Википедиа tgwiki https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Медиа Вижа Баҳс Корбар Баҳси корбар Википедиа Баҳси Википедиа Акс Баҳси акс Медиавики Баҳси медиавики Шаблон Баҳси шаблон Роҳнамо Баҳси роҳнамо Гурӯҳ Баҳси гурӯҳ Портал Баҳси портал Лоиҳа Баҳси Лоиҳа TimedText TimedText talk Модул Баҳси Модул Event Event talk 0 5259 1488387 1439726 2026-10-01T05:40:43Z VASHGIRD 8035 1488387 wikitext text/x-wiki {{маъноҳои дигар|Тоҷикон (китоб)}} {{Мардум | название = Тоҷикон | самоназвание = {{lang-fa|تاجیک}} | численность = 25—40 млн{{Sfn|Foltz|2019|p=1}} | расселение = {{Парчамбандӣ|Афғонистон|1997}}: 19 400 000 (2023)<ref name="atlas-afghanistan-153">Country Factfiles.&nbsp;— Afghanistan, page 153. // Atlas. Fourth Edition. Editors: Ben Hoare, Margaret Parrish. Publisher: Jonathan Metcalf. First published in Great Britain in 2001 by Dorling Kindersley Limited. London: [[Dorling Kindersley]], 2010, 432 pages. {{ISBN|9781405350396}} {{Oq|en|Population: 28,1 million<br>Religions: Sunni Muslim 84 %, Shi'a Muslim 15%, other 1 %<br>Ethnic Mix: Pashtun 38 %, Tajik '''25 %''', Hazara 19 %, Uzbek, Turkmen, other 18 %»}} </ref><ref name="Brit">{{Британника онлайн|place/Afghanistan|Afghanistan|2020-03-01}}</ref><ref name="Josh">{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14372/AF|title=Afghan, Tajik in Afghanistan|access-date=2020-04-29|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408180319/https://joshuaproject.net/people_groups/14372/AF|deadlink=no}}</ref><ref name="автоссылка3">Afghanistan in 2004 – A survey of the Afghan people (PDF). Kabul, Afghanistan: The Asia Foundation. 2004. Retrieved 2012-11-28. {{Oq|en|The 2004 survey interviewed 804 Afghans, Which ethnic group do you belong to? Pashtun 46%, Tajik 39%, Uzbek 6%, Hazara 6%, Turkmen 1%, Baloch 0%, Nuristani 1%, Aimak 0%, Arab 1%, Pashaye 0%, Other 1%.}}</ref> млн<br> {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}: 8,6 млн (2023)<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/TI|title=Tajik in Tajikistan|access-date=2020-04-29|archive-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212201427/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/TI|deadlink=no}}</ref><ref>[https://ru.sputnik-tj.com/country/201... В Душанбе родился девятимиллионный житель Таджикистана]{{Недоступная ссылка|date=Декабрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=http://www.demoscope.ru/weekly/2013/0559/barom02.php |title=Численность и национальный состав населения доля таджиков в населения Таджикистан, 2010 году - 84,3 %. |access-date=2019-02-03 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024004752/http://www.demoscope.ru/weekly/2013/0559/barom02.php |deadlink=no }}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Узбакистон}}: 1 700 000 (арзёбии ғайрирасмӣ, 2021)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.uz/ru/2021/08/20/ethnic-groups/|title=Опубликованы данные об этническом составе населения Узбекистана|website=Газета.uz|date=2021-08-20|access-date=2023-03-16|archive-date=2021-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823170555/https://www.gazeta.uz/ru/2021/08/20/ethnic-groups/|deadlink=no}}</ref>, 8 — 11 млн (арзёбии ғайрирасмӣ, 2017)<ref>{{Книга|ссылка=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02634939608400946|автор=[[Фольц, Ричард|Foltz, Richard]]|заглавие=The Tajiks of Uzbekistan|год=1996|язык=en|издательство=Central Asian Survey|страницы=213—216|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217083027/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02634939608400946}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books/about/Ethnicity_and_Democratisation_in_the_New.html?id=JFvq55U3wy8C&redir_esc=y|автор=Karl Cordell|заглавие=Ethnicity and Democratisation in the New Europe|год=1998|язык=en|издательство=[[Routledge]]|страницы=201|allpages=240|isbn=0415173124|isbn2=978-0415173124|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217083028/https://books.google.ru/books/about/Ethnicity_and_Democratisation_in_the_New.html?id=JFvq55U3wy8C&redir_esc=y}}: <blockquote>Consequently, the number of citizens who regard themselves as Tajiks is difficult to determine. Tajikis within and outside of the republic, Samarkand State University (SamGU) academic and international commentators suggest that there may be between six and seven million Tajiks in Uzbekistan, constituting 30 % of the republic's 22 million population, rather than the official figure of 4.7 % (Foltz 1996; 213; Carlisle 1995:88).</blockquote></ref><ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books/about/Tajikistan_in_the_New_Central_Asia.html?id=sZmwtAEACAAJ&redir_esc=y|автор=Lena Jonson|заглавие=Tajikistan in the New Central Asia: Geopolitics, Great Power Rivalry and Radical Islam (International Library of Central Asian Studies)|год=2006|язык=en|издательство=[[I.B. Tauris]]|страницы=108|allpages=272|isbn=978-1845112936|isbn2=1845112938|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217083027/https://books.google.ru/books/about/Tajikistan_in_the_New_Central_Asia.html?id=sZmwtAEACAAJ&redir_esc=y}}: <blockquote>According to official Uzbek statistics there are slightly over 1 million Tajiks in Uzbekistan or about 3% of the population. The unofficial figure is over 6 million Tajiks. They are concentrated in the Sukhandarya, Samarqand and Bukhara regions.</blockquote></ref><ref>32 000 000 x 30% = 9 600 000</ref><br> {{Парчамбандӣ|Покистон}}: 1 220 000 (2012)<ref name="Pakistan">There are 1 000 000 Tajiks Persian-speaking native to Pakistan and 220 000 Tajik war-refugees from Afghanistan remain in Pakistan. [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=Pakistan Ethnologue.com's entry for «Languages of Pakistan'»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20040901094949/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=Pakistan |date=2004-09-01 }}. [http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/home/opendoc.pdf?tbl=SUBSITES&page=SUBSITES&id=434fdc702 Census of Afghans in Pakistan] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20060321181818/http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/home/opendoc.pdf?tbl=SUBSITES&page=SUBSITES&id=434fdc702 |date=2006-03-21 }}.</ref><br> {{Парчамбандӣ|Эрон}}: 395 000 (2014)<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14372/IR|title=Tajik (Afghan) in Iran|publisher=Joshuaproject.net|access-date=2017-09-27|archive-date=2017-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928005540/https://joshuaproject.net/people_groups/14372/IR|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Русия}}: 350 236 (саршумории 2021)<ref>{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |deadlink=no |access-date=2023-02-04 |archive-date=2023-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920122457/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx }}</ref>, муҳоҷирон дар қаламрави ФР — 971 000 (2015)<ref>{{Cite web |url=http://www.rbc.ru/society/09/04/2015/5523d9919a7947ec74afd619 |title=Численность иностранцев на территории РФ |access-date=2016-04-11 |archive-date=2016-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427163501/http://www.rbc.ru/society/09/04/2015/5523d9919a7947ec74afd619 |deadlink=no }}</ref> Беш аз 3 миллион<ref>[https://koronapay.com/about/blog/skolko-v-rossii-migrantov/ Сколько в России мигрантов на 2023 год – количество в Москве<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://spravedlivo.ru/13431710#:~:text=%D0%9F%D0%BE%20%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC%20%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B0%20%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%20%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9,%D0%A2%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20(10%20%D0%BC%D0%BB%D0%BD%20%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA) СПРАВЕДЛИВАЯ РОССИЯ – ПАТРИОТЫ – ЗА ПРАВДУ - Геннадий Семигин: мигранты находятся в российской юрисдикции и должны жить по российским законам<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><br> {{Парчамбандӣ|Германия}}: 100 000<ref name=TZ>[http://www2.gtz.de/migration-and-development/konferenz-2/english/afghans.htm GTZ: Migration and development – Afghans in Germany] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927172739/http://www2.gtz.de/migration-and-development/konferenz-2/english/afghans.htm |date=2007-09-27 }}: estimate for Tajiks based on total of 100 000 Afghans in Germany.</ref> <br> {{Парчамбандӣ|ИМА}}: беш аз 72 000 (2016)<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/US|title=Tajik in United States|publisher=Joshuaproject.net|access-date=2017-09-27|archive-date=2017-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927205213/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/US|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Қирғизистон}}: 60 148 (2022)<ref>{{Cite web|url=http://www.stat.kg/ru/opendata/category/312/|title=Национальный состав населения - Открытые данные - Статистика Кыргызстана|website=www.stat.kg|access-date=2023-08-04|archive-date=2018-03-11|archive-url=https://archive.today/20180311083524/http://www.stat.kg/ru/opendata/category/312/|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Чин}}: 51 069 (2010)<ref>(2010)[http://www.paulnoll.com/China/Minorities/China-Nation… Chinese Nationalities and Their Populations (2010)]{{Недоступная ссылка|date=Декабрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Бритониёи Кабир}}: беш аз 40 000<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/UK|title=Tajik in United Kingdom|publisher=Joshuaproject.net|access-date=2017-09-27|archive-date=2017-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927210730/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/UK|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Қазоқистон}}: 31 000 (2015)<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/KZ|title=Tajik in Kazakhstan|publisher=Joshuaproject.net|access-date=2020-04-29|archive-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212200456/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/KZ|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Суэд}}: тақрибан 26 000<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/SW|title=Tajik in Sweden|publisher=Joshuaproject.net|access-date=2017-09-27|archive-date=2017-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928005459/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/SW|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Туркманистон}}: 5300<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/TX|title=Tajik in Turkmenistan|access-date=2020-04-29|archive-date=2020-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731073235/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/TX|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Белгия}}: 5000<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/BE|title=Tajik in Belgium|publisher=Joshuaproject.net|access-date=2017-09-27|archive-date=2017-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927205215/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/BE|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Италия}}: 4800<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14372/IT|title=Tajik, Afghan in Italy|access-date=2020-04-29|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20151215075230/http://joshuaproject.net/people_groups/14372/IT|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Укройн}}: 4255 (2001)<ref>{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=75&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20%20%20%20|title=Всеукраинская перепись населения 2001 года. Распределение населения по национальности и родному языку|publisher=Государственный комитет статистики Украины|access-date=2011-07-05|archive-date=2012-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314091305/http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=75&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20%20%20%20|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Финляндия}}: 3500<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14372/FI|title=Tajik, Afghan in