Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk Тоҷикистон 0 1030 1488195 1486643 2026-09-27T18:14:47Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Аксҳои Тоҷикистон */ иловаҳо 1488195 wikitext text/x-wiki {{Равонакунӣ|Тоҷикистон|Тоҷикистон (мазмунҳо)}} {{Давлат |Мақом = |Номи тоҷикӣ = Ҷумҳурии Тоҷикистон |Номи аслӣ = {{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}} {{lang-ru|Республика Таджикистан}} |Номи одӣ = Тоҷикистон |Парчам = Flag of Tajikistan.svg |Нишон = Coat of arms of Tajikistan.svg |Ба ҷои нишон = |Шиор = |Тарҷумаи шиор = |Номи суруди миллӣ = Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон |Аудио = Tajikistan anthem.ogg | sovereignty_type = [[Таърихи Тоҷикистон|Таъсис]]<small> | Марҳала1 = [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] | Сана1 = 14 октябри соли 1924 | Марҳала2 = [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] | Сана2 = 5 декабри соли 1929 | Марҳала3 = Эъломи истиқлол аз [[ИҶШС]] | Сана3 = 9 сентябри соли 1991 | Марҳала4 = [[Эъломияи Алма-Ато (1991)|Пайвастшавӣ ба ИДМ]] | Сана4 = 21 декабри соли 1991 | Марҳала5 = Қабулшавӣ ба [[Созмони Милали Муттаҳид]] | Сана5 = 2 марти соли 1992 | Марҳала6 = Қабули [[Конститутсияи Тоҷикистон|Конститутсияи]] кунунӣ | Сана6 = 6 ноябри 1994 |Шакли ҳукумат = [[ҷумҳурии президентӣ]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=40|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Дини давлатӣ = [[давлати дунявӣ]]<ref>{{cite web|url = http://www.president.tj/taxonomy/term/5/111|title = Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate = 2018-02-14}} <blockquote> Моддаи 1 Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад.</blockquote></ref> |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =46 |lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg =71 |lon_min =17 |lon_sec =0 |region = TJ |CoordScale = 6000000 |Дар харита = Tajikistan (orthographic projection).svg |зернавис ба харита = |Дар харита2 = |Забон = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] (давлатӣ)<br> [[Забони русӣ|русӣ]] <small>(забони муоширати байни миллатҳо)</small> |Таъсис = |Санаи истиқлол = [[9 сентябр]]и [[1991]] |Истиқлол аз = [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] |Пойтахт = [[Душанбе]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Душанбе]], [[Хуҷанд]], [[Бохтар]], [[Кӯлоб]], [[Истаравшан]] |Вазифаи роҳбар 1 = [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|Президент]] |Роҳбар 1 = [[Эмомалӣ Раҳмон]] |Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон|Сарвазир]] |Роҳбар 2 = [[Қоҳир Расулзода]] |Вазифаи роҳбар 3 = [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Раиси Маҷлиси Олӣ]] |Роҳбар 3 = [[Рустами Эмомалӣ]] |Ҷой аз рӯи масоҳат = 93 |Масоҳат = {{nts|141.400}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Фоизи об = 0,3 |Этнохороним = Тоҷикистонӣ, Тоҷикистониҳо |Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 92 |Аҳолӣ = {{афзоиш}}{{nts|10,000,000}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Соли баҳодиҳӣ = [[2022]] |Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = {{nts|7417400}} |Соли барӯйхатгирӣ = 2010 |Зичии аҳолӣ = |Ҷой аз рӯи зичӣ = |ММД (БҚХ) = 27,802 млрд<ref>{{cite web|url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=11&sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=923&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title = Tajikistan|publisher = International Monetary Fund website}}</ref> |Соли ҳисоби ММД (БҚХ) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) = 128 |ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = 3,146 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = |ММД (номинал) = 7,342 млрд |Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 147 |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 819 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = |ШРИ = {{афзоиш}}0,627<ref>http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf</ref> |Соли ҳисоби ШРИ = 2018 |Ҷой аз рӯи ШРИ = 129 |Сатҳи ШРИ = <span style="color:#fc0;">миёна</span> |Воҳиди пул = [[сомонӣ]] ([[ISO 4217|TJS, рамз 972]]) |Домен = [[.tj]] |ISO = TJ |Пешшумораи телефон = 992 |Минтақаи замонӣ = [[UTC+5]] |Тавзеҳот = }} '''Тоҷикистон''' ({{lang-fa|تاجیکستان}}), номи расмӣ — '''Ҷумҳурии Тоҷикистон''' ({{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}}) — кишварест дар [[Осиёи Марказӣ]], дар доманаҳои Помир ҷойгир буда, ба баҳр роҳи баромад надорад. Аз назари масоҳат хурдтарин давлат дар [[Осиёи Миёна]] аст. Аз ғарб ва шимоли ғарб бо [[Ӯзбекистон|Узбакистон]], аз шимол бо [[Қирғизистон]], аз шарқ бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва аз ҷануб бо [[Афғонистон]] ҳамсарҳад аст. [[Пойтахт]]аш шаҳри [[Душанбе]] аст. Тоҷикистон кишвари кӯҳсор ва пурбориш аст ва манобеи фаровони зеризаминиву об дорад. Паҳноварӣ — 141 400 км² (93-ум дар ҷаҳон)<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependencies_by_area List of sovereign states and dependencies by area]</ref>, шумораи аҳолӣ — 9,537,645 нафар (2020), аз он ҷумла дар шаҳрҳо 2,606,273 нафар ва деҳот 6 931 372 нафар аҳолӣ зиндагӣ доштанд<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref>. == Ном == Номи Тоҷикистон ({{lang-fa|تاجیکستان}} — «кишвари тоҷикон») аз худи номи ''[[тоҷикон]]'' ва пасванди ''-истон'' гирифта шудааст. Номи мазкур соли 1924 дар натиҷаи марзбандиҳои миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна<ref>{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/080/539.htm|title=Национальногосударственное размежевание советских республик Средней Азии|website=www.booksite.ru|publisher=[[Большая советская энциклопедия]]|accessdate=2024-02-28}}</ref> ва таъсиси [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] дар ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон|ҶШС Узбакистон]] (солҳои 1929—1991 — ҶШС Тоҷикистон) пайдо шудааст. == Таърих == {{асосӣ|Таърихи Тоҷикистон}} [[Акс:The_Sogdian_An_Jia_(contoured).jpg|рост|мини|Тоҷири [[Суғдиён|суғдӣ]], 579 мелодӣ.]] [[Акс:Saka_warrior_Termez_Achaeological_Museum.jpg|рост|мини|Сари ҷанговари сакоӣ, қарни 1.<ref>{{статья|заглавие=Nomad Migration in Central Asia (in After Alexander: Central Asia before Islam)|издание={{Нп3|Proceedings of the British Academy}}|том=133|страницы=87—98|ссылка=https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia|язык=en|тип=journal|автор=Abdullaev, Kazim|год=2007|archivedate=2020-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200502084308/https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia}}</ref>]] Таъриху фарҳанги Тоҷикистон бо [[Афғонистон]]у [[Эрон]] яксону монанд аст. Кӯҳантарин номе, ки ниёгони мардуми эронитабор, яъне [[Ориёӣ|ориёиҳо]], бар сарзамини худ ниҳода буданд, '''''Airyānǝm Vaējah''''' буда, ки аз он дар [[Авесто]] ёд шудааст. Ҷойгоҳи ин сарзамин ҳануз дуруст ошкор нашудааст. Дертар сарзамини [[Ориёӣ]] ба 16 подшоҳӣ ҷудо гардид, ки аз онҳо дар [[Авесто]] бо номи '''''Airyānǝm Dahyunam''''' ёд шудааст. Ҳамин ном дертар '''''Airyānǝm Xšaθram''''', '''''Aryānšaθr''''' ва '''''Ērānšahr''''' гашт ва [[Эрон]] шуд. Яке аз он 16 '''''dahyu''''' ё [[деҳа]] (дар [[Авесто]] ба маънии сарзамин ва подшоҳист) [[Суғд]] ва дигаре [[Бохтар]] ё [[Балх]] буд, ки бахше аз сарзамини кунунии Тоҷикистонро дарбар мегиранд. Суғду [[Бохтар]] ([[Балх]]) дар замони ҳукуматдории [[Давлати Ҳахоманишиҳо|Ҳахоманишиҳо]] (558—330 то милод) — яке аз '''''хšaθra''''' ё шаҳрҳои (кишварҳои) [[Ориёно]] шудаанд. Ба кишвари [[Ориёно]] — [[Давлати Пешдодиён]]у [[Давлати Каёниён]] ва [[Тӯрон]] — Давлати Афросиёб, [[Подшоҳии Бохтари қадим]], [[Давлати Суғди қадим]], [[Давлати Хоразми Бузург]], Порсу [[Давлати Мод]] ва [[Хуросон]] дохил буданд. Дар он замон сарзамини миёни [[Дарёи Аму|Омударё]] ва [[Сирдарё]]ро, ки як [[шаҳр]] (дар порсии бостон ба маънии подшоҳист) ба шумор мерафт, '''''Парадрая''''' низ мехонданд, ки маънояш [[Вароруд (Варазруд)|Вар аз руд]] аст. Дар «[[Шоҳнома]]» — и А. [[Фирдавсӣ]] ин сарзамин [[Тӯрон]] хонда шудааст. Дар бораи шаҳрдории ниёгони халқи тоҷик бозёфти шаҳркадаи [[Саразм]] (аз калимаи тоҷикии «сарзамин») шаҳодат медиҳад, ки ҳазорсолаҳои IV—II то милод рушду нумуъ дошт. Шаҳркадаи [[Саразм]] аввалин мероси таърихии Тоҷикистон аст, ки соли [[2010]] ба [[Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] дохил шудааст. Пас аз лашкаркашии [[Искандари Мақдунӣ]] ин сарзамин бахше аз подшоҳии [[Искандар]] (330—323 то милод) ва [[Селевкиён]] (312—150 то милод), подшоҳии [[Давлати Юнонии Балх|Юнону Бохтар]] (250—125 то милод), шоҳаншоҳии [[Ашкониён]] (250 то милод — 224 милодӣ), шоҳаншоҳии [[Кушониён]] (садаҳои I то милод- IV милоди), [[Давлати Сосониён]] (224—651), шоҳаншоҳии Ҳайтолиён (садаҳои IV—VI) ва шоҳаншоҳии Ҳоконии турк (551—741) шуд. Дар замони [[Давлати Сосониён|Сосониён]] ([[224]]—[[651]]) ин сарзамин дар маводҳои таърихӣ [[Вароруд (Варазруд)]] ва [[Хуросон]] хонда мешуд ва чанд подшоҳии ҷудогона дошт. Дар нахустин садаҳои исломӣ, дар солҳои [[705]]—[[715]], ки сулолаи Умавиён бар [[Хилофати Араб]] фармон меронданд, арабҳо бар [[Давлати Сосониён|Сосониён]] тохтанд ва онро гирифтанду мардумашро мусулмон карданд. Аз он пас ин макон ном ба арабӣ баргардон шуд ва [[Мовароуннаҳр]] хонда шуд ва бахше аз вилояти [[Хуросон]] гашт. Пас аз густариши Ислом дар [[Эрон]]у [[Тӯрон]], вилояти [[Хуросон]], аз ҷумла [[Мовароуннаҳр]] (Вароруд, Варазруд), зиндакунандаи фарҳанги эронӣ ва офаринандаи забони порсӣ-дарӣ буд, ки ҷонишини забони паҳлавӣ, суғдӣ, тахорӣ, хутану сакоӣ шуд. Нахустин шоирони порсигӯй аз ин сарзамин бархостанд, ба вижа [[Рӯдакӣ]], ки падари шеъри порсӣ (форсӣ) шинохта шудааст. Дар нахустин садаҳои исломӣ, [[Хуросон]] ва [[Мовароуннаҳр]] гаҳвораи фарҳангу дониши исломӣ буданд ва бузургоне чун [[Имоми Аъзам]], [[Имом ал-Бухорӣ]], [[Закариёи Розӣ]], [[Ибни Сино]] ва нафарони дигар дар худ парвариданд. === Сомониён (819—999) === {{main|Давлати Сомониён|Сомониён}}Сомониён ({{lang-fa|سامانیان}}), дудмоне аз амирон ва ҳукмронони тоҷики суннимазҳаб, ки ҳудуди ду қарн солҳои 819—999 бар бахшҳои бузурге аз [[Мовароуннаҳр]] бо таъйид ва муҳри [[хулафои Аббосӣ]] ҳукумат карданд. [[Акс:MansurISamanidPaintingHistoryofIran.jpg|мини|Амири [[Давлати Сомониён]] [[Мансури I ибни Нӯҳ|Мансури I]] (961—976)]] === Ғуриён (879—1215) === {{main|Султанати Ғуриён|Ғуриён}}[[Ғуриён]] ({{Lang-fa|{{Nastaliq|سلسله غوریان}}}}), дудмоне аз салотини тоҷики суннимазҳаб, ки солҳои [[1150]]—[[1215]] дар Хуросон ҳукумат доштанд. === Куртҳои Ҳирот (1244—1381) === {{main|Оли Курт}} Куртҳо, ё Оли Курт ({{lang-ar|آل کرت}}), силсилае аз амирони тоҷик, ки аз солҳои [[1244]]—[[1381]] дар Хуросон истиқлол доштаанд. === Дудмонҳои турку муғул === Пас аз [[Хонадони Сомониён|сулолаи Сомониён]] ([[819]]—[[999]]) бар ин сарзамин султону хонҳои турку муғултабор аз силсилаҳои хонадони Ғазнавиён ([[998]]—[[1187]]), Қарохониён ([[1005]]—[[1141]]), Қарохитоиён ([[1141]]—[[1212]]), Салҷуқиён ([[1037]]—[[1194]]), Хоразмшоҳиён ([[1077]]—[[1231]]), Чингизиён ([[1220]]—[[1370]]), Темуриён ([[1370]]—[[1501]]), Шайбониён ([[1501]]—[[1599]]), Аштархониён ([[1599]]—[[1753]]) ва [[Манғития|Манғитиён]] ([[1753]]—[[1920]]) фармон рондаанд (Нигаред: [[Халқи тоҷик дар ҳайати давлатҳои сулолаҳои турку муғулнажод]]). [[Акс:Thomas_Edward_Gordon_Lake_Victoria,_Great_Pamir,_May_2nd,_1874.png|мини|Тасвири асри 19, ки кӯли [[Зоркӯл]] ва як сокини маҳаллии [[Тоҷикон|тоҷикро]] тасвир кардааст]] Дар солҳои [[1864]]—[[1895]] ин сарзаминро, ки дар дасти [[Манғития|амирони манғитияи Бухоро]] ва хони Хӯканд буд, русҳо гирифтанд ва бахше аз сарзамини мустамликадории Империяи [[Русия]] карданд. Дар солҳои [[1917]]—[[1921]] дар ин кишвар муборизаи хунин барои пойдор намудани тартиботи шӯравии коммунистӣ шуда гузашт, ки боиси хиҷрати қисми ахолӣ аз Ватан гардид. Пас аз шикасти [[амир]]и [[Бухоро]] аз шӯришчиёни инқилобӣ дар [[2 сентябр]]и соли [[1920]], дар сарзамини ин аморат [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] бунёд ёфт. === Тоҷикистони Шӯравӣ === {{main|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон}} Соли [[1924]] дар натиҷаи гузаронидани тақсимоти миллии худудӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ, ин кишварро ба чанд ҷумҳурӣ ҷудо карданд ва дар бахшҳои шарқии он [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар таркиби [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон]] сохта шуд. Зодгоҳи тамаддуну фарҳанг ва офаринандагони забони форсӣ-тоҷикӣ дар натиҷаи ин амали сунъӣ парешон гардиданд. Танҳо, соли [[1929]] [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] аз Ӯзбекистон ҷудо шуд ва [[Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] ном гирифт. Дар [[ҶШС Тоҷикистон]] идеологияи коммунистӣ ҳукумрон гардида, дини ислом ба зери таъқиб қарор гирифта буд, Қисми мардуми кишвар тартибу низоми шуравиро рад намуда бо Ҳукумати шуравӣ ҷангиданд (ҷанги шаҳрвандии соли 1921—1924). Аммо ба максади хеш нарасида Ватанашонро тарк намуданд. Дар солҳои 30-40 асри XX асосҳои нави истеҳсолоти саноатӣ дар ҶШС Тоҷикистон гузошта шуданд. Дар деҳот коллективонии хоҷагидории деҳқонӣ анҷом ёфта, боиси аз байн рафтани деҳқонони соҳибмулк гардид. Инқилоби маданӣ ба ҳаёти тоҷикон мактабҳои навъи шуравӣ (мактаби маҳви бесаводии калонсолон, кӯдакистон, мактаби миёнаи наврасон, мактаб-интернат, омузишгоҳи касбӣ, мактаби олӣ) муассисаҳои илмиву фарҳангӣ (театр, китобхона, клуб, чойхонаи сурх-қироатхона, осорхона, боғи истироҳат, кинотеатр, варзишгоҳ)-ро ворид намуд. Тоҷикистон комилан ба муҷтамаи ягонаи умумииттифоқии хоҷагии халқ ҳамроҳ гардида, пурра тобеи Марказ (Иттиҳоди Шӯравӣ) гардид. Солҳои 50-80 асри XX баъд аз ба сари давлат таъйин гардидани сарварони таҳҷойӣ ба монанди [[Бобоҷон Ғафуров]], [[Турсун Ӯлҷабоев]], [[Ҷаббор Расулов]] ва [[Қаҳҳор Махкамов]] иқтисодиёти Тоҷикистон рушд меёфт. Тоҷикистон ба мамлакати хоҷагидориаш индустриалӣ — аграрӣ табдил ёфт, фарҳангу санъати миллӣ эҳё гардид. Сатҳи зиндагии мардум баҳтар мегардид. Вале, бо вуҷуди он, Тоҷикистон нисбат ба дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҷиҳати таъмини манзили истиқомат, музди миёнаи маош, муассисаҳои илмӣ, маориф, фарҳанг, шумораи бекорон ва диг. дар ҷойи охирон қарор дошт. Иқтисодиёти Тоҷикистон асосан барои таъмини корхонаҳои марказии Иттиҳоди Шӯравӣ бо ашёи хом (неруи барқ, пахта, канданиҳои фоиданок, уран ва диг.) нигаронида шуда буд. Дар давраи мавҷудияти [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] (солҳои 1924—1991) халки тоҷик аз нав тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикиро дар каламрави хеш эҳё намуд. Сутуни ояндаи давлатдории соҳибистиқлоли Тоҷикистон гузошта шуд. 24 августи соли 1990 иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, Эъломияи истиқлоли [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ (ИҶШС) қабул намуд. Пас аз «табадуллот»-и (ГКЧП) коммунистони тундрав 19-21 августи соли 1991 дар Москва, ки бемуваффақият анҷом ёфт, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати 12) [[9 сентябр]]и соли [[1991]] Изҳорот «Дар бораи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро эълон дошт. Дар асоси ин Изҳорот Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарори махсуси хешро «Дар бораи эълон шудани истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул намуд. === Тоҷикистони мустақил === Ҳарчанд эълони истиқлол ҳамаи азҳоби сиёсиро қонеъ гардонида буд, вай натавонист пеши роҳи муқовимати сиёсӣ ва маҳалбозии қавмиро бигирад. Аз ҷониби азҳоби ба ҳукумат мухолифи сиёсӣ эътироф нашудани [[Қаҳҳор Махкамов]] ҳамчун Президенти ҶТ (аз 29 ноябри соли 1990), паи ҳам иваз шудани раисони Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (Қ. Аслонов, С. Кенҷаев, А. Искандаров) мақомоти кишварро водор сохтанд, ки зери фишори тазоҳуркунандагони мухолифин ва барои ба эътидол овардани вазъи сиёсӣ интихоботи умумихалқии Президенти ҶТ баргузор намоянд. Маъракаи интихобот ба зиддиятҳои нави сиёсию идеолужӣ, мазҳабию маҳалгароӣ ва қавмию инфиродӣ боис гардид. Вазъи иҷчтимоию иқтисодии ҷумҳурӣ рӯз ба рӯз бад мегардид. Пас аз ба вазифаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидани [[Раҳмон Набиев]] (58,6 % овозҳо) неруи мухолифин бо баҳонаҳои гуногун фаъолияти ҳукумати навро сарзаниш менамуданд. Соли 1992 аз моҳи март то ибтидои май тазоҳуроти пай дар пайи ҳизбу ҳаракатҳои ба ҳукумат мухолифин ва ҷонибдорони ҳукумат дар шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон, махсусан Душанбе ба фалаҷ шудани мақомоти иҷроиия ва қонунгузории марказӣ ва маҳаллӣ сабаб шуд. Таъсисёбии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба давлатдории соҳибистиқлоли халки тоҷик ва эҳёи навини тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикӣ дар каламрави хеш асос гашт. Вале низоми давлатдории тоҷикон бо амри таърих боз ба душвориҳои нав рӯбарӯ омад. Зиддиятҳои аз давраи давлати шӯравӣ мерос монда ва дахолати душманони истиқлоли миллати тамаддунофари тоҷик, халқро ба вартаи ҷанги бародаркуш, [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] гирифтор намуданд. Воқеоти май — ноябри соли 1992 пояи далатдории Тоҷикистонро заиф сохта, кишварро ба қисматҳо тақсим кард ва хавфи аз байн рафтани давлат ба миён омад. Маҳз дар чунин шароити сангин [[16 ноябр]]и [[соли 1992]] иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Хуҷанд баргузор гардид, ки дар он [[Эмомалӣ Раҳмон]] Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид. Дар иҷлосияи таърихӣ дар қатори ҳукумати тозаинтихобгардида, масоили хотима додани муқовимати сиёсӣ-низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин, ба эътидол овардани ҳаёти иҷтимоӣ-иқтисодӣ, ба Ватан баргардонидани гурезагон ва муҳоҷирони иҷборӣ мавриди муҳокима қарор гирифтанд. Вале, масъалаи асосии ҳаёти ҷамъиятӣ-сиёсии Тоҷикистон — хотима додани муқовимати сиёсӣ — низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин ҳалли мусбати хешро танҳо соли 1997 ёфт. Дар натиҷаи музокироти байни тоҷикон оид ба сулҳ ва оштии миллӣ солҳои 1994—1997 дар шаҳри Москва [[27 июн]]и [[соли 1997]] «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» ба имзо расид. Ҳукумати Тоҷикистон минбаъд ба амалӣ сохтани барномаи ислоҳоти иқтисодӣ барои солҳои 1995—2004 ва барномаҳои дигар шурӯъ намуд. Барои аз хатари гуруснагӣ эмин доштани аҳолӣ ва бо озуқа таъмин намудани бозори дохилӣ Фармонҳои Президенти ҶТ Э. Раҳмон аз [[9 октябр]]и [[соли 1995]] «Дар бораи 50 000 га замин ҷудо намудан барои хоҷагии назди ҳавлигӣ» ва [[1 декабр]]и [[соли 1997]] иловатан ҷудо намудани боз 25 000 га замин аҳамияти калон дошта буд. Дар натиҷаи ислоҳотҳои иқтисодии дар ҷумҳурӣ амалӣ гардида муносибатҳои нави иқтисоди бозорӣ, ки асоси онро моликияти хусусӣ, ҷамъиятҳои саҳомӣ, хоҷагиҳои деҳқонӣ ва инфиродӣ ташкил медиҳад, ҷорӣ шуда истодаанд. Вале иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар айни замон бе кумаки молиявии хориҷӣ лоиҳаҳои бунёдиро амалӣ карда наметавонад. Дар ибтидои асри XXI барномаҳои рушди стратегии кишвар муайян карда шудаанд. Истиқлоли озуқаворӣ, амнияти энергетикӣ ва раҳоёбӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ — ҳадафҳои стратегии сиёсати дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. Ҳамин ҳадафҳои бунёдӣ тадриҷан дар амал татбиқ шуда истодаанд. Қабули Конститутсияи ҷумҳурӣ ва интихоботҳои умумихалқии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ([[6 ноябр]]и [[1994]], [[1999]], [[2006]], [[2013]]) боз як қадами устувор дар давлатдории кишвар гардид. Тағйироту иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз ([[26 сентябр]]и [[соли 1999]], [[22 июн]]и [[соли 2003]] ва [[22 май]]и [[соли 2016]], интихоботҳои вакилон ба Маҷлиси Олии (2 палатагии) Ҷумҳурии Тоҷикистон чорабиниҳои навбатӣ дар такмили сохтори сиёсии ҷумҳурӣ гаштанд. [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар замони истиқлол дар доираи [[Созмони Милали Муттаҳид]] (СММ — ООН), [[Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо]] (САҲА — ОБСЕ), [[Созмони ҳамкории Шанхай]] (СҲШ — ШОС) ва дигар созмонҳои байналмилалӣ ҳамкорӣ намуда истодааст. Ҳамкории Тоҷикистон бо давлатҳои ИДМ ва мамлакатҳои дигари ҷаҳон пайваста рушд меёбад.<ref>Кофронси илмӣ — назариявӣ, базшида ба 20 солагии Истиқлоли миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон. — Душанбе, 2011, с.29 — 30, 66 — 70, 71 — 75</ref> == Ҷуғрофиёи табиъӣ == {{асосӣ|Ҷуғрофиёи Тоҷикистон}} [[Акс:Tajik mountains edit.jpg|thumb|Кӯҳсори Тоҷикистон]] Тоҷикистон дар қисми ҷанубии Осиёи Мар­ка­зӣ ҷой гирифта, нуқтаҳои канории Тоҷикистон дар шимол силсилакӯҳи Қу­рама, дар ҷануб водии дарёи Панҷ, дар ғарб силсила­кӯҳи Са­ри­­кӯл мебошанд. Тоҷикистон дар маркази қитъаи Осиё, дар минтақаи иқлимаш муътадили дур аз баҳру уқё­нусҳо ҷой гирифта, дар ҳамвориҳои он иқлими биё­бонӣ ҳукм­фар­мост. Дар ғарби кишвар биёбону нимбиё­бонҳои пас­тии Турон ҷойгиранд, ки тадриҷан ба талу кӯҳ­доманҳо му­бад­дал мешаванд. Дар шарқ марзи он бо до­манакӯҳҳо ва қа­тор­кӯҳҳои Осиёи Марказӣ иҳота шудааст (аз ғарб ба шарқ 680 км тӯл кашидааст). Қисми марказии он нисбатан борик (камбар) буда, қариб 100 км аст<ref name=":0">Мавқеи ҷуғрофиёӣ ва ҳудудии Тоҷикистон // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 10. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дарозии марзи Тоҷикистон дар маҷмӯъ зиёда аз 3 000 км-ро ташкил медиҳад. Тоҷикистон дар ғарб бо Ҷум­ҳурии Узбекистон (1 161 км), дар шимолу шарқ бо Ҷум­ҳу­рии Қирғизистон (870 км), дар шарқ бо Ҷумҳурии Хал­қии Чин (519 км) ва дар ҷануб бо Аф­ғо­нистон (1 356 км) ҳамсарҳад аст. Дар ҷанубу шарқ То­ҷи­кистонро аз Ҳиндустону Покистон [[Долони Вахон]] (бараш аз 15 то 6 км) ҷудо мекунад. === Сохтори заминшиносӣ === {{асосӣ|Заминшиносии Тоҷикистон}}Дар сарзамини Тоҷикистон ду плитаи азими тектоникии Замин — Авруосиё аз шимол ва Гондвана аз ҷануб ба ҳам бар­хӯрдаанд. Ин бархӯрд тӯли 200 млн соли охир идома дорад ва дар айни замон дар шакли ду низом (система)-и азими кӯҳии Осиё — Тиёншон (дар шимол) ва Помир (дар қисми ҷануби шарқӣ) ифода ёфтаанд<ref name=":03">Сохти геологӣ / А. С. Ниёзов, Х. М. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 52—58. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон аз рӯи хусусияти сохтори заминшиносӣ ба 5 ноҳияи заминшинохтӣ ноҳиябандӣ мешавад<ref name=":03" />: * Тоҷикистони Шимолӣ * Тоҷикис­тони Шимоли Шарқӣ * Тоҷикистони Марказӣ * Тоҷикистони Ҷануби Ғарбӣ * Тоҷикистони Ҷануби Шарқӣ Ноҳияҳои заминшинохтӣ бо хусусиятҳои ҷуғрофиёии маҳал алоқаманд буда, дар маҷмӯъ пайдарҳамии силсилаи сил­силакӯҳҳои ба самти арзӣ тӯлкашида ва во­ди­ҳои фарохро ифода мекунанд. Ноҳияҳо аз якдигар бо таъ­рихи заминшиносӣ, сохтор ва марҳалаҳои асосии таҳав­вулот фарқ мекунанд<ref name=":03" />. === Обҳо === {{асосӣ|Обҳои Тоҷикистон}}Тоҷикистон дорио манобеъи обии зиёдест, ки он аз ҳисоби обшавии пиряхҳо ва бориши атмосферӣ ташкил шудааст<ref>{{Cite web|url=https://www.best-country.com/ru/asia/tajikistan/water_source|title=Best-Country: Водные ресурсы Таджикистана|website=www.best-country.com|lang=ru|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон 90 % аз минтақаҳои ташаккулёбандаи маҷрои дарёҳо иборат буда, асоси захираҳои обии кишварро пиряхҳо, дарёҳо, кулҳо, обанборҳо ва обҳои зеризаминӣ ташкил медиҳанд. 947 рӯди хурду бузург, 1300 кӯл бо захираи 46,3 километри мукааб об, ки 20 километри мукааби он оби ширин мебошад, 11 обанбор бо ҳаҷми муфиди 7,5 километри мукааб об ва зиёда аз 10 ҳазор пирях манбаи асосии оби на танҳо Тоҷикистон, балки кишварҳои Осиёи Марказист<ref>{{Cite web|url=https://avkd.tj/tg/khabarho/2386-zakhirahoi-obii-jumhurii-tojikiston.html|title=Захираҳои обии Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=avkd.tj|publisher=Академияи ВКТ ҶТ|accessdate=2024-03-04}}</ref>. ==== Пиряхҳо ==== {{асосӣ|Пиряхҳои Тоҷикистон}} [[Акс:Gms_gorbunova.jpeg|мини|Пойгоҳи обуҳавошиносии [[пиряхи Федченко]]]] Дар Тоҷикистон беш аз 10 ҳазор пиряхи хурду бузург маҷуд аст<ref name=":032" />, ки масоҳаташон ба 11 146 км² баробар аст ва ин нишондиҳанда 8%-и ҳудуди кишварро дар бар мегирад, ки асосан дар Помири Шимолию Ғарбӣ ва [[Ҳисору Олой|кӯҳҳои Ҳисору Олой]] ва бештар дар баландиҳои 3000-3500 то баландиҳои 3500-5300 м ҷой гирифтаанд<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Захираи умумии ях дар пиряхҳои кишвар ба 845 км³ баробар буда, пиряхҳои хурд бо масоҳати 1 км² танҳо 20%-и шумораи умумии пиряхҳои кишварро ташкил менамоянд, вале 85%-и ҳаҷми ях дар онҳо мутамарказ гардидааст. Дар пиряхҳои Тоҷикистон 456,9 км³ об захира шуда, соле ин пиряхҳо ба дарёҳо 61,8 км³ об медиҳанд<ref name=":04">{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Тибқи маълумот, дар Тоҷикистон давоми 20 соли охир 15 пиряхи дорои дарозии аз 4 то 5 км комилан об шудааст<ref name=":032">Обҳо: Пиряхҳо / Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 79. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. === Захираҳои табиъӣ === {{асосӣ|Захираҳои табиъии Тоҷикистон}}Сарватҳои табиъии Тоҷикистон вобаста аз қонуниятҳои гео­логӣ ва таҳаввулоти геодинамикии минтақаҳои он ташаккул ёфтаанд (нигар Сохти геологӣ). Дар ҳар як аз 5 ноҳияи заминшинохтии Тоҷикистон навъҳо ва маҷмӯъаи мушаххаси сарватҳои табиъӣ ҷойгир шудаанд: дар Тоҷикистони Шимолу Шарқӣ ва То­ҷикистони Ҷанубу Ғарбӣ сарватҳои табиъии ғайримаъданӣ, ба мисли на­макҳо, ангишт, нафту газ, бентонитҳо, стронтсий ва ғайра пай­до шудаанд. Дар но­ҳи­яҳои Тоҷикистони Шимолӣ, Тоҷи­кис­тони Марказӣ ва То­ҷи­кистони Ҷанубу Шарқӣ (Помир) бештар кан­даниҳои маъ­­данӣ (оҳан, тилои маҳаллӣ, нуқра, сурма, симоб, поли­металлҳо, флюорит ва ғайра) рушд кардаанд<ref name=":05">Сарватҳои табиӣ / А. Ниёзов, Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 59—72. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дар Тоҷикистон ҳоло 28 конҳои нафту газ ба қайд гирифта шудааст. Дар ин конҳо захираи нафт 2,2 млн тонна ва газ — 3,4 миллиард метри кубиро ташкил медиҳанд. Дар айни замон дар Тоҷикистон 40 конҳои тилои фаъол ва қариб 85 конҳои ояндадори тило муайян шудаанд.<ref>[http://avesta.tj/2021/02/03/v-tadzhikistane-zaregistrirovano-28-mestorozhdenij-nefti-i-gaza/ В Таджикистане зарегистрировано 28 месторождений нефти и газа]{{Пайванди мурда|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> === Минтақаи замонӣ === {{асосӣ|Замон дар Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар минтақаи замонииии [[UTC+05:00|UTC+5]] воқеъ шудааст. Соати тобистонӣ аз соли 1991 тағйир накардааст, агарчи дар замони шӯравӣ истифода мешуд<ref>{{Cite web|url=https://www.lawmix.ru/sssr/1774|title=Постановление Кабинета Министров СССР от 04.02.1991 № 20 - Сейчас.ру|website=www.lawmix.ru|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Узбакистон, Туркманистон, Покистон, Молдив ва ҳамчунин теъдоде аз манотиқи Русия дар як минтақаи замонӣ қарор доранд. == Тақсимоти маъмурӣ == {{асосӣ|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин|Вилоятҳои Тоҷикистон|Шаҳрҳои Тоҷикистон|Феҳристи номи нави маҳалҳои аҳолинишини Тоҷикистон}} {| style="float:right; margin-left:1em" |{{Харитаи Тоҷикистон||float=right}} |} Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудии Тоҷикистон тибқи Қо­нуни Ҷум­ҳурии Тоҷи­кистон аз 19 марти соли 2013 № 958 ''«Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохти марзиву маъмурии Ҷумҳурии Тоҷи­кис­тон»'' муайян карда мешавад<ref>Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, с. 2013, № 3, мод. 177</ref>. [[Акс:Тақсимоти_маъмурии_Тоҷикистон.png|мини|250x250пкс|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон]] Воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ ва маҳал­ҳои аҳолинишини Ҷумҳурии Тоҷикистон мутобиқи қонуни мазкур инҳоянд: * [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] * [[вилоят]] ** [[шаҳр]] ** [[ноҳия]] *** [[шаҳрак]] *** [[деҳот]] (ҷамоат) **** [[деҳа]] Ноҳияҳо ба деҳотӣ ва шаҳрӣ тақсим шуда, метавонанд тобеи ҷум­ҳурӣ, вилоят ва ё шаҳр бошанд. [[Маҳалли аҳолинишин|Маҳалҳои аҳолинишини]] Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шаҳрӣ ва деҳотӣ ҷудо мешаванд. Ба маҳалҳои шаҳрӣ, шаҳрҳо ва шаҳракҳо, ба маҳалҳои деҳотӣ деҳаҳо, новобаста ба тобеияти маъмурияшон, дохил мешаванд. Шаҳрҳо метавонанд аҳаммияти ҷумҳуриявӣ ё вилоятӣ дошта бошанд. Тибқи омори 1 январи соли 2018 Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадах­шон]], вилоятҳои [[Вилояти Суғд|Суғд]] ва [[Вилояти Хатлон|Хатлон]], 58 ноҳия, аз он ҷумла 4 ноҳия дар шаҳри [[Душанбе]], 18 шаҳр, 57 шаҳрак, 370 ҷамоати деҳот<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.tj/ru|title=Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2018 Ахбороти Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=stat.tj|date=2018|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190512165954/https://stat.tj/ru|archivedate=2019-05-12}}</ref> ва 4223 деҳаро дар бар мегирад<ref>Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — С. 6. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2</ref>. {| class="standard" !№ !Ном !Шумораи<br>ноҳияҳо !Шумораи<br>шаҳрҳо !Маркази маъмурӣ !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- class="shadow" |1 |[[Душанбе]] | align="center" |4 | | | align="right" |831,4 | align="right" |0,126 | align="right" |8314,0 |- |2 |[[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |7 | align="center" |1 |[[Хоруғ]] | align="right" |223,6 | align="right" |62,9 | align="right" |3,5 |- |3 |[[Вилояти Суғд]] | align="center" |14 | align="center" |8 |[[Хуҷанд]] | align="right" |2 608,5 | align="right" |25,2 | align="right" |103,5 |- |4 |[[Вилояти Хатлон]] | align="center" |24 | align="center" |4 |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] | align="right" |3 198,5 | align="right" |24,7 | align="right" |129,5 |- |5 |[[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ]] | align="center" |13 | align="center" |4 |[[Душанбе]] | align="right" |2 069,2 | align="right" |28,5 | align="right" |72,6 |- style="background: #CCC;" | |Ҳамагӣ | align="center" |62 | align="center" |18 | | align="right" |8 931 200 | align="right" |143 100 | align="right" |86,23 |} '''Шаҳрҳои Тоҷикистон:''' {| class="toccolours" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" ! !Аҳолӣ<br>(01.01.1992),<br>ҳазор тан !Аҳолӣ<br>(01.01.2015),<br>ҳазор тан<ref name=":02">{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2015 года|deadlink=yes|accessdate=2015-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|archivedate=2015-07-02}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2016),<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|deadlink=yes|accessdate=2016-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810004846/http://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|archivedate=2017-08-10}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|deadlink=no|access-date=2019-04-25|archive-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|accessdate=2024-02-29|archivedate=2020-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2019)<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2019.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2020)<br>ҳазор тан<ref name="pop2020">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|title=Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2020|publisher=Statistics office of Tajikistan|language=ru|deadlink=yes|accessdate=2020-10-03|archive-date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2021)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2022)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- |[[Душанбе]] |584,5 |788,7 |802,7 |831,4 |846,4 |863,4 |1185,4 |1201,8 |0,203 |5914,4 |- |[[Хуҷанд]] |165,3 |172,7 |175,4 |179,9 |181,6 |183,6 |196,8 |198,7 |0,04 |4967,5 |- |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] |60 |102,9 |105,4 |109,1 |110,8 |111,8 |125,2 |126,7 |0,026 |4873,1 |- |[[Кӯлоб]] |81,3 |101,2 |102,4 |104,4 |105,5 |106,3 |104,1 |105,8 |0,035 |3022,9 |- |[[Истаравшан]] |47,6 |59,9 |61,2 |63,5 |64,6 |65,5 |63,3 |64,3 |0,018 |3572 |- |[[Турсунзода (шаҳр)|Турсунзода]] | - |52,4 |52,8 |53,1 |53,7 |55,7 |57,3 |57,8 |0,012 |4816,7 |- |[[Конибодом]] |39,9 |49,7 |50,4 |51,6 |52,2 |52,5 |54,3 |54,4 |0,015 |3626,7 |- |[[Исфара]] |35,4 |46,9 |47,8 |49,7 |50,7 |51,7 |54,1 |54,9 |0,015 |3660 |- |[[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]] |43,9 |43,4 |45,1 |47,1 |48,2 |49,2 |49,9 |50,2 |0,003 |5039 |- |[[Ваҳдат]] |46,7 |42,2 |42,4 |42,5 |42,8 |43,2 |53,5 |54,4 |0,014 |3885,7 |- |[[Панҷакент]] |29,6 |40,6 |41,2 |42,3 |42,8 |43,3 |43,3 |43,8 |0,007 |6257,1 |- |[[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]] |36,9 |32,5 |31,8 |32,1 |33,2 |34,0 |33,8 |35,0 |0,011 |3181,8 |- |[[Хоруғ]] |21,5 |28,9 |29,2 |29,9 |30,3 |30,5 |30,9 |31,1 | | |- |[[Норак]] |21,1 |28,1 |29,1 |30,4 |30,9 |31,4 |28,1 |28,8 | | |- |[[Ҳисор]] | - |26,9 |27,4 |27,9 |28,7 |29,1 |31,7 |32,1 |0,01 |3210 |- |[[Истиқлол (шаҳр)|Истиқлол]] |21,3 |15,9 |16,4 |16,9 |17,3 |17,6 |18,3 |18,7 |0,033 |566,7 |- |[[Леваканд|Левакант]] |14,6 |15,8 |16,1 |16,9 |17,3 |17,7 |17,7 |18,7 | | |- |[[Роғун]] |9,1 |15,0 |15,0 |14,9 |15,0 |14,9 |15,1 |15,2 |0,005 |3040 |} == Аҳолӣ == {{асосӣ|Аҳолии Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар миёни тамоми кишварҳои Иттиҳоди Шӯравии собиқ сареътарин рушди шумораи миллатҳои унвондорро таҷриба мекунад. Саҳми [[тоҷикон]] дар соли 1959 — 53,1 % аҳолии Тоҷикистон, дар соли 1989 аллакай 62,3 % буд. Дар соли 2002 ба 79,9 % ва дар соли 2010 ба 84,3 % афзоиш ёфт. [[Акс:Tajik family. Tajikistan.jpg|мини|Як хонаводаи тоҷик|299x299px]] Бар асоси барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2010, ҷамъияти Тоҷикистон {{шумора|7565000}} нафар, то 1 октябри 2015 — {{шумора|8486300}} нафар буд. Шумораи мардон {{шумора|3813000}} нафар ва занон {{шумора|3752000}} нафар аст. Мувофиқи ин додаҳо ба ҳар 1 ҳазор мард дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 984 нафар зан рост меояд. Бар асоси гузориши [[Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], то 1 январи соли 2018 шумораи аҳолии ҷумҳурӣ {{шумора|8931200}} тан буд<ref name=":1" />. Аҳолиии Тоҷикистон муддатҳост, ки бо суръати зиёде дар ҳоли рушд аст: дар соли 1959 дар инҷо {{шумора|1981000}} нафар, дар соли 1989 — {{шумора|5109000}} нафар ва ба фарқ аз кишварҳои аврупоии [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|ИДМ]], дар соли 1989—1999 бо вуҷуди муҳоҷирати қобили таваҷҷуҳ аҳолӣ аз ҷумҳурӣ (437 ҳазор нафар дар 11 сол) ба рушд идома дод. Омили аслии рушди ҷамъият афзоиши табиъии зиёд аст. 23 июли 2022, расман эълом шуд, ки ҷамъияти Тоҷикистон ба 10 миллион нафар расидааст<ref>{{Cite web|url=https://dushanbe.tj/articles/1010-tifli-10-millionai-to-ikiston-ba-honai-hud-omad|title=Тифли 10 миллионаи Тоҷикистон ба хонаи худ омад|website=dushanbe.tj|date=2022-07-26|publisher=Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе|accessdate=2024-02-29}}</ref>. Тақсимоти тақрибии аҳолӣ бар асоси гурӯҳи синӣ дар ибтидои соли 2018 ба шумора (ҳазор тан)<ref name=":1" />: * Аҳолии шаҳр: ** 1483,6 — зери сини кор (мардон: 772 / занон: 711,6); ** 134,3 — болои сини кор (мардон: 44,7 / занон: 89,6). * Аҳолии русто: ** 2338,6 — зери сини кор (мардон: 1213,9 / занон: 1124,7); ** 353,5 — болои сини кор (мардон: 128,5 / занон: 225). {| class="toccolours" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" |+Ҷадвали 1. Аҳолии минтақаҳои Тоҷикистон (ҳазор тан)<ref name="stat20222">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> ! !1989 !1995 !2000 !2005 !2010 !2015 !2020 !2022 |- !'''[[Душанбе]]''' | align="center" |592,2 |511,9 | align="center" |564 |630 | align="center" |711,2 | align="center" |788,7 |863,4 |1201,8 |- ![[Вилояти Суғд]] | align="center" |1554,2 |1740,8 | align="center" |1871,9 |2015,8 | align="center" |2197,9 | align="center" |2455,5 |2707,3 |2823,9 |- ![[Вилояти Хатлон]] | align="center" |1697,4 |1956 | align="center" |2145,2 |2368,4 | align="center" |2618,3 | align="center" |2971,5 |3348,3 |3530,0 |- ![[Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |160,9 |188 | align="center" |206,2 |206,8 | align="center" |204,8 | align="center" |214,3 |228,9 |230,1 |- ![[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ|Ноҳияҳои тобеъи ҷумҳурӣ]] | align="center" |1087,9 |1237,1 | align="center" |1341,2 |1497,9 | align="center" |1685,2 | align="center" |1922 |2165,9 |2101,0 |- !Ҷумҳурии Тоҷикистон | align="center" |5092,6 |5633,8 | align="center" |6128,5 |6718,9 | align="center" |7417,4 | align="center" |8352 |9313,8 |9886,8 |} Ҷараёни шаҳришавӣ (урбанизатсия), ки то соли 2000 дар сатҳи ҷумҳурӣ дар авҷ буд, мувофиқи ҷамъбасти пешакии Барӯйхатгирии аҳоли ва фонди манзили соли 2010 муътадил гашта, таносуби аҳолии шаҳру деҳот 27 дарсади аҳолии шаҳр ва 73 дарсади аҳолии деҳотро ташкил кард. == Сохтори давлатӣ == Тоҷикистон ҷумҳурии президентист<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/|title=Таджикистан - Страна ТАСС|website=ТАСС|lang=ru|accessdate=2024-03-13}}</ref>. === [[Рамзҳои давлатии Тоҷикистон|Рамзҳои давлатӣ]] === {{Асосӣ|Парчами Тоҷикистон|Нишони Тоҷикистон|Суруди миллии Тоҷикистон}}Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ рамзҳои давлатии Тоҷикистон мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-%D2%B7/|title=Қонуни ҶТ «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=[[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}}</ref>. {{Сабки нигораҳо}} <gallery mode="packed" heights="120px" class="ts-gallerystyle-gray"> Flag of Tajikistan.svg|Парчам Emblem of Tajikistan.svg|Нишон </gallery> === Асосҳои сохтори конститутсионӣ === {{Асосӣ|Низоми сиёсии Тоҷикистон|Конститутсияи Тоҷикистон|Сиёсати дохилии Тоҷикистон}}Бар пояи [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсия]], ки қонуни асосии кишвар ба шумор меравад, Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, [[Мардумсолорӣ|демократӣ]], ҳуқуқбунёд, [[Секуляризм|дунявӣ]] ва [[Давлати ягона|ягона]] буда, шакли идораи он [[Низоми риёсатӣ|президентӣ]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Модаи 1. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мегардад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 9. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумӣ қабул карда шуда 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 бо тариқи раъйпурсии умумӣ ба он тағйиру иловаҳо ворид карда шудааст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. === Президент === {{Асосӣ|Президенти Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин бубинед|Феҳристи раҳбарони Тоҷикистон}} Сарвари давлат ва ҳукумат Президенти Тоҷикистон аст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 64. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Президентро шаҳрвандони Тоҷикистон ба тарзи умумӣ, мустақим, баробар ва овоздиҳии пинҳонӣ ба муҳлати 7 сол интихоб менамоянд. Президенти Тоҷикистон шахсе шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Тоҷикистонро дошта бошад, синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад, забони давлатиро донад ва дар ҳудуди ҷумҳурӣ на камтар аз 10 соли охир истиқомат дошта бошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 65. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Охирон Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон [[11 октябр]]и [[соли 2020]] баргузор шуд. Дар натиҷа Президент [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои давраи панҷӯм баъд аз дарёфти 90,92 % овозҳо ғолиб омад<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20201014/Elon-natijaho-nihoii-intikhobot-prezidenti-Tojikiston-1032086108.html|title=(КМИР)-и Тоҷикистон натиҷаҳои ниҳоии овоздиҳӣ дар маъракаи интихоботи президенти Тоҷикистонро эълон кард|author=|website=sputnik.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-10-15}}</ref>. Рамзҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ливо ва Нишони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат мебошанд. Ливо ва Нишон рамзҳои расмии ҳокимияти президентӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. === Ҳокимияти қонунгузор === {{асосӣ|Порлумони Тоҷикистон}} Мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузор [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]] мебошад, ки аз ду Маҷлис — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси намояндагон]] иборат аст<ref name=":2">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 48. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Муҳлати ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон 5 сол аст. Ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон дар рӯзи оғози фаъолияти Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони даъвати нав қатъ мегардад. Интихоботи Маҷлиси намояндагон ба таври умумӣ, баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ сурат мегирад. Вакили Маҷлиси намояндагон шахсе интихоб ва узви Маҷлиси миллӣ шахсе интихоб ё таъйин шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дошта бошад ва синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад<ref name=":2" />. === Ҳокимияти иҷроия === {{main| Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон| Ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон}} Мақоми ҳокимияти иҷроияи давлатӣ [[Ҳукумати Тоҷикистон|Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%81%d1%82%d0%b8%d1%82%d1%83%d1%82%d1%81%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be%d2%b7-6/|title=Моддаи 1. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳукумати ҷумҳурӣ аз Сарвазир, муовини якум ва муовинони ӯ, вазирон, раисони кумитаҳои давлатӣ иборат аст<ref name=":22">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 73. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Мақомоти иҷроияи марказии ҳокимияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон инҳо мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%82-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8-%d0%bd%d0%b8%d0%b7%d0%be%d0%bc%d0%b8-%d0%bc%d0%b0%d2%9b%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%82%d0%b8-%d0%b8%d0%b4/|title=Моддаи 5. Қонуни ҶТ «Дар бораи низоми мақомоти идоракунии давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>: * [[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]; * вазоратҳо ва кумитаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти машваратию маслиҳатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. === Ҳокимияти судӣ === {{main|Низоми додгоҳии Тоҷикистон}} Ҳокимияти судӣ мустақил буда, аз номи давлат ва аз тарафи судяҳо амалӣ мегардад. Ҳокимияти судӣ ҳуқуқ, озодии инсону шаҳрванд, манфиати давлат, ташкилоту муассисаҳо, қонунияту адолатро ҳифз менамояд<ref name=":222">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 84. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Низоми ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, Суди ҳарбӣ, Суди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳия, Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои иқтисодии вилоят ва шаҳри Душанбе ташкил медиҳанд<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%81%D1%83%D0%B4%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 3. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2020-01-15|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон}}</ref>. === Ҳизбҳои сиёсӣ === {{main|Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}} Тибқи Қонуни асосӣ дар Тоҷикистон зиндагии умумӣ бар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкураӣ дар ҳоли рушд буда, «мафкураи ҳеч як ҳизб, иттиҳодияи ҷамъиятӣ, динӣ, ҳаракат ва гурӯҳе наметавонад ба ҳайси мафкураи давлатӣ эътироф шавад»<ref name=":223">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 8. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Дар  Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо ҳизбҳои сиёсии ҷумҳуриявӣ таъсис дода мешавад<ref name=":06">{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc-%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be-%d2%b7%d0%b8%d0%ba%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bd-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8/|title=Моддаи 3. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳизби сиёсӣ барои сабтиноми давлатӣ, феҳристи ҳаддиақал ҳазор нафар аз тарафдорони худро, ки сокинони аксари шаҳрҳову ноҳияҳои Тоҷикистон ҳастанд, пешниҳод мекунад<ref name=":06" />. Дар Тоҷикистон 7 ҳизби сиёсии расмӣ сабтином шудааст: * [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби демократи Тоҷикистон|Ҳизби демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] === Артиши миллӣ === {{main|Артиши миллии Тоҷикистон|Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон}} Артиши миллии Тоҷикистон, ҷамъи қувваҳои мусаллаҳи давлатии Тоҷикистон 23 феврали 1993 бо қарори [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар заминаи «[[Фронти халқии Тоҷикистон|Фронти халқӣ]]» ва гурӯҳҳои мусаллаҳе, ки ҳукумати қонуниро тарафдорӣ мекарданд, бо мақсади ҳимояи кишвар таъсис шудааст<ref>{{ЭМТ|Артиши миллии Тоҷикистон|1|муаллиф=}}</ref>. == Иқтисод == {{асосӣ|Иқтисоди Тоҷикистон}}Иқтисоди Тоҷикистон ба соҳаи кишоварзӣ ва хадамот вобаста аст, ки ҳар кадом беш аз аз панҷ ду ҳиссаи нерӯи корро истихдом мекунанд. Ҷанги шаҳрвандӣ, ки пас аз истиқлоли Тоҷикистон рух дод, таъсири харобиоваре ба кишоварзӣ ва саноати ҷумҳурӣ дошт<ref name="Britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|title=Tajikistan|website=Encyclopædia Britannica|access-date=29 October 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231634/https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|url-status=live}}</ref> ва дар тӯли солҳои истиқлол, сохтори шуғли аҳолӣ башиддат тағйир кардаву иқтисод кишоварзӣ шудааст. Дар соли 1991—2013, саҳми шуғл дар кишоварзӣ аз 45 % дарсад ба 66 % афзоиш ёфт ва саҳми шуғд дар саноат аз 13 % ба 4 %, дар сохтусоз аз 8 % ба 3 %, дар бахши хадамот аз 35 % ба 27 % коҳиш ёфт. Аз соли 2000 ба ин сӯ, 10-12 % рушди иқтисодии устувор мушоҳада мешавад. Ҳаҷми қарзи давлатии Тоҷикистон: Дар соли 2009 қарзи давлатӣ 1 миллиарду 691,3 миллион доллар буд, дар [[соли 2018]] ҳаҷми он ба 2 миллиарду 873 миллион доллар расид.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/ten-years-challenge-tajikistan/29747422.html|title=Дар 10 сол дар Тоҷикистон чӣ тағйир кард?|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. Ҳаҷми умумии қарзи хориҷии Тоҷикистон ба аввали семоҳаи дуюми соли 2022 каме бешар аз 3,3 млрд долларро ташкил дод. Таносуби қарзи хориҷӣ ба Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и ҷумҳурӣ ба мисли аввали соли 2022 — 37,7 % боқӣ мемонад.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/economic/20220607/dar-semoai-avval-arzi-horiii-toikiston-2-mln-ziyod-shud|title=Дар семоҳаи аввал қарзи хориҷии Тоҷикистон $2 млн зиёд шуд|author=ozodi.org|date=2022-06-07|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref>. * Сандуқи байналмилалии пул (СБП) пешгӯӣ намудааст, ки ММД (маҷмаъи маҳсулоти дохилӣ)-и Тоҷикистон дар соли равон 5 дарсад ва дар соли 2020 4,5 дарсад рушд хоҳад кард, гуфта шудааст дар гузориши моҳи апрели иқтисоди ҷаҳонӣ «''World Economic Outlook''»<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028643755/MVF-durnamo-rushdi-MMD-Tojikiston-2019-peshgui-kardan-.html|title=СБП дурнамои рушди ММД-и Тоҷикистонро дар соли 2019 пешгӯӣ кард|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Пас аз натиҷаҳои соли гузашта, Тоҷикистон ҳаҷми қарзи хориҷии худро зиёд кард. Дар аввали моҳи январи соли 2021 ин рақам 3,2 миллиард доллар буд. Бояд қайд кард, ки ин 43,8 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилии ҷумҳурӣ (ММД)-ро ташкил медиҳад. Ҳамин тариқ, барои ҳар як шаҳрванди кишвар 339 доллар рост меояд.<ref>[https://tj.sputniknews.ru/economy/20210226/1032894307/Kazhdyy-zhitel-Tadzhikistana-dolzhen-339-dollarov.html /sputniknews.ru/ 26.02.2021]</ref> * Тибқи маълумоти Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии ҷумҳурӣ, давоми солҳои 2007—2021 вуруди сармоягузории хориҷӣ ба иқтисоди Тоҷикистон зиёда аз 11 млрд долларро ташкил дод. Сармоягузориҳо танҳо аз [[Чин]] (3,3 млрд доллар), [[Русия]] (1,6 млрд доллар) ва [[Қазоқистон]] (586 млн доллар) ба 50 % аз ҳаҷми умумии сармоягузориҳои хориҷии дар ин давра ҷалбшуда баробар аст (чунин маълумот дар бораи дигар кишварҳои узви СҲШ дастрас нест).<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/economic/20220913/toikiston-bo-kishvaroi-ssh-ch-guna-molu-masulot-savdo-mekunad-va-mablaash-ch-adar-ast|title=Тоҷикистон бо кишварҳои СҲШ чӣ гуна молу маҳсулот савдо мекунад ва маблағаш чӣ қадар аст|author=www.asiaplustj.info/news/|date=2022-09-13|publisher= asiaplustj.info|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref> === Саноат === {{main|Саноати Тоҷикистон}} [[Акс:Talco.jpg|250px|right]] Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) ба фаъолияти саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон нақши манфӣ гузошт. Корхонаҳои саноатии Тоҷикистон аз соли 1996 инҷониб аксар зараровар ҳисоб мешаванд. Зеро, аз ин сол сар карда ба ҷумҳурӣ воридоти молҳои саноатии хориҷӣ хело афзуд. Дар натиҷа аз як тараф аксарияти корхонаҳои саноатӣ фаъолият намекарданд, аз тарафи дигар, он корхонаҳое, ки фаъолият менамоянд, маҳсулоташон бо молҳои ба ҷумҳурӣ ворид шудаи хориҷӣ рақобат карда наметавонанд. Корхонаҳои муштараки саноатии Тоҷикистон дар натиҷаи инвеститсияҳои хориҷӣ ба миён омада фаъолият (асосан соҳаи саноати сабук) мебаранд. Дар соли 2011 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 952 корхонаи саноатӣ арзи вуҷуд мекард (аз байни онҳо 10,2 % кор намекарданд). Маҳсулоти истеҳсолнамудаи корхонаи саноатӣ дар 9 моҳи соли 2012 — $1,4 млрд ташкил мекард<ref>http://www.regnum.ru/news/1582915.html</ref>. Мувофиқи ахбороти Вазорати энергетика ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷумҳурӣ чунин соҳаҳои асосии саноат арзи вуҷуд доранд: * коркарди маъданҳои кӯҳӣ ва металҳои нодир; * истеҳсоли ангишт (дар кони ангишти Шӯроб, Фон-Яғноб (кокс) ва Назаргиёҳ (антрасит)); * истеҳсоли газ ва нафт (дар водии Вахш, [[Ҳисор]], Хоҷа Сартез дар [[Кӯлоб]] ва [[вилояти Суғд]]); * истеҳсоли металҳои ранга (арзиз, тило, нукра, сурб, цинк, висмут, ртуть, вольфрам, молибден); * саноати сабук (асосан коркарди пахта ва хуроквори); * саноати кимиё (Комбинати кимиёи [[Ёвон]], Заводи азотбарории Вахш); * саноати масолеҳи сохтумонӣ; * саноати мошинасозӣ; * саноати пилла.<ref>{{Cite web |url=http://www.minenergoprom.tj/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814123031/http://www.minenergoprom.tj/ |archivedate=2017-08-14 }}</ref> Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон [[соли 2019]] дар соҳаи саноат — 219 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси 2942 ҷойи корӣ, аз ҷумла, дар [[вилояти Суғд]] — 59 бо 969 ҷойҳои кории нав, [[вилояти Хатлон]] — 57 корхона бо 678 ҷойҳои кории нав, [[ВМКБ]] — 3 корхона бо 87 ҷойҳои кории нав, шаҳри [[Душанбе]] — 60 корхона бо 812 ҷойҳои кории нав ва [[НТҶ]] — 40 корхона бо 386 ҷойҳои кории нав сохта ба истифода дода шуд. Аз шумораи умумии корхонаҳои нав: 38 — корхона ба соҳаи мошинсозӣ, 53 — корхона ба саноати сабук, 50 — корхона ба соҳаи масолеҳи сохтмон, 62 — корхона ба саноати хӯрокворӣ, 2 —корхона ба саноати маъдан, 1 — корхона ба саноати ангишт, 5 — корхона ба соҳаи табъу нашр ва 8 — корхона ба дигар соҳаҳо рост меояд.<ref>{{cite web|url=http://sanoat.tj/?p=5344|title=Натиҷаи воридоти технологияҳои муосир ва татбиқи он дар истеҳсолоти ватанӣ|author=|date=|publisher=sanoat.tj|accessdate=2020-01-22|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212094105/http://sanoat.tj/?p=5344}}</ref>. === Бонкҳо ва ташкилотҳои қарзӣ === Низоми молиявии мамлакатро [[Бонки миллии Тоҷикистон]] ба танзим медарорад. Дар ҷумҳурӣ 13 бонк ва ташкилотҳои қарзӣ аъзои Ассотсиатсияи бонкҳои Тоҷикистон (АБТ) мебошанд: * БДА ҶТ «[[Амонатбонк]]»; * ҶСК «[[Ориёнбонк]]»; * ҶСК «[[Агроинвестбонк]]»; * ҶСК «[[Тоҷиксодиротбонк]]»; * «БСТ ТИСТ Тоҷпромбонк»; * ҶСК «[[Бонки Эсхата]]»; * ҶСП «Фононбонк»; * ҶСК «Соҳибкорбонк»; * ҶСК «''Accessbank Tajikistan''»; * ҶСП ТҚХ «ФИНКА»; * ҶСП «Аввалин Бонки Молиявии хурд»; * ҶДММ ТҚХ «ИМОН ИНТЕРНЕШНЛ» * ҶСП ТҚХА «Боварӣ ва ҳамкорӣ».<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |title=Амиршо Миралиев роҳбари АБТ интихоб шуд |accessdate=2016-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426133020/http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |archivedate=2016-04-26 }}</ref> === Бекорӣ ва муҳоҷирати меҳнатӣ === Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) боиси харобии иқтисод ва баста шудани корхонаву муассисаҳои давлатӣ гардид. Корхонаҳои саноатии истеҳсолӣ ва диг. ширкатҳои хурду миёнаи хидматрасони асосан 10-15 % қавваи кории ҷумҳуриро бо кор таъмин мекунанд. Бинобар ин шумораи мардуми қобили кор ба сафи муҳоҷирони меҳнатӣ тахминан ба 1 000 000 нафар расидааст. Саҳми онҳо дар иқтисодиёт меафзояд. Бар асоси гузоришҳои расмӣ, дар Русия ва кишварҳои дигари хориҷӣ беш аз як милюн муҳоҷири кории тоҷик фаъъолият мекунанд, ки ағлаби онҳо ҳамасола сармояи зарурӣ барои таъмини рӯзгори хонаводаҳоро ба Тоҷикистон интиқол медиҳанд. Дар соли 2012 муҳоҷирони корӣ ба Тоҷикистон ҳудуди 3,6,млрд доллар пул (47 % ММД и ҷумҳурӣ) интиқол додаанд. Дар миёни кишварҳое, ки иқтисодашон ба маболиғи интиқолии муҳоҷирони корӣ вобаста аст, Тоҷикистон ҳамчунон болотарин ҷойгоҳро ба худ ихтисос медиҳад.<ref>http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2012/11/121121_zkh_worldbank_report.shtml</ref> === Кишоварзӣ === {{Main|Кишоварзӣ дар Тоҷикистон}} Аз назари таърихӣ, Тоҷикистон кишвари асосан кишоварзӣ аст. Агарчи саноат дар замони Шӯравӣ рушд ёфт, аммо тавлидоти кишоварзи ҳамчунон ғолиб буд. Дар поёни даҳаи 1980, заминҳои кишоварзӣ 1/3 ҳиссаи ҳудуди ҷумҳуриро ишғол карданд. Муҳиммтарин маҳсуле, ки дар давраи Шӯравӣ дар Тоҷикистон кишт мешуд [[пахта]] буд, аммо тавлиди он пас аз истиқлол коҳиш ёфтааст. Дар соли 2014, 417,9 ҳазор тонна пахта дар ҷумҳурӣ бардошт шуд<ref name="autogenerated8">Ашуров Ш. А., Караматуллаева Р. С. Совершенствование управления в сельскохозяйственном производстве Республики Таджикистан // Аграрное образование и наука. — 2015. — № 2. — С. 5</ref>. Тавлидоти кишоварзи дар соли 2014 беш аз: 1232,6 ҳазор тонна [[ғалла]] ва [[Лӯбиёӣ|лубиёӣ]], 1342,4 ҳазор тонна [[Сабзавот|сабзиҷот]], 465 ҳазор тонна полезӣ, 313,2 ҳазор тонна [[мева]], 167,1 ҳазор тонна [[ангур]], 990,2 ҳазор тонна [[картошка]] будааст. === Энергетика === [[Акс:Un-Tajikistan.svg|thumb|Харитаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]{{Main|Энергетикаи Тоҷикистон}} Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: Нерӯи асоси энергетикаи Тоҷикистонро Нерӯгоҳҳои барқии обӣ истеҳсол мекунанд. Ҳаҷми умумии муайяншудаи иқтидори Нерӯгоҳҳои барқии обӣ — 4070 МВт аст. Тоҷикистон дорои захираҳои ғании гидроэнергетикӣ мебошад. Ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ — 527 млрд кВт. соатро ташкил медиҳад. Аз рӯи ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ Тоҷикистон дар ҷаҳон ҷойи ҳаштумро ишғол мекунад. Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: # [[НБО Норак]] — бо иқтидори 3000 МВт; # [[НБО Бойғозӣ]] — бо иқтидори 600 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-1|НБО Сангтӯда-1]] — бо иқтидори 670 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-2|НБО Сангтӯда-2]] — бо иқтидори 220 МВт; # [[НБО Сарбанд]] — бо иқтидори 240 МВт; # [[НБО Шаршара]] — бо иқтидори 29,9 МВт; # [[НБО Марказӣ]] — бо иқтидори 15,1 МВт; # [[НБО Қайроққум]] — бо иқтидори 126 МВт дар Сирдарё; # Силсилаи НБО Варзоб ([[НБО Варзоб-1, Варзоб-2 ва Варзоб-3]]) — бо иқтидори умумии 25,7 МВт.; # [[Нерӯгоҳи барқи обии «Хоруғ»|Нерӯгоҳи Хоруғ]]; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] — [[16 ноябр]]и [[соли 2018]] агрегати якуми НБО Роғун бо иқтидори 600 МВт ба кор даромад. Ду сол боз (аз соли 2018) дар натиҷаи мулоқоту гуфтушунидҳои сатҳи олии Сарони ду давлат — Тоҷикистон ва [[Ӯзбекистон]] ҳамкории энергетикҳои тоҷику ӯзбек боз барқарор гардид, ки ин барои ҳарду тараф манфиати хеле калонеро молик аст. Баъди зиёда аз 9 соли ҷудо будани низоми энергетикии Тоҷикистон аз [[Осиёи Марказӣ]] додугирифти неруи барқ байни ин ду ҷумҳурии ҳамсоя оғоз ёфт. Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳаи энергетика, бе назардошти НБО «Роғун», ба миқдори 1520 МВт зиёд шуд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[8 декабр]]и [[соли 2016]] [[МБГ-2 ш. Душанбе|Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт ва 167 Гкал гармӣ бо иштироки Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон сурат гирифт. Боз ду агрегат ба кор дароварда шуд<ref name="spu">{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/country/20191128/1030299133/tajikistan-kitay-dobycha-zolota.html|title=ТЭЦ-2 на вес золота: Китай «вернёт» свои инвестиции на рудниках Таджикистана|date=2019-11-28|publisher=[[Sputnik]]|accessdate=2019-11-28}}</ref>.. Иқтидори умумии нерӯгоҳи когенераторӣ ба 400 МВт расид. [[20 март]]и [[соли 2019]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Норак ба татбиқи лоиҳаи "Барқарорсозии НБО «Норак» оғози расмӣ бахшиданд. Дар натиҷаи татбиқи ин лоиҳа НБО «Норак» таҷдид ва эътимодноктар гардида, иқтидори лоиҳавияш аз 3000 ба 3300 МВт бардошта хоҳад шуд. [[23 август]]и [[соли 2019]] ба татбиқи лоиҳаи "Таҷдиди НБО «Қайроққум» оғози расмӣ бахшида шуд. Баъди татбиқи лоиҳа тавоноии НБО "Қайроққум аз 126 мегаватт ба 176 мегаватт расонида мешавад.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[20 январ]]и [[соли 2020]] [https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html Оҷонсии иттилоотии Sputnik] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191208092124/https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html |date=2019-12-08 }} гузорише овардааст, ки Маҷлиси намояндагони Ҷумҳури Тоҷикистон ҳафтаи пеш пазируфт (соли 2020), аз моддаи 9-и Қонун «Дар бораи хусусигардонии моликияти давлатӣ», калимаҳои [[НБО Роғун|Неругоҳи барқи обии «Роғун»]] ва Корхонаи воҳиди давлатии «[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]» хориҷ карда шуданд. Моддаи 9-и қонуни мазкур дар бораи объектҳоест, ки хусусӣ гардонида намешаванд ва дар он таъкид шудаст, «амволи нерӯгоҳи барқи обии „Норак“, нерӯгоҳи барқи обии „Роғун“ ва корхонаи воҳиди давлатии „[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]“ хусусӣ гардонида намешаванд».<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/industry/20200120/1030566842/Ijozati-khususi-kardani-Rogun-va-Talko.html|title=Иҷозати хусусӣ кардани амволи “Роғун” ва “Талко”: Ҳукумату парлумон пазируфтанд|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-01-22}}</ref> Дар соли 2020 дар Тоҷикистон ба ҳисоби умумӣ 19 миллиард 770,5 миллион кВт⋅соат нерӯи барқ истеҳсол карда шудааст. Тоҷикистон дар соли 2020 зиеда аз 1,5 миллиард кВт⋅соат нерӯи барқ ба кишварҳои ҳамсоя содирот кардааст. Аз рӯи маълумотҳо ҷумҳурӣ дар маҷмӯъ 1 миллиард 528,4 миллион кВт⋅соат қувваи барқ ба маблағи зиеда аз 56,4 миллион доллар содирот намудааст.<ref>{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/energetics/20210201/1032739925/tajikistan-eksport-elektroenergii.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|title=В Таджикистане рассказали, сколько электроэнергии экспортировано за рубеж|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-02-01}}</ref> ==== Лоиҳаи минтақавии «CASA-1000» ==== {{Main|Лоиҳаҳои муштараки иқтисодӣ дар Тоҷикистон}} [[12 май]]и [[соли 2016]] ифтитоҳи лоиҳаи сохтмони хати баландшиддати барқии «CASA-1000» (ЛЭП — 1000 кВт) баргузор гардид. «CASA-1000» интиқоли барқи Тоҷикистон ва Қирғизистонро ба Афғонистону Покистон таъмин мекунад<ref>[http://www.asiaplus.tj/news/tajikistan/economic/201605 Оғози расмии амалисозии лоиҳаи CASA-1000]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Фақр == Бар асоси гузориши [[Бонки ҷаҳонӣ]], то соли 2021, ҳадди ақал 26,5 % аз ҷамъияти Тоҷикистон зери [[хатти фақр]] зиндагӣ мекунанд<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020|title=Бедность в Таджикистане – 2020|publisher=Всемирный банк|deadlink=no|accessdate=2021-11-04|archive-date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104165254/https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020}}</ref>. == Нақлиёт == {{асосӣ|Нақлиёт дар Тоҷикистон}} [[Соли 2004]] — роҳи автомобилгарди Мурғоб–Қулма–Қароқорум ба истифода дода шуд. Ин масири нақлиётӣ Тоҷикистонро бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]] пайваст намуда, барои рушди робитаҳои тиҷоратӣ ва иқтисодии ду кишвар аҳамияти стратегӣ пайдо кард.