |journal=Journal of Optometry |volume=16 |issue=3 |pages=214–220 |doi=10.1016/j.optom.2022.07.002 |pmc=10323186 |pmid=36028395}}</ref> Дар ҷаҳон созмонҳои гуногуни дастгирии одамони дорои албинизм фаъолият мекунанд, ки бисёре аз онҳо бо Иттиҳоди ҷаҳонии албинизм ҳамкорӣ доранд.<ref>{{cite web |date=7 January 2015 |title=World Albinism Alliance |url=https://worldalbinism.org/2015/01/07/introduction-to-the-world-albinism-alliance/ |publisher=World Albinism Alliance}}</ref> == Эпидемиология == Албинизм дар ҳамаи гурӯҳҳои этникӣ дида мешавад. Басомади умумии он дар ҷаҳон тақрибан '''1 ҳолат ба 17 000 нафар''' арзёбӣ мешавад. Паҳншавии шаклҳои гуногуни албинизм вобаста ба аҳолӣ хеле фарқ мекунад ва дар баъзе аҳолии дорои асли [[Африқои ҷануби Саҳро]] бештар аст.<ref name="Oculocutaneous albinism">{{cite journal |last1=Gronskov |first1=K. |last2=Ek |first2=J. |last3=Brondum-Nielsen |first3=K. |date=2 November 2007 |title=Oculocutaneous albinism |journal=Orphanet Journal of Rare Diseases |volume=2 |article-number=43 |doi=10.1186/1750-1172-2-43 |pmc=2211462 |pmid=17980020}}</ref> OCA2 шакли маъмултарин дар бисёре аз аҳолии Африқои ҷануби Саҳро мебошад, дар ҳоле ки OCA1 дар саросари ҷаҳон паҳн шудааст. Дар Африқои ҷануби Саҳро басомади умумии албинизм тақрибан 1 ба 5000 ва дар Аврупо ва Иёлоти Муттаҳида дар аҳолии аврупоитабор тақрибан 1 ба 20 000 арзёбӣ шудааст.<ref>{{cite web |date=15 December 2020 |title=About Albinism and Hypopigmentation |url=https://www.albinism.org/about-albinism/ |website=Albinism.org |publisher=National Organization for Albinism and Hypopigmentation}}</ref> Дар баъзе гурӯҳҳои аҳолии Зимбабве ва дигар минтақаҳои Африқои Ҷанубӣ басомади то 1 ба 1000 низ гузориш шудааст.<ref name="biomedcentral.com" /> Дар баъзе аҳолии хурд ё аз ҷиҳати ҷуғрофӣ ҷудошуда албинизм бештар дида мешавад. Ин метавонад ба [[таъсири бунёдгузор]] ва [[дрейфи генетикӣ]] вобаста бошад, зеро дар аҳолии хурд шумораи ками интиқолдиҳандагони ген метавонад боиси афзоиши басомади мутатсияҳои рецессивӣ гардад.<ref>{{cite journal |last1=Moura |first1=Paulyana |last2=Cardoso-dos-Santos |first2=Augusto César |last3=Schuler-Faccini |first3=Lavinia |date=2023 |title=Clusters of oculocutaneous albinism in isolated populations in Brazil |journal=Genetics and Molecular Biology |volume=46 |issue=3 suppl 1 |article-number=e20230164 |doi=10.1590/1678-4685-GMB-2023-0164 |pmc=10729785 |pmid=38113291}}</ref> Ба чунин гурӯҳҳо баъзе [[мардуми буми Амрико]], аз ҷумла [[гунаҳо]], [[зуниҳо]] ва [[ҳопиҳо]], инчунин баъзе аҳолии Ҷопон ва [[ҷазираи Укереве]] дохил мешаванд. == Ҷомеа ва фарҳанг == === Мақоми махсус дар баъзе фарҳангҳои бумии Амрико === [[Акс:(R-2).jpg|thumb|upright=0.8|Марди нишастаи тарафи чап шахси зунии дорои албинизм аст. Дар миёни [[зуниҳо]] ва баъзе дигар халқҳои бумии ҷанубу ғарби Иёлоти Муттаҳида албинизм нисбатан бештар дида мешавад.]] Дар баъзе фарҳангҳои [[мардуми буми Амрико]] ва ҷазираҳои ҷануби Уқёнуси Ором ба одамони дорои албинизм анъанавӣ бо эҳтироми махсус муносибат мешуд, зеро онҳоро бо осмон ё мавҷудоти муқаддас алоқаманд медонистанд.