Finland|access-date=2020-04-29|archive-date=2016-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420062246/https://joshuaproject.net/people_groups/14372/FI|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Нидерланд}}: 3100<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14372/NL|title=Tajik, Afghan in Netherlands|access-date=2020-04-29|archive-date=2016-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420122909/https://joshuaproject.net/people_groups/14372/NL|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Конодо}}: беш аз 2400<ref name="statcan">{{cite web |url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0 |title=2011 National Household Survey: Data tables |author=[[Statistics Canada]] |accessdate=2014-02-11 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224190955/https://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0%20 |deadlink=no }}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Латвия}}: 519 (арзёбии 2023)<ref>{{Cite web |url=https://www.pmlp.gov.lv/lv/media/9756/download |title=Источник |access-date=2023-06-17 |archive-date=2023-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406124642/https://www.pmlp.gov.lv/lv/media/9756/download |deadlink=no }}</ref> | вымер = | архкультура = | язык = [[Забони форсӣ|форсӣ]]<small> ([[тоҷикӣ]], [[дарӣ]]) | письменность- = [[кириллица]], [[персидская письменность|арабица]] | религия- = [[ислам]] [[суннизм|суннитского толка]] (преимущественно); * [[ислам]] [[шиизм|шиитского толка]] (в меньшей степени) | раса = [[европеоидная раса]] | родственные- = [[таты]], [[персы]], [[пуштуны]], [[курды]], [[талыши]], [[нуристанцы]], [[калаши]] | входит = | включает- = [[фарсиваны]], [[ягнобцы]]<ref>{{БСЭ3 |статья=Ягнобцы |автор= |том= |страницы= |ref= }}</ref>, [[памирские народы]]<ref name="БСЭ3Таджики"/>, [[чагатайские таджики]], [[хардури]] | происхождение = [[суғдиён]], [[бохтариҳо]], [[хоразмиён]], [[тухориён]], [[сакоиҳо]], [[йӯҷиҳо]]<ref name="БСЭ3Таджики">{{БСЭ3 |статья=«Таджики» |автор= |том=25 |страницы=169 |ref= }}</ref><ref name=Britannica>{{cite web |author= |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/581047/Tajikistan/214553/History |title=Tajikistan: History |lang=en |publisher=[[Encyclopedia Britannica]] |date= |accessdate=2019-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212045237/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/581047/Tajikistan/214553/History |archivedate=2010-12-12 |deadlink=no }}{{oq|en|The Tajiks are the direct descendants of the Iranian peoples whose continuous presence in Central Asia and northern Afghanistan is attested from the middle of the 1st millennium {{smallcaps|bc}}. The ancestors of the Tajiks constituted the core of the ancient population of Khwārezm (Khorezm) and Bactria, which formed part of Transoxania (Sogdiana). Over the course of time, the eastern Iranian dialect that was used by the ancient Tajiks eventually gave way to Persian, a western dialect spoken in Iran and Afghanistan.}}</ref><ref name="Library of Congress">{{cite web |author= |url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-13606.html |title=Country Studies: Tajikistan&nbsp;– Historical & Ethnic Background |lang=en |website= |publisher=[[Library of Congress]] |date=1996 |accessdate=2020-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180313034843/http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-13606.html |archivedate=2018-03-13 |deadlink=no }}{{oq|en|Contemporary Tajiks are the descendants of ancient Eastern Iranian inhabitants of Central Asia, in particular the Soghdians and the Bactrians.}}</ref><ref name="Cambridge Encyclopedia">''Cambridge Encyclopedia'' Vol. 8, pg. 2246, Bactria — Geography, History, Tokharistan, Archaeological sites, with this quote: {{oq|en|The Bactrians are one of the ancestral lines of the modern-day Pashtuns, Tajiks, of Central Asia.}}</ref><ref name="автоссылка2">{{БРЭ |статья=Таджики |id=4178511 |автор=Т. Каландаров |год= |ref= }}</ref><ref name="МассагетыБРЭ">Массагеты // [[БРЭ]]. Т. 19. М., 2011.</ref><ref name="автоссылка4">Андроновская культура // [[БРЭ]]. Т. 1. М., 2005.</ref> }} [[Акс:The Sogdian An Jia (contoured).jpg|мини|Тоҷир ва мансабдори суғдӣ дар Чин, ки дар мақбараи ӯ соли 579 мелодӣ тасвир шудааст.]] [[Акс:Miss England 06 Hammasa Kohistani.jpg|200px|thumb|Бонуи тоҷик, [[Ҳаммоса Кӯҳистонӣ]] — бонуи Инглистон дар соли 2005]] '''Тоҷикон''' ({{lang-fa|تاجیکان‎}}), '''тоҷикҳо''' ({{lang-fa|تاجیک‌ها}}) — гурӯҳе аз [[мардумони эронитабор]] ва [[форсизабон]], ки дар кишварҳои [[Тоҷикистон]], [[Афғонистон]], [[Эрон]], [[Узбакистон]], [[Чин]] ва дигар манотиқи [[Осиёи Миёна]] зиндагӣ мекунанд<ref>{{Cite web|url=https://iranicaonline.org/|title=TAJIK i. THE ETHNONYM: ORIGINS AND APPLICATION|author=|website=iranicaonline.org|publisher=Encyclopaedia Iranica|lang=en|accessdate=2024-02-27}}</ref>. Тоҷикон дар Тоҷикистон ба [[форсии тоҷикӣ]] ва дар Афғонистон ба [[форсии дарӣ]], ки шохаҳое аз забони форсии нав ҳастанд, гӯиш мекунанд. Тоҷикон аҳолии асосии [[Афғонистон]] (Хуросон) мебошанд — зиёда аз 10 то 14 млн, [[Тоҷикистон]] — 9 млн, [[Ӯзбекистон|Узбекистон]] (Варорӯд) — аз 1,8 (расман) то 11 млн, (ғайрирасмӣ), дар умум тақрибан 35 млн нафар. == Пешина == [[Акс:Iranische Völker BOG.png|мини|Халқҳои эронӣ]] Ибтидои этногенези халқи тоҷик ба замонҳои қадимтарин тааллуқ доранд, ки он вақт дар Осиёи Марказӣ ва даштҳои Авруосиё қабилаҳои ҳиндуэронӣ маскун буда, дар ҳазораи 2 — ибтидои ҳазораи 1 то мелод аз онҳо дар воҳа, водӣ ва даштҳои Осиёи Марказӣ қабилаҳои эронӣ ташаккул ёфтаанд. Аз онҳо дар ҳазораи 1 то мелод аҷдоди бевоситаи тоҷикон — [[бохтариҳо]] дар ҳавзаи болооб ва миёноби Ому, [[суғдиён]] дар ҳавзаҳои Зарафшон ва Қашқадарё, [[портҳо]] дар Хуросон, марғиёниён дар воҳаи Марв, [[хоразмиён]] дар поёноби Ому, парканҳо дар водии Фарғона ва қабилаҳои [[Сакоиҳо|сакоию]] массагетии кӯҳҳои Помиру Тиёншон ва даштҳои соҳили баҳрҳои Аралу Хазар ташаккул ёфтаанд<ref>{{ЭСТ|Тоҷикон|7|саҳифаҳо=428—429|муаллиф=Н. Неъматов}}</ref>. Аз рӯи нуқтаи назари олимони Ғарб, мардуми тоҷик, ягона миллатест, ки насли аслии халқҳои бостонии эрониёни шарқӣ буда, [[суғдиён]], [[хоразмиён]], [[бохтар]]иён, тоҳариён ва сако-массагетҳо ва дигар қабилаҳои шарқии эронӣ ([[турон]]ӣ), ки вуҷуди худро аз ҳазораи дуюми пеш аз милод дар таърихи [[Осиёи Миёна]] пай намудаанд, дарбар мегиранд<ref>http://global.britannica.com/EBchecked/topic/581047/Tajikistan/214553/History#ref=ref599015 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131202235153/http://global.britannica.com/EBchecked/topic/581047/Tajikistan/214553/History#ref=ref599015 |date=2013-12-02 }} ENCYCLOPEDIA BRITANNICA{{ref-en}}]</ref>. Забони бостонии тоҷикон, якчанд шева дошт ва шеваҳои асосиаш суғдӣ, хоразмӣ ва бохтарӣ буд ва ба ҳамдигар хешӣ дошт, ки ба гурӯҳи забонҳои эронии шарқӣ дохил мешуд. Дар вақти пойдор гардидани дини [[ислом]] ва паҳн шудани [[забони форсӣ]], ки бо муҷоҳидони форс омада буд, ин шеваҳо аз байн мераванд ва забони тоҷикии ҳозира ба мисли забони мардуми форс ба гурӯҳи забонҳои ғарбии эронӣ дохил мешавад<ref name="ENCYCLOPEDIA BRITANNICA">{{ref-en}}</ref>. То ҳол, [[забони яғнобӣ]] (йағнобӣ зивок) вуҷуд дорад, ки яке аз шеваҳои суғдӣ ба шумор меравад ва бисёр калимаҳои суғдӣ дар [[водии Зарафшон]] вақти суханронӣ истифода бурда мешаванд. Инчунин, забонҳои бостонии сакоиҳо дар мардуми [[Бадахшон]] эҳтиёт шудааст, ки забонҳои шуғнонӣ, рушонӣ, ишкошимиро дарбар мегирад. Авалин бор номи тоҷикро ҳамчун «тожик», олим Маҳмуди Қошғарӣ, ки ҳамасри [[Ибни Сино]] буд, дар китоби худ сабт кардааст ва маънои онро ҳамчун форсзабонон маънидод кардааст. Дар ашъори шоирони порсигӯй ҳам, калимаи тоҷик бисёр вомехӯрад. Устод [[Саъди Шерозӣ|Саъдии Шерозӣ]] дар яке аз шеърҳояш чунин мегуяд: <center>'''شاید که به پادشه بگویند'''</center><center>'''ترک تو بریخت خون تاجیک'''</center> <center><br>'''Шояд ки ба подшоҳ бигуянд:'''</center><center>'''«Турки ту бирехт хуни тоҷик».'''</center> Мавлоно [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] дар бораи дӯстии худ бо шоир [[Алишер Навоӣ]] чунин нигоштааст: <center>''' او که یک ترک بود و من تاجیک، '''</center><center>''' هردو داشتیم خویشی نزدیک.'''</center><center><br> '''''Ӯ, ки як турк буд ва ман тоҷик, '''''</center><center>'' ''' Ҳарду доштем хешии наздик. '''''</center> == Хостгоҳи вожаи тоҷик == Муҳтамалтарин ва пазируфтатарин асли ин вожа ''tāzīk-''и порсии миёна аст, ки маънои «араб»-ро дошт (муқоиса кунед бо ''tāzi'' дар порсии нав ), ё вожаи ҳамрешаи эронӣ (суғдӣ ё портӣ). Сипоҳиёни мусулмоне, ки ба Фарорӯд дар оғози қарни VIII ҳамла карда, бар шоҳони суғдӣ пирӯз омаданд ва бо туркони қарлуқ ҷангиданд, на ҳамаи онҳо аз арабҳо иборат буданд, балки дар байни онҳо эрониҳои ба ислом гаравида аз Форсу минтақаи марказии Зогрус ҳам буданд<ref>Бартольд В. В. Таджики (Из «Энциклопедии ислама») // Соч. в 9 томах. Т. 2 (1). М. : Наука, 1963. С. 455–457.</ref>. Пас аз ин туркони Осиёи Марказӣ гунае аз вожаи эронии ''täžik-''ро барои номидани душманони мусулмони худ ба таври куллӣ пазируфтанд. Дар қарни XI (Юсуф Хосс-Ҳоҷиб, Утадғу билиг, сатрҳои 280, 282, 3265) туркҳои қарохонӣ ин истилоҳро сареҳан дар мавриди мусулмонони эронии ҳавзаи Омӯ ва Хуросон, ки замоне рақиб, улгу ва сарвар (дар даврони дудмони Сомонӣ) ва замоне дигар тобеи туркҳо (аз давраи Ғазнавиён гирифта ба баъд) ба кор мебаранд. Нависандагони эронии даврони Ғазнавиён, Салҷуқиён ва Атобакон (солҳои 1000-1260), ибтидоан аз шоир Унсурӣ (соли 1025) ин истилоҳро пазируфта, доираи корбурди онро вусъат доданд ва бо он эрониёни тамоми Эронро, ки ҳамакнун зери султаи туркҳо буд, номгузорӣ карданд (Дабирсиёқӣ, с. 3377, 3408). Сипас эрониён ин вожаро ба унвони этноним пазируфтанд, чунон ки аз ишораи зерини масъули эронии дарбор бармеояд: ''ما تازیکان “мо тозикон”'' (Байҳақӣ, вироиши Файёз, с. 594). Тафовут байни турк ва тоҷик барои ифодаи ҳамзистӣ ва рақобати афсари чодарнишини низомӣ ва девонсолори шаҳрӣ қолабӣ шуд (Низомулмулк. تازیک “тозик”, с. 146, 178-179; Fragner, «Tādjīk. 2” дар ''EI''2 10, с. 63). [[Садриддин Айнӣ]] маънои калимаи «тоҷик»-ро хеле муфассал ва аз ҷиҳати таърихӣ ва забоншиносӣ — этимологӣ таҳлил мекунад ва исбот менамояд, ки калимаи «тоҷик» аз ''«тоҷ»'' бармеояд. Дурустии ин суханро нависанда ва олими эронӣ Алиакбар Деҳхудо тасдиқ мекунад. Асли ин калимаи паҳлавии «тоҷик» мансуб ба қабилаи «тоҷ» аст, ки аз қабилаи Эрон буда: Халқи тоҷик дар давоми таърихи чандинҳазорсолаи худ басо фарозу фуруди рӯзгорро дидааст. Тоҷикон аз асрҳои миёна инҷониб дар зери ҳокимияти сулолаҳои сершумори турку муғулнажод зиндагӣ кардаанд, вале [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикиро]] гум накардаанд. Хушбахтона, халқи баору номуси тоҷик ба оламиён тоҷики тоҷдор будани худро ба фарҳангу маданияти худ исбот кардааст. == Дин == Аксарияти тоҷикон пайрави мусулмонони суннимазҳаби ҳанафӣ ҳастанд, ҳарчанд ақаллиятҳои хурди шиъаи исмоилия (асосан дар ВМКБ) ва дувоздаҳ имомӣ низ дар гурӯҳҳои пароканда вуҷуд доранд. Илова бар ин, ҷамоатҳои хурди яҳудӣ (маъруф ба [[Яҳудиёни бухорӣ|яҳудиёни бухороӣ]]) аз замонҳои қадим дар шаҳрҳои Самарқанд ва Бухоро ва то андозае дар шаҳрҳои Ҳироту Кобул ва дигар ҷойҳо зиндагӣ мекарданд. Дар [[асри XX]] [[Яҳудиёни Тоҷикистон|яҳудиёни тоҷик]] ба кишварҳои [[Исроил]] ва [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] муҳоҷират карданд, ҳарчанд аксари ин муҳоҷирон робитаи худро бо Ватани худ нигоҳ доштаанд. Ба далели зуҳури мубаллиғони масеҳӣ дар Осиёи Марказӣ пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ, ҷамъияти масеҳӣ ва атеистии тоҷик якчанд нафарро ташкил медиҳад. Дар манотиқи дурдасти кӯҳистон наздики 100 нафар аз зардӯштиҳо вохӯрда мешавад. == Забон == Тоҷикон аслан бо забони тоҷикӣ сухан мегӯянд. Шеваҳои забони тоҷикӣ 4 гурӯҳ дорад. * Шеваи шимолӣ — Шимоли Тоҷикистон (водии дарёи Сир), [[Ӯзбекистон]] (вилоятҳои Сурхондарё, Қашқадарё, Сирдарё, Самарқанд, Намангон, Фарғона, Ҷиззах, Тошканд, Андиҷон, Бухоро) ва [[Қирғизистон]] * Шеваи марказӣ — шеваҳои [[Масчоҳ]], [[Айнӣ]], [[Ҳисор]] ва [[Варзоб]] * Шеваи ҷанубӣ — шеваҳои [[Ноҳияи Рашт|водии Рашт]] ва қисман Ворух ва вилояти Хатлон * Шеваи ҷанубу шарқӣ — шеваҳои болои [[Панҷ]] ва [[Дарвоз]]. === Забонҳои дигар === Тоҷикони яғнобӣ ба забони яғнобӣ (ё суғдии нав) ва тоҷикони Бадахшон ба забонҳои эронии шарқӣ (помирӣ) сухан мегӯянд. Забонҳои помирӣ ва забони яғнобӣ ҳамчун забонҳои