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2008/12/ro-1202-i-moshingardi-mur-1170-ob-1178-ulma-basta-shud/ |title=Роҳи мошингарди Мурғоб–Қулма баста шуд |website=АМИТ «Ховар» |access-date=2026-08-08 }}</ref> Дар солҳои истиқлол дар Тоҷикистон таъмиру азнавсозии роҳи автомобилгарди Душанбе — [[Хуҷанд]] — Чанак (сарҳади [[Ӯзбекистон]]), ки 411 км дарозӣ дорад бо ёрдами давлати Чин соли 2006 амалӣ гардид. Роҳи мошингард тамоми сол пойтахти мамлакат Душанберо бо ноҳияҳои Тоҷикистони Шимолӣ мепайвандад. [[18 октябр]]и [[соли 2015]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакентро ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри [[соли 2015]] ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент |accessdate=2017-01-17 |archivedate=2021-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515113310/https://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ }}</ref> [[Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом- Ҷаббор Расулов|Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом — Ҷаббор Расулов]] соли 2016 дар [[вилояти Суғд]] оғоз шуда буд. Анҷоми корҳои таҷдиду барқарорсозии роҳ ду сол муайян шуда буд ва соли 2019 ӣа истифода супорида шуд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ |title=Оғози корҳои навсозии шоҳроҳи Исфара-Конибодом-Ҷаббор Расулов |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404070845/http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ }}</ref> Дар соҳаи нақлиёти роҳи оҳан бошад [[соли 1999]] навбати дуюми роҳи оҳани Қурғонтеппа–Кӯлоб ба истифода дода шуд. Бо мавриди истифода қарор гирифтани қитъаҳои Данғара–Олимтой–Қурбоншаҳид–Кӯлоб имкониятҳои нақлиётии ҷануби кишвар густариш ёфтанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/president/films/chronicles/14|title=Солнома 1999. Соли бузургдошти Сомониён|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-04}}</ref> <ref>Рахматова З.Ю., Саъдиев Ш.С. История таджикского народа: учебное пособие/З.Ю.Рахматова, Ш.С.Саъдиев. Душанбе:РТСУ,2017. С. 182. ISBN 978-99975-932-1-4</ref> Дастоварди назаррас [[24 август]]и [[соли 2016]] расман мавриди баҳрабардорӣ қарор додани роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро гардид. Ин роҳи оҳан шаҳри [[Душанбе]]ро бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст.<ref>[http://www.president.tj/node/12777 Истиқбол дар истгоҳи роҳи оҳани ноҳияи Ёвон]</ref> === Нақбҳо === * [[Нақби автомобилгарди «Истиқлол»]] * [[Нақби автомобилгарди «Озодӣ»]] * [[Нақби автомобилгарди Чормағзак]] * [[Нақби автомобилгарди "Шаҳристон"]] [[Акс:USSR-Tajikistan-Peak Communism.jpg|thumb|270px|Акси [[Қуллаи Исмоили Сомонӣ]] (дар гузашта бо номи ''Пики Коммунизм'') вақте ки Тоҷикистон қисми [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] буд.]] == Расонаҳои ҳамагонӣ == Расман оғози таърихи матбуоти тоҷик ба нашри аввалин шумораи [[Бухорои Шариф (рӯзнома)|«Бухорои шариф»]] дар [[11 март]]и соли [[1912]] нисбат дода мешавад. Биноба он ҳар сол дар [[11]]-уми март [[Рӯзи матбуот]] ҷашн гирифта мешавад. Вале пажӯҳишгарон тазкира ва осори насри қадимии тоҷикиро зинаи аввали журналистикаи тоҷик мешумуранд. Чунончӣ, муаллифони китоби «Таърихи матбуоти тоҷик» И. Усмонов ва Д. Давронов корбурди жанрҳои хабар, гузориш, мусоҳиба ва ғайраро дар солнома ва таърихнигориҳои садаҳои 10 то 15 тазаккур медиҳанд. Дар нимаҳои дуввуми садаи XIX ва оғози садаи XX бархе аз нашрияҳо чоп шудаанд, ки матолиберо ба тоҷикӣ нашр кардаанд. Дар давраи [[ИҶШС|шӯравӣ]] матбуот зери назорати шадиди давлат қарор дошт, вале дар ин давра низ аз талошҳои озодбаёнӣ дар бархе аз онҳо ба мушоҳида расидааст. Ибтидои солҳои 90-уми садаи 20 давраи шукуфоии матбуоти озоди Тоҷикистон шуморида мешавад, ки ба нашрияҳое монанди «Чароғи рӯз», «Растохез», «Сухан», «Адолат» ва монанди инҳо нисбат дода мешавад. Дар солҳои [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]] [[1992]] то [[1997]] даҳҳо рӯзноманигори тоҷик кушта ва аксари журналистони боҳунар кишварро тарк кардаанд. Ҳоло матбуоти мустақили Тоҷикистон аз нав ҷон мегирад ва чанд нашрия, хабаргузорӣ, радио ва телевизионҳои мустақил талош доранд, бо истифода аз озодии матбуот рисолати худро амалӣ кунанд. Дар Тоҷикистон 4 нашрияҳои давлатӣ: [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]], [[Рӯзномаи «Садои мардум»|«Садои мардум»]], [[Рӯзномаи «Народная газета»|«Народная газета»]] ба забони русӣ ва [[Рӯзномаи «Халқ овозӣ»|« Халқ овозӣ»]] ба забони узбекӣ нашр мешаванд. Инчунин, нашрияҳои ғайридавлатӣ; [[Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»]], Ҳафтаномаи «Миллат», Ҳафтаномаи «СССР» , Ҳафтаномаи «Азия-плюс» ва диг. ба забонҳои гуногун нашр мешаванд. Тибқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тартиби баҳисобгирии давлатии фаъолияти ноширӣ, корхонаҳои полиграфӣ ва пешбурди Феҳристи ягонаи давлатӣ» дар вазорат 376 рӯзнома, аз инҳо 112 адад давлатӣ ва 264 адад мустақил , 245 маҷалла, аз инҳо 114-тояш давлатӣ ва 131 адад мустақил, 319 матбаа- 37 давлатӣ ва 282 мустақил, 48 нуқтаи фурӯши китоб- 3 давлатӣ ва 45 мустақил, 71 нашриёт, аз инҳо 10 давлатӣ ва 61 мустақил, 11 агентии иттилоотӣ, аз инҳо 1 давлатӣ ва 10 мустақил ба қайд гирифта шудаанд. Ин маълумот то [[25 декабр]]и [[соли 2021]] ба ҳисоб гирифта шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/|title=Пагоҳ дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон 110-солагии Рӯзи матбуоти тоҷик таҷлил мегардад|author=|website=www.khovar.tj|date=2022-03-10|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-03-10|archivedate=2022-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220310043203/https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/}}</ref> Ба воситаи спутники ABS-1 (75.0°E) шабакаҳои телевизиони Тоҷикистон — [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи 1)]], [[ТВ Ҷаҳоннамо]], [[ТВ Баҳористон]], [[ТВ Сафина]], [[Варзиш ТВ]], [[ТВ Футбол (Тоҷикистон)]], [[ТВ Синамо]], [[ТВ Шаҳнавоз]], [[ТВ Илм ва табиат]] намоишҳои хешро омодаи тамошобинон мекунанд. Инчунин, [[Ширкатҳои телевизионии давлатии умумиҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ (Тоҷикистон)]] фаъолият карда истодаанд. Аз рӯи раддабандӣ (соли 2018) аз ҳама нашрияи серхонандатарин нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]] (34 %) мебошад. Сипас, бо фосилаи камтар нашрияи Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон «Омӯзгор» (23,8 %) ва нашрияи марказии ҲХДТ рӯзномаи «Минбари халқ» (22,2 %) ҷойгир шудаанд. Тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, ба ин натиҷа расидааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand// |title=khovar.tj/ 06.04.2018 |accessdate=2018-04-08 |archivedate=2020-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ }}</ref> Омори мазкур имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Раддабандии маҷаллаҳо ба раддабандии рӯзномаҳо монанд аст, яъне дар қатори аввал маҷаллаҳои давлатӣ қарор доранд. Аз ҳама теъдоди зиёди нашрро маҷаллаи занон — «Бонувони Тоҷикистон» (44,9 %) дорад. Маҷаллаи дуюми маъруф маҷаллаи Кумитаи оид ба корҳои дин, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои миллии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дин ва ҷомеа» (10,4 %) ва дар ҷойи сеюм маҷаллаи Вазорати фарҳанг бо номи «Фирӯза» (5,2 %) меистанд. Тамошобинони тоҷик аз ҳама бештар [[ТВ Сафина|шабакаи телевизионии Сафинаро]] тамошо мекунанд. Инро 60,1%-и пурсидашудагон дар тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, тасдиқ кардаанд. Ин омор имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Аз рӯи натиҷаҳои тадқиқот, дар ҷойи дуюм шабакаи телевизионии [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи якум)]], бо 50,1 % ва дар ҷойи сеюм [[ТВ Баҳористон]] бо 30,5 % қарор гирифтаанд. Пас аз шабакаҳои телевизионии ватанӣ дар ҷои аввал шабакаҳои телевизионии Россия меистанд, ки дар ҷадвали афзалиятҳо 18,3%-ро ишғол менамоянд. Бояд зикр намуд, ки шабакаҳои телевизионии Россия на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми фазои пасошӯравӣ рейтинги баланд ишғол мекунанд. Пас аз Россия бо 9,7 % шабакаҳои телевизионии ӯзбекӣ қарор гирифтаанд. Тибқи тадқиқоти ин марказ, дар миёни радиоҳои маҳбубтарин радиои Радиои «Садои Душанбе» (28 %) мавқеи аввалро касб карда, дар ҷойи дуюм Радиои Тоҷикистон (17,4 %) ва дар ҷойи сеюм Радиои фарҳанг (5,3 %) қарор гирифтаанд. Шумораи шабакаҳои гирифтани иттилоот, ғайр аз ВАО-и анъанавӣ рӯз аз рӯз меафзояд. Дар ҷойи аввал ТВ ватанӣ (57,2 %), дар ҷойи дуюм интернет (11,5 %) қарор дорад. 38,4 фоизи пурсидашудагон аз интернет истифода мебаранд. Интернетро аз ҳама бештар сокинони ВМКБ-60,6 фоиз истифода мебаранд. Ин нишондиҳанда дар миёни сокинони Душанбе 56,3 фоизро ташкил дод.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand|title=Натиҷаҳои тадқиқоти маркази "Зеркало" муарриф гардиданд|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-06-18|archivedate=2020-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/}}</ref>. == Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон == Дар солҳои истиқлол таъсис ва рушди Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон ба назар мерасад. Имрӯз дар ҷумҳури 8 Оҷонсиҳои Иттилоотӣ амал карда истодаанд: * [[Оҷонсии иттилоотии «СИМОНЮС»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «АВЕСТО»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс»]], * [[АМИТ «ХОВАР»]], * [[Оҷонсии Иттилоотии «Хатлон-пресс»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа»]], * [[Оҷонсии умумимиллии иттилоот «ТОҶНЮС»(«TOJNEWS»)]] ([[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст)<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |title=В Таджикистане закрылось независимое агентство TojNews |accessdate=2017-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115122428/http://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |archivedate=2016-11-15 }}</ref>. == Воситаҳои алоқа, технология ва инноватсия == {{Асосӣ|Алоқа дар Тоҷикистон}} Дар солҳои 90 асри XX истифодаи алоқаи телефонӣ барои аз 2 то 8 % ба 100 нафар аҳолӣ дастрас буд. Баъд аз ба охир расидани ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон аввалин қадамҳо барои азнав кардани системаи алоқаи телефонӣ ва рақами (цифровая) намудани он гузошта шуд. Соли 1998 аввалин маротиба дар [[Душанбе]] пайвасткунаки рақамӣ (цифровой комутатор) барои 2500 муштарӣ ва соли 1999 ба 10000 муштариён ба кор даромад. Соли 2003 стансияи телефонии Қургонтеппа, соли 2004 [[Хуҷанд]] ва соли 2005 [[Хоруғ]], [[Кӯлоб]], [[Турсунзода]] ва дигар минтақаҳои Тоҷикистон ба системаи пайвасткунаки рақамӣ гузаштаанд. Соли 2020 шумораи дастгоҳҳои телефонии системаи ШСКТ «Тоҷиктелеком» 279 ҳазор ададро ташкил дод, ки 84,7 % онҳо телефонҳои хонагӣ мебошанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ |title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт |accessdate=2021-03-05 |archivedate=2021-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ }}</ref> === Алоқаи телефони мобилӣ === ''Нигаред:'' [[Интернет дар Тоҷикистон]] Системаи мобилии алоқаи телефонӣ дар Тоҷикистон аз [[соли 1996]] инкишоф меёбад. Аввалин ширкате, ки ба бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон дохил шуд ин ҶСП «ТоҷикТел» буд. Соли 1998 дар Хуҷанд ҶСП «Сомонком» хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон бо стадарти GSM сар кард. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ шумораи ширкатҳои хидматрасонии нави алоқа ба 17 адад, шумораи умумии муштариёни алоқаи мобилӣ ба 10 912 080 адад ва шумораи муштариёни интернет ба 3 800 453 адад расид. Шумораи муштариёни алоқаи мобилии ҶДММ «Вавилон-Мобайл» аз ҳама зиёд 3 425 509 адад, шумораи муштариёни интернет аз ҳама зиёд — ҶДММ «Таком» — 1 138 626 адад расиданд<ref>Омори солонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Соли 2014. — С. 314.</ref>. Солҳои охир, дар Тоҷикистон ширкатҳои гуногун — ҶСП «Индиго Тоҷикистон» («Tcell»), ҶСП «ТТ-Мобайл» («МегаФон Тоҷикистон»), ҶСП «Вавилон Мобайл» ва ҶДММ «Таком» («ZetMobile», собиқ Beeline"), «Таджиктелеком», «Телеком-технолоджи», хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонӣ ба сомон расонида истодаанд. Тибқи маълумоти [[соли 2017]] дар Тоҷикистон шумораи муштариёни алоқаи мобилӣ 7 млн. 353 ҳазору 192 нафарро ташкил дод, ки аз онҳо 4 млн. 371 ҳазору 817 нафарашон муштариёни фаъол мебошанд. Ба ҳар 100 нафар шаҳрванди ҷумҳурӣ 5,5 адад дастгоҳи телефонии собит рост меояд. Шумораи истифодабарандагони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] дар якҷоягӣ бо истифодабарандагони интернети мобилӣ ва маҳаллӣ дар Тоҷикистон 2,3 млн нафарро ташкил мекард.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/|title=Илҳомҷон Атоев: «Теъдоди истифодабарандагони Интернет дар Тоҷикистон ба 2,3 млн. нафар расид» {{!}} АМИТ "Ховар"|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-12|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509223635/https://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/}}</ref>. Тибқи маълумоти [[соли 2020]] вазни қиёсии операторони хусусӣ дар бозори алоқаи ҷумҳурӣ 93,4 % -ро ташкил дод. Теъдоди корбарони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] аввали [[соли 2021]] беш аз 3,3 млн ва муштариёни мобилӣ беш аз 6 млн нафарро ташкил намуд.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/|title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-03-05|archivedate=2021-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/}}</ref>. Бино ба далели маълумотҳои раддабандии глобалии Speedtest, моҳи январи [[соли 2021]] Тоҷикистон байни 140 кишвари дунё ҷои 129-умро гирифтааст ва дар натиҷа дар як моҳ панҷ зина поён рафтааст. Суръати боркунии маълумот дар Тоҷикистон моҳи январи соли 2021 — 13,8 Мб/сонияро ташкил дод.<ref name="sputnik-tj.com">{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20210227/1032900621/tojikiston-internet-surat.html|title= Мавқеи Тоҷикистон дар раддабандии суръати интернет боз пасттар шуд |author= sputnik-tj.com|website=|date=|publisher= sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2020-03-05}}</ref>. Аз нигоҳи суръати интернети симӣ низ, тибқи ҳисобҳои моҳи январи [[соли 2021]], Тоҷикистон низ мавқеъро аз даст дод ва дар байни 175 кишвар дар ҷои 99-ум қарор гирифт.<ref name="sputnik-tj.com"/>. === Омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта === Дар Конфронси [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба савдо ва рушд (UNCTAD) «Ҳисоботи технология ва инноватсия 2021» аз чоп баромад. Аз ҷиҳати омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта, Тоҷикистон дар байни Тимори Шарқӣ ва Иттиҳоди Комор ҷойгир аст ва дар байни 158 кишвари дар рейтинги зикршуда ҷои 143-ро ишғол мекунад. Аз кишварҳои [[ИДМ]] — [[Русия]] дар ҷои 27, [[Беларус]] дар ҷои 59, [[Қазоқистон]] дар ҷои 62, [[Арманистон]] дар ҷои 83, [[Озарбойҷон]] дар ҷои 100, [[Қирғизистон]] дар ҷои 115 мебошанд.<ref>{{Cite web |url=http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |title=Таджикистан оказался в конце рейтинга по готовности к развитию новых технологий /avesta.tj/2021/02/26/ |accessdate=2021-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226064932/http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |archivedate=2021-02-26 }}</ref> == Маориф == {{асосӣ|Маориф дар Тоҷикистон}} Дар гузаштаи таърихи тоҷикон, дар давраҳои гуногуни рушди ҷомеъа масъалаи инкишофи муассисаҳои парваришу маориф аз сарварони давлату ҳомиёни дин вобаста буд. Доир ба гузаштаи мактабу мадрасаҳо баъзе маълумотҳо дар асарҳои муаррихону адибон боқӣ мондаанд, ки ҳоло мавриди тадқиқи олимон мебошанд. Аз нигоришоти ниёкон, иқдоми маорифпарварӣ танҳо дар охири садаи XIX аз ҷониби [[Аҳмади Дониш]] ва маорифпарварони тоҷик барои оммаи заҳматкаш мавриди тарғибу ташвиқ қарор гирифта будааст. Намояндагони [[Ҳаракати ҷадидия]] ба мислӣ [[Айнӣ]], [[Мунзим]], [[Беҳбудӣ Маҳмудхоҷа|Беҳбудӣ]] ва диг. давомдиҳандагони ин раванди равшанфикрӣ ва муассисони нахустини [[Мактабҳои усули нав]] гардиданд. Баъд аз таъсис ёфтани [[ҶМШС Тоҷикистон]] [[соли 1924]] зиммаи таъсиси соҳаи парваришу маориф ба давлати тоҷик гузашт, ки аз намояндагони табақаҳои заҳматкаш иборат буд. [[14 декабр]]и [[1924]] Комиссариати маорифи халқи ҶХШС Тоҷикистон ташкил гардид, ки он 11 феврали 1925 дар шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ намуд. Комиссариати маорифи халқ баъд ба Вазорати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1946—1978: 1988—1992), Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсуси [[ҶШС Тоҷикистон]] (1978—1988) табдили ном кард. Соли 1992 [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ном гирифт.<ref>[[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]], Ҷилди 3. БОЗ-ВИЧКУТ — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2014, — с.381-387</ref> Дар замони шӯравӣ маҳви бесаводӣ бартараф, таҳсилоти ройгон ҷорӣ гардида муассисаҳои гуногуни маърифатӣ аз ҷониби давлат бунёд ёфтанд. Имрӯз, дар ҷумҳурӣ муассисаҳои гуногуни парваришу омӯзиш рушд меёбад. Дар замони истиқлол маориф як рукни иҷтимоии давлат гардидааст. Президенти Тоҷикистон дар суханорониаш ба ифтихори 25 — солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 08.09.2016 зикр намудааст: {{аввали иқтибос}}Дар зарфи 25 соли истиқлол маблағгузории соҳаи маориф садҳо баробар зиёд карда шуд. Агар соли 2000-ум барои маориф ҳамагӣ 41 миллион сомонӣ ҷудо гардида бошад, пас соли 2016 барои ин соҳаи ҳаётан муҳим зиёда аз 3 миллиард сомонӣ пешбинӣ шудааст. Имрӯз дар кишвар 161 муассисаи типи нав, аз ҷумла 85 гимназия ва 65 литсей фаъолият дорад. Инчунин, дар ин давра 9 мактаби президентӣ барои хонандагони болаёқат бунёд ва мавриди истифода қарор дода шуд, ки дар онҳо ҳамаи шароити муосири таълиму тарбия муҳайё карда шудааст. Афзоиши шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ дар даврони истиқлоли давлатӣ яке аз дастовардҳои соҳаи маорифи мамлакат мебошад. Агар соли 1991 дар мамлакат 13 муассисаи таҳсилоти олӣ бо шумораи умумии 70 000 нафар донишҷӯ фаъолият карда бошад, пас соли 2016 шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ба 39 ва донишҷӯён ба 170 000 нафар расид.{{охири иқтибос|сарчашма=[http://president.tj/node/12943 Эмомалӣ Раҳмон. Суханронӣ ба ифтихори 25 - солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]}} Сатҳи саводнокии аҳолии Тоҷикистон низ тадриҷан баландшуда истодааст. Аз рӯи омори «Департаменти СММ оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ:Шуъбаи аҳолӣ» доир ба саводнокӣ, дар Тоҷикистон тахминан 5 781 203 наф дар синни 15 сола ва боло, ба забонҳои гуногун хонда ва навишта метавонанд. Ин шумора, 99,77 % аз ҳаҷми умумии аҳолии калонсолро дар бар мегирад. Яъне, тахминан 13 147 нафар сокинон ҳоло ҳам бесавод мебошанд.<ref>[http://countrymeters.info/ru/Tajikistan Население Таджикистана. Грамотность населения]</ref> == Фарҳангу ҳунар == === Адабиёт === Назму насри форсу тоҷик тӯли чандин асрҳо тараққӣ мекард. [[Акс:Rudaki Park, Dushanbe, Tajikistan.JPG|thumb|250px|Рӯдакӣ-асосгузори адабиёти форсу-тоҷик]] ==== Адабиёти тоҷик дар асрҳои миёна ==== Давраи нашъунамои адабиёти форсу тоҷик ба асрҳои миёна рост меояд, вақте ки дар Осиёи Миёна аввалин давлати тоҷикон — [[Давлати Сомониён]] (874—1005) арзи ҳастӣ намуда буд. Сомониён ба илм ва адабиёт диққати махсус зоҳир мекарданд. Шоирон ва олимони ҳамон давра ба монанди [[Рӯдакӣ]], [[Ибни Сино]], [[Фирдавсӣ]], [[Унсурӣ]], [[Дақиқӣ]] дар даргоҳи шоҳони Сомониён кор ва фаъолият мекарданд. Эрониён ва тоҷикон он вақтҳо як қавмро бо решаҳои бо ҳам пайваст ташкил мекарданд ва адабиёт, санъат, илм ҳам дастраси ҳама буд. [[Рӯдакӣ]] асосгузори адабиёти форсу тоҷик мебошад. Истилои арабҳо ба Осиёи Миёна дигаргуниҳои зиёде овард. Фарҳанги бой ва меьмории тоисломии тоҷикон нест карда мешуд, китобҳо сӯзонида мешуданд. Дар Осиёи Миёна дини ислом ҷорӣ шуда забони арабӣ умумӣ гардид. Забони нави адабӣ — забони форсу-тоҷик дар асрҳои IX—X ташаккул ёфт. Рӯдакӣ — шоири барҷаста, асосгузори адабиёти форсу тоҷик, аввалин шуда забонро ташаккул дод ва онро дар назми худ истифода бурда, якчанд жанрҳои адабии он замонро ба вукуъ овард. Маҳз аз ҳамон давра сар карда адабиёти форсу-тоҷик ташаккул ёфта дар тамоми олам машҳур гардид. Дар охири асри X [[Фирдавсӣ]] «Шоҳнома»-и безаволи худро эҷод кард, ки аз ҷихати маъно ва ҳаҷм дар адабиёти умумибашарӣ ҳамтоё надорад. Асри XI бо ба вукӯъ омадани эпосҳои романтикӣ машҳур шудааст. Маҳз дар ҳамин жанр силсилаи достонҳои [[Унсурӣ]], [[Айюкӣ]], [[Гунгурӣ]], [[Умари Хайём]] мебошанд, вале [[«Хамса»]]-и [[Низомии Ганҷавӣ]] намунаи беҳтарин маҳсуб мешавад, ки асри XII эҷод карда шудааст. Дар асри XIII [[«Бӯстон»]] ва [[«Гулистон»]]- и [[Саъдӣ]], дар асри XIV достонҳои [[Амир Хусрави Дехлавӣ]] ва [[Хоҷа Кирмонӣ]], [[Камоли Хуҷандӣ]] ва ғазалҳои [[Ҳофизи Шерозӣ]] эҷод шудаанд. Асри XV бошад бо назми [[Ҷомӣ]] машҳур гардидааст. ==== Адабиёти тоҷик дар асри XX ==== {{асосӣ|Адабиёти тоҷик дар асри XX }} Ғалабаи Инқилоби Октябру истиқрори низоми шӯравӣ дар Осиёи Миёна боъис гардиданд, ки миллати азийяткашидаи тоҷик дигарбора самандарвор аз хокистари зиллат бархоста, бар минбари иззату шарофат барнишинад ва дар баробари соҳати дигари ҳаёту иқтисоди кишвар ба соҳаи фарҳангу адаби деринасоли худ сару сомони наву матлубе бахшад. Ба иборати дигар, баъди таъсиси [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] ([[1924]]) ва [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] ([[1929]]) ниҳоди ҷадиди нависандагони Тоҷикистон арзи ҳастӣ намудааст, ки гурӯҳу дастаҳои парешони суханварони диёрамонро ҷамъ оварда, фаъолияташонро ба талаботи замони инқилобӣ мутобиқу мувофиқ гардонидааст. [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] моҳи майи [[соли 1934]] ҳамчун қисми таркибии Иттифоқи нависандагони ИҶШС ташкил ёфт. Дар асри XX, эҷодиёти адибони Тоҷикистон боиси рушди насру назми тоҷик, ташаккули [[Тарҷумаи бадеӣ дар адабиёт|тарҷумаи адабиёти ҷаҳон]], [[Драматургияи тоҷик|драматургия]], адабиёти кӯдакону наврасон, адабиётшиносӣ ва танқиди тоҷик гардид. Адибони Тоҷикистон бо асарҳои эҷоднамудаи хеш адабиёт ва забони тоҷикиро ба пояи нав бароварда дар адабиёти башар ҳиссагузор шудаанд. Эҷодиёти адибон ба садҳо забонҳои дунё тарҷума шуда дастраси хонандагон гардидааст. === Муассисаҳои фарҳангӣ === {{асосӣ|Фарҳанги Тоҷикистон}} [[Акс:Китобхонаи миллии Тоҷикистон.jpg|right|thumb|Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] Соли [[2012]] дар [[Душанбе]] бузургтарин дар [[Осиёи Марказӣ]] [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] бунёд ва ба истифода дода шудааст. Теъдоди хазинаи Китобхонаи миллии Тоҷикистон зиёда аз 6 миллион нусха китобро ташкил медиҳад.<ref>[http://www.kmt.tj/?category=2&article_id=1 ТАЪРИХИ КИТОБХОНАИ МИЛЛӢ]</ref>. Аз соли 2008 ҳамасола рӯзҳои 2-9 апрел дар саросари ҷумҳурӣ Фестивали ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикис тон» баргузор мегардад ва 4 сентябр ҳамчун «Рӯзи китоб» таҷлил мешавад. Аз соли 2007 Ҳаракати «Корвони китоб» ташкил карда шуд, ки ҳар сол як маротиба китобҳои тозанашрро ба китобхонаҳои тамоми шаҳру ноҳияҳо ба таври ройгон дастрас менамояд. Солҳои 2011, 2012 ва 2013 Намоиши байналхалқии китоби Душанбе ташкил карда шуд. Ифтитоҳи осорхонаи миллӣ аз ҷумлаи рӯйдодҳои таърихӣ ва дастовардҳои муҳими фарҳангии даврони Истиқлоли Тоҷикистон мебошад. [[20 март]]и соли [[2013]] дар [[Душанбе]] расми кушодашавии бинои нави Осорхонаи миллии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар маросими кушодашавии осорхона Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва сокинони шаҳри [[Душанбе]] иштирок намудаанд. [[Акс:Площадь, г. Худжанд 04.jpg|thumb|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, Қалъаи Хуҷанд]] Дар толори бузурги Осорхонаи миллии Тоҷикистон Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони сершумори зиёиёни эҷодкори ҷумҳурӣ мулоқот намуд.<ref>{{Cite web|url=http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|title=ИШТИРОКИ Э. РАҲМОН ДАР МАРОСИМИ ИФТИТОҲИ ОСОРХОНАИ МИЛЛӢ ВА МУЛОҚОТ БО ЗИЁИЁНИ КИШВАР|accessdate=2014-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305031817/http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|archivedate=2016-03-05}}</ref> Айни замон (1.01.2017), дар ҷумҳурӣ 2 ҳазору 320 муассисаи иҷтимоию фарҳангӣ, аз ҷумла 1 ҳазору 354 китобхонаи давлатию оммавӣ, 332 қаср ва хонаҳои фарҳанг, 415 клуб, 48 клуби сайёр, 14 маркази фарҳангу фароғатӣ, 7 филармонияи халқӣ, 62 боғи фарҳангию фароғатӣ, 22 театри халқӣ, 54 осорхона, 24 ансамбли тарона ва рақс, 16 ансамбли шашмақом, 7 ансамбли фалак, 6 ансамбли эстрадӣ ва 16 ансамбли фолклорию этнографӣ фаъолият доранд.<ref>{{Cite web|url=http://www.jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|title=Вазорати фарҳанг дар ҳамоҳангӣ бо ЮНЕСКО 3 филми мустанад ба навор гирифт|accessdate=2017-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125231520/http://jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|archivedate=2017-01-25}}</ref> [[24 август|24 августи]] [[соли 2026]] — дар [[Душанбе]] Маросими ифтитоҳи расмии [[Театри миллии Тоҷикистон]] ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] баргузор гардид.Бинои Театри миллӣ аз 7 ошёна – ду ошёнаи зеризаминӣ ва панҷ ошёнаи рӯизаминӣ иборат буда, баландии он ба 35 метр мерасад.Толори асосӣ барои 2500 тамошобин пешбинӣ гардидааст.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. === Театру синамо === {{асосӣ|Синамои Тоҷикистон}} Дар моҳи октябри соли 1929, ба ҳайати III-умин Анҷумани изтирории Шӯроҳои Тоҷикистон аввалин маҷаллаи синамоӣ (киножурнал) намоиш дода шуд, ки дар бораи омадани нахустин қатора ба Душанбе ва дигар ҳодисаҳои муҳим дар ҳаёти ҷумҳурии ҷавон нақл мекард<ref>Таджикская Советская Социалистическая Республика. Гл. ред. [[Муҳаммад Осимӣ|М. С. Асимов]]. — Д., 1974. — 408 с.</ref>. Барои муттаҳидсозии ҳунарпешагон ва фароҳам овардани шароити мусоиди эҷодӣ дар ҷумҳурӣ [[Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ]], [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ|Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ]], [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Владимир Маяковский|Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковский]], [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ|Театри мазҳакаи мусиқии ба номи Пушкини Ленинобод]], [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов|Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи М. Воҳидов]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри мазҳакаи мусиқии Хоруғ]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кўлоб|Театри драмаи мусиқии Кӯлоб]], [[Театри давлатии драма ва мусиқии ба номи Тӯҳфа Фозилова|Театри драмаю мусиқии Конибодом]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Бохтар|Театри мазҳакаи мусиқии Қӯрғонтеппа]], [[Театри давлатии лӯхтак|Театри лӯхтаки Душанбе]], [[Театри давлатии лўхтаки шаҳри Чкалов|Театри лӯхтаки шаҳри Чкалов]] ва дар бисёр ноҳияҳо театрҳои халқӣ кушода шуданд, ки ба рушди санъати театрии Тоҷикистон такони бузурге бахшиданд. Бахусус дар саҳнаи ин театрҳо дар асоси асарҳои драманависони тоҷик, рус ва хориҷӣ намоишномаҳои бисёри ҷолибе манзури тамошобинон гаштанд. Ташкили [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев|Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] (1938) ва дар ҳайати он таъсис ёфтани Ансамбли тарона ва рақс, Ансамбли рубобчизанон, Ансамбли тарона ва рақси Помир, Ансамбли фолклорӣ ва этнографии «Ганҷина» дар ҳаёти фарҳангию маънавии ҷумҳурӣ воқеаи басо нек ва фараҳбахш буданд. Назди [[Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|Кумитаи радио ва телевизиони тоҷик]] [[Ансамбли давлатии «Шашмақом»]] амал карда истодааст, ки ҳоло мақоми давлатӣ ва номи устоди забардасти «Шашмақом» [[Фазлиддин Шаҳобов]]-ро дорад. Бо дастгирии ҳукумати кишвар, барои эҳё ва рушди мусиқии суннатӣ дар замони муосир — [[12 май]] ҳамасола дар саросари кишвар чун «Рӯзи [[Шашмақом]]» таҷлил мегардад. [[ЮНЕСКО]] дар [[соли 2000]] мелодӣ, [[Шашмақом|Шашмақомро]] дар феҳристи кӯҳантарин сабкҳои мусиқӣ ва ҳамчунин сармояҳои ғайримоддӣ ба сабт расонд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/imr-z-r-zi-shashma-om-imr-z-ba-abuli-arori-ukumati-um-ur-oid-ba-rushdi-minbadai-sanati-i-rogarii-shashma-om-dar-to-ikiston-20-sol-pur-shud/ |title=Имрӯз — Рӯзи Шашмақом. Ба қабули Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба рушди минбаъдаи санъати иҷрогарии шашмақом дар Тоҷикистон» 20 сол пур шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2020-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/05/ashni-sho-asari-musi-ii-sunnatii-hal-i-to-ik-imr-z-dar-sarosari-to-ikiston-r-zi-shashma-om-ta-lil-megardad/ |title=ҶАШНИ ШОҲАСАРИ МУСИҚИИ СУННАТИИ ХАЛҚИ ТОҶИК. Имрӯз дар саросари Тоҷикистон Рӯзи Шашмақом таҷлил мегардад |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2021-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref> Ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] [[24 август]]и [[соли 2026]] маросими ифтитоҳи бинои [[Театри миллии Тоҷикистон]] дар ш. [[Душанбе]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. Дар Тоҷикистон 15 муассисаҳои театрӣ ва 5 консертӣ фаъолият доранд. * [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ]], * [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]], * [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Вл. Маяковский]], * [[Театри давлатии лӯхтак]], * [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ]], * [[Театри давлатии мусиқӣ -драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом|Театри давлатии мусиқӣ-драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом]], * [[Театри давлатии узбекии мусиқӣ -драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен|Театри давлатии узбекии мусиқӣ-драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи А.С. Пушкини шаҳри Чкалов|Театри давлатии драмаи русии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқии тамошобини ҷавони шаҳри Хуҷанд]], * [[Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ]], * [[Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ -драмавии н. Данғара|Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ-драмавии н. Данғара]]. * [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев]], * [[Иттиҳодияи давлатии гурӯҳҳои эҷодию консертӣ]], * [[Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ба номи Ғ. Валаматзода]], * [[Ансамбли «Сомон»]], * [[Маркази эҷодии «Илҳом»]], * [[Муассисаи давлатии сафарию ҳунарии «Базморо»]] ва [[Сирки давлатии Тоҷикистон]]. === Телевизион === {{асосӣ|Телевизиони Тоҷикистон}} Телевизиони Тоҷикистон бо номи ''Студияи Душанбе'' [[3 октябр]]и соли [[1959]] дар шаҳри [[Душанбе]] бори нахуст ба фаъолият оғоз кард. Дар таърихи телевизиони Тоҷикистон [[26 июн]]и соли [[2006]] ҳамчун рӯзи навсозии воситаҳои техники телевизион ва паҳн намудани барномаҳои он дар Тоҷикистон сабт шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://radiotoj.tj/?p=29259 |title=Масири рушди телевизиони Тоҷикистон |website=RadioToj |date= |access-date=2025-06-10 |language=tg |accessdate=2025-06-09 |archivedate=2025-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251207214652/https://radiotoj.tj/?p=29259 }}</ref> Гузаштан ба техникаи нави рақамӣ тақозои давру замони муосир аст, зеро имрӯз тамоми телевизионҳои ҷаҳон бо намуди навини техникӣ фаъолият менамоянд. Бо мурури замон таҷҳизоти марказии пахши барномаҳои телевизиони Тоҷикистон ба пуррагӣ иваз карда шуд. Имрӯз дар Тоҷикистон 9 ТВ-ҳо умумиҷумҳуриявӣ барномаҳои гуногуни хешро 24 соат намоиш медиҳанд: * [[ТВ Сафина]] * [[ТВ Ҷаҳоннамо]] * [[ТВ Баҳористон]] * [[Варзиш ТВ]] * [[ТВ Синамо]] * [[ТВ Шаҳнавоз]] * [[ТВ Илм ва табиат]] * [[ТВ Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ]] * [[ТВ Футбол]] == Варзиш == {{асосӣ|Варзиш дар Тоҷикистон}} Варзишгарони тоҷик новобаста ба мушкилиҳои молиявӣ дар бисёр мусобиқаҳо байналмилалӣ иштирок карда, ҷойҳои намоёнро ишғол мекунанд. Варзишгарони беҳтарин ба монанди: [[Расул Боқиев]], [[Мавзуна Чориева]], [[Дилшод Назаров]], [[Гулов Алишер]], [[Акмалиддин Каримов]] ва дигарон шаъну шарафи варзиши Тоҷикистонро баланд бардошта истодаанд. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 7564 иншооти варзишӣ, аз ҷумла 164 варзишгоҳ, 1893 толорҳои варзиш, 64 ҳавзи шиноварӣ фаъолият мекард.<ref>Саидова М. Х. Экономические аспекты функционирования и развития физической культуры и спорта в структуре сферы услуг Республики Таджикистан // Наука и спорт: современные тенденции. — 2015. — Т. 7. — № 2. — С. 94</ref>. Дар Тоҷикистон 3 варзишгоҳи ғунҷоишаш 25 ҳазор тамошобин ва боз як варзишгоҳ барои 25 000, чор варзишгоҳ барои 20 000 ва 15 000 сохта ба истифода супорида шудаанд. [[21 август|21 августи]] [[соли 2026]] дар ш. [[Душанбе]] майдони бошукӯҳи [[Варзишгоҳи миллӣ (Душанбе)|«Варзишгоҳи миллӣ»]] мавриди истифода қарор дода шуд. [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]], Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] Варзишгоҳи миллии нави пойтахтро (Муассисаи давлатии «Варзишгоҳи миллӣ»-и Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон) дар расми ба истифода супоридани варзишгоҳи пойтахт иштирок намуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/sarvari-davlat-emomal-ra-mon-varzishgo-i-milliro-bo-30-azor-oji-nishast-dar-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/|title=Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон Варзишгоҳи миллиро бо 30 ҳазор ҷойи нишаст дар шаҳри Душанбе ифтитоҳ намуданд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2026-08-21 |lang=tg |accessdate=2026-08-27 }}</ref> Варзишгоҳҳои бузург: # Қасри варзиши «Тоҷикистон» # Варзишгоҳи «Спитамен» (собиқ варзишгоҳи «Спартак») # [[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ]] (бошгоҳи футболи «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]») # Толори «Қасри теннис» # Ҳавзи шиноварӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Гулистон, Панҷакент ва диг. # Қасри варзиши Кумитаи андози ҶТ ва диг. #[[Варзишгоҳи миллӣ (Душанбе)|«Варзишгоҳи миллӣ»]] дар ш. [[Душанбе]] Дар федератсияи [[Тхэквондо]] ИТФ имрӯз 36 қаҳрамонҳои ҷаҳон тарбия ёфтаанд<ref>{{Cite web |url=http://www.taekwon-do.tj/ |title=Национальная Федерация Тхэквондо и Кикбоксинга Республики Таджикистан |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161218013352/http://www.taekwon-do.tj/ |archivedate=2016-12-18 }}</ref>, ки якчанд маротиба ғолиби мусобиқаҳо гардида буданд. Ин ягона федератсияи варзишгарони Тоҷикистон аст, ки солҳои истиқлол бо саъю кӯшиши Раиси федератсия [[Мирсаид Яҳёев]] ва кумаки молиявии корхонаҳову шахсони алоҳида дар мусобиқаҳо фаъол аст. Дигар комёбии назаррас дар бозиҳои олимпӣ соли 2012 ба медали биринҷии олимпиада сазовор шудани муштзани тоҷик [[Мавзуна Чориева]] мебошад. Сентябри соли 2014 дар Бозиҳои тобистонаи Осиё варзишгарони тоҷик соҳиби 5 медал, аз ҷумла як медали тилоӣ аз рӯи намуди гурзпартоӣ, ки соҳибаш [[Дилшод Назаров]] шуданд. [[Дилшод Назаров]] ягона варзишгарест, ки се маротиба дар Олимпиадаҳо иштирок намуда, ду карат ғолиби Бозиҳои Осиёӣ шудааст. Августи соли 2015 ӯ соҳиби медали нуқра дар чемпионати ҷаҳон оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] гардидааст. [[Дилшод Назаров]] аввалин варзишгари тоҷикистонӣ мебошад, ки дар Бозиҳои олимпии [[Рио-де-Жанейро]] ([[Бразилия]]) соҳиби медали тило шудааст. Варзишгари 22-солаи тоҷик [[Беҳрӯз Хоҷазода]], ки моҳи ноябри соли 2017 дар Чемпионати ҷаҳон оид ба самбо дар шаҳри Сочии [[Русия]] дар вазни 74 кг ба унвони қаҳрамонӣ даст ёфт, бо медали тило мукофотонида шуд. Вай инчунин дар чемпионати Осиё дар [[Тошканд]] дар вазни 68 кг медали тило, дар Бозиҳои V осиёӣ дар иншооти сарпӯшида ва ҳунарҳои размӣ дар [[Ашқобод]] дар намуди самбои варзишӣ дар вазни 74 кг медали тило ва дар намуди куштии кураш дар вазни 73 кг медали нуқра гирифтааст. Ӯ дар рӯйхати даҳ варзишгари беҳтарини Тоҷикистон дар соли 2017, ки онро Ассотсиатсияи журналистони риштаи варзиши Тоҷикистон (АЖРВТ) аз рӯи натиҷагирии пурсиши хабарнигорон тартиб додааст, дар ҷойи аввал мебошад.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |title=Беҳрӯзи Хоҷазода варзишгари сол эълон шуд! |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223223619/http://jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |archivedate=2017-12-23 }}</ref> == Ҷозибаҳои гардишгарӣ == {{асосӣ|Сайёҳӣ дар Тоҷикистон}} Узвияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ, пазируфта шудани пойтахти Ватанамон — шаҳри Душанбе ба узвияти Федератсияи ҷаҳонии шаҳрҳои сайёҳӣ, эълон гардидани шаҳри Душанбе — пойтахти сайёҳии кишварҳои Созмони ҳамкории иқтисодӣ барои солҳои 2020—2021 симои сайёҳии Тоҷикистон ба ҷаҳониён муаррифӣ ва машҳур намуд. Дар сафи 10 кишвари ҷолибтарин барои боздиди сайёҳон эълон шудани ҷумҳурӣ, дар сархати даҳгонаи кишварҳои ҷолиб барои сайёҳони саргузаштӣ ҷой додани Тоҷикистон, ба 10 роҳи зеботарини дунё шомил гаштани шоҳроҳи Помир, ҳамчун даҳгонаи мавзеъҳои бехатар аз рӯи таъмини амнияти шабона, инчунин, ба қатори 10 шаҳри дар айёми баҳор ва тирамоҳ барои сайёҳӣ муносиби Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил эътироф шудани шаҳри Душанбе, ба даҳгонаи кишварҳои беҳтарин аз рӯи сайёҳии пиёдагардӣ ва саргузаштӣ шомил шудани Тоҷикистон ва ба панҷгонаи беҳтарин аз рӯи низоми содаи пешниҳоди раводид ворид шудани ҷумҳурӣ шаҳодати аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф гаштани сайёҳии мамлакат ва дар ин росто касб намудани мавқеи намоён дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Мувофиқи маълумоти оморӣ [[соли 2020]] ба Ҷумҳурии Тоҷикистон 350 ҳазор нафар сайёҳ ташриф овард, ки нисбат ба соли пешин 72,2 дарсад кам мебошад. Тибқи арзёбиҳои Кумитаи омор ва Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ даромади соҳа то давраи беморӣ тақрибан 2,5 дарсади ММД -ро ташкил медод. Ин ҳудудан 230—250 миллион доллари ИМА-ро дар бар мегирад. Cоли 2020 ин рақам хеле кам шуда, тахминан ба 72,6 миллион доллари ИМА баробар гардид, ки тахмин 1 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ дониста мешавад. Бо мақсади пиёда намудани тарҳи рушди деҳот, бозсозии роҳҳои назди [[ёдгориҳои таърихӣ]], бунёди хонаҳои қабули сайёҳон, меҳмонхонаҳои хурд ва дигар хидматрасониҳои муосир дар [[соли 2021]], дар заминаи ҳамкориҳои мутақобилан судманд чор мавзеи таърихию сайёҳии ҷумҳурӣ — «[[Чилучорчашма]]», «[[Аҷинатеппа]]», «[[Ҳулбук]]» ва «[[Ямчун]]» дар ҳамкорӣ бо Бонки ҷаҳонӣ бозсозӣ ва ба сатҳи байналмилалӣ мешаванд. == Идҳои расмии Тоҷикистон == {{асосӣ|Идҳои Тоҷикистон}} * [[1 январ]] — [[Соли Нав]] * [[23 феврал]] — [[Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қувваҳои мусаллаҳ]] * [[8 март]] — [[Рӯзи модар]] * [[21 март|21]] — [[24 март]] — [[Наврӯз|Ҷашни Наврӯз]] * [[9 май]] — [[Рӯзи Ғалаба]] * [[27 июн]] — [[Рӯзи ваҳдати миллӣ (Тоҷикистон)|Рӯзи ваҳдати миллӣ]] * [[1 сентябр]] — Рӯзи дониш * [[9 сентябр]] — [[Рӯзи истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи истиқлол]] * [[5 октябр]] — [[Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи забони давлатӣ]] * [[8 октябр]] — Иди [[Меҳргон]] * [[6 ноябр]] — [[Рӯзи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қонуни асосӣ]] * [[24 ноябр]] — [[Рӯзи парчами давлатии Тоҷикистон|Рӯзи Парчами давлатӣ]] * [[Иди Рамазон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Қурбон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Сада]]<ref>'''Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон''', соли 1995, № 21, мод. 237; соли 1998, № 10, мод.125, № 23-24, мод. 338; соли 1999, № 5, мод.76, № 12, мод.308; соли 2002, № 4, қ-1, мод.191, мод.194, мод.197; соли 2003, № 4, мод.132, № 8, мод. 449, № 12, мод. 678; соли 2004, № 5, мод. 350, № 12, қ-1, мод. 697; соли 2005, № 3, мод. 131, № 12, мод. 658; соли 2008, № 1, қ-2, мод. 9, № 3, мод.188, № 12, қ-1, мод. 988; соли 2009, № 5, мод.319, № 7-8, мод. 493, № 11, мод. 698, мод. 699; соли 2010, № 7, мод. 544, мод. 548.</ref> == Тоҷикистон дар радабандиҳои ҷаҳонӣ == * Дар ҳисоботи «Пешбурди соҳибкорӣ-и [[Бонки ҷаҳонӣ]], ки танзими давлатии фаъолияти соҳибкориро дар кишварҳои ҷаҳон арзёбӣ менамояд, соли 2020 мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 зина баланд рафта, дар байни 190 давлати ҷаҳон ҷои 106-ум-ро ишғол намуда, бори дигар ба даҳгонаи кишварҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/|title=Тоҷикистон ба даҳгонаи давлатҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд|author=|date=28 октябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153751/https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/}}</ref>. * Дар радабандии кишварҳои хушбахти дунё (''World Happiness Report'') (соли 2018), ки бахши [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар умури ҷустуҷӯи роҳи босубот таҳия кард, ки Тоҷикистон дар ҷойи 74 қарор дорад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29831835.html|title=Финландия хушбахттарин кишвари дунё. Тоҷикистон дар ҷойи 74-ум аст|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Тоҷикистон дар гузориши Forbes аз рӯи озодии тиҷорат дар мақоми 118, озодии монетарӣ — 131, навоварӣ — 116, технология — 108, ҳифзи сармоягузор — 37, фасод — 148, озодии шахсӣ — 142 ва аз рӯи сарбории андоз дар мақоми 114-ум қарор гирифтааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/economy/20181221/1027790822/Bahoi-Forbes-ba-andoz-fasod-hifzi-sarmoyaguzori-va-sharoiti-sohibkori-dar-Tojikiston.html|title=Баҳои Forbes ба андоз, фасод, ҳифзи сармоягузор ва шароити соҳибкорӣ дар Тоҷикистон|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Коршиносони Форуми ҷаҳонии иқтисодӣ (WEF), Ҷумҳурии Тоҷикистонро амнтарин кишвари [[Осиёи Марказӣ]] дар [[соли 2017]] донистаанд. Дар ин радабандӣ Тоҷикистон миёни 136 кишвар мақоми 49-умро касб кард.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |title=Тоҷикистон дар соли 2017 бехавфтарин кишвари Осиёи Марказӣ номида шуд |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171224111236/http://jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |archivedate=2017-12-24 }}</ref> * Ҷумҳурии Тоҷикистон дар радабандии „Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017“, ки соли 2017 созмони „Бунёди ҳуқуқи кӯдак“ дар ҳамкорӣ бо Донишгоҳи Ерасмуси Роттердам дар самтҳои ҳуқуқи кӯдак ба ҳаёт, саломатӣ, маориф ва ҳифзи муҳити зист баргузор кард, дар миёни 165 кишвари узви Конвенсияи ҳуқуқи кӯдаки Созмони Милали Муттаҳид мақоми 55-умро касб намуд. Тоҷикистон миёни кишварҳои [[Осиёи Марказӣ]] пас аз Ҷумҳурии [[Қазоқистон]] (ҷойи 22) ва [[Туркманистон]] (ҷойи 42) дар ҷойи сеюм қарор дорад. Пас аз Тоҷикистон кишварҳои [[Озарбойҷон]] (ҷойи 66), [[Беларус]] (ҷойи 78), [[Қирғизистон]] (ҷойи 81), [[Ӯзбекистон]] (ҷойи 85), [[Русия]] (ҷойи 86) ва [[Арманистон]] дар ҷойи 106 қарор гирифтаанд».<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |title=Тоҷикистон дар радабандии «Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017» мақоми 55-умро касб кард |accessdate=2018-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126222847/http://jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |archivedate=2018-01-26 }}</ref> * Бино бар иттилои ''Internet Live Stats'' соли 2016 Тоҷикистон аз ҷиҳати шумораи корбарони интернет дар мақоми 114-ум қарор дошт.<ref>{{Cite web|url=http://www.internetlivestats.com/internet-users-by-country/|title=Internet Users by Country (2016) - Internet Live Stats|publisher=www.internetlivestats.com|lang=en|accessdate=2018-02-12}}</ref> ва дар қаламрави Тоҷикистон шумораи корбарони интернет ба 1,6 миллион нафар расида ин адад 18,7 % аз шумораи умумии аҳолиии кишварро ташкил медиҳад. Дар муқоиса бо соли 2015 шумораи корбарони интернет 4,3 % афзудааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/science/20160728/1020366412.html|title=Тоҷикистон аз ҷиҳати истифодабарандагони интернет дар ҷои 114 қарор гирифт|author=Sputnik|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2018-02-12}}</ref>. == Пайвандҳои беруна == * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe Dushanbe travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141009033605/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe |date=2014-10-09 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand Khujand travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120727203329/http://www.traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand |date=2012-07-27 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/qurghonteppa Qurghonteppa travel guide] * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob Kulob travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008083733/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan Badakhshan travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008143730/http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog Khorogtravel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008013817/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog |date=2014-10-08 }} * [http://www.openstreetmap.org/search?query=Tajikistan#map=12/37.9409/71.9625&layers=T Тоҷикистон] * [http://www.openstreetmap.org/#map=12/38.5358/68.7790 OpenStreetMap Душанбе] * [http://www.openstreetmap.org/?lat=40.275&lon=69.6427&zoom=13&layers=B000FTF OpenStreetMap Хуҷанд] * [http://www.flickr.com/search/?q=Khudjand шаҳри Хуҷанд] * http://www.angelfire.com/pe/rudaki/khujand.html == Аксҳои Тоҷикистон == <gallery> National Museum of Tajikistan Национальный музей Таджикистана(0) Осорхонаи милли.jpg |Осорхонаи миллии Тоҷикистон Высотное здание на главной площади Душанбе (3).jpg|Хадамоти алоқаи назди Ҳукумати Тоҷикистон. ш. Душанбе Ismaili Center, Dushanbe.jpg| Маркази исмоилӣ дар ш. Душанбе Stele of Independence of Tajikistan 02.jpg|Майдони "Истиқлол" дар ш. Душанбе Торговый центр СITU MALL в Душанбе.jpg|Маркази тҷоратӣ СITU MALL дар Душанбе]] Монументальный ансамбль.JPG |Пайкараи устод Рӯдакӣ, дар Боғи А. Рӯдакӣ, ш. Душанбе The courtyard of the Grand Masjid Imam Tirmizi.jpg | Масҷиди ҷомеи ш. Душанбе ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 02.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Имоми Аъзам, Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 09.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит, намои дохили масҷид Вышивальщицы.jpg|Дӯзандаҳои кашидаҳои миллӣ Праздник Навруз - 2025 в городе Душанбе. Таджикистан. 05.jpg|Рамзи Навруз - 2025 дар ш. Душанбе. Таджикистан.]] Праздник Навруз-2025 в РТСУ (27).jpg|Дастархони Наврузӣ Guliston Fort, Khatlon, Tajikistan.JPG|Қалъаи Хулбук, Хатлон Kulyab Museum, Kulyab, Tajikistan.JPG|Осорхонаи шаҳри Кулоб, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Tomb of Mir Sayyid Ali Hamadani.jpg|Мақбараи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Historical Museum of Sughd.jpg|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд Мечеть шейха Муслихиддина.jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории (масҷиди) Шайх Муслиҳиддин, ш. Хуҷанд Цитадель Мугтеппа,.jpg |Қалъаи Муғтеппа, ш. Истаравшан </gallery> == Омӯзишу парвариш ва фарҳанг == * [[Алоқа дар Тоҷикистон]] * [[Ислом дар Тоҷикистон]] * [[Идҳои Тоҷикистон]] * [[Ёдгориҳои фарҳангии умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] * [[Сиёсати хориҷии Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Commons|Тоҷикистон}} * [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }} * [http://www.majmilli.tj Дастгоҳи Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.mmk.tj Маркази Миллии Конунгузори] * [http://www.president.tj Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.president.tj Президенти Тоҷикистон] * [http://www.tarih.tj/ Таърихи Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928044602/http://www.tarih.tj/ |date=2007-09-28 }} * [https://archive.is/20130707023608/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/03/070321_er_name_change_cyr.shtml Дарбораи тағйири ном ва барандохтани «ов»] {{ПБ}} {{Мамлакатҳои Осиё}} {{Осиёи Марказӣ}} {{ИДМ}} {{СҲШ}} {{ИИЕ}} {{Мавзӯъҳои Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1991 дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои бе роҳи баромад ба баҳр]] pjmvbkh99uokjnz7ubj664xjfalu9qr 1488196 1488195 2026-09-27T18:27:15Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Аксҳои Тоҷикистон */ 1488196 wikitext text/x-wiki {{Равонакунӣ|Тоҷикистон|Тоҷикистон (мазмунҳо)}} {{Давлат |Мақом = |Номи тоҷикӣ = Ҷумҳурии Тоҷикистон |Номи аслӣ = {{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}} {{lang-ru|Республика Таджикистан}} |Номи одӣ = Тоҷикистон |Парчам = Flag of Tajikistan.svg |Нишон = Coat of arms of Tajikistan.svg |Ба ҷои нишон = |Шиор = |Тарҷумаи шиор = |Номи суруди миллӣ = Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон |Аудио = Tajikistan anthem.ogg | sovereignty_type = [[Таърихи Тоҷикистон|Таъсис]]<small> | Марҳала1 = [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] | Сана1 = 14 октябри соли 1924 | Марҳала2 = [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] | Сана2 = 5 декабри соли 1929 | Марҳала3 = Эъломи истиқлол аз [[ИҶШС]] | Сана3 = 9 сентябри соли 1991 | Марҳала4 = [[Эъломияи Алма-Ато (1991)|Пайвастшавӣ ба ИДМ]] | Сана4 = 21 декабри соли 1991 | Марҳала5 = Қабулшавӣ ба [[Созмони Милали Муттаҳид]] | Сана5 = 2 марти соли 1992 | Марҳала6 = Қабули [[Конститутсияи Тоҷикистон|Конститутсияи]] кунунӣ | Сана6 = 6 ноябри 1994 |Шакли ҳукумат = [[ҷумҳурии президентӣ]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=40|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Дини давлатӣ = [[давлати дунявӣ]]<ref>{{cite web|url = http://www.president.tj/taxonomy/term/5/111|title = Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate = 2018-02-14}} <blockquote> Моддаи 1 Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад.</blockquote></ref> |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =46 |lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg =71 |lon_min =17 |lon_sec =0 |region = TJ |CoordScale = 6000000 |Дар харита = Tajikistan (orthographic projection).svg |зернавис ба харита = |Дар харита2 = |Забон = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] (давлатӣ)<br> [[Забони русӣ|русӣ]] <small>(забони муоширати байни миллатҳо)</small> |Таъсис = |Санаи истиқлол = [[9 сентябр]]и [[1991]] |Истиқлол аз = [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] |Пойтахт = [[Душанбе]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Душанбе]], [[Хуҷанд]], [[Бохтар]], [[Кӯлоб]], [[Истаравшан]] |Вазифаи роҳбар 1 = [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|Президент]] |Роҳбар 1 = [[Эмомалӣ Раҳмон]] |Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон|Сарвазир]] |Роҳбар 2 = [[Қоҳир Расулзода]] |Вазифаи роҳбар 3 = [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Раиси Маҷлиси Олӣ]] |Роҳбар 3 = [[Рустами Эмомалӣ]] |Ҷой аз рӯи масоҳат = 93 |Масоҳат = {{nts|141.400}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Фоизи об = 0,3 |Этнохороним = Тоҷикистонӣ, Тоҷикистониҳо |Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 92 |Аҳолӣ = {{афзоиш}}{{nts|10,000,000}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Соли баҳодиҳӣ = [[2022]] |Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = {{nts|7417400}} |Соли барӯйхатгирӣ = 2010 |Зичии аҳолӣ = |Ҷой аз рӯи зичӣ = |ММД (БҚХ) = 27,802 млрд<ref>{{cite web|url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=11&sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=923&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title = Tajikistan|publisher = International Monetary Fund website}}</ref> |Соли ҳисоби ММД (БҚХ) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) = 128 |ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = 3,146 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = |ММД (номинал) = 7,342 млрд |Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 147 |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 819 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = |ШРИ = {{афзоиш}}0,627<ref>http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf</ref> |Соли ҳисоби ШРИ = 2018 |Ҷой аз рӯи ШРИ = 129 |Сатҳи ШРИ = <span style="color:#fc0;">миёна</span> |Воҳиди пул = [[сомонӣ]] ([[ISO 4217|TJS, рамз 972]]) |Домен = [[.tj]] |ISO = TJ |Пешшумораи телефон = 992 |Минтақаи замонӣ = [[UTC+5]] |Тавзеҳот = }} '''Тоҷикистон''' ({{lang-fa|تاجیکستان}}), номи расмӣ — '''Ҷумҳурии Тоҷикистон''' ({{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}}) — кишварест дар [[Осиёи Марказӣ]], дар доманаҳои Помир ҷойгир буда, ба баҳр роҳи баромад надорад. Аз назари масоҳат хурдтарин давлат дар [[Осиёи Миёна]] аст. Аз ғарб ва шимоли ғарб бо [[Ӯзбекистон|Узбакистон]], аз шимол бо [[Қирғизистон]], аз шарқ бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва аз ҷануб бо [[Афғонистон]] ҳамсарҳад аст. [[Пойтахт]]аш шаҳри [[Душанбе]] аст. Тоҷикистон кишвари кӯҳсор ва пурбориш аст ва манобеи фаровони зеризаминиву об дорад. Паҳноварӣ — 141 400 км² (93-ум дар ҷаҳон)<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependencies_by_area List of sovereign states and dependencies by area]</ref>, шумораи аҳолӣ — 9,537,645 нафар (2020), аз он ҷумла дар шаҳрҳо 2,606,273 нафар ва деҳот 6 931 372 нафар аҳолӣ зиндагӣ доштанд<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref>. == Ном == Номи Тоҷикистон ({{lang-fa|تاجیکستان}} — «кишвари тоҷикон») аз худи номи ''[[тоҷикон]]'' ва пасванди ''-истон'' гирифта шудааст. Номи мазкур соли 1924 дар натиҷаи марзбандиҳои миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна<ref>{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/080/539.htm|title=Национальногосударственное размежевание советских республик Средней Азии|website=www.booksite.ru|publisher=[[Большая советская энциклопедия]]|accessdate=2024-02-28}}</ref> ва таъсиси [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] дар ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон|ҶШС Узбакистон]] (солҳои 1929—1991 — ҶШС Тоҷикистон) пайдо шудааст. == Таърих == {{асосӣ|Таърихи Тоҷикистон}} [[Акс:The_Sogdian_An_Jia_(contoured).jpg|рост|мини|Тоҷири [[Суғдиён|суғдӣ]], 579 мелодӣ.]] [[Акс:Saka_warrior_Termez_Achaeological_Museum.jpg|рост|мини|Сари ҷанговари сакоӣ, қарни 1.