<ref>{{cite journal |last=Hedrick |first=Philip W. |date=June 2003 |title=Hopi Indians, cultural selection, and albinism |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2003-06_121_2/page/151 |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=121 |issue=2 |pages=151–156 |doi=10.1002/ajpa.10180 |pmid=12740958}}</ref> Дар баъзе ҷомеаҳо ин мақоми махсус бештар ба мардони дорои албинизм дахл дошт. Пешниҳод шудааст, ки чунин мақоми иҷтимоӣ дар баъзе гурӯҳҳо ба паҳншавии генҳои албинизм мусоидат карда бошад. === Албинизм дар фарҳанги йоруба === Дар анъанаҳои [[йорубаҳо]] шахсони дорои албинизм ҳамчун одамони наздик ба худои офаридгор [[Обатала]] шинохта шудаанд. Дар баъзе минтақаҳои Йорубаленд ба онҳо мақоми маънавии махсус нисбат дода мешавад.<ref>{{cite news |last=David |date=2018-12-12 |title=The plight of albinos in Southern Nigeria |url=https://thesun.ng/the-plight-of-albinos-in-southern-nigeria/ |work=The Sun |location=Lagos, Nigeria |access-date=2026-02-11}}</ref> === Озору таъқиби одамони дорои албинизм === ''Мақолаи асосӣ: [[Таъқиби одамони дорои албинизм]]'' Одамони дорои албинизм дар бархе ҷомеаҳо бо тамасхур, табъиз, бегонашавӣ ва ҳатто хушунат рӯ ба рӯ мешаванд. Ин мушкил махсусан дар баъзе минтақаҳои Африқо шадид аст. Як пажӯҳиш дар Нигерия нишон дод, ки кӯдакони дорои албинизм бештар эҳсоси бегонашавӣ ва мушкилоти муоширати иҷтимоиро таҷриба мекарданд ва эҳтимоли хатми таҳсил, пайдо кардани ҷойи кор ё шарики зиндагӣ барои онҳо камтар буд.<ref>{{cite journal |last=Magna |first=P. |date=January 2014 |title=Biology and genetics of Oculocutaneous albinism and vitiligo-common pigmentation disorders in Southern Africa |journal=South African Medical Journal |volume=103 |issue=1 |pages=984–988 |pmid=24300644}}</ref> Дар [[Танзания]] ва [[Бурунди]] дар асри XXI мавридҳои куштори марбут ба эътиқодҳои хурофотӣ нисбат ба одамони дорои албинизм сабт шудаанд.<ref>{{cite news |date=21 July 2008 |title=Living in fear: Tanzania's albinos |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7518049.stm |work=BBC News}}</ref><ref>{{cite news |date=24 October 2010 |title=Burundi albino boy 'dismembered' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa/11614957 |work=BBC News}}</ref> Дар баъзе чунин ҳамлаҳо қисмҳои бадани қурбониён барои истифода дар амалҳои ҷодугарӣ гирифта шудаанд. Дар Танзания соли 2009 се нафар барои куштори писари 14-солаи дорои албинизм ва ҷудо кардани пойҳои ӯ барои фурӯш маҳкум шуданд.<ref>{{cite news |date=23 September 2009 |title=Death for Tanzania albino killers |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/8270446.stm |work=BBC News}}</ref> Дар [[Малавӣ]] низ ҳамлаҳо ва табъиз алайҳи одамони дорои албинизм сабт шудаанд. Аз соли 2014 зиёда аз 170 ҳамла гузориш шудааст.<ref>{{cite news|title=Albinism Community in Malawi Demands an End to Attacks|url=https://www.voanews.com/a/albinism-community-in-malawi-demands-an-end-to-attacks-/7170820.html|work=VOA News|date=2023-07-10}}</ref> Соли 2022 додгоҳи Малавӣ 12 нафар, аз ҷумла як корманди пулис ва як рӯҳониро барои куштори марди 22-солаи дорои албинизм гунаҳкор донист.<ref>{{cite news|title=Malawi Court Convicts 12 People in Albino Attack|url=https://www.voanews.com/a/malawi-court-convicts-12-people-in-albino-attack/6551058.html|work=VOA News|date=2022-05-03}}</ref> Яке аз эътиқодҳои нодуруст ва хатарнок чунин аст, ки алоқаи ҷинсӣ бо зани дорои албинизм метавонад мардро аз [[ВНМО]] табобат кунад. Ин боварии бардурӯғ дар баъзе мавридҳо ба таҷовузи ҷинсӣ ва сирояти ВНМО овардааст.