дар зери хатари нестшавӣ тасниф карда мешаванд. Қайд кардан зарур аст, ки забони яғнобӣ ба гурӯҳи забонҳои эронии шимолу-шарқӣ ва забонҳои бадахшӣ ба гурӯҳи забонҳои шарқӣ, худ забони тоҷикӣ бошад ба гурӯҳи забонҳои ғарбӣ дохил аст. Забони рӯсӣ дар Тоҷикистон ҳамчун забони байни муоширати миллатҳо қабул шудааст. Бинобар ин бисёри тоҷикон бо забони русӣ низ ҳарф мезананд. Тоҷикони назди маҳалҳои ӯзбеку қирғизнишин мутаносибан бо забонҳои ӯзбекиву қирғизӣ сухан мегӯянд. Яҳудиёни тоҷик (яҳудиёни бухоро) бошанд бо лаҳҷаи бухории забони тоҷикӣ ҳарф мезананд. == Мавқеи зист ва тақсимот == [[Акс:Tadschikische Sprache.png|мини|Забони тоҷикӣ дар Тоҷикистон ва Ӯзбекистон]] Аксарияти тоҷикон дар [[Осиёи Миёна]] зиндагӣ мекунанд. Мавқеъи асосии ҷои зист аз шарқ ва шарқу-шимолии давлати ҳозираи [[Эрон]], дар шимоли давлати [[Афғонистон]], [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қирғизистон]] ва [[Покистон]] ҷойгиранд. Заминҳои расмии мардуми тоҷик, водии [[Фарғона]], [[Чоч ва Илок|Чоч]] ([[Тошканд]]), [[водии Зарафшон]] (аз Мастчоҳ сар карда то [[Самарқанд]]у [[Бухоро]]), заминҳои хати резишгоҳи болооби [[Амударё]] ([[дарёи Панҷ]]), [[Мурғоб]] ва [[Кобул]], ва гирду атрофи ҳавзаҳои дарёҳои [[Ҳилмонд]]у [[Арғандоб]] ([[Афғонистон]]) аст. [[Акс:Tajiks in Tajikistan.png|мини|Тоҷикон дар Тоҷикистон]] === Тоҷикон дар Тоҷикистон === [[Акс:Pamiri tajiks in Tajikistan.png|мини|Бадахшизабонҳо дар Тоҷикистон]] [[Акс:Yagnobi tajiks in Tajikistan.png|мини|Яғнобизабонҳо дар Тоҷикистон]] Дар тамоми қаламрави [[Тоҷикистон]] тоҷикон сукунат доранд. Дар [[водии Зарафшон|минтақаҳои Зарафшон]] ва [[Рашт]] омехташавӣ бо дигар миллатҳо кам дида мешавад. Дар минтақаи кӯҳии [[Кӯлоб]] ҳам омехташави тоҷикон ноаён аст. Ҳиссаи тоҷикон дар кишвар ба 86 % баробар аст. Баландтарин дар ВМКБ ва ш. Душанбе — 94 % ва 89,5 %, дар Хатлону Суғд бошад — 84 % ва 82 %, дар НТМ — 85 %. === Тоҷикон дар Қазоқистон === Тоҷикон дар нимаанклави ноҳияи [[Ноҳияи Чордара|Чордара]], [[Ноҳияи Сариағоч|Сариағоч]], [[Ноҳияи Пахтаарал|Пахтаорал]] дар Ҷануби Қазоқистон (вилояти Туркистон) зиндагӣ мекунанд. Шумораи онҳо — 41 ҳаз. нафар. [[Акс:Tajiks in Kyrgyzstan.png|мини|Тоҷикон дар Қирғизистон (ноҳияҳо)]] === Тоҷикон дар Қирғизистон === [[Акс:Таджики в Киргизии (по областям).png|мини|Тоҷикон дар Қирғизистон (вилоятҳо)]] Тоҷикон асосан дар вилояти Бодканд, Ӯш ва Ҷалолободи Қирғизистон зиндагӣ мекунанд. Шумораи онҳо — 51 ҳаз. нафар. [[Акс:Map of Ethnic Groups in Afghanistan, by district.svg|мини|Тоҷикон дар Афғонистон (бо ранги сабз)]] === Тоҷикон дар Афғонистон === Ҳамаи форсизабонони [[Афғонистон]] ба лафзи тоҷикӣ ҳарф мезананд. Вилояти [[Ҳирот]] дар тасарруфи тоҷикони [[ориёӣ]] аст. === Тоҷикон дар Ӯзбекистон === [[Акс:Таджики в Узбекистане.png|мини|Тоҷикон дар Ӯзбекистон аз рӯи вилоятҳо]] Тоҷикони Ӯзбекистон то ҳоло симои тоҷикии худро ҳимоя кардаанд. Дар шаҳрҳои Бухоро, Самарқанд, Намангон, Тирмиз ва ҳатто шаҳри Тошканд тоҷикон аксари кулли мардуми ин шаҳрҳоро ташкил медиҳанд. Дар вилоятҳои Фарғона, Намангон, Сурхондарё (ҳиссаи баландтарин), Қашқадарё, Самарқанд тоҷикон ақаллияти зиёдтаринро ташкил медиҳанд. * [[Вилояти Сурхондарё]] — 12,5 % (234 ҳаз.) * [[Вилояти Самарқанд]] — 8,8 % (232 ҳаз.) * [[Вилояти Намангон]] —8.9 % (169 ҳаз.) * [[Вилояти Фарғона]] — 5,7 % (154 ҳаз.) * [[Вилояти Қашқадарё]] — 5,8 % (126 ҳаз.) * [[Вилояти Тошканд]] — 4,9 % (113 ҳаз.) * [[Вилояти Бухоро]] — 3,6 % (51 ҳаз.) * [[Вилояти Андиҷон]] — 1,7 % (37 ҳаз) * [[Вилояти Ҷиззах]] — 2,4 % (24 ҳаз.) * [[Тошканд]] — 1,0 % (22 ҳаз.) === Тоҷикон дар Эрон === Дар Эрон ду гурӯҳи бузургнажоде вуҷуд дорад, яке тоҷикони навъи қадим, ки соли 640 ба [[Ҳиндустон]] рафтанд ва дигаре эрониёнанд. Тоҷикони даштӣ моҳрутар ва сафедтар аз тоҷикони куҳистонӣ ҳастанд. Тоҷиконе, ки дар марзи Шарқии [[Эрон]], [[Хуросон]] ва [[Форс]] зиндагӣ доранд, ба лафзу симои тоҷикон дохиланд. Тоҷикони Эрон аслан муҳоҷирон аз Афғонистон мебошанд. === Тоҷикон дар Покистон === Тоҷикони Покистон асосан бо забонҳои гурӯҳи эронии шарқӣ (помирии) вахонӣ сухан мегӯянд. Зиёде аз онҳо дар вилояти Читрол зиндагӣ мекунанд. Шумораи онҳо — 1 млн. 200 ҳаз. нафар. === Тоҷикони Чин === [[Акс:Location of Taxkorgan within Xinjiang (China).png|мини|Уезди худмухтори Тошқӯрғон-Тоҷикистон дар Чин (бо ранги сурх)]] Тоҷикони Чин гӯяндагони забонҳои вахонӣ ва сариқулӣ мебошанд. Онҳо дар [[Ноҳияи худмухтори Тошқӯрғон-Тоҷикистон]]<nowiki/>и вилояти Шинҷон-Уйғуристон зиндагӣ мекунанд. Забонҳои вахонӣ ва сариколиро ҳукумати чин расман забони тоҷикӣ медонад, ва тоҷикон яке аз 54 ақаллиятҳои миллии эътирофшуда дар Чин мебошанд. Шумораи онҳо — наздики 50 ҳаз. нафар. === Тоҷикон дар Русия === [[Акс:Ethnic Tajiks and Pamiris in modern Russia.png|мини|Тоҷикон (тоҷикистониён) дар субъектҳои Русия]] Тоҷикон дар [[Русия]] зиёда аз 350000 нафарро (баҳои 2012) ташкил мекунанд, ки шаҳрванди ду давлат ба ҳисоб мераванд (Русия ва Тоҷикистон). Ба ғайр аз ин боз зиёда аз 1 млн нафар муҳоҷирони мавсимӣ дар Русия кору фаъолият доранд. == Ташаккул ва инкишофи биологии тоҷикон ([[нажод]]) == Олимони ҷаҳон, шакли инкишофёбии биологии мардуми тоҷикро ба [[нажоди Помиру Фарғонагӣ|гурӯҳҳои Помиру-Фарғонагӣ]]<ref>Народы мира. Историко-этнографический справочник. Главный редактор Ю. В. Бромлей. {{М.}} Советская энциклопедия. 1988{{ref-ru}}</ref> ва [[нажод|Баҳри Миёназамин]], ки дар дохили [[нажоди аврупоӣ]] дохил мешаванд, ҷой кардаанд. Дар [[Донишномаи Брокҳауз ва Ефрон|донишномаи Брокҳауз ва Эфрон]], ки дар асри XIX ба нашр омадааст, дар бораи шакли зоҳирии тоҷикони кӯҳистон, чунин нависта шудааст: {{аввали иқтибос}} «''Тоҷикони кӯҳистон, бисёр қашоқ ҳастанд валек аз ҷиҳати шакли зоҳири, шакли халқҳои бостонии эрониёнро эҳтиёт карданд. Бисёри онҳо қади миёна ё ин ки баланд, рӯи зебои байзавӣ, чашмони кушоди рангаш қаҳвагӣ ва кабуд, бинии рости зебо баъзе вақт уқобшакл, пешонии васеъ, мӯйҳои сиёҳ, қаҳваранг ва малла доранд.<ref>[http://enc-dic.com/brokgause/Galcha-88895/ Тоҷикони кӯҳистон/ Доиратулмаорифи Брокгауз ва Ефрон{{ref-ru}}]</ref>''»{{охири иқтибос}} {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[Акс:Горянка.JPG|300px|]] |width="25%"|[[Акс:Мужчина за трапезой.jpg|230px]] |width="25%"|[[Акс:Женщина за столом.JPG|230px]] |- |Духтарчаи тоҷики Зарафшонӣ аз деҳаи [[Дар-Дар]] |Марди тоҷик дар сари дастурхон |Бонуи тоҷик аз шаҳри [[Хуҷанд]] |} == Нигаред == * [[Тоҷикони Афғонистон]] * [[Тоҷикони Қазоқистон]] * [[Тоҷикони Покистон]] * [[Тоҷикони Амрико]] * [[Тоҷикони Русия]] * [[Тоҷикони Канада]] * [[Тоҷикони Ӯзбекистон]] * [[Тоҷикони Қирғизистон]] * [[Тоҷикони чағатойӣ]] * [[Тоҷикон дар аҳди муғулҳо]] * [[Хардуриҳо]] * [[Тоҷикон дар асрҳои XVI–XVIII]] == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} == Адабиёт == * ''A History of the Tajiks: Iranians of the East'' (Таърихи тоҷикон: Эрониёни шарқӣ), Лондон (2019) ва Кобул (2020)(нашрияҳои англисӣ ва дарӣ). * Таърихи мухтасари халқи тоҷик. — Сталинобод, 1947; * История таджикского народа в кратком изложении, т. 1. С древнейших времён до Великой Октябрской социалистической революции 1917 г. — {{М.}}, 1949, 1952, 1955; * Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история. — М., 1972. — 866 с.; * Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1,2. — Душанбе,1998. — 870 с.; * Тоҷикон. Таърихи қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1,2. — Душанбе,2008.- 870 с. == Пайвандҳо == * [https://www.twirpx.com/file/2199073/ Ҳотамов Н., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик. — Душанбе: 2011. — 584 с. (Файли формати ZIP)]{{Пайванди мурда|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Мавзуъҳои Тоҷикистон}} {{Диаспораи тоҷикон}} [[Гурӯҳ:Тоҷикон]] [[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ]] [[Гурӯҳ:Ақвоми Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ақвоми Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Ақвоми Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Ақвоми Покистон]] [[Гурӯҳ:Ақвоми Русия]] tiplnkan1apsffhhs20zmhsi7qgkaje 1488388 1488387 2026-10-01T05:41:09Z VASHGIRD 8035 /* Пайвандҳо */ 1488388 wikitext text/x-wiki {{маъноҳои дигар|Тоҷикон (китоб)}} {{Мардум | название = Тоҷикон | самоназвание = {{lang-fa|تاجیک}} | численность = 25—40 млн{{Sfn|Foltz|2019|p=1}} | расселение = {{Парчамбандӣ|Афғонистон|1997}}: 19 400 000 (2023)<ref name="atlas-afghanistan-153">Country Factfiles.&nbsp;— Afghanistan, page 153. // Atlas. Fourth Edition. Editors: Ben Hoare, Margaret Parrish. Publisher: Jonathan Metcalf. First published in Great Britain in 2001 by Dorling Kindersley Limited. London: [[Dorling Kindersley]], 2010, 432 pages. {{ISBN|9781405350396}} {{Oq|en|Population: 28,1 million<br>Religions: Sunni Muslim 84 %, Shi'a Muslim 15%, other 1 %<br>Ethnic Mix: Pashtun 38 %, Tajik '''25 %''', Hazara 19 %, Uzbek, Turkmen, other 18 %»}} </ref><ref name="Brit">{{Британника онлайн|place/Afghanistan|Afghanistan|2020-03-01}}</ref><ref name="Josh">{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14372/AF|title=Afghan, Tajik in Afghanistan|access-date=2020-04-29|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408180319/https://joshuaproject.net/people_groups/14372/AF|deadlink=no}}</ref><ref name="автоссылка3">Afghanistan in 2004 – A survey of the Afghan people (PDF). Kabul, Afghanistan: The Asia Foundation. 2004. Retrieved 2012-11-28. {{Oq|en|The 2004 survey interviewed 804 Afghans, Which ethnic group do you belong to? Pashtun 46%, Tajik 39%, Uzbek 6%, Hazara 6%, Turkmen 1%, Baloch 0%, Nuristani 1%, Aimak 0%, Arab 1%, Pashaye 0%, Other 1%.}}</ref> млн<br> {{Парчамбандӣ|Тоҷикистон}}: 8,6 млн (2023)<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/TI|title=Tajik in Tajikistan|access-date=2020-04-29|archive-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212201427/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/TI|deadlink=no}}</ref><ref>[https://ru.sputnik-tj.com/country/201... В Душанбе родился девятимиллионный житель Таджикистана]{{Недоступная ссылка|date=Декабрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=http://www.demoscope.ru/weekly/2013/0559/barom02.php |title=Численность и национальный состав населения доля таджиков в населения Таджикистан, 2010 году - 84,3 %. |access-date=2019-02-03 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024004752/http://www.demoscope.ru/weekly/2013/0559/barom02.php |deadlink=no }}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Узбакистон}}: 1 700 000 (арзёбии ғайрирасмӣ, 2021)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.uz/ru/2021/08/20/ethnic-groups/|title=Опубликованы данные об этническом составе населения Узбекистана|website=Газета.uz|date=2021-08-20|access-date=2023-03-16|archive-date=2021-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823170555/https://www.gazeta.uz/ru/2021/08/20/ethnic-groups/|deadlink=no}}</ref>, 8 — 11 млн (арзёбии ғайрирасмӣ, 2017)<ref>{{Книга|ссылка=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02634939608400946|автор=[[Фольц, Ричард|Foltz, Richard]]|заглавие=The Tajiks of Uzbekistan|год=1996|язык=en|издательство=Central Asian Survey|страницы=213—216|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217083027/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02634939608400946}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books/about/Ethnicity_and_Democratisation_in_the_New.html?id=JFvq55U3wy8C&redir_esc=y|автор=Karl Cordell|заглавие=Ethnicity and Democratisation in the New Europe|год=1998|язык=en|издательство=[[Routledge]]|страницы=201|allpages=240|isbn=0415173124|isbn2=978-0415173124|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217083028/https://books.google.ru/books/about/Ethnicity_and_Democratisation_in_the_New.html?id=JFvq55U3wy8C&redir_esc=y}}: <blockquote>Consequently, the number of citizens who regard themselves as Tajiks is difficult to determine. Tajikis within and outside of the republic, Samarkand State University (SamGU) academic and international commentators suggest that there may be between six and seven million Tajiks in Uzbekistan, constituting 30 % of the republic's 22 million population, rather than the official figure of 4.7 % (Foltz 1996; 213; Carlisle 1995:88).