<ref>{{статья|заглавие=Nomad Migration in Central Asia (in After Alexander: Central Asia before Islam)|издание={{Нп3|Proceedings of the British Academy}}|том=133|страницы=87—98|ссылка=https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia|язык=en|тип=journal|автор=Abdullaev, Kazim|год=2007|archivedate=2020-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200502084308/https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia}}</ref>]] Таъриху фарҳанги Тоҷикистон бо [[Афғонистон]]у [[Эрон]] яксону монанд аст. Кӯҳантарин номе, ки ниёгони мардуми эронитабор, яъне [[Ориёӣ|ориёиҳо]], бар сарзамини худ ниҳода буданд, '''''Airyānǝm Vaējah''''' буда, ки аз он дар [[Авесто]] ёд шудааст. Ҷойгоҳи ин сарзамин ҳануз дуруст ошкор нашудааст. Дертар сарзамини [[Ориёӣ]] ба 16 подшоҳӣ ҷудо гардид, ки аз онҳо дар [[Авесто]] бо номи '''''Airyānǝm Dahyunam''''' ёд шудааст. Ҳамин ном дертар '''''Airyānǝm Xšaθram''''', '''''Aryānšaθr''''' ва '''''Ērānšahr''''' гашт ва [[Эрон]] шуд. Яке аз он 16 '''''dahyu''''' ё [[деҳа]] (дар [[Авесто]] ба маънии сарзамин ва подшоҳист) [[Суғд]] ва дигаре [[Бохтар]] ё [[Балх]] буд, ки бахше аз сарзамини кунунии Тоҷикистонро дарбар мегиранд. Суғду [[Бохтар]] ([[Балх]]) дар замони ҳукуматдории [[Давлати Ҳахоманишиҳо|Ҳахоманишиҳо]] (558—330 то милод) — яке аз '''''хšaθra''''' ё шаҳрҳои (кишварҳои) [[Ориёно]] шудаанд. Ба кишвари [[Ориёно]] — [[Давлати Пешдодиён]]у [[Давлати Каёниён]] ва [[Тӯрон]] — Давлати Афросиёб, [[Подшоҳии Бохтари қадим]], [[Давлати Суғди қадим]], [[Давлати Хоразми Бузург]], Порсу [[Давлати Мод]] ва [[Хуросон]] дохил буданд. Дар он замон сарзамини миёни [[Дарёи Аму|Омударё]] ва [[Сирдарё]]ро, ки як [[шаҳр]] (дар порсии бостон ба маънии подшоҳист) ба шумор мерафт, '''''Парадрая''''' низ мехонданд, ки маънояш [[Вароруд (Варазруд)|Вар аз руд]] аст. Дар «[[Шоҳнома]]» — и А. [[Фирдавсӣ]] ин сарзамин [[Тӯрон]] хонда шудааст. Дар бораи шаҳрдории ниёгони халқи тоҷик бозёфти шаҳркадаи [[Саразм]] (аз калимаи тоҷикии «сарзамин») шаҳодат медиҳад, ки ҳазорсолаҳои IV—II то милод рушду нумуъ дошт. Шаҳркадаи [[Саразм]] аввалин мероси таърихии Тоҷикистон аст, ки соли [[2010]] ба [[Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] дохил шудааст. Пас аз лашкаркашии [[Искандари Мақдунӣ]] ин сарзамин бахше аз подшоҳии [[Искандар]] (330—323 то милод) ва [[Селевкиён]] (312—150 то милод), подшоҳии [[Давлати Юнонии Балх|Юнону Бохтар]] (250—125 то милод), шоҳаншоҳии [[Ашкониён]] (250 то милод — 224 милодӣ), шоҳаншоҳии [[Кушониён]] (садаҳои I то милод- IV милоди), [[Давлати Сосониён]] (224—651), шоҳаншоҳии Ҳайтолиён (садаҳои IV—VI) ва шоҳаншоҳии Ҳоконии турк (551—741) шуд. Дар замони [[Давлати Сосониён|Сосониён]] ([[224]]—[[651]]) ин сарзамин дар маводҳои таърихӣ [[Вароруд (Варазруд)]] ва [[Хуросон]] хонда мешуд ва чанд подшоҳии ҷудогона дошт. Дар нахустин садаҳои исломӣ, дар солҳои [[705]]—[[715]], ки сулолаи Умавиён бар [[Хилофати Араб]] фармон меронданд, арабҳо бар [[Давлати Сосониён|Сосониён]] тохтанд ва онро гирифтанду мардумашро мусулмон карданд. Аз он пас ин макон ном ба арабӣ баргардон шуд ва [[Мовароуннаҳр]] хонда шуд ва бахше аз вилояти [[Хуросон]] гашт. Пас аз густариши Ислом дар [[Эрон]]у [[Тӯрон]], вилояти [[Хуросон]], аз ҷумла [[Мовароуннаҳр]] (Вароруд, Варазруд), зиндакунандаи фарҳанги эронӣ ва офаринандаи забони порсӣ-дарӣ буд, ки ҷонишини забони паҳлавӣ, суғдӣ, тахорӣ, хутану сакоӣ шуд. Нахустин шоирони порсигӯй аз ин сарзамин бархостанд, ба вижа [[Рӯдакӣ]], ки падари шеъри порсӣ (форсӣ) шинохта шудааст. Дар нахустин садаҳои исломӣ, [[Хуросон]] ва [[Мовароуннаҳр]] гаҳвораи фарҳангу дониши исломӣ буданд ва бузургоне чун [[Имоми Аъзам]], [[Имом ал-Бухорӣ]], [[Закариёи Розӣ]], [[Ибни Сино]] ва нафарони дигар дар худ парвариданд. === Сомониён (819—999) === {{main|Давлати Сомониён|Сомониён}}Сомониён ({{lang-fa|سامانیان}}), дудмоне аз амирон ва ҳукмронони тоҷики суннимазҳаб, ки ҳудуди ду қарн солҳои 819—999 бар бахшҳои бузурге аз [[Мовароуннаҳр]] бо таъйид ва муҳри [[хулафои Аббосӣ]] ҳукумат карданд. [[Акс:MansurISamanidPaintingHistoryofIran.jpg|мини|Амири [[Давлати Сомониён]] [[Мансури I ибни Нӯҳ|Мансури I]] (961—976)]] === Ғуриён (879—1215) === {{main|Султанати Ғуриён|Ғуриён}}[[Ғуриён]] ({{Lang-fa|{{Nastaliq|سلسله غوریان}}}}), дудмоне аз салотини тоҷики суннимазҳаб, ки солҳои [[1150]]—[[1215]] дар Хуросон ҳукумат доштанд. === Куртҳои Ҳирот (1244—1381) === {{main|Оли Курт}} Куртҳо, ё Оли Курт ({{lang-ar|آل کرت}}), силсилае аз амирони тоҷик, ки аз солҳои [[1244]]—[[1381]] дар Хуросон истиқлол доштаанд. === Дудмонҳои турку муғул === Пас аз [[Хонадони Сомониён|сулолаи Сомониён]] ([[819]]—[[999]]) бар ин сарзамин султону хонҳои турку муғултабор аз силсилаҳои хонадони Ғазнавиён ([[998]]—[[1187]]), Қарохониён ([[1005]]—[[1141]]), Қарохитоиён ([[1141]]—[[1212]]), Салҷуқиён ([[1037]]—[[1194]]), Хоразмшоҳиён ([[1077]]—[[1231]]), Чингизиён ([[1220]]—[[1370]]), Темуриён ([[1370]]—[[1501]]), Шайбониён ([[1501]]—[[1599]]), Аштархониён ([[1599]]—[[1753]]) ва [[Манғития|Манғитиён]] ([[1753]]—[[1920]]) фармон рондаанд (Нигаред: [[Халқи тоҷик дар ҳайати давлатҳои сулолаҳои турку муғулнажод]]). [[Акс:Thomas_Edward_Gordon_Lake_Victoria,_Great_Pamir,_May_2nd,_1874.png|мини|Тасвири асри 19, ки кӯли [[Зоркӯл]] ва як сокини маҳаллии [[Тоҷикон|тоҷикро]] тасвир кардааст]] Дар солҳои [[1864]]—[[1895]] ин сарзаминро, ки дар дасти [[Манғития|амирони манғитияи Бухоро]] ва хони Хӯканд буд, русҳо гирифтанд ва бахше аз сарзамини мустамликадории Империяи [[Русия]] карданд. Дар солҳои [[1917]]—[[1921]] дар ин кишвар муборизаи хунин барои пойдор намудани тартиботи шӯравии коммунистӣ шуда гузашт, ки боиси хиҷрати қисми ахолӣ аз Ватан гардид. Пас аз шикасти [[амир]]и [[Бухоро]] аз шӯришчиёни инқилобӣ дар [[2 сентябр]]и соли [[1920]], дар сарзамини ин аморат [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] бунёд ёфт. === Тоҷикистони Шӯравӣ === {{main|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон}} Соли [[1924]] дар натиҷаи гузаронидани тақсимоти миллии худудӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ, ин кишварро ба чанд ҷумҳурӣ ҷудо карданд ва дар бахшҳои шарқии он [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар таркиби [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон]] сохта шуд. Зодгоҳи тамаддуну фарҳанг ва офаринандагони забони форсӣ-тоҷикӣ дар натиҷаи ин амали сунъӣ парешон гардиданд. Танҳо, соли [[1929]] [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] аз Ӯзбекистон ҷудо шуд ва [[Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] ном гирифт. Дар [[ҶШС Тоҷикистон]] идеологияи коммунистӣ ҳукумрон гардида, дини ислом ба зери таъқиб қарор гирифта буд, Қисми мардуми кишвар тартибу низоми шуравиро рад намуда бо Ҳукумати шуравӣ ҷангиданд (ҷанги шаҳрвандии соли 1921—1924). Аммо ба максади хеш нарасида Ватанашонро тарк намуданд. Дар солҳои 30-40 асри XX асосҳои нави истеҳсолоти саноатӣ дар ҶШС Тоҷикистон гузошта шуданд. Дар деҳот коллективонии хоҷагидории деҳқонӣ анҷом ёфта, боиси аз байн рафтани деҳқонони соҳибмулк гардид. Инқилоби маданӣ ба ҳаёти тоҷикон мактабҳои навъи шуравӣ (мактаби маҳви бесаводии калонсолон, кӯдакистон, мактаби миёнаи наврасон, мактаб-интернат, омузишгоҳи касбӣ, мактаби олӣ) муассисаҳои илмиву фарҳангӣ (театр, китобхона, клуб, чойхонаи сурх-қироатхона, осорхона, боғи истироҳат, кинотеатр, варзишгоҳ)-ро ворид намуд. Тоҷикистон комилан ба муҷтамаи ягонаи умумииттифоқии хоҷагии халқ ҳамроҳ гардида, пурра тобеи Марказ (Иттиҳоди Шӯравӣ) гардид. Солҳои 50-80 асри XX баъд аз ба сари давлат таъйин гардидани сарварони таҳҷойӣ ба монанди [[Бобоҷон Ғафуров]], [[Турсун Ӯлҷабоев]], [[Ҷаббор Расулов]] ва [[Қаҳҳор Махкамов]] иқтисодиёти Тоҷикистон рушд меёфт. Тоҷикистон ба мамлакати хоҷагидориаш индустриалӣ — аграрӣ табдил ёфт, фарҳангу санъати миллӣ эҳё гардид. Сатҳи зиндагии мардум баҳтар мегардид. Вале, бо вуҷуди он, Тоҷикистон нисбат ба дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҷиҳати таъмини манзили истиқомат, музди миёнаи маош, муассисаҳои илмӣ, маориф, фарҳанг, шумораи бекорон ва диг. дар ҷойи охирон қарор дошт. Иқтисодиёти Тоҷикистон асосан барои таъмини корхонаҳои марказии Иттиҳоди Шӯравӣ бо ашёи хом (неруи барқ, пахта, канданиҳои фоиданок, уран ва диг.) нигаронида шуда буд. Дар давраи мавҷудияти [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] (солҳои 1924—1991) халки тоҷик аз нав тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикиро дар каламрави хеш эҳё намуд. Сутуни ояндаи давлатдории соҳибистиқлоли Тоҷикистон гузошта шуд. 24 августи соли 1990 иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, Эъломияи истиқлоли [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ (ИҶШС) қабул намуд. Пас аз «табадуллот»-и (ГКЧП) коммунистони тундрав 19-21 августи соли 1991 дар Москва, ки бемуваффақият анҷом ёфт, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати 12) [[9 сентябр]]и соли [[1991]] Изҳорот «Дар бораи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро эълон дошт. Дар асоси ин Изҳорот Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарори махсуси хешро «Дар бораи эълон шудани истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул намуд. === Тоҷикистони мустақил === Ҳарчанд эълони истиқлол ҳамаи азҳоби сиёсиро қонеъ гардонида буд, вай натавонист пеши роҳи муқовимати сиёсӣ ва маҳалбозии қавмиро бигирад. Аз ҷониби азҳоби ба ҳукумат мухолифи сиёсӣ эътироф нашудани [[Қаҳҳор Махкамов]] ҳамчун Президенти ҶТ (аз 29 ноябри соли 1990), паи ҳам иваз шудани раисони Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (Қ. Аслонов, С. Кенҷаев, А. Искандаров) мақомоти кишварро водор сохтанд, ки зери фишори тазоҳуркунандагони мухолифин ва барои ба эътидол овардани вазъи сиёсӣ интихоботи умумихалқии Президенти ҶТ баргузор намоянд. Маъракаи интихобот ба зиддиятҳои нави сиёсию идеолужӣ, мазҳабию маҳалгароӣ ва қавмию инфиродӣ боис гардид. Вазъи иҷчтимоию иқтисодии ҷумҳурӣ рӯз ба рӯз бад мегардид. Пас аз ба вазифаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидани [[Раҳмон Набиев]] (58,6 % овозҳо) неруи мухолифин бо баҳонаҳои гуногун фаъолияти ҳукумати навро сарзаниш менамуданд. Соли 1992 аз моҳи март то ибтидои май тазоҳуроти пай дар пайи ҳизбу ҳаракатҳои ба ҳукумат мухолифин ва ҷонибдорони ҳукумат дар шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон, махсусан Душанбе ба фалаҷ шудани мақомоти иҷроиия ва қонунгузории марказӣ ва маҳаллӣ сабаб шуд. Таъсисёбии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба давлатдории соҳибистиқлоли халки тоҷик ва эҳёи навини тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикӣ дар каламрави хеш асос гашт. Вале низоми давлатдории тоҷикон бо амри таърих боз ба душвориҳои нав рӯбарӯ омад. Зиддиятҳои аз давраи давлати шӯравӣ мерос монда ва дахолати душманони истиқлоли миллати тамаддунофари тоҷик, халқро ба вартаи ҷанги бародаркуш, [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] гирифтор намуданд. Воқеоти май — ноябри соли 1992 пояи далатдории Тоҷикистонро заиф сохта, кишварро ба қисматҳо тақсим кард ва хавфи аз байн рафтани давлат ба миён омад. Маҳз дар чунин шароити сангин [[16 ноябр]]и [[соли 1992]] иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Хуҷанд баргузор гардид, ки дар он [[Эмомалӣ Раҳмон]] Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид. Дар иҷлосияи таърихӣ дар қатори ҳукумати тозаинтихобгардида, масоили хотима додани муқовимати сиёсӣ-низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин, ба эътидол овардани ҳаёти иҷтимоӣ-иқтисодӣ, ба Ватан баргардонидани гурезагон ва муҳоҷирони иҷборӣ мавриди муҳокима қарор гирифтанд. Вале, масъалаи асосии ҳаёти ҷамъиятӣ-сиёсии Тоҷикистон — хотима додани муқовимати сиёсӣ — низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин ҳалли мусбати хешро танҳо соли 1997 ёфт. Дар натиҷаи музокироти байни тоҷикон оид ба сулҳ ва оштии миллӣ солҳои 1994—1997 дар шаҳри Москва [[27 июн]]и [[соли 1997]] «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» ба имзо расид. Ҳукумати Тоҷикистон минбаъд ба амалӣ сохтани барномаи ислоҳоти иқтисодӣ барои солҳои 1995—2004 ва барномаҳои дигар шурӯъ намуд. Барои аз хатари гуруснагӣ эмин доштани аҳолӣ ва бо озуқа таъмин намудани бозори дохилӣ Фармонҳои Президенти ҶТ Э. Раҳмон аз [[9 октябр]]и [[соли 1995]] «Дар бораи 50 000 га замин ҷудо намудан барои хоҷагии назди ҳавлигӣ» ва [[1 декабр]]и [[соли 1997]] иловатан ҷудо намудани боз 25 000 га замин аҳамияти калон дошта буд. Дар натиҷаи ислоҳотҳои иқтисодии дар ҷумҳурӣ амалӣ гардида муносибатҳои нави иқтисоди бозорӣ, ки асоси онро моликияти хусусӣ, ҷамъиятҳои саҳомӣ, хоҷагиҳои деҳқонӣ ва инфиродӣ ташкил медиҳад, ҷорӣ шуда истодаанд. Вале иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар айни замон бе кумаки молиявии хориҷӣ лоиҳаҳои бунёдиро амалӣ карда наметавонад. Дар ибтидои асри XXI барномаҳои рушди стратегии кишвар муайян карда шудаанд. Истиқлоли озуқаворӣ, амнияти энергетикӣ ва раҳоёбӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ — ҳадафҳои стратегии сиёсати дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. Ҳамин ҳадафҳои бунёдӣ тадриҷан дар амал татбиқ шуда истодаанд. Қабули Конститутсияи ҷумҳурӣ ва интихоботҳои умумихалқии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ([[6 ноябр]]и [[1994]], [[1999]], [[2006]], [[2013]]) боз як қадами устувор дар давлатдории кишвар гардид. Тағйироту иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз ([[26 сентябр]]и [[соли 1999]], [[22 июн]]и [[соли 2003]] ва [[22 май]]и [[соли 2016]], интихоботҳои вакилон ба Маҷлиси Олии (2 палатагии) Ҷумҳурии Тоҷикистон чорабиниҳои навбатӣ дар такмили сохтори сиёсии ҷумҳурӣ гаштанд. [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар замони истиқлол дар доираи [[Созмони Милали Муттаҳид]] (СММ — ООН), [[Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо]] (САҲА — ОБСЕ), [[Созмони ҳамкории Шанхай]] (СҲШ — ШОС) ва дигар созмонҳои байналмилалӣ ҳамкорӣ намуда истодааст. Ҳамкории Тоҷикистон бо давлатҳои ИДМ ва мамлакатҳои дигари ҷаҳон пайваста рушд меёбад.<ref>Кофронси илмӣ — назариявӣ, базшида ба 20 солагии Истиқлоли миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон. — Душанбе, 2011, с.29 — 30, 66 — 70, 71 — 75</ref> == Ҷуғрофиёи табиъӣ == {{асосӣ|Ҷуғрофиёи Тоҷикистон}} [[Акс:Tajik mountains edit.jpg|thumb|Кӯҳсори Тоҷикистон]] Тоҷикистон дар қисми ҷанубии Осиёи Мар­ка­зӣ ҷой гирифта, нуқтаҳои канории Тоҷикистон дар шимол силсилакӯҳи Қу­рама, дар ҷануб водии дарёи Панҷ, дар ғарб силсила­кӯҳи Са­ри­­кӯл мебошанд. Тоҷикистон дар маркази қитъаи Осиё, дар минтақаи иқлимаш муътадили дур аз баҳру уқё­нусҳо ҷой гирифта, дар ҳамвориҳои он иқлими биё­бонӣ ҳукм­фар­мост. Дар ғарби кишвар биёбону нимбиё­бонҳои пас­тии Турон ҷойгиранд, ки тадриҷан ба талу кӯҳ­доманҳо му­бад­дал мешаванд. Дар шарқ марзи он бо до­манакӯҳҳо ва қа­тор­кӯҳҳои Осиёи Марказӣ иҳота шудааст (аз ғарб ба шарқ 680 км тӯл кашидааст). Қисми марказии он нисбатан борик (камбар) буда, қариб 100 км аст<ref name=":0">Мавқеи ҷуғрофиёӣ ва ҳудудии Тоҷикистон // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 10. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дарозии марзи Тоҷикистон дар маҷмӯъ зиёда аз 3 000 км-ро ташкил медиҳад. Тоҷикистон дар ғарб бо Ҷум­ҳурии Узбекистон (1 161 км), дар шимолу шарқ бо Ҷум­ҳу­рии Қирғизистон (870 км), дар шарқ бо Ҷумҳурии Хал­қии Чин (519 км) ва дар ҷануб бо Аф­ғо­нистон (1 356 км) ҳамсарҳад аст. Дар ҷанубу шарқ То­ҷи­кистонро аз Ҳиндустону Покистон [[Долони Вахон]] (бараш аз 15 то 6 км) ҷудо мекунад. === Сохтори заминшиносӣ === {{асосӣ|Заминшиносии Тоҷикистон}}Дар сарзамини Тоҷикистон ду плитаи азими тектоникии Замин — Авруосиё аз шимол ва Гондвана аз ҷануб ба ҳам бар­хӯрдаанд. Ин бархӯрд тӯли 200 млн соли охир идома дорад ва дар айни замон дар шакли ду низом (система)-и азими кӯҳии Осиё — Тиёншон (дар шимол) ва Помир (дар қисми ҷануби шарқӣ) ифода ёфтаанд<ref name=":03">Сохти геологӣ / А. С. Ниёзов, Х. М. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 52—58. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон аз рӯи хусусияти сохтори заминшиносӣ ба 5 ноҳияи заминшинохтӣ ноҳиябандӣ мешавад<ref name=":03" />: * Тоҷикистони Шимолӣ * Тоҷикис­тони Шимоли Шарқӣ * Тоҷикистони Марказӣ * Тоҷикистони Ҷануби Ғарбӣ * Тоҷикистони Ҷануби Шарқӣ Ноҳияҳои заминшинохтӣ бо хусусиятҳои ҷуғрофиёии маҳал алоқаманд буда, дар маҷмӯъ пайдарҳамии силсилаи сил­силакӯҳҳои ба самти арзӣ тӯлкашида ва во­ди­ҳои фарохро ифода мекунанд. Ноҳияҳо аз якдигар бо таъ­рихи заминшиносӣ, сохтор ва марҳалаҳои асосии таҳав­вулот фарқ мекунанд<ref name=":03" />. === Обҳо === {{асосӣ|Обҳои Тоҷикистон}}Тоҷикистон дорио манобеъи обии зиёдест, ки он аз ҳисоби обшавии пиряхҳо ва бориши атмосферӣ ташкил шудааст<ref>{{Cite web|url=https://www.best-country.com/ru/asia/tajikistan/water_source|title=Best-Country: Водные ресурсы Таджикистана|website=www.best-country.com|lang=ru|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон 90 % аз минтақаҳои ташаккулёбандаи маҷрои дарёҳо иборат буда, асоси захираҳои обии кишварро пиряхҳо, дарёҳо, кулҳо, обанборҳо ва обҳои зеризаминӣ ташкил медиҳанд. 947 рӯди хурду бузург, 1300 кӯл бо захираи 46,3 километри мукааб об, ки 20 километри мукааби он оби ширин мебошад, 11 обанбор бо ҳаҷми муфиди 7,5 километри мукааб об ва зиёда аз 10 ҳазор пирях манбаи асосии оби на танҳо Тоҷикистон, балки кишварҳои Осиёи Марказист<ref>{{Cite web|url=https://avkd.tj/tg/khabarho/2386-zakhirahoi-obii-jumhurii-tojikiston.html|title=Захираҳои обии Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=avkd.tj|publisher=Академияи ВКТ ҶТ|accessdate=2024-03-04}}</ref>. ==== Пиряхҳо ==== {{асосӣ|Пиряхҳои Тоҷикистон}} [[Акс:Gms_gorbunova.jpeg|мини|Пойгоҳи обуҳавошиносии [[пиряхи Федченко]]]] Дар Тоҷикистон беш аз 10 ҳазор пиряхи хурду бузург маҷуд аст<ref name=":032" />, ки масоҳаташон ба 11 146 км² баробар аст ва ин нишондиҳанда 8%-и ҳудуди кишварро дар бар мегирад, ки асосан дар Помири Шимолию Ғарбӣ ва [[Ҳисору Олой|кӯҳҳои Ҳисору Олой]] ва бештар дар баландиҳои 3000-3500 то баландиҳои 3500-5300 м ҷой гирифтаанд<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Захираи умумии ях дар пиряхҳои кишвар ба 845 км³ баробар буда, пиряхҳои хурд бо масоҳати 1 км² танҳо 20%-и шумораи умумии пиряхҳои кишварро ташкил менамоянд, вале 85%-и ҳаҷми ях дар онҳо мутамарказ гардидааст. Дар пиряхҳои Тоҷикистон 456,9 км³ об захира шуда, соле ин пиряхҳо ба дарёҳо 61,8 км³ об медиҳанд<ref name=":04">{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Тибқи маълумот, дар Тоҷикистон давоми 20 соли охир 15 пиряхи дорои дарозии аз 4 то 5 км комилан об шудааст<ref name=":032">Обҳо: Пиряхҳо / Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 79. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. === Захираҳои табиъӣ === {{асосӣ|Захираҳои табиъии Тоҷикистон}}Сарватҳои табиъии Тоҷикистон вобаста аз қонуниятҳои гео­логӣ ва таҳаввулоти геодинамикии минтақаҳои он ташаккул ёфтаанд (нигар Сохти геологӣ). Дар ҳар як аз 5 ноҳияи заминшинохтии Тоҷикистон навъҳо ва маҷмӯъаи мушаххаси сарватҳои табиъӣ ҷойгир шудаанд: дар Тоҷикистони Шимолу Шарқӣ ва То­ҷикистони Ҷанубу Ғарбӣ сарватҳои табиъии ғайримаъданӣ, ба мисли на­макҳо, ангишт, нафту газ, бентонитҳо, стронтсий ва ғайра пай­до шудаанд. Дар но­ҳи­яҳои Тоҷикистони Шимолӣ, Тоҷи­кис­тони Марказӣ ва То­ҷи­кистони Ҷанубу Шарқӣ (Помир) бештар кан­даниҳои маъ­­данӣ (оҳан, тилои маҳаллӣ, нуқра, сурма, симоб, поли­металлҳо, флюорит ва ғайра) рушд кардаанд<ref name=":05">Сарватҳои табиӣ / А. Ниёзов, Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 59—72. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дар Тоҷикистон ҳоло 28 конҳои нафту газ ба қайд гирифта шудааст. Дар ин конҳо захираи нафт 2,2 млн тонна ва газ — 3,4 миллиард метри кубиро ташкил медиҳанд. Дар айни замон дар Тоҷикистон 40 конҳои тилои фаъол ва қариб 85 конҳои ояндадори тило муайян шудаанд.<ref>[http://avesta.tj/2021/02/03/v-tadzhikistane-zaregistrirovano-28-mestorozhdenij-nefti-i-gaza/ В Таджикистане зарегистрировано 28 месторождений нефти и газа]{{Пайванди мурда|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> === Минтақаи замонӣ === {{асосӣ|Замон дар Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар минтақаи замонииии [[UTC+05:00|UTC+5]] воқеъ шудааст. Соати тобистонӣ аз соли 1991 тағйир накардааст, агарчи дар замони шӯравӣ истифода мешуд<ref>{{Cite web|url=https://www.lawmix.ru/sssr/1774|title=Постановление Кабинета Министров СССР от 04.02.1991 № 20 - Сейчас.ру|website=www.lawmix.ru|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Узбакистон, Туркманистон, Покистон, Молдив ва ҳамчунин теъдоде аз манотиқи Русия дар як минтақаи замонӣ қарор доранд. == Тақсимоти маъмурӣ == {{асосӣ|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин|Вилоятҳои Тоҷикистон|Шаҳрҳои Тоҷикистон|Феҳристи номи нави маҳалҳои аҳолинишини Тоҷикистон}} {| style="float:right; margin-left:1em" |{{Харитаи Тоҷикистон||float=right}} |} Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудии Тоҷикистон тибқи Қо­нуни Ҷум­ҳурии Тоҷи­кистон аз 19 марти соли 2013 № 958 ''«Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохти марзиву маъмурии Ҷумҳурии Тоҷи­кис­тон»'' муайян карда мешавад<ref>Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, с. 2013, № 3, мод. 177</ref>. [[Акс:Тақсимоти_маъмурии_Тоҷикистон.png|мини|250x250пкс|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон]] Воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ ва маҳал­ҳои аҳолинишини Ҷумҳурии Тоҷикистон мутобиқи қонуни мазкур инҳоянд: * [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] * [[вилоят]] ** [[шаҳр]] ** [[ноҳия]] *** [[шаҳрак]] *** [[деҳот]] (ҷамоат) **** [[деҳа]] Ноҳияҳо ба деҳотӣ ва шаҳрӣ тақсим шуда, метавонанд тобеи ҷум­ҳурӣ, вилоят ва ё шаҳр бошанд. [[Маҳалли аҳолинишин|Маҳалҳои аҳолинишини]] Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шаҳрӣ ва деҳотӣ ҷудо мешаванд. Ба маҳалҳои шаҳрӣ, шаҳрҳо ва шаҳракҳо, ба маҳалҳои деҳотӣ деҳаҳо, новобаста ба тобеияти маъмурияшон, дохил мешаванд. Шаҳрҳо метавонанд аҳаммияти ҷумҳуриявӣ ё вилоятӣ дошта бошанд. Тибқи омори 1 январи соли 2018 Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадах­шон]], вилоятҳои [[Вилояти Суғд|Суғд]] ва [[Вилояти Хатлон|Хатлон]], 58 ноҳия, аз он ҷумла 4 ноҳия дар шаҳри [[Душанбе]], 18 шаҳр, 57 шаҳрак, 370 ҷамоати деҳот<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.tj/ru|title=Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2018 Ахбороти Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=stat.tj|date=2018|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190512165954/https://stat.tj/ru|archivedate=2019-05-12}}</ref> ва 4223 деҳаро дар бар мегирад<ref>Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — С. 6. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2</ref>. {| class="standard" !№ !Ном !Шумораи<br>ноҳияҳо !Шумораи<br>шаҳрҳо !Маркази маъмурӣ !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- class="shadow" |1 |[[Душанбе]] | align="center" |4 | | | align="right" |831,4 | align="right" |0,126 | align="right" |8314,0 |- |2 |[[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |7 | align="center" |1 |[[Хоруғ]] | align="right" |223,6 | align="right" |62,9 | align="right" |3,5 |- |3 |[[Вилояти Суғд]] | align="center" |14 | align="center" |8 |[[Хуҷанд]] | align="right" |2 608,5 | align="right" |25,2 | align="right" |103,5 |- |4 |[[Вилояти Хатлон]] | align="center" |24 | align="center" |4 |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] | align="right" |3 198,5 | align="right" |24,7 | align="right" |129,5 |- |5 |[[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ]] | align="center" |13 | align="center" |4 |[[Душанбе]] | align="right" |2 069,2 | align="right" |28,5 | align="right" |72,6 |- style="background: #CCC;" | |Ҳамагӣ | align="center" |62 | align="center" |18 | | align="right" |8 931 200 | align="right" |143 100 | align="right" |86,23 |} '''Шаҳрҳои Тоҷикистон:''' {| class="toccolours" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" ! !Аҳолӣ<br>(01.01.1992),<br>ҳазор тан !Аҳолӣ<br>(01.01.2015),<br>ҳазор тан<ref name=":02">{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2015 года|deadlink=yes|accessdate=2015-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|archivedate=2015-07-02}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2016),<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|deadlink=yes|accessdate=2016-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810004846/http://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|archivedate=2017-08-10}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|deadlink=no|access-date=2019-04-25|archive-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|accessdate=2024-02-29|archivedate=2020-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2019)<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2019.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2020)<br>ҳазор тан<ref name="pop2020">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|title=Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2020|publisher=Statistics office of Tajikistan|language=ru|deadlink=yes|accessdate=2020-10-03|archive-date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2021)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2022)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- |[[Душанбе]] |584,5 |788,7 |802,7 |831,4 |846,4 |863,4 |1185,4 |1201,8 |0,203 |5914,4 |- |[[Хуҷанд]] |165,3 |172,7 |175,4 |179,9 |181,6 |183,6 |196,8 |198,7 |0,04 |4967,5 |- |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] |60 |102,9 |105,4 |109,1 |110,8 |111,8 |125,2 |126,7 |0,026 |4873,1 |- |[[Кӯлоб]] |81,3 |101,2 |102,4 |104,4 |105,5 |106,3 |104,1 |105,8 |0,035 |3022,9 |- |[[Истаравшан]] |47,6 |59,9 |61,2 |63,5 |64,6 |65,5 |63,3 |64,3 |0,018 |3572 |- |[[Турсунзода (шаҳр)|Турсунзода]] | - |52,4 |52,8 |53,1 |53,7 |55,7 |57,3 |57,8 |0,012 |4816,7 |- |[[Конибодом]] |39,9 |49,7 |50,4 |51,6 |52,2 |52,5 |54,3 |54,4 |0,015 |3626,7 |- |[[Исфара]] |35,4 |46,9 |47,8 |49,7 |50,7 |51,7 |54,1 |54,9 |0,015 |3660 |- |[[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]] |43,9 |43,4 |45,1 |47,1 |48,2 |49,2 |49,9 |50,2 |0,003 |5039 |- |[[Ваҳдат]] |46,7 |42,2 |42,4 |42,5 |42,8 |43,2 |53,5 |54,4 |0,014 |3885,7 |- |[[Панҷакент]] |29,6 |40,6 |41,2 |42,3 |42,8 |43,3 |43,3 |43,8 |0,007 |6257,1 |- |[[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]] |36,9 |32,5 |31,8 |32,1 |33,2 |34,0 |33,8 |35,0 |0,011 |3181,8 |- |[[Хоруғ]] |21,5 |28,9 |29,2 |29,9 |30,3 |30,5 |30,9 |31,1 | | |- |[[Норак]] |21,1 |28,1 |29,1 |30,4 |30,9 |31,4 |28,1 |28,8 | | |- |[[Ҳисор]] | - |26,9 |27,4 |27,9 |28,7 |29,1 |31,7 |32,1 |0,01 |3210 |- |[[Истиқлол (шаҳр)|Истиқлол]] |21,3 |15,9 |16,4 |16,9 |17,3 |17,6 |18,3 |18,7 |0,033 |566,7 |- |[[Леваканд|Левакант]] |14,6 |15,8 |16,1 |16,9 |17,3 |17,7 |17,7 |18,7 | | |- |[[Роғун]] |9,1 |15,0 |15,0 |14,9 |15,0 |14,9 |15,1 |15,2 |0,005 |3040 |} == Аҳолӣ == {{асосӣ|Аҳолии Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар миёни тамоми кишварҳои Иттиҳоди Шӯравии собиқ сареътарин рушди шумораи миллатҳои унвондорро таҷриба мекунад. Саҳми [[тоҷикон]] дар соли 1959 — 53,1 % аҳолии Тоҷикистон, дар соли 1989 аллакай 62,3 % буд. Дар соли 2002 ба 79,9 % ва дар соли 2010 ба 84,3 % афзоиш ёфт. [[Акс:Tajik family. Tajikistan.jpg|мини|Як хонаводаи тоҷик|299x299px]] Бар асоси барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2010, ҷамъияти Тоҷикистон {{шумора|7565000}} нафар, то 1 октябри 2015 — {{шумора|8486300}} нафар буд. Шумораи мардон {{шумора|3813000}} нафар ва занон {{шумора|3752000}} нафар аст. Мувофиқи ин додаҳо ба ҳар 1 ҳазор мард дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 984 нафар зан рост меояд. Бар асоси гузориши [[Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], то 1 январи соли 2018 шумораи аҳолии ҷумҳурӣ {{шумора|8931200}} тан буд<ref name=":1" />. Аҳолиии Тоҷикистон муддатҳост, ки бо суръати зиёде дар ҳоли рушд аст: дар соли 1959 дар инҷо {{шумора|1981000}} нафар, дар соли 1989 — {{шумора|5109000}} нафар ва ба фарқ аз кишварҳои аврупоии [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|ИДМ]], дар соли 1989—1999 бо вуҷуди муҳоҷирати қобили таваҷҷуҳ аҳолӣ аз ҷумҳурӣ (437 ҳазор нафар дар 11 сол) ба рушд идома дод. Омили аслии рушди ҷамъият афзоиши табиъии зиёд аст. 23 июли 2022, расман эълом шуд, ки ҷамъияти Тоҷикистон ба 10 миллион нафар расидааст<ref>{{Cite web|url=https://dushanbe.tj/articles/1010-tifli-10-millionai-to-ikiston-ba-honai-hud-omad|title=Тифли 10 миллионаи Тоҷикистон ба хонаи худ омад|website=dushanbe.tj|date=2022-07-26|publisher=Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе|accessdate=2024-02-29}}</ref>. Тақсимоти тақрибии аҳолӣ бар асоси гурӯҳи синӣ дар ибтидои соли 2018 ба шумора (ҳазор тан)<ref name=":1" />: * Аҳолии шаҳр: ** 1483,6 — зери сини кор (мардон: 772 / занон: 711,6); ** 134,3 — болои сини кор (мардон: 44,7 / занон: 89,6). * Аҳолии русто: ** 2338,6 — зери сини кор (мардон: 1213,9 / занон: 1124,7); ** 353,5 — болои сини кор (мардон: 128,5 / занон: 225). {| class="toccolours" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" |+Ҷадвали 1. Аҳолии минтақаҳои Тоҷикистон (ҳазор тан)<ref name="stat20222">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> ! !1989 !1995 !2000 !2005 !2010 !2015 !2020 !2022 |- !'''[[Душанбе]]''' | align="center" |592,2 |511,9 | align="center" |564 |630 | align="center" |711,2 | align="center" |788,7 |863,4 |1201,8 |- ![[Вилояти Суғд]] | align="center" |1554,2 |1740,8 | align="center" |1871,9 |2015,8 | align="center" |2197,9 | align="center" |2455,5 |2707,3 |2823,9 |- ![[Вилояти Хатлон]] | align="center" |1697,4 |1956 | align="center" |2145,2 |2368,4 | align="center" |2618,3 | align="center" |2971,5 |3348,3 |3530,0 |- ![[Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |160,9 |188 | align="center" |206,2 |206,8 | align="center" |204,8 | align="center" |214,3 |228,9 |230,1 |- ![[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ|Ноҳияҳои тобеъи ҷумҳурӣ]] | align="center" |1087,9 |1237,1 | align="center" |1341,2 |1497,9 | align="center" |1685,2 | align="center" |1922 |2165,9 |2101,0 |- !Ҷумҳурии Тоҷикистон | align="center" |5092,6 |5633,8 | align="center" |6128,5 |6718,9 | align="center" |7417,4 | align="center" |8352 |9313,8 |9886,8 |} Ҷараёни шаҳришавӣ (урбанизатсия), ки то соли 2000 дар сатҳи ҷумҳурӣ дар авҷ буд, мувофиқи ҷамъбасти пешакии Барӯйхатгирии аҳоли ва фонди манзили соли 2010 муътадил гашта, таносуби аҳолии шаҳру деҳот 27 дарсади аҳолии шаҳр ва 73 дарсади аҳолии деҳотро ташкил кард. == Сохтори давлатӣ == Тоҷикистон ҷумҳурии президентист<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/|title=Таджикистан - Страна ТАСС|website=ТАСС|lang=ru|accessdate=2024-03-13}}</ref>. === [[Рамзҳои давлатии Тоҷикистон|Рамзҳои давлатӣ]] === {{Асосӣ|Парчами Тоҷикистон|Нишони Тоҷикистон|Суруди миллии Тоҷикистон}}Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ рамзҳои давлатии Тоҷикистон мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-%D2%B7/|title=Қонуни ҶТ «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=[[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}}</ref>. {{Сабки нигораҳо}} <gallery mode="packed" heights="120px" class="ts-gallerystyle-gray"> Flag of Tajikistan.svg|Парчам Emblem of Tajikistan.svg|Нишон </gallery> === Асосҳои сохтори конститутсионӣ === {{Асосӣ|Низоми сиёсии Тоҷикистон|Конститутсияи Тоҷикистон|Сиёсати дохилии Тоҷикистон}}Бар пояи [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсия]], ки қонуни асосии кишвар ба шумор меравад, Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, [[Мардумсолорӣ|демократӣ]], ҳуқуқбунёд, [[Секуляризм|дунявӣ]] ва [[Давлати ягона|ягона]] буда, шакли идораи он [[Низоми риёсатӣ|президентӣ]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Модаи 1. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мегардад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 9. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумӣ қабул карда шуда 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 бо тариқи раъйпурсии умумӣ ба он тағйиру иловаҳо ворид карда шудааст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. === Президент === {{Асосӣ|Президенти Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин бубинед|Феҳристи раҳбарони Тоҷикистон}} Сарвари давлат ва ҳукумат Президенти Тоҷикистон аст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 64. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Президентро шаҳрвандони Тоҷикистон ба тарзи умумӣ, мустақим, баробар ва овоздиҳии пинҳонӣ ба муҳлати 7 сол интихоб менамоянд. Президенти Тоҷикистон шахсе шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Тоҷикистонро дошта бошад, синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад, забони давлатиро донад ва дар ҳудуди ҷумҳурӣ на камтар аз 10 соли охир истиқомат дошта бошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 65. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Охирон Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон [[11 октябр]]и [[соли 2020]] баргузор шуд. Дар натиҷа Президент [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои давраи панҷӯм баъд аз дарёфти 90,92 % овозҳо ғолиб омад<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20201014/Elon-natijaho-nihoii-intikhobot-prezidenti-Tojikiston-1032086108.html|title=(КМИР)-и Тоҷикистон натиҷаҳои ниҳоии овоздиҳӣ дар маъракаи интихоботи президенти Тоҷикистонро эълон кард|author=|website=sputnik.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-10-15}}</ref>. Рамзҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ливо ва Нишони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат мебошанд. Ливо ва Нишон рамзҳои расмии ҳокимияти президентӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. === Ҳокимияти қонунгузор === {{асосӣ|Порлумони Тоҷикистон}} Мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузор [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]] мебошад, ки аз ду Маҷлис — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси намояндагон]] иборат аст<ref name=":2">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 48. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Муҳлати ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон 5 сол аст. Ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон дар рӯзи оғози фаъолияти Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони даъвати нав қатъ мегардад. Интихоботи Маҷлиси намояндагон ба таври умумӣ, баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ сурат мегирад. Вакили Маҷлиси намояндагон шахсе интихоб ва узви Маҷлиси миллӣ шахсе интихоб ё таъйин шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дошта бошад ва синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад<ref name=":2" />. === Ҳокимияти иҷроия === {{main| Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон| Ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон}} Мақоми ҳокимияти иҷроияи давлатӣ [[Ҳукумати Тоҷикистон|Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%81%d1%82%d0%b8%d1%82%d1%83%d1%82%d1%81%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be%d2%b7-6/|title=Моддаи 1. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳукумати ҷумҳурӣ аз Сарвазир, муовини якум ва муовинони ӯ, вазирон, раисони кумитаҳои давлатӣ иборат аст<ref name=":22">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 73. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Мақомоти иҷроияи марказии ҳокимияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон инҳо мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%82-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8-%d0%bd%d0%b8%d0%b7%d0%be%d0%bc%d0%b8-%d0%bc%d0%b0%d2%9b%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%82%d0%b8-%d0%b8%d0%b4/|title=Моддаи 5. Қонуни ҶТ «Дар бораи низоми мақомоти идоракунии давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>: * [[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]; * вазоратҳо ва кумитаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти машваратию маслиҳатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. === Ҳокимияти судӣ === {{main|Низоми додгоҳии Тоҷикистон}} Ҳокимияти судӣ мустақил буда, аз номи давлат ва аз тарафи судяҳо амалӣ мегардад. Ҳокимияти судӣ ҳуқуқ, озодии инсону шаҳрванд, манфиати давлат, ташкилоту муассисаҳо, қонунияту адолатро ҳифз менамояд<ref name=":222">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 84. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Низоми ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, Суди ҳарбӣ, Суди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳия, Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои иқтисодии вилоят ва шаҳри Душанбе ташкил медиҳанд<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%81%D1%83%D0%B4%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 3. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2020-01-15|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон}}</ref>. === Ҳизбҳои сиёсӣ === {{main|Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}} Тибқи Қонуни асосӣ дар Тоҷикистон зиндагии умумӣ бар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкураӣ дар ҳоли рушд буда, «мафкураи ҳеч як ҳизб, иттиҳодияи ҷамъиятӣ, динӣ, ҳаракат ва гурӯҳе наметавонад ба ҳайси мафкураи давлатӣ эътироф шавад»<ref name=":223">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 8. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Дар  Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо ҳизбҳои сиёсии ҷумҳуриявӣ таъсис дода мешавад<ref name=":06">{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc-%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be-%d2%b7%d0%b8%d0%ba%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bd-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8/|title=Моддаи 3. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳизби сиёсӣ барои сабтиноми давлатӣ, феҳристи ҳаддиақал ҳазор нафар аз тарафдорони худро, ки сокинони аксари шаҳрҳову ноҳияҳои Тоҷикистон ҳастанд, пешниҳод мекунад<ref name=":06" />. Дар Тоҷикистон 7 ҳизби сиёсии расмӣ сабтином шудааст: * [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби демократи Тоҷикистон|Ҳизби демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] === Артиши миллӣ === {{main|Артиши миллии Тоҷикистон|Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон}} Артиши миллии Тоҷикистон, ҷамъи қувваҳои мусаллаҳи давлатии Тоҷикистон 23 феврали 1993 бо қарори [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар заминаи «[[Фронти халқии Тоҷикистон|Фронти халқӣ]]» ва гурӯҳҳои мусаллаҳе, ки ҳукумати қонуниро тарафдорӣ мекарданд, бо мақсади ҳимояи кишвар таъсис шудааст<ref>{{ЭМТ|Артиши миллии Тоҷикистон|1|муаллиф=}}</ref>. == Иқтисод == {{асосӣ|Иқтисоди Тоҷикистон}}Иқтисоди Тоҷикистон ба соҳаи кишоварзӣ ва хадамот вобаста аст, ки ҳар кадом беш аз аз панҷ ду ҳиссаи нерӯи корро истихдом мекунанд. Ҷанги шаҳрвандӣ, ки пас аз истиқлоли Тоҷикистон рух дод, таъсири харобиоваре ба кишоварзӣ ва саноати ҷумҳурӣ дошт<ref name="Britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|title=Tajikistan|website=Encyclopædia Britannica|access-date=29 October 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231634/https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|url-status=live}}</ref> ва дар тӯли солҳои истиқлол, сохтори шуғли аҳолӣ башиддат тағйир кардаву иқтисод кишоварзӣ шудааст. Дар соли 1991—2013, саҳми шуғл дар кишоварзӣ аз 45 % дарсад ба 66 % афзоиш ёфт ва саҳми шуғд дар саноат аз 13 % ба 4 %, дар сохтусоз аз 8 % ба 3 %, дар бахши хадамот аз 35 % ба 27 % коҳиш ёфт. Аз соли 2000 ба ин сӯ, 10-12 % рушди иқтисодии устувор мушоҳада мешавад. Ҳаҷми қарзи давлатии Тоҷикистон: Дар соли 2009 қарзи давлатӣ 1 миллиарду 691,3 миллион доллар буд, дар [[соли 2018]] ҳаҷми он ба 2 миллиарду 873 миллион доллар расид.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/ten-years-challenge-tajikistan/29747422.html|title=Дар 10 сол дар Тоҷикистон чӣ тағйир кард?|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. Ҳаҷми умумии қарзи хориҷии Тоҷикистон ба аввали семоҳаи дуюми соли 2022 каме бешар аз 3,3 млрд долларро ташкил дод. Таносуби қарзи хориҷӣ ба Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и ҷумҳурӣ ба мисли аввали соли 2022 — 37,7 % боқӣ мемонад.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/economic/20220607/dar-semoai-avval-arzi-horiii-toikiston-2-mln-ziyod-shud|title=Дар семоҳаи аввал қарзи хориҷии Тоҷикистон $2 млн зиёд шуд|author=ozodi.org|date=2022-06-07|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref>. * Сандуқи байналмилалии пул (СБП) пешгӯӣ намудааст, ки ММД (маҷмаъи маҳсулоти дохилӣ)-и Тоҷикистон дар соли равон 5 дарсад ва дар соли 2020 4,5 дарсад рушд хоҳад кард, гуфта шудааст дар гузориши моҳи апрели иқтисоди ҷаҳонӣ «''World Economic Outlook''»<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028643755/MVF-durnamo-rushdi-MMD-Tojikiston-2019-peshgui-kardan-.html|title=СБП дурнамои рушди ММД-и Тоҷикистонро дар соли 2019 пешгӯӣ кард|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Пас аз натиҷаҳои соли гузашта, Тоҷикистон ҳаҷми қарзи хориҷии худро зиёд кард. Дар аввали моҳи январи соли 2021 ин рақам 3,2 миллиард доллар буд. Бояд қайд кард, ки ин 43,8 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилии ҷумҳурӣ (ММД)-ро ташкил медиҳад. Ҳамин тариқ, барои ҳар як шаҳрванди кишвар 339 доллар рост меояд.<ref>[https://tj.sputniknews.ru/economy/20210226/1032894307/Kazhdyy-zhitel-Tadzhikistana-dolzhen-339-dollarov.html /sputniknews.ru/ 26.02.2021]</ref> * Тибқи маълумоти Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии ҷумҳурӣ, давоми солҳои 2007—2021 вуруди сармоягузории хориҷӣ ба иқтисоди Тоҷикистон зиёда аз 11 млрд долларро ташкил дод. Сармоягузориҳо танҳо аз [[Чин]] (3,3 млрд доллар), [[Русия]] (1,6 млрд доллар) ва [[Қазоқистон]] (586 млн доллар) ба 50 % аз ҳаҷми умумии сармоягузориҳои хориҷии дар ин давра ҷалбшуда баробар аст (чунин маълумот дар бораи дигар кишварҳои узви СҲШ дастрас нест).<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/economic/20220913/toikiston-bo-kishvaroi-ssh-ch-guna-molu-masulot-savdo-mekunad-va-mablaash-ch-adar-ast|title=Тоҷикистон бо кишварҳои СҲШ чӣ гуна молу маҳсулот савдо мекунад ва маблағаш чӣ қадар аст|author=www.asiaplustj.info/news/|date=2022-09-13|publisher= asiaplustj.info|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref> === Саноат === {{main|Саноати Тоҷикистон}} [[Акс:Talco.jpg|250px|right]] Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) ба фаъолияти саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон нақши манфӣ гузошт. Корхонаҳои саноатии Тоҷикистон аз соли 1996 инҷониб аксар зараровар ҳисоб мешаванд. Зеро, аз ин сол сар карда ба ҷумҳурӣ воридоти молҳои саноатии хориҷӣ хело афзуд. Дар натиҷа аз як тараф аксарияти корхонаҳои саноатӣ фаъолият намекарданд, аз тарафи дигар, он корхонаҳое, ки фаъолият менамоянд, маҳсулоташон бо молҳои ба ҷумҳурӣ ворид шудаи хориҷӣ рақобат карда наметавонанд. Корхонаҳои муштараки саноатии Тоҷикистон дар натиҷаи инвеститсияҳои хориҷӣ ба миён омада фаъолият (асосан соҳаи саноати сабук) мебаранд. Дар соли 2011 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 952 корхонаи саноатӣ арзи вуҷуд мекард (аз байни онҳо 10,2 % кор намекарданд). Маҳсулоти истеҳсолнамудаи корхонаи саноатӣ дар 9 моҳи соли 2012 — $1,4 млрд ташкил мекард<ref>http://www.regnum.ru/news/1582915.html</ref>. Мувофиқи ахбороти Вазорати энергетика ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷумҳурӣ чунин соҳаҳои асосии саноат арзи вуҷуд доранд: * коркарди маъданҳои кӯҳӣ ва металҳои нодир; * истеҳсоли ангишт (дар кони ангишти Шӯроб, Фон-Яғноб (кокс) ва Назаргиёҳ (антрасит)); * истеҳсоли газ ва нафт (дар водии Вахш, [[Ҳисор]], Хоҷа Сартез дар [[Кӯлоб]] ва [[вилояти Суғд]]); * истеҳсоли металҳои ранга (арзиз, тило, нукра, сурб, цинк, висмут, ртуть, вольфрам, молибден); * саноати сабук (асосан коркарди пахта ва хуроквори); * саноати кимиё (Комбинати кимиёи [[Ёвон]], Заводи азотбарории Вахш); * саноати масолеҳи сохтумонӣ; * саноати мошинасозӣ; * саноати пилла.<ref>{{Cite web |url=http://www.minenergoprom.tj/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814123031/http://www.minenergoprom.tj/ |archivedate=2017-08-14 }}</ref> Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон [[соли 2019]] дар соҳаи саноат — 219 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси 2942 ҷойи корӣ, аз ҷумла, дар [[вилояти Суғд]] — 59 бо 969 ҷойҳои кории нав, [[вилояти Хатлон]] — 57 корхона бо 678 ҷойҳои кории нав, [[ВМКБ]] — 3 корхона бо 87 ҷойҳои кории нав, шаҳри [[Душанбе]] — 60 корхона бо 812 ҷойҳои кории нав ва [[НТҶ]] — 40 корхона бо 386 ҷойҳои кории нав сохта ба истифода дода шуд. Аз шумораи умумии корхонаҳои нав: 38 — корхона ба соҳаи мошинсозӣ, 53 — корхона ба саноати сабук, 50 — корхона ба соҳаи масолеҳи сохтмон, 62 — корхона ба саноати хӯрокворӣ, 2 —корхона ба саноати маъдан, 1 — корхона ба саноати ангишт, 5 — корхона ба соҳаи табъу нашр ва 8 — корхона ба дигар соҳаҳо рост меояд.<ref>{{cite web|url=http://sanoat.tj/?p=5344|title=Натиҷаи воридоти технологияҳои муосир ва татбиқи он дар истеҳсолоти ватанӣ|author=|date=|publisher=sanoat.tj|accessdate=2020-01-22|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212094105/http://sanoat.tj/?p=5344}}</ref>. === Бонкҳо ва ташкилотҳои қарзӣ === Низоми молиявии мамлакатро [[Бонки миллии Тоҷикистон]] ба танзим медарорад. Дар ҷумҳурӣ 13 бонк ва ташкилотҳои қарзӣ аъзои Ассотсиатсияи бонкҳои Тоҷикистон (АБТ) мебошанд: * БДА ҶТ «[[Амонатбонк]]»; * ҶСК «[[Ориёнбонк]]»; * ҶСК «[[Агроинвестбонк]]»; * ҶСК «[[Тоҷиксодиротбонк]]»; * «БСТ ТИСТ Тоҷпромбонк»; * ҶСК «[[Бонки Эсхата]]»; * ҶСП «Фононбонк»; * ҶСК «Соҳибкорбонк»; * ҶСК «''Accessbank Tajikistan''»; * ҶСП ТҚХ «ФИНКА»; * ҶСП «Аввалин Бонки Молиявии хурд»; * ҶДММ ТҚХ «ИМОН ИНТЕРНЕШНЛ» * ҶСП ТҚХА «Боварӣ ва ҳамкорӣ».<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |title=Амиршо Миралиев роҳбари АБТ интихоб шуд |accessdate=2016-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426133020/http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |archivedate=2016-04-26 }}</ref> === Бекорӣ ва муҳоҷирати меҳнатӣ === Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) боиси харобии иқтисод ва баста шудани корхонаву муассисаҳои давлатӣ гардид. Корхонаҳои саноатии истеҳсолӣ ва диг. ширкатҳои хурду миёнаи хидматрасони асосан 10-15 % қавваи кории ҷумҳуриро бо кор таъмин мекунанд. Бинобар ин шумораи мардуми қобили кор ба сафи муҳоҷирони меҳнатӣ тахминан ба 1 000 000 нафар расидааст. Саҳми онҳо дар иқтисодиёт меафзояд. Бар асоси гузоришҳои расмӣ, дар Русия ва кишварҳои дигари хориҷӣ беш аз як милюн муҳоҷири кории тоҷик фаъъолият мекунанд, ки ағлаби онҳо ҳамасола сармояи зарурӣ барои таъмини рӯзгори хонаводаҳоро ба Тоҷикистон интиқол медиҳанд. Дар соли 2012 муҳоҷирони корӣ ба Тоҷикистон ҳудуди 3,6,млрд доллар пул (47 % ММД и ҷумҳурӣ) интиқол додаанд. Дар миёни кишварҳое, ки иқтисодашон ба маболиғи интиқолии муҳоҷирони корӣ вобаста аст, Тоҷикистон ҳамчунон болотарин ҷойгоҳро ба худ ихтисос медиҳад.<ref>http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2012/11/121121_zkh_worldbank_report.shtml</ref> === Кишоварзӣ === {{Main|Кишоварзӣ дар Тоҷикистон}} Аз назари таърихӣ, Тоҷикистон кишвари асосан кишоварзӣ аст. Агарчи саноат дар замони Шӯравӣ рушд ёфт, аммо тавлидоти кишоварзи ҳамчунон ғолиб буд. Дар поёни даҳаи 1980, заминҳои кишоварзӣ 1/3 ҳиссаи ҳудуди ҷумҳуриро ишғол карданд. Муҳиммтарин маҳсуле, ки дар давраи Шӯравӣ дар Тоҷикистон кишт мешуд [[пахта]] буд, аммо тавлиди он пас аз истиқлол коҳиш ёфтааст. Дар соли 2014, 417,9 ҳазор тонна пахта дар ҷумҳурӣ бардошт шуд<ref name="autogenerated8">Ашуров Ш. А., Караматуллаева Р. С. Совершенствование управления в сельскохозяйственном производстве Республики Таджикистан // Аграрное образование и наука. — 2015. — № 2. — С. 5</ref>. Тавлидоти кишоварзи дар соли 2014 беш аз: 1232,6 ҳазор тонна [[ғалла]] ва [[Лӯбиёӣ|лубиёӣ]], 1342,4 ҳазор тонна [[Сабзавот|сабзиҷот]], 465 ҳазор тонна полезӣ, 313,2 ҳазор тонна [[мева]], 167,1 ҳазор тонна [[ангур]], 990,2 ҳазор тонна [[картошка]] будааст. === Энергетика === [[Акс:Un-Tajikistan.svg|thumb|Харитаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]{{Main|Энергетикаи Тоҷикистон}} Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: Нерӯи асоси энергетикаи Тоҷикистонро Нерӯгоҳҳои барқии обӣ истеҳсол мекунанд. Ҳаҷми умумии муайяншудаи иқтидори Нерӯгоҳҳои барқии обӣ — 4070 МВт аст. Тоҷикистон дорои захираҳои ғании гидроэнергетикӣ мебошад. Ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ — 527 млрд кВт. соатро ташкил медиҳад. Аз рӯи ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ Тоҷикистон дар ҷаҳон ҷойи ҳаштумро ишғол мекунад. Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: # [[НБО Норак]] — бо иқтидори 3000 МВт; # [[НБО Бойғозӣ]] — бо иқтидори 600 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-1|НБО Сангтӯда-1]] — бо иқтидори 670 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-2|НБО Сангтӯда-2]] — бо иқтидори 220 МВт; # [[НБО Сарбанд]] — бо иқтидори 240 МВт; # [[НБО Шаршара]] — бо иқтидори 29,9 МВт; # [[НБО Марказӣ]] — бо иқтидори 15,1 МВт; # [[НБО Қайроққум]] — бо иқтидори 126 МВт дар Сирдарё; # Силсилаи НБО Варзоб ([[НБО Варзоб-1, Варзоб-2 ва Варзоб-3]]) — бо иқтидори умумии 25,7 МВт.; # [[Нерӯгоҳи барқи обии «Хоруғ»|Нерӯгоҳи Хоруғ]]; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] — [[16 ноябр]]и [[соли 2018]] агрегати якуми НБО Роғун бо иқтидори 600 МВт ба кор даромад. Ду сол боз (аз соли 2018) дар натиҷаи мулоқоту гуфтушунидҳои сатҳи олии Сарони ду давлат — Тоҷикистон ва [[Ӯзбекистон]] ҳамкории энергетикҳои тоҷику ӯзбек боз барқарор гардид, ки ин барои ҳарду тараф манфиати хеле калонеро молик аст. Баъди зиёда аз 9 соли ҷудо будани низоми энергетикии Тоҷикистон аз [[Осиёи Марказӣ]] додугирифти неруи барқ байни ин ду ҷумҳурии ҳамсоя оғоз ёфт. Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳаи энергетика, бе назардошти НБО «Роғун», ба миқдори 1520 МВт зиёд шуд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[8 декабр]]и [[соли 2016]] [[МБГ-2 ш. Душанбе|Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт ва 167 Гкал гармӣ бо иштироки Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон сурат гирифт. Боз ду агрегат ба кор дароварда шуд<ref name="spu">{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/country/20191128/1030299133/tajikistan-kitay-dobycha-zolota.html|title=ТЭЦ-2 на вес золота: Китай «вернёт» свои инвестиции на рудниках Таджикистана|date=2019-11-28|publisher=[[Sputnik]]|accessdate=2019-11-28}}</ref>.. Иқтидори умумии нерӯгоҳи когенераторӣ ба 400 МВт расид. [[20 март]]и [[соли 2019]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Норак ба татбиқи лоиҳаи "Барқарорсозии НБО «Норак» оғози расмӣ бахшиданд. Дар натиҷаи татбиқи ин лоиҳа НБО «Норак» таҷдид ва эътимодноктар гардида, иқтидори лоиҳавияш аз 3000 ба 3300 МВт бардошта хоҳад шуд. [[23 август]]и [[соли 2019]] ба татбиқи лоиҳаи "Таҷдиди НБО «Қайроққум» оғози расмӣ бахшида шуд. Баъди татбиқи лоиҳа тавоноии НБО "Қайроққум аз 126 мегаватт ба 176 мегаватт расонида мешавад.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[20 январ]]и [[соли 2020]] [https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html Оҷонсии иттилоотии Sputnik] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191208092124/https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html |date=2019-12-08 }} гузорише овардааст, ки Маҷлиси намояндагони Ҷумҳури Тоҷикистон ҳафтаи пеш пазируфт (соли 2020), аз моддаи 9-и Қонун «Дар бораи хусусигардонии моликияти давлатӣ», калимаҳои [[НБО Роғун|Неругоҳи барқи обии «Роғун»]] ва Корхонаи воҳиди давлатии «[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]» хориҷ карда шуданд. Моддаи 9-и қонуни мазкур дар бораи объектҳоест, ки хусусӣ гардонида намешаванд ва дар он таъкид шудаст, «амволи нерӯгоҳи барқи обии „Норак“, нерӯгоҳи барқи обии „Роғун“ ва корхонаи воҳиди давлатии „[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]“ хусусӣ гардонида намешаванд».<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/industry/20200120/1030566842/Ijozati-khususi-kardani-Rogun-va-Talko.html|title=Иҷозати хусусӣ кардани амволи “Роғун” ва “Талко”: Ҳукумату парлумон пазируфтанд|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-01-22}}</ref> Дар соли 2020 дар Тоҷикистон ба ҳисоби умумӣ 19 миллиард 770,5 миллион кВт⋅соат нерӯи барқ истеҳсол карда шудааст. Тоҷикистон дар соли 2020 зиеда аз 1,5 миллиард кВт⋅соат нерӯи барқ ба кишварҳои ҳамсоя содирот кардааст. Аз рӯи маълумотҳо ҷумҳурӣ дар маҷмӯъ 1 миллиард 528,4 миллион кВт⋅соат қувваи барқ ба маблағи зиеда аз 56,4 миллион доллар содирот намудааст.<ref>{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/energetics/20210201/1032739925/tajikistan-eksport-elektroenergii.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|title=В Таджикистане рассказали, сколько электроэнергии экспортировано за рубеж|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-02-01}}</ref> ==== Лоиҳаи минтақавии «CASA-1000» ==== {{Main|Лоиҳаҳои муштараки иқтисодӣ дар Тоҷикистон}} [[12 май]]и [[соли 2016]] ифтитоҳи лоиҳаи сохтмони хати баландшиддати барқии «CASA-1000» (ЛЭП — 1000 кВт) баргузор гардид. «CASA-1000» интиқоли барқи Тоҷикистон ва Қирғизистонро ба Афғонистону Покистон таъмин мекунад<ref>[http://www.asiaplus.tj/news/tajikistan/economic/201605 Оғози расмии амалисозии лоиҳаи CASA-1000]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Фақр == Бар асоси гузориши [[Бонки ҷаҳонӣ]], то соли 2021, ҳадди ақал 26,5 % аз ҷамъияти Тоҷикистон зери [[хатти фақр]] зиндагӣ мекунанд<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020|title=Бедность в Таджикистане – 2020|publisher=Всемирный банк|deadlink=no|accessdate=2021-11-04|archive-date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104165254/https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020}}</ref>. == Нақлиёт == {{асосӣ|Нақлиёт дар Тоҷикистон}} [[Соли 2004]] — роҳи автомобилгарди Мурғоб–Қулма–Қароқорум ба истифода дода шуд. Ин масири нақлиётӣ Тоҷикистонро бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]] пайваст намуда, барои рушди робитаҳои тиҷоратӣ ва иқтисодии ду кишвар аҳамияти стратегӣ пайдо кард.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2008/12/ro-1202-i-moshingardi-mur-1170-ob-1178-ulma-basta-shud/ |title=Роҳи мошингарди Мурғоб–Қулма баста шуд |website=АМИТ «Ховар» |access-date=2026-08-08 }}</ref> Дар солҳои истиқлол дар Тоҷикистон таъмиру азнавсозии роҳи автомобилгарди Душанбе — [[Хуҷанд]] — Чанак (сарҳади [[Ӯзбекистон]]), ки 411 км дарозӣ дорад бо ёрдами давлати Чин соли 2006 амалӣ гардид. Роҳи мошингард тамоми сол пойтахти мамлакат Душанберо бо ноҳияҳои Тоҷикистони Шимолӣ мепайвандад. [[18 октябр]]и [[соли 2015]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакентро ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри [[соли 2015]] ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент |accessdate=2017-01-17 |archivedate=2021-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515113310/https://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ }}</ref> [[Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом- Ҷаббор Расулов|Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом — Ҷаббор Расулов]] соли 2016 дар [[вилояти Суғд]] оғоз шуда буд. Анҷоми корҳои таҷдиду барқарорсозии роҳ ду сол муайян шуда буд ва соли 2019 ӣа истифода супорида шуд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ |title=Оғози корҳои навсозии шоҳроҳи Исфара-Конибодом-Ҷаббор Расулов |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404070845/http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ }}</ref> Дар соҳаи нақлиёти роҳи оҳан бошад [[соли 1999]] навбати дуюми роҳи оҳани Қурғонтеппа–Кӯлоб ба истифода дода шуд. Бо мавриди истифода қарор гирифтани қитъаҳои Данғара–Олимтой–Қурбоншаҳид–Кӯлоб имкониятҳои нақлиётии ҷануби кишвар густариш ёфтанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/president/films/chronicles/14|title=Солнома 1999. Соли бузургдошти Сомониён|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-04}}</ref> <ref>Рахматова З.Ю., Саъдиев Ш.С. История таджикского народа: учебное пособие/З.Ю.Рахматова, Ш.С.Саъдиев. Душанбе:РТСУ,2017. С. 182. ISBN 978-99975-932-1-4</ref> Дастоварди назаррас [[24 август]]и [[соли 2016]] расман мавриди баҳрабардорӣ қарор додани роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро гардид. Ин роҳи оҳан шаҳри [[Душанбе]]ро бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст.<ref>[http://www.president.tj/node/12777 Истиқбол дар истгоҳи роҳи оҳани ноҳияи Ёвон]</ref> === Нақбҳо === * [[Нақби автомобилгарди «Истиқлол»]] * [[Нақби автомобилгарди «Озодӣ»]] * [[Нақби автомобилгарди Чормағзак]] * [[Нақби автомобилгарди "Шаҳристон"]] [[Акс:USSR-Tajikistan-Peak Communism.jpg|thumb|270px|Акси [[Қуллаи Исмоили Сомонӣ]] (дар гузашта бо номи ''Пики Коммунизм'') вақте ки Тоҷикистон қисми [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] буд.]] == Расонаҳои ҳамагонӣ == Расман оғози таърихи матбуоти тоҷик ба нашри аввалин шумораи [[Бухорои Шариф (рӯзнома)|«Бухорои шариф»]] дар [[11 март]]и соли [[1912]] нисбат дода мешавад. Биноба он ҳар сол дар [[11]]-уми март [[Рӯзи матбуот]] ҷашн гирифта мешавад. Вале пажӯҳишгарон тазкира ва осори насри қадимии тоҷикиро зинаи аввали журналистикаи тоҷик мешумуранд. Чунончӣ, муаллифони китоби «Таърихи матбуоти тоҷик» И. Усмонов ва Д. Давронов корбурди жанрҳои хабар, гузориш, мусоҳиба ва ғайраро дар солнома ва таърихнигориҳои садаҳои 10 то 15 тазаккур медиҳанд. Дар нимаҳои дуввуми садаи XIX ва оғози садаи XX бархе аз нашрияҳо чоп шудаанд, ки матолиберо ба тоҷикӣ нашр кардаанд. Дар давраи [[ИҶШС|шӯравӣ]] матбуот зери назорати шадиди давлат қарор дошт, вале дар ин давра низ аз талошҳои озодбаёнӣ дар бархе аз онҳо ба мушоҳида расидааст. Ибтидои солҳои 90-уми садаи 20 давраи шукуфоии матбуоти озоди Тоҷикистон шуморида мешавад, ки ба нашрияҳое монанди «Чароғи рӯз», «Растохез», «Сухан», «Адолат» ва монанди инҳо нисбат дода мешавад. Дар солҳои [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]] [[1992]] то [[1997]] даҳҳо рӯзноманигори тоҷик кушта ва аксари журналистони боҳунар кишварро тарк кардаанд. Ҳоло матбуоти мустақили Тоҷикистон аз нав ҷон мегирад ва чанд нашрия, хабаргузорӣ, радио ва телевизионҳои мустақил талош доранд, бо истифода аз озодии матбуот рисолати худро амалӣ кунанд. Дар Тоҷикистон 4 нашрияҳои давлатӣ: [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]], [[Рӯзномаи «Садои мардум»|«Садои мардум»]], [[Рӯзномаи «Народная газета»|«Народная газета»]] ба забони русӣ ва [[Рӯзномаи «Халқ овозӣ»|« Халқ овозӣ»]] ба забони узбекӣ нашр мешаванд. Инчунин, нашрияҳои ғайридавлатӣ; [[Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»]], Ҳафтаномаи «Миллат», Ҳафтаномаи «СССР» , Ҳафтаномаи «Азия-плюс» ва диг. ба забонҳои гуногун нашр мешаванд. Тибқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тартиби баҳисобгирии давлатии фаъолияти ноширӣ, корхонаҳои полиграфӣ ва пешбурди Феҳристи ягонаи давлатӣ» дар вазорат 376 рӯзнома, аз инҳо 112 адад давлатӣ ва 264 адад мустақил , 245 маҷалла, аз инҳо 114-тояш давлатӣ ва 131 адад мустақил, 319 матбаа- 37 давлатӣ ва 282 мустақил, 48 нуқтаи фурӯши китоб- 3 давлатӣ ва 45 мустақил, 71 нашриёт, аз инҳо 10 давлатӣ ва 61 мустақил, 11 агентии иттилоотӣ, аз инҳо 1 давлатӣ ва 10 мустақил ба қайд гирифта шудаанд. Ин маълумот то [[25 декабр]]и [[соли 2021]] ба ҳисоб гирифта шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/|title=Пагоҳ дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон 110-солагии Рӯзи матбуоти тоҷик таҷлил мегардад|author=|website=www.khovar.tj|date=2022-03-10|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-03-10|archivedate=2022-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220310043203/https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/}}</ref> Ба воситаи спутники ABS-1 (75.0°E) шабакаҳои телевизиони Тоҷикистон — [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи 1)]], [[ТВ Ҷаҳоннамо]], [[ТВ Баҳористон]], [[ТВ Сафина]], [[Варзиш ТВ]], [[ТВ Футбол (Тоҷикистон)]], [[ТВ Синамо]], [[ТВ Шаҳнавоз]], [[ТВ Илм ва табиат]] намоишҳои хешро омодаи тамошобинон мекунанд. Инчунин, [[Ширкатҳои телевизионии давлатии умумиҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ (Тоҷикистон)]] фаъолият карда истодаанд. Аз рӯи раддабандӣ (соли 2018) аз ҳама нашрияи серхонандатарин нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]] (34 %) мебошад. Сипас, бо фосилаи камтар нашрияи Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон «Омӯзгор» (23,8 %) ва нашрияи марказии ҲХДТ рӯзномаи «Минбари халқ» (22,2 %) ҷойгир шудаанд. Тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, ба ин натиҷа расидааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand// |title=khovar.tj/ 06.04.2018 |accessdate=2018-04-08 |archivedate=2020-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ }}</ref> Омори мазкур имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Раддабандии маҷаллаҳо ба раддабандии рӯзномаҳо монанд аст, яъне дар қатори аввал маҷаллаҳои давлатӣ қарор доранд. Аз ҳама теъдоди зиёди нашрро маҷаллаи занон — «Бонувони Тоҷикистон» (44,9 %) дорад. Маҷаллаи дуюми маъруф маҷаллаи Кумитаи оид ба корҳои дин, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои миллии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дин ва ҷомеа» (10,4 %) ва дар ҷойи сеюм маҷаллаи Вазорати фарҳанг бо номи «Фирӯза» (5,2 %) меистанд. Тамошобинони тоҷик аз ҳама бештар [[ТВ Сафина|шабакаи телевизионии Сафинаро]] тамошо мекунанд. Инро 60,1%-и пурсидашудагон дар тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, тасдиқ кардаанд. Ин омор имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Аз рӯи натиҷаҳои тадқиқот, дар ҷойи дуюм шабакаи телевизионии [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи якум)]], бо 50,1 % ва дар ҷойи сеюм [[ТВ Баҳористон]] бо 30,5 % қарор гирифтаанд. Пас аз шабакаҳои телевизионии ватанӣ дар ҷои аввал шабакаҳои телевизионии Россия меистанд, ки дар ҷадвали афзалиятҳо 18,3%-ро ишғол менамоянд. Бояд зикр намуд, ки шабакаҳои телевизионии Россия на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми фазои пасошӯравӣ рейтинги баланд ишғол мекунанд. Пас аз Россия бо 9,7 % шабакаҳои телевизионии ӯзбекӣ қарор гирифтаанд. Тибқи тадқиқоти ин марказ, дар миёни радиоҳои маҳбубтарин радиои Радиои «Садои Душанбе» (28 %) мавқеи аввалро касб карда, дар ҷойи дуюм Радиои Тоҷикистон (17,4 %) ва дар ҷойи сеюм Радиои фарҳанг (5,3 %) қарор гирифтаанд. Шумораи шабакаҳои гирифтани иттилоот, ғайр аз ВАО-и анъанавӣ рӯз аз рӯз меафзояд. Дар ҷойи аввал ТВ ватанӣ (57,2 %), дар ҷойи дуюм интернет (11,5 %) қарор дорад. 38,4 фоизи пурсидашудагон аз интернет истифода мебаранд. Интернетро аз ҳама бештар сокинони ВМКБ-60,6 фоиз истифода мебаранд. Ин нишондиҳанда дар миёни сокинони Душанбе 56,3 фоизро ташкил дод.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand|title=Натиҷаҳои тадқиқоти маркази "Зеркало" муарриф гардиданд|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-06-18|archivedate=2020-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/}}</ref>. == Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон == Дар солҳои истиқлол таъсис ва рушди Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон ба назар мерасад. Имрӯз дар ҷумҳури 8 Оҷонсиҳои Иттилоотӣ амал карда истодаанд: * [[Оҷонсии иттилоотии «СИМОНЮС»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «АВЕСТО»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс»]], * [[АМИТ «ХОВАР»]], * [[Оҷонсии Иттилоотии «Хатлон-пресс»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа»]], * [[Оҷонсии умумимиллии иттилоот «ТОҶНЮС»(«TOJNEWS»)]] ([[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст)<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |title=В Таджикистане закрылось независимое агентство TojNews |accessdate=2017-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115122428/http://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |archivedate=2016-11-15 }}</ref>. == Воситаҳои алоқа, технология ва инноватсия == {{Асосӣ|Алоқа дар Тоҷикистон}} Дар солҳои 90 асри XX истифодаи алоқаи телефонӣ барои аз 2 то 8 % ба 100 нафар аҳолӣ дастрас буд. Баъд аз ба охир расидани ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон аввалин қадамҳо барои азнав кардани системаи алоқаи телефонӣ ва рақами (цифровая) намудани он гузошта шуд. Соли 1998 аввалин маротиба дар [[Душанбе]] пайвасткунаки рақамӣ (цифровой комутатор) барои 2500 муштарӣ ва соли 1999 ба 10000 муштариён ба кор даромад. Соли 2003 стансияи телефонии Қургонтеппа, соли 2004 [[Хуҷанд]] ва соли 2005 [[Хоруғ]], [[Кӯлоб]], [[Турсунзода]] ва дигар минтақаҳои Тоҷикистон ба системаи пайвасткунаки рақамӣ гузаштаанд. Соли 2020 шумораи дастгоҳҳои телефонии системаи ШСКТ «Тоҷиктелеком» 279 ҳазор ададро ташкил дод, ки 84,7 % онҳо телефонҳои хонагӣ мебошанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ |title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт |accessdate=2021-03-05 |archivedate=2021-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ }}</ref> === Алоқаи телефони мобилӣ === ''Нигаред:'' [[Интернет дар Тоҷикистон]] Системаи мобилии алоқаи телефонӣ дар Тоҷикистон аз [[соли 1996]] инкишоф меёбад. Аввалин ширкате, ки ба бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон дохил шуд ин ҶСП «ТоҷикТел» буд. Соли 1998 дар Хуҷанд ҶСП «Сомонком» хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон бо стадарти GSM сар кард. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ шумораи ширкатҳои хидматрасонии нави алоқа ба 17 адад, шумораи умумии муштариёни алоқаи мобилӣ ба 10 912 080 адад ва шумораи муштариёни интернет ба 3 800 453 адад расид. Шумораи муштариёни алоқаи мобилии ҶДММ «Вавилон-Мобайл» аз ҳама зиёд 3 425 509 адад, шумораи муштариёни интернет аз ҳама зиёд — ҶДММ «Таком» — 1 138 626 адад расиданд<ref>Омори солонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Соли 2014. — С. 314.</ref>. Солҳои охир, дар Тоҷикистон ширкатҳои гуногун — ҶСП «Индиго Тоҷикистон» («Tcell»), ҶСП «ТТ-Мобайл» («МегаФон Тоҷикистон»), ҶСП «Вавилон Мобайл» ва ҶДММ «Таком» («ZetMobile», собиқ Beeline"), «Таджиктелеком», «Телеком-технолоджи», хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонӣ ба сомон расонида истодаанд. Тибқи маълумоти [[соли 2017]] дар Тоҷикистон шумораи муштариёни алоқаи мобилӣ 7 млн. 353 ҳазору 192 нафарро ташкил дод, ки аз онҳо 4 млн. 371 ҳазору 817 нафарашон муштариёни фаъол мебошанд. Ба ҳар 100 нафар шаҳрванди ҷумҳурӣ 5,5 адад дастгоҳи телефонии собит рост меояд. Шумораи истифодабарандагони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] дар якҷоягӣ бо истифодабарандагони интернети мобилӣ ва маҳаллӣ дар Тоҷикистон 2,3 млн нафарро ташкил мекард.