<ref>{{cite web |last=Machipisa |first=Lewis |date=25 November 2002 |title=The Last Minority Group to Find a Voice |url=http://www.ipsnews.net/2002/11/rights-zimbabwe-the-last-minority-group-to-find-a-voice/ |publisher=Inter Press Service News Agency}}</ref> === Албинизм дар фарҳанги оммавӣ === Аз шахсони маъруфи дорои албинизм метавон Салиф Кейта, Ҷонни Уинтер, Эдгар Уинтер, Уинстон «Йеллоуман» Фостер, Brother Ali, Сивука, Ҳермето Паскоал ва дигар ҳунармандонро ном бурд. Созмонҳои ҳомии ҳуқуқи одамони дорои албинизм тарзи тасвири онҳо дар баъзе филмҳо ва асарҳои бадеиро танқид кардаанд. Хусусан қолаби «албиноси бадкор» метавонад ба тақвияти тасаввуроти манфӣ ва табъиз мусоидат кунад.<ref>[http://www.albinism.org/pressRelease/pressRelease2005-01-06.html "'Evil Albino' missing from 2004 movies. Will ''The Da Vinci Code'' revive the cliché?"] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20061202081326/http://www.albinism.org/pressRelease/pressRelease2005-01-06.html |date=2006-12-02 }} National Organization for Albinism and Hypopigmentation, 6 January 2005.</ref> === Рӯзи байналмилалии огоҳӣ аз албинизм === Рӯзи байналмилалии огоҳӣ аз албинизм баъди қабули қатъномаи Маҷмаи умумии Созмони Милали Муттаҳид дар моҳи декабри соли 2014 таъсис ёфт. Аз соли 2015 ин рӯз ҳар сол [[13 июн]] таҷлил мешавад.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/events/albinismday/index.shtml|title=International Albinism Awareness Day|website=United Nations|access-date=25 June 2025}}</ref> Баъдан Шӯрои ҳуқуқи башари Созмони Милали Муттаҳид мақоми Коршиноси мустақил оид ба истифодаи ҳуқуқи инсон аз ҷониби шахсони дорои албинизмро таъсис дод. Аввалин шахсе, ки ба ин вазифа таъйин шуд, Икпонвоса Эро аз Нигерия буд.<ref>{{cite web |title=Independent Expert on the enjoyment of human rights by persons with albinism |url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/Albinism/Pages/IEAlbinism.aspx |publisher=Office of the High Commissioner for Human Rights, United Nations}}</ref> == Ҷусторҳои вобаста == * [[Синдроми албинизм ва карӣ]] * [[Дисхромия]] * [[Эритризм]] * [[Гетерохромия]] * [[Тағйирпазирии инсон]] * [[Пӯсти равшан]] * [[Пиебалдизм]] * [[Витилиго]] * [[Ксантохромизм]] == Манбаъҳо == <references /> == Пайвандҳои беруна == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1232/ GeneReviews — Oculocutaneous Albinism Type 2] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1510/ GeneReviews — Oculocutaneous Albinism Type 4] * [https://albinism.org/ National Organization for Albinism and Hypopigmentation] [[Гурӯҳ:Албинизм]] [[Гурӯҳ:Бемориҳои ирсии аутосомавӣ-ретсессивӣ]] [[Гурӯҳ:Истилоҳоти дерматологӣ]] [[Гурӯҳ:Ихтилоли пигментатсияи инсон]] [[Гурӯҳ:Ранги пӯсти инсон]] gs6t6gxxdzsa59pomheazej3bmynbfp 14 333684 1487130 1486706 2026-09-18T18:06:12Z Zosya95 54344 1487130 wikitext text/x-wiki [[Гурӯҳ:Тобишҳои ранг]] 45ufczdbwdw7wtr556l60sgqvyim12s 0 333741 1487138 1486961 2026-09-19T03:29:54Z Zosya95 54344 1487138 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex=F5DEB3 |r=245 |g=222 |b=179 |c=0 |m=9 |y=27 |k=4 |h=39 |s=27 |v=96 |тасвир=Wheat grain.jpg |андозаи_тасвир=250px }} '''Гандумранг''' ё '''гандумгун''' ранги [[Зард|зарди]] пастест, ки ба ранги донаи пухтарасидаи [[Гандум|гандум]] монанд аст. == Корбурд == Дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] вожаҳои гандумранг ва гандумгун ҳамчунин барои тавсифи [[Ранги пӯст|ранги пӯст]] истифода мешаванд. Пӯстеро, ки аз таъсири [[Офтоб|офтоб]] каме тира шудааст, гандумранг меноманд, ки худ ҳаммаънои калимаи [[Пӯсти сабзина|сабзина]] аст. Истифодаи ин рангро дар [[Адабиёти тоҷик|адабиёти тоҷик]] низ дидан мумкин аст: {{quote|Рӯи '''гандумгун''' намуду ҷони ман як ҷав фурӯхт,<br>Бо ки гӯям ҷаври он гандумнамои ҷавфурӯш.