</blockquote></ref><ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books/about/Tajikistan_in_the_New_Central_Asia.html?id=sZmwtAEACAAJ&redir_esc=y|автор=Lena Jonson|заглавие=Tajikistan in the New Central Asia: Geopolitics, Great Power Rivalry and Radical Islam (International Library of Central Asian Studies)|год=2006|язык=en|издательство=[[I.B. Tauris]]|страницы=108|allpages=272|isbn=978-1845112936|isbn2=1845112938|archive-date=2022-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217083027/https://books.google.ru/books/about/Tajikistan_in_the_New_Central_Asia.html?id=sZmwtAEACAAJ&redir_esc=y}}: <blockquote>According to official Uzbek statistics there are slightly over 1 million Tajiks in Uzbekistan or about 3% of the population. The unofficial figure is over 6 million Tajiks. They are concentrated in the Sukhandarya, Samarqand and Bukhara regions.</blockquote></ref><ref>32 000 000 x 30% = 9 600 000</ref><br> {{Парчамбандӣ|Покистон}}: 1 220 000 (2012)<ref name="Pakistan">There are 1 000 000 Tajiks Persian-speaking native to Pakistan and 220 000 Tajik war-refugees from Afghanistan remain in Pakistan. [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=Pakistan Ethnologue.com's entry for «Languages of Pakistan'»] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20040901094949/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=Pakistan |date=2004-09-01 }}. [http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/home/opendoc.pdf?tbl=SUBSITES&page=SUBSITES&id=434fdc702 Census of Afghans in Pakistan] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20060321181818/http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/home/opendoc.pdf?tbl=SUBSITES&page=SUBSITES&id=434fdc702 |date=2006-03-21 }}.</ref><br> {{Парчамбандӣ|Эрон}}: 395 000 (2014)<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14372/IR|title=Tajik (Afghan) in Iran|publisher=Joshuaproject.net|access-date=2017-09-27|archive-date=2017-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928005540/https://joshuaproject.net/people_groups/14372/IR|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Русия}}: 350 236 (саршумории 2021)<ref>{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |deadlink=no |access-date=2023-02-04 |archive-date=2023-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920122457/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx }}</ref>, муҳоҷирон дар қаламрави ФР — 971 000 (2015)<ref>{{Cite web |url=http://www.rbc.ru/society/09/04/2015/5523d9919a7947ec74afd619 |title=Численность иностранцев на территории РФ |access-date=2016-04-11 |archive-date=2016-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427163501/http://www.rbc.ru/society/09/04/2015/5523d9919a7947ec74afd619 |deadlink=no }}</ref> Беш аз 3 миллион<ref>[https://koronapay.com/about/blog/skolko-v-rossii-migrantov/ Сколько в России мигрантов на 2023 год – количество в Москве<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://spravedlivo.ru/13431710#:~:text=%D0%9F%D0%BE%20%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC%20%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D0%B0%20%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%20%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9,%D0%A2%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20(10%20%D0%BC%D0%BB%D0%BD%20%D1%87%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA) СПРАВЕДЛИВАЯ РОССИЯ – ПАТРИОТЫ – ЗА ПРАВДУ - Геннадий Семигин: мигранты находятся в российской юрисдикции и должны жить по российским законам<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><br> {{Парчамбандӣ|Германия}}: 100 000<ref name=TZ>[http://www2.gtz.de/migration-and-development/konferenz-2/english/afghans.htm GTZ: Migration and development – Afghans in Germany] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20070927172739/http://www2.gtz.de/migration-and-development/konferenz-2/english/afghans.htm |date=2007-09-27 }}: estimate for Tajiks based on total of 100 000 Afghans in Germany.</ref> <br> {{Парчамбандӣ|ИМА}}: беш аз 72 000 (2016)<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/US|title=Tajik in United States|publisher=Joshuaproject.net|access-date=2017-09-27|archive-date=2017-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927205213/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/US|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Қирғизистон}}: 60 148 (2022)<ref>{{Cite web|url=http://www.stat.kg/ru/opendata/category/312/|title=Национальный состав населения - Открытые данные - Статистика Кыргызстана|website=www.stat.kg|access-date=2023-08-04|archive-date=2018-03-11|archive-url=https://archive.today/20180311083524/http://www.stat.kg/ru/opendata/category/312/|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Чин}}: 51 069 (2010)<ref>(2010)[http://www.paulnoll.com/China/Minorities/China-Nation… Chinese Nationalities and Their Populations (2010)]{{Недоступная ссылка|date=Декабрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Бритониёи Кабир}}: беш аз 40 000<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/UK|title=Tajik in United Kingdom|publisher=Joshuaproject.net|access-date=2017-09-27|archive-date=2017-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927210730/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/UK|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Қазоқистон}}: 31 000 (2015)<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/KZ|title=Tajik in Kazakhstan|publisher=Joshuaproject.net|access-date=2020-04-29|archive-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212200456/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/KZ|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Суэд}}: тақрибан 26 000<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/SW|title=Tajik in Sweden|publisher=Joshuaproject.net|access-date=2017-09-27|archive-date=2017-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928005459/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/SW|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Туркманистон}}: 5300<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/TX|title=Tajik in Turkmenistan|access-date=2020-04-29|archive-date=2020-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731073235/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/TX|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Белгия}}: 5000<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15201/BE|title=Tajik in Belgium|publisher=Joshuaproject.net|access-date=2017-09-27|archive-date=2017-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927205215/https://joshuaproject.net/people_groups/15201/BE|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Италия}}: 4800<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14372/IT|title=Tajik, Afghan in Italy|access-date=2020-04-29|archive-date=2015-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20151215075230/http://joshuaproject.net/people_groups/14372/IT|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Укройн}}: 4255 (2001)<ref>{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=75&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20%20%20%20|title=Всеукраинская перепись населения 2001 года. Распределение населения по национальности и родному языку|publisher=Государственный комитет статистики Украины|access-date=2011-07-05|archive-date=2012-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314091305/http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=75&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20%20%20%20|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Финляндия}}: 3500<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14372/FI|title=Tajik, Afghan in Finland|access-date=2020-04-29|archive-date=2016-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420062246/https://joshuaproject.net/people_groups/14372/FI|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Нидерланд}}: 3100<ref>{{cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/14372/NL|title=Tajik, Afghan in Netherlands|access-date=2020-04-29|archive-date=2016-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420122909/https://joshuaproject.net/people_groups/14372/NL|deadlink=no}}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Конодо}}: беш аз 2400<ref name="statcan">{{cite web |url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0 |title=2011 National Household Survey: Data tables |author=[[Statistics Canada]] |accessdate=2014-02-11 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224190955/https://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0%20 |deadlink=no }}</ref><br> {{Парчамбандӣ|Латвия}}: 519 (арзёбии 2023)<ref>{{Cite web |url=https://www.pmlp.gov.lv/lv/media/9756/download |title=Источник |access-date=2023-06-17 |archive-date=2023-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406124642/https://www.pmlp.gov.lv/lv/media/9756/download |deadlink=no }}</ref> | вымер = | архкультура = | язык = [[Забони форсӣ|форсӣ]]<small> ([[тоҷикӣ]], [[дарӣ]]) | письменность- = [[кириллица]], [[персидская письменность|арабица]] | религия- = [[ислам]] [[суннизм|суннитского толка]] (преимущественно); * [[ислам]] [[шиизм|шиитского толка]] (в меньшей степени) | раса = [[европеоидная раса]] | родственные- = [[таты]], [[персы]], [[пуштуны]], [[курды]], [[талыши]], [[нуристанцы]], [[калаши]] | входит = | включает- = [[фарсиваны]], [[ягнобцы]]<ref>{{БСЭ3 |статья=Ягнобцы |автор= |том= |страницы= |ref= }}</ref>, [[памирские народы]]<ref name="БСЭ3Таджики"/>, [[чагатайские таджики]], [[хардури]] | происхождение = [[суғдиён]], [[бохтариҳо]], [[хоразмиён]], [[тухориён]], [[сакоиҳо]], [[йӯҷиҳо]]<ref name="БСЭ3Таджики">{{БСЭ3 |статья=«Таджики» |автор= |том=25 |страницы=169 |ref= }}</ref><ref name=Britannica>{{cite web |author= |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/581047/Tajikistan/214553/History |title=Tajikistan: History |lang=en |publisher=[[Encyclopedia Britannica]] |date= |accessdate=2019-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212045237/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/581047/Tajikistan/214553/History |archivedate=2010-12-12 |deadlink=no }}{{oq|en|The Tajiks are the direct descendants of the Iranian peoples whose continuous presence in Central Asia and northern Afghanistan is attested from the middle of the 1st millennium {{smallcaps|bc}}. The ancestors of the Tajiks constituted the core of the ancient population of Khwārezm (Khorezm) and Bactria, which formed part of Transoxania (Sogdiana). Over the course of time, the eastern Iranian dialect that was used by the ancient Tajiks eventually gave way to Persian, a western dialect spoken in Iran and Afghanistan.}}</ref><ref name="Library of Congress">{{cite web |author= |url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-13606.html |title=Country Studies: Tajikistan&nbsp;– Historical & Ethnic Background |lang=en |website= |publisher=[[Library of Congress]] |date=1996 |accessdate=2020-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180313034843/http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-13606.html |archivedate=2018-03-13 |deadlink=no }}{{oq|en|Contemporary Tajiks are the descendants of ancient Eastern Iranian inhabitants of Central Asia, in particular the Soghdians and the Bactrians.}}</ref><ref name="Cambridge Encyclopedia">''Cambridge Encyclopedia'' Vol. 8, pg. 2246, Bactria — Geography, History, Tokharistan, Archaeological sites, with this quote: {{oq|en|The Bactrians are one of the ancestral lines of the modern-day Pashtuns, Tajiks, of Central Asia.}}</ref><ref name="автоссылка2">{{БРЭ |статья=Таджики |id=4178511 |автор=Т. Каландаров |год= |ref= }}</ref><ref name="МассагетыБРЭ">Массагеты // [[БРЭ]]. Т. 19. М., 2011.</ref><ref name="автоссылка4">Андроновская культура // [[БРЭ]]. Т. 1. М., 2005.