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/|title=Илҳомҷон Атоев: «Теъдоди истифодабарандагони Интернет дар Тоҷикистон ба 2,3 млн. нафар расид» {{!}} АМИТ "Ховар"|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-12|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509223635/https://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/}}</ref>. Тибқи маълумоти [[соли 2020]] вазни қиёсии операторони хусусӣ дар бозори алоқаи ҷумҳурӣ 93,4 % -ро ташкил дод. Теъдоди корбарони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] аввали [[соли 2021]] беш аз 3,3 млн ва муштариёни мобилӣ беш аз 6 млн нафарро ташкил намуд.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/|title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-03-05|archivedate=2021-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/}}</ref>. Бино ба далели маълумотҳои раддабандии глобалии Speedtest, моҳи январи [[соли 2021]] Тоҷикистон байни 140 кишвари дунё ҷои 129-умро гирифтааст ва дар натиҷа дар як моҳ панҷ зина поён рафтааст. Суръати боркунии маълумот дар Тоҷикистон моҳи январи соли 2021 — 13,8 Мб/сонияро ташкил дод.<ref name="sputnik-tj.com">{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20210227/1032900621/tojikiston-internet-surat.html|title= Мавқеи Тоҷикистон дар раддабандии суръати интернет боз пасттар шуд |author= sputnik-tj.com|website=|date=|publisher= sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2020-03-05}}</ref>. Аз нигоҳи суръати интернети симӣ низ, тибқи ҳисобҳои моҳи январи [[соли 2021]], Тоҷикистон низ мавқеъро аз даст дод ва дар байни 175 кишвар дар ҷои 99-ум қарор гирифт.<ref name="sputnik-tj.com"/>. === Омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта === Дар Конфронси [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба савдо ва рушд (UNCTAD) «Ҳисоботи технология ва инноватсия 2021» аз чоп баромад. Аз ҷиҳати омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта, Тоҷикистон дар байни Тимори Шарқӣ ва Иттиҳоди Комор ҷойгир аст ва дар байни 158 кишвари дар рейтинги зикршуда ҷои 143-ро ишғол мекунад. Аз кишварҳои [[ИДМ]] — [[Русия]] дар ҷои 27, [[Беларус]] дар ҷои 59, [[Қазоқистон]] дар ҷои 62, [[Арманистон]] дар ҷои 83, [[Озарбойҷон]] дар ҷои 100, [[Қирғизистон]] дар ҷои 115 мебошанд.<ref>{{Cite web |url=http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |title=Таджикистан оказался в конце рейтинга по готовности к развитию новых технологий /avesta.tj/2021/02/26/ |accessdate=2021-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226064932/http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |archivedate=2021-02-26 }}</ref> == Маориф == {{асосӣ|Маориф дар Тоҷикистон}} Дар гузаштаи таърихи тоҷикон, дар давраҳои гуногуни рушди ҷомеъа масъалаи инкишофи муассисаҳои парваришу маориф аз сарварони давлату ҳомиёни дин вобаста буд. Доир ба гузаштаи мактабу мадрасаҳо баъзе маълумотҳо дар асарҳои муаррихону адибон боқӣ мондаанд, ки ҳоло мавриди тадқиқи олимон мебошанд. Аз нигоришоти ниёкон, иқдоми маорифпарварӣ танҳо дар охири садаи XIX аз ҷониби [[Аҳмади Дониш]] ва маорифпарварони тоҷик барои оммаи заҳматкаш мавриди тарғибу ташвиқ қарор гирифта будааст. Намояндагони [[Ҳаракати ҷадидия]] ба мислӣ [[Айнӣ]], [[Мунзим]], [[Беҳбудӣ Маҳмудхоҷа|Беҳбудӣ]] ва диг. давомдиҳандагони ин раванди равшанфикрӣ ва муассисони нахустини [[Мактабҳои усули нав]] гардиданд. Баъд аз таъсис ёфтани [[ҶМШС Тоҷикистон]] [[соли 1924]] зиммаи таъсиси соҳаи парваришу маориф ба давлати тоҷик гузашт, ки аз намояндагони табақаҳои заҳматкаш иборат буд. [[14 декабр]]и [[1924]] Комиссариати маорифи халқи ҶХШС Тоҷикистон ташкил гардид, ки он 11 феврали 1925 дар шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ намуд. Комиссариати маорифи халқ баъд ба Вазорати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1946—1978: 1988—1992), Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсуси [[ҶШС Тоҷикистон]] (1978—1988) табдили ном кард. Соли 1992 [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ном гирифт.<ref>[[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]], Ҷилди 3. БОЗ-ВИЧКУТ — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2014, — с.381-387</ref> Дар замони шӯравӣ маҳви бесаводӣ бартараф, таҳсилоти ройгон ҷорӣ гардида муассисаҳои гуногуни маърифатӣ аз ҷониби давлат бунёд ёфтанд. Имрӯз, дар ҷумҳурӣ муассисаҳои гуногуни парваришу омӯзиш рушд меёбад. Дар замони истиқлол маориф як рукни иҷтимоии давлат гардидааст. Президенти Тоҷикистон дар суханорониаш ба ифтихори 25 — солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 08.09.2016 зикр намудааст: {{аввали иқтибос}}Дар зарфи 25 соли истиқлол маблағгузории соҳаи маориф садҳо баробар зиёд карда шуд. Агар соли 2000-ум барои маориф ҳамагӣ 41 миллион сомонӣ ҷудо гардида бошад, пас соли 2016 барои ин соҳаи ҳаётан муҳим зиёда аз 3 миллиард сомонӣ пешбинӣ шудааст. Имрӯз дар кишвар 161 муассисаи типи нав, аз ҷумла 85 гимназия ва 65 литсей фаъолият дорад. Инчунин, дар ин давра 9 мактаби президентӣ барои хонандагони болаёқат бунёд ва мавриди истифода қарор дода шуд, ки дар онҳо ҳамаи шароити муосири таълиму тарбия муҳайё карда шудааст. Афзоиши шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ дар даврони истиқлоли давлатӣ яке аз дастовардҳои соҳаи маорифи мамлакат мебошад. Агар соли 1991 дар мамлакат 13 муассисаи таҳсилоти олӣ бо шумораи умумии 70 000 нафар донишҷӯ фаъолият карда бошад, пас соли 2016 шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ба 39 ва донишҷӯён ба 170 000 нафар расид.{{охири иқтибос|сарчашма=[http://president.tj/node/12943 Эмомалӣ Раҳмон. Суханронӣ ба ифтихори 25 - солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]}} Сатҳи саводнокии аҳолии Тоҷикистон низ тадриҷан баландшуда истодааст. Аз рӯи омори «Департаменти СММ оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ:Шуъбаи аҳолӣ» доир ба саводнокӣ, дар Тоҷикистон тахминан 5 781 203 наф дар синни 15 сола ва боло, ба забонҳои гуногун хонда ва навишта метавонанд. Ин шумора, 99,77 % аз ҳаҷми умумии аҳолии калонсолро дар бар мегирад. Яъне, тахминан 13 147 нафар сокинон ҳоло ҳам бесавод мебошанд.<ref>[http://countrymeters.info/ru/Tajikistan Население Таджикистана. Грамотность населения]</ref> == Фарҳангу ҳунар == === Адабиёт === Назму насри форсу тоҷик тӯли чандин асрҳо тараққӣ мекард. [[Акс:Rudaki Park, Dushanbe, Tajikistan.JPG|thumb|250px|Рӯдакӣ-асосгузори адабиёти форсу-тоҷик]] ==== Адабиёти тоҷик дар асрҳои миёна ==== Давраи нашъунамои адабиёти форсу тоҷик ба асрҳои миёна рост меояд, вақте ки дар Осиёи Миёна аввалин давлати тоҷикон — [[Давлати Сомониён]] (874—1005) арзи ҳастӣ намуда буд. Сомониён ба илм ва адабиёт диққати махсус зоҳир мекарданд. Шоирон ва олимони ҳамон давра ба монанди [[Рӯдакӣ]], [[Ибни Сино]], [[Фирдавсӣ]], [[Унсурӣ]], [[Дақиқӣ]] дар даргоҳи шоҳони Сомониён кор ва фаъолият мекарданд. Эрониён ва тоҷикон он вақтҳо як қавмро бо решаҳои бо ҳам пайваст ташкил мекарданд ва адабиёт, санъат, илм ҳам дастраси ҳама буд. [[Рӯдакӣ]] асосгузори адабиёти форсу тоҷик мебошад. Истилои арабҳо ба Осиёи Миёна дигаргуниҳои зиёде овард. Фарҳанги бой ва меьмории тоисломии тоҷикон нест карда мешуд, китобҳо сӯзонида мешуданд. Дар Осиёи Миёна дини ислом ҷорӣ шуда забони арабӣ умумӣ гардид. Забони нави адабӣ — забони форсу-тоҷик дар асрҳои IX—X ташаккул ёфт. Рӯдакӣ — шоири барҷаста, асосгузори адабиёти форсу тоҷик, аввалин шуда забонро ташаккул дод ва онро дар назми худ истифода бурда, якчанд жанрҳои адабии он замонро ба вукуъ овард. Маҳз аз ҳамон давра сар карда адабиёти форсу-тоҷик ташаккул ёфта дар тамоми олам машҳур гардид. Дар охири асри X [[Фирдавсӣ]] «Шоҳнома»-и безаволи худро эҷод кард, ки аз ҷихати маъно ва ҳаҷм дар адабиёти умумибашарӣ ҳамтоё надорад. Асри XI бо ба вукӯъ омадани эпосҳои романтикӣ машҳур шудааст. Маҳз дар ҳамин жанр силсилаи достонҳои [[Унсурӣ]], [[Айюкӣ]], [[Гунгурӣ]], [[Умари Хайём]] мебошанд, вале [[«Хамса»]]-и [[Низомии Ганҷавӣ]] намунаи беҳтарин маҳсуб мешавад, ки асри XII эҷод карда шудааст. Дар асри XIII [[«Бӯстон»]] ва [[«Гулистон»]]- и [[Саъдӣ]], дар асри XIV достонҳои [[Амир Хусрави Дехлавӣ]] ва [[Хоҷа Кирмонӣ]], [[Камоли Хуҷандӣ]] ва ғазалҳои [[Ҳофизи Шерозӣ]] эҷод шудаанд. Асри XV бошад бо назми [[Ҷомӣ]] машҳур гардидааст. ==== Адабиёти тоҷик дар асри XX ==== {{асосӣ|Адабиёти тоҷик дар асри XX }} Ғалабаи Инқилоби Октябру истиқрори низоми шӯравӣ дар Осиёи Миёна боъис гардиданд, ки миллати азийяткашидаи тоҷик дигарбора самандарвор аз хокистари зиллат бархоста, бар минбари иззату шарофат барнишинад ва дар баробари соҳати дигари ҳаёту иқтисоди кишвар ба соҳаи фарҳангу адаби деринасоли худ сару сомони наву матлубе бахшад. Ба иборати дигар, баъди таъсиси [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] ([[1924]]) ва [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] ([[1929]]) ниҳоди ҷадиди нависандагони Тоҷикистон арзи ҳастӣ намудааст, ки гурӯҳу дастаҳои парешони суханварони диёрамонро ҷамъ оварда, фаъолияташонро ба талаботи замони инқилобӣ мутобиқу мувофиқ гардонидааст. [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] моҳи майи [[соли 1934]] ҳамчун қисми таркибии Иттифоқи нависандагони ИҶШС ташкил ёфт. Дар асри XX, эҷодиёти адибони Тоҷикистон боиси рушди насру назми тоҷик, ташаккули [[Тарҷумаи бадеӣ дар адабиёт|тарҷумаи адабиёти ҷаҳон]], [[Драматургияи тоҷик|драматургия]], адабиёти кӯдакону наврасон, адабиётшиносӣ ва танқиди тоҷик гардид. Адибони Тоҷикистон бо асарҳои эҷоднамудаи хеш адабиёт ва забони тоҷикиро ба пояи нав бароварда дар адабиёти башар ҳиссагузор шудаанд. Эҷодиёти адибон ба садҳо забонҳои дунё тарҷума шуда дастраси хонандагон гардидааст. === Муассисаҳои фарҳангӣ === {{асосӣ|Фарҳанги Тоҷикистон}} [[Акс:Китобхонаи миллии Тоҷикистон.jpg|right|thumb|Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] Соли [[2012]] дар [[Душанбе]] бузургтарин дар [[Осиёи Марказӣ]] [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] бунёд ва ба истифода дода шудааст. Теъдоди хазинаи Китобхонаи миллии Тоҷикистон зиёда аз 6 миллион нусха китобро ташкил медиҳад.<ref>[http://www.kmt.tj/?category=2&article_id=1 ТАЪРИХИ КИТОБХОНАИ МИЛЛӢ]</ref>. Аз соли 2008 ҳамасола рӯзҳои 2-9 апрел дар саросари ҷумҳурӣ Фестивали ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикис тон» баргузор мегардад ва 4 сентябр ҳамчун «Рӯзи китоб» таҷлил мешавад. Аз соли 2007 Ҳаракати «Корвони китоб» ташкил карда шуд, ки ҳар сол як маротиба китобҳои тозанашрро ба китобхонаҳои тамоми шаҳру ноҳияҳо ба таври ройгон дастрас менамояд. Солҳои 2011, 2012 ва 2013 Намоиши байналхалқии китоби Душанбе ташкил карда шуд. Ифтитоҳи осорхонаи миллӣ аз ҷумлаи рӯйдодҳои таърихӣ ва дастовардҳои муҳими фарҳангии даврони Истиқлоли Тоҷикистон мебошад. [[20 март]]и соли [[2013]] дар [[Душанбе]] расми кушодашавии бинои нави Осорхонаи миллии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар маросими кушодашавии осорхона Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва сокинони шаҳри [[Душанбе]] иштирок намудаанд. [[Акс:Площадь, г. Худжанд 04.jpg|thumb|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, Қалъаи Хуҷанд]] Дар толори бузурги Осорхонаи миллии Тоҷикистон Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони сершумори зиёиёни эҷодкори ҷумҳурӣ мулоқот намуд.<ref>{{Cite web|url=http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|title=ИШТИРОКИ Э. РАҲМОН ДАР МАРОСИМИ ИФТИТОҲИ ОСОРХОНАИ МИЛЛӢ ВА МУЛОҚОТ БО ЗИЁИЁНИ КИШВАР|accessdate=2014-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305031817/http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|archivedate=2016-03-05}}</ref> Айни замон (1.01.2017), дар ҷумҳурӣ 2 ҳазору 320 муассисаи иҷтимоию фарҳангӣ, аз ҷумла 1 ҳазору 354 китобхонаи давлатию оммавӣ, 332 қаср ва хонаҳои фарҳанг, 415 клуб, 48 клуби сайёр, 14 маркази фарҳангу фароғатӣ, 7 филармонияи халқӣ, 62 боғи фарҳангию фароғатӣ, 22 театри халқӣ, 54 осорхона, 24 ансамбли тарона ва рақс, 16 ансамбли шашмақом, 7 ансамбли фалак, 6 ансамбли эстрадӣ ва 16 ансамбли фолклорию этнографӣ фаъолият доранд.<ref>{{Cite web|url=http://www.jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|title=Вазорати фарҳанг дар ҳамоҳангӣ бо ЮНЕСКО 3 филми мустанад ба навор гирифт|accessdate=2017-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125231520/http://jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|archivedate=2017-01-25}}</ref> [[24 август|24 августи]] [[соли 2026]] — дар [[Душанбе]] Маросими ифтитоҳи расмии [[Театри миллии Тоҷикистон]] ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] баргузор гардид.Бинои Театри миллӣ аз 7 ошёна – ду ошёнаи зеризаминӣ ва панҷ ошёнаи рӯизаминӣ иборат буда, баландии он ба 35 метр мерасад.Толори асосӣ барои 2500 тамошобин пешбинӣ гардидааст.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. === Театру синамо === {{асосӣ|Синамои Тоҷикистон}} Дар моҳи октябри соли 1929, ба ҳайати III-умин Анҷумани изтирории Шӯроҳои Тоҷикистон аввалин маҷаллаи синамоӣ (киножурнал) намоиш дода шуд, ки дар бораи омадани нахустин қатора ба Душанбе ва дигар ҳодисаҳои муҳим дар ҳаёти ҷумҳурии ҷавон нақл мекард<ref>Таджикская Советская Социалистическая Республика. Гл. ред. [[Муҳаммад Осимӣ|М. С. Асимов]]. — Д., 1974. — 408 с.</ref>. Барои муттаҳидсозии ҳунарпешагон ва фароҳам овардани шароити мусоиди эҷодӣ дар ҷумҳурӣ [[Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ]], [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ|Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ]], [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Владимир Маяковский|Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковский]], [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ|Театри мазҳакаи мусиқии ба номи Пушкини Ленинобод]], [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов|Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи М. Воҳидов]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри мазҳакаи мусиқии Хоруғ]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кўлоб|Театри драмаи мусиқии Кӯлоб]], [[Театри давлатии драма ва мусиқии ба номи Тӯҳфа Фозилова|Театри драмаю мусиқии Конибодом]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Бохтар|Театри мазҳакаи мусиқии Қӯрғонтеппа]], [[Театри давлатии лӯхтак|Театри лӯхтаки Душанбе]], [[Театри давлатии лўхтаки шаҳри Чкалов|Театри лӯхтаки шаҳри Чкалов]] ва дар бисёр ноҳияҳо театрҳои халқӣ кушода шуданд, ки ба рушди санъати театрии Тоҷикистон такони бузурге бахшиданд. Бахусус дар саҳнаи ин театрҳо дар асоси асарҳои драманависони тоҷик, рус ва хориҷӣ намоишномаҳои бисёри ҷолибе манзури тамошобинон гаштанд. Ташкили [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев|Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] (1938) ва дар ҳайати он таъсис ёфтани Ансамбли тарона ва рақс, Ансамбли рубобчизанон, Ансамбли тарона ва рақси Помир, Ансамбли фолклорӣ ва этнографии «Ганҷина» дар ҳаёти фарҳангию маънавии ҷумҳурӣ воқеаи басо нек ва фараҳбахш буданд. Назди [[Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|Кумитаи радио ва телевизиони тоҷик]] [[Ансамбли давлатии «Шашмақом»]] амал карда истодааст, ки ҳоло мақоми давлатӣ ва номи устоди забардасти «Шашмақом» [[Фазлиддин Шаҳобов]]-ро дорад. Бо дастгирии ҳукумати кишвар, барои эҳё ва рушди мусиқии суннатӣ дар замони муосир — [[12 май]] ҳамасола дар саросари кишвар чун «Рӯзи [[Шашмақом]]» таҷлил мегардад. [[ЮНЕСКО]] дар [[соли 2000]] мелодӣ, [[Шашмақом|Шашмақомро]] дар феҳристи кӯҳантарин сабкҳои мусиқӣ ва ҳамчунин сармояҳои ғайримоддӣ ба сабт расонд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/imr-z-r-zi-shashma-om-imr-z-ba-abuli-arori-ukumati-um-ur-oid-ba-rushdi-minbadai-sanati-i-rogarii-shashma-om-dar-to-ikiston-20-sol-pur-shud/ |title=Имрӯз — Рӯзи Шашмақом. Ба қабули Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба рушди минбаъдаи санъати иҷрогарии шашмақом дар Тоҷикистон» 20 сол пур шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2020-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/05/ashni-sho-asari-musi-ii-sunnatii-hal-i-to-ik-imr-z-dar-sarosari-to-ikiston-r-zi-shashma-om-ta-lil-megardad/ |title=ҶАШНИ ШОҲАСАРИ МУСИҚИИ СУННАТИИ ХАЛҚИ ТОҶИК. Имрӯз дар саросари Тоҷикистон Рӯзи Шашмақом таҷлил мегардад |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2021-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref> Ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] [[24 август]]и [[соли 2026]] маросими ифтитоҳи бинои [[Театри миллии Тоҷикистон]] дар ш. [[Душанбе]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. Дар Тоҷикистон 15 муассисаҳои театрӣ ва 5 консертӣ фаъолият доранд. * [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ]], * [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]], * [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Вл. Маяковский]], * [[Театри давлатии лӯхтак]], * [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ]], * [[Театри давлатии мусиқӣ -драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом|Театри давлатии мусиқӣ-драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом]], * [[Театри давлатии узбекии мусиқӣ -драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен|Театри давлатии узбекии мусиқӣ-драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи А.С. Пушкини шаҳри Чкалов|Театри давлатии драмаи русии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқии тамошобини ҷавони шаҳри Хуҷанд]], * [[Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ]], * [[Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ -драмавии н. Данғара|Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ-драмавии н. Данғара]]. * [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев]], * [[Иттиҳодияи давлатии гурӯҳҳои эҷодию консертӣ]], * [[Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ба номи Ғ. Валаматзода]], * [[Ансамбли «Сомон»]], * [[Маркази эҷодии «Илҳом»]], * [[Муассисаи давлатии сафарию ҳунарии «Базморо»]] ва [[Сирки давлатии Тоҷикистон]]. === Телевизион === {{асосӣ|Телевизиони Тоҷикистон}} Телевизиони Тоҷикистон бо номи ''Студияи Душанбе'' [[3 октябр]]и соли [[1959]] дар шаҳри [[Душанбе]] бори нахуст ба фаъолият оғоз кард. Дар таърихи телевизиони Тоҷикистон [[26 июн]]и соли [[2006]] ҳамчун рӯзи навсозии воситаҳои техники телевизион ва паҳн намудани барномаҳои он дар Тоҷикистон сабт шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://radiotoj.tj/?p=29259 |title=Масири рушди телевизиони Тоҷикистон |website=RadioToj |date= |access-date=2025-06-10 |language=tg |accessdate=2025-06-09 |archivedate=2025-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251207214652/https://radiotoj.tj/?p=29259 }}</ref> Гузаштан ба техникаи нави рақамӣ тақозои давру замони муосир аст, зеро имрӯз тамоми телевизионҳои ҷаҳон бо намуди навини техникӣ фаъолият менамоянд. Бо мурури замон таҷҳизоти марказии пахши барномаҳои телевизиони Тоҷикистон ба пуррагӣ иваз карда шуд. Имрӯз дар Тоҷикистон 9 ТВ-ҳо умумиҷумҳуриявӣ барномаҳои гуногуни хешро 24 соат намоиш медиҳанд: * [[ТВ Сафина]] * [[ТВ Ҷаҳоннамо]] * [[ТВ Баҳористон]] * [[Варзиш ТВ]] * [[ТВ Синамо]] * [[ТВ Шаҳнавоз]] * [[ТВ Илм ва табиат]] * [[ТВ Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ]] * [[ТВ Футбол]] == Варзиш == {{асосӣ|Варзиш дар Тоҷикистон}} Варзишгарони тоҷик новобаста ба мушкилиҳои молиявӣ дар бисёр мусобиқаҳо байналмилалӣ иштирок карда, ҷойҳои намоёнро ишғол мекунанд. Варзишгарони беҳтарин ба монанди: [[Расул Боқиев]], [[Мавзуна Чориева]], [[Дилшод Назаров]], [[Гулов Алишер]], [[Акмалиддин Каримов]] ва дигарон шаъну шарафи варзиши Тоҷикистонро баланд бардошта истодаанд. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 7564 иншооти варзишӣ, аз ҷумла 164 варзишгоҳ, 1893 толорҳои варзиш, 64 ҳавзи шиноварӣ фаъолият мекард.<ref>Саидова М. Х. Экономические аспекты функционирования и развития физической культуры и спорта в структуре сферы услуг Республики Таджикистан // Наука и спорт: современные тенденции. — 2015. — Т. 7. — № 2. — С. 94</ref>. Дар Тоҷикистон 3 варзишгоҳи ғунҷоишаш 25 ҳазор тамошобин ва боз як варзишгоҳ барои 25 000, чор варзишгоҳ барои 20 000 ва 15 000 сохта ба истифода супорида шудаанд. [[21 август|21 августи]] [[соли 2026]] дар ш. [[Душанбе]] майдони бошукӯҳи [[Варзишгоҳи миллӣ (Душанбе)|«Варзишгоҳи миллӣ»]] мавриди истифода қарор дода шуд. [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]], Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] Варзишгоҳи миллии нави пойтахтро (Муассисаи давлатии «Варзишгоҳи миллӣ»-и Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон) дар расми ба истифода супоридани варзишгоҳи пойтахт иштирок намуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/sarvari-davlat-emomal-ra-mon-varzishgo-i-milliro-bo-30-azor-oji-nishast-dar-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/|title=Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон Варзишгоҳи миллиро бо 30 ҳазор ҷойи нишаст дар шаҳри Душанбе ифтитоҳ намуданд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2026-08-21 |lang=tg |accessdate=2026-08-27 }}</ref> Варзишгоҳҳои бузург: # Қасри варзиши «Тоҷикистон» # Варзишгоҳи «Спитамен» (собиқ варзишгоҳи «Спартак») # [[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ]] (бошгоҳи футболи «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]») # Толори «Қасри теннис» # Ҳавзи шиноварӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Гулистон, Панҷакент ва диг. # Қасри варзиши Кумитаи андози ҶТ ва диг. #[[Варзишгоҳи миллӣ (Душанбе)|«Варзишгоҳи миллӣ»]] дар ш. [[Душанбе]] Дар федератсияи [[Тхэквондо]] ИТФ имрӯз 36 қаҳрамонҳои ҷаҳон тарбия ёфтаанд<ref>{{Cite web |url=http://www.taekwon-do.tj/ |title=Национальная Федерация Тхэквондо и Кикбоксинга Республики Таджикистан |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161218013352/http://www.taekwon-do.tj/ |archivedate=2016-12-18 }}</ref>, ки якчанд маротиба ғолиби мусобиқаҳо гардида буданд. Ин ягона федератсияи варзишгарони Тоҷикистон аст, ки солҳои истиқлол бо саъю кӯшиши Раиси федератсия [[Мирсаид Яҳёев]] ва кумаки молиявии корхонаҳову шахсони алоҳида дар мусобиқаҳо фаъол аст. Дигар комёбии назаррас дар бозиҳои олимпӣ соли 2012 ба медали биринҷии олимпиада сазовор шудани муштзани тоҷик [[Мавзуна Чориева]] мебошад. Сентябри соли 2014 дар Бозиҳои тобистонаи Осиё варзишгарони тоҷик соҳиби 5 медал, аз ҷумла як медали тилоӣ аз рӯи намуди гурзпартоӣ, ки соҳибаш [[Дилшод Назаров]] шуданд. [[Дилшод Назаров]] ягона варзишгарест, ки се маротиба дар Олимпиадаҳо иштирок намуда, ду карат ғолиби Бозиҳои Осиёӣ шудааст. Августи соли 2015 ӯ соҳиби медали нуқра дар чемпионати ҷаҳон оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] гардидааст. [[Дилшод Назаров]] аввалин варзишгари тоҷикистонӣ мебошад, ки дар Бозиҳои олимпии [[Рио-де-Жанейро]] ([[Бразилия]]) соҳиби медали тило шудааст. Варзишгари 22-солаи тоҷик [[Беҳрӯз Хоҷазода]], ки моҳи ноябри соли 2017 дар Чемпионати ҷаҳон оид ба самбо дар шаҳри Сочии [[Русия]] дар вазни 74 кг ба унвони қаҳрамонӣ даст ёфт, бо медали тило мукофотонида шуд. Вай инчунин дар чемпионати Осиё дар [[Тошканд]] дар вазни 68 кг медали тило, дар Бозиҳои V осиёӣ дар иншооти сарпӯшида ва ҳунарҳои размӣ дар [[Ашқобод]] дар намуди самбои варзишӣ дар вазни 74 кг медали тило ва дар намуди куштии кураш дар вазни 73 кг медали нуқра гирифтааст. Ӯ дар рӯйхати даҳ варзишгари беҳтарини Тоҷикистон дар соли 2017, ки онро Ассотсиатсияи журналистони риштаи варзиши Тоҷикистон (АЖРВТ) аз рӯи натиҷагирии пурсиши хабарнигорон тартиб додааст, дар ҷойи аввал мебошад.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |title=Беҳрӯзи Хоҷазода варзишгари сол эълон шуд! |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223223619/http://jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |archivedate=2017-12-23 }}</ref> == Ҷозибаҳои гардишгарӣ == {{асосӣ|Сайёҳӣ дар Тоҷикистон}} Узвияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ, пазируфта шудани пойтахти Ватанамон — шаҳри Душанбе ба узвияти Федератсияи ҷаҳонии шаҳрҳои сайёҳӣ, эълон гардидани шаҳри Душанбе — пойтахти сайёҳии кишварҳои Созмони ҳамкории иқтисодӣ барои солҳои 2020—2021 симои сайёҳии Тоҷикистон ба ҷаҳониён муаррифӣ ва машҳур намуд. Дар сафи 10 кишвари ҷолибтарин барои боздиди сайёҳон эълон шудани ҷумҳурӣ, дар сархати даҳгонаи кишварҳои ҷолиб барои сайёҳони саргузаштӣ ҷой додани Тоҷикистон, ба 10 роҳи зеботарини дунё шомил гаштани шоҳроҳи Помир, ҳамчун даҳгонаи мавзеъҳои бехатар аз рӯи таъмини амнияти шабона, инчунин, ба қатори 10 шаҳри дар айёми баҳор ва тирамоҳ барои сайёҳӣ муносиби Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил эътироф шудани шаҳри Душанбе, ба даҳгонаи кишварҳои беҳтарин аз рӯи сайёҳии пиёдагардӣ ва саргузаштӣ шомил шудани Тоҷикистон ва ба панҷгонаи беҳтарин аз рӯи низоми содаи пешниҳоди раводид ворид шудани ҷумҳурӣ шаҳодати аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф гаштани сайёҳии мамлакат ва дар ин росто касб намудани мавқеи намоён дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Мувофиқи маълумоти оморӣ [[соли 2020]] ба Ҷумҳурии Тоҷикистон 350 ҳазор нафар сайёҳ ташриф овард, ки нисбат ба соли пешин 72,2 дарсад кам мебошад. Тибқи арзёбиҳои Кумитаи омор ва Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ даромади соҳа то давраи беморӣ тақрибан 2,5 дарсади ММД -ро ташкил медод. Ин ҳудудан 230—250 миллион доллари ИМА-ро дар бар мегирад. Cоли 2020 ин рақам хеле кам шуда, тахминан ба 72,6 миллион доллари ИМА баробар гардид, ки тахмин 1 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ дониста мешавад. Бо мақсади пиёда намудани тарҳи рушди деҳот, бозсозии роҳҳои назди [[ёдгориҳои таърихӣ]], бунёди хонаҳои қабули сайёҳон, меҳмонхонаҳои хурд ва дигар хидматрасониҳои муосир дар [[соли 2021]], дар заминаи ҳамкориҳои мутақобилан судманд чор мавзеи таърихию сайёҳии ҷумҳурӣ — «[[Чилучорчашма]]», «[[Аҷинатеппа]]», «[[Ҳулбук]]» ва «[[Ямчун]]» дар ҳамкорӣ бо Бонки ҷаҳонӣ бозсозӣ ва ба сатҳи байналмилалӣ мешаванд. == Идҳои расмии Тоҷикистон == {{асосӣ|Идҳои Тоҷикистон}} * [[1 январ]] — [[Соли Нав]] * [[23 феврал]] — [[Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қувваҳои мусаллаҳ]] * [[8 март]] — [[Рӯзи модар]] * [[21 март|21]] — [[24 март]] — [[Наврӯз|Ҷашни Наврӯз]] * [[9 май]] — [[Рӯзи Ғалаба]] * [[27 июн]] — [[Рӯзи ваҳдати миллӣ (Тоҷикистон)|Рӯзи ваҳдати миллӣ]] * [[1 сентябр]] — Рӯзи дониш * [[9 сентябр]] — [[Рӯзи истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи истиқлол]] * [[5 октябр]] — [[Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи забони давлатӣ]] * [[8 октябр]] — Иди [[Меҳргон]] * [[6 ноябр]] — [[Рӯзи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қонуни асосӣ]] * [[24 ноябр]] — [[Рӯзи парчами давлатии Тоҷикистон|Рӯзи Парчами давлатӣ]] * [[Иди Рамазон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Қурбон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Сада]]<ref>'''Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон''', соли 1995, № 21, мод. 237; соли 1998, № 10, мод.125, № 23-24, мод. 338; соли 1999, № 5, мод.76, № 12, мод.308; соли 2002, № 4, қ-1, мод.191, мод.194, мод.197; соли 2003, № 4, мод.132, № 8, мод. 449, № 12, мод. 678; соли 2004, № 5, мод. 350, № 12, қ-1, мод. 697; соли 2005, № 3, мод. 131, № 12, мод. 658; соли 2008, № 1, қ-2, мод. 9, № 3, мод.188, № 12, қ-1, мод. 988; соли 2009, № 5, мод.319, № 7-8, мод. 493, № 11, мод. 698, мод. 699; соли 2010, № 7, мод. 544, мод. 548.</ref> == Тоҷикистон дар радабандиҳои ҷаҳонӣ == * Дар ҳисоботи «Пешбурди соҳибкорӣ-и [[Бонки ҷаҳонӣ]], ки танзими давлатии фаъолияти соҳибкориро дар кишварҳои ҷаҳон арзёбӣ менамояд, соли 2020 мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 зина баланд рафта, дар байни 190 давлати ҷаҳон ҷои 106-ум-ро ишғол намуда, бори дигар ба даҳгонаи кишварҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/|title=Тоҷикистон ба даҳгонаи давлатҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд|author=|date=28 октябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153751/https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/}}</ref>. * Дар радабандии кишварҳои хушбахти дунё (''World Happiness Report'') (соли 2018), ки бахши [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар умури ҷустуҷӯи роҳи босубот таҳия кард, ки Тоҷикистон дар ҷойи 74 қарор дорад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29831835.html|title=Финландия хушбахттарин кишвари дунё. Тоҷикистон дар ҷойи 74-ум аст|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Тоҷикистон дар гузориши Forbes аз рӯи озодии тиҷорат дар мақоми 118, озодии монетарӣ — 131, навоварӣ — 116, технология — 108, ҳифзи сармоягузор — 37, фасод — 148, озодии шахсӣ — 142 ва аз рӯи сарбории андоз дар мақоми 114-ум қарор гирифтааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/economy/20181221/1027790822/Bahoi-Forbes-ba-andoz-fasod-hifzi-sarmoyaguzori-va-sharoiti-sohibkori-dar-Tojikiston.html|title=Баҳои Forbes ба андоз, фасод, ҳифзи сармоягузор ва шароити соҳибкорӣ дар Тоҷикистон|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Коршиносони Форуми ҷаҳонии иқтисодӣ (WEF), Ҷумҳурии Тоҷикистонро амнтарин кишвари [[Осиёи Марказӣ]] дар [[соли 2017]] донистаанд. Дар ин радабандӣ Тоҷикистон миёни 136 кишвар мақоми 49-умро касб кард.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |title=Тоҷикистон дар соли 2017 бехавфтарин кишвари Осиёи Марказӣ номида шуд |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171224111236/http://jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |archivedate=2017-12-24 }}</ref> * Ҷумҳурии Тоҷикистон дар радабандии „Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017“, ки соли 2017 созмони „Бунёди ҳуқуқи кӯдак“ дар ҳамкорӣ бо Донишгоҳи Ерасмуси Роттердам дар самтҳои ҳуқуқи кӯдак ба ҳаёт, саломатӣ, маориф ва ҳифзи муҳити зист баргузор кард, дар миёни 165 кишвари узви Конвенсияи ҳуқуқи кӯдаки Созмони Милали Муттаҳид мақоми 55-умро касб намуд. Тоҷикистон миёни кишварҳои [[Осиёи Марказӣ]] пас аз Ҷумҳурии [[Қазоқистон]] (ҷойи 22) ва [[Туркманистон]] (ҷойи 42) дар ҷойи сеюм қарор дорад. Пас аз Тоҷикистон кишварҳои [[Озарбойҷон]] (ҷойи 66), [[Беларус]] (ҷойи 78), [[Қирғизистон]] (ҷойи 81), [[Ӯзбекистон]] (ҷойи 85), [[Русия]] (ҷойи 86) ва [[Арманистон]] дар ҷойи 106 қарор гирифтаанд».<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |title=Тоҷикистон дар радабандии «Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017» мақоми 55-умро касб кард |accessdate=2018-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126222847/http://jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |archivedate=2018-01-26 }}</ref> * Бино бар иттилои ''Internet Live Stats'' соли 2016 Тоҷикистон аз ҷиҳати шумораи корбарони интернет дар мақоми 114-ум қарор дошт.<ref>{{Cite web|url=http://www.internetlivestats.com/internet-users-by-country/|title=Internet Users by Country (2016) - Internet Live Stats|publisher=www.internetlivestats.com|lang=en|accessdate=2018-02-12}}</ref> ва дар қаламрави Тоҷикистон шумораи корбарони интернет ба 1,6 миллион нафар расида ин адад 18,7 % аз шумораи умумии аҳолиии кишварро ташкил медиҳад. Дар муқоиса бо соли 2015 шумораи корбарони интернет 4,3 % афзудааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/science/20160728/1020366412.html|title=Тоҷикистон аз ҷиҳати истифодабарандагони интернет дар ҷои 114 қарор гирифт|author=Sputnik|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2018-02-12}}</ref>. == Пайвандҳои беруна == * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe Dushanbe travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141009033605/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe |date=2014-10-09 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand Khujand travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120727203329/http://www.traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand |date=2012-07-27 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/qurghonteppa Qurghonteppa travel guide] * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob Kulob travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008083733/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan Badakhshan travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008143730/http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog Khorogtravel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008013817/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog |date=2014-10-08 }} * [http://www.openstreetmap.org/search?query=Tajikistan#map=12/37.9409/71.9625&layers=T Тоҷикистон] * [http://www.openstreetmap.org/#map=12/38.5358/68.7790 OpenStreetMap Душанбе] * [http://www.openstreetmap.org/?lat=40.275&lon=69.6427&zoom=13&layers=B000FTF OpenStreetMap Хуҷанд] * [http://www.flickr.com/search/?q=Khudjand шаҳри Хуҷанд] * http://www.angelfire.com/pe/rudaki/khujand.html == Аксҳои Тоҷикистон == <gallery> National Museum of Tajikistan Национальный музей Таджикистана(0) Осорхонаи милли.jpg |Осорхонаи миллии Тоҷикистон Высотное здание на главной площади Душанбе (3).jpg|Хадамоти алоқаи назди Ҳукумати Тоҷикистон. ш. Душанбе Ismaili Center, Dushanbe.jpg| Маркази исмоилӣ дар ш. Душанбе Stele of Independence of Tajikistan 02.jpg|Майдони "Истиқлол" дар ш. Душанбе Торговый центр СITU MALL в Душанбе.jpg|Маркази тҷоратӣ СITU MALL дар Душанбе]] Монументальный ансамбль.JPG |Пайкараи устод Рӯдакӣ, дар Боғи А. Рӯдакӣ, ш. Душанбе The courtyard of the Grand Masjid Imam Tirmizi.jpg | Масҷиди ҷомеи ш. Душанбе ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 02.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Имоми Аъзам, Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 09.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит, намои дохили масҷид Вышивальщицы.jpg|Дӯзандаҳои кашидаҳои миллӣ Праздник Навруз - 2025 в городе Душанбе. Таджикистан. 05.jpg|Рамзи Навруз - 2025 дар ш. Душанбе. Таджикистан. Nowruz 2023 in Tajikistan (9) 02.jpg|Мардуми Тоҷикистон дар рӯзҳои идҳои миллӣ Праздник Навруз-2025 в РТСУ (27).jpg|Дастархони 7 сину 7 шин дар Иди Навруз Nowruz 2023 in Tajikistan 7.jpg|Дастархони Наврузӣ Nowruz 2023 in Tajikistan (1) 01.jpg |Асбобҳои миллӣ Guliston Fort, Khatlon, Tajikistan.JPG|Қалъаи Хулбук, Хатлон Kulyab Museum, Kulyab, Tajikistan.JPG|Осорхонаи шаҳри Кулоб, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Tomb of Mir Sayyid Ali Hamadani.jpg|Мақбараи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Historical Museum of Sughd.jpg|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд Мечеть шейха Муслихиддина.jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории (масҷиди) Шайх Муслиҳиддин, ш. Хуҷанд Цитадель Мугтеппа,.jpg |Қалъаи Муғтеппа, ш. Истаравшан </gallery> == Омӯзишу парвариш ва фарҳанг == * [[Алоқа дар Тоҷикистон]] * [[Ислом дар Тоҷикистон]] * [[Идҳои Тоҷикистон]] * [[Ёдгориҳои фарҳангии умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] * [[Сиёсати хориҷии Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Commons|Тоҷикистон}} * [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }} * [http://www.majmilli.tj Дастгоҳи Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.mmk.tj Маркази Миллии Конунгузори] * [http://www.president.tj Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.president.tj Президенти Тоҷикистон] * [http://www.tarih.tj/ Таърихи Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928044602/http://www.tarih.tj/ |date=2007-09-28 }} * [https://archive.is/20130707023608/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/03/070321_er_name_change_cyr.shtml Дарбораи тағйири ном ва барандохтани «ов»] {{ПБ}} {{Мамлакатҳои Осиё}} {{Осиёи Марказӣ}} {{ИДМ}} {{СҲШ}} {{ИИЕ}} {{Мавзӯъҳои Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1991 дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои бе роҳи баромад ба баҳр]] phi6usmhmrsp3jgltczqvtjtj3ydixu 1488197 1488196 2026-09-27T18:33:48Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Аксҳои Тоҷикистон */ иловаҳо 1488197 wikitext text/x-wiki {{Равонакунӣ|Тоҷикистон|Тоҷикистон (мазмунҳо)}} {{Давлат |Мақом = |Номи тоҷикӣ = Ҷумҳурии Тоҷикистон |Номи аслӣ = {{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}} {{lang-ru|Республика Таджикистан}} |Номи одӣ = Тоҷикистон |Парчам = Flag of Tajikistan.svg |Нишон = Coat of arms of Tajikistan.svg |Ба ҷои нишон = |Шиор = |Тарҷумаи шиор = |Номи суруди миллӣ = Суруди миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон |Аудио = Tajikistan anthem.ogg | sovereignty_type = [[Таърихи Тоҷикистон|Таъсис]]<small> | Марҳала1 = [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] | Сана1 = 14 октябри соли 1924 | Марҳала2 = [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] | Сана2 = 5 декабри соли 1929 | Марҳала3 = Эъломи истиқлол аз [[ИҶШС]] | Сана3 = 9 сентябри соли 1991 | Марҳала4 = [[Эъломияи Алма-Ато (1991)|Пайвастшавӣ ба ИДМ]] | Сана4 = 21 декабри соли 1991 | Марҳала5 = Қабулшавӣ ба [[Созмони Милали Муттаҳид]] | Сана5 = 2 марти соли 1992 | Марҳала6 = Қабули [[Конститутсияи Тоҷикистон|Конститутсияи]] кунунӣ | Сана6 = 6 ноябри 1994 |Шакли ҳукумат = [[ҷумҳурии президентӣ]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=40|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Дини давлатӣ = [[давлати дунявӣ]]<ref>{{cite web|url = http://www.president.tj/taxonomy/term/5/111|title = Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate = 2018-02-14}} <blockquote> Моддаи 1 Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад.</blockquote></ref> |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =46 |lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg =71 |lon_min =17 |lon_sec =0 |region = TJ |CoordScale = 6000000 |Дар харита = Tajikistan (orthographic projection).svg |зернавис ба харита = |Дар харита2 = |Забон = [[Забони тоҷикӣ|тоҷикӣ]] (давлатӣ)<br> [[Забони русӣ|русӣ]] <small>(забони муоширати байни миллатҳо)</small> |Таъсис = |Санаи истиқлол = [[9 сентябр]]и [[1991]] |Истиқлол аз = [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] |Пойтахт = [[Душанбе]] |Шаҳрҳои калонтарин = [[Душанбе]], [[Хуҷанд]], [[Бохтар]], [[Кӯлоб]], [[Истаравшан]] |Вазифаи роҳбар 1 = [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|Президент]] |Роҳбар 1 = [[Эмомалӣ Раҳмон]] |Вазифаи роҳбар 2 = [[Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон|Сарвазир]] |Роҳбар 2 = [[Қоҳир Расулзода]] |Вазифаи роҳбар 3 = [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Раиси Маҷлиси Олӣ]] |Роҳбар 3 = [[Рустами Эмомалӣ]] |Ҷой аз рӯи масоҳат = 93 |Масоҳат = {{nts|141.400}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Фоизи об = 0,3 |Этнохороним = Тоҷикистонӣ, Тоҷикистониҳо |Ҷой аз рӯи аҳолӣ = 92 |Аҳолӣ = {{афзоиш}}{{nts|10,000,000}}<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref> |Соли баҳодиҳӣ = [[2022]] |Аҳолӣ аз рӯи барӯйхатгирӣ = {{nts|7417400}} |Соли барӯйхатгирӣ = 2010 |Зичии аҳолӣ = |Ҷой аз рӯи зичӣ = |ММД (БҚХ) = 27,802 млрд<ref>{{cite web|url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=11&sy=2017&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=923&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title = Tajikistan|publisher = International Monetary Fund website}}</ref> |Соли ҳисоби ММД (БҚХ) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) = 128 |ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = 3,146 |Ҷой аз рӯи ММД (БҚХ) ба сари аҳолӣ = |ММД (номинал) = 7,342 млрд |Соли ҳисоби ММД (номинал) = 2017 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) = 147 |ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = 819 |Ҷой аз рӯи ММД (номинал) ба сари аҳолӣ = |ШРИ = {{афзоиш}}0,627<ref>http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf</ref> |Соли ҳисоби ШРИ = 2018 |Ҷой аз рӯи ШРИ = 129 |Сатҳи ШРИ = <span style="color:#fc0;">миёна</span> |Воҳиди пул = [[сомонӣ]] ([[ISO 4217|TJS, рамз 972]]) |Домен = [[.tj]] |ISO = TJ |Пешшумораи телефон = 992 |Минтақаи замонӣ = [[UTC+5]] |Тавзеҳот = }} '''Тоҷикистон''' ({{lang-fa|تاجیکستان}}), номи расмӣ — '''Ҷумҳурии Тоҷикистон''' ({{lang-fa|جمهوری تاجیکستان}}) — кишварест дар [[Осиёи Марказӣ]], дар доманаҳои Помир ҷойгир буда, ба баҳр роҳи баромад надорад. Аз назари масоҳат хурдтарин давлат дар [[Осиёи Миёна]] аст. Аз ғарб ва шимоли ғарб бо [[Ӯзбекистон|Узбакистон]], аз шимол бо [[Қирғизистон]], аз шарқ бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] ва аз ҷануб бо [[Афғонистон]] ҳамсарҳад аст. [[Пойтахт]]аш шаҳри [[Душанбе]] аст. Тоҷикистон кишвари кӯҳсор ва пурбориш аст ва манобеи фаровони зеризаминиву об дорад. Паҳноварӣ — 141 400 км² (93-ум дар ҷаҳон)<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependencies_by_area List of sovereign states and dependencies by area]</ref>, шумораи аҳолӣ — 9,537,645 нафар (2020), аз он ҷумла дар шаҳрҳо 2,606,273 нафар ва деҳот 6 931 372 нафар аҳолӣ зиндагӣ доштанд<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/tajikistan-population/|title= tajikistan-population аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2020|author=|website=stat.tj|date= 2021|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-03-26}}</ref>. == Ном == Номи Тоҷикистон ({{lang-fa|تاجیکستان}} — «кишвари тоҷикон») аз худи номи ''[[тоҷикон]]'' ва пасванди ''-истон'' гирифта шудааст. Номи мазкур соли 1924 дар натиҷаи марзбандиҳои миллӣ-ҳудудии Осиёи Миёна<ref>{{Cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/080/539.htm|title=Национальногосударственное размежевание советских республик Средней Азии|website=www.booksite.ru|publisher=[[Большая советская энциклопедия]]|accessdate=2024-02-28}}</ref> ва таъсиси [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] дар ҳайати [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон|ҶШС Узбакистон]] (солҳои 1929—1991 — ҶШС Тоҷикистон) пайдо шудааст. == Таърих == {{асосӣ|Таърихи Тоҷикистон}} [[Акс:The_Sogdian_An_Jia_(contoured).jpg|рост|мини|Тоҷири [[Суғдиён|суғдӣ]], 579 мелодӣ.]] [[Акс:Saka_warrior_Termez_Achaeological_Museum.jpg|рост|мини|Сари ҷанговари сакоӣ, қарни 1.<ref>{{статья|заглавие=Nomad Migration in Central Asia (in After Alexander: Central Asia before Islam)|издание={{Нп3|Proceedings of the British Academy}}|том=133|страницы=87—98|ссылка=https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia|язык=en|тип=journal|автор=Abdullaev, Kazim|год=2007|archivedate=2020-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200502084308/https://www.academia.edu/6864202/Nomad_Migration_in_Central_Asia}}</ref>]] Таъриху фарҳанги Тоҷикистон бо [[Афғонистон]]у [[Эрон]] яксону монанд аст. Кӯҳантарин номе, ки ниёгони мардуми эронитабор, яъне [[Ориёӣ|ориёиҳо]], бар сарзамини худ ниҳода буданд, '''''Airyānǝm Vaējah''''' буда, ки аз он дар [[Авесто]] ёд шудааст. Ҷойгоҳи ин сарзамин ҳануз дуруст ошкор нашудааст. Дертар сарзамини [[Ориёӣ]] ба 16 подшоҳӣ ҷудо гардид, ки аз онҳо дар [[Авесто]] бо номи '''''Airyānǝm Dahyunam''''' ёд шудааст. Ҳамин ном дертар '''''Airyānǝm Xšaθram''''', '''''Aryānšaθr''''' ва '''''Ērānšahr''''' гашт ва [[Эрон]] шуд. Яке аз он 16 '''''dahyu''''' ё [[деҳа]] (дар [[Авесто]] ба маънии сарзамин ва подшоҳист) [[Суғд]] ва дигаре [[Бохтар]] ё [[Балх]] буд, ки бахше аз сарзамини кунунии Тоҷикистонро дарбар мегиранд. Суғду [[Бохтар]] ([[Балх]]) дар замони ҳукуматдории [[Давлати Ҳахоманишиҳо|Ҳахоманишиҳо]] (558—330 то милод) — яке аз '''''хšaθra''''' ё шаҳрҳои (кишварҳои) [[Ориёно]] шудаанд. Ба кишвари [[Ориёно]] — [[Давлати Пешдодиён]]у [[Давлати Каёниён]] ва [[Тӯрон]] — Давлати Афросиёб, [[Подшоҳии Бохтари қадим]], [[Давлати Суғди қадим]], [[Давлати Хоразми Бузург]], Порсу [[Давлати Мод]] ва [[Хуросон]] дохил буданд. Дар он замон сарзамини миёни [[Дарёи Аму|Омударё]] ва [[Сирдарё]]ро, ки як [[шаҳр]] (дар порсии бостон ба маънии подшоҳист) ба шумор мерафт, '''''Парадрая''''' низ мехонданд, ки маънояш [[Вароруд (Варазруд)|Вар аз руд]] аст. Дар «[[Шоҳнома]]» — и А. [[Фирдавсӣ]] ин сарзамин [[Тӯрон]] хонда шудааст. Дар бораи шаҳрдории ниёгони халқи тоҷик бозёфти шаҳркадаи [[Саразм]] (аз калимаи тоҷикии «сарзамин») шаҳодат медиҳад, ки ҳазорсолаҳои IV—II то милод рушду нумуъ дошт. Шаҳркадаи [[Саразм]] аввалин мероси таърихии Тоҷикистон аст, ки соли [[2010]] ба [[Феҳристи мероси фарҳангии умумибашарии ЮНЕСКО]] дохил шудааст. Пас аз лашкаркашии [[Искандари Мақдунӣ]] ин сарзамин бахше аз подшоҳии [[Искандар]] (330—323 то милод) ва [[Селевкиён]] (312—150 то милод), подшоҳии [[Давлати Юнонии Балх|Юнону Бохтар]] (250—125 то милод), шоҳаншоҳии [[Ашкониён]] (250 то милод — 224 милодӣ), шоҳаншоҳии [[Кушониён]] (садаҳои I то милод- IV милоди), [[Давлати Сосониён]] (224—651), шоҳаншоҳии Ҳайтолиён (садаҳои IV—VI) ва шоҳаншоҳии Ҳоконии турк (551—741) шуд. Дар замони [[Давлати Сосониён|Сосониён]] ([[224]]—[[651]]) ин сарзамин дар маводҳои таърихӣ [[Вароруд (Варазруд)]] ва [[Хуросон]] хонда мешуд ва чанд подшоҳии ҷудогона дошт. Дар нахустин садаҳои исломӣ, дар солҳои [[705]]—[[715]], ки сулолаи Умавиён бар [[Хилофати Араб]] фармон меронданд, арабҳо бар [[Давлати Сосониён|Сосониён]] тохтанд ва онро гирифтанду мардумашро мусулмон карданд. Аз он пас ин макон ном ба арабӣ баргардон шуд ва [[Мовароуннаҳр]] хонда шуд ва бахше аз вилояти [[Хуросон]] гашт. Пас аз густариши Ислом дар [[Эрон]]у [[Тӯрон]], вилояти [[Хуросон]], аз ҷумла [[Мовароуннаҳр]] (Вароруд, Варазруд), зиндакунандаи фарҳанги эронӣ ва офаринандаи забони порсӣ-дарӣ буд, ки ҷонишини забони паҳлавӣ, суғдӣ, тахорӣ, хутану сакоӣ шуд. Нахустин шоирони порсигӯй аз ин сарзамин бархостанд, ба вижа [[Рӯдакӣ]], ки падари шеъри порсӣ (форсӣ) шинохта шудааст. Дар нахустин садаҳои исломӣ, [[Хуросон]] ва [[Мовароуннаҳр]] гаҳвораи фарҳангу дониши исломӣ буданд ва бузургоне чун [[Имоми Аъзам]], [[Имом ал-Бухорӣ]], [[Закариёи Розӣ]], [[Ибни Сино]] ва нафарони дигар дар худ парвариданд. === Сомониён (819—999) === {{main|Давлати Сомониён|Сомониён}}Сомониён ({{lang-fa|سامانیان}}), дудмоне аз амирон ва ҳукмронони тоҷики суннимазҳаб, ки ҳудуди ду қарн солҳои 819—999 бар бахшҳои бузурге аз [[Мовароуннаҳр]] бо таъйид ва муҳри [[хулафои Аббосӣ]] ҳукумат карданд. [[Акс:MansurISamanidPaintingHistoryofIran.jpg|мини|Амири [[Давлати Сомониён]] [[Мансури I ибни Нӯҳ|Мансури I]] (961—976)]] === Ғуриён (879—1215) === {{main|Султанати Ғуриён|Ғуриён}}[[Ғуриён]] ({{Lang-fa|{{Nastaliq|سلسله غوریان}}}}), дудмоне аз салотини тоҷики суннимазҳаб, ки солҳои [[1150]]—[[1215]] дар Хуросон ҳукумат доштанд. === Куртҳои Ҳирот (1244—1381) === {{main|Оли Курт}} Куртҳо, ё Оли Курт ({{lang-ar|آل کرت}}), силсилае аз амирони тоҷик, ки аз солҳои [[1244]]—[[1381]] дар Хуросон истиқлол доштаанд. === Дудмонҳои турку муғул === Пас аз [[Хонадони Сомониён|сулолаи Сомониён]] ([[819]]—[[999]]) бар ин сарзамин султону хонҳои турку муғултабор аз силсилаҳои хонадони Ғазнавиён ([[998]]—[[1187]]), Қарохониён ([[1005]]—[[1141]]), Қарохитоиён ([[1141]]—[[1212]]), Салҷуқиён ([[1037]]—[[1194]]), Хоразмшоҳиён ([[1077]]—[[1231]]), Чингизиён ([[1220]]—[[1370]]), Темуриён ([[1370]]—[[1501]]), Шайбониён ([[1501]]—[[1599]]), Аштархониён ([[1599]]—[[1753]]) ва [[Манғития|Манғитиён]] ([[1753]]—[[1920]]) фармон рондаанд (Нигаред: [[Халқи тоҷик дар ҳайати давлатҳои сулолаҳои турку муғулнажод]]). [[Акс:Thomas_Edward_Gordon_Lake_Victoria,_Great_Pamir,_May_2nd,_1874.png|мини|Тасвири асри 19, ки кӯли [[Зоркӯл]] ва як сокини маҳаллии [[Тоҷикон|тоҷикро]] тасвир кардааст]] Дар солҳои [[1864]]—[[1895]] ин сарзаминро, ки дар дасти [[Манғития|амирони манғитияи Бухоро]] ва хони Хӯканд буд, русҳо гирифтанд ва бахше аз сарзамини мустамликадории Империяи [[Русия]] карданд. Дар солҳои [[1917]]—[[1921]] дар ин кишвар муборизаи хунин барои пойдор намудани тартиботи шӯравии коммунистӣ шуда гузашт, ки боиси хиҷрати қисми ахолӣ аз Ватан гардид. Пас аз шикасти [[амир]]и [[Бухоро]] аз шӯришчиёни инқилобӣ дар [[2 сентябр]]и соли [[1920]], дар сарзамини ин аморат [[Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Бухоро]] бунёд ёфт. === Тоҷикистони Шӯравӣ === {{main|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон}} Соли [[1924]] дар натиҷаи гузаронидани тақсимоти миллии худудӣ дар Иттиҳоди Шӯравӣ, ин кишварро ба чанд ҷумҳурӣ ҷудо карданд ва дар бахшҳои шарқии он [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар таркиби [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Ӯзбекистон]] сохта шуд. Зодгоҳи тамаддуну фарҳанг ва офаринандагони забони форсӣ-тоҷикӣ дар натиҷаи ин амали сунъӣ парешон гардиданд. Танҳо, соли [[1929]] [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] аз Ӯзбекистон ҷудо шуд ва [[Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон|Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] ном гирифт. Дар [[ҶШС Тоҷикистон]] идеологияи коммунистӣ ҳукумрон гардида, дини ислом ба зери таъқиб қарор гирифта буд, Қисми мардуми кишвар тартибу низоми шуравиро рад намуда бо Ҳукумати шуравӣ ҷангиданд (ҷанги шаҳрвандии соли 1921—1924). Аммо ба максади хеш нарасида Ватанашонро тарк намуданд. Дар солҳои 30-40 асри XX асосҳои нави истеҳсолоти саноатӣ дар ҶШС Тоҷикистон гузошта шуданд. Дар деҳот коллективонии хоҷагидории деҳқонӣ анҷом ёфта, боиси аз байн рафтани деҳқонони соҳибмулк гардид. Инқилоби маданӣ ба ҳаёти тоҷикон мактабҳои навъи шуравӣ (мактаби маҳви бесаводии калонсолон, кӯдакистон, мактаби миёнаи наврасон, мактаб-интернат, омузишгоҳи касбӣ, мактаби олӣ) муассисаҳои илмиву фарҳангӣ (театр, китобхона, клуб, чойхонаи сурх-қироатхона, осорхона, боғи истироҳат, кинотеатр, варзишгоҳ)-ро ворид намуд. Тоҷикистон комилан ба муҷтамаи ягонаи умумииттифоқии хоҷагии халқ ҳамроҳ гардида, пурра тобеи Марказ (Иттиҳоди Шӯравӣ) гардид. Солҳои 50-80 асри XX баъд аз ба сари давлат таъйин гардидани сарварони таҳҷойӣ ба монанди [[Бобоҷон Ғафуров]], [[Турсун Ӯлҷабоев]], [[Ҷаббор Расулов]] ва [[Қаҳҳор Махкамов]] иқтисодиёти Тоҷикистон рушд меёфт. Тоҷикистон ба мамлакати хоҷагидориаш индустриалӣ — аграрӣ табдил ёфт, фарҳангу санъати миллӣ эҳё гардид. Сатҳи зиндагии мардум баҳтар мегардид. Вале, бо вуҷуди он, Тоҷикистон нисбат ба дигар ҷумҳуриҳои шӯравӣ аз ҷиҳати таъмини манзили истиқомат, музди миёнаи маош, муассисаҳои илмӣ, маориф, фарҳанг, шумораи бекорон ва диг. дар ҷойи охирон қарор дошт. Иқтисодиёти Тоҷикистон асосан барои таъмини корхонаҳои марказии Иттиҳоди Шӯравӣ бо ашёи хом (неруи барқ, пахта, канданиҳои фоиданок, уран ва диг.) нигаронида шуда буд. Дар давраи мавҷудияти [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] (солҳои 1924—1991) халки тоҷик аз нав тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикиро дар каламрави хеш эҳё намуд. Сутуни ояндаи давлатдории соҳибистиқлоли Тоҷикистон гузошта шуд. 24 августи соли 1990 иҷлосияи дуюми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон, Эъломияи истиқлоли [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон]] дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ (ИҶШС) қабул намуд. Пас аз «табадуллот»-и (ГКЧП) коммунистони тундрав 19-21 августи соли 1991 дар Москва, ки бемуваффақият анҷом ёфт, Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (даъвати 12) [[9 сентябр]]и соли [[1991]] Изҳорот «Дар бораи истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»-ро эълон дошт. Дар асоси ин Изҳорот Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарори махсуси хешро «Дар бораи эълон шудани истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул намуд. === Тоҷикистони мустақил === Ҳарчанд эълони истиқлол ҳамаи азҳоби сиёсиро қонеъ гардонида буд, вай натавонист пеши роҳи муқовимати сиёсӣ ва маҳалбозии қавмиро бигирад. Аз ҷониби азҳоби ба ҳукумат мухолифи сиёсӣ эътироф нашудани [[Қаҳҳор Махкамов]] ҳамчун Президенти ҶТ (аз 29 ноябри соли 1990), паи ҳам иваз шудани раисони Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон (Қ. Аслонов, С. Кенҷаев, А. Искандаров) мақомоти кишварро водор сохтанд, ки зери фишори тазоҳуркунандагони мухолифин ва барои ба эътидол овардани вазъи сиёсӣ интихоботи умумихалқии Президенти ҶТ баргузор намоянд. Маъракаи интихобот ба зиддиятҳои нави сиёсию идеолужӣ, мазҳабию маҳалгароӣ ва қавмию инфиродӣ боис гардид. Вазъи иҷчтимоию иқтисодии ҷумҳурӣ рӯз ба рӯз бад мегардид. Пас аз ба вазифаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардидани [[Раҳмон Набиев]] (58,6 % овозҳо) неруи мухолифин бо баҳонаҳои гуногун фаъолияти ҳукумати навро сарзаниш менамуданд. Соли 1992 аз моҳи март то ибтидои май тазоҳуроти пай дар пайи ҳизбу ҳаракатҳои ба ҳукумат мухолифин ва ҷонибдорони ҳукумат дар шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон, махсусан Душанбе ба фалаҷ шудани мақомоти иҷроиия ва қонунгузории марказӣ ва маҳаллӣ сабаб шуд. Таъсисёбии [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ба давлатдории соҳибистиқлоли халки тоҷик ва эҳёи навини тамаддуну фарҳанг ва забони форсӣ-тоҷикӣ дар каламрави хеш асос гашт. Вале низоми давлатдории тоҷикон бо амри таърих боз ба душвориҳои нав рӯбарӯ омад. Зиддиятҳои аз давраи давлати шӯравӣ мерос монда ва дахолати душманони истиқлоли миллати тамаддунофари тоҷик, халқро ба вартаи ҷанги бародаркуш, [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон|ҷанги шаҳрвандӣ]] гирифтор намуданд. Воқеоти май — ноябри соли 1992 пояи далатдории Тоҷикистонро заиф сохта, кишварро ба қисматҳо тақсим кард ва хавфи аз байн рафтани давлат ба миён омад. Маҳз дар чунин шароити сангин [[16 ноябр]]и [[соли 1992]] иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Хуҷанд баргузор гардид, ки дар он [[Эмомалӣ Раҳмон]] Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид. Дар иҷлосияи таърихӣ дар қатори ҳукумати тозаинтихобгардида, масоили хотима додани муқовимати сиёсӣ-низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин, ба эътидол овардани ҳаёти иҷтимоӣ-иқтисодӣ, ба Ватан баргардонидани гурезагон ва муҳоҷирони иҷборӣ мавриди муҳокима қарор гирифтанд. Вале, масъалаи асосии ҳаёти ҷамъиятӣ-сиёсии Тоҷикистон — хотима додани муқовимати сиёсӣ — низомии байни ҳукумати расмӣ ва неруҳои мухолифин ҳалли мусбати хешро танҳо соли 1997 ёфт. Дар натиҷаи музокироти байни тоҷикон оид ба сулҳ ва оштии миллӣ солҳои 1994—1997 дар шаҳри Москва [[27 июн]]и [[соли 1997]] «Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон» ба имзо расид. Ҳукумати Тоҷикистон минбаъд ба амалӣ сохтани барномаи ислоҳоти иқтисодӣ барои солҳои 1995—2004 ва барномаҳои дигар шурӯъ намуд. Барои аз хатари гуруснагӣ эмин доштани аҳолӣ ва бо озуқа таъмин намудани бозори дохилӣ Фармонҳои Президенти ҶТ Э. Раҳмон аз [[9 октябр]]и [[соли 1995]] «Дар бораи 50 000 га замин ҷудо намудан барои хоҷагии назди ҳавлигӣ» ва [[1 декабр]]и [[соли 1997]] иловатан ҷудо намудани боз 25 000 га замин аҳамияти калон дошта буд. Дар натиҷаи ислоҳотҳои иқтисодии дар ҷумҳурӣ амалӣ гардида муносибатҳои нави иқтисоди бозорӣ, ки асоси онро моликияти хусусӣ, ҷамъиятҳои саҳомӣ, хоҷагиҳои деҳқонӣ ва инфиродӣ ташкил медиҳад, ҷорӣ шуда истодаанд. Вале иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар айни замон бе кумаки молиявии хориҷӣ лоиҳаҳои бунёдиро амалӣ карда наметавонад. Дар ибтидои асри XXI барномаҳои рушди стратегии кишвар муайян карда шудаанд. Истиқлоли озуқаворӣ, амнияти энергетикӣ ва раҳоёбӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ — ҳадафҳои стратегии сиёсати дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. Ҳамин ҳадафҳои бунёдӣ тадриҷан дар амал татбиқ шуда истодаанд. Қабули Конститутсияи ҷумҳурӣ ва интихоботҳои умумихалқии [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ([[6 ноябр]]и [[1994]], [[1999]], [[2006]], [[2013]]) боз як қадами устувор дар давлатдории кишвар гардид. Тағйироту иловаҳо ба [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] аз ([[26 сентябр]]и [[соли 1999]], [[22 июн]]и [[соли 2003]] ва [[22 май]]и [[соли 2016]], интихоботҳои вакилон ба Маҷлиси Олии (2 палатагии) Ҷумҳурии Тоҷикистон чорабиниҳои навбатӣ дар такмили сохтори сиёсии ҷумҳурӣ гаштанд. [[Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар замони истиқлол дар доираи [[Созмони Милали Муттаҳид]] (СММ — ООН), [[Созмони амният ва ҳамкорӣ дар Аврупо]] (САҲА — ОБСЕ), [[Созмони ҳамкории Шанхай]] (СҲШ — ШОС) ва дигар созмонҳои байналмилалӣ ҳамкорӣ намуда истодааст. Ҳамкории Тоҷикистон бо давлатҳои ИДМ ва мамлакатҳои дигари ҷаҳон пайваста рушд меёбад.<ref>Кофронси илмӣ — назариявӣ, базшида ба 20 солагии Истиқлоли миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон. — Душанбе, 2011, с.29 — 30, 66 — 70, 71 — 75</ref> == Ҷуғрофиёи табиъӣ == {{асосӣ|Ҷуғрофиёи Тоҷикистон}} [[Акс:Tajik mountains edit.jpg|thumb|Кӯҳсори Тоҷикистон]] Тоҷикистон дар қисми ҷанубии Осиёи Мар­ка­зӣ ҷой гирифта, нуқтаҳои канории Тоҷикистон дар шимол силсилакӯҳи Қу­рама, дар ҷануб водии дарёи Панҷ, дар ғарб силсила­кӯҳи Са­ри­­кӯл мебошанд. Тоҷикистон дар маркази қитъаи Осиё, дар минтақаи иқлимаш муътадили дур аз баҳру уқё­нусҳо ҷой гирифта, дар ҳамвориҳои он иқлими биё­бонӣ ҳукм­фар­мост. Дар ғарби кишвар биёбону нимбиё­бонҳои пас­тии Турон ҷойгиранд, ки тадриҷан ба талу кӯҳ­доманҳо му­бад­дал мешаванд. Дар шарқ марзи он бо до­манакӯҳҳо ва қа­тор­кӯҳҳои Осиёи Марказӣ иҳота шудааст (аз ғарб ба шарқ 680 км тӯл кашидааст). Қисми марказии он нисбатан борик (камбар) буда, қариб 100 км аст<ref name=":0">Мавқеи ҷуғрофиёӣ ва ҳудудии Тоҷикистон // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 10. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дарозии марзи Тоҷикистон дар маҷмӯъ зиёда аз 3 000 км-ро ташкил медиҳад. Тоҷикистон дар ғарб бо Ҷум­ҳурии Узбекистон (1 161 км), дар шимолу шарқ бо Ҷум­ҳу­рии Қирғизистон (870 км), дар шарқ бо Ҷумҳурии Хал­қии Чин (519 км) ва дар ҷануб бо Аф­ғо­нистон (1 356 км) ҳамсарҳад аст. Дар ҷанубу шарқ То­ҷи­кистонро аз Ҳиндустону Покистон [[Долони Вахон]] (бараш аз 15 то 6 км) ҷудо мекунад. === Сохтори заминшиносӣ === {{асосӣ|Заминшиносии Тоҷикистон}}Дар сарзамини Тоҷикистон ду плитаи азими тектоникии Замин — Авруосиё аз шимол ва Гондвана аз ҷануб ба ҳам бар­хӯрдаанд. Ин бархӯрд тӯли 200 млн соли охир идома дорад ва дар айни замон дар шакли ду низом (система)-и азими кӯҳии Осиё — Тиёншон (дар шимол) ва Помир (дар қисми ҷануби шарқӣ) ифода ёфтаанд<ref name=":03">Сохти геологӣ / А. С. Ниёзов, Х. М. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 52—58. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон аз рӯи хусусияти сохтори заминшиносӣ ба 5 ноҳияи заминшинохтӣ ноҳиябандӣ мешавад<ref name=":03" />: * Тоҷикистони Шимолӣ * Тоҷикис­тони Шимоли Шарқӣ * Тоҷикистони Марказӣ * Тоҷикистони Ҷануби Ғарбӣ * Тоҷикистони Ҷануби Шарқӣ Ноҳияҳои заминшинохтӣ бо хусусиятҳои ҷуғрофиёии маҳал алоқаманд буда, дар маҷмӯъ пайдарҳамии силсилаи сил­силакӯҳҳои ба самти арзӣ тӯлкашида ва во­ди­ҳои фарохро ифода мекунанд. Ноҳияҳо аз якдигар бо таъ­рихи заминшиносӣ, сохтор ва марҳалаҳои асосии таҳав­вулот фарқ мекунанд<ref name=":03" />. === Обҳо === {{асосӣ|Обҳои Тоҷикистон}}Тоҷикистон дорио манобеъи обии зиёдест, ки он аз ҳисоби обшавии пиряхҳо ва бориши атмосферӣ ташкил шудааст<ref>{{Cite web|url=https://www.best-country.com/ru/asia/tajikistan/water_source|title=Best-Country: Водные ресурсы Таджикистана|website=www.best-country.com|lang=ru|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Ҳудуди Тоҷикистон 90 % аз минтақаҳои ташаккулёбандаи маҷрои дарёҳо иборат буда, асоси захираҳои обии кишварро пиряхҳо, дарёҳо, кулҳо, обанборҳо ва обҳои зеризаминӣ ташкил медиҳанд. 947 рӯди хурду бузург, 1300 кӯл бо захираи 46,3 километри мукааб об, ки 20 километри мукааби он оби ширин мебошад, 11 обанбор бо ҳаҷми муфиди 7,5 километри мукааб об ва зиёда аз 10 ҳазор пирях манбаи асосии оби на танҳо Тоҷикистон, балки кишварҳои Осиёи Марказист<ref>{{Cite web|url=https://avkd.tj/tg/khabarho/2386-zakhirahoi-obii-jumhurii-tojikiston.html|title=Захираҳои обии Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=avkd.tj|publisher=Академияи ВКТ ҶТ|accessdate=2024-03-04}}</ref>. ==== Пиряхҳо ==== {{асосӣ|Пиряхҳои Тоҷикистон}} [[Акс:Gms_gorbunova.jpeg|мини|Пойгоҳи обуҳавошиносии [[пиряхи Федченко]]]] Дар Тоҷикистон беш аз 10 ҳазор пиряхи хурду бузург маҷуд аст<ref name=":032" />, ки масоҳаташон ба 11 146 км² баробар аст ва ин нишондиҳанда 8%-и ҳудуди кишварро дар бар мегирад, ки асосан дар Помири Шимолию Ғарбӣ ва [[Ҳисору Олой|кӯҳҳои Ҳисору Олой]] ва бештар дар баландиҳои 3000-3500 то баландиҳои 3500-5300 м ҷой гирифтаанд<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Захираи умумии ях дар пиряхҳои кишвар ба 845 км³ баробар буда, пиряхҳои хурд бо масоҳати 1 км² танҳо 20%-и шумораи умумии пиряхҳои кишварро ташкил менамоянд, вале 85%-и ҳаҷми ях дар онҳо мутамарказ гардидааст. Дар пиряхҳои Тоҷикистон 456,9 км³ об захира шуда, соле ин пиряхҳо ба дарёҳо 61,8 км³ об медиҳанд<ref name=":04">{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20200211/Piryakhhoi-Tajikiastan-sarchashmai-ob-dar-Osiyoi-Markazi--1030699916.html|title=Пиряхҳои Тоҷикистон: сарчашмаи об дар Осиёи Марказӣ|author=|website=Sputnik Тоҷикистон|date=2020-02-11|lang=tg|accessdate=2024-03-04}}</ref>. Тибқи маълумот, дар Тоҷикистон давоми 20 соли охир 15 пиряхи дорои дарозии аз 4 то 5 км комилан об шудааст<ref name=":032">Обҳо: Пиряхҳо / Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 79. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. === Захираҳои табиъӣ === {{асосӣ|Захираҳои табиъии Тоҷикистон}}Сарватҳои табиъии Тоҷикистон вобаста аз қонуниятҳои гео­логӣ ва таҳаввулоти геодинамикии минтақаҳои он ташаккул ёфтаанд (нигар Сохти геологӣ). Дар ҳар як аз 5 ноҳияи заминшинохтии Тоҷикистон навъҳо ва маҷмӯъаи мушаххаси сарватҳои табиъӣ ҷойгир шудаанд: дар Тоҷикистони Шимолу Шарқӣ ва То­ҷикистони Ҷанубу Ғарбӣ сарватҳои табиъии ғайримаъданӣ, ба мисли на­макҳо, ангишт, нафту газ, бентонитҳо, стронтсий ва ғайра пай­до шудаанд. Дар но­ҳи­яҳои Тоҷикистони Шимолӣ, Тоҷи­кис­тони Марказӣ ва То­ҷи­кистони Ҷанубу Шарқӣ (Помир) бештар кан­даниҳои маъ­­данӣ (оҳан, тилои маҳаллӣ, нуқра, сурма, симоб, поли­металлҳо, флюорит ва ғайра) рушд кардаанд<ref name=":05">Сарватҳои табиӣ / А. Ниёзов, Х. Муҳаббатов // [[Ҷумҳурии Тоҷикистон. Донишнома]]. — {{Д.}}: [[Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|СИЭМТ]], 2021. — С. 59—72. — 696 с. — ISBN 978-99985-0-005-1.</ref>. Дар Тоҷикистон ҳоло 28 конҳои нафту газ ба қайд гирифта шудааст. Дар ин конҳо захираи нафт 2,2 млн тонна ва газ — 3,4 миллиард метри кубиро ташкил медиҳанд. Дар айни замон дар Тоҷикистон 40 конҳои тилои фаъол ва қариб 85 конҳои ояндадори тило муайян шудаанд.<ref>[http://avesta.tj/2021/02/03/v-tadzhikistane-zaregistrirovano-28-mestorozhdenij-nefti-i-gaza/ В Таджикистане зарегистрировано 28 месторождений нефти и газа]{{Пайванди мурда|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> === Минтақаи замонӣ === {{асосӣ|Замон дар Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар минтақаи замонииии [[UTC+05:00|UTC+5]] воқеъ шудааст. Соати тобистонӣ аз соли 1991 тағйир накардааст, агарчи дар замони шӯравӣ истифода мешуд<ref>{{Cite web|url=https://www.lawmix.ru/sssr/1774|title=Постановление Кабинета Министров СССР от 04.02.1991 № 20 - Сейчас.ру|website=www.lawmix.ru|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Узбакистон, Туркманистон, Покистон, Молдив ва ҳамчунин теъдоде аз манотиқи Русия дар як минтақаи замонӣ қарор доранд. == Тақсимоти маъмурӣ == {{асосӣ|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин|Вилоятҳои Тоҷикистон|Шаҳрҳои Тоҷикистон|Феҳристи номи нави маҳалҳои аҳолинишини Тоҷикистон}} {| style="float:right; margin-left:1em" |{{Харитаи Тоҷикистон||float=right}} |} Тақсимоти маъмурӣ-ҳудудии Тоҷикистон тибқи Қо­нуни Ҷум­ҳурии Тоҷи­кистон аз 19 марти соли 2013 № 958 ''«Дар бораи тартиби ҳалли масъалаҳои сохти марзиву маъмурии Ҷумҳурии Тоҷи­кис­тон»'' муайян карда мешавад<ref>Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, с. 2013, № 3, мод. 177</ref>. [[Акс:Тақсимоти_маъмурии_Тоҷикистон.png|мини|250x250пкс|Тақсимоти маъмурии Тоҷикистон]] Воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ ва маҳал­ҳои аҳолинишини Ҷумҳурии Тоҷикистон мутобиқи қонуни мазкур инҳоянд: * [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] * [[вилоят]] ** [[шаҳр]] ** [[ноҳия]] *** [[шаҳрак]] *** [[деҳот]] (ҷамоат) **** [[деҳа]] Ноҳияҳо ба деҳотӣ ва шаҳрӣ тақсим шуда, метавонанд тобеи ҷум­ҳурӣ, вилоят ва ё шаҳр бошанд. [[Маҳалли аҳолинишин|Маҳалҳои аҳолинишини]] Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шаҳрӣ ва деҳотӣ ҷудо мешаванд. Ба маҳалҳои шаҳрӣ, шаҳрҳо ва шаҳракҳо, ба маҳалҳои деҳотӣ деҳаҳо, новобаста ба тобеияти маъмурияшон, дохил мешаванд. Шаҳрҳо метавонанд аҳаммияти ҷумҳуриявӣ ё вилоятӣ дошта бошанд. Тибқи омори 1 январи соли 2018 Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон|Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадах­шон]], вилоятҳои [[Вилояти Суғд|Суғд]] ва [[Вилояти Хатлон|Хатлон]], 58 ноҳия, аз он ҷумла 4 ноҳия дар шаҳри [[Душанбе]], 18 шаҳр, 57 шаҳрак, 370 ҷамоати деҳот<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.tj/ru|title=Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон то 1 январи соли 2018 Ахбороти Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|author=|website=stat.tj|date=2018|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190512165954/https://stat.tj/ru|archivedate=2019-05-12}}</ref> ва 4223 деҳаро дар бар мегирад<ref>Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — С. 6. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2</ref>. {| class="standard" !№ !Ном !Шумораи<br>ноҳияҳо !Шумораи<br>шаҳрҳо !Маркази маъмурӣ !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- class="shadow" |1 |[[Душанбе]] | align="center" |4 | | | align="right" |831,4 | align="right" |0,126 | align="right" |8314,0 |- |2 |[[Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |7 | align="center" |1 |[[Хоруғ]] | align="right" |223,6 | align="right" |62,9 | align="right" |3,5 |- |3 |[[Вилояти Суғд]] | align="center" |14 | align="center" |8 |[[Хуҷанд]] | align="right" |2 608,5 | align="right" |25,2 | align="right" |103,5 |- |4 |[[Вилояти Хатлон]] | align="center" |24 | align="center" |4 |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] | align="right" |3 198,5 | align="right" |24,7 | align="right" |129,5 |- |5 |[[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ]] | align="center" |13 | align="center" |4 |[[Душанбе]] | align="right" |2 069,2 | align="right" |28,5 | align="right" |72,6 |- style="background: #CCC;" | |Ҳамагӣ | align="center" |62 | align="center" |18 | | align="right" |8 931 200 | align="right" |143 100 | align="right" |86,23 |} '''Шаҳрҳои Тоҷикистон:''' {| class="toccolours" cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" ! !Аҳолӣ<br>(01.01.1992),<br>ҳазор тан !Аҳолӣ<br>(01.01.2015),<br>ҳазор тан<ref name=":02">{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистана на 1 января 2015 года|deadlink=yes|accessdate=2015-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf|archivedate=2015-07-02}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2016),<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=https://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2016 года|deadlink=yes|accessdate=2016-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810004846/http://www.stat.tj/ru/img/7a20337ca019c92e18235196b4e62aaa_1470198679.pdf|archivedate=2017-08-10}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2018)<br>ҳазор тан<ref name=":1">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2018 года|deadlink=no|access-date=2019-04-25|archive-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf|accessdate=2024-02-29|archivedate=2020-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420232827/http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2018.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2019)<br>ҳазор тан<ref>{{cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2019.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|website=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|deadlink=yes}}{{Пайванди мурда|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2020)<br>ҳазор тан<ref name="pop2020">{{cite web|url=http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|title=Population of the Republic of Tajikistan as of 1 January 2020|publisher=Statistics office of Tajikistan|language=ru|deadlink=yes|accessdate=2020-10-03|archive-date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2021)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> !Аҳолӣ<br>(01.01.2022)<br>ҳазор тан<ref name="stat2022" /> !Паҳноварӣ<br>ҳазор км² !Зичии аҳолӣ<br>тан/км² |- |[[Душанбе]] |584,5 |788,7 |802,7 |831,4 |846,4 |863,4 |1185,4 |1201,8 |0,203 |5914,4 |- |[[Хуҷанд]] |165,3 |172,7 |175,4 |179,9 |181,6 |183,6 |196,8 |198,7 |0,04 |4967,5 |- |[[Бохтар (шаҳр)|Бохтар]] |60 |102,9 |105,4 |109,1 |110,8 |111,8 |125,2 |126,7 |0,026 |4873,1 |- |[[Кӯлоб]] |81,3 |101,2 |102,4 |104,4 |105,5 |106,3 |104,1 |105,8 |0,035 |3022,9 |- |[[Истаравшан]] |47,6 |59,9 |61,2 |63,5 |64,6 |65,5 |63,3 |64,3 |0,018 |3572 |- |[[Турсунзода (шаҳр)|Турсунзода]] | - |52,4 |52,8 |53,1 |53,7 |55,7 |57,3 |57,8 |0,012 |4816,7 |- |[[Конибодом]] |39,9 |49,7 |50,4 |51,6 |52,2 |52,5 |54,3 |54,4 |0,015 |3626,7 |- |[[Исфара]] |35,4 |46,9 |47,8 |49,7 |50,7 |51,7 |54,1 |54,9 |0,015 |3660 |- |[[Гулистон (шаҳр)|Гулистон]] |43,9 |43,4 |45,1 |47,1 |48,2 |49,2 |49,9 |50,2 |0,003 |5039 |- |[[Ваҳдат]] |46,7 |42,2 |42,4 |42,5 |42,8 |43,2 |53,5 |54,4 |0,014 |3885,7 |- |[[Панҷакент]] |29,6 |40,6 |41,2 |42,3 |42,8 |43,3 |43,3 |43,8 |0,007 |6257,1 |- |[[Бӯстон (шаҳр)|Бӯстон]] |36,9 |32,5 |31,8 |32,1 |33,2 |34,0 |33,8 |35,0 |0,011 |3181,8 |- |[[Хоруғ]] |21,5 |28,9 |29,2 |29,9 |30,3 |30,5 |30,9 |31,1 | | |- |[[Норак]] |21,1 |28,1 |29,1 |30,4 |30,9 |31,4 |28,1 |28,8 | | |- |[[Ҳисор]] | - |26,9 |27,4 |27,9 |28,7 |29,1 |31,7 |32,1 |0,01 |3210 |- |[[Истиқлол (шаҳр)|Истиқлол]] |21,3 |15,9 |16,4 |16,9 |17,3 |17,6 |18,3 |18,7 |0,033 |566,7 |- |[[Леваканд|Левакант]] |14,6 |15,8 |16,1 |16,9 |17,3 |17,7 |17,7 |18,7 | | |- |[[Роғун]] |9,1 |15,0 |15,0 |14,9 |15,0 |14,9 |15,1 |15,2 |0,005 |3040 |} == Аҳолӣ == {{асосӣ|Аҳолии Тоҷикистон}}Тоҷикистон дар миёни тамоми кишварҳои Иттиҳоди Шӯравии собиқ сареътарин рушди шумораи миллатҳои унвондорро таҷриба мекунад. Саҳми [[тоҷикон]] дар соли 1959 — 53,1 % аҳолии Тоҷикистон, дар соли 1989 аллакай 62,3 % буд. Дар соли 2002 ба 79,9 % ва дар соли 2010 ба 84,3 % афзоиш ёфт. [[Акс:Tajik family. Tajikistan.jpg|мини|Як хонаводаи тоҷик|299x299px]] Бар асоси барӯйхатгирии аҳолӣ дар соли 2010, ҷамъияти Тоҷикистон {{шумора|7565000}} нафар, то 1 октябри 2015 — {{шумора|8486300}} нафар буд. Шумораи мардон {{шумора|3813000}} нафар ва занон {{шумора|3752000}} нафар аст. Мувофиқи ин додаҳо ба ҳар 1 ҳазор мард дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 984 нафар зан рост меояд. Бар асоси гузориши [[Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], то 1 январи соли 2018 шумораи аҳолии ҷумҳурӣ {{шумора|8931200}} тан буд<ref name=":1" />. Аҳолиии Тоҷикистон муддатҳост, ки бо суръати зиёде дар ҳоли рушд аст: дар соли 1959 дар инҷо {{шумора|1981000}} нафар, дар соли 1989 — {{шумора|5109000}} нафар ва ба фарқ аз кишварҳои аврупоии [[Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ|ИДМ]], дар соли 1989—1999 бо вуҷуди муҳоҷирати қобили таваҷҷуҳ аҳолӣ аз ҷумҳурӣ (437 ҳазор нафар дар 11 сол) ба рушд идома дод. Омили аслии рушди ҷамъият афзоиши табиъии зиёд аст. 23 июли 2022, расман эълом шуд, ки ҷамъияти Тоҷикистон ба 10 миллион нафар расидааст<ref>{{Cite web|url=https://dushanbe.tj/articles/1010-tifli-10-millionai-to-ikiston-ba-honai-hud-omad|title=Тифли 10 миллионаи Тоҷикистон ба хонаи худ омад|website=dushanbe.tj|date=2022-07-26|publisher=Сомонаи расмии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе|accessdate=2024-02-29}}</ref>. Тақсимоти тақрибии аҳолӣ бар асоси гурӯҳи синӣ дар ибтидои соли 2018 ба шумора (ҳазор тан)<ref name=":1" />: * Аҳолии шаҳр: ** 1483,6 — зери сини кор (мардон: 772 / занон: 711,6); ** 134,3 — болои сини кор (мардон: 44,7 / занон: 89,6). * Аҳолии русто: ** 2338,6 — зери сини кор (мардон: 1213,9 / занон: 1124,7); ** 353,5 — болои сини кор (мардон: 128,5 / занон: 225). {| class="toccolours" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" |+Ҷадвали 1. Аҳолии минтақаҳои Тоҷикистон (ҳазор тан)<ref name="stat20222">{{Cite web|url=https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2022 года|deadlink=no|access-date=2023-03-08|archive-date=2022-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221010195817/https://stat.tj/storage//1.01.2022.pdf}}</ref> ! !1989 !1995 !2000 !2005 !2010 !2015 !2020 !2022 |- !'''[[Душанбе]]''' | align="center" |592,2 |511,9 | align="center" |564 |630 | align="center" |711,2 | align="center" |788,7 |863,4 |1201,8 |- ![[Вилояти Суғд]] | align="center" |1554,2 |1740,8 | align="center" |1871,9 |2015,8 | align="center" |2197,9 | align="center" |2455,5 |2707,3 |2823,9 |- ![[Вилояти Хатлон]] | align="center" |1697,4 |1956 | align="center" |2145,2 |2368,4 | align="center" |2618,3 | align="center" |2971,5 |3348,3 |3530,0 |- ![[Вилояти мухтори Кӯҳистони Бадахшон]] | align="center" |160,9 |188 | align="center" |206,2 |206,8 | align="center" |204,8 | align="center" |214,3 |228,9 |230,1 |- ![[Ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ|Ноҳияҳои тобеъи ҷумҳурӣ]] | align="center" |1087,9 |1237,1 | align="center" |1341,2 |1497,9 | align="center" |1685,2 | align="center" |1922 |2165,9 |2101,0 |- !Ҷумҳурии Тоҷикистон | align="center" |5092,6 |5633,8 | align="center" |6128,5 |6718,9 | align="center" |7417,4 | align="center" |8352 |9313,8 |9886,8 |} Ҷараёни шаҳришавӣ (урбанизатсия), ки то соли 2000 дар сатҳи ҷумҳурӣ дар авҷ буд, мувофиқи ҷамъбасти пешакии Барӯйхатгирии аҳоли ва фонди манзили соли 2010 муътадил гашта, таносуби аҳолии шаҳру деҳот 27 дарсади аҳолии шаҳр ва 73 дарсади аҳолии деҳотро ташкил кард. == Сохтори давлатӣ == Тоҷикистон ҷумҳурии президентист<ref>{{Cite web|url=http://tass.ru/|title=Таджикистан - Страна ТАСС|website=ТАСС|lang=ru|accessdate=2024-03-13}}</ref>. === [[Рамзҳои давлатии Тоҷикистон|Рамзҳои давлатӣ]] === {{Асосӣ|Парчами Тоҷикистон|Нишони Тоҷикистон|Суруди миллии Тоҷикистон}}Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ рамзҳои давлатии Тоҷикистон мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D2%B7%D1%82-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B8-%D2%B7/|title=Қонуни ҶТ «Дар бораи рамзҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=[[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]]}}</ref>. {{Сабки нигораҳо}} <gallery mode="packed" heights="120px" class="ts-gallerystyle-gray"> Flag of Tajikistan.svg|Парчам Emblem of Tajikistan.svg|Нишон </gallery> === Асосҳои сохтори конститутсионӣ === {{Асосӣ|Низоми сиёсии Тоҷикистон|Конститутсияи Тоҷикистон|Сиёсати дохилии Тоҷикистон}}Бар пояи [[Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Конститутсия]], ки қонуни асосии кишвар ба шумор меравад, Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, [[Мардумсолорӣ|демократӣ]], ҳуқуқбунёд, [[Секуляризм|дунявӣ]] ва [[Давлати ягона|ягона]] буда, шакли идораи он [[Низоми риёсатӣ|президентӣ]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Модаи 1. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Ҳокимияти давлатӣ дар асоси таҷзияи он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ амалӣ мегардад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 9. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 дар раъйпурсии умумӣ қабул карда шуда 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 бо тариқи раъйпурсии умумӣ ба он тағйиру иловаҳо ворид карда шудааст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. === Президент === {{Асосӣ|Президенти Тоҷикистон}} {{Ҳамчунин бубинед|Феҳристи раҳбарони Тоҷикистон}} Сарвари давлат ва ҳукумат Президенти Тоҷикистон аст<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 64. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Президентро шаҳрвандони Тоҷикистон ба тарзи умумӣ, мустақим, баробар ва овоздиҳии пинҳонӣ ба муҳлати 7 сол интихоб менамоянд. Президенти Тоҷикистон шахсе шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Тоҷикистонро дошта бошад, синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад, забони давлатиро донад ва дар ҳудуди ҷумҳурӣ на камтар аз 10 соли охир истиқомат дошта бошад<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 65. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Охирон Интихоботи президентӣ дар Тоҷикистон [[11 октябр]]и [[соли 2020]] баргузор шуд. Дар натиҷа Президент [[Эмомалӣ Раҳмон]] барои давраи панҷӯм баъд аз дарёфти 90,92 % овозҳо ғолиб омад<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.tj/20201014/Elon-natijaho-nihoii-intikhobot-prezidenti-Tojikiston-1032086108.html|title=(КМИР)-и Тоҷикистон натиҷаҳои ниҳоии овоздиҳӣ дар маъракаи интихоботи президенти Тоҷикистонро эълон кард|author=|website=sputnik.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-10-15}}</ref>. Рамзҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз Ливо ва Нишони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат мебошанд. Ливо ва Нишон рамзҳои расмии ҳокимияти президентӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошанд. === Ҳокимияти қонунгузор === {{асосӣ|Порлумони Тоҷикистон}} Мақоми олии намояндагӣ ва қонунгузор [[Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси Олӣ]] мебошад, ки аз ду Маҷлис — [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси миллӣ]] ва [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Маҷлиси намояндагон]] иборат аст<ref name=":2">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 48. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Муҳлати ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон 5 сол аст. Ваколати Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон дар рӯзи оғози фаъолияти Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони даъвати нав қатъ мегардад. Интихоботи Маҷлиси намояндагон ба таври умумӣ, баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ сурат мегирад. Вакили Маҷлиси намояндагон шахсе интихоб ва узви Маҷлиси миллӣ шахсе интихоб ё таъйин шуда метавонад, ки танҳо шаҳрвандии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дошта бошад ва синни ӯ аз 30 кам набуда, дорои таҳсилоти олӣ бошад<ref name=":2" />. === Ҳокимияти иҷроия === {{main| Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон| Ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон}} Мақоми ҳокимияти иҷроияи давлатӣ [[Ҳукумати Тоҷикистон|Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон]] мебошад<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d0%ba%d0%be%d0%bd%d1%81%d1%82%d0%b8%d1%82%d1%83%d1%82%d1%81%d0%b8%d0%be%d0%bd%d0%b8%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be%d2%b7-6/|title=Моддаи 1. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳукумати ҷумҳурӣ аз Сарвазир, муовини якум ва муовинони ӯ, вазирон, раисони кумитаҳои давлатӣ иборат аст<ref name=":22">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 73. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Мақомоти иҷроияи марказии ҳокимияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон инҳо мебошанд<ref>{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%82-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8-%d0%bd%d0%b8%d0%b7%d0%be%d0%bc%d0%b8-%d0%bc%d0%b0%d2%9b%d0%be%d0%bc%d0%be%d1%82%d0%b8-%d0%b8%d0%b4/|title=Моддаи 5. Қонуни ҶТ «Дар бораи низоми мақомоти идоракунии давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон»|date=2017-04-16|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>: * [[Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]]; * вазоратҳо ва кумитаҳои давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон; * мақомоти машваратию маслиҳатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон. === Ҳокимияти судӣ === {{main|Низоми додгоҳии Тоҷикистон}} Ҳокимияти судӣ мустақил буда, аз номи давлат ва аз тарафи судяҳо амалӣ мегардад. Ҳокимияти судӣ ҳуқуқ, озодии инсону шаҳрванд, манфиати давлат, ташкилоту муассисаҳо, қонунияту адолатро ҳифз менамояд<ref name=":222">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 84. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Низоми ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, Суди ҳарбӣ, Суди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳия, Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, судҳои иқтисодии вилоят ва шаҳри Душанбе ташкил медиҳанд<ref>{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B8-%D1%81%D1%83%D0%B4%D2%B3%D0%BE%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 3. Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи Судҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон|date=2020-01-15|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон}}</ref>. === Ҳизбҳои сиёсӣ === {{main|Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}} Тибқи Қонуни асосӣ дар Тоҷикистон зиндагии умумӣ бар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ ва мафкураӣ дар ҳоли рушд буда, «мафкураи ҳеч як ҳизб, иттиҳодияи ҷамъиятӣ, динӣ, ҳаракат ва гурӯҳе наметавонад ба ҳайси мафкураи давлатӣ эътироф шавад»<ref name=":223">{{Cite web|url=https://mmk.tj/content/%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%81%D0%B8%D1%8F%D0%B8-%D2%B7%D1%83%D0%BC%D2%B3%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D0%BE%D2%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD|title=Моддаи 8. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|website=mmk.tj|publisher=Маркази миллии қонунгузории назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|accessdate=2024-03-12}}</ref>. Дар  Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо ҳизбҳои сиёсии ҷумҳуриявӣ таъсис дода мешавад<ref name=":06">{{Cite web|url=https://majmilli.tj/%d2%9b%d0%be%d0%bd%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d2%b7%d1%83%d0%bc-%d2%b3%d1%83%d1%80%d0%b8%d0%b8-%d1%82%d0%be-%d2%b7%d0%b8%d0%ba%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bd-%d0%b4%d0%b0%d1%80-%d0%b1%d0%be%d1%80%d0%b0%d0%b8/|title=Моддаи 3. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар бораи ҳизбҳои сиёсӣ|date=2017-04-13|publisher=Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=|accessdate=2024-03-13}}</ref>. Ҳизби сиёсӣ барои сабтиноми давлатӣ, феҳристи ҳаддиақал ҳазор нафар аз тарафдорони худро, ки сокинони аксари шаҳрҳову ноҳияҳои Тоҷикистон ҳастанд, пешниҳод мекунад<ref name=":06" />. Дар Тоҷикистон 7 ҳизби сиёсии расмӣ сабтином шудааст: * [[Ҳизби аграрии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби демократи Тоҷикистон|Ҳизби демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби ислоҳоти иқтисодии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби коммунистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиалистии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби сотсиал-демократии Тоҷикистон]] * [[Ҳизби халқии демократии Тоҷикистон]] === Артиши миллӣ === {{main|Артиши миллии Тоҷикистон|Қувваҳои мусаллаҳи Тоҷикистон}} Артиши миллии Тоҷикистон, ҷамъи қувваҳои мусаллаҳи давлатии Тоҷикистон 23 феврали 1993 бо қарори [[Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] дар заминаи «[[Фронти халқии Тоҷикистон|Фронти халқӣ]]» ва гурӯҳҳои мусаллаҳе, ки ҳукумати қонуниро тарафдорӣ мекарданд, бо мақсади ҳимояи кишвар таъсис шудааст<ref>{{ЭМТ|Артиши миллии Тоҷикистон|1|муаллиф=}}</ref>. == Иқтисод == {{асосӣ|Иқтисоди Тоҷикистон}}Иқтисоди Тоҷикистон ба соҳаи кишоварзӣ ва хадамот вобаста аст, ки ҳар кадом беш аз аз панҷ ду ҳиссаи нерӯи корро истихдом мекунанд. Ҷанги шаҳрвандӣ, ки пас аз истиқлоли Тоҷикистон рух дод, таъсири харобиоваре ба кишоварзӣ ва саноати ҷумҳурӣ дошт<ref name="Britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|title=Tajikistan|website=Encyclopædia Britannica|access-date=29 October 2019|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231634/https://www.britannica.com/place/Tajikistan/People#ref73599|url-status=live}}</ref> ва дар тӯли солҳои истиқлол, сохтори шуғли аҳолӣ башиддат тағйир кардаву иқтисод кишоварзӣ шудааст. Дар соли 1991—2013, саҳми шуғл дар кишоварзӣ аз 45 % дарсад ба 66 % афзоиш ёфт ва саҳми шуғд дар саноат аз 13 % ба 4 %, дар сохтусоз аз 8 % ба 3 %, дар бахши хадамот аз 35 % ба 27 % коҳиш ёфт. Аз соли 2000 ба ин сӯ, 10-12 % рушди иқтисодии устувор мушоҳада мешавад. Ҳаҷми қарзи давлатии Тоҷикистон: Дар соли 2009 қарзи давлатӣ 1 миллиарду 691,3 миллион доллар буд, дар [[соли 2018]] ҳаҷми он ба 2 миллиарду 873 миллион доллар расид.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/ten-years-challenge-tajikistan/29747422.html|title=Дар 10 сол дар Тоҷикистон чӣ тағйир кард?|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. Ҳаҷми умумии қарзи хориҷии Тоҷикистон ба аввали семоҳаи дуюми соли 2022 каме бешар аз 3,3 млрд долларро ташкил дод. Таносуби қарзи хориҷӣ ба Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и ҷумҳурӣ ба мисли аввали соли 2022 — 37,7 % боқӣ мемонад.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/economic/20220607/dar-semoai-avval-arzi-horiii-toikiston-2-mln-ziyod-shud|title=Дар семоҳаи аввал қарзи хориҷии Тоҷикистон $2 млн зиёд шуд|author=ozodi.org|date=2022-06-07|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref>. * Сандуқи байналмилалии пул (СБП) пешгӯӣ намудааст, ки ММД (маҷмаъи маҳсулоти дохилӣ)-и Тоҷикистон дар соли равон 5 дарсад ва дар соли 2020 4,5 дарсад рушд хоҳад кард, гуфта шудааст дар гузориши моҳи апрели иқтисоди ҷаҳонӣ «''World Economic Outlook''»<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20190411/1028643755/MVF-durnamo-rushdi-MMD-Tojikiston-2019-peshgui-kardan-.html|title=СБП дурнамои рушди ММД-и Тоҷикистонро дар соли 2019 пешгӯӣ кард|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Пас аз натиҷаҳои соли гузашта, Тоҷикистон ҳаҷми қарзи хориҷии худро зиёд кард. Дар аввали моҳи январи соли 2021 ин рақам 3,2 миллиард доллар буд. Бояд қайд кард, ки ин 43,8 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилии ҷумҳурӣ (ММД)-ро ташкил медиҳад. Ҳамин тариқ, барои ҳар як шаҳрванди кишвар 339 доллар рост меояд.<ref>[https://tj.sputniknews.ru/economy/20210226/1032894307/Kazhdyy-zhitel-Tadzhikistana-dolzhen-339-dollarov.html /sputniknews.ru/ 26.02.2021]</ref> * Тибқи маълумоти Кумитаи давлатии сармоягузорӣ ва идораи амволи давлатии ҷумҳурӣ, давоми солҳои 2007—2021 вуруди сармоягузории хориҷӣ ба иқтисоди Тоҷикистон зиёда аз 11 млрд долларро ташкил дод. Сармоягузориҳо танҳо аз [[Чин]] (3,3 млрд доллар), [[Русия]] (1,6 млрд доллар) ва [[Қазоқистон]] (586 млн доллар) ба 50 % аз ҳаҷми умумии сармоягузориҳои хориҷии дар ин давра ҷалбшуда баробар аст (чунин маълумот дар бораи дигар кишварҳои узви СҲШ дастрас нест).<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/economic/20220913/toikiston-bo-kishvaroi-ssh-ch-guna-molu-masulot-savdo-mekunad-va-mablaash-ch-adar-ast|title=Тоҷикистон бо кишварҳои СҲШ чӣ гуна молу маҳсулот савдо мекунад ва маблағаш чӣ қадар аст|author=www.asiaplustj.info/news/|date=2022-09-13|publisher= asiaplustj.info|lang=tg|accessdate=2022-09-16}}</ref> === Саноат === {{main|Саноати Тоҷикистон}} [[Акс:Talco.jpg|250px|right]] Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) ба фаъолияти саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон нақши манфӣ гузошт. Корхонаҳои саноатии Тоҷикистон аз соли 1996 инҷониб аксар зараровар ҳисоб мешаванд. Зеро, аз ин сол сар карда ба ҷумҳурӣ воридоти молҳои саноатии хориҷӣ хело афзуд. Дар натиҷа аз як тараф аксарияти корхонаҳои саноатӣ фаъолият намекарданд, аз тарафи дигар, он корхонаҳое, ки фаъолият менамоянд, маҳсулоташон бо молҳои ба ҷумҳурӣ ворид шудаи хориҷӣ рақобат карда наметавонанд. Корхонаҳои муштараки саноатии Тоҷикистон дар натиҷаи инвеститсияҳои хориҷӣ ба миён омада фаъолият (асосан соҳаи саноати сабук) мебаранд. Дар соли 2011 дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 952 корхонаи саноатӣ арзи вуҷуд мекард (аз байни онҳо 10,2 % кор намекарданд). Маҳсулоти истеҳсолнамудаи корхонаи саноатӣ дар 9 моҳи соли 2012 — $1,4 млрд ташкил мекард<ref>http://www.regnum.ru/news/1582915.html</ref>. Мувофиқи ахбороти Вазорати энергетика ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҷумҳурӣ чунин соҳаҳои асосии саноат арзи вуҷуд доранд: * коркарди маъданҳои кӯҳӣ ва металҳои нодир; * истеҳсоли ангишт (дар кони ангишти Шӯроб, Фон-Яғноб (кокс) ва Назаргиёҳ (антрасит)); * истеҳсоли газ ва нафт (дар водии Вахш, [[Ҳисор]], Хоҷа Сартез дар [[Кӯлоб]] ва [[вилояти Суғд]]); * истеҳсоли металҳои ранга (арзиз, тило, нукра, сурб, цинк, висмут, ртуть, вольфрам, молибден); * саноати сабук (асосан коркарди пахта ва хуроквори); * саноати кимиё (Комбинати кимиёи [[Ёвон]], Заводи азотбарории Вахш); * саноати масолеҳи сохтумонӣ; * саноати мошинасозӣ; * саноати пилла.<ref>{{Cite web |url=http://www.minenergoprom.tj/ |title=нусхаи бойгонӣ |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814123031/http://www.minenergoprom.tj/ |archivedate=2017-08-14 }}</ref> Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон [[соли 2019]] дар соҳаи саноат — 219 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси 2942 ҷойи корӣ, аз ҷумла, дар [[вилояти Суғд]] — 59 бо 969 ҷойҳои кории нав, [[вилояти Хатлон]] — 57 корхона бо 678 ҷойҳои кории нав, [[ВМКБ]] — 3 корхона бо 87 ҷойҳои кории нав, шаҳри [[Душанбе]] — 60 корхона бо 812 ҷойҳои кории нав ва [[НТҶ]] — 40 корхона бо 386 ҷойҳои кории нав сохта ба истифода дода шуд. Аз шумораи умумии корхонаҳои нав: 38 — корхона ба соҳаи мошинсозӣ, 53 — корхона ба саноати сабук, 50 — корхона ба соҳаи масолеҳи сохтмон, 62 — корхона ба саноати хӯрокворӣ, 2 —корхона ба саноати маъдан, 1 — корхона ба саноати ангишт, 5 — корхона ба соҳаи табъу нашр ва 8 — корхона ба дигар соҳаҳо рост меояд.<ref>{{cite web|url=http://sanoat.tj/?p=5344|title=Натиҷаи воридоти технологияҳои муосир ва татбиқи он дар истеҳсолоти ватанӣ|author=|date=|publisher=sanoat.tj|accessdate=2020-01-22|archivedate=2020-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212094105/http://sanoat.tj/?p=5344}}</ref>. === Бонкҳо ва ташкилотҳои қарзӣ === Низоми молиявии мамлакатро [[Бонки миллии Тоҷикистон]] ба танзим медарорад. Дар ҷумҳурӣ 13 бонк ва ташкилотҳои қарзӣ аъзои Ассотсиатсияи бонкҳои Тоҷикистон (АБТ) мебошанд: * БДА ҶТ «[[Амонатбонк]]»; * ҶСК «[[Ориёнбонк]]»; * ҶСК «[[Агроинвестбонк]]»; * ҶСК «[[Тоҷиксодиротбонк]]»; * «БСТ ТИСТ Тоҷпромбонк»; * ҶСК «[[Бонки Эсхата]]»; * ҶСП «Фононбонк»; * ҶСК «Соҳибкорбонк»; * ҶСК «''Accessbank Tajikistan''»; * ҶСП ТҚХ «ФИНКА»; * ҶСП «Аввалин Бонки Молиявии хурд»; * ҶДММ ТҚХ «ИМОН ИНТЕРНЕШНЛ» * ҶСП ТҚХА «Боварӣ ва ҳамкорӣ».<ref>{{Cite web |url=http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |title=Амиршо Миралиев роҳбари АБТ интихоб шуд |accessdate=2016-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426133020/http://news.tj/tj/news/amirsho-miraliev-ro-bari-abt-intikhob-shud |archivedate=2016-04-26 }}</ref> === Бекорӣ ва муҳоҷирати меҳнатӣ === Ҷанги шаҳрвандӣ (1992—1997) боиси харобии иқтисод ва баста шудани корхонаву муассисаҳои давлатӣ гардид. Корхонаҳои саноатии истеҳсолӣ ва диг. ширкатҳои хурду миёнаи хидматрасони асосан 10-15 % қавваи кории ҷумҳуриро бо кор таъмин мекунанд. Бинобар ин шумораи мардуми қобили кор ба сафи муҳоҷирони меҳнатӣ тахминан ба 1 000 000 нафар расидааст. Саҳми онҳо дар иқтисодиёт меафзояд. Бар асоси гузоришҳои расмӣ, дар Русия ва кишварҳои дигари хориҷӣ беш аз як милюн муҳоҷири кории тоҷик фаъъолият мекунанд, ки ағлаби онҳо ҳамасола сармояи зарурӣ барои таъмини рӯзгори хонаводаҳоро ба Тоҷикистон интиқол медиҳанд. Дар соли 2012 муҳоҷирони корӣ ба Тоҷикистон ҳудуди 3,6,млрд доллар пул (47 % ММД и ҷумҳурӣ) интиқол додаанд. Дар миёни кишварҳое, ки иқтисодашон ба маболиғи интиқолии муҳоҷирони корӣ вобаста аст, Тоҷикистон ҳамчунон болотарин ҷойгоҳро ба худ ихтисос медиҳад.<ref>http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2012/11/121121_zkh_worldbank_report.shtml</ref> === Кишоварзӣ === {{Main|Кишоварзӣ дар Тоҷикистон}} Аз назари таърихӣ, Тоҷикистон кишвари асосан кишоварзӣ аст. Агарчи саноат дар замони Шӯравӣ рушд ёфт, аммо тавлидоти кишоварзи ҳамчунон ғолиб буд. Дар поёни даҳаи 1980, заминҳои кишоварзӣ 1/3 ҳиссаи ҳудуди ҷумҳуриро ишғол карданд. Муҳиммтарин маҳсуле, ки дар давраи Шӯравӣ дар Тоҷикистон кишт мешуд [[пахта]] буд, аммо тавлиди он пас аз истиқлол коҳиш ёфтааст. Дар соли 2014, 417,9 ҳазор тонна пахта дар ҷумҳурӣ бардошт шуд<ref name="autogenerated8">Ашуров Ш. А., Караматуллаева Р. С. Совершенствование управления в сельскохозяйственном производстве Республики Таджикистан // Аграрное образование и наука. — 2015. — № 2. — С. 5</ref>. Тавлидоти кишоварзи дар соли 2014 беш аз: 1232,6 ҳазор тонна [[ғалла]] ва [[Лӯбиёӣ|лубиёӣ]], 1342,4 ҳазор тонна [[Сабзавот|сабзиҷот]], 465 ҳазор тонна полезӣ, 313,2 ҳазор тонна [[мева]], 167,1 ҳазор тонна [[ангур]], 990,2 ҳазор тонна [[картошка]] будааст. === Энергетика === [[Акс:Un-Tajikistan.svg|thumb|Харитаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]]{{Main|Энергетикаи Тоҷикистон}} Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: Нерӯи асоси энергетикаи Тоҷикистонро Нерӯгоҳҳои барқии обӣ истеҳсол мекунанд. Ҳаҷми умумии муайяншудаи иқтидори Нерӯгоҳҳои барқии обӣ — 4070 МВт аст. Тоҷикистон дорои захираҳои ғании гидроэнергетикӣ мебошад. Ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ — 527 млрд кВт. соатро ташкил медиҳад. Аз рӯи ҳаҷми умумии захираҳои гидроэнергетикӣ Тоҷикистон дар ҷаҳон ҷойи ҳаштумро ишғол мекунад. Дар Тоҷикистон ҳоло чунин Нерӯгоҳҳои барқии обӣ амал мекунанд: # [[НБО Норак]] — бо иқтидори 3000 МВт; # [[НБО Бойғозӣ]] — бо иқтидори 600 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-1|НБО Сангтӯда-1]] — бо иқтидори 670 МВт; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Сангтӯда-2|НБО Сангтӯда-2]] — бо иқтидори 220 МВт; # [[НБО Сарбанд]] — бо иқтидори 240 МВт; # [[НБО Шаршара]] — бо иқтидори 29,9 МВт; # [[НБО Марказӣ]] — бо иқтидори 15,1 МВт; # [[НБО Қайроққум]] — бо иқтидори 126 МВт дар Сирдарё; # Силсилаи НБО Варзоб ([[НБО Варзоб-1, Варзоб-2 ва Варзоб-3]]) — бо иқтидори умумии 25,7 МВт.; # [[Нерӯгоҳи барқи обии «Хоруғ»|Нерӯгоҳи Хоруғ]]; # [[Нерӯгоҳи барқи обии Роғун]] — [[16 ноябр]]и [[соли 2018]] агрегати якуми НБО Роғун бо иқтидори 600 МВт ба кор даромад. Ду сол боз (аз соли 2018) дар натиҷаи мулоқоту гуфтушунидҳои сатҳи олии Сарони ду давлат — Тоҷикистон ва [[Ӯзбекистон]] ҳамкории энергетикҳои тоҷику ӯзбек боз барқарор гардид, ки ин барои ҳарду тараф манфиати хеле калонеро молик аст. Баъди зиёда аз 9 соли ҷудо будани низоми энергетикии Тоҷикистон аз [[Осиёи Марказӣ]] додугирифти неруи барқ байни ин ду ҷумҳурии ҳамсоя оғоз ёфт. Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳаи энергетика, бе назардошти НБО «Роғун», ба миқдори 1520 МВт зиёд шуд.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[8 декабр]]и [[соли 2016]] [[МБГ-2 ш. Душанбе|Маркази барқу гармидиҳии Душанбе-2]] бо иқтидори 300 МВт ва 167 Гкал гармӣ бо иштироки Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон сурат гирифт. Боз ду агрегат ба кор дароварда шуд<ref name="spu">{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/country/20191128/1030299133/tajikistan-kitay-dobycha-zolota.html|title=ТЭЦ-2 на вес золота: Китай «вернёт» свои инвестиции на рудниках Таджикистана|date=2019-11-28|publisher=[[Sputnik]]|accessdate=2019-11-28}}</ref>.. Иқтидори умумии нерӯгоҳи когенераторӣ ба 400 МВт расид. [[20 март]]и [[соли 2019]] Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Норак ба татбиқи лоиҳаи "Барқарорсозии НБО «Норак» оғози расмӣ бахшиданд. Дар натиҷаи татбиқи ин лоиҳа НБО «Норак» таҷдид ва эътимодноктар гардида, иқтидори лоиҳавияш аз 3000 ба 3300 МВт бардошта хоҳад шуд. [[23 август]]и [[соли 2019]] ба татбиқи лоиҳаи "Таҷдиди НБО «Қайроққум» оғози расмӣ бахшида шуд. Баъди татбиқи лоиҳа тавоноии НБО "Қайроққум аз 126 мегаватт ба 176 мегаватт расонида мешавад.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/|title=Дар давраи Истиқлол иқтидори истеҳсолии соҳа бе назардошти НБО «Роғун» 1520 МВт зиёд шуд|author=|website=www.khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2019-12-22|archivedate=2019-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222130729/http://khovar.tj/2019/12/imr-z-r-zi-energetik-o-dar-davrai-isti-loliyat-i-tidori-iste-solii-so-a-be-nazardoshti-nbo-ro-un-1520-mvt-ziyod-shud/}}</ref> [[20 январ]]и [[соли 2020]] [https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html Оҷонсии иттилоотии Sputnik] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20191208092124/https://sputnik-tj.com/docs/about/index.html |date=2019-12-08 }} гузорише овардааст, ки Маҷлиси намояндагони Ҷумҳури Тоҷикистон ҳафтаи пеш пазируфт (соли 2020), аз моддаи 9-и Қонун «Дар бораи хусусигардонии моликияти давлатӣ», калимаҳои [[НБО Роғун|Неругоҳи барқи обии «Роғун»]] ва Корхонаи воҳиди давлатии «[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]» хориҷ карда шуданд. Моддаи 9-и қонуни мазкур дар бораи объектҳоест, ки хусусӣ гардонида намешаванд ва дар он таъкид шудаст, «амволи нерӯгоҳи барқи обии „Норак“, нерӯгоҳи барқи обии „Роғун“ ва корхонаи воҳиди давлатии „[[Ширкати Алюминийи Тоҷик]]“ хусусӣ гардонида намешаванд».<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/industry/20200120/1030566842/Ijozati-khususi-kardani-Rogun-va-Talko.html|title=Иҷозати хусусӣ кардани амволи “Роғун” ва “Талко”: Ҳукумату парлумон пазируфтанд|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2020-01-22}}</ref> Дар соли 2020 дар Тоҷикистон ба ҳисоби умумӣ 19 миллиард 770,5 миллион кВт⋅соат нерӯи барқ истеҳсол карда шудааст. Тоҷикистон дар соли 2020 зиеда аз 1,5 миллиард кВт⋅соат нерӯи барқ ба кишварҳои ҳамсоя содирот кардааст. Аз рӯи маълумотҳо ҷумҳурӣ дар маҷмӯъ 1 миллиард 528,4 миллион кВт⋅соат қувваи барқ ба маблағи зиеда аз 56,4 миллион доллар содирот намудааст.<ref>{{Cite web|url=https://tj.sputniknews.ru/energetics/20210201/1032739925/tajikistan-eksport-elektroenergii.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|title=В Таджикистане рассказали, сколько электроэнергии экспортировано за рубеж|author=|website=www.sputnik-tj.com|date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2021-02-01}}</ref> ==== Лоиҳаи минтақавии «CASA-1000» ==== {{Main|Лоиҳаҳои муштараки иқтисодӣ дар Тоҷикистон}} [[12 май]]и [[соли 2016]] ифтитоҳи лоиҳаи сохтмони хати баландшиддати барқии «CASA-1000» (ЛЭП — 1000 кВт) баргузор гардид. «CASA-1000» интиқоли барқи Тоҷикистон ва Қирғизистонро ба Афғонистону Покистон таъмин мекунад<ref>[http://www.asiaplus.tj/news/tajikistan/economic/201605 Оғози расмии амалисозии лоиҳаи CASA-1000]{{Пайванди мурда|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Фақр == Бар асоси гузориши [[Бонки ҷаҳонӣ]], то соли 2021, ҳадди ақал 26,5 % аз ҷамъияти Тоҷикистон зери [[хатти фақр]] зиндагӣ мекунанд<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020|title=Бедность в Таджикистане – 2020|publisher=Всемирный банк|deadlink=no|accessdate=2021-11-04|archive-date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104165254/https://www.vsemirnyjbank.org/ru/news/infographic/2020/10/15/poverty-in-tajikistan-2020}}</ref>. == Нақлиёт == {{асосӣ|Нақлиёт дар Тоҷикистон}} [[Соли 2004]] — роҳи автомобилгарди Мурғоб–Қулма–Қароқорум ба истифода дода шуд. Ин масири нақлиётӣ Тоҷикистонро бо [[Ҷумҳурии Мардумии Чин]] пайваст намуда, барои рушди робитаҳои тиҷоратӣ ва иқтисодии ду кишвар аҳамияти стратегӣ пайдо кард.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2008/12/ro-1202-i-moshingardi-mur-1170-ob-1178-ulma-basta-shud/ |title=Роҳи мошингарди Мурғоб–Қулма баста шуд |website=АМИТ «Ховар» |access-date=2026-08-08 }}</ref> Дар солҳои истиқлол дар Тоҷикистон таъмиру азнавсозии роҳи автомобилгарди Душанбе — [[Хуҷанд]] — Чанак (сарҳади [[Ӯзбекистон]]), ки 411 км дарозӣ дорад бо ёрдами давлати Чин соли 2006 амалӣ гардид. Роҳи мошингард тамоми сол пойтахти мамлакат Душанберо бо ноҳияҳои Тоҷикистони Шимолӣ мепайвандад. [[18 октябр]]и [[соли 2015]] — дар [[ноҳияи Айнӣ]] [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакентро ифтитоҳ намуд. Роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент 112,6 километрро ташкил медиҳад. Корҳои сохтмонӣ моҳи октябри соли 2012 оғоз гардида, моҳи октябри [[соли 2015]] ба охир расид. Навсозии роҳ бо маблағи 115 миллион доллари амрикоӣ аз ҳисоби ҷалби сармояи хориҷию ватанӣ иҷро карда шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ |title=Ифтитоҳи роҳи мошингарди Айнӣ — Панҷакент |accessdate=2017-01-17 |archivedate=2021-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515113310/https://khovar.tj/2015/10/iftito-i-ro-i-moshingardi-ajn-pan-akent/ }}</ref> [[Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом- Ҷаббор Расулов|Сохтмони роҳи мошингарди Исфара-Конибодом — Ҷаббор Расулов]] соли 2016 дар [[вилояти Суғд]] оғоз шуда буд. Анҷоми корҳои таҷдиду барқарорсозии роҳ ду сол муайян шуда буд ва соли 2019 ӣа истифода супорида шуд.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ |title=Оғози корҳои навсозии шоҳроҳи Исфара-Конибодом-Ҷаббор Расулов |accessdate=2016-04-24 |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404070845/http://khovar.tj/2016/03/o-ozi-kor-oi-aznavsozii-sho-ro-i-isfara-konibodom-abbor-rasulov/ }}</ref> Дар соҳаи нақлиёти роҳи оҳан бошад [[соли 1999]] навбати дуюми роҳи оҳани Қурғонтеппа–Кӯлоб ба истифода дода шуд. Бо мавриди истифода қарор гирифтани қитъаҳои Данғара–Олимтой–Қурбоншаҳид–Кӯлоб имкониятҳои нақлиётии ҷануби кишвар густариш ёфтанд.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/president/films/chronicles/14|title=Солнома 1999. Соли бузургдошти Сомониён|website=www.president.tj|publisher=Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон|lang=tg|accessdate=2026-08-04}}</ref> <ref>Рахматова З.Ю., Саъдиев Ш.С. История таджикского народа: учебное пособие/З.Ю.Рахматова, Ш.С.Саъдиев. Душанбе:РТСУ,2017. С. 182. ISBN 978-99975-932-1-4</ref> Дастоварди назаррас [[24 август]]и [[соли 2016]] расман мавриди баҳрабардорӣ қарор додани роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлобро гардид. Ин роҳи оҳан шаҳри [[Душанбе]]ро бо [[Вилояти Хатлон]] пайваст мекунад. Сохтмони хати роҳи оҳани Душанбе-Қурғонтеппа-Кӯлоб, ки аҳамияти минтақавию байналмилалӣ дорад, ҳанӯз моҳи марти соли 2009 шурӯъ шуда буд. Масофаи умумии он дар қитъаи Ваҳдат-Ёвон 41 км буда, дар ин масир 3 нақб ва 8 адад пули калону миёна сохта шудааст.<ref>[http://www.president.tj/node/12777 Истиқбол дар истгоҳи роҳи оҳани ноҳияи Ёвон]</ref> === Нақбҳо === * [[Нақби автомобилгарди «Истиқлол»]] * [[Нақби автомобилгарди «Озодӣ»]] * [[Нақби автомобилгарди Чормағзак]] * [[Нақби автомобилгарди "Шаҳристон"]] [[Акс:USSR-Tajikistan-Peak Communism.jpg|thumb|270px|Акси [[Қуллаи Исмоили Сомонӣ]] (дар гузашта бо номи ''Пики Коммунизм'') вақте ки Тоҷикистон қисми [[Иттиҳоди Шӯравӣ]] буд.]] == Расонаҳои ҳамагонӣ == Расман оғози таърихи матбуоти тоҷик ба нашри аввалин шумораи [[Бухорои Шариф (рӯзнома)|«Бухорои шариф»]] дар [[11 март]]и соли [[1912]] нисбат дода мешавад. Биноба он ҳар сол дар [[11]]-уми март [[Рӯзи матбуот]] ҷашн гирифта мешавад. Вале пажӯҳишгарон тазкира ва осори насри қадимии тоҷикиро зинаи аввали журналистикаи тоҷик мешумуранд. Чунончӣ, муаллифони китоби «Таърихи матбуоти тоҷик» И. Усмонов ва Д. Давронов корбурди жанрҳои хабар, гузориш, мусоҳиба ва ғайраро дар солнома ва таърихнигориҳои садаҳои 10 то 15 тазаккур медиҳанд. Дар нимаҳои дуввуми садаи XIX ва оғози садаи XX бархе аз нашрияҳо чоп шудаанд, ки матолиберо ба тоҷикӣ нашр кардаанд. Дар давраи [[ИҶШС|шӯравӣ]] матбуот зери назорати шадиди давлат қарор дошт, вале дар ин давра низ аз талошҳои озодбаёнӣ дар бархе аз онҳо ба мушоҳида расидааст. Ибтидои солҳои 90-уми садаи 20 давраи шукуфоии матбуоти озоди Тоҷикистон шуморида мешавад, ки ба нашрияҳое монанди «Чароғи рӯз», «Растохез», «Сухан», «Адолат» ва монанди инҳо нисбат дода мешавад. Дар солҳои [[Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон]] [[1992]] то [[1997]] даҳҳо рӯзноманигори тоҷик кушта ва аксари журналистони боҳунар кишварро тарк кардаанд. Ҳоло матбуоти мустақили Тоҷикистон аз нав ҷон мегирад ва чанд нашрия, хабаргузорӣ, радио ва телевизионҳои мустақил талош доранд, бо истифода аз озодии матбуот рисолати худро амалӣ кунанд. Дар Тоҷикистон 4 нашрияҳои давлатӣ: [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]], [[Рӯзномаи «Садои мардум»|«Садои мардум»]], [[Рӯзномаи «Народная газета»|«Народная газета»]] ба забони русӣ ва [[Рӯзномаи «Халқ овозӣ»|« Халқ овозӣ»]] ба забони узбекӣ нашр мешаванд. Инчунин, нашрияҳои ғайридавлатӣ; [[Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»]], Ҳафтаномаи «Миллат», Ҳафтаномаи «СССР» , Ҳафтаномаи «Азия-плюс» ва диг. ба забонҳои гуногун нашр мешаванд. Тибқи Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи тартиби баҳисобгирии давлатии фаъолияти ноширӣ, корхонаҳои полиграфӣ ва пешбурди Феҳристи ягонаи давлатӣ» дар вазорат 376 рӯзнома, аз инҳо 112 адад давлатӣ ва 264 адад мустақил , 245 маҷалла, аз инҳо 114-тояш давлатӣ ва 131 адад мустақил, 319 матбаа- 37 давлатӣ ва 282 мустақил, 48 нуқтаи фурӯши китоб- 3 давлатӣ ва 45 мустақил, 71 нашриёт, аз инҳо 10 давлатӣ ва 61 мустақил, 11 агентии иттилоотӣ, аз инҳо 1 давлатӣ ва 10 мустақил ба қайд гирифта шудаанд. Ин маълумот то [[25 декабр]]и [[соли 2021]] ба ҳисоб гирифта шудааст.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/|title=Пагоҳ дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон 110-солагии Рӯзи матбуоти тоҷик таҷлил мегардад|author=|website=www.khovar.tj|date=2022-03-10|publisher=|lang=tg|accessdate=2022-03-10|archivedate=2022-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220310043203/https://khovar.tj/2022/03/pago-dar-osorhonai-millii-to-ikiston-110-solagii-r-zi-matbuoti-to-ik-ta-lil-meshavad/}}</ref> Ба воситаи спутники ABS-1 (75.0°E) шабакаҳои телевизиони Тоҷикистон — [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи 1)]], [[ТВ Ҷаҳоннамо]], [[ТВ Баҳористон]], [[ТВ Сафина]], [[Варзиш ТВ]], [[ТВ Футбол (Тоҷикистон)]], [[ТВ Синамо]], [[ТВ Шаҳнавоз]], [[ТВ Илм ва табиат]] намоишҳои хешро омодаи тамошобинон мекунанд. Инчунин, [[Ширкатҳои телевизионии давлатии умумиҷумҳуриявӣ ва минтақавӣ (Тоҷикистон)]] фаъолият карда истодаанд. Аз рӯи раддабандӣ (соли 2018) аз ҳама нашрияи серхонандатарин нашрияи расмии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Рӯзномаи «Ҷумҳурият»|«Ҷумҳурият»]] (34 %) мебошад. Сипас, бо фосилаи камтар нашрияи Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон «Омӯзгор» (23,8 %) ва нашрияи марказии ҲХДТ рӯзномаи «Минбари халқ» (22,2 %) ҷойгир шудаанд. Тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, ба ин натиҷа расидааст.<ref>{{Cite web |url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand// |title=khovar.tj/ 06.04.2018 |accessdate=2018-04-08 |archivedate=2020-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/ }}</ref> Омори мазкур имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Раддабандии маҷаллаҳо ба раддабандии рӯзномаҳо монанд аст, яъне дар қатори аввал маҷаллаҳои давлатӣ қарор доранд. Аз ҳама теъдоди зиёди нашрро маҷаллаи занон — «Бонувони Тоҷикистон» (44,9 %) дорад. Маҷаллаи дуюми маъруф маҷаллаи Кумитаи оид ба корҳои дин, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои миллии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дин ва ҷомеа» (10,4 %) ва дар ҷойи сеюм маҷаллаи Вазорати фарҳанг бо номи «Фирӯза» (5,2 %) меистанд. Тамошобинони тоҷик аз ҳама бештар [[ТВ Сафина|шабакаи телевизионии Сафинаро]] тамошо мекунанд. Инро 60,1%-и пурсидашудагон дар тадқиқоте, ки аз ҷониби Маркази тадқиқоти сотсиологии «Зеркало» гузаронида шуд, тасдиқ кардаанд. Ин омор имрӯз зимни муаррифии Ҳисоботи тадқиқотии «Муайян намудани афзалиятҳои медиавии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон: ТВ, радио, нашрияҳои чопӣ, сомонаҳо, шабакаҳои иҷтимоӣ ва мессенҷерҳо», ки дар шаҳри Душанбе баргузор шуд, зикр гардид. Аз рӯи натиҷаҳои тадқиқот, дар ҷойи дуюм шабакаи телевизионии [[Телевизиони Тоҷикистон (Шабакаи якум)]], бо 50,1 % ва дар ҷойи сеюм [[ТВ Баҳористон]] бо 30,5 % қарор гирифтаанд. Пас аз шабакаҳои телевизионии ватанӣ дар ҷои аввал шабакаҳои телевизионии Россия меистанд, ки дар ҷадвали афзалиятҳо 18,3%-ро ишғол менамоянд. Бояд зикр намуд, ки шабакаҳои телевизионии Россия на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми фазои пасошӯравӣ рейтинги баланд ишғол мекунанд. Пас аз Россия бо 9,7 % шабакаҳои телевизионии ӯзбекӣ қарор гирифтаанд. Тибқи тадқиқоти ин марказ, дар миёни радиоҳои маҳбубтарин радиои Радиои «Садои Душанбе» (28 %) мавқеи аввалро касб карда, дар ҷойи дуюм Радиои Тоҷикистон (17,4 %) ва дар ҷойи сеюм Радиои фарҳанг (5,3 %) қарор гирифтаанд. Шумораи шабакаҳои гирифтани иттилоот, ғайр аз ВАО-и анъанавӣ рӯз аз рӯз меафзояд. Дар ҷойи аввал ТВ ватанӣ (57,2 %), дар ҷойи дуюм интернет (11,5 %) қарор дорад. 38,4 фоизи пурсидашудагон аз интернет истифода мебаранд. Интернетро аз ҳама бештар сокинони ВМКБ-60,6 фоиз истифода мебаранд. Ин нишондиҳанда дар миёни сокинони Душанбе 56,3 фоизро ташкил дод.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand|title=Натиҷаҳои тадқиқоти маркази "Зеркало" муарриф гардиданд|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-06-18|archivedate=2020-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616053805/https://khovar.tj/2018/04/um-uriyat-nashriyai-serhonandatarini-to-ikiston-dar-dushanbe-nati-a-oi-tad-i-otii-markazi-zerkalo-muarrif-gardidand/}}</ref>. == Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон == Дар солҳои истиқлол таъсис ва рушди Оҷонсиҳои Иттилоотии Тоҷикистон ба назар мерасад. Имрӯз дар ҷумҳури 8 Оҷонсиҳои Иттилоотӣ амал карда истодаанд: * [[Оҷонсии иттилоотии «СИМОНЮС»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «АВЕСТО»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Азия-Плюс»]], * [[АМИТ «ХОВАР»]], * [[Оҷонсии Иттилоотии «Хатлон-пресс»]], * [[Оҷонсии иттилоотии «Помир Медиа»]], * [[Оҷонсии умумимиллии иттилоот «ТОҶНЮС»(«TOJNEWS»)]] ([[14 ноябр]]и [[соли 2016]] фаъолияташро дар шабакаи [[Интернет]] қатъ намудааст)<ref>{{Cite web |url=https://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |title=В Таджикистане закрылось независимое агентство TojNews |accessdate=2017-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115122428/http://www.asiaplus.tj/ru/news/tajikistan/society/20161114/v-tadzhikistane-zakrilos-nezavisimoe-agentstvo-tojnews |archivedate=2016-11-15 }}</ref>. == Воситаҳои алоқа, технология ва инноватсия == {{Асосӣ|Алоқа дар Тоҷикистон}} Дар солҳои 90 асри XX истифодаи алоқаи телефонӣ барои аз 2 то 8 % ба 100 нафар аҳолӣ дастрас буд. Баъд аз ба охир расидани ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон аввалин қадамҳо барои азнав кардани системаи алоқаи телефонӣ ва рақами (цифровая) намудани он гузошта шуд. Соли 1998 аввалин маротиба дар [[Душанбе]] пайвасткунаки рақамӣ (цифровой комутатор) барои 2500 муштарӣ ва соли 1999 ба 10000 муштариён ба кор даромад. Соли 2003 стансияи телефонии Қургонтеппа, соли 2004 [[Хуҷанд]] ва соли 2005 [[Хоруғ]], [[Кӯлоб]], [[Турсунзода]] ва дигар минтақаҳои Тоҷикистон ба системаи пайвасткунаки рақамӣ гузаштаанд. Соли 2020 шумораи дастгоҳҳои телефонии системаи ШСКТ «Тоҷиктелеком» 279 ҳазор ададро ташкил дод, ки 84,7 % онҳо телефонҳои хонагӣ мебошанд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ |title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт |accessdate=2021-03-05 |archivedate=2021-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/ }}</ref> === Алоқаи телефони мобилӣ === ''Нигаред:'' [[Интернет дар Тоҷикистон]] Системаи мобилии алоқаи телефонӣ дар Тоҷикистон аз [[соли 1996]] инкишоф меёбад. Аввалин ширкате, ки ба бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон дохил шуд ин ҶСП «ТоҷикТел» буд. Соли 1998 дар Хуҷанд ҶСП «Сомонком» хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонии Тоҷикистон бо стадарти GSM сар кард. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ шумораи ширкатҳои хидматрасонии нави алоқа ба 17 адад, шумораи умумии муштариёни алоқаи мобилӣ ба 10 912 080 адад ва шумораи муштариёни интернет ба 3 800 453 адад расид. Шумораи муштариёни алоқаи мобилии ҶДММ «Вавилон-Мобайл» аз ҳама зиёд 3 425 509 адад, шумораи муштариёни интернет аз ҳама зиёд — ҶДММ «Таком» — 1 138 626 адад расиданд<ref>Омори солонаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Соли 2014. — С. 314.</ref>. Солҳои охир, дар Тоҷикистон ширкатҳои гуногун — ҶСП «Индиго Тоҷикистон» («Tcell»), ҶСП «ТТ-Мобайл» («МегаФон Тоҷикистон»), ҶСП «Вавилон Мобайл» ва ҶДММ «Таком» («ZetMobile», собиқ Beeline"), «Таджиктелеком», «Телеком-технолоджи», хидматрасониро дар бозори алоқаи мобилии телефонӣ ба сомон расонида истодаанд. Тибқи маълумоти [[соли 2017]] дар Тоҷикистон шумораи муштариёни алоқаи мобилӣ 7 млн. 353 ҳазору 192 нафарро ташкил дод, ки аз онҳо 4 млн. 371 ҳазору 817 нафарашон муштариёни фаъол мебошанд. Ба ҳар 100 нафар шаҳрванди ҷумҳурӣ 5,5 адад дастгоҳи телефонии собит рост меояд. Шумораи истифодабарандагони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] дар якҷоягӣ бо истифодабарандагони интернети мобилӣ ва маҳаллӣ дар Тоҷикистон 2,3 млн нафарро ташкил мекард.<ref>{{Cite web|url=http://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/|title=Илҳомҷон Атоев: «Теъдоди истифодабарандагони Интернет дар Тоҷикистон ба 2,3 млн. нафар расид» {{!}} АМИТ "Ховар"|author=|website=|date=|publisher=khovar.tj|lang=tg|accessdate=2018-02-12|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509223635/https://khovar.tj/2017/08/il-om-on-atoev-tedodi-istifodabarandagoni-intnrnet-dar-to-ikiston-ba-2-3-mln-nafar-rasid/}}</ref>. Тибқи маълумоти [[соли 2020]] вазни қиёсии операторони хусусӣ дар бозори алоқаи ҷумҳурӣ 93,4 % -ро ташкил дод. Теъдоди корбарони [[Интернет дар Тоҷикистон|Интернет]] аввали [[соли 2021]] беш аз 3,3 млн ва муштариёни мобилӣ беш аз 6 млн нафарро ташкил намуд.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/|title=Дар Тоҷикистон соли гузашта даромади операторони хусусии алоқа афзоиш ёфт|author=|website=khovar.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-03-05|archivedate=2021-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501011356/https://khovar.tj/2021/03/dar-to-ikiston-soli-guzashta-daromadi-operatoroni-hususii-alo-a-afzoish-yoft/}}</ref>. Бино ба далели маълумотҳои раддабандии глобалии Speedtest, моҳи январи [[соли 2021]] Тоҷикистон байни 140 кишвари дунё ҷои 129-умро гирифтааст ва дар натиҷа дар як моҳ панҷ зина поён рафтааст. Суръати боркунии маълумот дар Тоҷикистон моҳи январи соли 2021 — 13,8 Мб/сонияро ташкил дод.<ref name="sputnik-tj.com">{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/Tajikistan/20210227/1032900621/tojikiston-internet-surat.html|title= Мавқеи Тоҷикистон дар раддабандии суръати интернет боз пасттар шуд |author= sputnik-tj.com|website=|date=|publisher= sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2020-03-05}}</ref>. Аз нигоҳи суръати интернети симӣ низ, тибқи ҳисобҳои моҳи январи [[соли 2021]], Тоҷикистон низ мавқеъро аз даст дод ва дар байни 175 кишвар дар ҷои 99-ум қарор гирифт.<ref name="sputnik-tj.com"/>. === Омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта === Дар Конфронси [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба савдо ва рушд (UNCTAD) «Ҳисоботи технология ва инноватсия 2021» аз чоп баромад. Аз ҷиҳати омодагӣ ба рушди технологияҳои пешрафта, Тоҷикистон дар байни Тимори Шарқӣ ва Иттиҳоди Комор ҷойгир аст ва дар байни 158 кишвари дар рейтинги зикршуда ҷои 143-ро ишғол мекунад. Аз кишварҳои [[ИДМ]] — [[Русия]] дар ҷои 27, [[Беларус]] дар ҷои 59, [[Қазоқистон]] дар ҷои 62, [[Арманистон]] дар ҷои 83, [[Озарбойҷон]] дар ҷои 100, [[Қирғизистон]] дар ҷои 115 мебошанд.<ref>{{Cite web |url=http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |title=Таджикистан оказался в конце рейтинга по готовности к развитию новых технологий /avesta.tj/2021/02/26/ |accessdate=2021-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210226064932/http://avesta.tj/2021/02/26/tadzhikistan-okazalsya-v-kontse-rejtinga-po-gotovnosti-k-razvitiyu-novyh-tehnologij/ |archivedate=2021-02-26 }}</ref> == Маориф == {{асосӣ|Маориф дар Тоҷикистон}} Дар гузаштаи таърихи тоҷикон, дар давраҳои гуногуни рушди ҷомеъа масъалаи инкишофи муассисаҳои парваришу маориф аз сарварони давлату ҳомиёни дин вобаста буд. Доир ба гузаштаи мактабу мадрасаҳо баъзе маълумотҳо дар асарҳои муаррихону адибон боқӣ мондаанд, ки ҳоло мавриди тадқиқи олимон мебошанд. Аз нигоришоти ниёкон, иқдоми маорифпарварӣ танҳо дар охири садаи XIX аз ҷониби [[Аҳмади Дониш]] ва маорифпарварони тоҷик барои оммаи заҳматкаш мавриди тарғибу ташвиқ қарор гирифта будааст. Намояндагони [[Ҳаракати ҷадидия]] ба мислӣ [[Айнӣ]], [[Мунзим]], [[Беҳбудӣ Маҳмудхоҷа|Беҳбудӣ]] ва диг. давомдиҳандагони ин раванди равшанфикрӣ ва муассисони нахустини [[Мактабҳои усули нав]] гардиданд. Баъд аз таъсис ёфтани [[ҶМШС Тоҷикистон]] [[соли 1924]] зиммаи таъсиси соҳаи парваришу маориф ба давлати тоҷик гузашт, ки аз намояндагони табақаҳои заҳматкаш иборат буд. [[14 декабр]]и [[1924]] Комиссариати маорифи халқи ҶХШС Тоҷикистон ташкил гардид, ки он 11 феврали 1925 дар шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ намуд. Комиссариати маорифи халқ баъд ба Вазорати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1946—1978: 1988—1992), Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсуси [[ҶШС Тоҷикистон]] (1978—1988) табдили ном кард. Соли 1992 [[Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон|Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] ном гирифт.<ref>[[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]], Ҷилди 3. БОЗ-ВИЧКУТ — Душанбе: Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик, 2014, — с.381-387</ref> Дар замони шӯравӣ маҳви бесаводӣ бартараф, таҳсилоти ройгон ҷорӣ гардида муассисаҳои гуногуни маърифатӣ аз ҷониби давлат бунёд ёфтанд. Имрӯз, дар ҷумҳурӣ муассисаҳои гуногуни парваришу омӯзиш рушд меёбад. Дар замони истиқлол маориф як рукни иҷтимоии давлат гардидааст. Президенти Тоҷикистон дар суханорониаш ба ифтихори 25 — солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 08.09.2016 зикр намудааст: {{аввали иқтибос}}Дар зарфи 25 соли истиқлол маблағгузории соҳаи маориф садҳо баробар зиёд карда шуд. Агар соли 2000-ум барои маориф ҳамагӣ 41 миллион сомонӣ ҷудо гардида бошад, пас соли 2016 барои ин соҳаи ҳаётан муҳим зиёда аз 3 миллиард сомонӣ пешбинӣ шудааст. Имрӯз дар кишвар 161 муассисаи типи нав, аз ҷумла 85 гимназия ва 65 литсей фаъолият дорад. Инчунин, дар ин давра 9 мактаби президентӣ барои хонандагони болаёқат бунёд ва мавриди истифода қарор дода шуд, ки дар онҳо ҳамаи шароити муосири таълиму тарбия муҳайё карда шудааст. Афзоиши шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ дар даврони истиқлоли давлатӣ яке аз дастовардҳои соҳаи маорифи мамлакат мебошад. Агар соли 1991 дар мамлакат 13 муассисаи таҳсилоти олӣ бо шумораи умумии 70 000 нафар донишҷӯ фаъолият карда бошад, пас соли 2016 шумораи муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ба 39 ва донишҷӯён ба 170 000 нафар расид.{{охири иқтибос|сарчашма=[http://president.tj/node/12943 Эмомалӣ Раҳмон. Суханронӣ ба ифтихори 25 - солагии истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон]}} Сатҳи саводнокии аҳолии Тоҷикистон низ тадриҷан баландшуда истодааст. Аз рӯи омори «Департаменти СММ оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ:Шуъбаи аҳолӣ» доир ба саводнокӣ, дар Тоҷикистон тахминан 5 781 203 наф дар синни 15 сола ва боло, ба забонҳои гуногун хонда ва навишта метавонанд. Ин шумора, 99,77 % аз ҳаҷми умумии аҳолии калонсолро дар бар мегирад. Яъне, тахминан 13 147 нафар сокинон ҳоло ҳам бесавод мебошанд.