<ref name="tafsiri">{{cite book |title=Фарҳанги забони тоҷикӣ: аз асри X то ибтидои асри XX |editor1-last=Шукуров |editor1-first=М. Ш. |editor2-last=Капранов |editor2-first=В. А. |editor3-last=Ҳошим |editor3-first=Р. |editor4-last=Маъсумӣ |editor4-first=Н. А. |volume=1 |year=1969 |language=tg |page=251 }}</ref>|[[Камоли Хуҷандӣ]]}} {{quote|Холи [[Мушкин|мушкин]], ки бад-он орази '''гандумгун''' аст,<br>Сирри он дона, ки шуд раҳзани одам, бо ӯст.<ref name="tafsiri" />|[[Ҳофизи Шерозӣ]]}} {{Clear}} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои зард}}{{Тобишҳои қаҳваранг}} [[Гурӯҳ:Рангҳо]] 4b8pxiw9j6gwk74py428ywp9zkwih8g 0 333744 1487133 1486973 2026-09-19T03:28:38Z Zosya95 54344 1487133 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex=FF9F00 |r=255 |g=159 |b=0 |c=0 |m=38 |y=100 |k=0 |h=37 |s=100 |v=100 |тасвир=French marigold.jpg }} == Инчунин нигаред == == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои зард}} {{Тобишҳои норинҷӣ}} [[Гурӯҳ:Рангҳо]] fzj4e2sca3njgq5hhnu5ujivevi3fku 0 333745 1487135 1486978 2026-09-19T03:29:08Z Zosya95 54344 1487135 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex=FF7F50 |тасвир=Corail algérien.jpg }} == Адабиёт == {{reflist}} {{Тобишҳои норинҷӣ}} [[Гурӯҳ:Рангҳо]] kmhy6iaeit2l6kafp9ilmd08j569bwa 0 333761 1487124 1487070 2026-09-18T18:03:40Z Zosya95 54344 1487124 wikitext text/x-wiki {{Қуттии ранг |hex=483C32 |r=72 |g=60 |b=50 |c=0 |m=17 |y=31 |k=72 |h=27 |s=31 |v=28 |тасвир=Primary Form of Musk.jpg }} '''Мушкин''' ранги тираи [[Хокистарранг|хокистаррангу]] [[Қаҳваранг|қаҳваранг]] аст, ки ба [[Сиёҳ|сиёҳ]] низ майл мекунад. Мушкин ранги нисбатан номуайян аст ва метавонад қариб ба ҳар гуна қаҳваранги хокистаритоб ё хокистарранги қаҳварангтоб ишора кунад. Аз ин рӯ, мушкинро дақиқан ҳамчун қаҳваранг ё хокистарранг гуфтан душвор аст. == Решаи ном == Номи ин ранг аз вожаи [[Мушк|мушк]] гирифта шудааст. Мушк моддаи хушбӯест, ки аз ғадуди мушкии [[оҳуи мушкӣ|оҳуи мушкии]] нарина ҳосил мешавад. Ин модда ранги қаҳваранги хеле тира то сиёҳтоб дорад ва аз ҳамин сабаб калимаи мушкин дар [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикӣ]] ба маънои "мушкмонанд", "ба ранги мушк" ва баъдан "тира" ё "сиёҳтоб" низ истифода шудааст. == Корбурд == Дар [[Адабиёти форс-тоҷик|адабиёти классикии форсӣ]] вожаи мушкин аксар вақт барои тавсифи [[Мӯй|мӯи]] сиёҳ ё дигар чизҳои тира ба кор меравад ва ҳамзамон метавонад ба бӯи хуши мушк ишора кунад. {{quote|Субҳи содиқ бидамид, ниқоби '''мушкини''' шабро дарҳам дарид.|"Фатҳнома"}} == Адабиёт == {{Тобишҳои сиёҳ}} {{Тобишҳои хокистарранг}} {{Тобишҳои қаҳваранг}} [[Гурӯҳ: Рангҳо]] miq4pwubx0rzufspxe4y4ynlmw0id2n 3 333769 1487144 2026-09-19T05:11:13Z Viyowoyero-vya-Malaŵi 155001 Саҳифаи нав: Дар ин ҷо паёмҳо нагузоред! Ба ҷои ин, ба ин ҷо равед [[:tum:User talk:Viyowoyero-vya-Malaŵi]] 1487144 wikitext text/x-wiki Дар ин ҷо паёмҳо нагузоред! Ба ҷои ин, ба ин ҷо равед [[:tum:User talk:Viyowoyero-vya-Malaŵi]] tlwpyfi6dzjnpkjfd2tpztcvooe5li4