</ref> }} [[Акс:The Sogdian An Jia (contoured).jpg|мини|Тоҷир ва мансабдори суғдӣ дар Чин, ки дар мақбараи ӯ соли 579 мелодӣ тасвир шудааст.]] [[Акс:Miss England 06 Hammasa Kohistani.jpg|200px|thumb|Бонуи тоҷик, [[Ҳаммоса Кӯҳистонӣ]] — бонуи Инглистон дар соли 2005]] '''Тоҷикон''' ({{lang-fa|تاجیکان‎}}), '''тоҷикҳо''' ({{lang-fa|تاجیک‌ها}}) — гурӯҳе аз [[мардумони эронитабор]] ва [[форсизабон]], ки дар кишварҳои [[Тоҷикистон]], [[Афғонистон]], [[Эрон]], [[Узбакистон]], [[Чин]] ва дигар манотиқи [[Осиёи Миёна]] зиндагӣ мекунанд<ref>{{Cite web|url=https://iranicaonline.org/|title=TAJIK i. THE ETHNONYM: ORIGINS AND APPLICATION|author=|website=iranicaonline.org|publisher=Encyclopaedia Iranica|lang=en|accessdate=2024-02-27}}</ref>. Тоҷикон дар Тоҷикистон ба [[форсии тоҷикӣ]] ва дар Афғонистон ба [[форсии дарӣ]], ки шохаҳое аз забони форсии нав ҳастанд, гӯиш мекунанд. Тоҷикон аҳолии асосии [[Афғонистон]] (Хуросон) мебошанд — зиёда аз 10 то 14 млн, [[Тоҷикистон]] — 9 млн, [[Ӯзбекистон|Узбекистон]] (Варорӯд) — аз 1,8 (расман) то 11 млн, (ғайрирасмӣ), дар умум тақрибан 35 млн нафар. == Пешина == [[Акс:Iranische Völker BOG.png|мини|Халқҳои эронӣ]] Ибтидои этногенези халқи тоҷик ба замонҳои қадимтарин тааллуқ доранд, ки он вақт дар Осиёи Марказӣ ва даштҳои Авруосиё қабилаҳои ҳиндуэронӣ маскун буда, дар ҳазораи 2 — ибтидои ҳазораи 1 то мелод аз онҳо дар воҳа, водӣ ва даштҳои Осиёи Марказӣ қабилаҳои эронӣ ташаккул ёфтаанд. Аз онҳо дар ҳазораи 1 то мелод аҷдоди бевоситаи тоҷикон — [[бохтариҳо]] дар ҳавзаи болооб ва миёноби Ому, [[суғдиён]] дар ҳавзаҳои Зарафшон ва Қашқадарё, [[портҳо]] дар Хуросон, марғиёниён дар воҳаи Марв, [[хоразмиён]] дар поёноби Ому, парканҳо дар водии Фарғона ва қабилаҳои [[Сакоиҳо|сакоию]] массагетии кӯҳҳои Помиру Тиёншон ва даштҳои соҳили баҳрҳои Аралу Хазар ташаккул ёфтаанд<ref>{{ЭСТ|Тоҷикон|7|саҳифаҳо=428—429|муаллиф=Н. Неъматов}}</ref>. Аз рӯи нуқтаи назари олимони Ғарб, мардуми тоҷик, ягона миллатест, ки насли аслии халқҳои бостонии эрониёни шарқӣ буда, [[суғдиён]], [[хоразмиён]], [[бохтар]]иён, тоҳариён ва сако-массагетҳо ва дигар қабилаҳои шарқии эронӣ ([[турон]]ӣ), ки вуҷуди худро аз ҳазораи дуюми пеш аз милод дар таърихи [[Осиёи Миёна]] пай намудаанд, дарбар мегиранд<ref>http://global.britannica.com/EBchecked/topic/581047/Tajikistan/214553/History#ref=ref599015 {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20131202235153/http://global.britannica.com/EBchecked/topic/581047/Tajikistan/214553/History#ref=ref599015 |date=2013-12-02 }} ENCYCLOPEDIA BRITANNICA{{ref-en}}]</ref>. Забони бостонии тоҷикон, якчанд шева дошт ва шеваҳои асосиаш суғдӣ, хоразмӣ ва бохтарӣ буд ва ба ҳамдигар хешӣ дошт, ки ба гурӯҳи забонҳои эронии шарқӣ дохил мешуд. Дар вақти пойдор гардидани дини [[ислом]] ва паҳн шудани [[забони форсӣ]], ки бо муҷоҳидони форс омада буд, ин шеваҳо аз байн мераванд ва забони тоҷикии ҳозира ба мисли забони мардуми форс ба гурӯҳи забонҳои ғарбии эронӣ дохил мешавад<ref name="ENCYCLOPEDIA BRITANNICA">{{ref-en}}</ref>. То ҳол, [[забони яғнобӣ]] (йағнобӣ зивок) вуҷуд дорад, ки яке аз шеваҳои суғдӣ ба шумор меравад ва бисёр калимаҳои суғдӣ дар [[водии Зарафшон]] вақти суханронӣ истифода бурда мешаванд. Инчунин, забонҳои бостонии сакоиҳо дар мардуми [[Бадахшон]] эҳтиёт шудааст, ки забонҳои шуғнонӣ, рушонӣ, ишкошимиро дарбар мегирад. Авалин бор номи тоҷикро ҳамчун «тожик», олим Маҳмуди Қошғарӣ, ки ҳамасри [[Ибни Сино]] буд, дар китоби худ сабт кардааст ва маънои онро ҳамчун форсзабонон маънидод кардааст. Дар ашъори шоирони порсигӯй ҳам, калимаи тоҷик бисёр вомехӯрад. Устод [[Саъди Шерозӣ|Саъдии Шерозӣ]] дар яке аз шеърҳояш чунин мегуяд: <center>'''شاید که به پادشه بگویند'''</center><center>'''ترک تو بریخت خون تاجیک'''</center> <center><br>'''Шояд ки ба подшоҳ бигуянд:'''</center><center>'''«Турки ту бирехт хуни тоҷик».'''</center> Мавлоно [[Абдураҳмони Ҷомӣ]] дар бораи дӯстии худ бо шоир [[Алишер Навоӣ]] чунин нигоштааст: <center>''' او که یک ترک بود و من تاجیک، '''</center><center>''' هردو داشتیم خویشی نزدیک.'''</center><center><br> '''''Ӯ, ки як турк буд ва ман тоҷик, '''''</center><center>'' ''' Ҳарду доштем хешии наздик. '''''</center> == Хостгоҳи вожаи тоҷик == Муҳтамалтарин ва пазируфтатарин асли ин вожа ''tāzīk-''и порсии миёна аст, ки маънои «араб»-ро дошт (муқоиса кунед бо ''tāzi'' дар порсии нав ), ё вожаи ҳамрешаи эронӣ (суғдӣ ё портӣ). Сипоҳиёни мусулмоне, ки ба Фарорӯд дар оғози қарни VIII ҳамла карда, бар шоҳони суғдӣ пирӯз омаданд ва бо туркони қарлуқ ҷангиданд, на ҳамаи онҳо аз арабҳо иборат буданд, балки дар байни онҳо эрониҳои ба ислом гаравида аз Форсу минтақаи марказии Зогрус ҳам буданд<ref>Бартольд В. В. Таджики (Из «Энциклопедии ислама») // Соч. в 9 томах. Т. 2 (1). М. : Наука, 1963. С. 455–457.</ref>. Пас аз ин туркони Осиёи Марказӣ гунае аз вожаи эронии ''täžik-''ро барои номидани душманони мусулмони худ ба таври куллӣ пазируфтанд. Дар қарни XI (Юсуф Хосс-Ҳоҷиб, Утадғу билиг, сатрҳои 280, 282, 3265) туркҳои қарохонӣ ин истилоҳро сареҳан дар мавриди мусулмонони эронии ҳавзаи Омӯ ва Хуросон, ки замоне рақиб, улгу ва сарвар (дар даврони дудмони Сомонӣ) ва замоне дигар тобеи туркҳо (аз давраи Ғазнавиён гирифта ба баъд) ба кор мебаранд. Нависандагони эронии даврони Ғазнавиён, Салҷуқиён ва Атобакон (солҳои 1000-1260), ибтидоан аз шоир Унсурӣ (соли 1025) ин истилоҳро пазируфта, доираи корбурди онро вусъат доданд ва бо он эрониёни тамоми Эронро, ки ҳамакнун зери султаи туркҳо буд, номгузорӣ карданд (Дабирсиёқӣ, с. 3377, 3408). Сипас эрониён ин вожаро ба унвони этноним пазируфтанд, чунон ки аз ишораи зерини масъули эронии дарбор бармеояд: ''ما تازیکان “мо тозикон”'' (Байҳақӣ, вироиши Файёз, с. 594). Тафовут байни турк ва тоҷик барои ифодаи ҳамзистӣ ва рақобати афсари чодарнишини низомӣ ва девонсолори шаҳрӣ қолабӣ шуд (Низомулмулк. تازیک “тозик”, с. 146, 178-179; Fragner, «Tādjīk. 2” дар ''EI''2 10, с. 63). [[Садриддин Айнӣ]] маънои калимаи «тоҷик»-ро хеле муфассал ва аз ҷиҳати таърихӣ ва забоншиносӣ — этимологӣ таҳлил мекунад ва исбот менамояд, ки калимаи «тоҷик» аз ''«тоҷ»'' бармеояд. Дурустии ин суханро нависанда ва олими эронӣ Алиакбар Деҳхудо тасдиқ мекунад. Асли ин калимаи паҳлавии «тоҷик» мансуб ба қабилаи «тоҷ» аст, ки аз қабилаи Эрон буда: Халқи тоҷик дар давоми таърихи чандинҳазорсолаи худ басо фарозу фуруди рӯзгорро дидааст. Тоҷикон аз асрҳои миёна инҷониб дар зери ҳокимияти сулолаҳои сершумори турку муғулнажод зиндагӣ кардаанд, вале [[Забони тоҷикӣ|забони тоҷикиро]] гум накардаанд. Хушбахтона, халқи баору номуси тоҷик ба оламиён тоҷики тоҷдор будани худро ба фарҳангу маданияти худ исбот кардааст. == Дин == Аксарияти тоҷикон пайрави мусулмонони суннимазҳаби ҳанафӣ ҳастанд, ҳарчанд ақаллиятҳои хурди шиъаи исмоилия (асосан дар ВМКБ) ва дувоздаҳ имомӣ низ дар гурӯҳҳои пароканда вуҷуд доранд. Илова бар ин, ҷамоатҳои хурди яҳудӣ (маъруф ба [[Яҳудиёни бухорӣ|яҳудиёни бухороӣ]]) аз замонҳои қадим дар шаҳрҳои Самарқанд ва Бухоро ва то андозае дар шаҳрҳои Ҳироту Кобул ва дигар ҷойҳо зиндагӣ мекарданд. Дар [[асри XX]] [[Яҳудиёни Тоҷикистон|яҳудиёни тоҷик]] ба кишварҳои [[Исроил]] ва [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] муҳоҷират карданд, ҳарчанд аксари ин муҳоҷирон робитаи худро бо Ватани худ нигоҳ доштаанд. Ба далели зуҳури мубаллиғони масеҳӣ дар Осиёи Марказӣ пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ, ҷамъияти масеҳӣ ва атеистии тоҷик якчанд нафарро ташкил медиҳад. Дар манотиқи дурдасти кӯҳистон наздики 100 нафар аз зардӯштиҳо вохӯрда мешавад. == Забон == Тоҷикон аслан бо забони тоҷикӣ сухан мегӯянд. Шеваҳои забони тоҷикӣ 4 гурӯҳ дорад. * Шеваи шимолӣ — Шимоли Тоҷикистон (водии дарёи Сир), [[Ӯзбекистон]] (вилоятҳои Сурхондарё, Қашқадарё, Сирдарё, Самарқанд, Намангон, Фарғона, Ҷиззах, Тошканд, Андиҷон, Бухоро) ва [[Қирғизистон]] * Шеваи марказӣ — шеваҳои [[Масчоҳ]], [[Айнӣ]], [[Ҳисор]] ва [[Варзоб]] * Шеваи ҷанубӣ — шеваҳои [[Ноҳияи Рашт|водии Рашт]] ва қисман Ворух ва вилояти Хатлон * Шеваи ҷанубу шарқӣ — шеваҳои болои [[Панҷ]] ва [[Дарвоз]]. === Забонҳои дигар === Тоҷикони яғнобӣ ба забони яғнобӣ (ё суғдии нав) ва тоҷикони Бадахшон ба забонҳои эронии шарқӣ (помирӣ) сухан мегӯянд. Забонҳои помирӣ ва забони яғнобӣ ҳамчун забонҳои дар зери хатари нестшавӣ тасниф карда мешаванд. Қайд кардан зарур аст, ки забони яғнобӣ ба гурӯҳи забонҳои эронии шимолу-шарқӣ ва забонҳои бадахшӣ ба гурӯҳи забонҳои шарқӣ, худ забони тоҷикӣ бошад ба гурӯҳи забонҳои ғарбӣ дохил аст. Забони рӯсӣ дар Тоҷикистон ҳамчун забони байни муоширати миллатҳо қабул шудааст. Бинобар ин бисёри тоҷикон бо забони русӣ низ ҳарф мезананд. Тоҷикони назди маҳалҳои ӯзбеку қирғизнишин мутаносибан бо забонҳои ӯзбекиву қирғизӣ сухан мегӯянд. Яҳудиёни тоҷик (яҳудиёни бухоро) бошанд бо лаҳҷаи бухории забони тоҷикӣ ҳарф мезананд. == Мавқеи зист ва тақсимот == [[Акс:Tadschikische Sprache.png|мини|Забони тоҷикӣ дар Тоҷикистон ва Ӯзбекистон]] Аксарияти тоҷикон дар [[Осиёи Миёна]] зиндагӣ мекунанд. Мавқеъи асосии ҷои зист аз шарқ ва шарқу-шимолии давлати ҳозираи [[Эрон]], дар шимоли давлати [[Афғонистон]], [[Тоҷикистон]], [[Ӯзбекистон]], [[Қирғизистон]] ва [[Покистон]] ҷойгиранд. Заминҳои расмии мардуми тоҷик, водии [[Фарғона]], [[Чоч ва Илок|Чоч]] ([[Тошканд]]), [[водии Зарафшон]] (аз Мастчоҳ сар карда то [[Самарқанд]]у [[Бухоро]]), заминҳои хати резишгоҳи болооби [[Амударё]] ([[дарёи Панҷ]]), [[Мурғоб]] ва [[Кобул]], ва гирду атрофи ҳавзаҳои дарёҳои [[Ҳилмонд]]у [[Арғандоб]] ([[Афғонистон]]) аст. [[Акс:Tajiks in Tajikistan.png|мини|Тоҷикон дар Тоҷикистон]] === Тоҷикон дар Тоҷикистон === [[Акс:Pamiri tajiks in Tajikistan.png|мини|Бадахшизабонҳо дар Тоҷикистон]] [[Акс:Yagnobi tajiks in Tajikistan.png|мини|Яғнобизабонҳо дар Тоҷикистон]] Дар тамоми қаламрави [[Тоҷикистон]] тоҷикон сукунат доранд. Дар [[водии Зарафшон|минтақаҳои Зарафшон]] ва [[Рашт]] омехташавӣ бо дигар миллатҳо кам дида мешавад. Дар минтақаи кӯҳии [[Кӯлоб]] ҳам омехташави тоҷикон ноаён аст. Ҳиссаи тоҷикон дар кишвар ба 86 % баробар аст. Баландтарин дар ВМКБ ва ш. Душанбе — 94 % ва 89,5 %, дар Хатлону Суғд бошад — 84 % ва 82 %, дар НТМ — 85 %. === Тоҷикон дар Қазоқистон === Тоҷикон дар нимаанклави ноҳияи [[Ноҳияи Чордара|Чордара]], [[Ноҳияи Сариағоч|Сариағоч]], [[Ноҳияи Пахтаарал|Пахтаорал]] дар Ҷануби Қазоқистон (вилояти Туркистон) зиндагӣ мекунанд. Шумораи онҳо — 41 ҳаз. нафар. [[Акс:Tajiks in Kyrgyzstan.png|мини|Тоҷикон дар Қирғизистон (ноҳияҳо)]] === Тоҷикон дар Қирғизистон === [[Акс:Таджики в Киргизии (по областям).png|мини|Тоҷикон дар Қирғизистон (вилоятҳо)]] Тоҷикон асосан дар вилояти Бодканд, Ӯш ва Ҷалолободи Қирғизистон зиндагӣ мекунанд. Шумораи онҳо — 51 ҳаз. нафар. [[Акс:Map of Ethnic Groups in Afghanistan, by district.svg|мини|Тоҷикон дар Афғонистон (бо ранги сабз)]] === Тоҷикон дар Афғонистон === Ҳамаи форсизабонони [[Афғонистон]] ба лафзи тоҷикӣ ҳарф мезананд. Вилояти [[Ҳирот]] дар тасарруфи тоҷикони [[ориёӣ]] аст. === Тоҷикон дар Ӯзбекистон === [[Акс:Таджики в Узбекистане.png|мини|Тоҷикон дар Ӯзбекистон аз рӯи вилоятҳо]] Тоҷикони Ӯзбекистон то ҳоло симои тоҷикии худро ҳимоя кардаанд. Дар шаҳрҳои Бухоро, Самарқанд, Намангон, Тирмиз ва ҳатто шаҳри Тошканд тоҷикон аксари кулли мардуми ин шаҳрҳоро ташкил медиҳанд. Дар вилоятҳои Фарғона, Намангон, Сурхондарё (ҳиссаи баландтарин), Қашқадарё, Самарқанд тоҷикон ақаллияти зиёдтаринро ташкил медиҳанд. * [[Вилояти Сурхондарё]] — 12,5 % (234 ҳаз.) * [[Вилояти Самарқанд]] — 8,8 % (232 ҳаз.) * [[Вилояти Намангон]] —8.9 % (169 ҳаз.) * [[Вилояти Фарғона]] — 5,7 % (154 ҳаз.) * [[Вилояти Қашқадарё]] — 5,8 % (126 ҳаз.) * [[Вилояти Тошканд]] — 4,9 % (113 ҳаз.) * [[Вилояти Бухоро]] — 3,6 % (51 ҳаз.) * [[Вилояти Андиҷон]] — 1,7 % (37 ҳаз) * [[Вилояти Ҷиззах]] — 2,4 % (24 ҳаз.) * [[Тошканд]] — 1,0 % (22 ҳаз.) === Тоҷикон дар Эрон === Дар Эрон ду гурӯҳи бузургнажоде вуҷуд дорад, яке тоҷикони навъи қадим, ки соли 640 ба [[Ҳиндустон]] рафтанд ва дигаре эрониёнанд. Тоҷикони даштӣ моҳрутар ва сафедтар аз тоҷикони куҳистонӣ ҳастанд. Тоҷиконе, ки дар марзи Шарқии [[Эрон]], [[Хуросон]] ва [[Форс]] зиндагӣ доранд, ба лафзу симои тоҷикон дохиланд. Тоҷикони Эрон аслан муҳоҷирон аз Афғонистон мебошанд. === Тоҷикон дар Покистон === Тоҷикони Покистон асосан бо забонҳои гурӯҳи эронии шарқӣ (помирии) вахонӣ сухан мегӯянд. Зиёде аз онҳо дар вилояти Читрол зиндагӣ мекунанд. Шумораи онҳо — 1 млн. 200 ҳаз. нафар. === Тоҷикони Чин === [[Акс:Location of Taxkorgan within Xinjiang (China).png|мини|Уезди худмухтори Тошқӯрғон-Тоҷикистон дар Чин (бо ранги сурх)]] Тоҷикони Чин гӯяндагони забонҳои вахонӣ ва сариқулӣ мебошанд. Онҳо дар [[Ноҳияи худмухтори Тошқӯрғон-Тоҷикистон]]<nowiki/>и вилояти Шинҷон-Уйғуристон зиндагӣ мекунанд. Забонҳои вахонӣ ва сариколиро ҳукумати чин расман забони тоҷикӣ медонад, ва тоҷикон яке аз 54 ақаллиятҳои миллии эътирофшуда дар Чин мебошанд. Шумораи онҳо — наздики 50 ҳаз. нафар. === Тоҷикон дар Русия === [[Акс:Ethnic Tajiks and Pamiris in modern Russia.png|мини|Тоҷикон (тоҷикистониён) дар субъектҳои Русия]] Тоҷикон дар [[Русия]] зиёда аз 350000 нафарро (баҳои 2012) ташкил мекунанд, ки шаҳрванди ду давлат ба ҳисоб мераванд (Русия ва Тоҷикистон). Ба ғайр аз ин боз зиёда аз 1 млн нафар муҳоҷирони мавсимӣ дар Русия кору фаъолият доранд. == Ташаккул ва инкишофи биологии тоҷикон ([[нажод]]) == Олимони ҷаҳон, шакли инкишофёбии биологии мардуми тоҷикро ба [[нажоди Помиру Фарғонагӣ|гурӯҳҳои Помиру-Фарғонагӣ]]<ref>Народы мира. Историко-этнографический справочник. Главный редактор Ю. В. Бромлей. {{М.