<ref>[http://countrymeters.info/ru/Tajikistan Население Таджикистана. Грамотность населения]</ref> == Фарҳангу ҳунар == === Адабиёт === Назму насри форсу тоҷик тӯли чандин асрҳо тараққӣ мекард. [[Акс:Rudaki Park, Dushanbe, Tajikistan.JPG|thumb|250px|Рӯдакӣ-асосгузори адабиёти форсу-тоҷик]] ==== Адабиёти тоҷик дар асрҳои миёна ==== Давраи нашъунамои адабиёти форсу тоҷик ба асрҳои миёна рост меояд, вақте ки дар Осиёи Миёна аввалин давлати тоҷикон — [[Давлати Сомониён]] (874—1005) арзи ҳастӣ намуда буд. Сомониён ба илм ва адабиёт диққати махсус зоҳир мекарданд. Шоирон ва олимони ҳамон давра ба монанди [[Рӯдакӣ]], [[Ибни Сино]], [[Фирдавсӣ]], [[Унсурӣ]], [[Дақиқӣ]] дар даргоҳи шоҳони Сомониён кор ва фаъолият мекарданд. Эрониён ва тоҷикон он вақтҳо як қавмро бо решаҳои бо ҳам пайваст ташкил мекарданд ва адабиёт, санъат, илм ҳам дастраси ҳама буд. [[Рӯдакӣ]] асосгузори адабиёти форсу тоҷик мебошад. Истилои арабҳо ба Осиёи Миёна дигаргуниҳои зиёде овард. Фарҳанги бой ва меьмории тоисломии тоҷикон нест карда мешуд, китобҳо сӯзонида мешуданд. Дар Осиёи Миёна дини ислом ҷорӣ шуда забони арабӣ умумӣ гардид. Забони нави адабӣ — забони форсу-тоҷик дар асрҳои IX—X ташаккул ёфт. Рӯдакӣ — шоири барҷаста, асосгузори адабиёти форсу тоҷик, аввалин шуда забонро ташаккул дод ва онро дар назми худ истифода бурда, якчанд жанрҳои адабии он замонро ба вукуъ овард. Маҳз аз ҳамон давра сар карда адабиёти форсу-тоҷик ташаккул ёфта дар тамоми олам машҳур гардид. Дар охири асри X [[Фирдавсӣ]] «Шоҳнома»-и безаволи худро эҷод кард, ки аз ҷихати маъно ва ҳаҷм дар адабиёти умумибашарӣ ҳамтоё надорад. Асри XI бо ба вукӯъ омадани эпосҳои романтикӣ машҳур шудааст. Маҳз дар ҳамин жанр силсилаи достонҳои [[Унсурӣ]], [[Айюкӣ]], [[Гунгурӣ]], [[Умари Хайём]] мебошанд, вале [[«Хамса»]]-и [[Низомии Ганҷавӣ]] намунаи беҳтарин маҳсуб мешавад, ки асри XII эҷод карда шудааст. Дар асри XIII [[«Бӯстон»]] ва [[«Гулистон»]]- и [[Саъдӣ]], дар асри XIV достонҳои [[Амир Хусрави Дехлавӣ]] ва [[Хоҷа Кирмонӣ]], [[Камоли Хуҷандӣ]] ва ғазалҳои [[Ҳофизи Шерозӣ]] эҷод шудаанд. Асри XV бошад бо назми [[Ҷомӣ]] машҳур гардидааст. ==== Адабиёти тоҷик дар асри XX ==== {{асосӣ|Адабиёти тоҷик дар асри XX }} Ғалабаи Инқилоби Октябру истиқрори низоми шӯравӣ дар Осиёи Миёна боъис гардиданд, ки миллати азийяткашидаи тоҷик дигарбора самандарвор аз хокистари зиллат бархоста, бар минбари иззату шарофат барнишинад ва дар баробари соҳати дигари ҳаёту иқтисоди кишвар ба соҳаи фарҳангу адаби деринасоли худ сару сомони наву матлубе бахшад. Ба иборати дигар, баъди таъсиси [[Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶМШС Тоҷикистон]] ([[1924]]) ва [[Ҷумҳурии Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон|ҶШС Тоҷикистон]] ([[1929]]) ниҳоди ҷадиди нависандагони Тоҷикистон арзи ҳастӣ намудааст, ки гурӯҳу дастаҳои парешони суханварони диёрамонро ҷамъ оварда, фаъолияташонро ба талаботи замони инқилобӣ мутобиқу мувофиқ гардонидааст. [[Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон]] моҳи майи [[соли 1934]] ҳамчун қисми таркибии Иттифоқи нависандагони ИҶШС ташкил ёфт. Дар асри XX, эҷодиёти адибони Тоҷикистон боиси рушди насру назми тоҷик, ташаккули [[Тарҷумаи бадеӣ дар адабиёт|тарҷумаи адабиёти ҷаҳон]], [[Драматургияи тоҷик|драматургия]], адабиёти кӯдакону наврасон, адабиётшиносӣ ва танқиди тоҷик гардид. Адибони Тоҷикистон бо асарҳои эҷоднамудаи хеш адабиёт ва забони тоҷикиро ба пояи нав бароварда дар адабиёти башар ҳиссагузор шудаанд. Эҷодиёти адибон ба садҳо забонҳои дунё тарҷума шуда дастраси хонандагон гардидааст. === Муассисаҳои фарҳангӣ === {{асосӣ|Фарҳанги Тоҷикистон}} [[Акс:Китобхонаи миллии Тоҷикистон.jpg|right|thumb|Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] Соли [[2012]] дар [[Душанбе]] бузургтарин дар [[Осиёи Марказӣ]] [[Китобхонаи миллии Тоҷикистон]] бунёд ва ба истифода дода шудааст. Теъдоди хазинаи Китобхонаи миллии Тоҷикистон зиёда аз 6 миллион нусха китобро ташкил медиҳад.<ref>[http://www.kmt.tj/?category=2&article_id=1 ТАЪРИХИ КИТОБХОНАИ МИЛЛӢ]</ref>. Аз соли 2008 ҳамасола рӯзҳои 2-9 апрел дар саросари ҷумҳурӣ Фестивали ҷумҳуриявии «Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикис тон» баргузор мегардад ва 4 сентябр ҳамчун «Рӯзи китоб» таҷлил мешавад. Аз соли 2007 Ҳаракати «Корвони китоб» ташкил карда шуд, ки ҳар сол як маротиба китобҳои тозанашрро ба китобхонаҳои тамоми шаҳру ноҳияҳо ба таври ройгон дастрас менамояд. Солҳои 2011, 2012 ва 2013 Намоиши байналхалқии китоби Душанбе ташкил карда шуд. Ифтитоҳи осорхонаи миллӣ аз ҷумлаи рӯйдодҳои таърихӣ ва дастовардҳои муҳими фарҳангии даврони Истиқлоли Тоҷикистон мебошад. [[20 март]]и соли [[2013]] дар [[Душанбе]] расми кушодашавии бинои нави Осорхонаи миллии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар маросими кушодашавии осорхона Президенти Тоҷикистон [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва сокинони шаҳри [[Душанбе]] иштирок намудаанд. [[Акс:Площадь, г. Худжанд 04.jpg|thumb|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, Қалъаи Хуҷанд]] Дар толори бузурги Осорхонаи миллии Тоҷикистон Президенти кишвар Эмомалӣ Раҳмон бо намояндагони сершумори зиёиёни эҷодкори ҷумҳурӣ мулоқот намуд.<ref>{{Cite web|url=http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|title=ИШТИРОКИ Э. РАҲМОН ДАР МАРОСИМИ ИФТИТОҲИ ОСОРХОНАИ МИЛЛӢ ВА МУЛОҚОТ БО ЗИЁИЁНИ КИШВАР|accessdate=2014-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305031817/http://safina.tj/president/2481-ishtiroki-ye-ra1203mon-dar-marosimi-iftito1203i.html|archivedate=2016-03-05}}</ref> Айни замон (1.01.2017), дар ҷумҳурӣ 2 ҳазору 320 муассисаи иҷтимоию фарҳангӣ, аз ҷумла 1 ҳазору 354 китобхонаи давлатию оммавӣ, 332 қаср ва хонаҳои фарҳанг, 415 клуб, 48 клуби сайёр, 14 маркази фарҳангу фароғатӣ, 7 филармонияи халқӣ, 62 боғи фарҳангию фароғатӣ, 22 театри халқӣ, 54 осорхона, 24 ансамбли тарона ва рақс, 16 ансамбли шашмақом, 7 ансамбли фалак, 6 ансамбли эстрадӣ ва 16 ансамбли фолклорию этнографӣ фаъолият доранд.<ref>{{Cite web|url=http://www.jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|title=Вазорати фарҳанг дар ҳамоҳангӣ бо ЮНЕСКО 3 филми мустанад ба навор гирифт|accessdate=2017-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125231520/http://jahonnamo.tj/farhang/32508-vazorati-farhang-dar-hamohangi-bo-yunesko-3-filmi-mustanad-ba-navor-girift.html|archivedate=2017-01-25}}</ref> [[24 август|24 августи]] [[соли 2026]] — дар [[Душанбе]] Маросими ифтитоҳи расмии [[Театри миллии Тоҷикистон]] ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]] [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] баргузор гардид.Бинои Театри миллӣ аз 7 ошёна – ду ошёнаи зеризаминӣ ва панҷ ошёнаи рӯизаминӣ иборат буда, баландии он ба 35 метр мерасад.Толори асосӣ барои 2500 тамошобин пешбинӣ гардидааст.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. === Театру синамо === {{асосӣ|Синамои Тоҷикистон}} Дар моҳи октябри соли 1929, ба ҳайати III-умин Анҷумани изтирории Шӯроҳои Тоҷикистон аввалин маҷаллаи синамоӣ (киножурнал) намоиш дода шуд, ки дар бораи омадани нахустин қатора ба Душанбе ва дигар ҳодисаҳои муҳим дар ҳаёти ҷумҳурии ҷавон нақл мекард<ref>Таджикская Советская Социалистическая Республика. Гл. ред. [[Муҳаммад Осимӣ|М. С. Асимов]]. — Д., 1974. — 408 с.</ref>. Барои муттаҳидсозии ҳунарпешагон ва фароҳам овардани шароити мусоиди эҷодӣ дар ҷумҳурӣ [[Театри давлатии академии драмаи тоҷик ба номи А. Лоҳутӣ]], [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ|Театри давлатии академии опера ва балети тоҷик ба номи С. Айнӣ]], [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Владимир Маяковский|Театри давлатии драмаи русии ба номи В. Маяковский]], [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ|Театри мазҳакаи мусиқии ба номи Пушкини Ленинобод]], [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов|Театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи М. Воҳидов]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри мазҳакаи мусиқии Хоруғ]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кўлоб|Театри драмаи мусиқии Кӯлоб]], [[Театри давлатии драма ва мусиқии ба номи Тӯҳфа Фозилова|Театри драмаю мусиқии Конибодом]], [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Бохтар|Театри мазҳакаи мусиқии Қӯрғонтеппа]], [[Театри давлатии лӯхтак|Театри лӯхтаки Душанбе]], [[Театри давлатии лўхтаки шаҳри Чкалов|Театри лӯхтаки шаҳри Чкалов]] ва дар бисёр ноҳияҳо театрҳои халқӣ кушода шуданд, ки ба рушди санъати театрии Тоҷикистон такони бузурге бахшиданд. Бахусус дар саҳнаи ин театрҳо дар асоси асарҳои драманависони тоҷик, рус ва хориҷӣ намоишномаҳои бисёри ҷолибе манзури тамошобинон гаштанд. Ташкили [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев|Филармонияи давлатии Тоҷикистон]] (1938) ва дар ҳайати он таъсис ёфтани Ансамбли тарона ва рақс, Ансамбли рубобчизанон, Ансамбли тарона ва рақси Помир, Ансамбли фолклорӣ ва этнографии «Ганҷина» дар ҳаёти фарҳангию маънавии ҷумҳурӣ воқеаи басо нек ва фараҳбахш буданд. Назди [[Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон|Кумитаи радио ва телевизиони тоҷик]] [[Ансамбли давлатии «Шашмақом»]] амал карда истодааст, ки ҳоло мақоми давлатӣ ва номи устоди забардасти «Шашмақом» [[Фазлиддин Шаҳобов]]-ро дорад. Бо дастгирии ҳукумати кишвар, барои эҳё ва рушди мусиқии суннатӣ дар замони муосир — [[12 май]] ҳамасола дар саросари кишвар чун «Рӯзи [[Шашмақом]]» таҷлил мегардад. [[ЮНЕСКО]] дар [[соли 2000]] мелодӣ, [[Шашмақом|Шашмақомро]] дар феҳристи кӯҳантарин сабкҳои мусиқӣ ва ҳамчунин сармояҳои ғайримоддӣ ба сабт расонд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2020/05/imr-z-r-zi-shashma-om-imr-z-ba-abuli-arori-ukumati-um-ur-oid-ba-rushdi-minbadai-sanati-i-rogarii-shashma-om-dar-to-ikiston-20-sol-pur-shud/ |title=Имрӯз — Рӯзи Шашмақом. Ба қабули Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Оид ба рушди минбаъдаи санъати иҷрогарии шашмақом дар Тоҷикистон» 20 сол пур шуд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2020-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2021/05/ashni-sho-asari-musi-ii-sunnatii-hal-i-to-ik-imr-z-dar-sarosari-to-ikiston-r-zi-shashma-om-ta-lil-megardad/ |title=ҶАШНИ ШОҲАСАРИ МУСИҚИИ СУННАТИИ ХАЛҚИ ТОҶИК. Имрӯз дар саросари Тоҷикистон Рӯзи Шашмақом таҷлил мегардад |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2021-05-12 |lang=tg |accessdate=2026-08-04 }}</ref> Ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] [[24 август]]и [[соли 2026]] маросими ифтитоҳи бинои [[Театри миллии Тоҷикистон]] дар ш. [[Душанбе]] баргузор гардид<ref>{{Cite web|url=https://www.president.tj/event/news/56689|title=Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон|date=2026-08-24|publisher=|lang=tg|accessdate=2026-08-25|website=ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН}}</ref>. Дар Тоҷикистон 15 муассисаҳои театрӣ ва 5 консертӣ фаъолият доранд. * [[Театри давлатии академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ]], * [[Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ]], * [[Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи Вл. Маяковский]], * [[Театри давлатии лӯхтак]], * [[Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи К. Хуҷандӣ]], * [[Театри давлатии мусиқӣ -драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом|Театри давлатии мусиқӣ-драмавии ба номи Т. Фозиловаи шаҳри Конибодом]], * [[Театри давлатии узбекии мусиқӣ -драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен|Театри давлатии узбекии мусиқӣ-драмавии ба номи Ш. Бурҳонови н. Спитамен]], * [[Театри давлатии драмаи русии ба номи А.С. Пушкини шаҳри Чкалов|Театри давлатии драмаи русии ба номи А. С. Пушкини шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқии тамошобини ҷавони шаҳри Хуҷанд]], * [[Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Чкалов]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи С. Вализодаи шаҳри Кӯлоб]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи А. Муҳаммадҷонови шаҳри Қӯрғонтеппа]], * [[Театри давлатии мусиқӣ - мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ|Театри давлатии мусиқӣ-мазҳакавии ба номи М. Назарови шаҳри Хоруғ]], * [[Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ -драмавии н. Данғара|Театри ҷумҳуриявии мусиқӣ-драмавии н. Данғара]]. * [[Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷӯраев]], * [[Иттиҳодияи давлатии гурӯҳҳои эҷодию консертӣ]], * [[Ансамбли давлатии рақсии «Лола» ба номи Ғ. Валаматзода]], * [[Ансамбли «Сомон»]], * [[Маркази эҷодии «Илҳом»]], * [[Муассисаи давлатии сафарию ҳунарии «Базморо»]] ва [[Сирки давлатии Тоҷикистон]]. === Телевизион === {{асосӣ|Телевизиони Тоҷикистон}} Телевизиони Тоҷикистон бо номи ''Студияи Душанбе'' [[3 октябр]]и соли [[1959]] дар шаҳри [[Душанбе]] бори нахуст ба фаъолият оғоз кард. Дар таърихи телевизиони Тоҷикистон [[26 июн]]и соли [[2006]] ҳамчун рӯзи навсозии воситаҳои техники телевизион ва паҳн намудани барномаҳои он дар Тоҷикистон сабт шудааст.<ref>{{Cite web |url=https://radiotoj.tj/?p=29259 |title=Масири рушди телевизиони Тоҷикистон |website=RadioToj |date= |access-date=2025-06-10 |language=tg |accessdate=2025-06-09 |archivedate=2025-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251207214652/https://radiotoj.tj/?p=29259 }}</ref> Гузаштан ба техникаи нави рақамӣ тақозои давру замони муосир аст, зеро имрӯз тамоми телевизионҳои ҷаҳон бо намуди навини техникӣ фаъолият менамоянд. Бо мурури замон таҷҳизоти марказии пахши барномаҳои телевизиони Тоҷикистон ба пуррагӣ иваз карда шуд. Имрӯз дар Тоҷикистон 9 ТВ-ҳо умумиҷумҳуриявӣ барномаҳои гуногуни хешро 24 соат намоиш медиҳанд: * [[ТВ Сафина]] * [[ТВ Ҷаҳоннамо]] * [[ТВ Баҳористон]] * [[Варзиш ТВ]] * [[ТВ Синамо]] * [[ТВ Шаҳнавоз]] * [[ТВ Илм ва табиат]] * [[ТВ Сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ]] * [[ТВ Футбол]] == Варзиш == {{асосӣ|Варзиш дар Тоҷикистон}} Варзишгарони тоҷик новобаста ба мушкилиҳои молиявӣ дар бисёр мусобиқаҳо байналмилалӣ иштирок карда, ҷойҳои намоёнро ишғол мекунанд. Варзишгарони беҳтарин ба монанди: [[Расул Боқиев]], [[Мавзуна Чориева]], [[Дилшод Назаров]], [[Гулов Алишер]], [[Акмалиддин Каримов]] ва дигарон шаъну шарафи варзиши Тоҷикистонро баланд бардошта истодаанд. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 7564 иншооти варзишӣ, аз ҷумла 164 варзишгоҳ, 1893 толорҳои варзиш, 64 ҳавзи шиноварӣ фаъолият мекард.<ref>Саидова М. Х. Экономические аспекты функционирования и развития физической культуры и спорта в структуре сферы услуг Республики Таджикистан // Наука и спорт: современные тенденции. — 2015. — Т. 7. — № 2. — С. 94</ref>. Дар Тоҷикистон 3 варзишгоҳи ғунҷоишаш 25 ҳазор тамошобин ва боз як варзишгоҳ барои 25 000, чор варзишгоҳ барои 20 000 ва 15 000 сохта ба истифода супорида шудаанд. [[21 август|21 августи]] [[соли 2026]] дар ш. [[Душанбе]] майдони бошукӯҳи [[Варзишгоҳи миллӣ (Душанбе)|«Варзишгоҳи миллӣ»]] мавриди истифода қарор дода шуд. [[Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]], [[Эмомалӣ Раҳмон]] ва Раиси [[Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]], Раиси шаҳри Душанбе [[Рустами Эмомалӣ]] Варзишгоҳи миллии нави пойтахтро (Муассисаи давлатии «Варзишгоҳи миллӣ»-и Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон) дар расми ба истифода супоридани варзишгоҳи пойтахт иштирок намуданд.<ref>{{Cite web |url=https://khovar.tj/2026/08/sarvari-davlat-emomal-ra-mon-varzishgo-i-milliro-bo-30-azor-oji-nishast-dar-sha-ri-dushanbe-iftito-namudand/|title=Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон Варзишгоҳи миллиро бо 30 ҳазор ҷойи нишаст дар шаҳри Душанбе ифтитоҳ намуданд |website=АМИТ «Ховар» |publisher=АМИТ «Ховар» |date=2026-08-21 |lang=tg |accessdate=2026-08-27 }}</ref> Варзишгоҳҳои бузург: # Қасри варзиши «Тоҷикистон» # Варзишгоҳи «Спитамен» (собиқ варзишгоҳи «Спартак») # [[Варзишгоҳи марказии Тоҷикистон|Варзишгоҳи марказии ҷумҳуриявӣ]] (бошгоҳи футболи «[[Истиқлол (бошгоҳи футбол)|Истиқлол]]») # Толори «Қасри теннис» # Ҳавзи шиноварӣ дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Гулистон, Панҷакент ва диг. # Қасри варзиши Кумитаи андози ҶТ ва диг. #[[Варзишгоҳи миллӣ (Душанбе)|«Варзишгоҳи миллӣ»]] дар ш. [[Душанбе]] Дар федератсияи [[Тхэквондо]] ИТФ имрӯз 36 қаҳрамонҳои ҷаҳон тарбия ёфтаанд<ref>{{Cite web |url=http://www.taekwon-do.tj/ |title=Национальная Федерация Тхэквондо и Кикбоксинга Республики Таджикистан |accessdate=2021-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161218013352/http://www.taekwon-do.tj/ |archivedate=2016-12-18 }}</ref>, ки якчанд маротиба ғолиби мусобиқаҳо гардида буданд. Ин ягона федератсияи варзишгарони Тоҷикистон аст, ки солҳои истиқлол бо саъю кӯшиши Раиси федератсия [[Мирсаид Яҳёев]] ва кумаки молиявии корхонаҳову шахсони алоҳида дар мусобиқаҳо фаъол аст. Дигар комёбии назаррас дар бозиҳои олимпӣ соли 2012 ба медали биринҷии олимпиада сазовор шудани муштзани тоҷик [[Мавзуна Чориева]] мебошад. Сентябри соли 2014 дар Бозиҳои тобистонаи Осиё варзишгарони тоҷик соҳиби 5 медал, аз ҷумла як медали тилоӣ аз рӯи намуди гурзпартоӣ, ки соҳибаш [[Дилшод Назаров]] шуданд. [[Дилшод Назаров]] ягона варзишгарест, ки се маротиба дар Олимпиадаҳо иштирок намуда, ду карат ғолиби Бозиҳои Осиёӣ шудааст. Августи соли 2015 ӯ соҳиби медали нуқра дар чемпионати ҷаҳон оид ба варзиши сабук дар шаҳри [[Пекин]] гардидааст. [[Дилшод Назаров]] аввалин варзишгари тоҷикистонӣ мебошад, ки дар Бозиҳои олимпии [[Рио-де-Жанейро]] ([[Бразилия]]) соҳиби медали тило шудааст. Варзишгари 22-солаи тоҷик [[Беҳрӯз Хоҷазода]], ки моҳи ноябри соли 2017 дар Чемпионати ҷаҳон оид ба самбо дар шаҳри Сочии [[Русия]] дар вазни 74 кг ба унвони қаҳрамонӣ даст ёфт, бо медали тило мукофотонида шуд. Вай инчунин дар чемпионати Осиё дар [[Тошканд]] дар вазни 68 кг медали тило, дар Бозиҳои V осиёӣ дар иншооти сарпӯшида ва ҳунарҳои размӣ дар [[Ашқобод]] дар намуди самбои варзишӣ дар вазни 74 кг медали тило ва дар намуди куштии кураш дар вазни 73 кг медали нуқра гирифтааст. Ӯ дар рӯйхати даҳ варзишгари беҳтарини Тоҷикистон дар соли 2017, ки онро Ассотсиатсияи журналистони риштаи варзиши Тоҷикистон (АЖРВТ) аз рӯи натиҷагирии пурсиши хабарнигорон тартиб додааст, дар ҷойи аввал мебошад.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |title=Беҳрӯзи Хоҷазода варзишгари сол эълон шуд! |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223223619/http://jahonnamo.tj/varzish/35908-behruzi-khojazoda-varzishgari-sol-e-lon-shud.html |archivedate=2017-12-23 }}</ref> == Ҷозибаҳои гардишгарӣ == {{асосӣ|Сайёҳӣ дар Тоҷикистон}} Узвияти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ, пазируфта шудани пойтахти Ватанамон — шаҳри Душанбе ба узвияти Федератсияи ҷаҳонии шаҳрҳои сайёҳӣ, эълон гардидани шаҳри Душанбе — пойтахти сайёҳии кишварҳои Созмони ҳамкории иқтисодӣ барои солҳои 2020—2021 симои сайёҳии Тоҷикистон ба ҷаҳониён муаррифӣ ва машҳур намуд. Дар сафи 10 кишвари ҷолибтарин барои боздиди сайёҳон эълон шудани ҷумҳурӣ, дар сархати даҳгонаи кишварҳои ҷолиб барои сайёҳони саргузаштӣ ҷой додани Тоҷикистон, ба 10 роҳи зеботарини дунё шомил гаштани шоҳроҳи Помир, ҳамчун даҳгонаи мавзеъҳои бехатар аз рӯи таъмини амнияти шабона, инчунин, ба қатори 10 шаҳри дар айёми баҳор ва тирамоҳ барои сайёҳӣ муносиби Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил эътироф шудани шаҳри Душанбе, ба даҳгонаи кишварҳои беҳтарин аз рӯи сайёҳии пиёдагардӣ ва саргузаштӣ шомил шудани Тоҷикистон ва ба панҷгонаи беҳтарин аз рӯи низоми содаи пешниҳоди раводид ворид шудани ҷумҳурӣ шаҳодати аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ эътироф гаштани сайёҳии мамлакат ва дар ин росто касб намудани мавқеи намоён дар арсаи байналмилалӣ мебошад. Мувофиқи маълумоти оморӣ [[соли 2020]] ба Ҷумҳурии Тоҷикистон 350 ҳазор нафар сайёҳ ташриф овард, ки нисбат ба соли пешин 72,2 дарсад кам мебошад. Тибқи арзёбиҳои Кумитаи омор ва Созмони ҷаҳонии сайёҳӣ даромади соҳа то давраи беморӣ тақрибан 2,5 дарсади ММД -ро ташкил медод. Ин ҳудудан 230—250 миллион доллари ИМА-ро дар бар мегирад. Cоли 2020 ин рақам хеле кам шуда, тахминан ба 72,6 миллион доллари ИМА баробар гардид, ки тахмин 1 фоизи маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ дониста мешавад. Бо мақсади пиёда намудани тарҳи рушди деҳот, бозсозии роҳҳои назди [[ёдгориҳои таърихӣ]], бунёди хонаҳои қабули сайёҳон, меҳмонхонаҳои хурд ва дигар хидматрасониҳои муосир дар [[соли 2021]], дар заминаи ҳамкориҳои мутақобилан судманд чор мавзеи таърихию сайёҳии ҷумҳурӣ — «[[Чилучорчашма]]», «[[Аҷинатеппа]]», «[[Ҳулбук]]» ва «[[Ямчун]]» дар ҳамкорӣ бо Бонки ҷаҳонӣ бозсозӣ ва ба сатҳи байналмилалӣ мешаванд. == Идҳои расмии Тоҷикистон == {{асосӣ|Идҳои Тоҷикистон}} * [[1 январ]] — [[Соли Нав]] * [[23 феврал]] — [[Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қувваҳои мусаллаҳ]] * [[8 март]] — [[Рӯзи модар]] * [[21 март|21]] — [[24 март]] — [[Наврӯз|Ҷашни Наврӯз]] * [[9 май]] — [[Рӯзи Ғалаба]] * [[27 июн]] — [[Рӯзи ваҳдати миллӣ (Тоҷикистон)|Рӯзи ваҳдати миллӣ]] * [[1 сентябр]] — Рӯзи дониш * [[9 сентябр]] — [[Рӯзи истиқлоли Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи истиқлол]] * [[5 октябр]] — [[Рӯзи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи забони давлатӣ]] * [[8 октябр]] — Иди [[Меҳргон]] * [[6 ноябр]] — [[Рӯзи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон|Рӯзи Қонуни асосӣ]] * [[24 ноябр]] — [[Рӯзи парчами давлатии Тоҷикистон|Рӯзи Парчами давлатӣ]] * [[Иди Рамазон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Қурбон]] — 1 рӯз — ҳар сол (мутобиқи тақвим) * [[Иди Сада]]<ref>'''Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон''', соли 1995, № 21, мод. 237; соли 1998, № 10, мод.125, № 23-24, мод. 338; соли 1999, № 5, мод.76, № 12, мод.308; соли 2002, № 4, қ-1, мод.191, мод.194, мод.197; соли 2003, № 4, мод.132, № 8, мод. 449, № 12, мод. 678; соли 2004, № 5, мод. 350, № 12, қ-1, мод. 697; соли 2005, № 3, мод. 131, № 12, мод. 658; соли 2008, № 1, қ-2, мод. 9, № 3, мод.188, № 12, қ-1, мод. 988; соли 2009, № 5, мод.319, № 7-8, мод. 493, № 11, мод. 698, мод. 699; соли 2010, № 7, мод. 544, мод. 548.</ref> == Тоҷикистон дар радабандиҳои ҷаҳонӣ == * Дар ҳисоботи «Пешбурди соҳибкорӣ-и [[Бонки ҷаҳонӣ]], ки танзими давлатии фаъолияти соҳибкориро дар кишварҳои ҷаҳон арзёбӣ менамояд, соли 2020 мавқеи Ҷумҳурии Тоҷикистон 20 зина баланд рафта, дар байни 190 давлати ҷаҳон ҷои 106-ум-ро ишғол намуда, бори дигар ба даҳгонаи кишварҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд.<ref>{{cite web|url=https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/|title=Тоҷикистон ба даҳгонаи давлатҳои пешқадами ислоҳотгари ҷаҳон шомил шуд|author=|date=28 октябри 2019|publisher=khovar.tj|accessdate=2019-11-15|archivedate=2019-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115153751/https://khovar.tj/2019/10/to-ikiston-ba-da-gonai-davlat-oi-pesh-adami-islo-otgari-a-on-shomil-shud/}}</ref>. * Дар радабандии кишварҳои хушбахти дунё (''World Happiness Report'') (соли 2018), ки бахши [[Созмони Милали Муттаҳид]] дар умури ҷустуҷӯи роҳи босубот таҳия кард, ки Тоҷикистон дар ҷойи 74 қарор дорад.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozodi.org/a/29831835.html|title=Финландия хушбахттарин кишвари дунё. Тоҷикистон дар ҷойи 74-ум аст|author=ozodi.org|publisher=ozodi.org|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Тоҷикистон дар гузориши Forbes аз рӯи озодии тиҷорат дар мақоми 118, озодии монетарӣ — 131, навоварӣ — 116, технология — 108, ҳифзи сармоягузор — 37, фасод — 148, озодии шахсӣ — 142 ва аз рӯи сарбории андоз дар мақоми 114-ум қарор гирифтааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/economy/20181221/1027790822/Bahoi-Forbes-ba-andoz-fasod-hifzi-sarmoyaguzori-va-sharoiti-sohibkori-dar-Tojikiston.html|title=Баҳои Forbes ба андоз, фасод, ҳифзи сармоягузор ва шароити соҳибкорӣ дар Тоҷикистон|author=sputnik-tj.com|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2019-04-18}}</ref>. * Коршиносони Форуми ҷаҳонии иқтисодӣ (WEF), Ҷумҳурии Тоҷикистонро амнтарин кишвари [[Осиёи Марказӣ]] дар [[соли 2017]] донистаанд. Дар ин радабандӣ Тоҷикистон миёни 136 кишвар мақоми 49-умро касб кард.<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |title=Тоҷикистон дар соли 2017 бехавфтарин кишвари Осиёи Марказӣ номида шуд |accessdate=2017-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171224111236/http://jahonnamo.tj/iqtisod/35180-tojikiston-dar-soli-2017-bekhavftarin-kishvari-osijoi-markazi-nomida-shud.html |archivedate=2017-12-24 }}</ref> * Ҷумҳурии Тоҷикистон дар радабандии „Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017“, ки соли 2017 созмони „Бунёди ҳуқуқи кӯдак“ дар ҳамкорӣ бо Донишгоҳи Ерасмуси Роттердам дар самтҳои ҳуқуқи кӯдак ба ҳаёт, саломатӣ, маориф ва ҳифзи муҳити зист баргузор кард, дар миёни 165 кишвари узви Конвенсияи ҳуқуқи кӯдаки Созмони Милали Муттаҳид мақоми 55-умро касб намуд. Тоҷикистон миёни кишварҳои [[Осиёи Марказӣ]] пас аз Ҷумҳурии [[Қазоқистон]] (ҷойи 22) ва [[Туркманистон]] (ҷойи 42) дар ҷойи сеюм қарор дорад. Пас аз Тоҷикистон кишварҳои [[Озарбойҷон]] (ҷойи 66), [[Беларус]] (ҷойи 78), [[Қирғизистон]] (ҷойи 81), [[Ӯзбекистон]] (ҷойи 85), [[Русия]] (ҷойи 86) ва [[Арманистон]] дар ҷойи 106 қарор гирифтаанд».<ref>{{Cite web |url=http://www.jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |title=Тоҷикистон дар радабандии «Шохиси ҳуқуқи кӯдак-2017» мақоми 55-умро касб кард |accessdate=2018-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126222847/http://jahonnamo.tj/ijtimo/35927-tojikiston-dar-raddabandii-shokhisi-huquqi-kudak-2017-maqomi-55-umro-kasb-kard.html |archivedate=2018-01-26 }}</ref> * Бино бар иттилои ''Internet Live Stats'' соли 2016 Тоҷикистон аз ҷиҳати шумораи корбарони интернет дар мақоми 114-ум қарор дошт.<ref>{{Cite web|url=http://www.internetlivestats.com/internet-users-by-country/|title=Internet Users by Country (2016) - Internet Live Stats|publisher=www.internetlivestats.com|lang=en|accessdate=2018-02-12}}</ref> ва дар қаламрави Тоҷикистон шумораи корбарони интернет ба 1,6 миллион нафар расида ин адад 18,7 % аз шумораи умумии аҳолиии кишварро ташкил медиҳад. Дар муқоиса бо соли 2015 шумораи корбарони интернет 4,3 % афзудааст<ref>{{Cite web|url=https://sputnik-tj.com/science/20160728/1020366412.html|title=Тоҷикистон аз ҷиҳати истифодабарандагони интернет дар ҷои 114 қарор гирифт|author=Sputnik|publisher=sputnik-tj.com|lang=tg|accessdate=2018-02-12}}</ref>. == Пайвандҳои беруна == * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe Dushanbe travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141009033605/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/dushanbe |date=2014-10-09 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand Khujand travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20120727203329/http://www.traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khujand |date=2012-07-27 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/qurghonteppa Qurghonteppa travel guide] * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob Kulob travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008083733/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/kulob |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan Badakhshan travel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008143730/http://traveltotajikistan.org/tajikistan/regions-of-tajikistan |date=2014-10-08 }} * [http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog Khorogtravel guide] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20141008013817/http://traveltotajikistan.org/cities-of-tajikistan/khorog |date=2014-10-08 }} * [http://www.openstreetmap.org/search?query=Tajikistan#map=12/37.9409/71.9625&layers=T Тоҷикистон] * [http://www.openstreetmap.org/#map=12/38.5358/68.7790 OpenStreetMap Душанбе] * [http://www.openstreetmap.org/?lat=40.275&lon=69.6427&zoom=13&layers=B000FTF OpenStreetMap Хуҷанд] * [http://www.flickr.com/search/?q=Khudjand шаҳри Хуҷанд] * http://www.angelfire.com/pe/rudaki/khujand.html == Аксҳои Тоҷикистон == <gallery> National Museum of Tajikistan Национальный музей Таджикистана(0) Осорхонаи милли.jpg |Осорхонаи миллии Тоҷикистон Высотное здание на главной площади Душанбе (3).jpg|Хадамоти алоқаи назди Ҳукумати Тоҷикистон. ш. Душанбе Ismaili Center, Dushanbe.jpg| Маркази исмоилӣ дар ш. Душанбе Stele of Independence of Tajikistan 02.jpg|Майдони "Истиқлол" дар ш. Душанбе Торговый центр СITU MALL в Душанбе.jpg|Маркази тҷоратӣ СITU MALL дар Душанбе]] Монументальный ансамбль.JPG |Пайкараи устод Рӯдакӣ, дар Боғи А. Рӯдакӣ, ш. Душанбе The courtyard of the Grand Masjid Imam Tirmizi.jpg | Масҷиди ҷомеи ш. Душанбе ба номи Ҳоҷӣ Яъқуб Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 02.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Имоми Аъзам, Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит Масҷиди калони Душанбе.jpg|Масҷиди ба номи Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит, намои дохили масҷид Mosque Grand Masjid Imam Abuкhаnifa, Dushanbe 09.jpg|Масҷиди ҷомеи марказии ш. Душанбе ба номи Абуҳанифа Нуъмон ибни Собит, намои дохили масҷид Вышивальщицы.jpg|Дӯзандаҳои кашидаҳои миллӣ Праздник Навруз - 2025 в городе Душанбе. Таджикистан. 05.jpg|Рамзи Навруз - 2025 дар ш. Душанбе. Таджикистан. Nowruz 2023 in Tajikistan (9) 02.jpg|Мардуми Тоҷикистон дар рӯзҳои идҳои миллӣ Праздник Навруз-2025 в РТСУ (27).jpg|Дастархони 7 сину 7 шин дар Иди Навруз Nowruz 2023 in Tajikistan 7.jpg|Дастархони Наврузӣ Nowruz 2023 in Tajikistan (1) 01.jpg |Асбобҳои миллӣ Guliston Fort, Khatlon, Tajikistan.JPG|Қалъаи Хулбук, Хатлон Kulyab Museum, Kulyab, Tajikistan.JPG|Осорхонаи шаҳри Кулоб, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Tomb of Mir Sayyid Ali Hamadani.jpg|Мақбараи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, деҳаи Хоҷаисоқи хоҷагии «Ҳамадонӣ»-и ноҳияи Кӯлоб Historical Museum of Sughd.jpg|Осорхонаи таърихӣ-кишваршиносии вилояти Суғд, шаҳри Хуҷанд Мечеть шейха Муслихиддина.jpg|Маҷмааи таърихӣ - меъмории (масҷиди) Шайх Муслиҳиддин, ш. Хуҷанд Цитадель Мугтеппа,.jpg |Қалъаи Муғтеппа, ш. Истаравшан </gallery> == Омӯзишу парвариш ва фарҳанг == * [[Алоқа дар Тоҷикистон]] * [[Ислом дар Тоҷикистон]] * [[Идҳои Тоҷикистон]] * [[Ёдгориҳои фарҳангии умумиҷаҳонии ЮНЕСКО дар Тоҷикистон]] * [[Сиёсати хориҷии Тоҷикистон]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{Commons|Тоҷикистон}} * [http://www.parlament.tj Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210801143249/https://www.parlament.tj/ |date=2021-08-01 }} * [http://www.majmilli.tj Дастгоҳи Маҷлиси Миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.mmk.tj Маркази Миллии Конунгузори] * [http://www.president.tj Сомонаи Расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон] * [http://www.president.tj Президенти Тоҷикистон] * [http://www.tarih.tj/ Таърихи Тоҷикистон] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070928044602/http://www.tarih.tj/ |date=2007-09-28 }} * [https://archive.is/20130707023608/www.bbc.co.uk/persian/tajikistan/story/2007/03/070321_er_name_change_cyr.shtml Дарбораи тағйири ном ва барандохтани «ов»] {{ПБ}} {{Мамлакатҳои Осиё}} {{Осиёи Марказӣ}} {{ИДМ}} {{СҲШ}} {{ИИЕ}} {{Мавзӯъҳои Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Таъсисёфтагони соли 1991 дар Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Давлатҳо — узви СММ]] [[Гурӯҳ:Давлатҳои Осиё]] [[Гурӯҳ:Осиёи Миёна]] [[Гурӯҳ:Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои Осиёи Марказӣ]] [[Гурӯҳ:Кишварҳои бе роҳи баромад ба баҳр]] nubwxkspourkgjf15ct41jrml3z92nw Ҳизби демократи Тоҷикистон 0 16984 1488191 1483011 2026-09-27T17:16:42Z Шухрат Саъдиев 5132 Removed protection from "[[Ҳизби демократи Тоҷикистон]]" 1483011 wikitext text/x-wiki {{Ҳизби сиёсӣ |номи ҳизб = Ҳизби демократи Тоҷикистон |ном ба забони аслӣ = |логотип = LOGODemocratic Party of Tajikistan.jpg |имзо = |пешво = Шаҳбози Аброр |дабири кулл = |асосгузор = |таърихи асосгузорӣ = 1990 |таърихи парокандашавӣ = |қароргоҳ = [[Душанбе]] [[Тоҷикистон]] |маром = |байналмилал = |чиноҳи мусаллаҳ = |иттифоқчиён = |созмони ҷавонон = |шумораи аъзо = |шиор = |Ҷой дар палатаи поёнӣ = |Ҷой дар палатаи поёнӣ_параметр = |Ҷой дар палатаи болоӣ = |Ҷой дар палатаи болоӣ_параметр = |Ҷой дар Парлумони Аврупо = |суруд = |матбуоти ҳизб = |шахсиятҳо = |сайти расмӣ = }} '''Ҳизби демократи Тоҷикистон''' (''ҲДТ'') — ҳизби сиёсии расмӣ дар [[Тоҷикистон]]. Ҳизби демократи Тоҷикистон, дар натиҷаи якҷояшавӣ бо [[Ҳизби Ваҳдати Тоҷикистон]]аз ҷониби Вазорати адлияи ҶТ ба расмият шинохта шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2009/09/090923_if_democrats.shtml |title=Музокироти демукротҳо "бенатиҷа анҷом ёфт" BBC Тоҷикӣ 23 Сентябр соли 2009 |website=www.bbc.co.uk/tajik/ |publisher=bbc.co.uk/tajik |access-date=2026-08-09 }}</ref> == Таърих == [[Маҳмадрӯзӣ Искандаров]] аввалин роҳбари ҳизб мебошад, ки соли 1990 таъсис ёфтааст. Ҷумъабой Ниёзов аз бунёдгузорони ҳизби демократӣ маҳсуб меёбад, ки дар Анҷумани таъсисӣ дар соли 1990 муовини раиси ҳизби демократи Тоҷикистон интихоб гардид ва дар солҳои 1995 – 1999 вазифаи раисиро бар уҳда дошт. Ҳамзамон аз он вақт то охири соли 2007 сарварии ин ҳизб дар вилояти Суғд буд<ref>[http://www.ozodi.org/content/article/1368448.html Даргузашти Ҷумъабой Ниёзов, муовини Маҳмадрӯзӣ Искандаров 10.01.2009 Озодӣ]</ref>. Саъидҷаъфар Усмонов соли [[2006]] ба Ҳизби демократи Тоҷикистон пайваст ва моҳи декабри соли [[2012]] раиси ҳизб интихоб шуд. Дар таърихи [[17 сентябр]] дар анҷумани Ҳизби демократи Тоҷикистон ба унвони номзад ба мақоми президентӣ муаррифӣ шуд<ref>[http://www.ozodi.org/content/exclusive-iv-with-presidential-candidate-saidjafar-ismonov/25116847.html C. Исмонов: "Як писари ман ба Эмомалӣ Раҳмон овоз медиҳад" ([[Радиои Озодӣ]])]</ref>. [[Саидҷаъфар Усмонзода |Саъидҷаъфар Усмонов]] дар [[Интихоботи президентии Тоҷикистон, 2013]] ҳамчун номзади Ҳизби демократи Тоҷикистон иштирок кардааст. [[Саидҷаъфар Усмонзода]] ягона вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати V ва даъвати VI буд.<ref>{{Cite web|url=https://parlament.tj/deputats/18|title=Усмонзода Саидҷаъфар Усмон|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-03-20|archivedate=2020-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321171146/https://parlament.tj/deputats/18}}</ref> == Шаҳбози Аброр раиси Ҳизби демократи Тоҷикистон == Анҷумани ғайринавбатии Ҳизби демократи Тоҷикистон 10 майи соли 2024 дар шаҳри Душанбе баргузор шуд ва дар ҷараёни он, фаъолияти раҳбари, инак, собиқи ҲДТ [[Саидҷаъфар Усмонзода]], ки ҳамзамон ягона вакили парлумон аз ин ҳизб аст, “ғайриқаноатбахш” баҳогузорӣ шуд. Саидҷаъфар Усмонзода, ки дар ин анҷумани ғайринавбатӣ иштирок накард, аз курсии раиси ҳизб барканор шуд. Ӯ анҷуман ва қарорҳои онро ғайриоинномавӣ номид. Вазорати адлияи Тоҷикистон пас аз омӯзиш қарорҳои дахлдори Анҷумани ғайринавбатии XVIII Ҳизби демократи Тоҷикистонро тасдиқ ва нусхаи санади расмии бақайдгирии ҳизби сиёсиро ба номи раиси тозаинтихоби ҳизб [[Шаҳбози Аброр]] ба Шӯрои сиёсии Ҳизби демократи Тоҷикистон ирсол кардааст. Вазорати адлия Шаҳбози Аброрро раиси Ҳизби демократи Тоҷикистон эътироф кардааст<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/politics/20240531/vazorati-adliya-shabozi-abrorro-raisi-izbi-demokrati-toikiston-etirof-kard|title=Вазорати адлия Шаҳбози Аброрро раиси Ҳизби демократи Тоҷикистон эътироф кардааст|website=asiaplustj|date=2024-12-24|lang=tj|deadlink=no|accessdate=2025-01-20}}</ref>. 14 июни соли 2024 ҷаласаи навбатии иҷлосияи панҷуми Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, даъвати шашум баргузор гардид. Мутобиқати пешниҳоди Прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистонро оид ба маҳрум намудани дахлнопазирии вакил С. Усмонзода ва асосҳои пешниҳоди мазкурро таъкид карданд ва қабули қарори Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро оид ба ин масъала ҷонибдорӣ намуданд. Собиқ раиси Ҳизби демократи Тоҷикистон, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Саидҷаъфар Усмонзода]] аз ҳуқуқи дахлнопазирӣ маҳрум гардида, ба ҳабс гирифта шуд.<ref>{{Cite web|url=https://https://khovar.tj/2024/06/vakili-ma-lisi-namoyandagon-said-afar-usmonzoda-az-u-u-i-dahlnopazir-ma-rum-gardida-ba-abs-girifta-shud/|title=Вакили Маҷлиси намояндагон Саидҷаъфар Усмонзода аз ҳуқуқи дахлнопазирӣ маҳрум гардида, ба ҳабс гирифта шуд|website=khovar.tj|date=2024-06-14|lang=tj|accessdate=2025-05-14}}</ref>. == Рӯйхати номзадҳо аз Ҳизби демократи Тоҷикистон == 12 феврали соли 2025 Бо қарори Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон мувофиқи моддаҳои 12 ва 35 Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи интихоботи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва дар асоси пешниҳоди ҳуҷҷатҳои номзадҳо рӯйхати номзадҳои ҳизбҳои сиёсӣ ба қайд гирифта шуд. Рӯйхати номзадҳо аз Ҳизби Демократи Тоҷикистон Рӯйхати номзадҳо аз Ҳизби демократи Тоҷикистон ба вакилии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳайати 3 нафар ба қайд гирифта шуд: # [[Шаҳбози Аброр]] , таваллудаш соли 1990, директори Корхонаи воҳиди давлатии «Маркази дӯстӣ – Интернет – кафе» – и Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе, сокини шаҳри Душанбе. # Мирзоева Зуҳро Акобировна, таваллудаш соли 1950, нафақагир, сокини шаҳри Душанбе. # Сайҷаҳфаров Илёс, таваллудаш соли 1952, омӯзгори Донишкадаи омӯзгории Тоҷикистон дар ноҳияи Рашт, сокини ноҳияи Рашт.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2025/02/intihoboti-vakiloni-hal-2025-r-jhati-nomzad-oi-izb-oi-siyos-ba-ajd-girifta-shud/|title=ИНТИХОБОТИ ВАКИЛОНИ ХАЛҚ-2025. Рӯйхати номзадҳои ҳизбҳои сиёсӣ ба қайд гирифта шуд|author=|website=www. khovar.tj |date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2025-02-15}}</ref> == ИНТИХОБОТИ ВАКИЛОНИ ХАЛҚ-2025. == Дар асоси рӯйхати номзадҳои ҳизбҳои сиёсӣ, ки дар [[КМИР]] пешниҳод ва тасдиқ гардида буд, шахсони зерин вориди порлумони нав - [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати ҳафтум шудаанд: Вакилони Ҳизби демократи Тоҷикистон: # [[Шаҳбози Аброр]], Раиси ҳизб.<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/en/node/346407|title= НОМ БА НОМ. Кӣ ва аз кадом ҳизбу ҳавза вакили парлумон интихоб шуд?|author=|website=www.asiaplustj |date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2025-02-15}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Ташкилоту созмонҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон]] lg109wvoyicd2piia85wuvt41pk9mb2 1488194 1488191 2026-09-27T17:22:50Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Шаҳбози Аброр раиси Ҳизби демократи Тоҷикистон */ ивази сарчашма 1488194 wikitext text/x-wiki {{Ҳизби сиёсӣ |номи ҳизб = Ҳизби демократи Тоҷикистон |ном ба забони аслӣ = |логотип = LOGODemocratic Party of Tajikistan.jpg |имзо = |пешво = Шаҳбози Аброр |дабири кулл = |асосгузор = |таърихи асосгузорӣ = 1990 |таърихи парокандашавӣ = |қароргоҳ = [[Душанбе]] [[Тоҷикистон]] |маром = |байналмилал = |чиноҳи мусаллаҳ = |иттифоқчиён = |созмони ҷавонон = |шумораи аъзо = |шиор = |Ҷой дар палатаи поёнӣ = |Ҷой дар палатаи поёнӣ_параметр = |Ҷой дар палатаи болоӣ = |Ҷой дар палатаи болоӣ_параметр = |Ҷой дар Парлумони Аврупо = |суруд = |матбуоти ҳизб = |шахсиятҳо = |сайти расмӣ = }} '''Ҳизби демократи Тоҷикистон''' (''ҲДТ'') — ҳизби сиёсии расмӣ дар [[Тоҷикистон]]. Ҳизби демократи Тоҷикистон, дар натиҷаи якҷояшавӣ бо [[Ҳизби Ваҳдати Тоҷикистон]]аз ҷониби Вазорати адлияи ҶТ ба расмият шинохта шудааст.<ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/tajik/news/2009/09/090923_if_democrats.shtml |title=Музокироти демукротҳо "бенатиҷа анҷом ёфт" BBC Тоҷикӣ 23 Сентябр соли 2009 |website=www.bbc.co.uk/tajik/ |publisher=bbc.co.uk/tajik |access-date=2026-08-09 }}</ref> == Таърих == [[Маҳмадрӯзӣ Искандаров]] аввалин роҳбари ҳизб мебошад, ки соли 1990 таъсис ёфтааст. Ҷумъабой Ниёзов аз бунёдгузорони ҳизби демократӣ маҳсуб меёбад, ки дар Анҷумани таъсисӣ дар соли 1990 муовини раиси ҳизби демократи Тоҷикистон интихоб гардид ва дар солҳои 1995 – 1999 вазифаи раисиро бар уҳда дошт. Ҳамзамон аз он вақт то охири соли 2007 сарварии ин ҳизб дар вилояти Суғд буд<ref>[http://www.ozodi.org/content/article/1368448.html Даргузашти Ҷумъабой Ниёзов, муовини Маҳмадрӯзӣ Искандаров 10.01.2009 Озодӣ]</ref>. Саъидҷаъфар Усмонов соли [[2006]] ба Ҳизби демократи Тоҷикистон пайваст ва моҳи декабри соли [[2012]] раиси ҳизб интихоб шуд. Дар таърихи [[17 сентябр]] дар анҷумани Ҳизби демократи Тоҷикистон ба унвони номзад ба мақоми президентӣ муаррифӣ шуд<ref>[http://www.ozodi.org/content/exclusive-iv-with-presidential-candidate-saidjafar-ismonov/25116847.html C. Исмонов: "Як писари ман ба Эмомалӣ Раҳмон овоз медиҳад" ([[Радиои Озодӣ]])]</ref>. [[Саидҷаъфар Усмонзода |Саъидҷаъфар Усмонов]] дар [[Интихоботи президентии Тоҷикистон, 2013]] ҳамчун номзади Ҳизби демократи Тоҷикистон иштирок кардааст. [[Саидҷаъфар Усмонзода]] ягона вакили [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати V ва даъвати VI буд.<ref>{{Cite web|url=https://parlament.tj/deputats/18|title=Усмонзода Саидҷаъфар Усмон|author=|website=www.parlament.tj|date=|publisher=|lang=tg|accessdate=2020-03-20|archivedate=2020-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321171146/https://parlament.tj/deputats/18}}</ref> == Шаҳбози Аброр раиси Ҳизби демократи Тоҷикистон == Анҷумани ғайринавбатии Ҳизби демократи Тоҷикистон 10 майи соли 2024 дар шаҳри Душанбе баргузор шуд ва дар ҷараёни он, фаъолияти раҳбари, инак, собиқи ҲДТ [[Саидҷаъфар Усмонзода]], ки ҳамзамон ягона вакили парлумон аз ин ҳизб аст, “ғайриқаноатбахш” баҳогузорӣ шуд. Саидҷаъфар Усмонзода, ки дар ин анҷумани ғайринавбатӣ иштирок накард, аз курсии раиси ҳизб барканор шуд. Ӯ анҷуман ва қарорҳои онро ғайриоинномавӣ номид. Вазорати адлияи Тоҷикистон пас аз омӯзиш қарорҳои дахлдори Анҷумани ғайринавбатии XVIII Ҳизби демократи Тоҷикистонро тасдиқ ва нусхаи санади расмии бақайдгирии ҳизби сиёсиро ба номи раиси тозаинтихоби ҳизб [[Шаҳбози Аброр]] ба Шӯрои сиёсии Ҳизби демократи Тоҷикистон ирсол кардааст. Вазорати адлия Шаҳбози Аброрро раиси Ҳизби демократи Тоҷикистон эътироф кардааст<ref>{{Cite web|url=https://asiaplus.news/tg/2024/05/31/vazorati-adliya-sha%d2%b3bozi-abrorro-raisi-%d2%b3izbi-demokrati-to%d2%b7ikiston-etirof-kardaast/|title=Вазорати адлия Шаҳбози Аброрро раиси Ҳизби демократи Тоҷикистон эътироф кардааст|website=asiaplus.news/tg|date=2024-05-31|lang=tj|accessdate=2025-09-27}}</ref>. [[14 июн|14 июни]] [[соли 2024]] ҷаласаи навбатии иҷлосияи панҷуми [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]], даъвати шашум баргузор гардид. Мутобиқати пешниҳоди Прокурори генералии Ҷумҳурии Тоҷикистонро оид ба маҳрум намудани дахлнопазирии вакил С. Усмонзода ва асосҳои пешниҳоди мазкурро таъкид карданд ва қабули қарори Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро оид ба ин масъала ҷонибдорӣ намуданд. Собиқ раиси Ҳизби демократи Тоҷикистон, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон [[Саидҷаъфар Усмонзода]] аз ҳуқуқи дахлнопазирӣ маҳрум гардида, ба ҳабс гирифта шуд.<ref>{{Cite web|url=https://https://khovar.tj/2024/06/vakili-ma-lisi-namoyandagon-said-afar-usmonzoda-az-u-u-i-dahlnopazir-ma-rum-gardida-ba-abs-girifta-shud/|title=Вакили Маҷлиси намояндагон Саидҷаъфар Усмонзода аз ҳуқуқи дахлнопазирӣ маҳрум гардида, ба ҳабс гирифта шуд|website=khovar.tj|date=2024-06-14|lang=tj|accessdate=2025-05-14}}</ref>. == Рӯйхати номзадҳо аз Ҳизби демократи Тоҷикистон == 12 феврали соли 2025 Бо қарори Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии Ҷумҳурии Тоҷикистон мувофиқи моддаҳои 12 ва 35 Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи интихоботи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва дар асоси пешниҳоди ҳуҷҷатҳои номзадҳо рӯйхати номзадҳои ҳизбҳои сиёсӣ ба қайд гирифта шуд. Рӯйхати номзадҳо аз Ҳизби Демократи Тоҷикистон Рӯйхати номзадҳо аз Ҳизби демократи Тоҷикистон ба вакилии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳайати 3 нафар ба қайд гирифта шуд: # [[Шаҳбози Аброр]] , таваллудаш соли 1990, директори Корхонаи воҳиди давлатии «Маркази дӯстӣ – Интернет – кафе» – и Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе, сокини шаҳри Душанбе. # Мирзоева Зуҳро Акобировна, таваллудаш соли 1950, нафақагир, сокини шаҳри Душанбе. # Сайҷаҳфаров Илёс, таваллудаш соли 1952, омӯзгори Донишкадаи омӯзгории Тоҷикистон дар ноҳияи Рашт, сокини ноҳияи Рашт.<ref>{{Cite web|url=https://khovar.tj/2025/02/intihoboti-vakiloni-hal-2025-r-jhati-nomzad-oi-izb-oi-siyos-ba-ajd-girifta-shud/|title=ИНТИХОБОТИ ВАКИЛОНИ ХАЛҚ-2025. Рӯйхати номзадҳои ҳизбҳои сиёсӣ ба қайд гирифта шуд|author=|website=www. khovar.tj |date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2025-02-15}}</ref> == ИНТИХОБОТИ ВАКИЛОНИ ХАЛҚ-2025. == Дар асоси рӯйхати номзадҳои ҳизбҳои сиёсӣ, ки дар [[КМИР]] пешниҳод ва тасдиқ гардида буд, шахсони зерин вориди порлумони нав - [[Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон]] даъвати ҳафтум шудаанд: Вакилони Ҳизби демократи Тоҷикистон: # [[Шаҳбози Аброр]], Раиси ҳизб.<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/en/node/346407|title= НОМ БА НОМ. Кӣ ва аз кадом ҳизбу ҳавза вакили парлумон интихоб шуд?|author=|website=www.asiaplustj |date=|publisher= |lang=tg|accessdate=2025-02-15}}</ref> == Эзоҳ == {{эзоҳ}} {{Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон}} [[Гурӯҳ:Ташкилоту созмонҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Ҳизбҳои сиёсии Тоҷикистон]] clkhr1dy8xcc0rb7y238ehuz4y3sbsf Парадоксов Леонид Фёдорович 0 73880 1488189 1293005 2026-09-27T15:59:03Z CitationAuditor 52434 1488189 wikitext text/x-wiki {{Олим | ном = Леонид Парадоксов | номи аслӣ = Парадоксов Леонид Фёдорович | тасвир = |таърихи таваллуд.1890 | зодгоҳ = |таърихи даргузашт = 26.08.1954 |унвонҳои илмӣ = [[олим]], [[арбоби давлатӣ]] }} ''' Леонид Парадоксов ''' — доктори илми тиб ([[1950]]), [[профессор]] ([[1951]]). Узви вобастаи [[Академияи илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶТ]] ([[1951]]). Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон ([[1945]]). Духтури шоистаи ҶШС Тоҷикистон ([[1942]]).<ref>Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.Ҳайати шахсӣ. – Душанбе: Дониш, 2011. - 216 с.</ref> ==Зиндагинома== Леонид Парадоксов Донишгоҳи давлатии Осиёи Миёнаро хатм намудааст (1921), ихтисос – «офталмология». Самти асосии фаъолияти илмӣ: офталмология. Мудири шуъбаи бемориҳои чашми Бемористони ҷумҳуриявӣ (1925-1942), мудири кафедраи бемориҳои чашми [[Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино]] (1942-1949), сарофталмологи ҶШС Тоҷикистон (1949-1954). == Ҷоизаҳо == * Бо ордени Ленин, «Нишони Фахрӣ», * медали «Барои меҳнати шоиста» тақдир шудааст. * Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон (1945). * Духтури шоистаи ҶШС Тоҷикистон (1942). * == Манобеъ == <references/> {{Зиндагинома-хурд}} [[Гурӯҳ:Олимони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Пизишкони Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Аъзои вобастаи АИ Тоҷикистон]] a7ir5ijrujxivq827hek265xbjlhyzd Википедиа:Қаҳвахона/Умумӣ 4 103282 1488190 1488187 2026-09-27T16:54:30Z Шухрат Саъдиев 5132 /* asiaplustj.info → asiaplus.news */ Посух додан 1488190 wikitext text/x-wiki == Тоза кардани GFDL ҳамчун Литсензия == Салом! Ман пешниҳоде кардам дар [[Баҳси_медиавики:Licenses#Тоза_кардани_GFDL_ҳамчун_Литсензия]] барои тоза кардани GFDL ҳамчун литсензия ва навсозии Creative Commons ба 4.0. GFDL барои файлҳои расонаӣ литсензияи хуб нест, бинобар ин умедворам, ки шумо розӣ мешавед. --[[Корбар:MGA73|MGA73]] ([[Баҳси корбар:MGA73|баҳс]]) 14:40, 30 марти 2025 (UTC) :Дар аксҳои ман GFDL мавҷуд нест. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 08:27, 16 май 2025 (UTC) ==Сабтином дар Викитренинг 2024 - Душанбе== Ният дорем, ки дар моҳи ноябр-декабри соли ҷорӣ як викитренинг барои корбарони википедияи тоҷикӣ дар Душанбе роҳандозӣ кунем, Аз ин лиҳоз, аз шумо хоҳиш карда мешавад, ки худро дар сурати хоҳиши ширкат дар тренинг доштан сабтином кунед. Викитрениниг офлайн хоҳад буд ва макону замонаш ба шумо ҳангоми пазируфта шуданатон ба таври электронӣ фиристода мешавад. Агар пурсише дошта бошед метавонед аз @Darafsh (https://t.me/Darafsh) ё @vashan22 тавссути телеграм ё почтаи '''Darafsh@hotmail.com''' ба бипурсед Пайванди сабтином: https://docs.google.com/forms/d/1Pf079asMyBvftuDKmgYwNLy9BfBDofmG_GQg9XguX7U/edit =='''Даъват ба сабтином дар Кофронси Осиёи миёнагии викинависони минтақа-WIKICON-2025'''== Стипендияи Осиёи Марказӣ '''WikiCon 2025''' ҳоло боз аст! Бо камоли хушнудӣ эълон мекунем, ки дархостҳо барои стипендия барои ВикиКон Осиёи Марказӣ 2025 https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/tg – 19–20 апрели соли 2025 дар Тошкент, Узбекистан баргузор мешаванд, акнун кушода шудааст. Стипендияҳо барои пуштибонии саҳмгузорони фаъол аз Осиёи Марказӣ ва минтақаҳои атрофи он дастрас ҳастанд. Муҳлати охирин: 30 декабри 2024 Дархостҳоро метавон ба ҳама забонҳои номбаршуда пешниҳод кард. Дар ҳоле ки забони '''англисӣ''' бартарӣ дорад, шумо метавонед дархости гугл формаро бо забонҳои '''русӣ''', '''форсӣ''', '''узбакӣ''', '''қазоқӣ''', '''қирғизӣ''' ва '''тоҷикӣ''' пур кунед. Барои маълумоти бештар аз пайванди зерин, боздид кунед: https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/Scholarship Пайванди гугл-форма бо забони тоҷикӣ барои дархост: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdOkBPvbrWlKDM0xcHaYShhgz19m7-Y1mijy4bpiUHwgJChaQ/viewform Агар шумо ягон савол дошта бошед, лутфан бо мо тавассути почтаи электронии зерин тамос гиред: centralasiawikicon25@googlegroups.com ==Ҳазфи хати лотинии тоҷикӣ аз translatewiki== Дар сайти translatewiki.net, ки макони тарҷумаи лоиҳаҳои ройгон аст, аз ҷумла нармафзори MediaWiki (ки Википедиа низ аз он истифода мекунад) ҳангоми тарҷума ба тоҷикӣ ду вариант намоиш дода мешавад, ки яке кириллӣ ва дигаре лотинӣ дорад. Азбаски тоҷикӣ бо хатти лотинӣ имрӯз дар ҳеҷ куҷо расман истифода намешавад, аз шумо хоҳиш мекунам, ки назари худро дар бораи ҳазфи ин хат аз translatewiki.net баён намоед. Мо то ҳол тоҷикиро бо ҳуруфи кириллӣ хоҳем дошт ва бо истифода аз конвертер ҳама чизро мебинем, ки бо хати лотинӣ ба кирилии тоҷикӣ ба тоҷикӣ тарҷума шудааст. Бо эҳтиром [[Корбар:Darafsh|<span style="color:Purple; text-shadow:grey 0.1em 0.2em 0.1em;">Дирафши Ковиёнӣ</span>]] ([[Баҳси корбар:Darafsh|Баҳс]]) 14:45, 8 июли 2024 (UTC) * {{Support}} Дар асоси шарҳи боло. [[Корбар:Darafsh|<span style="color:Purple; text-shadow:grey 0.1em 0.2em 0.1em;">Дирафши Ковиёнӣ</span>]] ([[Баҳси корбар:Darafsh|Баҳс]]) 14:45, 8 июли 2024 (UTC) :{{Тарафдор}} Агар ягон олате (интсрументе) мебуд, ки худ кириллиро ба лотин ба таври худкор бар мегардонд ба мисоли ӯзбекӣ, басанда буд. [[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 15:05, 8 июли 2024 (UTC) :: [[Корбар:Rumsor|@Rumsor]] Аз ин абзор истифода кунед: https://www.navisagardon.com/<nowiki> </nowiki> [[Корбар:Daneshban|Daneshban]] ([[Баҳси корбар:Daneshban|баҳс]]) 15:43, 10 июли 2024 (UTC) :{{Тарафдор}} Асос: Афроде аз хати лотинии тоҷикӣ истифода намебарад.--[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 06:53, 20 Декабри 2024 (UTC) :{{Тарафдор}} Асос: Истифодаи хати лотин дар мо он қадар маъмул нест.--[[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 02:37, 21 Декабри 2024 (UTC) == Global ban proposal for Slowking4 == Hello. This is to notify the community that there is an ongoing global ban proposal for [[User:Slowking4]] who has been active on this wiki. You are invited to participate at [[metawiki:Requests for comment/Global ban for Slowking4 (2)|m:Requests for comment/Global ban for Slowking4 (2)]]. Thank you. [[Корбар:Seawolf35|Seawolf35]] ([[Баҳси корбар:Seawolf35|баҳс]]) 04:30, 15 марти 2024 (UTC) == Средневековые срезднеазиатские ученые == В Таджикской википедии если есть эти статьи, то можете интервики поставить? [[:Kk:Қазақстан ғалымдары#Ортағасырлық ойшылдар]] --[[Корбар:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Баҳси корбар:Kaiyr|баҳс]]) 14:28, 16 Декабри 2023 (UTC) == Subscribe to the This Month in Education newsletter - learn from others and share your stories == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear community members, Greetings from the EWOC Newsletter team and the education team at Wikimedia Foundation. We are very excited to share that we on tenth years of Education Newsletter ([[m:Education/News|This Month in Education]]) invite you to join us by [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|subscribing to the newsletter on your talk page]] or by [[m:Education/News/Newsroom|sharing your activities in the upcoming newsletters]]. The Wikimedia Education newsletter is a monthly newsletter that collects articles written by community members using Wikimedia projects in education around the world, and it is published by the EWOC Newsletter team in collaboration with the Education team. These stories can bring you new ideas to try, valuable insights about the success and challenges of our community members in running education programs in their context. If your affiliate/language project is developing its own education initiatives, please remember to take advantage of this newsletter to publish your stories with the wider movement that shares your passion for education. You can submit newsletter articles in your own language or submit bilingual articles for the education newsletter. For the month of January the deadline to submit articles is on the 20th January. We look forward to reading your stories. Older versions of this newsletter can be found in the [[outreach:Education/Newsletter/Archives|complete archive]]. More information about the newsletter can be found at [[m:Education/News/Publication Guidelines|Education/Newsletter/About]]. For more information, please contact spatnaik{{@}}wikimedia.org. ------ <div style="text-align: center;"><div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[User:ZI Jony|<span style="color:#8B0000">'''ZI Jony'''</span>]] [[User talk:ZI Jony|<sup><span style="color:Green"><i>(Talk)</i></span></sup>]], {{<includeonly>subst:</includeonly>#time:l G:i, d F Y|}} (UTC)</div></div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/Awareness_of_Education_Newsletter/List_of_Village_Pumps&oldid=21244129 --> == Feminism and Folklore 2023 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, Christmas Greetings and a Happy New Year 2023, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a [[:m:Feminism and Folklore 2023/List of Articles|list]] of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a fountain tool or dashboard. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the fountain/dashboard link on the [[:m:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta project page]]. This year we would be supporting the community's financial aid for Internet and childcare support. This would be provided for the local team including their jury and coordinator team. This support is opt-in and non mandatory. Kindly fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this Google form] and mark a mail to [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] with the subject line starting as [Stipend] Name or Username/Language. The last date to sign up for internet and childcare aid from our team is 20th of January 2023, We encourage the language coordinators to sign up their community on this link by the 25th of January 2023. Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2023|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, [[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 10:24, 24 Декабри 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == Global ban for PlanespotterA320/RespectCE == Per the [[m:Global bans|Global bans]] policy, I'm informing the project of this request for comment: [[m:Requests for comment/Global ban for PlanespotterA320 (2) ]] about banning a member from your community. Thank you.--[[User:Lemonaka|Lemonaka]] ([[User talk:Lemonaka|talk]]) 21:40, 6 February 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Zabe@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lemonaka/Massmessagelist&oldid=24501599 --> == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): #Ibrahim (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Корбар:Uncitoyen|Uncitoyen]] ([[Баҳси корбар:Uncitoyen|баҳс]]) 08:04, 21 феврали 2023 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read only soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-03-01|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-03-01T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-03-01T14:00}}]'''. Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. '''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.''' *You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-03-01|en}}. *If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case. ''Other effects'': *Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped. * We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards. * [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes. This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/> </div> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 21:21, 27 феврали 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge "'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! </div> [[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimania 2023 Welcoming Program Submissions</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="wikimania-program-submissions"/>[[File:Wikimania Singapore Logo.svg|right|frameless]]Do you want to host an in-person or virtual session at Wikimania 2023? Maybe a hands-on workshop, a lively discussion, a fun performance, a catchy poster, or a memorable lightning talk? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Submissions are open until March 28''']]. The event will have dedicated hybrid blocks, so virtual submissions and pre-recorded content are also welcome. If you have any questions, please join us at an upcoming conversation on March 12 or 19, or reach out by email at wikimania@wikimedia.org or on Telegram. More information on-wiki.<section end="wikimania-program-submissions"/> </div> <!-- Message sent by User:CKoerner (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Seeking volunteers for the next step in the Universal Code of Conduct process</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello, As follow-up to [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/IOMVS7W75ZYMABQGOQ2QH2JAURC3CHGH/ the message about the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines] by Wikimedia Foundation Board of Trustees Vice Chair, Shani Evenstein Sigalov, I am reaching out about the next steps. I want to bring your attention to the next stage of the Universal Code of Conduct process, which is forming a building committee for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). I invite community members with experience and deep interest in community health and governance to nominate themselves to be part of the U4C building committee, which needs people who are: * Community members in good standing * Knowledgeable about movement community processes, such as, but not limited to, policy drafting, participatory decision making, and application of existing rules and policies on Wikimedia projects * Aware and appreciative of the diversity of the movement, such as, but not limited to, languages spoken, identity, geography, and project type * Committed to participate for the entire U4C Building Committee period from mid-May - December 2023 * Comfortable with engaging in difficult, but productive conversations * Confidently able to communicate in English The Building Committee shall consist of volunteer community members, affiliate board or staff, and Wikimedia Foundation staff. The Universal Code of Conduct has been a process strengthened by the skills and knowledge of the community and I look forward to what the U4C Building Committee creates. If you are interested in joining the Building Committee, please either [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee/Nominations|sign up on the Meta-Wiki page]], or contact ucocproject[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org by May 12, 2023. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read more on Meta-Wiki]]'''. Best regards,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 19:01, 26 апрели 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24941045 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Automatic citations based on ISBN are broken</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message" /> Apologies if this message does not reach you in your favorite language. [[:m:User:Elitre (WMF)/ISBN|You can help translate it centrally at Meta]]. Thanks for your help. We have recently become unable to access the WorldCat API which provided the ability to generate citations using ISBN numbers. The Wikimedia Foundation's [[mw:Editing_team|Editing team]] is investigating several options to restore the functionality, but will need to disable ISBN citation generation for now. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts, such as the autofill button on [[:en:Wikipedia:RefToolbar|refToolbar]]. Please note that all the other automatic ways of generating citations, including via URL or DOI, are still available. You can keep updated on the situation [[phab:T336298|via Phabricator]], or by reading the next issues of [[m:Tech News]]. If you know of any users or groups who rely heavily on this feature (for instance, someone who has an upcoming editathon), I'd appreciate it if you shared this update with them. [[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], on behalf of the Editing team.<section end="message" /> </div> [[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 19:45, 11 май 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox3&oldid=25009633 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Selection of the U4C Building Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> The next stage in the Universal Code of Conduct process is establishing a Building Committee to create the charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). The Building Committee has been selected. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read about the members and the work ahead on Meta-wiki]].<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Project|UCoC Project Team]], 04:20, 27 май 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Announcing the new Elections Committee members</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello there, We are glad to announce [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/4TALOUFPAP2VDBR27GKRVOP7IGQYU3DB/|the new members and advisors of the Elections Committee]]. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Elections Committee]] assists with the design and implementation of the process to select Community- and Affiliate-Selected trustees for the Wikimedia Foundation Board of Trustees. After an open nomination process, the strongest candidates spoke with the Board and four candidates were asked to join the Elections Committee. Four other candidates were asked to participate as advisors. Thank you to all the community members who submitted their names for consideration. We look forward to working with the Elections Committee in the near future. On behalf of the Wikimedia Foundation Board of Trustees,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:00, 28 июни 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 --> == MinT Machine Translation added to your Wikipedia == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:Hello}}! Apologies as this message is not in your language, {{int:Please help translate}} to your language. The WMF Language team has added another machine translation (MT) system for [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation Content Translation] in your Wikipedia called MinT; you can use [https://www.mediawiki.org/wiki/Content_translation/Machine_Translation/MinT MinT machine translation] when translating Wikipedia articles using the Content and Section Translation tool. The WMF Language team provides the MinT service. It is hosted in the Wikimedia Foundation Infrastructure with [https://en.wikipedia.org/wiki/Neural_machine_translation neural machine translation] models that other organizations have released with an open-source license. MinT integrates translation based on [https://ai.facebook.com/research/no-language-left-behind/ NLLB-200], [https://opus.nlpl.eu/ OpusMT], [https://ai4bharat.iitm.ac.in/indic-trans2 IndicTrans2] and [https://github.com/Softcatala/nmt-models Softcatalà]. This MT is set as optional in your Wikipedia. Still, you can choose not to use it by selecting "Start with empty paragraph" from the "Initial Translation" dropdown menu. Since MinT is hosted in the WMF Infrastructure and the models are open source, it adheres to Wikipedia's policies about attribution of rights, your privacy as a user and brand representation. You can find more information about the MinT machine translation and the models on [https://www.mediawiki.org/wiki/Content%20translation/Machine%20Translation/MinT this page]. Please note that the use of the MinT MT is not compulsory. However, we would want your community to: *use it to improve the quality of the Machine Translation service *[https://www.mediawiki.org/wiki/Talk:Content_translation provide feedback] about its quality, and '''if you prefer the MinT machine translation as default in your Wikipedia'''. We trust that introducing this MT is a good support to the Content Translation tool. Thank you! </div> [[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|баҳс]]) 22:02, 4 июли 2023 (UTC) On behalf of the WMF Language team. <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_MinT_announcement_list_2&oldid=25258883 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Review the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hello all, I am pleased to share the next step in the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] work. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) draft charter]] is now ready for your review. The [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Enforcement Guidelines]] require a [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4.5_U4C_Building_Committee|Building Committee]] form to draft a charter that outlines procedures and details for a global committee to be called the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4._UCoC_Coordinating_Committee_(U4C)|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Over the past few months, the U4C Building Committee worked together as a group to discuss and draft the U4C charter. The U4C Building Committee welcomes feedback about the draft charter now through 22 September 2023. After that date, the U4C Building Committee will revise the charter as needed and a community vote will open shortly afterward. Join the conversation during the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee#Conversation hours|conversation hours]] or on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Meta-wiki]]. Best,<br /><section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]], on behalf of the U4C Building Committee, 15:35, 28 августи 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25392152 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">== Opportunities open for the Affiliations Committee, Ombuds commission, and the Case Review Committee ==</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> <div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;"> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|''You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.'']] ''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>''</div> Hi everyone! The [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]] (AffCom), [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission]] (OC), and the [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee|Case Review Committee]] (CRC) are looking for new members. These volunteer groups provide important structural and oversight support for the community and movement. People are encouraged to nominate themselves or encourage others they feel would contribute to these groups to apply. There is more information about the roles of the groups, the skills needed, and the opportunity to apply on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments|'''Meta-wiki page''']]. On behalf of the Committee Support team,<br /><section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ~ [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:41, 9 октябри 2023 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Review and comment on the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules package</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Dear all, Please review and comment on the Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules package from now until 29 October 2023. The selection rules package was based on older versions by the Elections Committee and will be used in the 2024 Board of Trustees selection. Providing your comments now will help them provide a smoother, better Board selection process. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|More on the Meta-wiki page]]. Best, Katie Chan <br> Chair of the Elections Committee<br /><section end="announcement-content" /> </div> 01:13, 17 октябри 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Coming soon: Reference Previews</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="ReferencePreviewsDefault"/> [[File:Example_of_a_Reference_Preview.png|right|300px]] A new feature is coming to your wiki soon: Reference Previews are popups for references. Such popups have existed on wikis as local gadgets for many years. Now there is a central solution, available on all wikis, and consistent with the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. Reference Previews will be visible to everyone, including readers. If you don’t want to see them, [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|you can opt out]]. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews unless you disable the gadget. Reference Previews have been a beta feature on many wikis since 2019, and a default feature on some since 2021. Deployment is planned for November 22. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Help page]] * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Project page with more information (in English)]]. * Feedback is welcome [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|on this talk page]]. -- For [[m:WMDE Technical Wishes|Wikimedia Deutschland’s Technical Wishes]] team, <section end="ReferencePreviewsDefault"/> </div> [[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]], 13:11, 15 ноябри 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25866958 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">(New) Feature on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]]: Adding geopoints via QID</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="Body"/>Since September 2022, it is possible to create geopoints using a QID. Many wiki contributors have asked for this feature, but it is not being used much. Therefore, we would like to remind you about it. More information can be found on the [[M:WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|project page]]. If you have any comments, please let us know on the [[M:Talk:WMDE Technical Wishes/Geoinformation/Geopoints via QID|talk page]]. – Best regards, the team of Technical Wishes at Wikimedia Deutschland <section end="Body"/> </div> [[M:User:Thereza Mengs (WMDE)|Thereza Mengs (WMDE)]] 12:31, 13 Декабри 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25955829 --> == Reusing references: Can we look over your shoulder? == ''Apologies for writing in English.'' The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references. * The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here]. * Interviews can be conducted in English, German or Dutch. * [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]]. * Sessions will be held in January and February. * [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.] * Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment. We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]] <!-- Message sent by User:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25956752 --> == Do you use Wikidata in Wikimedia sibling projects? Tell us about your experiences == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.<br> ''Currently, we are only able to conduct interviews in English.'' The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time. For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.<br>We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite2&oldid=26055343 --> == Feminism and Folklore 2024 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 07:26, 18 Январ 2024 (UTC) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' -- [[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 07:26, 18 Январ 2024 (UTC) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am reaching out to you today to announce that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) Charter is now open. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]] now through '''2 February 2024'''. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C Charter]] is on Meta-wiki with translations available. Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:08, 19 Январ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == A new feature for previewing references on your wiki == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Page Previews and Reference Previews.png|alt=Montage of two screenshots, one showing the Reference Previews feature, and one showing the Page Previews feature|right|350x350px]] ''Apologies for writing in English. If you can translate this message, that would be much appreciated.'' Hi. As announced some weeks ago <sup>[<nowiki/>[[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CNPRQE2IG5ZNAVAOHBMF4AXXRLGJE6UT/|1]]] [<nowiki/>[[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|2]]]</sup>, Wikimedia Deutschland’s [[m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team introduced [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] to many wikis, including this one. This feature shows popups for references in the article text. While this new feature is already usable on your wiki, most people here are not seeing it yet because your wiki has set [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Relation to gadgets|a gadget as the default]] for previewing references. We plan to remove the default flag from the gadget on your wiki soon. This means: * The new default for reference popups on your wiki will be Reference Previews. * However, if you want to keep using the gadget, you can still enable it in [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|your personal settings]]. The benefit of having Reference Previews as the default is that the user experience will be consistent across wikis and with the [[mw:Special:MyLanguage/Page_Previews|Page Previews feature]], and that the software will be easier to maintain overall. This change is planned for February 14. If you have concerns about this change, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|please let us know on this talk page]] by February 12. – Kind regards, [[m:User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]], 09:30, 23 Январ 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johanna_Strodt_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=26116190 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Last days to vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am reaching out to you today to remind you that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) charter will close on '''2 February 2024'''. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]]. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C charter]] is on Meta-wiki with translations available. Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:00, 31 Январ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the results of the UCoC Coordinating Committee Charter ratification vote</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, Thank you everyone for following the progress of the Universal Code of Conduct. I am writing to you today to announce the outcome of the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|ratification vote]] on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter]]. 1746 contributors voted in this ratification vote with 1249 voters supporting the Charter and 420 voters not. The ratification vote process allowed for voters to provide comments about the Charter. A report of voting statistics and a summary of voter comments will be published on Meta-wiki in the coming weeks. Please look forward to hearing about the next steps soon. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:24, 12 феврали 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26160150 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) </div> <!-- Message sent by User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26166467 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Report of the U4C Charter ratification and U4C Call for Candidates now available</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am writing to you today with two important pieces of information. First, the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|report of the comments from the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter ratification]] is now available. Secondly, the call for candidates for the U4C is open now through April 1, 2024. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members are invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Per the charter, there are 16 seats on the U4C: eight community-at-large seats and eight regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Meta-wiki]]. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 16:25, 5 марти 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26276337 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Wikimedia Foundation Board of Trustees 2024 Selection</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> : ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' : ''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Dear all, This year, the term of 4 (four) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Elections Committee]] will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Board Governance Committee created a Board Selection Working Group from Trustees who cannot be candidates in the 2024 community- and affiliate-selected trustee selection process composed of Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins, and Shani Evenstein Sigalov [3]. The group is tasked with providing Board oversight for the 2024 trustee selection process, and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 2024: Call for candidates and call for questions * June 2024: Affiliates vote to shortlist 12 candidates (no shortlisting if 15 or less candidates apply) [5] * June-August 2024: Campaign period * End of August / beginning of September 2024: Two-week community voting period * October–November 2024: Background check of selected candidates * Board's Meeting in December 2024: New trustees seated Learn more about the 2024 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|this Meta-wiki page]], and make your plan. '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2024 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|Meta-wiki page]]. Best regards, [[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Governance Committee Chair, Board Selection Working Group) [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] Even though the ideal number is 12 candidates for 4 open seats, the shortlisting process will be triggered if there are more than 15 candidates because the 1-3 candidates that are removed might feel ostracized and it would be a lot of work for affiliates to carry out the shortlisting process to only eliminate 1-3 candidates from the candidate list.<section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]19:57, 12 марти 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26349432 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through May 9, 2024. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 20:20, 25 апрели 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/>Hello all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page]. This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource. Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]]. We look forward to your participation! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:22, 14 май 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' [[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]] Dear community members, The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]]. You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth. You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language. On behalf of the CAC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:26, 22 май 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the first Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello, The scrutineers have finished reviewing the vote results. We are following up with the results of the first [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) election]]. We are pleased to announce the following individuals as regional members of the U4C, who will fulfill a two-year term: * North America (USA and Canada) ** – * Northern and Western Europe ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]] * Latin America and Caribbean ** – * Central and East Europe (CEE) ** — * Sub-Saharan Africa ** – * Middle East and North Africa ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]] * East, South East Asia and Pacific (ESEAP) ** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]] * South Asia ** – The following individuals are elected to be community-at-large members of the U4C, fulfilling a one-year term: * [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]] * – * – * – * – Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community. Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. Follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]]. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:15, 3 июни 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The final text of the Wikimedia Movement Charter is now on Meta</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hi everyone, The final text of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] is now up on Meta in more than 20 languages for your reading. '''What is the Wikimedia Movement Charter?''' The Wikimedia Movement Charter is a proposed document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance. '''Join the Wikimedia Movement Charter “Launch Party”''' Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|“Launch Party”]] on '''June 20, 2024''' at '''14.00-15.00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 your local time]). During this call, we will celebrate the release of the final Charter and present the content of the Charter. Join and learn about the Charter before casting your vote. '''Movement Charter ratification vote''' Voting will commence on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC.''' You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voting process, eligibility criteria, and other details]] on Meta. If you have any questions, please leave a comment on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|Meta talk page]] or email the MCDC at [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org]. On behalf of the MCDC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:45, 11 июни 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is now open – cast your vote</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, The voting to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Wikimedia Movement Charter''']] is now open. The Wikimedia Movement Charter is a document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance. The final version of the Wikimedia Movement Charter is [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|available on Meta in different languages]] and attached [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikimedia_Movement_Charter_(June_2024).pdf here in PDF format] for your reading. Voting commenced on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC'''. Please read more on the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voter information and eligibility details]]. After reading the Charter, please [[Special:SecurePoll/vote/398|'''vote here''']] and share this note further. If you have any questions about the ratification vote, please contact the Charter Electoral Commission at [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org''']. On behalf of the CEC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 10:52, 25 июни 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is ending soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, This is a kind reminder that the voting period to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] will be closed on '''July 9, 2024''', at '''23:59 UTC'''. If you have not voted yet, please vote [[m:Special:SecurePoll/vote/398|on SecurePoll]]. On behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Charter Electoral Commission]],<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 03:46, 8 июли 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">U4C Special Election - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024. The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]]. In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki. Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]]. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:03, 10 июли 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Movement Charter ratification voting results</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.   As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy. The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows: '''Individual vote:''' Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333). '''Affiliates vote:''' Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111). '''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:''' The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].   With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''. We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance. The Charter Electoral Commission, [[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]<section end="announcement-content" /> </div> [[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 17:52, 18 июли 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:48, 27 июли 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now. '''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 15:31, 6 августи 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]]. '''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you: * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand. Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC == Hi all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page]. This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites. Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation! [[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 23:19, 22 августи 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]]. I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026: * North America (USA and Canada) ** Ajraddatz The following seats were not filled during this special election: * Latin America and Caribbean * Central and East Europe (CEE) * Sub-Saharan Africa * South Asia * The four remaining Community-At-Large seats Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community. Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]]. On behalf of the U4C and the Elections Committee,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 14:06, 2 сентябри 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: Vote for the 2024 Board of Trustees!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is now open. There are twelve (12) candidates running for four (4) seats on the Board. Learn more about the candidates by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|answers to community questions]]. When you are ready, go to the [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. '''The vote is open from September 3rd at 00:00 UTC to September 17th at 23:59 UTC'''. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]]. Best regards, The Elections Committee and Board Selection Working Group<section end="announcement-content" /> </div> [[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 12:14, 3 сентябри 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 18:57, 27 сентябри 2024 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 --> == <span lang="en" dir="ltr">Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, Thank you to everyone who participated in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees election]]. Close to 6000 community members from more than 180 wiki projects have voted. The following four candidates were the most voted: # [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]] # [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]] # [[User:Victoria|Victoria Doronina]] # [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]] While these candidates have been ranked through the vote, they still need to be appointed to the Board of Trustees. They need to pass a successful background check and meet the qualifications outlined in the Bylaws. New trustees will be appointed at the next Board meeting in December 2024. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Learn more about the results on Meta-Wiki.]] Best regards, The Elections Committee and Board Selection Working Group <section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 08:26, 14 октябри 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on 16 October 2024. Applications for the Affiliations Committee close on 18 November 2024, and applications for the Ombuds commission and the Case Review Committee close on 2 December 2024. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email [mailto:cst@wikimedia.org cst@wikimedia.org] with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:08, 16 октябри 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27601062 --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 11:29, 22 октябри 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 --> == Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC == Hello everyone, The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone <https://zonestamp.toolforge.org/1732896000>). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: <https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024>. This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation. Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 19:54, 21 ноябри 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> ==Proposal to enable the "Contribute" entry point in Tajik Wikipedia== {{Int:Hello}} Tajik Wikipedians, Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called "Contribute" to your Wikipedia. The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia. Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Tajik Wikipedia. '''Who can access it''' Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the "Contribute" icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to "view contributions" is also available to access the list of your contributions. [[File:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]] [[File:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]] For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the "Contributions" option unless they change it to the "Contribute" manually. This feature is available in four Wikipedia (Albanian, Malayalam, Mongolian, and Tagalog). We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the "Contributions" entry point as default.           We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 10th December 2024. We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the "Contribute" entry point in your Wikipedia. We look forward to your response soon. Thank you! On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[Корбар:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Баҳси корбар:UOzurumba (WMF)|баҳс]]) 04:28, 28 ноябри 2024 (UTC) == Enabling Dark mode for logged-out users in this Wikipedia == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikipedians, Apologies, as this message is not written in your native language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]] will be enabling [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|dark mode]] here on your Wikipedia by February 2025 now that pages on your wiki have passed our checks for accessibility and other quality checks. Congratulations! The plan to enable is made possible by the diligent work of editors and other technical contributors in your community who ensured that templates, gadgets, and other parts of pages can be accessible in dark mode. Thank you all for making dark mode available for everybody! For context, the Web team has concluded work on dark mode. If, on some wikis, the option is not yet available for logged-out users, this is likely because many pages do not yet display well in dark mode. As communities make progress on this work, we enable this feature on additional wikis once per month. If you notice any issues after enabling dark mode, please create a page: <code>Reading/Web/Accessibility for reading/Reporting/xx.wikipedia.org</code> in MediaWiki ([[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting|like these pages]]), and report the issue in the created page. Thank you! On behalf of the [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]]. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 22:14, 21 Январ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_list_(February_2025)&oldid=28153450 --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:11, 24 Январ 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 02:36, 29 Январ 2025 (UTC) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 02:36, 29 Январ 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:49, 3 феврали 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 08:29, 22 феврали 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 марти 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 02:56, 13 марти 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:04, 4 апрели 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> 16:11, 16 апрели 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:35, 17 апрели 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 15:04, 28 апрели 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 апрели 2025 (UTC)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|баҳс]])</bdi> 22:07, 15 май 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 15:27, 22 май 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> :Taken into account by the community [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:38, 23 май 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 03:08, 28 май 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|баҳс]]) 16:47, 29 май 2025 (UTC)</bdi> <!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 13 июни 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 17:44, 17 июни 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57, 27 июни 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 21:36, 26 августи 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 04:48, 9 октябри 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 октябри 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:13, 30 октябри 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 ноябри 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 13:21, 18 Январ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:02, 19 Январ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:CAnanian (WMF)|C. Scott Ananian]] (Parsoid technical lead)</bdi> 16:48, 18 апрели 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:CAnanian (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-20_Wikipedias&oldid=30424286 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Корбар:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Баҳси корбар:MediaWiki message delivery|баҳс]]) 00:58, 26 апрели 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 май 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|баҳс]])</bdi> 17:11, 23 июни 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 июни 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 июли 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:26, 21 сентябри 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067433 --> == asiaplustj.info → asiaplus.news == Моҳи марти соли 2026 агентии «Азия-Плюс» аз домени asiaplustj.info ба asiaplus.news гузашт. Пайвандҳои кӯҳна ҳоло тавассути редиректи 301 кор мекунанд, вале домени кӯҳна метавонад бо мурури замон кор накунад. Дар мақолаҳои Википедиаи тоҷикӣ 650 пайванд ба asiaplustj.info ҳаст (367 мақола). Хоҳиш мекунам, ки пайвандҳо тавассути бот аз рӯи ҷадвали омода иваз карда шаванд: [[Корбар:Бахманёр Надиров/asiaplus-mapping]]. Дар рӯйхати асосӣ 454 нишонии санҷидашуда ҳаст. 6 нишонӣ ба нашри такрории ҳамон мавод бо санаи нав мебарад, онҳо алоҳида оварда шудаанд. Танҳо иваз кардани домен кифоя нест, зеро сохтори нишониҳои сомонаи нав дигар аст. 10 нишонӣ бе мувофиқати боэътимод ба ҷадвал дохил нашудааст. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]], [[Корбар:VASHGIRD|VASHGIRD]], [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]], Агар дар Википедиаи тоҷикӣ боти мувофиқ набошад, ман метавонам ҳамин пайвандҳоро дастӣ иваз кунам. Ман корманди агентӣ ҳастам, робита дар саҳифаи корбар ошкор шудааст. [[Корбар:Бахманёр Надиров|Бахманёр Надиров]] ([[Баҳси корбар:Бахманёр Надиров|баҳс]]) 16:46, 26 сентябри 2026 (UTC) :@[[Корбар:Бахманёр Надиров|Бахманёр Надиров]], ташаккур барои омода кардани ҷадвал ва санҷиши пайвандҳо. Лутфан, агар имкон дошта бошед, иваз кардани ин пайвандҳоро худатон анҷом диҳед, зеро ҳоло дар Википедияи тоҷикӣ барои чунин кор боти мувофиқ надорем. Аз кумакатон сипосгузорем! [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 18:24, 26 сентябри 2026 (UTC) ::[[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]], ташаккур. Иваз анҷом шуд: 336 мақола, 632 пайванд ([[Special:Contributions/Бахманёр Надиров|саҳмҳо]]). Дар 286 ҷо майдони <code>website=</code> низ ба asiaplus.news иваз карда шуд. ::Барои маъмурон монд: ::* Ду мақолаи ҳифзшуда, ки ман таҳрир карда наметавонам: ::** [[Тоҷикистон]]: ::**: https://www.asiaplustj.info/news/tajikistan/economic/20220913/toikiston-bo-kishvaroi-ssh-ch-guna-molu-masulot-savdo-mekunad-va-mablaash-ch-adar-ast → https://asiaplus.news/tg/2022/09/13/to%d2%b7ikiston-bo-kishvar%d2%b3oi-s%d2%b3sh-ch%d3%a3-guna-molu-ma%d2%b3sulot-savdo-mekunad-va-mabla%d2%93ash-ch%d3%a3-%d2%9badar-ast/ ::**: https://www.asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/economic/20220607/dar-semoai-avval-arzi-horiii-toikiston-2-mln-ziyod-shud → https://asiaplus.news/tg/2022/06/07/dar-semo%d2%b3ai-avval-%d2%9barzi-hori%d2%b7ii-to%d2%b7ikiston-2-mln-ziyod-shud/ ::** [[Ҳизби демократи Тоҷикистон]]: ::**: https://asiaplustj.info/en/node/346407 → https://asiaplus.news/tg/2025/03/03/nom-ba-nom-k%d3%a3-va-az-kadom-%d2%b3izbu-%d2%b3avza-vakili-parlumon-intihob-shud/ ::**: https://asiaplustj.info/tj/news/tajikistan/politics/20240531/vazorati-adliya-shabozi-abrorro-raisi-izbi-demokrati-toikiston-etirof-kard → https://asiaplus.news/tg/2024/05/31/vazorati-adliya-sha%d2%b3bozi-abrorro-raisi-%d2%b3izbi-demokrati-to%d2%b7ikiston-etirof-kardaast/ ::* [[Азия-Плюс]] ва [[Азия-Плюс (ширкати радиову телевизион)]]: бо сабаби ихтилофи манфиатҳо худам таҳрир накардам. Сомонаи расмӣ ҳоло https://asiaplus.news аст. ::Боқӣ монд: пайвандҳо ба old.asiaplustj.info (ин бойгонии амалкунандаи сомонаи кӯҳна аст, иваз кардан лозим нест) ва тақрибан 12 пайванде, ки барояшон мувофиқати боэътимод ёфт нашуд ё худи нишонӣ вайрон аст. [[Корбар:Бахманёр Надиров|Бахманёр Надиров]] ([[Баҳси корбар:Бахманёр Надиров|баҳс]]) 07:00, 27 сентябри 2026 (UTC) :::Ташаккур барои ҳамкории муфид, дар ба тартиб даровардани иқтибосҳо.@[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 16:54, 27 сентябри 2026 (UTC) ajy0vfu400zrxjjiup2ec4uwl3utmoc Таҳма 0 212101 1488199 1487870 2026-09-27T19:38:11Z Omid Jeyhani 1522 Fixed grammar 1488199 wikitext text/x-wiki {{Ягонҳои размӣ}} {{Ягонҳои низомӣ}} [[Акс:Взвод - знак.png|мини|Намоди посгоҳи фармондеҳии таҳма дар нақшаҳои низомии шуравӣ.<br>Кӯтаҳнавишти намуна:<br>''2/9 мср — 2-юм таҳма аз 9-ум вашти тирандоз'']] [[Акс:Infantry Platoon Nato.svg|thumb|right|Намоди стандарти НАТО барои таҳма]] '''Таҳма''' ({{lang-fa|'''تهمه'''}}) — [[якон|яконе зербахш]] дар [[нерӯҳои мусаллаҳ]], ки аз ду ё чанд [[разма]] ташкил шуда ва бахше аз [[вашт]] аст; даста<ref>{{Cite web |url=http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |title=''Фарҳанги ҳазорвожаи низомӣ''. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Дафтари вожагузинии низомии Ситоди кулли Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, 1392. – с. 107 |accessdate=2018-09-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181222163608/http://www.mtrd.ir/sites/default/files/journals-files/%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%20%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%20%D8%AA%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD%20%D8%B4%D8%AF%D9%87.pdf |archivedate=2018-12-22 }}</ref>, взвод<ref>[https://archive.org/details/farhangitafsirii01naza/page/274 ''Фарҳанги тафсирии забони тоҷикӣ (иборат аз 2 ҷилд)''. Зери таҳрири Сайфиддин Назарзода (раис), Аҳмадҷон Сангинов, Саид Каримов, Мирзо Ҳасани Султон. – Душанбе: Пажӯҳишгоҳи забон ва адабиёти ба номи Рӯдакӣ, 2008. – 950 саҳ. – ҷ. 1, с. 275.]</ref><ref name="ВЭ-2">{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Том 2, статья «Взвод»|заглавие=Военная энциклопедия|ответственный=Под ред. [[Грачёв, Павел Сергеевич|П.В. Грачёв]]|место= М.|издательство=[[Воениздат]]|год=1994|страницы=85|страниц=544|тираж=10 000|isbn=5-203-00299-1}}</ref>. == Вожашиносӣ == «''Таҳма''» исмест, ки аз сифати «''таҳм''» ‘''нерӯманд''’<ref>[https://archive.org/details/FarhangEZabanETajikiJildEDuvumTajikFarsi/page/n353/mode/2up?q=%D1%82%D0%B0%D2%B3%D0%BC ''Фарҳанги забони тоҷикӣ''. Зери таҳрири М. Ш. Шукуров, В. А. Капранов, Р. Ҳошим, Н. А. Маъсумӣ — М., «Советская Энциклопедия», 1969. ҷ. 2, с. 355]</ref> ({{lang-pal|''tahm''}} ‘''нерӯманд''’ < {{lang-peo|''*taxma-''}} ‘''таковар''’ < √''*tak-'' ‘''тохтан'', ''давидан''’<ref>''Ҳасандӯст, Муҳаммад.'' Фарҳанги решашинохтии забони форсӣ. — Теҳрон: Фарҳангистони забону адаби форсӣ, Нашри осор, 1393. ISBN 978-600-6143-56-9. — ҷ. 2, с. 923—924</ref>) бо афзудани ''пасванди исмсози'' '''-а''' бозсозӣ шуда ва маънояш ‘''нерӯ''’ дар мафҳуми низомӣ аст. ''Таҳма'' аз ''таҳм'' дар сипоҳи Сосониён ({{lang-pal|''tahm''}}) ва Ашкониён ({{lang-xpr|''taxma''}}) навгузиниш шуда, ки фармондеҳи он ба забони {{lang-xpr|''tagmadār''}} номида мешуд. Ин истилоҳ дар сафолнавиштаҳои бойгонии [[Ашкониён]] аз шаҳри бостонии Нисо бозхонӣ шуда ва онро вомвожа аз юнонии бостон донистаанд: <blockquote>{{lang-xpr|''tagmadār''}} < {{lang-grc|τάγματάρχης}} ‘''фармондеҳи тагма''’ < {{lang-grc|τάγμα}} ‘''таҳма''’ + {{lang-xpr|''-dār''}} ‘''доранда''; ''фармондеҳ''’<ref>''Лившиц В. А.'' Парфянская ономастика. – СПб.: - Петербургское лингвистическое общество, 2010. – 400 с., ил. – (Азиатика). ISBN 978-5-4318-0006-1. – сс. 13; 223</ref></blockquote> Бино бар ин, «''таҳма''» ба ҷои «''взвод''» ва «''[[таҳмадор]]''» ба ҷои «''лейтенант''» (аз {{lang-de|Leutenant}} < {{lang-fr|lieutenant}} «''ҷонишин; муъовин''») ва дар пайравӣ аз он вожаҳои «''[[таҳмавар]]''» ва «''[[таҳмабон]]''» сохтаву барои ҷойгузинии [[Дараҷаҳои Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон|дараҷаҳои низомии]] «''лейтенанти хурд''» ва «''лейтенанти калон''» ба [[Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон]] пешниҳод шудаанд<ref>[https://asiaplus.news/2018/11/10/umed-dzhajhani-v-naczionalnoj-armii-i-terminologiya-dolzhna-byt-maksimalno-naczionalnoj/ ''Умед Джайхани'': В национальной армии и терминология должна быть максимально национальной]</ref>. == Пешина == {{Сипоҳи Сосониён}} ''Таҳма'' ҳамчун [[Якон|якони размӣ]] нахустин бор дар [[сипоҳ]]и [[Шоҳаншоҳии Ашконӣ|Ашкониён]] ([[Соли 250 п.м.|250 то милод]] — [[224]]) дар пайравӣ аз «''тагма''» ({{lang-grc|«''τάγμα''»}}) дар сипоҳи [[Византия|подшоҳии Руми Шарқӣ]] ташкил шуда ва яконе буда, ки 100 — 500 сарбозро дар бар мегирифтааст. Дар [[сипоҳи Сосониён]] ([[224]] — [[651]]), ки созмони бахшбандии даҳгониро аз сипоҳи Ашкониён ба ирс бурда буд<ref>[https://www.academia.edu/1264468/К_вопросу_о_парфянском_наследии_в_сасанидском_Иране_военное_дело_On_the_Parthian_Legacy_in_Sasanian_Iran_the_Case_of_Warfare_ ''Никоноров В. П.'' К вопросу о парфянском наследии в сасанидском Иране: военное дело // Центральная Азия от Ахеменидов до Тимуридов: археология, история, этнология, культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 100-летию со дня рождения Александра Марковича Беленицкого (Санкт-Петербург, 2–5 ноября 2004 года) / Отв. ред. В. П. Никоноров. СПб., 2005. С. 156]</ref>, низ яке аз яконҳо ''таҳма'' ({{lang-pal|''tḥmy''}}) ном доштааст<ref>{{Cite web |url=http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf |title=''Asha R.'' The Dates in the Pahlavīg and Pārsīg Inscriptions of Durā (Europos) |accessdate=2018-09-04 |archivedate=2016-08-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807133914/http://www.rahamasha.net/uploads/2/3/2/8/2328777/the_dates_in_the_pahlavg_and_prsg.pdf }}</ref>. Ҳар ''таҳмае'' 50 — 100 сарбозро дар бар мегирифта ва аз чанд ''[[разма]]'' ({{lang-pal|''radag''}}) ташкил мешуда, ки ҳар кадоме 10 сарбоз доштааст<ref>[https://www.academia.edu/35927114/Терминология_организационной_структуры_Армянской_Армии_в_IV_V_вв._The_Terminology_of_the_Organizational_Structure_of_the_Armenian_Army_in_the_4-5th_centuries_А._Айвазян._Армяно-персидская_война_449_451_гг._Кампании_и_сражения._Eреван_Воскан_Ереванци_2016_СПб._Алетейя_2017._С._360-464 ''Айвазян А.'' Терминология организационной структуры Армянской Армии в IV—V вв. // А. Айвазян. Армяно-персидская война 449–451 гг. Кампании и сражения.– Eреван: Воскан Ереванци, 2016; СПб.: Алетейя, 2017. С. 360—464.]</ref>. == Фармондеҳӣ ва шумори нерӯҳо == ''Фармондеҳии таҳма'' маъмулан ба яке аз ''[[Саркарда|саркардагон]]'' ё [[размсоз]]он ва гоҳе низ [[разморо]]ҳо вогузор мешавад. Ҳамакнун фармондеҳӣ ва шумори нерӯҳои ''таҳмаҳои тароразмӣ'' (таҳмаҳои муҷаҳҳаз ба худравҳои зиреҳӣ барои таробарӣ ва разм) ва танкӣ дар артиши кишварҳои гуногун тақрибан яксон аст<ref name="ВЭ-2"/>. Дар нерӯҳои мусаллаҳи кишварҳои НАТО (Амрико, Олмон, Фаронса ва чанде дигар) ''таҳмаи пиёдагони мутурӣ'' аз 3 радаи пиёдагони мутурӣ ташкил мешавад. Дар нерӯҳои мусаллаҳи бархе дигар аз кишварҳо ''таҳма'' ҳамчунин ''размаи фармондеҳи''ро низ дар бар мегирад<ref name="ВЭ-2"/>. Таҳма дар ягонҳои размии Артиши Шуравӣ (яконҳои тароразмӣ, танкӣ, оташборгонӣ ва ҳавобурду чатрбоз) аз се [[разма]] ташкил мешуд. Шумораи нерӯҳои таҳма ба хешкории он вобаста аст. Масалан, дар Артиши Шуравӣ дар охири солҳои 1980-ум, таҳмаҳо вобаста ба хешкорияшон чунин шумор доштанд<ref name="ПУСА">{{книга|автор=Коллектив авторов|часть=Раздел «Motorized rifle regiment structure»|заглавие=Field Manual No. 100-2-3 «The Soviet Army:Troops, Organization, and Equipment»|ответственный=Под ред. {{нп5|Carl E. Vuono|Carl E. Vuono|en|Carl Edward Vuono}}|место=[[Вашингтон]]|издательство=US Government Printing Office|год=1991|страницы=32-66|страниц=456|тираж=|isbn=}}</ref>: * таҳмаи тароразмӣ (дар [[худрави размии пиёдагон]] / [[зиреҳпӯш]]ҳо) — 28 кас; * таҳмаи танкӣ (ҳанги тирандози савора) — 12 кас; * таҳмаи танкӣ (ҳанги танкӣ) — 9 кас; * таҳмаи фармондеҳии гурдони оташборгони тӯпвора — 20 кас; * таҳмаи танкзании гурдони пиёдагони мутурӣ — 28 кас; * таҳмаи омод (гурдони пиёдагони мутурӣ / гурдони оташблоргон) — 20 кас; * таҳмаи иртиботу мухобироти гурдони пиёдагони мутурӣ — 14 кас; * таҳмаи ҳавогардзании мушакии гурдони тирандози мутурӣ — 13 кас; * таҳмаи норинҷакандози гурдони тирандози мутурӣ — 22 кас; * таҳмаи минандозӣ — 24 кас. Дар [[Нерӯҳои мусаллаҳи Русия]] як ''таҳмаи тароразмӣ'' аз 2 — 4 ''размаи тирандозӣ'' иборат аст. Таҳма мусаллаҳ ба ҷангафзорҳои инфиродӣ ва гурӯҳӣ аст. Таҳмаҳои тирандози савора ва танкӣ метавонанд ҳам дар таркиби [[вашт]] амалиёт анҷом диҳанд ва ҳам масъулиятҳои мустақиле чун посдорӣ ва парведорӣ дошта бошанд. Бар пояи ойинномаҳои ҷангии Шуравӣ ва Русия, ҳангоми амалиёти падофандӣ таҳмаҳои тирандози савора ва танкӣ масъули дифоъ аз нуқтаи муқовимат ба паҳнои 400 метр ва жарфои 300 метр ҳастанд. Ҳангоми амалиёти офандӣ таҳма дар ҷабҳае ба паҳноии 300 метр амал мекунад<ref name="БУ СВ-2006">{{книга|заглавие=«Боевой устав по подготовке и ведению общевойскового боя. Часть II. Батальон, рота»|место=М.|издательство=[[Военное издательство|ВоенИздат]]|год=2006|страницы=73-74, 179|страниц=701|ref=|isbn=}}</ref>. Дар артиши дигар кишварҳо низ ҳамин нишондиҳандаҳо ба кор мераванд<ref name="СФУ">{{книга|автор= Байрамуков Ю. Б. Драбатулин Е. А.|часть=|заглавие=«Общая тактика. Сухопутные подразделения армий иностранных государств». Учебное пособие|ответственный=Под ред. Вейсова Л. И.|место= Красноярск|издательство=Полиграфический центр [[Сибирский федеральный университет|СФУ]]|год=2011|страницы=4-5, 23-24,|страниц=80|тираж=100|isbn=978-5-7638-2423-0}}</ref>. Дар [[Артиши Амрико]] ''таҳмаи пиёдагони мутурӣ'' афзун бар 3 размаи пиёдагони мутурӣ (ҳар кадоме 9-касӣ) як ''бахши фармондеҳи''ро низ дар бар мегирад, ки шумори нерӯҳои онро ба 35 кас мерасонад<ref>[http://pentagonus.ru/publ/motopekhotnyj_batalon_quottjazhjolykhquot_formirovanij_ssha/3-1-0-1321 ''Александров И.'' Статья «Мотопехотный батальон „тяжёлых“ формирований США»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20180106173548/http://pentagonus.ru/publ/motopekhotnyj_batalon_quottjazhjolykhquot_formirovanij_ssha/3-1-0-1321 |date=2018-01-06 }}. Журнал «Зарубежное военное обозрение». № 7, 1989. стр. 20-21</ref>. ''Таҳмаи танкӣ'' низ ҳамчун таҳма ''бахши фармондеҳӣ'' дорад. Шумори нерӯҳои таҳмаи танкӣ 16 кас аст<ref name="СФУ"/>. ''Таҳмаи пиёдагони мутурии'' [[Артиши озодибахши халқи Чин]] аз 3 размаи пиёдагони мутурӣ (ҳар кадоме 12-касӣ) ва бахши фармондеҳӣ ташкил мешавад. Аммо бар хилофи кишварҳои НАТО бахши фармондеҳии таҳма дар артиши Чин танҳо фармондеҳи таҳма ва муъовини ӯро дар бар мегирад, ки дараҷаи размоварӣ дорад. Шумори нерӯҳои ин таҳма 38 кас аст<ref name="СФУ"/>. ''Таҳмаи пиёдаи'' [[Нерӯҳои худбонии Ҷопон]] 39 сарбоз дорад, ки аз 3 размаи пиёдагон (ҳар кадоме 11-касӣ) ва бахши фармондеҳӣ (6 кас) иборат аст<ref name="СФУ"/>. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Артиш]] 5mwu3fqgf0kkej3dbii9j4bb0m7psqg Баҳс:Системаи шошаю таносул 1 260175 1488198 1094360 2026-09-27T18:39:38Z ~2026-51954-51 156729 /* Системаи шошаву таносул */ бахши ҷадид 1488198 wikitext text/x-wiki {{Сарлавҳаи баҳс|arpol=yes}} == Системаи шошаву таносул == Системаи шошаву таносул аз Ду гурух узвх [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/~2026-51954-51|~2026-51954-51]] ([[Баҳси корбар:~2026-51954-51|talk]]) 18:39, 27 сентябри 2026 (UTC) o6rnjcarozni0gpbyf0t0la7f3bnr62 Угук (деҳа, н. Деваштич) 0 278001 1488202 1479282 2026-09-28T06:46:12Z ~2026-52059-06 156811 /* */ 1488202 wikitext text/x-wiki {{МА | мақом = Деҳа | номи тоҷикӣ = Угук | номи аслӣ = | тасвир = | тавсифи тасвир = | тобеият = | кишвар = Тоҷикистон | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = | шакли минтақа = Вилоят | минтақа = Вилояти Суғд | минтақа дар ҷадвал = Вилояти Суғд {{!}} Суғд | шакли ноҳия = Ноҳия | ноҳия = ноҳияи Деваштич | ноҳия дар ҷадвал = ноҳияи Деваштич {{!}} Деваштич | шакли ҷомеа = Ҷамоат | ҷомеа = Деҳоти Ваҳдат (н. Деваштич) | ҷомеа дар ҷадвал = | тақсимоти дохилӣ = | шакли роҳбарӣ = Раиси маҳалла | роҳбар = | замони таъсис = | аввалин номбарӣ = | номҳои пешина = | мақом аз = | забони расмӣ = тоҷикӣ | аҳолӣ = 29 | соли барӯйхатгирӣ = 2026 | зичӣ = | агломератсия = | ҳайати миллӣ = [[мардуми тоҷик|тоҷикон]] | ҳайати динӣ = [[мусулмон]]они [[ҳанафӣ|ҳанафимазҳаб]] | этнохороним = | вақти минтақавӣ = +5 | DST = | коди телефон = +992 3464 | нишонаи почта = 735620 | нишонаҳои почта = | коди мошинҳо = TJ02 | шакли шиноса = | шиносаи ададӣ = | гурӯҳ дар Commons = | сайт = }} '''Угук''' — [[деҳа]] дар [[Ҷамоати деҳот|ҷамоати]] [[деҳоти Ваҳдат (н. Деваштич)]]и [[ноҳияи Деваштич]]. Аз Угук то маркази ҷамоат 22 км, то маркази ноҳия 52 км. Аҳолиаш 29 нафар ([[2017|2026]]), тоҷикон. Аз 6 оилаи Азизовхо иборат мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * Тақсимоти маъмурии Ҷумҳурии Тоҷикистон — {{Д.}}: [[СИЭМТ]], 2017. — 580 с. — ISBN 978-99947-33-68-2 {{Тоҷикистон-нопурра}} {{ноҳияи Деваштич}} [[Гурӯҳ:Деҳаҳои Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Деҳаҳои ноҳияи Деваштич]] [[Гурӯҳ:Ҷамоати Ваҳдат (н. Деваштич)]] crm8vtrv13sjrtawpd2zaj7yuh2bxt6 Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022 0 301899 1488201 1481507 2026-09-28T03:40:04Z CommonsDelinker 163 Removing [[:c:File:Khalifa_International_Stadium.jpg|Khalifa_International_Stadium.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 20 September 2026. 1488201 wikitext text/x-wiki {{Варақаи мусобиқаи байналмилалии футбол | ном = Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022 | номи_мусобиқа = 2022 كأس العالم لكرة القدم | лого = | имзо = | размер = {{Logo size|FIFA trophy}} | макон = {{QAT}} | шаҳрҳо = 5 | варзишгоҳҳо = 8 | санаҳо = {{Nowrap|20 ноябр – 18 декабр}} | сана = | замонинтихобӣ = | замон = | иштирокчиён = 210 | иштирокчиённиҳоӣ = 32 (аз 5 конфедератсия) | финал = «[[Варзишгоҳи миллӣ (Лусайл)|Варзишгоҳи миллӣ]]», [[Лусайл]] | қаҳрамон = {{Футбол|ARG}} | ғолиб = | бор = 3 | 2 ҷой = {{Футбол|FRA}} | 3 ҷой = {{Футбол|CRO}} | 4 ҷой = {{Футбол|MAR}} | тамошобинон = 3404252 | бозӣ = 64 | бозинт = 865 | голҳо = 172 | голинт = 2424 | голзан = {{Парчами Фаронса}} [[Килиан Мбаппе]] | гголҳо = 8 | голзанинт = {{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} [[Али Мабҳут]] | ҳамаголҳо = 14 | беҳтарин = {{Парчами Аргентина}} [[Лионел Месси]] | дарвозабон = {{Парчами Аргентина}} [[Эмилиано Мартинес]] | ҷавон = {{Парчами Аргентина}} [[Энсо Фернандес]] | фейр-плей = {{Футбол|Англия}} | чемпионат қаблӣ = [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018|2018]] | чемпионат оянда = ''[[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2026|2026]]'' }} '''Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022''' ([[забони арабӣ|араб.]] ''2022 كأس العالم لكرة القدم‎'', [[забони англисӣ|англ.]] ''2022 FIFA World Cup'') — 22-юмин давраи [[Ҷоми ҷаҳонии футбол]]и [[ФИФА]] аст, ки аз 20-уми ноябр то 18-уми декабри соли 2022 дар [[Қатар]] баргузор гардид. Ин нахустин Ҷоми ҷаҳонӣ аст, ки кишваре аз [[Шарқи Наздик]] онро мизбонӣ кард, инчунин бори аввал дар нимкураи Шимолӣ, дар фаслҳои тирамоҳ ва зимистон гузаронида шуд ва ҳамчунин пас аз Ҷоми ҷаҳонии 2002 дар [[Кореяи Ҷанубӣ]] ва [[Ҷопон]] ин дуюмин борест, ки Ҷоми ҷаҳонӣ дар Осиё баргузор шуд. Баргузории «Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022», 2 декабри соли 2010 дар шаҳри [[Зӯрих]], [[Суис]] муайян карда шуда буд. Бозии ниҳоӣ — 18-уми декабри соли 2022 дар варзишгоҳи [[Лусайл]], ки дорои 80 000 ҷойи нишасти тамошобинон аст, баргузор гардид<ref>[https://www.fifa.com/worldcup/news/six-years-before-kick-off-progress-on-2022-world-cup-stadiums-continue-2853986 Six years before kick-off, progress on 2022 World Cup stadiums continues]</ref>. Бо сабаби гармии ҳаво дар Қатар, мусобиқаҳои «Ҷоми ҷаҳонии футбол», чун анъана дар моҳҳои май, июн, июл баргузор нашуд ва бори аввал дар охирҳои моҳи ноябр ва миёнаҳои моҳи декабр, давоми 29 рӯз баргузор карда шуд. Ин ҷом бо ҳазинаи тахминии беш аз 220 млрд доллар дай айни замон пурҳазинатарин Ҷоми ҷаҳонӣ аст, ки то кунун баргузор шудааст; Ҳарчанд иддаи дигар ин рақамро рад кардаанд ва бар ин боваранд, ки тавсеаи зерсохтҳо қабл аз эҳдои мизбонӣ ба қатариҳо барномарезӣ шуда буд. Онҳо иддао мекунанд, ки ҳазинаи воқеии Ҷоми ҷаҳонӣ 8 млрд доллар аст. Ин мусобиқаи «Ҷоми ҷаҳонии футбол» мебошад, ки дар мусобиқаҳои финалӣ — 32 дастаҳои футболи кишварҳои ҷаҳон иштирок карданд. Фаронса бо мағлуб намудани Хорватия (4:2) дар финали Ҷоми ҷаҳонии 2018, мудофеи унвони қаҳрамонӣ аст. Бо сабаби баҳсҳо оиди [[ришва|ришваситонӣ]], дар интихоби кишвари баргузоркунандаи «Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022», ФИФА эҳтимоли на дар кишвари [[Қатар]], балки дар дигар кишвар гузаронидани мусобиқаро дар назар гирифта буд<ref>{{Cite web|url=https://www.mk.ru/sport/2019/06/20/fifa-oprovergla-perenos-iz-katara-chm2022-po-futbolu.html|title=ФИФА опровергла перенос из Катара ЧМ-2022 по футболу|publisher=[[Московский комсомолец]]|lang=ru|accessdate=2019-06-22}}</ref>. == Ҷойҳои ифтихорӣ == # [[Акс:Cup_Winner.png]] {{ARG}} # [[Акс:Silver_medal_icon.svg|15x15px]] {{Фаронса}} [[Фаронса]] # [[Акс:Bronze_medal_icon.svg|15x15px]] {{CRO}} # {{MAR}} 18 декабри соли 2022 бозии ниҳоӣ байни тимҳои {{ARG}} ва {{Фаронса}} [[Фаронса]] дар [[варзишгоҳи Лусайл]] барои ишғоли ҷойҳои дуюм ва якум баргузор гардид. Футболбозони арҷентинӣ [[Лионел Месси]] ду гол ва [[Анхел Ди Мария]] як гол ба дарвозаи Фаронса заданд. Футболбози фаронсавӣ [[Килиан Мбаппе]] ба дарвозаи [[Аргентина]] се гол зад. Санаи 17 декабри соли 2022 {{CRO}} дар бозӣ бо {{MAR}} бо ҳисоби 2:1 ғолиб шуда, сазовори ҷойи сеюми Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022 гардид. == Тӯби расмӣ == 30 марти соли 2022 ширкати '''Adidas''' [[тӯб]]и расмии ҷоми ҷаҳонии футбол 2022-ро муаррифӣ кард. Тӯб ''Arrihla'' номгузорӣ шуд (дар [[забони арабӣ|арабӣ]] маънояш — «[[саёҳат]]»). Ин тӯб ба фарҳанг, меъмори ва парчами [[Қатар]] шабоҳат дорад. [[Ранг]]ҳои дурахшон, кишвари [[Қатар]] ва бо суръати баланд равнақ ёфтани бозии [[футбол]]ро таҷассум мекунанд. == Варзишгоҳ == Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022, дар 8 [[варзишгоҳ]]и панҷ шаҳри кишвари [[Қатар]] баргузор гардид. Гармии ҳавои Қатарро ба назар гирифта, ҳар як варзишгоҳро бо дастгоҳҳои ҳавохунуккунӣ, ки ҳарорати гармии ҳаворо то +27 °C нигоҳ медоранд, васл намудаанд. Сохтмони аввалин варзишгоҳ дар соли 2013 оғоз шуда муддати 4 сол давом ёфт. Дар соли 2021 ҳамаи варзишгоҳҳо барои истифода бурдан омода шуданд.<ref>{{Cite web |title=Bidding Nation Qatar 2022&nbsp;– Stadiums |url=http://www.recruitmentvartha.com/2015/01/fifa-world-cup-football-2022-stadium.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100503091612/http://www.qatar2022bid.com/qatars-bid/stadiums |archive-date=3 May 2010 |access-date=30 May 2010 |publisher=Qatar2022bid.com |accessdate=2022-12-18 |archivedate=2010-05-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100503091612/http://www.qatar2022bid.com/qatars-bid/stadiums }}</ref><ref>{{Cite journal |title=Football and Sustainability in the Desert, Qatar 2022 Green World Cup's Stadiums: Legal Perspective |journal=European Journal of Social Sciences |date=December 2017 |pages=475–493 |ssrn=3096185|last1=Hayajneh |first1=Abdelnaser |last2=Elbarrawy |first2=Hassan |last3=El Shazly |first3=Yassin |last4=Rashid |first4=Tarek }}</ref>. <center> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ![[Лусайл]] ![[Ал-Хур]] !colspan=2|[[Дуҳа]] |- |[[Варзишгоҳи миллӣ (Лусайл)|Варзишгоҳи миллӣ]] |[[Ал-Байт]] |[[Ал-Тумама]] |[[Варзишгоҳи 974]] |- | [[Акс:Lusail Iconic Stadium - 2022 FIFA WC.jpg|250px]] | [[Акс:Al Bayt Stadium.jpg|250px]] | [[Акс:2022 FIFA World Cup at Al Thumama Stadium.jpg|250px]] | |- |Ҷойи нишаст: '''88 966'''<br> |Ҷойи нишаст: '''68 895''' |Ҷойи нишаст: '''44 400''' |Ҷойи нишаст: '''44 089''' |- !rowspan="1" colspan="2"|Шаҳр-мизбонҳои Қатар{{ХМ+|float=center|Қатар|width=385|caption=|places= {{ХМ~|Қатар|lat=25.4269|long=51.5045|position=right|label=[[Лусайл]]}} {{ХМ~|Қатар|lat=25.2870|long=51.5310|mark=Blue pog.svg|marksize=11|position=right|label=[[Дуҳа]]}} {{ХМ~|Қатар|lat=25.6819|long=51.4969|position=right|label=[[Ал-Хур]]}} {{ХМ~|Қатар|lat=25.1680|long=51.5976|position=right|label=[[Ал-Вақра]]}} {{ХМ~|Қатар|lat=25.2483|long=51.4105|position=left|label=[[Ар-Райён]]}} }} !rowspan="1" colspan="2"|Варзишгоҳҳои [[Дуҳа]] ва гирду атрофаш{{ХМ+|float=center|Қатар Доҳа|width=300|caption=|places= {{ХМ~|Қатар Доҳа|lat=25.3140|long=51.4416|position=right|label=[[Эдюкейшн Сити (варзишгоҳ)|Эдюкейшн Сити]]}} {{ХМ~|Қатар Доҳа|lat=25.2846|long=51.5755|position=bottom|label=[[Варзишгоҳи 974]]}} {{ХМ~|Қатар Доҳа|lat=25.2635|long=51.4481|position=right|label=[[Варзишгоҳи Халифа]]}} {{ХМ~|Қатар Доҳа|lat=25.2316|long=51.5413|position=right|label=[[Ал-Тумама]]}} {{ХМ~|Қатар Доҳа|lat=25.3297|long=51.3422|position=right|label=[[Аҳмад бин Алӣ (варзишгоҳ)|Аҳмад бин Алӣ]]}} }} |- !colspan=3|[[Ар-Райён]] ![[Ал-Вақра]] |- |[[Варзишгоҳи Халифа]] |[[Аҳмад бин Алӣ (варзишгоҳ)|Аҳмад бин Алӣ]] |[[Эдюкейшн Сити (варзишгоҳ)|Эдюкейшн Сити]] |[[Ал-Ҷануб]] |- | |[[Акс:2022 FIFA World Cup United States 1–1 Wales - (39).jpg|250px]] |[[Акс:2022 FIFA World Cup Korea Uruguay 01.jpg|250px]] |[[Акс:Visita ao estádio de futebol Al Janoub 1.jpg|250px]] |- |Ҷойи нишаст: '''45 857''' |Ҷойи нишаст: '''45 032''' |Ҷойи нишаст: '''44 667''' |Ҷойи нишаст: '''44 325'''<!