}} Советская энциклопедия. 1988{{ref-ru}}</ref> ва [[нажод|Баҳри Миёназамин]], ки дар дохили [[нажоди аврупоӣ]] дохил мешаванд, ҷой кардаанд. Дар [[Донишномаи Брокҳауз ва Ефрон|донишномаи Брокҳауз ва Эфрон]], ки дар асри XIX ба нашр омадааст, дар бораи шакли зоҳирии тоҷикони кӯҳистон, чунин нависта шудааст: {{аввали иқтибос}} «''Тоҷикони кӯҳистон, бисёр қашоқ ҳастанд валек аз ҷиҳати шакли зоҳири, шакли халқҳои бостонии эрониёнро эҳтиёт карданд. Бисёри онҳо қади миёна ё ин ки баланд, рӯи зебои байзавӣ, чашмони кушоди рангаш қаҳвагӣ ва кабуд, бинии рости зебо баъзе вақт уқобшакл, пешонии васеъ, мӯйҳои сиёҳ, қаҳваранг ва малла доранд.<ref>[http://enc-dic.com/brokgause/Galcha-88895/ Тоҷикони кӯҳистон/ Доиратулмаорифи Брокгауз ва Ефрон{{ref-ru}}]</ref>''»{{охири иқтибос}} {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[Акс:Горянка.JPG|300px|]] |width="25%"|[[Акс:Мужчина за трапезой.jpg|230px]] |width="25%"|[[Акс:Женщина за столом.JPG|230px]] |- |Духтарчаи тоҷики Зарафшонӣ аз деҳаи [[Дар-Дар]] |Марди тоҷик дар сари дастурхон |Бонуи тоҷик аз шаҳри [[Хуҷанд]] |} == Нигаред == * [[Тоҷикони Афғонистон]] * [[Тоҷикони Қазоқистон]] * [[Тоҷикони Покистон]] * [[Тоҷикони Амрико]] * [[Тоҷикони Русия]] * [[Тоҷикони Канада]] * [[Тоҷикони Ӯзбекистон]] * [[Тоҷикони Қирғизистон]] * [[Тоҷикони чағатойӣ]] * [[Тоҷикон дар аҳди муғулҳо]] * [[Хардуриҳо]] * [[Тоҷикон дар асрҳои XVI–XVIII]] == Эзоҳ == {{эзоҳ|2}} == Адабиёт == * ''A History of the Tajiks: Iranians of the East'' (Таърихи тоҷикон: Эрониёни шарқӣ), Лондон (2019) ва Кобул (2020)(нашрияҳои англисӣ ва дарӣ). * Таърихи мухтасари халқи тоҷик. — Сталинобод, 1947; * История таджикского народа в кратком изложении, т. 1. С древнейших времён до Великой Октябрской социалистической революции 1917 г. — {{М.}}, 1949, 1952, 1955; * Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история. — М., 1972. — 866 с.; * Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1,2. — Душанбе,1998. — 870 с.; * Тоҷикон. Таърихи қадим, асри миёна ва давраи нав. Китоби 1,2. — Душанбе,2008.- 870 с. == Пайвандҳо == * [https://www.twirpx.com/file/2199073/ Ҳотамов Н., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик. — Душанбе: 2011. — 584 с. (Файли формати ZIP)]{{Пайванди мурда|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Мавзуъҳои Тоҷикистон}} {{Диаспораи тоҷикон}} [[Гурӯҳ:Тоҷикон| ]] [[Гурӯҳ:Гурӯҳҳои этникӣ]] [[Гурӯҳ:Ақвоми Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Ақвоми Ӯзбекистон]] [[Гурӯҳ:Ақвоми Афғонистон]] [[Гурӯҳ:Ақвоми Покистон]] [[Гурӯҳ:Ақвоми Русия]] 829oimja169c8gbm5xw8cko84wrjzra 4 8555 1488400 1446174 2026-10-01T09:37:17Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Қадами 9. Мақоларо гурӯҳбандӣ кунед. */ 1488400 wikitext text/x-wiki '''<center><u>Ин дастури хеле мухтасар ба шумо имконият медиҳад, ки бо сарфи камтарини вақт мақолаи аввалини худро бинависед ва онро дуруст тарҳрезӣ кунед. Умедворем, ки шумо аз иштирок дар ин лоиҳа кайфияти зиёде мебаред.</u></center>''' === 1 Қадами 1. Мавзӯро барои мақолаатон интихоб кунед. === Мавзӯеро интихоб кунед, ки ба шумо маъқул аст. Мавзӯҳои доғи рӯз ва ё ба ҷомеа заруриро, агар ба шумо писанд набошанд, интихоб накунед. Дар ибтидо муҳим нест, ки шумо ин мавзӯро хуб донед, вале шумо бояд хоҳиши дарки амиқи онро дошта бошед. Хеле хуб аст агар дар оғоз шумо бидонед, ки маълумоти саҳеҳро аз куҷо дастрас кардан мумкин аст. Дар бораи манбаъҳои маълумот инҷоро. нигаред === Қадами 2. Барои мақолаатон номи мувофиқро интихоб кунед. === Мақолаҳои Википедиа исмҳои шакли танҳо мебошанд, масалан: [[давлати Сомониён]], [[забони англисӣ]]. Ба ҷои ҳарфҳои тоҷикии асл аз қабили ғ, ӣ, қ, ӯ, ҳ, ҷ ҳарфҳои г, и, к, у, х, ч '''нанависед'''. Агар номи мақола чанд калимаро ифода кунад, дар қафс шарҳи онро нависед, масалан: [[Конго (кишвар)]], [[Москва (дастаи футбол)]]. Дар мақолаҳо дар бораи одамон ному насаби пурраашонро нависед, масалан: [[Карл Маркс]]. Як мақоларо барои ду шахс навиштан мумкин нест, ҳатто онҳо хешовандони наздик бошанд ҳам. <br />''Барои тафсилот аз [[Википедиа:Номгузории мақолаҳо|инҷо]] дидан кунед.'' === Қадами 3. Ҷустуҷӯ намоед, ки мақолаи шумо аллакай мавҷуд аст ё не. === Калимаҳои асосии мақолаатонро дар майдончаи матнии дар тарафи чап ҷойгиршудаи «Ҷустуҷӯ» нависед ва тугмачаи «Search»-ро пахш кунед. Натиҷаҳои ҷустуҷӯ ба намуди ҳаволаҳо мебароянд. Агар мақолаи шумо аллакай мавҷуд бошад, бо он гузаред ва лавҳаи «Вироиш»-ро (дар болои саҳифа) пахш намуда ба таҳрири мақола бипардозед. <br />''Барои тафсилот аз [[Википедиа:Ҷустуҷӯ|инҷо]] дидан кунед.'' === Қадами 4. Мақоларо созед. === Агар то ҳол мақолаи шумо набошад, онро сохтан зарур аст. Барои ин дар майдончаи матнии дар тарафи чап ҷойгиршудаи «Ҷустуҷӯ» номи мақоларо нависед ва тугмачаи «Go»-ро пахш кунед. Матни зерин пайдо мешавад: Бо сарлавҳаи "номи мақола" мақола вуҷуд надорад. Шумо метавонед ин саҳифаро бинависед. Бо пахш кардани ҳаволаи ин саҳифаро бинависед саҳифаи наве кушода мешавад, ки дар болои он дар ҳоли вироиш "Номи мақола" навишта шудааст. Акнун шумо тайёред, ки мақолаи аввалини худро бинависед. <br />''Барои тафсилот аз [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт|инҷо]]. дидан кунед'' === Қадами 5. Мақоларо дуруст сар кунед. === Мақолаҳои Википедиа бо такрор кардани номи мақола ва соҳаи ба он дахлдор сар мешаванд, масалан: «'''[[Материализм|Материализим]]''' — докторинаи фалсафӣ кӣ...», «'''[[Ҳеллоуин|Ҳе́ллоуин]]''' — иде, ки шаби 31 октябр ҷашн гирифта мешавад, бештар аз тарафи кӯдаконе…». Дар қавс метавон пайдоиши истилоҳро нишон дод. Дар мақолаҳо барои одамон дар қавсҳо бояд таърихи таваллуд ва вафоташонро нишон дод: «'''[[Луис Люмер|Луи́с Жан Люме́р]]''' ({{забон-фр|Louis Jean Lumière}}; [[5 октябр]] [[1864]], [[Безансон]] — [[6 июня]] [[1948]], [[Бандол]]) — ихтироъкор,[[Филмбардорӣ|синамогар]], асосгузори санъати синамо ва режиссураи синамои Фаронса …». Инчунин тарзи навишти аслӣ ва зодгоҳу шаҳри вафотро низ нишон додан хеле хуб аст. <br />''Барои тафсилот аз [[Википедиа:Қоидаҳо ва нишондодҳо|инҷо]] дидан кунед.'' === Қадами 6. Худи мақоларо нависед. === Ҳаҷми хурдтарини тавсияшудаи мақолаҳо — 500 ҳарф мебошад (вале агар мақолаи шумо хурдтар бошад ҳам мешавад. дар назар гиред, ки дар оянда мундариҷаи онро густурдан мумкин аст). Мақола ба забонии илмӣ - оммавии ба аксарият дастрас бояд навишта шавад. Ғайр аз ин дар Википедиа ду принсипи муҳимтарин ҳаст, ки онҳоро ҳангоми навиштани мақолаҳо ҳамеша риоя намудан лозим аст: # '''[[Википедиа:Дидгоҳи бетараф|Дидгоҳи бетараф]] '''. Маънои ин принсип он аст, ки мақола бояд бидуни ҷонибдорӣ аз касе ё чизе бетарафона ва пурра навишта шавад. Шумо ҳаққи баён намудани фикри шахсии худро дар мақола баён кардан надоред. Агар ба ягон мавзӯи баҳсталаб чандин ақидаҳо мавҷуд бошанд, ҳамаи онҳо бояд дар сатҳи баробар оварда шаванд. # '''[[Википедиа:Ҳуқуқи муаллиф|Риояи ҳуқуқи муаллиф]]'''. Мақсади вики-ҷомеа ин сохтани энсиклопедияи ройгон ва ба ҳамагон дастрас аст. Аз ин рӯ ба Википедиа нусхабардорӣ кардани матнҳо, расмҳо ва дигар манбаъҳои дорои ҳифзи ҳуқуқи муаллиф манъ аст. Худи Википедиа аз рӯи иҷозатномаи «[[w:Creative Commons Attribution/Share-Alike License|Creative Commons Attribution/Share-Alike License]]» дастрас аст. Дар [[:Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳои мунтахаб]] шумо мақолаҳои хуб иншошуда ва зебо тарҳрезишударо дарёфт карда метавонед. Инҳо мақолаҳое мебошанд, ки бо тарзи овоздиҳӣ чун мақолаи беҳтарин интихоб шудаанд ва шумо аз онҳо чун намуна истифода бурда метавонед. === Қадами 7. Манбаъҳое, ки шумо аз он ҷо маълумот гирифтаед, нишон диҳед === Баъд аз навишта шудани мақола дар охири он қисми «Адабиёт»-ро созед ва дар он рӯйхати китобҳои истифода бурдаатонро биёваред (ном, муаллифон, нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳо ва ғ.-ро нишон диҳед). Баъд қисми «Нигаред инчунин»-ро созед ва рӯйхати мақолаҳои Википедиаро, ки ба мақолаи шумо наздиканд, нависед. Дар охири мақола қисми «Ҳаволаҳо»-ро созед ва рӯйхати web-саҳифаҳову сайтҳои Интернетро биёред, ки чун манбаи маълумот ба шумо хидмат кардаанд. Дар қисми «Ҳаволаҳо» дигар сайтҳоро ки шумо аз он ҷо маълумот нагирифтаеду вале онҳо ба мақолаи шумо наздиканд, нишон додан мумкин аст. <br /> ''Дар бораи манбаъҳои маълумоти озод [[Википедиа:Манбаъҳои маълумот|инҷоро]] бинед.'' === Қадами 8. Дуруст ва зебо мақоларо тарҳрезӣ кунед. === Саҳифаҳоро оро додан дар Википедаи осон аст: * Барои матнро бо '''ҳуруфоти ғафс''' гузоштан, пеш аз он ва баъд аз он се нохунаки яктоӣ гузоред: «<code><nowiki>'''матн бо ҳуруфоти ғафс'''</nowiki></code>». Бо ҳуруфоти ғафс фақат номи мақолаҳо ва (нигаред қадами 5) ва мафҳуму истилоҳоти асосӣ ишора карда мешаванд; * Барои ''курсив (ҳуруфоти хобида)'' ду нохунаки яктоӣ кофист: «<code><nowiki>''Матн бо ҳуруфоти хобида''</nowiki></code>». Курсив барои маъноян ҷудо кардани матни муҳим истифода мешавад ва бисёр истифода кардани он хуб нест; * Номи қисмҳои мақола дар сатри алоҳида навишта мешаванд ва ду (ё се барои зерқисмҳо) аломати баробарӣ доранд, масалан: «<code><nowiki>=== Қадами 8. Дуруст ва зебо мақоларо тарҳрезӣ кунед. ===</nowiki></code>». * Сархатҳо (абзац) дар Википедиа бо сатри холӣ навишта мешаванд. Барои сархат гузоштан сатреро холӣ гузоред кофист. * рӯйхатҳо чунин сохта мешаванд: дар ҳар як сатри алоҳида аломати «#» гузошта мешавад ва баъд номи узви рӯйхат меояд. Барои рӯйхатҳои берақам ба ҷои «#» аломати «*» истифода мешавад, масалан: «<code><nowiki>* Номгӯи 1;[сатри нав]* Номгӯи 2;[сатри нав]* Номгӯи 3.</nowiki></code>» * [[Пайвандҳои дохилӣ]] (ҳаволаҳо (ссылки) ба дигар мақолаҳои Википедиа) ба намуди зерин навишта мешаванд «<nowiki>[[номи мақолаи ба он ҷо пайвандшаванда|матне, ки ба шакли ҳавола бояд барояд]]</nowiki>». Агар номи мақола бо матне, ки ба шакли ҳавола бояд барояд як хела бошанд боз осонтар аст, масалан: <code><nowiki>Дар соли [[2006]] бисёр…</nowiki></code>. Мақолаи хуб бояд на камтар аз се пайванд дар ҳар як сархаташ дошта бошад. * [http://www.wikimedia.org Пайвандҳои беруна] (пайвандҳо ба дигар сайтҳои Интернет) чунин навишта мешаванд: <code><nowiki>[http://URL-адрес матни пайванд]</nowiki></code>. Масалан: <code><nowiki>[http://dushanbe.tj/ Сайти расмии шаҳри Душанбе]</nowiki></code>. Вале ба назар гиред, ки дар Википедиа ба сайтҳои пулакӣ ҳавола (пайванд) кардан ва умуман реклама кардан мумкин нест. Дар охир бори дигар имлои мақоларо аз назар гузаронед. Ва албатта, фаромӯш накунед, ки дар зери мақолаҳои Википедиа '''имзо ё номи худро гузоштан''' мумкин нест. <br />''Барои тафсилот аз [[Википедиа:Чӣ тавр мақолаҳоро бояд навишт|ин ҷо]] дидан кунед.'' === Қадами 9. Мақоларо гурӯҳбандӣ кунед. === Барои осон шудани ҷустуҷӯ ҳар як мақолаи Википедиа ба як ва ё зиёда гурӯҳҳо мансуб аст. Барои мақоларо ба гурӯҳе дохил кардан дар охири мақола (баъд аз «Ҳаволаҳо») сатри холиеро гузоред ва баъд дар ҳар сатри нав дар қавсҳои квадратии дутоӣ гурӯҳашро пас аз калимаи «Гурӯҳ:» нависед. Масалан, <nowiki>[[Гурӯҳ:Алифбоҳо]] </nowiki>. Мақолаҳои дар бораи одамон буда бояд ҳатман ба <nowiki>[[Гурӯҳ:«Шахсиятҳо аз рӯи алифбо»]] </nowiki> ва ба гурӯҳҳои таърихи таваллуду вафот (масалан, <nowiki>[[Гурӯҳ:Зодагони 2 июл]] ва ё [[гурӯҳ:Даргузаштагон соли 1890]]</nowiki>) ва гурӯҳҳо аз рӯи касб ва кишвар(масалан, <nowiki>[[Гурӯҳ:Файласуфони Олмон]]</nowiki> дохил бошанд. === Қадами 10. Пайвандҳоро (ссылки, ҳаволаҳо) ба дигар википедиаҳо гузоред. === Википедиа — энсиклопедияи байналхалқист, ки ба даҳҳо забонҳои дигари дунё низ вуҷуд дорад. Байни мақолаҳо дар забонҳои гуногун бояд пайвандҳо (ҳаволаҳо) гузошт. (интервикӣ-ҳаволаҳо). Барои ин номи мақолаатонро ба забони русӣ ё англисӣ тарҷума кунед. Дар охири мақола, баъди гурӯҳҳо, сатри холиеро гузоред ва баъд дар сатри нав чунин нависед:<code><nowiki>[[коди забон:тарҷумаи номи мақола]]</nowiki></code>, ки дар ин ҷо коди забон барои забони англисӣ '''en''' ва барои забони русӣ '''ru''' мебошад. Масалан, барои мақолаи «Николас Кейҷ» чунин мешавад: <code><nowiki>[[en:Nicolas Cage]]</nowiki></code> ва <code><nowiki>[[ru:Николас Кейдж]]</nowiki></code>. Дар охир тугмаи «Саҳифа захира шавад»-ро, ки дар поёни саҳифа аст, пахш кунед. Акнун мақолаи аввалини шумо дар Википедиа тайёр аст. <br />''Барои тафсилот аз [[Википедиа:Интервикӣ|ин ҷо]] дидан кунед.'' === Охирсухан === Чуноне, ки дар боло қайд намудем дар [[:Гурӯҳ:Википедиа:Мақолаҳои мунтахаб|мақолаҳои беҳтарини Википедиа]] шумо мақолаҳоеро дарёфт карда метавонед, ки ба тариқи овоздиҳӣ интихоб шудаанд ва онҳо беҳтарин мебошанд. Агар шумо чунин мақола навиштед, он гоҳ шуморо метавон гуфт, википедисти ҳақиқӣ шудаед. Кӯшиш кунед, ки чунин мақолаҳо нависед ва онро барои интихоб пешниҳод кунед.