-- |- |[[Акс:Khalifa Stadium, Doha, Brazil vs Argentina (2010).jpg|250px]] | | |[[Акс:2020 AFC Champions League Final 2.jpg|250px]]--> |} </center> == Арзиши мусобиқа == Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022 аз ҳама мусобиқаи қиматнок дар таърих ба ҳисоб меравад. Барои гузаронидани 22-юмин мусобиқоти ҷоми ҷаҳонии футбол 2022, зиёда аз 220 000 000 000 миллиард [[доллари ИМА|$]] ҷудо шудааст. == Мукофотҳои пулии мусобиқа == Ҳамагӣ дар Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022, [[ФИФА]] 440 миллион доллари ИМА ҷудо карда буд, ки ин нишондод 40 миллион доллар зиёдтар аст, аз мукофотпулиҳои Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018, ки дар Русия баргузор гардида буд. Дар асоси маълумотҳои ''«РБ Бизнес»'' тими Аргентина ҳамчун қаҳрамони мусобиқа 42 миллион доллар, Фаронса барои ишғоли ҷойи дуюм 30 миллион доллар, Хорватия барои ишғоли ҷойи сеюми мусобиқа 27 миллион доллар мукофотпулиҳо гирифтаанд. == Пахши мусобиқа == Дар [[Тоҷикистон]] ин мусобиқаро шабакаҳои [[ТВ Варзиш]] ва [[ТВ Футбол]] ба таври мустақим намоиш доданд, ровиён [[Парвизи Маҳмадамин]] ва [[Бобо Холмуродзода]] бо забони тоҷикӣ барои ҳаводорон ва тамошобинони [[футбол]] хеле шавқовар ин бозиро шарҳ доданд. {| class="wikitable" !Кишвар !Намоишдиҳанда !Сарчашмаҳо |- |{{AUS}} |Special Broadcasting Service |<ref>{{cite news|last=Hassett|first=Sebastian|url=http://www.brisbanetimes.com.au/sport/football/sbs-locks-in-two-more-world-cups-20111027-1mm4s.html|title=SBS locks in two more World Cups|newspaper=[[Brisbane Times]]|date=2011-10-28|accessdate=2014-07-15}}</ref><ref name=FIFAACC>{{cite web|url=https://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=1533484/index.html|title=FIFA awards further TV rights for 2015–2022|publisher=[[FIFA]]|date=2011-10-27|accessdate=2014-07-15|archive-date=2015-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112045105/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=1533484/index.html|deadlink=yes|archivedate=2015-01-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112045105/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=1533484/index.html}}</ref> |- |{{AUT}} |Österreichischer Rundfunk | |- |{{AZE}} |Ictimai Television | |- |{{ALB}} |Radio Televizioni Shqiptar | |- |{{ARG}} |TV Pública, TyC Sports | |- |{{ARM}} |Армения 1 | |- |{{BLR}} |Беларусь 2, Беларусь 5, ОНТ | |- |{{BEL}} |Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie, RTBF | |- |{{BGR}} |Bulgarian National Television | |- |{{BIH}} |Radio and Television of Bosnia and Herzegovina | |- |{{BRA}} |Rede Globo |<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=1591131/index.html|title=Globo buys broadcast rights to 2018 and 2022 FIFA World Cups™|publisher=[[FIFA]]|date=2012-02-28|accessdate=2014-07-15|archive-date=2014-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020015159/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=1591131/index.html|deadlink=yes|archivedate=2012-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301204112/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=1591131/index.html}}</ref> |- |{{GBR}} |BBC, ITV, Sky Sports |<ref name=GerUK/> |- |{{HUN}} |MTVA | |- |{{VIE}} |VTV | |- |{{DEU}} |ARD, ZDF |<ref name=GerUK>{{cite news|last=Cushnan|first=David|url=http://www.sportspromedia.com/news/bbc_itv_ard_and_zdf_sign_world_cup_tv_deals/|title=BBC, ITV, ARD and ZDF sign World Cup TV deals|publisher=[[SportsPro]]|date=2014-06-08|accessdate=2014-07-15}}</ref><ref name=GerSweEBU>{{cite web|url=https://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/bodies/news/newsid=1608553/index.html|title=FIFA Executive Committee agrees major governance reforms & Ethics structure|publisher=[[FIFA]]|date=2012-03-30|accessdate=2014-07-15|archive-date=2012-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401194112/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/bodies/news/newsid%3D1608553/index.html|deadlink=yes|archivedate=2012-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120401194112/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/bodies/news/newsid%3D1608553/index.html}}</ref><ref name=GerSwe>{{cite news|last=Connoly|first=Eoin|url=http://sportspromedia.com/news/ard_and_zdf_get_german_rights_to_2018_world_cup/|title=ARD and ZDF get rights to 2018 World Cup|publisher=[[SportsPro]]|date=2012-04-02|accessdate=2014-07-15|archivedate=2014-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222034112/http://www.sportspromedia.com/news/ard_and_zdf_get_german_rights_to_2018_world_cup/}}</ref> |- |{{GRE}} |EPT | |- |{{GEO}} |Georgian Public Broadcasting | |- |{{DNK}} |DR | |- |{{ISR}} |IPBC | |- |{{IND}} |Sony SIX |<ref>{{cite web|url=http://www.sportbusiness.com/tv-sports-markets/sony-six-scores-world-cup-rights-deal|title=Sony Six scores World Cup rights deal|publisher=Sportbusiness.com|date=2014-01-15|accessdate=2014-07-15}}</ref><ref> {{cite news|last=Shah|first=Gouri|url=http://www.livemint.com/Consumer/hPC1jchSvJxuqE6ttEVTfK/Sony-SIX-wins-broadcast-rights-for-FIFA-World-Cup-2014-and-2.html|title=Sony SIX wins broadcast rights for FIFA World Cup 2014 and 2018|newspaper=[[Mint (newspaper)|Mint]]|date=2014-01-15|accessdate=2014-07-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.exchange4media.com/54215_sony-six-bags-exclusive-rights-for-fifa-till-2018.html|title=Sony Six bags exclusive rights for FIFA till 2018|publisher=exchange4media.com|date=2014-01-15|accessdate=2014-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140531031634/http://www.exchange4media.com/54215_sony-six-bags-exclusive-rights-for-fifa-till-2018.html|archivedate=2014-05-31|deadlink=yes}}</ref> |- |{{IDN}} |RCTI | |- |{{IRL}} |Raidió Teilifís Éirean | |- |{{ISL}} |RÚV TV | |- |{{ESP}} |La 1 | |- |{{ITA}} |Rai, Mediaset | |- |{{CAN}} |CTV Television Network, Réseau des sports, The Sports Network |<ref name=FIFAACC/><ref>{{cite web|url=http://tsn.ca/soccer/story/?id=379012|title=Bell Media lands deal for FIFA soccer from 2015 through 2022|publisher=[[The Sports Network]]|date=2011-10-27|accessdate=2014-07-15|archivedate=2013-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212051657/http://www.tsn.ca/soccer/story/?id=379012}}</ref> |- |{{CYP}} |Cyprus Broadcasting Corporation | |- |{{CHN}} |China Central Television | |- |{{TWN}} |CTS | |- |{{LVA}} |LTV | |- |{{LTU}} |LRT Televizija | |- |{{MKD}} |Macedonian Radio Television | |- |{{MYS}} |Astro, RTM | |- |{{MLT}} |Public Broadcasting Services | |- |{{MEX}} |Televisa, TV Azteca | |- |{{MDA}} |TRM | |- |{{MNG}} |MNB | |- |{{NPL}} |NTV | |- |{{NLD}} |Nederlandse Omroep Stichting | |- |{{NZL}} |Sky Sport (New Zealand) | |- |{{NOR}} |NRK | |- |{{POL}} |Telewizja Polska | |- |{{PRT}} |RTP |<ref>{{cite web|url=http://www.rtp.pt/noticias/index.php?article=642835&tm=44&layout=158&visual=49|title=RTP e Seleção Nacional até 2018|publisher=[[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]]|date=2013-04-10|accessdate=2014-07-15}}</ref> |- |{{KOR}} |Seoul Broadcasting System, Korean Broadcasting System, Munhwa Broadcasting Corporation | |- |{{KAZ}} |Qazaqstan, Хабар, Первый канал Евразия | |- |{{KGZ}} |RTP | |- |{{RUS}} |Матч ТВ |<ref>[https://www.championat.com/football/news-4842765-chempionat-mira-v-katare-budet-pokazan-tolko-na-match-tv.html Чемпионат мира в Катаре будет показан только на «Матч ТВ»]</ref> |- |{{ROU}} |Romanian Television | |- |{{SRB}} |Radio Television of Serbia | |- |{{SVK}} |Radio and Television of Slovakia | |- |{{USA}} |Fox Broadcasting Company, Telemundo |<ref>{{cite news|last=Longman|first=Jeré|url=https://www.nytimes.com/2011/10/22/sports/soccer/fox-and-telemundo-win-us-rights-to-2018-and-2022-world-cups.html|title=Fox and Telemundo Win U.S. Rights to World Cups|newspaper=[[The New York Times]]|date=2011-10-21|accessdate=2014-07-15}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=1530715/index.html|title=FIFA awards US TV Rights for 2015–2022|publisher=[[FIFA]]|date=2011-10-21|accessdate=2014-07-15|archivedate=2014-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140612035625/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=1530715/index.html}}</ref> |- |{{TJK}} |[[Варзиш ТВ]], [[ТВ Футбол]] | |- |{{THA}} |Plan B | |- |{{TUR}} |Turkish Radio and Television Corporation | |- |{{UZB}} |O‘zMTRK, Sport, Yoshlar, Mahalla, Sport2 | |- |{{UKR}} |НОТУ | |- |{{FRA}} |TF1, France Televisions, Canal+ | |- |{{FIN}} |Yle | |- |{{HRV}} |Croatian Radiotelevisioр | |- |{{MNE}} |RTCG | |- |{{CZE}} |Česká televize | |- |{{CHL}} |Canal, TVN | |- |{{CHE}} |SRG SSR |<ref>{{cite news|last=Connoly|first=Eoin|url=http://sportspromedia.com/news/srg_secures_swiss_world_cup_rights_until_2022/|title=SRG secures Swiss World Cup rights until 2022|publisher=[[SportsPro]]|date=2012-04-24|accessdate=2014-07-15|archivedate=2013-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131113232434/http://www.sportspromedia.com/news/srg_secures_swiss_world_cup_rights_until_2022/}}</ref> |- |{{SWE}} |Sveriges Television, TV4 |<ref name=GerSweEBU/><ref name=GerSwe/> |- |{{EST}} |Eesti Rahvusringhääling | |- |{{RSA}} |SABC | |- |{{Ҷопон}} |NHK, TV Tokyo | |} '''Минтақаҳое, ки мусобиқаро намоиш медиҳанд:''' {| class="wikitable" !Минтақаҳо !Намоишдиҳанда !Сарчашмаҳо |- |{{Аврупо}} |EBU |<ref name=GerSweEBU/><ref>{{cite web|url=http://www.ebu.ch/en/union/news/2012/tcm_6-74750.php|title=EBU in European media rights deal with FIFA for 2018 and 2022 FIFA World Cups™|publisher=[[European Broadcasting Union]]|date=2012-03-30|accessdate=2014-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120702020703/http://www.ebu.ch/en/union/news/2012/tcm_6-74750.php|archivedate=2012-07-02|deadlink=yes}}</ref> |- |Ҷазираҳои Кариб |SportsMax |<ref name=FIFAACC/><ref>{{cite news|last=Myers|first=Sanjay|url=http://www.jamaicaobserver.com/sports/SportsMax-lands-long-term-FIFA-package_10026683|title=SportsMax lands long-term FIFA package|newspaper=[[The Jamaica Observer]]|date=2011-10-28|accessdate=2014-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111029143222/http://www.jamaicaobserver.com/sports/SportsMax-lands-long-term-FIFA-package_10026683|archivedate=2011-10-29}}</ref> |- |Шарқи Наздик, Шарқи Дур, Африқои Шимолӣ |beIN Sports Arabia |<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=1371497/index.html|title=Al Jazeera Sport buys broadcast rights to 2018 and 2022 FIFA World Cups™|publisher=[[FIFA]]|date=2011-01-26|accessdate=2014-07-15|archive-date=2014-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020015000/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=1371497/index.html|deadlink=yes|archivedate=2014-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020015000/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/news/newsid=1371497/index.html}}</ref><ref>{{cite news|last=Connolly|first=Eoin|url=http://www.sportspromedia.com/news/al_jazeera_secures_first_2018_2022_rights_package/|title=Al Jazeera secures first 2018/2022 rights package|publisher=[[SportsPro]]|date=2011-01-26|accessdate=2014-07-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/media/television-and-radio/2013/12/31/Al-Jazeera-Sports-rebranded-beIN-SPORTS.html|title=Al Jazeera Sport rebranded beIN SPORTS|publisher=[[Al Arabiya]]|date=2013-12-31|accessdate=2014-07-15}}</ref> |- |Уқёнусҳо |Special Broadcasting Service | |- |Африқои Сиёҳ |Econet Media, Infront Sports & Media, SuperSport | |} == Нигаред == * [[Ҷоми ҷаҳон ФИФА]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2002]] * [[Ҷоми ҷаҳонии футбол 2018]] {{хурд}} == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Ҷоми ҷаҳонии футбол 2022]] [[Гурӯҳ:Ҷоми ҷаҳонии футбол]] [[Гурӯҳ:Мусобиқаҳои Ҷоми ҷаҳонии футбол]] hixem4jyojnxpljh78w3s3cqxqek0tu Ҷоми миллатҳои Осиё 2023 0 314222 1488200 1394903 2026-09-28T03:40:00Z CommonsDelinker 163 Removing [[:c:File:Khalifa_International_Stadium.jpg|Khalifa_International_Stadium.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 20 September 2026. 1488200 wikitext text/x-wiki {{Мусобиқаи ҷоми ҷаҳонии футбол}} '''[[Ҷоми миллатҳои Осиё|Ҷоми миллатҳои футболи Осиё]] 2023''' —18-умин мусобиқаи [[футбол]] байни дастаҳои миллии кишварҳои узви [[Конфедератсияи футболи Осиё]] мебошад, ки дар Қатар ҷараён дорад. Унвони қаҳрамониро тими мизбони Қатар ҳимоя мекунад. Дар аввал мебоист мизбони ин мусобиқот аз ҷониби [[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Чин]] мешуд, аммо дар моҳи майи соли 2022 ин кишвар бо сабаби [[Дунёгирии COVID-19|хуруҷи COVID-19]] ин мусобиқаро раъд карданд<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-4694579-kitaj-otkazalsya-ot-provedeniya-kubka-azii-v-2023-godu.html|title=Китай отказался от проведения Кубка Азии в 2023 году|deadlink=no|accessdate=2022-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220603150109/https://www.championat.com/football/news-4694579-kitaj-otkazalsya-ot-provedeniya-kubka-azii-v-2023-godu.html|archivedate=2022-06-03}}</ref>. Ин мусобиқа аз 12 январ то 10 феврали [[соли 2024]] мегузарад. == Интихоби кишвари мизбон == * {{Flagicon|CHN}} '''[[Ҷумҳурии Мардумии Чин|Ҷумҳурии мардумии Чин]]''' — ба мизбонии ин мусобиқа дар соли соли [[Ҷоми миллатҳои Осиё 2019|2019]] ҳавасмандӣ зоҳир намуд. Пас аз пирӯзии Имороти Мутаҳидаи Араб, Чин хоҳиши мизбонии ин мусобиқотро дар соли 2023 баён кард. * {{Flagicon|KOR}} '''[[Кореяи Ҷанубӣ]]''' — ба мизбонии ин мусобиқа таваҷҷӯҳ зоҳир кардааст. Он бори охир соли 1960 мизбони ин мусобиқа шуда буд. Кишвари мизбони Ҷоми миллатҳои Осиё 2023 4 июни соли 2019 пеш аз баргузории Конгресси 69-уми ФИФА дар Париж эълон шуд. == Майдонҳо == <center> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ![[Лусаил]] !colspan=3|[[Доҳа]] |- |[[Национальный стадион (Лусаил)|Лусаил]] |[[Эль-Тумама]] |colspan=2|[[Стадион Абдулла бин Халиф|Абдулла бин Халиф]] |- | [[Акс:Lusail Iconic Stadium - 2022 FIFA WC.jpg|270px|безрамки]] | [[Акс:2022 FIFA World Cup at Al Thumama Stadium.jpg|270px|безрамки]] | colspan=2| |- |Ғунҷоиш: '''88 966'''<br> |Ғунҷоиш: '''44 400''' |colspan=2|Ғунҷоиш: '''10 000''' |- ![[Эль-Хаур]] ![[Эль-Вакра (город)|Эль-Вакра]] !rowspan="4" colspan="2"|Стадионы, принимающие матчи КА-2023{{ХМ|float=center|Қатар|width=400|caption=|places= {{ХМ|Қатар|lat=25.4269|long=51.5045|position=left|label=<small>[[Национальный стадион (Лусаил)|Лусаил]]</small>}} {{ХМ|Қатар|lat=25.6819|long=51.4969|position=right|label=<small>[[Эль-Байт]]</small>}} {{ХМ|Қатар|lat=25.1680|long=51.5976|position=right|label=<small>[[Эль-Джануб (стадион)|Эль-Джануб]]</small>}} {{ХМ|Қатар|lat=25.3297|long=51.3422|position=left|label=<small>[[Ахмед бин Али (стадион)|Ахмед бин Али]]</small>}} {{ХМ|Қатар|lat=25.2635|long=51.4481|position=left|label=<small>[[Халифа]]</small>}} {{ХМ|Қатар|lat=25.3140|long=51.4416|position=right|label=<small>[[Эдьюкейшн сити (стадион)|Эдьюкейшн сити]]</small>}} {{ХМ|Қатар|lat=25.3727|long=51.4693|position=right|label=<small>[[Стадион Абдулла бин Халиф|Абдулла бин Халиф]]</small>}} {{ХМ|Қатар|lat=25.2316|long=51.5413|position=right|label=<small>[[Эль-Тумама]]</small>}} {{ХМ|Қатар|lat=25.2673|long=51.4842|position=right|label=<small>[[Стадион имени шейха Джассима бин Хамада|Джассим бин Хамад]]</small>}} }} |- |[[Эль-Байт]] |[[Эль-Джануб (стадион)|Эль-Джануб]] |- |[[Акс:Al Bayt Stadium.jpg|270px|безрамки]] |[[Акс:Visita ao estádio de futebol Al Janoub 1.jpg|безрамки|301x301пкс]] |- |Ғунҷоиш: '''68 895''' |Ғунҷоиш: '''44 325''' |- !colspan=4|[[Эр-Райян]] |- |[[Халифа]] |[[Эдьюкейшн сити (стадион)|Эдьюкейшн сити]] |[[Ахмед бин Али (стадион)|Ахмед бин Али]] |[[Стадион имени шейха Джассима бин Хамада|Джассим бин Хамад]] |- | |[[Акс:2022 FIFA World Cup Korea Uruguay 01.jpg|безрамки|301x301пкс]] | | |- |Ғунҷоиш: '''45 857''' |Ғунҷоиш: '''44 667''' |Ғунҷоиш: '''45 032''' |Ғунҷоиш: '''15 000''' |} </center> == Тахассус == [[Акс:2023_AFC_Asian_Cup_qualifying_map.png|мини|300x300пкс]] * 23 даста ба ин мусобиқа роҳхат мегиранд, зеро мизбони мусобиқа ба таври худкор ворид мешавад. Ба ҷуз ин дастаҳо, дар ин мусобиқот тими миллии Қатар ва мизбони ояндаи мусобиқот, тими миллии Чин низ ширкат хоҳанд кард, зеро ин мусобиқаи интихобӣ қисман бо мусобиқаи интихобии Ҷоми ҷаҳонии 2022 омехта шудааст. * Тимори Шарқӣ, ки [[Конфедератсияи футболи Осиё|аз ҷониби AFC]] барои вайрон кардани қоидаҳои табаъият (шаҳрвандӣ) бозингарон боздошта шудааст, дар ин мусобиқа ширкат карда наметавонад. * Кореяи Шимолӣ ба далели пандемияи COVID-19 аз идомаи ширкат дар мусобиқаи интихобӣ худдорӣ кард. === Даври якум === Дувоздаҳ дастаи бадтарин ба шаш ҷуфт тақсим шуда, дар майдони сафар бозӣ карданд. Шаш дастаи беҳтарин ба даври баъдӣ роҳ ёфтанд. === Даври дуюм === Аз рӯи натиҷаи қуръакашӣ 40 даста ба 8 гурӯҳ аз 5-нафарӣ тақсим шуданд. 12 даста (8 ғолиби гурӯҳ ва 4 даста бо натиҷаи беҳтарин дар байни ҷойҳои дуюм) аз рӯи натоиҷи даври дуюм ба сабқати ниҳоӣ ва даври навбатии интихобии Ҷоми ҷаҳонии 2022 роҳ ёфтанд. === Даври плей-офф === Дар байни дастаҳое, ки дар гурӯҳҳои худ ҷойҳои охиринро ишғол кардаанд, чаҳор дастаи бадтарин ба ҷуфтҳо тақсим мешаванд ва аз рӯи натиҷаи ду бозӣ 2 дастаи беҳтарин муайян карда мешаванд. === Даври сеюм === Дастаҳои боқимондаи даври дуюм ва иловаи ду тими беҳтарини даври плей-офф ба шаш гурӯҳ аз чаҳор даста тақсим мешаванд. Ғолибони гурӯҳ ва панҷ дастаи беҳтарин, аз ҷумлаи онҳое, ки дар гурӯҳҳои худ ҷои дуюмро мегиранд, ба мусобиқаи ниҳоӣ роҳ меёбанд. === Ба мусобиқаи ниҳоӣ роҳ ёфт === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! style="width: 13em;" |Сборная ! style="width: 16em;" |Способ квалификации ! style="width: 10em;" |Дата квалификации ! style="width: 5em;" |Участие ! style="width: 5em;" |Подряд ! style="width: 10em;" |В последний раз ! style="width: 20em;" |Лучший результат |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|JPN}} |Отбор на ЧМ-2022, 1-е место в группе F |28 мая 2021 | colspan="2" |10 | rowspan="14" |[[Ҷоми миллатҳои Осиё 2019|2019]] |'''Чемпион''' ('''1992''', '''2000''', '''2004''', '''2011''') |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|SYR}} |Отбор на ЧМ-2022, 1-е место в группе A |7 июня 2021 |7 |2 |Групповой этап (1980, 1984, 1988, 1996, 2011, [[Ҷоми миллатҳои Осиё 2019|2019]]) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|QAT}} |Отбор на ЧМ-2022, 1-е место в группе E |7 июня 2021 |11 |7 |'''Чемпион''' ('''[[Ҷоми миллатҳои Осиё 2019|2019]]''') |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|KOR}} |Отбор на ЧМ-2022, 1-е место в группе H |9 июня 2021 |15 |7 |'''Чемпион''' ('''1956''', '''1960''') |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|AUS}} |Отбор на ЧМ-2022, 1-е место в группе B |11 июня 2021 | colspan="2" |5 |'''Чемпион''' ('''2015''') |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|IRN}} |Отбор на ЧМ-2022, 1-е место в группе C |15 июня 2021 | colspan="2" |15 |'''Чемпион''' ('''1968''', '''1972''', '''1976''') |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|KSA}} |Отбор на ЧМ-2022, 1-е место в группе D |15 июня 2021 | colspan="2" |11 |'''Чемпион''' ('''1984''', '''1988''', '''1996''') |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|UAE}} |Отбор на ЧМ-2022, 1-е место в группе G |15 июня 2021 |11 |6 |2-е место (1996) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|IRQ}} |Отбор на ЧМ-2022, 2-е место в группе C |15 июня 2021 |10 |8 |'''Чемпион''' ('''2007''') |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|OMA}} |Отбор на ЧМ-2022, 2-е место в группе E |15 июня 2021 |5 |3 |1/8 финала ([[Ҷоми миллатҳои Осиё 2019|2019]]) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|VIE}} |Отбор на ЧМ-2022, 2-е место в группе G |15 июня 2021 |3 |2 |1/4 финала (2007, [[Ҷоми миллатҳои Осиё 2019|2019]])<ref>Сборная Вьетнама является преемницей [[Сборная Южного Вьетнама по футболу|сборной Южного Вьетнама]], которая принимала участие в 2 финальных турнирах. Лучший результат — 4-е место на [[Кубок Азии по футболу 1956|Кубке Азии по футболу 1956]] и [[Кубок Азии по футболу 1960|Кубке Азии по футболу 1960]]</ref> |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|CHN}} |Отбор на ЧМ-2022, 2-е место в группе A |15 июня 2021 | colspan="2" |13 |2-е место (1984, 2004) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|LIB}} |Отбор на ЧМ-2022, 2-е место в группе H |15 июня 2021 |3 |2 |Групповой этап (2000, [[Ҷоми миллатҳои Осиё 2019|2019]]) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|JOR}} |Отбор на КА-2023, 1-е место в группе A |14 июня 2022 |5 |4 |1/4 финала (2004, 2011) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|IDN}} |Отбор на КА-2023, 2-е место в группе A |14 июня 2022 |5 |1 |2007 |Групповой этап (1996, 2000, 2004, 2007) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|PLE}} |Отбор на КА-2023, 1-е место в группе B |14 июня 2022 | colspan="2" |3 | rowspan="4" |[[Ҷоми миллатҳои Осиё 2019|2019]] |Групповой этап (2015, [[Ҷоми миллатҳои Осиё 2019|2019]]) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|UZB}} |Отбор на КА-2023, 1-е место в группе С |14 июня 2022 | colspan="2" |8 |1/2 финала (2011) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|THA}} |Отбор на КА-2023, 2-е место в группе C |14 июня 2022 |9 |2 |Третье место (1972) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|IND}} |Отбор на КА-2023, 1-е место в группе D |14 июня 2022 |5 |2 |Второе место (1964) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|HKG}} |Отбор на КА-2023, 2-е место в группе D |14 июня 2022 |4 |1 |1968 |Третье место (1956) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|BHR}} |Отбор на КА-2023, 1-е место в группе E |14 июня 2022 |7 |6 |[[Ҷоми миллатҳои Осиё 2019|2019]] |Четвёртое место (2004) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|MAS}} |Отбор на КА-2023, 2-е место в группе E |14 июня 2022 |4 |1 |2007 |Групповой этап (1976, 1980, 2007) |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|TJK}} |Отбор на КА-2023, 1-е место в группе F |14 июня 2022 | colspan="4" |''Дебют'' |- | style="text-align:left;" |{{Футбол|KGZ}} |Отбор на КА-2023, 2-е место в группе F |14 июня 2022 |2 |2 |[[Ҷоми миллатҳои Осиё 2019|2019]] |1/8 финала ([[Ҷоми миллатҳои Осиё 2019|2019]]) |} == Мусобиқаи финалӣ == === Қуръакашӣ ва тақсими дастаҳо === Қуръакашӣ 11 майи соли 2023 дар Доҳа баргузор гардид. Дастаҳо аз рӯи рейтинги FIFA барои моҳи апрели соли 2023 ба гурӯҳҳо тақсим карда шуданд. Дастаи миллии Қатар, ҳамчун мизбон, ба таври худкор дар гурӯҳи 1 ҷойгир карда шуд ва дар мавқеи A1 ҷойгир шуд<ref>{{Cite web|url=https://www.the-afc.com/en/national/afc_asian_cup/news/seeding_for_afc_asian_cup_qatar_2023™_final_draw_confirmed.html|title=Seeding for AFC Asian Cup Qatar 2023™ Final Draw confirmed|date=2023-04-07|publisher=AFC|lang=en|accessdate=2024-01-13}}</ref>. {| class="wikitable" ! width="25%" |Гурӯҳи 1 ! width="25%" |Гурӯҳи 2 ! width="25%" |Гурӯҳи 3 ! width="25%" |Гурӯҳи 4 |- |{{Футбол|Қатар}} (60) <small>''(мизбон)''</small> <br> {{Футбол|Ҷопон}} (20) <br> {{Футбол|Эрон}} (24) <br> {{Футбол|Кореяи Ҷанубӣ}} (27)<br> {{Футбол|Австралия}} (29) <br> {{Футбол|Арабистони Саудӣ}} (54) <br> |{{Футбол|Ироқ}} (67) <br> {{Футбол|АМА}} (72) <br> {{Футбол|Умон}} (73) <br> {{Футбол|Ӯзбекистон}} (74) <br>{{Футбол|Чин}} (81) <br> {{Футбол|Урдун}} (84) <br> |{{Футбол|Баҳрайн}} (85) <br> {{Футбол|Сурия}} (90) <br> {{Футбол|Фаластин}} (93) <br> {{Футбол|Ветнам}} (95) <br> {{Футбол|Қирғизистон}} (96) <br> {{Футбол|Лубнон}} (99) <br> |{{Футбол|Ҳиндустон}} (101) <br> {{Футбол|Тоҷикистон}} (109) <br> {{Футбол|Таиланд}} (114) <br> {{Футбол|Малайзия}} (138) <br> {{Футбол|Ҳонконг}} (147) <br> {{Футбол|Индонезия}} (149) |} Дар натиҷаи қуръакашӣ дастаҳо ба 6 гурӯҳ (аз А то F) тақсим карда шуданд, аз онҳо ду дастаи пурқувват ва инчунин чаҳор дастаи беҳтарин, ки ҷойи севумро гирифтанд, ба даври плей-офф роҳ меёбанд. {| class="wikitable" style="border-width:0;" ! colspan="2" |Гурӯҳи А ! colspan="2" style="width:16%" | Гурӯҳи В ! colspan="2" style="width:16%" | Гурӯҳи C ! colspan="2" style="width:16%" | Гурӯҳи D ! colspan="2" style="width:16%" | Гурӯҳи Е ! colspan="2" style="width:16%" | Гурӯҳи F |- | А1 | style="width:16%" |{{Футбол|Қатар}} | B1 | style="width:16%" |{{Футбол|Австралия}} | C1 | style="width:16%" |{{Футбол|Эрон}} | D1 | style="width:16%" |{{Футбол|Ҷопон}} | E1 | style="width:16%" |{{Футбол|Кореяи Ҷанубӣ}} | F1 | style="width:16%" |{{Футбол|Арабистони Саудӣ}} |- | А2 | style="width:16%" |{{Футбол|Чин}} | B2 | style="width:16%" |{{Футбол|Ӯзбекистон}} | C2 | style="width:16%" |{{Футбол|АМА}} | D2 | style="width:16%" |{{Футбол|Индонезия}} | E2 | style="width:16%" |{{Футбол|Малайзия}} | F2 | style="width:16%" |{{Футбол|Таиланд}} |- | A3 | style="width:16%" |{{Футбол|Тоҷикистон}} | B3 | style="width:16%" |{{Футбол|Сурия}} | C3 | style="width:16%" |{{Футбол|Ҳонконг}} | D3 | style="width:16%" |{{Футбол|Ироқ}} | E3 | style="width:16%" |{{Футбол|Урдун}} | F3 | style="width:16%" |{{Футбол|Қирғизистон}} |- | А4 | style="width:16%" |{{Футбол|Лубнон}} | B4 | style="width:16%" |{{Футбол|Ҳиндустон}} | C4 | style="width:16%" |{{Футбол|Фаластин}} | D4 | style="width:16%" |{{Футбол|Ветнам}} | E4 | style="width:16%" |{{Футбол|Баҳрайн}} | F4 | style="width:16%" |{{Футбол|Умон}} |- |} === Ҳайати тимҳои миллӣ === ==== Ҷароҳатҳо ==== Чанде аз бозикунони тимҳои миллӣ захмӣ шуда, натавонистанд дар Ҷоми Осиё ширкат кунанд. Дар байни онҳо: === Марҳилаи гурӯҳӣ === ==== Гурӯҳи А ==== {{ФутболҶадвал}} {{ФТ-даста|1|{{футбол|Қатар}}|3|0|0|5|0|ранг=#ccffcc}} {{ФТ-даста|2|{{футбол|Тоҷикистон}}|1|1|1|2|2|ранг=#ccffcc}} {{ФТ-даста|3|{{футбол|Чин}}|0|2|1|0|1|ранг=#ffdede}} {{ФТ-даста|4|{{футбол|Лубнон}}|0|1|2|1|5|ранг=#ffdede}} {{ФутболҶадвалОхир}} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF |таърих=[[12 январ]]и [[2024]]<br>20:00 [[UTC+3]] |майдон=[[Варзишгоҳи миллӣ (Лусаил)|Лусаил]], [[Лусаил]] |тамошобинон=82 490 |довар={{Парчам|AUS}} [[Алиризо Фағонӣ]] |даста1={{футбол|Қатар|||R}} |даста2={{футбол|Лубнон}} |ҳисоб=3:0 (1:0) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363521 гузориш] |голҳо1=[[Акрам Афиф]] {{Goal|45||90+6}}<br>[[Алмоез Алӣ]] {{Goal|56}} |голҳо2=}} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF|таърих=[[13 январ]]и [[2024]]<br>17:30 [[UTC+3]] |майдон=[[Варзишгоҳи Абдуллоҳ бин Халиф]], [[Доҳа]] |тамошобинон=4001 |довар={{Парчам|KSA}} [[Муҳаммад Ал-Хаиш]] |даста1={{футбол|Чин|||R}} |даста2={{футбол|Тоҷикистон}} |ҳисоб=0:0 (0:0) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363522 гузориш] |голҳо1= |голҳо2=}} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF|таърих=[[17 январ]]и [[2024]]<br>14:30 [[UTC+3]] |майдон=[[Ал-Тумама]], [[Доҳа]] |тамошобинон=14137 |довар={{Парчам|Кореяи Ҷанубӣ}} [[Ко Хюн-Чжин]] |даста1={{футбол|Лубнон|||R}} |даста2={{футбол|Чин}} |ҳисоб=0:0 (0:0) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363526 гузориш] |голҳо1= |голҳо2=}} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF |таърих=[[17 январ]]и [[2024]]<br>17:30 [[UTC+3]] |майдон=[[Ал-Байт]], [[Ал-Хаур]] |тамошобинон=57460 |довар={{Парчам|Ҷопон}} [[Хироуки Кимура]] |даста1={{футбол|Тоҷикистон|||R}} |даста2={{футбол|Қатар}} |ҳисоб=0:1 (0:1) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363525 гузориш] |голҳо1= |голҳо2=[[Акрам Афиф]] {{Goal|17}}}} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF|таърих=[[22 январ]]и [[2024]]<br>18:00 [[UTC+3]]|майдон=[[Варзишгоҳи Халифа]], [[Ар-Райян]] |тамошобинон= |довар={{Парчам|Кувейт}} Абдуллоҳ Ҷамолӣ |даста1={{футбол|Қатар|||R}} |даста2={{футбол|Чин}} |ҳисоб=1:0 (0:0) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363528 гузориш] |голҳо1=[[Ҳассан Ал-Ҳаидос]] {{Goal|66}} |голҳо2=}} ---- {{Гузориши мусобиқа|замина=#EBF5FF|таърих=[[22 январ]]и [[2024]]<br>18:00 [[UTC+3]] |майдон=[[Варзишгоҳи ба номи шайх Ҷассим бин Ҳамад]], [[Ар-Райян]], [[Доҳа]] |тамошобинон= |довар={{Парчам|Ироқ}} Саррай Муҳанад Қосим |даста1={{футбол|Тоҷикистон|||R}} |даста2={{футбол|Лубнон}} |ҳисоб=2:1 (0:0) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363527 гузориш] |голҳо1=[[Парвизҷон Умарбоев]] {{Goal|80}}<br>[[Нуриддин Ҳамроқулов]] {{Goal|90+2}} |голҳо2=[[Бассел Жради]] {{Goal|47}}}} ==== Гурӯҳи В ==== {{ФутболҶадвал}} {{ФТ-даста|1|{{футбол|Австралия}}|2|1|0|4|1|ранг=#ccffcc}} {{ФТ-даста|2|{{футбол|Ӯзбекистон}}|1|2|0|4|1|ранг=#ccffcc}} {{ФТ-даста|3|{{футбол|Сурия}}|1|1|1|1|1|ранг=lightcyan}} {{ФТ-даста|4|{{футбол|Ҳиндустон}}|0|0|3|0|6|ранг=#ffdede}} {{ФутболҶадвалОхир}} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF |таърих=[[13 январ]]и [[2024]]<br>17:30 [[UTC+3]] |майдон=[[Аҳмад бин Алӣ (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи Аҳмад бин Алӣ]], [[Эр-Райян]] |тамошобинон=35 253 |довар={{Парчами Ҷопон}} [[Ёсими Ямасита]] |даста1={{футбол|Австралия|||R}} |даста2={{футбол|Ҳиндустон}} |ҳисоб=2:0 (0:0) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363529 гузориш] |голҳо1=[[Ҷексон Ирвин]] {{Goal|50}}<br>[[Ҷордан Бос]] {{Goal|73}}|голҳо2=}} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF |таърих = [[13 январ]]и [[2024]]<br>20:30 [[UTC+3]] |майдон = [[Варзишгоҳи ба номи шайх Ҷассим бин Ҳамад|Ҷассим бин Ҳамад]], [[Ар-Райян]] |тамошобинон = 10 198 |довар = {{Парчами Умон}} [[Аҳмад Ал-Қоф]] |даста1 = {{футбол|Ӯзбекистон|||R}} |даста2 = {{футбол|Сурия}} |ҳисоб = 0:0 (0:0) |протокол = [https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363530 гузориш] |голы1 = |голы2 = }} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF|таърих=[[18 января]] [[2024]]<br>14:30 [[UTC+3]] |майдон=[[Варзишгоҳи ба номи шайх Ҷассим бин Ҳамад]], [[Ар-Райян]]|тамошобинон=10097 |довар={{Парчами Имороти Муттаҳидаи Арабӣ}} [[Одил Ал-Нақби]] |даста1={{футбол|Сурия|||R}} |даста2={{футбол|Австралия}} |ҳисоб=0:1 (0:0) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363532 гузориш] |голҳо1= |голҳо2=[[Ҷексон Ирвин]] {{Goal|59}}}} ---- {{Гузориши мусобиқа|замина=#EBF5FF|таърих=[[18 январ]]и [[2024]]<br>17:30 [[UTC+3]] |майдон=[[Аҳмад бин Алӣ (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи Аҳмад бин Алӣ]], [[Ар-Райян]] |тамошобинон=38491 |довар={{Парчами Чин}} [[Фу Мин]] |даста1={{футбол|Ҳиндустон|||R}} |даста2={{футбол|Ӯзбекистон}} |ҳисоб=0:3 (0:3) |протокол=[ гузориш] |голҳо1=|голҳо2=[[Аббосбек Файзуллаев]] {{Goal|4}}<br>[[Игор Сергеев]] {{Goal|18}}<br>[[Шерзод Насруллаев]] {{Goal|45+4}} }} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF |таърих=[[23 январ]]и [[2024]]<br>14:30 [[UTC+3]] |майдон=[[Ал-Ҷануб (варзишгоҳ)|Ал-Ҷануб]], [[Ал-Вақра]] |тамошобинон=15290 |довар={{Парчами Ҷопон}} Юсуки Араки |даста1={{футбол|Австралия|||R}} |даста2={{футбол|Ӯзбекистон}} |ҳисоб=1:1 (1:0) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363534 гузориш] |голҳо1=[[Мартин Бойл]] {{Goal|45+1|пен.}}|голҳо2=[[Азиз Тургунбоев]] {{Goal|78}}}} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF |таърих = [[23 январ]]и [[2024]]<br>14:30 [[UTC+3]] |майдон = [[Ал-Байт]], [[Ал-Ҳаур]] |тамошобинон = 42787 |довар = {{Парчами Таиланд}} Сивакорн Пю-Юдом |даста1 ={{футбол|Сурия|||R}} |даста2 = {{футбол|Ҳиндустон}} |ҳисоб = 1:0 (0:0) |протокол = [https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363533 гузориш] |голҳо1 = [[Умар Ҳарбин]] {{Goal|76}} |голы2 = }} ==== Гурӯҳи C ==== {{ФутболҶадвал}} {{ФТ-даста|1|{{футбол|Эрон}}|3|0|0|7|2|ранг=#ccffcc}} {{ФТ-даста|2|{{футбол|АМА}}|1|1|1|5|4|ранг=#ccffcc}} {{ФТ-даста|3|{{футбол|Фаластин}}|1|1|1|5|5|ранг=lightcyan}} {{ФТ-даста|4|{{футбол|Ҳонконг}}|0|0|3|1|7|ранг=#ffdede}} {{ФутболҶадвалОхир}} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF |таърих=[[14 январ]]и [[2024]]<br>17:30 [[UTC+3]] |майдон=[[Халифа]], [[Ар-Райян]] |тамошобинон=15586 |довар={{Парчами Сингапур}} [[Мухаммад Таки]] |даста1={{футбол|АМА|||R}} |даста2={{футбол|Ҳонконг}} |ҳисоб=3:1 (1:0) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363535 гузориш] |голҳо1=[[Султон Одил]] {{Goal|34|пен.}}<br>[[Зайед Султон]] {{Goal|53}}<br>[[Яҳё Ал-Ҳассанӣ]] {{Goal|90+6|пен.}} |голҳо2=[[Чан Сиу Кван]] {{Goal|49}}}} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF |таърих=[[14 январ]]и [[2024]]<br>20:30 [[UTC+3]] |даста1={{футбол|Эрон|||R}} |даста2={{футбол|Фаластин}} |ҳисоб=4:1 (3:1) |голҳо1=[[Карим Ансорифард]] {{Goal|2}}<br>[[Шуҷоъ Халилзода]] {{Goal|12}}<br>[[Маҳдӣ Ғойидӣ]] {{Goal|38}}<br>[[Сардор Озмун]] {{Goal|55}} |голҳо2=[[Тамер Сейям]] {{Goal|45+6}} |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363536 гузориш] |майдон=[[Эдюкейшн сити (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи Эдюкейшн сити]], [[Ар-Райян]] |тамошобинон=27691 |довар={{Парчами Қатар}} [[Абдурраҳмон Ал-Ҷассим]] }} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF |таърих=[[18 январ]]и [[2024]]<br>20:30 [[UTC+3]] |майдон=[[Ал-Ҷануб (варзишгоҳ)|Ал-Ҷануб]], [[Ал-Вақра (шаҳр)|Ал-Вақра]] |тамошобинон=41986 |довар={{Парчами Кувайт}} [[Аҳмад Ал-Алӣ]] |даста1={{футбол|Фаластин|||R}} |даста2={{футбол|АМА}} |ҳисоб=1:1 (0:1) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363537 гузориш] |голҳо1=[[Бадер Нассер]] {{Goal|50|авт.}} |голҳо2=[[Султон Одил]] {{Goal|23}} }} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF |таърих=[[19 январ]]и [[2024]]<br>20:30 [[UTC+3]] |майдон=[[Халифа]], [[Ар-Райян]] |тамошобинон=36412 |довар={{Парчами Сурия}} [[Ханна Ҳаттаб]] |даста1={{футбол|Ҳонконг|||R}} |даста2={{футбол|Эрон}} |ҳисоб=0:1 (0:1) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363538 гузориш] |голҳо1= |голҳо2=[[Маҳдӣ Ғойидӣ]] {{Goal|24}}}} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF |таърих=[[23 январ]]и [[2024]]<br>18:00 [[UTC+3]] |майдон=[[Эдюкейшн сити (варзишгоҳ)|Варзишгоҳи Эдюкейшн сити]], [[Ар-Райян]] |тамошобинон= |довар= {{Парчами Ӯзбекистон}} Илгиз Танташев |даста1={{футбол|Эрон|||R}} |даста2={{футбол|АМА}} |ҳисоб=2:1 (1:0) |протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363540 гузориш] |голҳо1=[[Маҳдӣ Торемӣ]] {{Goal|26||65}} |голҳо2=[[Яҳё Ал-Ҳассанӣ]] {{Goal|90+3}}}} ---- {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF |таърих = [[23 январ]]и [[2024]]<br>18:00 [[UTC+3]] |майдон = [[Варзишгоҳи Абдуллоҳ бин Халиф]], [[Доҳа]] |тамошобинон = |довар = {{Парчами Австралия}} Шон Эванс |даста1 = {{футбол|Ҳонконг|||R}} |даста2 = {{футбол|Фаластин}} |ҳисоб = 0:3 (0:0) |протокол = [https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363539 гузориш] |голҳо1 = |голҳо2 =[[Одай Даббаг]] {{Goal|12||60}}<br>[[Зайд Кунбар]] {{Goal|48}}}} ==== Гурӯҳи D ==== {{Гузориши мусобиқа |замина=#EBF5FF|таърих=[[14 январ]]и [[2024]]<br>14:30 [[UTC+3]]|майдон=[[Эль-Тумама]], [[Доҳа]]|тамошобинон=17385|мураббӣ={{Парчам|Кореяи Ҷанубӣ}} [[Ким Йонг Хук]]|даста1={{футбол|JPN|||R}}|даста2={{футбол|VIE}}|ҳисоб=4:2 (3:2)|протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363541 отчёт]|голҳо1=[[Минамино, Такуми|Минамино]] {{гол|11||45}}<br>[[Накамура, Кэйто|К. Накамура]] {{гол|45+5}}<br>[[Уэда, Аясэ|А. Уэда]] {{гол|85}}|голҳо2=[[Динь Бак Нгуен]] {{гол|16}}<br>[[Фам Туан Хай]] {{гол|33}}}}{{Гузориши мусобиқа|замина=#EBF5FF|таърих=[[15 январ]]и [[2024]]<br>17:30 [[UTC+3]]|даста1={{футбол|IDN|||R}}|даста2={{футбол|IRQ}}|ҳисоб=1:3 (1:2)|голҳо1=[[Фердинан, Марселино|М. Фердинанд]] {{гол|37}}|голҳо2=[[Али, Моханад|М. Али]] {{гол|17}}<br>[[Рашид, Осама|О. Рашид]] {{гол|45+7}}<br>[[Хусейн, Аймен|А. Хусейн]] {{гол|75}}|протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363542 гузориш]|майдон=[[Ахмед бин Али (стадион)|Стадион Ахмед бин Али]], [[Эр-Райян]]|тамошобинон=16532|мураббӣ={{Парчам|Ӯзбекистон}} [[Танташев, Илгиз|Илгиз Танташев]]}}{{Гузориши мусобиқа|замина=#EBF5FF|таърих=[[19 января]] [[2024]]<br>14:30 [[UTC+3]]|даста1={{футбол|IRQ|||R}}|даста2={{футбол|JPN}}|ҳисоб=2:1 (2:0)|голҳо1=[[Хусейн, Аймен|А. Хусейн]] {{гол|5||45+4}}|голҳо2=[[Эндо, Ватару|В. Эндо]] {{гол|90+3}}|протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363544 гузориш]|майдон=[[Эдьюкейшн сити (стадион)|Стадион Эдьюкейшн сити]], [[Эр-Райян]]|тамошобинон=38663|мураббӣ={{Парчам|KSA}} [[Аль-Тураис, Халид|Халид Аль-Тураис]]}}{{Гузориши мусобиқа|замина=#EBF5FF|таърих=[[24 января]] [[2024]]<br>14:30 [[UTC+3]]|даста1={{футбол|JPN|||R}}|даста2={{футбол|IDN}}|ҳисоб=3:1 (1:0)|голҳо1=[[Уэда, Аясэ|А. Уэда]] {{гол|6||51}}<br>[[Юстин Хабнер]] {{гол|88|авт.}}|голҳо2=[[Уолш, Сэнди|С. Уолш]] {{гол|90+1}}|майдон=[[Эль-Тумама]], [[Доҳа]]|тамошобинон=|мураббӣ={{Парчам|Қатар}} Хамис Аль-Мари|протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363545 отчёт]}}{{Гузориши мусобиқа|замина=#EBF5FF|таърих=[[15 января]] [[2024]]<br>20:30 [[UTC+3]]|даста1={{футбол|MAS|||R}}|даста2={{футбол|JOR}}|ҳисоб=0:4 (0:3)|голы1=|голы2=[[Аль-Марди, Махмуд|М. Аль-Марди]] {{гол|12||32}}<br>[[Аль-Тамари, Муса|М. Аль-Тамари]] {{гол|18|пен.}} {{гол|85}}|протокол=[https://www.the-afc.com/en/matches/afc-asian-cup/2023/2363547 отчёт]|майдон=[[Эль-Джануб (стадион)|Эль-Джануб]], [[Эль-Вакра (город)|Эль-Вакра]]|тамошобинон=20410|мураббӣ={{Парчам|АМА}} [[Мохамед, Мохаммед Абдулла|М. А. Мохамед]]}} <references group="" responsive="1"></references> {{Гузориши мусобиқа|замина=#EBF5FF|таърих=[[25 января]] [[2024]]<br>18:00 [[UTC+3]]|майдон=[[Стадион Абдулла бин Халиф]], [[Доха]]|тамошобинон=|судьи={{Парчам|Кувайт}} Ахмад Аль-Али|команда1={{футбол|KGZ|||R}}|даста2={{футбол|OMA}}|ҳисоб=1:1 (0:1)|протокол=[отчёт]|голҳо1=[[Коджо, Джоэл|Коджо]] {{гол|80}}|голҳо2=[[Мухсен аль-Гассани]] {{гол|8}}}} ==== Муқоисаи дастаҳои ҷои сеюм ==== {{ФутболҶадвал2|эзоҳ=1}} {{ФТ-даста|1|{{футбол|Урдун}}|1|1|1|6|3|Проходят<br>в [[#Плей-офф|плей-офф]]|примСтрок=4|ранг=#CCFFCC}} {{ФТ-даста|2|{{футбол|Фаластин}}|1|1|1|5|5|ранг=#CCFFCC}} {{ФТ-даста|3|{{Футбол|Сурия}}|1|1|1|1|1|ранг=#CCFFCC}} {{ФТ-даста|4|{{Футбол|Индонезия}}|1|0|2|3|6|ранг=#CCFFCC}} {{ФТ-даста|5|{{футбол|Умон}}|0|2|1|2|3|Выбывают<br>из турнира|примСтрок=2|цвет=#FFDDDD}} {{ФТ-даста|6|{{Футбол|CHN}}|0|2|1|0|1|ранг=#FFDDDD}} {{ФутболҶадвалОхир2}} === Плей-офф === {{Турнир16|[[28 января]], [[Ахмед бин Али (стадион)|Ахмед бин Али]]|'''{{футбол|Тоҷикистон}}'''|'''1 (5)'''|{{футбол|АМА}}|1 (3)|[[29 января]], [[Халифа]]|{{футбол|Ироқ}}||{{футбол|Иордания}}||[[28 января]], [[Стадион имени шейха Джассима бин Хамада|Джассим бин Хамад]]|'''{{футбол|AUS}}'''|'''4'''|{{футбол|Индонезия}}|0|[[30 января]], [[Эдьюкейшн сити (стадион)|Эдьюкейшн сити]]|{{футбол|Арабистони Саудӣ}}||{{футбол|Кореяи Ҷанубӣ}}||[[31 января]], [[Стадион Абдулла бин Халиф|Абдулла бин Халиф]]|{{футбол|Иран}}||{{футбол|Сурия}}||[[31 января]], [[Эль-Тумама]]|{{футбол|Бахрейн}}||{{футбол|Ҷопон}}||[[29 января]],|{{футбол|QAT}}||{{футбол|Фаластин}}||[[30 января]], [[Эль-Джануб (стадион)|Эль-Джануб]]|{{футбол|UZB}}||{{футбол|Таиланд}}| <!-- Четвертьфиналы --> |[[2 феврал]], [[Ахмед бин Али (стадион)|Ахмед бин Али]]|{{футбол|Тоҷикистон}}||{{футбол|Урдун}}| |[[2 феврал]], [[Эль-Джануб (стадион)|Эль-Джануб]]|{{футбол|AUS}}||| |[[3 февраля]], [[Эдьюкейшн сити (стадион)|Эдьюкейшн сити]]|||| |[[3 февраля]], [[Эль-Байт]]|{{футбол|QAT}}||{{футбол|UZB}}| <!-- Полуфиналы --> |[[6 февраля]], [[Ахмед бин Али (стадион)|Ахмед бин Али]]|||| |[[7 февраля]], [[Эль-Тумама]]|||| <!-- Финал -->|[[10 февраля]], [[Национальный стадион (Лусаил)|Лусаил]]|||||Третьеместо=нет <!-- 1/8 финала -->}} === 1/8 финал === == Голзанҳо == * {{Flagicon|QAT}} [[Акрам Афиф]] * {{Flagicon|Ироқ}} [[Аймен Ҳусейн]] == Эзоҳ == {{Эзоҳ}} == Пайвандҳо == * [http://www.the-afc.com/competition/afc-asian-cup Ҷоми Осиё оид ба футбол], the-AFC.com [[Гурӯҳ:Рӯйдодҳои варзишӣ]] 9a26g0satmf0f90y4gqi7evbpf1c4lz Меҳрёри Меҳрофарин 0 333903 1488192 2026-09-27T17:19:46Z Noesh 149586 Эҷоди мақолаи мустақил пас аз баррасӣ ва викифонӣ 1488192 wikitext text/x-wiki {{Адиб |ном = Меҳрёри Меҳрофарин |номи аслӣ = (форсӣ: مهریار مهرآفرین) |тасвир = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = |номи пурра = |тахаллусҳо = |таърихи таваллуд = 24.08.1965 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Эрон} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Эрон}} |навъи фаъолият = {{нависанда|тоҷик|Тоҷикистон}}, {{шоир|тоҷик|Эрон}} |солҳои фаъолият = |самт = |жанр = |забони осор = |дебют = |ҷоизаҳои адабӣ = |ҷоизаҳо = |Lib = |сайт = |викигуфтовард = |имзо = }} '''Меҳрёри Меҳрофарин''' (форсӣ: '''مهریار مهرآفرین''') — тав. [[24 август|24 августи]] [[1965]], [[Эрон]]) — [[нависанда]], [[шоир]], [[омӯзгор]] ва фаъоли фарҳангии эронӣ, муқими [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]. Ӯ ҳамчун омӯзгори Донишгоҳи Меҳрофарин (''University of Mehrafarin'') фаъолият карда, дар осори хеш ба масъалаҳои [[фарҳанг]] ва [[тамаддун|тамаддуни]] [[Эрони бостон]], забону адаби форсӣ, [[ҳуқуқи инсон]] ва ҳуқуқи [[ҳуқуқи инсон|занон]] пардохтааст. == Зиндагинома == Меҳрёри Меҳрофарин [[24 август|24 августи]] [[соли 1965]] дар [[Эрон]] ба дунё омадааст. Ӯ аз ҷавонӣ ба [[адабиёт]], [[шеър]] ва омӯзиши [[фарҳанг|фарҳангу]] [[таърих]] рӯ оварда, баъдан ба фаъолияти нависандагӣ, омӯзгорӣ ва фарҳангӣ машғул шудааст. Тибқи иттилои нашршудаи Донишгоҳи Меҳрофарин, ки [[соли 2012]] тавассути PR Newswire интишор шудааст, Меҳрофарин [[соли 2001]] Эронро тарк карда, баъдан дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] зиндагӣ кардааст. Дар ин манбаъ ӯ ҳамчун нависандаи эронӣ муаррифӣ шуда, гуфта мешавад, ки то [[соли 2012]] наздик ба 75 [[китоб]] навишта буд ва 35 [[асар|асари]] ӯ тавассути Донишгоҳи Меҳрофарин дастраси умум шуда буданд.<ref name="PR">{{cite web |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/nonprofit-university-of-mehrafarin-inc-to-host-parallel-event-at-the-2012-annual-united-nations-conference-on-the-status-of-women-139810913.html |title=Nonprofit University of Mehrafarin, Inc. to Host Parallel Event at the 2012 Annual United Nations Conference on the Status of Women |publisher=PR Newswire |date=21 February 2012 |access-date=9 September 2026 |language=en }}</ref> == Фаъолияти адабӣ ва омӯзгорӣ == Меҳрофарин ба [[нависанда|нависандагӣ]], эҷоди [[шеър]] ва фаъолияти омӯзишию фарҳангӣ машғул шудааст. Дар манбаъҳои илмии [[Тоҷикистон]] ӯ бо унвони ''«Омӯзгор Меҳриёри Меҳрофарин»'' ёд шудааст.<ref name="Ravshan">{{cite web |url=https://ravshanfikr.tj/shinokhti-masoili-i-timo-va-sijos/ku-anulg-oi-orijo-moyai-iftikhori-amrikoi-ost.html |title=Куҳанулгӯҳои ориёӣ мояи ифтихори амрикоиҳост |publisher=Равшанфикр |access-date=9 September 2026 }}</ref> Меҳрофарин бо Донишгоҳи Меҳрофарин (''University of Mehrafarin'') [[робита|робитаи]] омӯзишӣ ва адабӣ дошт. Ин [[муассиса]] дар [[Иёлоти Муттаҳида]] ҳамчун созмони ғайритиҷоратии омӯзишию фарҳангӣ фаъолият мекард. Тибқи маълумоти нашршуда дар [[соли 2012]], муассиса моҳи декабри [[соли 2008]] таъсис ёфта, худро созмони ғайридинӣ ва ғайрисиёсӣ муаррифӣ мекард ва яке аз ҳадафҳои он таблиғи [[ҳуқуқи инсон]] тавассути [[адабиёт]] буд.<ref name="PR"/> Сомонаи Донишгоҳи Меҳрофарин, ки нусхаи он дар ''Internet Archive'' маҳфуз аст, фаъолияти омӯзишӣ ва фарҳангии муассисаро дар оғози солҳои 2010 нишон медиҳад.<ref name="UOM">{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20110906192537/http://www.universityofmehrafarin.org/ |title=University of Mehrafarin |publisher=Internet Archive |date=6 September 2011 |access-date=9 September 2026 |language=en }}</ref> Донишгоҳи Меҳрофарин ҳамчунин дар [[нашр]] ва дастраси умум кардани [[осор|осори]] Меҳрофарин саҳм дошт. Аз ҷумла, китоби «Пайванди Меҳрофарин» [[соли 2011]] аз ҷониби ''University of Mehrafarin'' дар Энсинои [[Калифорния]] ба табъ расидааст.<ref name="Peyvande">{{cite web |url=https://philpapers.org/rec/MEHPM |title=Peyvande Mehrafarin |publisher=PhilPapers |access-date=9 September 2026 |language=en }}</ref> == Эҷодиёт == Меҳрофарин муаллифи осори [[назм|назму]], [[наср|насри]] [[адабиёт|адабӣ]] ва [[фарҳанг|фарҳангӣ]] мебошад. Дар осори ӯ масъалаҳои фарҳанги эронӣ ва ориёӣ, [[таърих|таърихи]] [[Эрони бостон]], [[забони форсӣ|забону]] [[адабиёти форсӣ]], мавзӯи [[муҳаббат]], муносибатҳои инсонӣ ва [[ҳуқуқи инсон]] мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Яке аз асарҳои сабтшудаи ӯ «Суруди Ориёмеҳан» аст. Феҳристи байналмилалии [[китобхона|китобхонаҳои]] ''WorldCat'' Меҳрёри Меҳрофаринро [[муаллиф|муаллифи]] ин асар, '''''«Суруди Ориёмеҳан»''''' нишон дода, онро ҳамчун китоби форсӣ, нашри аввал, Лос-Анҷелес, соли 2006 сабт кардааст.<ref name="WorldCat">{{cite web |url=https://search.worldcat.org/title/952717990 |title=سرود آرىا مىهن : بلند ترىن و ناب ترىن چکامه ى پىشىنه ى ادب پارسى |publisher=WorldCat |access-date=9 September 2026 |language=en }}</ref> Дар манбаъҳои илмии [[Тоҷикистон]] низ ба осори ӯ истинод шудааст. Дар матлаби «Куҳанулгӯҳои ориёӣ мояи ифтихори амрикоиҳост» асарҳои «Ҳафтсини Каёнӣ» ва «Тамаддунҳо сарнавиштҳоро месозанд» аз ҷумлаи сарчашмаҳои истифодашуда мебошанд.<ref name="Ravshan"/> == Фаъолият дар ҳимоят аз ҳуқуқи занон == Меҳрофарин ба масъалаҳои ҳуқуқи инсон ва бахусус ҳуқуқи занон низ пардохтааст. Тибқи маълумоти ''PR Newswire'', ӯ пас аз мушоҳидаи хушунат нисбат ба занон дар [[Эрон]] ба ҳимоят аз [[ҳуқуқи инсон]] ва [[ҳуқуқи инсон|ҳуқуқи занон]] машғул шудааст.<ref name="PR"/> [[Соли 2012]] Донишгоҳи Меҳрофарин дар ҳошияи 56-умин ҷаласаи Комиссияи [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба мақоми занон чорабинии параллелиеро бо унвони «Ҳимоя аз ҳуқуқи зан барои дӯст доштан ва издивоҷ» (''Defending the Woman's Right to Love and Marry'') ташкил кард.<ref name="PR"/> Чорабинӣ 3 марти [[соли 2012]] дар ''Church Center for the United Nations'' дар [[Ню-Йорк]] баргузор шуд. Меҳрофарин дар он оид ба ҳуқуқи занон ба интихоби ҳамсар, издивоҷи маҷбурӣ ва хушунатҳои вобаста ба он суханронӣ кард.<ref name="PR"/> Мавзӯи чорабинӣ бо асари ӯ ''«Пайванди Меҳрофарин»'' низ иртибот дошт. Ин китоб ба масъалаи ҳуқуқи инсон барои интихоби ҳамсар бахшида шуда, соли 2011 аз ҷониби Донишгоҳи Меҳрофарин дар Энсинои Калифорния ба табъ расидааст. Китоб бо ISBN 978-1-936510-29-0 сабт шудааст.<ref name="Peyvande"/> == Робита бо Тоҷикистон == Меҳрёри Меҳрофарин дар баҳсҳои фарҳангӣ ва забонии марбут ба Тоҷикистон низ ширкат кардааст. Соли 2020 Радиои Озодӣ ӯро ҳамчун раиси бунёди фарҳангии «Ҷаҳони Меҳрофарин» ва эронии муқими Иёлоти Муттаҳида муаррифӣ кард. Ӯ дар барномаи «Гапи Озод» дар баҳс дар бораи истифодаи хатти форсӣ ва кириллӣ дар Тоҷикистон ширкат кардааст.<ref name="Ozodi">{{cite web |url=https://www.ozodi.org/a/30906595.html |title=Гапи Озод: Барои тоҷикон хати форсӣ беҳтар аст, ё кириллӣ? |publisher=Радиои Озодӣ |date=22 October 2020 |access-date=9 September 2026 }}</ref> Осори Меҳрофарин дар муҳити илмии Тоҷикистон низ мавриди истифода қарор гирифтааст. Дар сомонаи «Равшанфикр» дар мақолаи як ходими илмии Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупо асари «Ҳафтсини Каёнӣ» (Амрико, 2007) ва китоби «Тамаддунҳо сарнавиштҳоро месозанд» (Донишгоҳи Меҳрофарин, 2012) дар феҳристи сарчашмаҳо оварда шудаанд. Дар ҳамин манбаъ ӯ «Омӯзгор Меҳриёри Меҳрофарин» номида шудааст.<ref name="Ravshan"/> Номи Меҳрофарин дар сомонаи расмии [[Институти забон ва адабиёти Рӯдакӣ|Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакии]] [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] низ омадааст. Институт [[10 феврал|10 феврали]] [[соли 2023]] маводи видеоиро дар бораи ашъори [[Мӯъмин Қаноат]] ва Меҳрёри Меҳрофарин дар робита ба баҳси номи [[Халиҷи Форс]] нашр кардааст. Дар унвони мавод ӯ ҳамчун ''«Master Mehryar Mehrafarin»'' муаррифӣ шудааст.<ref name="IZAR">{{cite web |url=https://izar.tj/tj/dobavit-informaciya-v-blog-123/persian-gulf-beautiful-poetry-ustod-mumin-kanoat-ustod-mumin-qanoat |title=The Persian Gulf Beautiful poetry from Устод Мумин Қаноат (Ustod Mumin Qanoat) and Master Mehryar Mehrafarin about the conflict of the name of the Persian Gulf |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |date=10 February 2023 |access-date=9 September 2026 }}</ref> == Осор == Аз осори сабтшудаи Меҳрёри Меҳрофарин: * «Суруди Ориёмеҳан». - Лос-Анҷелес, 2006.<ref name="WorldCat"/> * «Ҳафтсини Каёнӣ». - Энсино: Донишгоҳи Меҳрофарин. 2007.<ref name="Ravshan"/> * «Худо омад, ба худ ой». — Энсино: Донишгоҳи Меҳрофарин. 2009.<ref name="Goodreads">{{cite web |url=https://www.goodreads.com/author/list/6210673.Mehryar_Mehrafarin |title=Books by Mehryar Mehrafarin |publisher=Goodreads |access-date=9 September 2026 |language=en }}</ref> * «Занони Меҳрофарин». - Энсино: Донишгоҳи Меҳрофарин 2010.<ref name="Goodreads"/> * «Пайванди Меҳрофарин». — Энсино: Донишгоҳи Меҳрофарин, 2011; ISBN 978-1-936510-29-0.<ref name="Peyvande"/> * «Тамаддунҳо сарнавиштҳоро месозанд». — Энсино: Донишгоҳи Меҳрофарин, 2012.<ref name="Ravshan"/> * «Бедорӣ».<ref name="Goodreads"/> Феҳристи Open Library низ барои Меҳрёри Меҳрофарин сабти алоҳидаи муаллифӣ дорад.<ref>{{cite web |url=https://openlibrary.org/authors/OL7043441A/Mehryar_Mehrafarin |title=Mehryar Mehrafarin |publisher=Open Library |access-date=9 September 2026 |language=en }}</ref> == Адабиёт == * Меҳрофарин, Меҳрёр. «Суруди Ориёмеҳан». — Лос-Анҷелес, 2006. * Меҳрофарин, Меҳрёр. «Ҳафтсини Каёнӣ». — Амрико, 2007. * Меҳрофарин, Меҳрёр. «Пайванди Меҳрофарин». — Энсино, Калифорния: Донишгоҳи Меҳрофарин, 2011. * Меҳрофарин, Меҳрёр. «Тамаддунҳо сарнавиштҳоро месозанд». — Донишгоҳи Меҳрофарин, 2012. == Пайвандҳо == * [https://openlibrary.org/authors/OL7043441A/Mehryar_Mehrafarin Меҳрёри Меҳрофарин дар Open Library] * [https://www.goodreads.com/author/list/6210673.Mehryar_Mehrafarin Меҳрёри Меҳрофарин дар Goodreads] * [https://web.archive.org/web/20110906192537/http://www.universityofmehrafarin.org/ Донишгоҳи Меҳрофарин дар Internet Archive] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 1965]] [[Гурӯҳ:Зодагони 24 август]] [[Гурӯҳ:Нависандагони Эрон]] [[Гурӯҳ:Шоирони Эрон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Эрон]] [[Гурӯҳ:Эрониёни муқими Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] saz2wpinz3sxjivxg5i6w3cnajm0lqa 1488193 1488192 2026-09-27T17:21:37Z Noesh 149586 /* */ 1488193 wikitext text/x-wiki {{Адиб |ном = Меҳрёри Меҳрофарин |номи аслӣ = (форсӣ: مهریار مهرآفرین) |тасвир = |тавсифи тасвир = |ном ҳангоми таваллуд = |номи пурра = |тахаллусҳо = |таърихи таваллуд = 24.08.1965 |зодгоҳ = {{Зодгоҳ|Эрон}} |таърихи даргузашт = |маҳалли даргузашт = |шаҳрвандӣ = {{Парчамбандӣ|Эрон}} |навъи фаъолият = {{нависанда|тоҷик|Тоҷикистон}}, {{шоир|тоҷик|Эрон}} |солҳои фаъолият = |самт = |жанр = |забони осор = |дебют = |ҷоизаҳои адабӣ = |ҷоизаҳо = |Lib = |сайт = |викигуфтовард = |имзо = }} '''Меҳрёри Меҳрофарин''' (форсӣ: '''مهریار مهرآفرین''') — тав. [[24 август|24 августи]] [[1965]], [[Эрон]]) — [[нависанда]], [[шоир]], [[омӯзгор]] ва фаъоли фарҳангии эронӣ, муқими [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]]. Ӯ ҳамчун омӯзгори Донишгоҳи Меҳрофарин (''University of Mehrafarin'') фаъолият карда, дар осори хеш ба масъалаҳои [[фарҳанг]] ва [[тамаддун|тамаддуни]] [[Эрони бостон]], забону адаби форсӣ, [[ҳуқуқи инсон]] ва ҳуқуқи [[ҳуқуқи инсон|занон]] пардохтааст. == Зиндагинома == Меҳрёри Меҳрофарин [[24 август|24 августи]] [[соли 1965]] дар [[Эрон]] ба дунё омадааст. Ӯ аз ҷавонӣ ба [[адабиёт]], [[шеър]] ва омӯзиши [[фарҳанг|фарҳангу]] [[таърих]] рӯ оварда, баъдан ба фаъолияти нависандагӣ, омӯзгорӣ ва фарҳангӣ машғул шудааст. Тибқи иттилои нашршудаи Донишгоҳи Меҳрофарин, ки [[соли 2012]] тавассути PR Newswire интишор шудааст, Меҳрофарин [[соли 2001]] Эронро тарк карда, баъдан дар [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] зиндагӣ кардааст. Дар ин манбаъ ӯ ҳамчун нависандаи эронӣ муаррифӣ шуда, гуфта мешавад, ки то [[соли 2012]] наздик ба 75 [[китоб]] навишта буд ва 35 [[асар|асари]] ӯ тавассути Донишгоҳи Меҳрофарин дастраси умум шуда буданд.<ref name="PR">{{cite web |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/nonprofit-university-of-mehrafarin-inc-to-host-parallel-event-at-the-2012-annual-united-nations-conference-on-the-status-of-women-139810913.html |title=Nonprofit University of Mehrafarin, Inc. to Host Parallel Event at the 2012 Annual United Nations Conference on the Status of Women |publisher=PR Newswire |date=21 February 2012 |access-date=9 September 2026 |language=en }}</ref> == Фаъолияти адабӣ ва омӯзгорӣ == Меҳрофарин ба [[нависанда|нависандагӣ]], эҷоди [[шеър]] ва фаъолияти омӯзишию фарҳангӣ машғул шудааст. Дар манбаъҳои илмии [[Тоҷикистон]] ӯ бо унвони ''«Омӯзгор Меҳриёри Меҳрофарин»'' ёд шудааст.<ref name="Ravshan">{{cite web |url=https://ravshanfikr.tj/shinokhti-masoili-i-timo-va-sijos/ku-anulg-oi-orijo-moyai-iftikhori-amrikoi-ost.html |title=Куҳанулгӯҳои ориёӣ мояи ифтихори амрикоиҳост |publisher=Равшанфикр |access-date=9 September 2026 }}</ref> Меҳрофарин бо Донишгоҳи Меҳрофарин (''University of Mehrafarin'') [[робита|робитаи]] омӯзишӣ ва адабӣ дошт. Ин [[муассиса]] дар [[Иёлоти Муттаҳида]] ҳамчун созмони ғайритиҷоратии омӯзишию фарҳангӣ фаъолият мекард. Тибқи маълумоти нашршуда дар [[соли 2012]], муассиса моҳи декабри [[соли 2008]] таъсис ёфта, худро созмони ғайридинӣ ва ғайрисиёсӣ муаррифӣ мекард ва яке аз ҳадафҳои он таблиғи [[ҳуқуқи инсон]] тавассути [[адабиёт]] буд.<ref name="PR"/> Сомонаи Донишгоҳи Меҳрофарин, ки нусхаи он дар ''Internet Archive'' маҳфуз аст, фаъолияти омӯзишӣ ва фарҳангии муассисаро дар оғози солҳои 2010 нишон медиҳад.<ref name="UOM">{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20110906192537/http://www.universityofmehrafarin.org/ |title=University of Mehrafarin |publisher=Internet Archive |date=6 September 2011 |access-date=9 September 2026 |language=en }}</ref> Донишгоҳи Меҳрофарин ҳамчунин дар [[нашр]] ва дастраси умум кардани [[осор|осори]] Меҳрофарин саҳм дошт. Аз ҷумла, китоби «Пайванди Меҳрофарин» [[соли 2011]] аз ҷониби ''University of Mehrafarin'' дар Энсинои [[Калифорния]] ба табъ расидааст.<ref name="Peyvande">{{cite web |url=https://philpapers.org/rec/MEHPM |title=Peyvande Mehrafarin |publisher=PhilPapers |access-date=9 September 2026 |language=en }}</ref> == Эҷодиёт == Меҳрофарин муаллифи осори [[назм|назму]], [[наср|насри]] [[адабиёт|адабӣ]] ва [[фарҳанг|фарҳангӣ]] мебошад. Дар осори ӯ масъалаҳои фарҳанги эронӣ ва ориёӣ, [[таърих|таърихи]] [[Эрони бостон]], [[забони форсӣ|забону]] [[адабиёти форсӣ]], мавзӯи [[муҳаббат]], муносибатҳои инсонӣ ва [[ҳуқуқи инсон]] мавриди баррасӣ қарор гирифтаанд. Яке аз асарҳои сабтшудаи ӯ «Суруди Ориёмеҳан» аст. Феҳристи байналмилалии [[китобхона|китобхонаҳои]] ''WorldCat'' Меҳрёри Меҳрофаринро [[муаллиф|муаллифи]] ин асар, '''''«Суруди Ориёмеҳан»''''' нишон дода, онро ҳамчун китоби форсӣ, нашри аввал, Лос-Анҷелес, соли 2006 сабт кардааст.<ref name="WorldCat">{{cite web |url=https://search.worldcat.org/title/952717990 |title=سرود آرىا مىهن : بلند ترىن و ناب ترىن چکامه ى پىشىنه ى ادب پارسى |publisher=WorldCat |access-date=9 September 2026 |language=en }}</ref> Дар манбаъҳои илмии [[Тоҷикистон]] низ ба осори ӯ истинод шудааст. Дар матлаби «Куҳанулгӯҳои ориёӣ мояи ифтихори амрикоиҳост» асарҳои «Ҳафтсини Каёнӣ» ва «Тамаддунҳо сарнавиштҳоро месозанд» аз ҷумлаи сарчашмаҳои истифодашуда мебошанд.<ref name="Ravshan"/> == Фаъолият дар ҳимоят аз ҳуқуқи занон == Меҳрофарин ба масъалаҳои ҳуқуқи инсон ва бахусус ҳуқуқи занон низ пардохтааст. Тибқи маълумоти ''PR Newswire'', ӯ пас аз мушоҳидаи хушунат нисбат ба занон дар [[Эрон]] ба ҳимоят аз [[ҳуқуқи инсон]] ва [[ҳуқуқи инсон|ҳуқуқи занон]] машғул шудааст.<ref name="PR"/> [[Соли 2012]] Донишгоҳи Меҳрофарин дар ҳошияи 56-умин ҷаласаи Комиссияи [[Созмони Милали Муттаҳид]] оид ба мақоми занон чорабинии параллелиеро бо унвони «Ҳимоя аз ҳуқуқи зан барои дӯст доштан ва издивоҷ» (''Defending the Woman's Right to Love and Marry'') ташкил кард.<ref name="PR"/> Чорабинӣ 3 марти [[соли 2012]] дар ''Church Center for the United Nations'' дар [[Ню-Йорк]] баргузор шуд. Меҳрофарин дар он оид ба ҳуқуқи занон ба интихоби ҳамсар, издивоҷи маҷбурӣ ва хушунатҳои вобаста ба он суханронӣ кард.<ref name="PR"/> Мавзӯи чорабинӣ бо асари ӯ ''«Пайванди Меҳрофарин»'' низ иртибот дошт. Ин китоб ба масъалаи ҳуқуқи инсон барои интихоби ҳамсар бахшида шуда, соли 2011 аз ҷониби Донишгоҳи Меҳрофарин дар Энсинои Калифорния ба табъ расидааст. Китоб бо ISBN 978-1-936510-29-0 сабт шудааст.<ref name="Peyvande"/> == Робита бо Тоҷикистон == Меҳрёри Меҳрофарин дар баҳсҳои фарҳангӣ ва забонии марбут ба Тоҷикистон низ ширкат кардааст. Соли 2020 Радиои Озодӣ ӯро ҳамчун раиси бунёди фарҳангии «Ҷаҳони Меҳрофарин» ва эронии муқими Иёлоти Муттаҳида муаррифӣ кард. Ӯ дар барномаи «Гапи Озод» дар баҳс дар бораи истифодаи хатти форсӣ ва кириллӣ дар Тоҷикистон ширкат кардааст.<ref name="Ozodi">{{cite web |url=https://www.ozodi.org/a/30906595.html |title=Гапи Озод: Барои тоҷикон хати форсӣ беҳтар аст, ё кириллӣ? |publisher=Радиои Озодӣ |date=22 October 2020 |access-date=9 September 2026 }}</ref> Осори Меҳрофарин дар муҳити илмии Тоҷикистон низ мавриди истифода қарор гирифтааст. Дар сомонаи «Равшанфикр» дар мақолаи як ходими илмии Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупо асари «Ҳафтсини Каёнӣ» (Амрико, 2007) ва китоби «Тамаддунҳо сарнавиштҳоро месозанд» (Донишгоҳи Меҳрофарин, 2012) дар феҳристи сарчашмаҳо оварда шудаанд. Дар ҳамин манбаъ ӯ «Омӯзгор Меҳриёри Меҳрофарин» номида шудааст.<ref name="Ravshan"/> Номи Меҳрофарин дар сомонаи расмии [[Институти забон ва адабиёти Рӯдакӣ|Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакии]] [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон]] низ омадааст. Институт [[10 феврал|10 феврали]] [[соли 2023]] маводи видеоиро дар бораи ашъори [[Мӯъмин Қаноат]] ва Меҳрёри Меҳрофарин дар робита ба баҳси номи [[Халиҷи Форс]] нашр кардааст. Дар унвони мавод ӯ ҳамчун ''«Master Mehryar Mehrafarin»'' муаррифӣ шудааст.<ref name="IZAR">{{cite web |url=https://izar.tj/tj/dobavit-informaciya-v-blog-123/persian-gulf-beautiful-poetry-ustod-mumin-kanoat-ustod-mumin-qanoat |title=The Persian Gulf Beautiful poetry from Устод Мумин Қаноат (Ustod Mumin Qanoat) and Master Mehryar Mehrafarin about the conflict of the name of the Persian Gulf |publisher=Институти забон ва адабиёти ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон |date=10 February 2023 |access-date=9 September 2026 }}</ref> == Осор == Аз осори сабтшудаи Меҳрёри Меҳрофарин: * «Суруди Ориёмеҳан». - Лос-Анҷелес, 2006.<ref name="WorldCat"/> * «Ҳафтсини Каёнӣ». - Энсино: Донишгоҳи Меҳрофарин. 2007.<ref name="Ravshan"/> * «Худо омад, ба худ ой». — Энсино: Донишгоҳи Меҳрофарин. 2009.<ref name="Goodreads">{{cite web |url=https://www.goodreads.com/author/list/6210673.Mehryar_Mehrafarin |title=Books by Mehryar Mehrafarin |publisher=Goodreads |access-date=9 September 2026 |language=en }}</ref> * «Занони Меҳрофарин». - Энсино: Донишгоҳи Меҳрофарин 2010.<ref name="Goodreads"/> * «Пайванди Меҳрофарин». — Энсино: Донишгоҳи Меҳрофарин, 2011; ISBN 978-1-936510-29-0.<ref name="Peyvande"/> * «Тамаддунҳо сарнавиштҳоро месозанд». — Энсино: Донишгоҳи Меҳрофарин, 2012.<ref name="Ravshan"/> * «Бедорӣ».<ref name="Goodreads"/> Феҳристи Open Library низ барои Меҳрёри Меҳрофарин сабти алоҳидаи муаллифӣ дорад.<ref>{{cite web |url=https://openlibrary.org/authors/OL7043441A/Mehryar_Mehrafarin |title=Mehryar Mehrafarin |publisher=Open Library |access-date=9 September 2026 |language=en }}</ref> == Адабиёт == * Меҳрофарин, Меҳрёр. «Суруди Ориёмеҳан». — Лос-Анҷелес, 2006. * Меҳрофарин, Меҳрёр. «Ҳафтсини Каёнӣ». — Амрико, 2007. * Меҳрофарин, Меҳрёр. «Пайванди Меҳрофарин». — Энсино, Калифорния: Донишгоҳи Меҳрофарин, 2011. * Меҳрофарин, Меҳрёр. «Тамаддунҳо сарнавиштҳоро месозанд». — Донишгоҳи Меҳрофарин, 2012. == Пайвандҳо == * [https://openlibrary.org/authors/OL7043441A/Mehryar_Mehrafarin Меҳрёри Меҳрофарин дар Open Library] * [https://www.goodreads.com/author/list/6210673.Mehryar_Mehrafarin Меҳрёри Меҳрофарин дар Goodreads] * [https://web.archive.org/web/20110906192537/http://www.universityofmehrafarin.org/ Донишгоҳи Меҳрофарин дар Internet Archive] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Зодагони 1965]] [[Гурӯҳ:Зодагони 24 август]] [[Гурӯҳ:Нависандагони Эрон]] [[Гурӯҳ:Шоирони Эрон]] [[Гурӯҳ:Омӯзгорони Эрон]] [[Гурӯҳ:Эрониёни муқими Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] 8wyeqpx2r7d1ax1gwujfdum6l8iw8mb