<br />Мо аминем, ки Шумо аз ӯҳдаи ин кор баромада метавонед! [[Гурӯҳ:Роҳнамои Википедиа]] 1j04so023pgf02nq9r784f9fklqwu3c 2 17458 1488356 1451857 2026-09-30T13:51:09Z Шухрат Саъдиев 5132 ислоҳ 1488356 wikitext text/x-wiki {{#babel:tg-0|en|ru-0|fa-0|ar-0|la-2|de-2|fr-2|es-2}} 8cij50rhr1zbnhuxziwgrhm7peg2ela 0 141759 1488401 1448205 2026-10-01T09:53:27Z VASHGIRD 8035 /* Сармуҳаррирони сарредаксия */ 1488401 wikitext text/x-wiki {{Нашриёт |ном = Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик |логотип = Лого ЭМТ.png |бар = |кишвар = {{парчамбандӣ|ИҶШС}}, {{парчамбандӣ|Тоҷикистон}} |таъсисёбӣ = [[1968]] |барҳамхӯрӣ = |роҳбар = |нишонӣ = [[хиёбони Неъмат Қаробоев]], 17, [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]] |сармуҳаррир = [[Саидҷалол Ҳусайнӣ]] |рамзи СССР = 505 |isbn = 978-99947-33 |веб-сайт = {{url|www.donishnoma.tj|www.donishnoma.tj}} }} '''Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик''' ([[хиёбони Неъмат Қаробоев]], 17, [[Душанбе]], [[Тоҷикистон]]) — [[муассиса]]и илмию нашриявии [[Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон]]. == Таърих == То соли 1991 Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Советии Тоҷик. Дар назди Президиуми [[Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон|Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон]] соли 1968 таъсис ёфта, ба таркиби Кумитаи давлатии ҶШС Тоҷикистон оид ба корҳои нашриёт, полиграфия ва савдои китоб дохил карда шуд (соли 1974). Самтҳои асосии фаъолияти сарредаксияи илмӣ аз омода сохтан, таҳрир ва интишори энсиклопедияҳои умумӣ, соҳавӣ, фарҳангҳои тафсирӣ, луғатҳо, маълумотномаҳои энсиклопедӣ ва ғайра иборат аст. == Редаксияҳо == Дар Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик редаксияҳои зерин мавҷуданд: * Таърих, археология ва этнография * Фалсафа, ва ҳуқуқ * Динҳо * Адабиёт, забон ва фолклор * Фарҳанг, маърифат, корҳои ҳарбӣ, варзиш ва туризм * География, геология ва петрография, геодезия, сейсмология * Тиб, биология ва химия * Астрономия, физика, математика ва техника * Иқтисодиёт, саноат ва кишоварзӣ * Назорати илмӣ ва таҳрири адабӣ * Харита, тасвирот, саҳифабандӣ ва комплектатсия == Интишорот == [[Акс:Meeting in Tajik national encyclopedia.jpeg|мини|322x322пкс|Гирдиҳамоии корбарони Википедия дар Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик барои ҳамкории Викимедиянҳои Тоҷик ва [[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик]]]] Дар тӯли фаъолияти худ сарредаксияи илмӣ асарҳои зиёдеро, аз қабили [[Энсиклопедияи советии тоҷик|Энсиклопедияи Советии Тоҷик]] (ЭСТ; дар 8 ҷилд, 1978-88), энсиклопедияи «Таджикская ССР» (1974, 1984). [[Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик|«Энсиклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик»]] (дар 3 ҷилд, 1988, 1989, 2004), [[Энсиклопедияи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон|«Энсиклопедияи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон»]] (дар 2 ҷилд, 1989, 1991), энсиклопедияи «Хуҷанд» (1999, ба забони русӣ), энсиклопедияи «Душанбе» (2004, ба забони русӣ), «[[Энсиклопедияи мухтасари рӯзгордорӣ]]» (1988), маълумотномаи энсиклопедии «Револютсияи Кабири Сотсиалистии Октябр» (1987), «Ленинномаи тоҷик» (1990, ба забони русӣ), «Ҳазору як корнома» (маълумотномаи энсиклопедӣ оид ба ширкатдорони Ҷанги Бузурги Ватанӣ аз Тоҷикистон; 3 ҷилдаш ба табъ расидааст), «Энсиклопедия персидско-таджикской прозы» (1986), «Фарҳанги тиббӣ» (дар 5 ҷилд), «ал-Қонун»-и Абуалӣ ибни Сино (бори аввал ба забони тоҷикӣ, дар 5 китоб), «Китоби хотира» (2005, дар бораи шаҳидони Ҷанги Бузурги Ватанӣ аз собиқ вилояти Сталинобод), [[Энсиклопедияи Миллии Тоҷик|«Энсиклопедияи Миллии Тоҷик»]] (11 ҷилд, 2011—2025), «Донишномаи мухтасари кӯдакон ва наврасон» (2013) ва ғайра интишор кардааст. == Сармуҳаррирон == Сармуҳаррири илмии сарредаксияи илмӣ: [[Муҳаммад Осимӣ]] (Осимов: 1968—1988). Сармуҳаррирони Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик: [[Атахон Сайфуллоев]] (1975—1985), [[Мусо Диноршоев]] (1986—1988), [[Ҷумъабой Азизқулов]] (1988—1996), [[Алибой Қурбонов]] (1996—2012), [[Нурмуҳаммад Амиршоҳӣ]] (2012—2025)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pressa.tj/nurmu%D2%B3ammad-amirsho%D2%B3iro-ba-nafa%D2%9Ba-gusel-kardand/|title=Нурмуҳаммад Амиршоҳиро ба нафақа гусел карданд|author=Камолиддин Ҳаннонов|website=Pressa.tj|date=2025-12-01|publisher=Ҳафтаномаи «Тоҷикистон»|lang=|accessdate=2025-12-02}}</ref>, [[Саидҷалол Ҳусайнӣ]] (аз соли 2025)<ref name=":0" />. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Сарчашма == * {{ЭМТ||8}} == Пайвандҳо == * {{official|www.donishnoma.tj}}{{ref-tg}} [[Гурӯҳ:Муассисаҳои фарҳангии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Нашрияҳои илмӣ]] [[Гурӯҳ:Муассисаҳои илмии Тоҷикистон]] [[Гурӯҳ:Муассисаҳои Душанбе]] 3gbxrdhhdh56ov89rk0o2yy4477y4bu 0 142112 1488360 1193804 2026-10-01T03:15:16Z VASHGIRD 8035 1488360 wikitext text/x-wiki '''Индекса́тсия,''' '''намоябандӣ''', афзудани пардохтҳои пулӣ мувофиқи тағйирёбии [[индекси нархҳо]]'','' усули нигоҳдории андозаи воқеии талаботи пулӣ ва даромадҳои гуногун дар шароити [[таваррум]]. Индексатсия пас аз хотима ёфтани [[Ҷанги ҷаҳонии дувум|Ҷанги]] [[Ҷанги ҷаҳонии дувум|ҷаҳонии дувум]] дар мамлакатҳои дорои иқтисоди бозорӣ паҳн гардид. Дар бахши давлатӣ индексатсия бо роҳи баланд бардоштани нафақа, идрорпулӣ, ёрдампулӣ ва дигар пардохтҳои иҷтимоӣ, инчунин маоши кормандони буҷетӣ амалӣ карда мешавад. Дар бахши хусусии иқтисодиёт тавассути ворид кардани пешгӯиҳои индексӣ ба созишномаҳои тарофавӣ ва шартномаҳои коллективӣ ба роҳ монда мешавад. Механизмҳои индексатсияи музди кор вобаста ба меъёрҳои ҳуқуқии дар кишвар амалкунанда ва вазъи иқтисодии он фарқ мекунанд. Дар баъзе мамлакатҳо усулҳои ягонаи индексатсия бо тавофуқи намояндагони иттифоқи касаба, корфармо ва ҳукумат ҳам дар бахши давлатӣ ва ҳам дар бахшии хусусӣ таҳия шудаанд. Дар мамлакатҳои дигар индексатсия хусусияти интихобӣ дорад, чунки фақат як қисми шартномаҳои коллективии коргарӣ боби алоҳида дар бораи тартиби зиёд намудани музди кор дар мавриди баландшавии нархҳо доранд. Механизми индексатсия унсурҳои зеринро дар бар мегирад: асос барои индексатсия, давраи индексатсия ва дараҷаи он. Аз назари асос индексатсияи дар муҳлати муайян (мас., ҳар се моҳ, ҳар ним сол ва ҳар сол) ва индексатсияи наздикро фарқ мекунанд, ки бузургии ниҳоии индекси нархҳо беихтиёр индексатсия ро ба вуҷуд меорад ва, маъмулан, бо фоизи индекси болоравии нархҳо муайян карда мешавад. Давраи индексатсия вақтест, ки дар тӯли он бояд зиёдшавии пардохтҳо ба амал ояд. Индексатсияи дарназардошташуда бо таваҷҷуҳ ба дурнамои баландшавии нархҳо ва индексатсияи ретроспективӣ (ба ақиб назаркунанда) мувофиқи баландшавии нархҳо дар давраи гузашта (бештар мавриди истифода аст) анҷом дода мешавад. Дараҷаи индексатсия мутаносиб ё маҳдуд мешавад. Ҳангоми индексатсияи мутаносиб пардохтҳо мувофиқи бузургии индекси нархҳо, дар мавриди индексатсияи маҳдуд ба бузургии камтар аз болоравии нархҳо зиёд мешаванд. Индексатсияи мутаносиб, маъмулан, нисбат ба кормандоне, ки музди кори кам мегиранд ва гурӯҳҳои аҳолии даромадашон кам истифода мешавад. индексатсияи маҳдуд кормандони музди корашон баландро фаро мегирад. Мувофиқи гузориши Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон музди воқеии кор (бо дар назар доштани тағйироти индекси нархҳо) дар ҷумҳурӣ октябри 2016 нисбат ба октябри 2015-ум 9,4 фоиз зиёд шудааст. Индексатсия дар таҷрибаи бонкӣ маънои онро дорад, ки қарз вобаста ба омиле – меъёри фоиз, тағйирёбии нархи тило, меъёри ЛИБОР (LIBOR – London Interbank Offered Rate) ва ғ. тағйир меёбад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * Оймаҳмадов М., Раҳимов Ш., Раҳматова Г. ''Фарҳанги истилоҳоти байналмилалии бонкдорӣ.'' Д., 1999; * ''Вазъи иҷтимоию иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон (январ – ноябр).'' Гузориши Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2016. [[Гурӯҳ:Молия]] ogbieq6cueeslqbqmkjr5v6x3f6okpr 1488361 1488360 2026-10-01T03:15:45Z VASHGIRD 8035 1488361 wikitext text/x-wiki '''Индекса́тсия,''' '''намоябандӣ''' — афзудани пардохтҳои пулӣ мувофиқи тағйирёбии [[индекси нархҳо]]'','' усули нигоҳдории андозаи воқеии талаботи пулӣ ва даромадҳои гуногун дар шароити [[таваррум]]. Индексатсия пас аз хотима ёфтани [[Ҷанги ҷаҳонии дувум|Ҷанги]] [[Ҷанги ҷаҳонии дувум|ҷаҳонии дувум]] дар мамлакатҳои дорои иқтисоди бозорӣ паҳн гардид. Дар бахши давлатӣ индексатсия бо роҳи баланд бардоштани нафақа, идрорпулӣ, ёрдампулӣ ва дигар пардохтҳои иҷтимоӣ, инчунин маоши кормандони буҷетӣ амалӣ карда мешавад. Дар бахши хусусии иқтисодиёт тавассути ворид кардани пешгӯиҳои индексӣ ба созишномаҳои тарофавӣ ва шартномаҳои коллективӣ ба роҳ монда мешавад. Механизмҳои индексатсияи музди кор вобаста ба меъёрҳои ҳуқуқии дар кишвар амалкунанда ва вазъи иқтисодии он фарқ мекунанд. Дар баъзе мамлакатҳо усулҳои ягонаи индексатсия бо тавофуқи намояндагони иттифоқи касаба, корфармо ва ҳукумат ҳам дар бахши давлатӣ ва ҳам дар бахшии хусусӣ таҳия шудаанд. Дар мамлакатҳои дигар индексатсия хусусияти интихобӣ дорад, чунки фақат як қисми шартномаҳои коллективии коргарӣ боби алоҳида дар бораи тартиби зиёд намудани музди кор дар мавриди баландшавии нархҳо доранд. Механизми индексатсия унсурҳои зеринро дар бар мегирад: асос барои индексатсия, давраи индексатсия ва дараҷаи он. Аз назари асос индексатсияи дар муҳлати муайян (мас., ҳар се моҳ, ҳар ним сол ва ҳар сол) ва индексатсияи наздикро фарқ мекунанд, ки бузургии ниҳоии индекси нархҳо беихтиёр индексатсия ро ба вуҷуд меорад ва, маъмулан, бо фоизи индекси болоравии нархҳо муайян карда мешавад. Давраи индексатсия вақтест, ки дар тӯли он бояд зиёдшавии пардохтҳо ба амал ояд. Индексатсияи дарназардошташуда бо таваҷҷуҳ ба дурнамои баландшавии нархҳо ва индексатсияи ретроспективӣ (ба ақиб назаркунанда) мувофиқи баландшавии нархҳо дар давраи гузашта (бештар мавриди истифода аст) анҷом дода мешавад. Дараҷаи индексатсия мутаносиб ё маҳдуд мешавад. Ҳангоми индексатсияи мутаносиб пардохтҳо мувофиқи бузургии индекси нархҳо, дар мавриди индексатсияи маҳдуд ба бузургии камтар аз болоравии нархҳо зиёд мешаванд. Индексатсияи мутаносиб, маъмулан, нисбат ба кормандоне, ки музди кори кам мегиранд ва гурӯҳҳои аҳолии даромадашон кам истифода мешавад. индексатсияи маҳдуд кормандони музди корашон баландро фаро мегирад. Мувофиқи гузориши Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон музди воқеии кор (бо дар назар доштани тағйироти индекси нархҳо) дар ҷумҳурӣ октябри 2016 нисбат ба октябри 2015-ум 9,4 фоиз зиёд шудааст. Индексатсия дар таҷрибаи бонкӣ маънои онро дорад, ки қарз вобаста ба омиле — меъёри фоиз, тағйирёбии нархи тило, меъёри ЛИБОР (LIBOR — London Interbank Offered Rate) ва ғ. тағйир меёбад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индексатсия|8|муаллиф= }} * Оймаҳмадов М., Раҳимов Ш., Раҳматова Г. ''Фарҳанги истилоҳоти байналмилалии бонкдорӣ.'' Д., 1999; * ''Вазъи иҷтимоию иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон (январ — ноябр).'' Гузориши Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Д., 2016. [[Гурӯҳ:Молия]] qhfcw4ntmxwn84vwcot3vc1sio3la9a 0 149775 1488389 887435 2026-10-01T05:41:36Z Наимӣ Алӣ 157362 1488389 wikitext text/x-wiki '''Намози ҷаноза''' ({{lang-ar|صلاة الجنازة}} — ''салоту-л-ҷиноза, намоз бар маййит, намози маййит (мурда)'') — намозест, ки мусулмонон бар мурдаи мусулмон (ғайри шаҳид) пас аз ғуслу кафан кардани ӯ ва пеш аз дафнаш мегузоранд. Намози ҷаноза бар мусулмонон фарзи кифоя буда, монанди намозҳои маъмулӣ рукуъ ва саҷда надорад. Тариқаи адои Намози ҷаноза: Намозгузор дар дили худ нияти Намози ҷаноза карда, сипас, дастҳояшро то баробари гӯшҳо бардошта, такбир (اللَّهُ أَكْبَرُ ‒ «Аллоҳу акбар») мегӯяд. Баъдан, дастҳояшро поён оварда, монанди дигар намозҳо дасти ростро бар рӯйи дасти чап зери ноф мебандад. Танҳо ҳангоми ҳамин такбири аввал дастҳо бардошта мешаванд. Сипас, пас аз такбири аввал ва бастани дастҳо сано хонда мешавад: سُبحانَكَ اللَّهمَّ وبحَمدِكَ، وتبارَك اسمُكَ، وتعالى جَدُّكَ، ولا إلهَ غيرُكَ «Субҳонакаллоҳумма ва биҳамдика ва таборакасмука ва таъоло ҷаддука ва ло илоҳа ғайрук». Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ту аз ҳар айбу нуқсон поку муназзаҳӣ ва Туро ситоиш мекунам. Номи Ту пурбаракат, ҷалолу шукӯҳи Ту баланду волост ва ҳеч маъбуди барҳақ ҷуз Ту нест». Пас аз хондани сано, бе бардоштани дастҳо такбир гуфта, сипас, ба хондани дурудҳои иброҳимӣ мепардозанд: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ «Аллоҳумма салли ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо салайта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Аллоҳумма борик ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо боракта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Тарҷума: Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад дуруд фирист, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим дуруд фиристодӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад баракат нозил кун, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим баракат нозил кардӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Сипас, такбир гуфта, барои мурда дуо мекунад. Агар мурда мард ё зани болиғ бошад, ин дуоро мехонанд: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا، اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِيمَانِ. Аллоҳумма-ғфир лиҳаййина ва маййитина ва шоҳидина ва ғоибина ва сағирина ва кабирина ва закарина ва унсона. Аллоҳумма ман аҳяйтаҳу минно фа-аҳйиҳи ъала-л-ислом ва ман таваффайтаҳу минно фа-таваффаҳу ъала-л-имон. Тарҷума: «Парвардгоро! Зиндагону мурдагони мо, ҳозирону ғоибони мо, хурдсолону бузургсолони мо ва мардону занони моро биёмурз. Парвардигоро! Ҳар касеро аз мо зинда нигоҳ дорӣ, бар ислом зинда нигоҳ дор ва ҳар касеро аз мо бимиронӣ, бар имон бимирон». Агар мурда писари ноболиғ бошад, барои ӯ дуои махсуси кӯдак хонда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا شَافِعًا وَمُشَفَّعًا. Аллоҳумма-ҷъалҳу лано фаратон ва-ҷъалҳу лано аҷран ва зухран ва-ҷъалҳу лано шофиъан ва мушаффаъан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ӯро барои мо пешфиристода бигардон, ӯро барои мо подошу захира қарор деҳ ва ӯро шафоаткунандае бигардон, ки шафоаташ пазируфта шавад». Агар мурда духтари ноболиғ бошад, ҳамин дуо хонда ва замир ба шакли муаннас оварда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا شَافِعَةً وَمُشَفَّعَةً. Аллоҳумма-ҷъалҳо лано фаратон, ва-ҷъалҳо лано аҷран ва зухран, ва-ҷъалҳо лано шофиъатан ва мушаффаъатан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Вайро барои мо пешрав (захираи охират) гардон ва вайро барои мо сабаби аҷру савоб ва паноҳгоҳ қарор деҳ ва вайро шафоаткунанда ва қабулшавандаи шафоат бигардон» Сипас, такбир гуфта, нахуст ба тарафи рост ва баъд ба тарафи чап: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ Ас-салому ъалайкум ва раҳматуллоҳ. Бо салом додан Намози ҷаноза ба поён мерасад. Дар китобҳои фиқҳи ҳанафӣ барои Намози ҷаноза ду рукн (чаҳор такбир ва қиём) зикр шудааст. Ҳамчунин, баъд аз такбири чаҳорум ба ду тараф салом додан воҷиб мебошад. Дар муқобили синаи мурда истодани имом, хоҳ маййит мард бошад ё зан, хондани сано баъд аз такбири аввал, хондани салавот бар паёмбар (с) баъд аз такбири дуюм ва дуо кардан барои маййит баъд аз такбири сеюм аз суннатҳои машҳури Намози ҷаноза-анд. Бисёре аз мазоҳиб дар Намози ҷаноза пас аз такбири аввал сураи «Фотиҳа»-ро мехонанд. Ҳамчунин, дар такбири сеюм дуои мухталифе дар ҳаққи маййит ривоят шудааст. Дар масъалаи салом дар Намози ҷаноза низ байни мазоҳиб ихтилоф аст ва бархе аз онҳо бар онанд, ки фақат як бор, яъне ба тарафи рост салом додан кифоят мекунад. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, ки бар ҳамаи маййитҳое, ки дар як ҷо қарор доранд, танҳо як Намози ҷаноза гузоридан ҷоиз аст. Ҳамчунин, бар шахси мусулмоне, ки худкушӣ кардааст, аз доираи ислом хориҷ намегардад ва то замоне ки сабаби дигари куфри ӯ вуҷуд надошта бошад, бар ӯ Намози ҷаноза гузорида мешавад. == Адабиёт == Намози ҷаноза / Наимӣ А.: СИЭМТ, 2026. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Ҳусайнӣ С.; 2011—2026, ҷ. 16). — ISBN 978-99947-33-89-9. Марғинонӣ, Бурҳонуддин. Ҳидоя. Ҷ. 1. Д., 2010; Боқизода А. Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2020; Амирзода, Баракатуллоҳ. Омӯзиши намози ҷаноза бар асоси фиқҳи мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2026. b7in6jsxfsni06mc3mjfhupejfadvy7 1488390 1488389 2026-10-01T05:49:48Z VASHGIRD 8035 1488390 wikitext text/x-wiki '''Намози ҷаноза''' ({{lang-ar|صلاة الجنازة}} — ''салоту-л-ҷиноза,'' намоз бар маййит, намози маййит, намоз бар мурда) — [[Намоз|намозест]], ки [[Мусулмон|мусулмонон]] бар мурдаи мусулмон (ғайри шаҳид) пас аз ғуслу кафан кардани ӯ ва пеш аз дафнаш мегузоранд. Намози ҷаноза бар мусулмонон фарзи кифоя буда, монанди намозҳои маъмулӣ рукуъ ва саҷда надорад. == Тариқаи адои намози ҷаноза == Намозгузор дар дили худ нияти Намози ҷаноза карда, сипас, дастҳояшро то баробари гӯшҳо бардошта, такбир ({{lang-ar|اللَّهُ أَكْبَرُ}} ‒ «Аллоҳу акбар») мегӯяд. Баъдан, дастҳояшро поён оварда, монанди дигар намозҳо дасти ростро бар рӯйи дасти чап зери ноф мебандад. Танҳо ҳангоми ҳамин такбири аввал дастҳо бардошта мешаванд. Сипас, пас аз такбири аввал ва бастани дастҳо сано хонда мешавад: سُبحانَكَ اللَّهمَّ وبحَمدِكَ، وتبارَك اسمُكَ، وتعالى جَدُّكَ، ولا إلهَ غيرُكَ «Субҳонакаллоҳумма ва биҳамдика ва таборакасмука ва таъоло ҷаддука ва ло илоҳа ғайрук». Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ту аз ҳар айбу нуқсон поку муназзаҳӣ ва Туро ситоиш мекунам. Номи Ту пурбаракат, ҷалолу шукӯҳи Ту баланду волост ва ҳеч маъбуди барҳақ ҷуз Ту нест». Пас аз хондани сано, бе бардоштани дастҳо такбир гуфта, сипас, ба хондани дурудҳои иброҳимӣ мепардозанд: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّك حَمِيدٌ مَجِيدٌ «Аллоҳумма салли ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо салайта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Аллоҳумма борик ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо боракта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Тарҷума: Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад дуруд фирист, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим дуруд фиристодӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад баракат нозил кун, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим баракат нозил кардӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Сипас, такбир гуфта, барои мурда дуо мекунад. Агар мурда мард ё зани болиғ бошад, ин дуоро мехонанд: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا، اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِيمَانِ. Аллоҳумма-ғфир лиҳаййина ва маййитина ва шоҳидина ва ғоибина ва сағирина ва кабирина ва закарина ва унсона. Аллоҳумма ман аҳяйтаҳу минно фа-аҳйиҳи ъала-л-ислом ва ман таваффайтаҳу минно фа-таваффаҳу ъала-л-имон. Тарҷума: «Парвардгоро! Зиндагону мурдагони мо, ҳозирону ғоибони мо, хурдсолону бузургсолони мо ва мардону занони моро биёмурз. Парвардигоро! Ҳар касеро аз мо зинда нигоҳ дорӣ, бар ислом зинда нигоҳ дор ва ҳар касеро аз мо бимиронӣ, бар имон бимирон». Агар мурда писари ноболиғ бошад, барои ӯ дуои махсуси кӯдак хонда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا شَافِعًا وَمُشَفَّعًا. Аллоҳумма-ҷъалҳу лано фаратон ва-ҷъалҳу лано аҷран ва зухран ва-ҷъалҳу лано шофиъан ва мушаффаъан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ӯро барои мо пешфиристода бигардон, ӯро барои мо подошу захира қарор деҳ ва ӯро шафоаткунандае бигардон, ки шафоаташ пазируфта шавад». Агар мурда духтари ноболиғ бошад, ҳамин дуо хонда ва замир ба шакли муаннас оварда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا شَافِعَةً وَمُشَفَّعَةً. Аллоҳумма-ҷъалҳо лано фаратон, ва-ҷъалҳо лано аҷран ва зухран, ва-ҷъалҳо лано шофиъатан ва мушаффаъатан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Вайро барои мо пешрав (захираи охират) гардон ва вайро барои мо сабаби аҷру савоб ва паноҳгоҳ қарор деҳ ва вайро шафоаткунанда ва қабулшавандаи шафоат бигардон» Сипас, такбир гуфта, нахуст ба тарафи рост ва баъд ба тарафи чап: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ Ас-салому ъалайкум ва раҳматуллоҳ. Бо салом додан Намози ҷаноза ба поён мерасад. Дар китобҳои фиқҳи ҳанафӣ барои Намози ҷаноза ду рукн (чаҳор такбир ва қиём) зикр шудааст. Ҳамчунин, баъд аз такбири чаҳорум ба ду тараф салом додан воҷиб мебошад. Дар муқобили синаи мурда истодани имом, хоҳ маййит мард бошад ё зан, хондани сано баъд аз такбири аввал, хондани салавот бар паёмбар (с) баъд аз такбири дуюм ва дуо кардан барои маййит баъд аз такбири сеюм аз суннатҳои машҳури Намози ҷаноза-анд. Бисёре аз мазоҳиб дар Намози ҷаноза пас аз такбири аввал сураи «Фотиҳа»-ро мехонанд. Ҳамчунин, дар такбири сеюм дуои мухталифе дар ҳаққи маййит ривоят шудааст. Дар масъалаи салом дар Намози ҷаноза низ байни мазоҳиб ихтилоф аст ва бархе аз онҳо бар онанд, ки фақат як бор, яъне ба тарафи рост салом додан кифоят мекунад. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, ки бар ҳамаи маййитҳое, ки дар як ҷо қарор доранд, танҳо як Намози ҷаноза гузоридан ҷоиз аст. Ҳамчунин, бар шахси мусулмоне, ки худкушӣ кардааст, аз доираи ислом хориҷ намегардад ва то замоне ки сабаби дигари куфри ӯ вуҷуд надошта бошад, бар ӯ Намози ҷаноза гузорида мешавад. == Адабиёт == Намози ҷаноза / Наимӣ А.: СИЭМТ, 2026. — (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Ҳусайнӣ С.; 2011—2026, ҷ. 16). — ISBN 978-99947-33-89-9. Марғинонӣ, Бурҳонуддин. Ҳидоя. Ҷ. 1. Д., 2010; Боқизода А. Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2020; Амирзода, Баракатуллоҳ. Омӯзиши намози ҷаноза бар асоси фиқҳи мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2026. s0if1dzhw4ibui1dxt6h4j52lm98w4b 1488391 1488390 2026-10-01T05:51:21Z VASHGIRD 8035 1488391 wikitext text/x-wiki '''Намози ҷаноза''' ({{lang-ar|صلاة الجنازة}} — ''салоту-л-ҷиноза,'' намоз бар маййит, намози маййит, намоз бар мурда) — [[Намоз|намозест]], ки [[Мусулмон|мусулмонон]] бар мурдаи мусулмон (ғайри шаҳид) пас аз ғуслу кафан кардани ӯ ва пеш аз дафнаш мегузоранд. Намози ҷаноза бар мусулмонон фарзи кифоя буда, монанди намозҳои маъмулӣ рукуъ ва саҷда надорад. == Тариқаи адои намози ҷаноза == Намозгузор дар дили худ нияти Намози ҷаноза карда, сипас, дастҳояшро то баробари гӯшҳо бардошта, такбир ({{lang-ar|اللَّهُ أَكْبَرُ}} ‒ «Аллоҳу акбар») мегӯяд. Баъдан, дастҳояшро поён оварда, монанди дигар намозҳо дасти ростро бар рӯйи дасти чап зери ноф мебандад. Танҳо ҳангоми ҳамин такбири аввал дастҳо бардошта мешаванд. Сипас, пас аз такбири аввал ва бастани дастҳо сано хонда мешавад: سُبحانَكَ اللَّهمَّ وبحَمدِكَ، وتبارَك اسمُكَ، وتعالى جَدُّكَ، ولا إلهَ غيرُكَ «Субҳонакаллоҳумма ва биҳамдика ва таборакасмука ва таъоло ҷаддука ва ло илоҳа ғайрук». Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ту аз ҳар айбу нуқсон поку муназзаҳӣ ва Туро ситоиш мекунам. Номи Ту пурбаракат, ҷалолу шукӯҳи Ту баланду волост ва ҳеч маъбуди барҳақ ҷуз Ту нест». Пас аз хондани сано, бе бардоштани дастҳо такбир гуфта, сипас, ба хондани дурудҳои иброҳимӣ мепардозанд: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّك حَمِيدٌ مَجِيدٌ «Аллоҳумма салли ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо салайта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Аллоҳумма борик ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо боракта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Тарҷума: Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад дуруд фирист, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим дуруд фиристодӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад баракат нозил кун, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим баракат нозил кардӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Сипас, такбир гуфта, барои мурда дуо мекунад. Агар мурда мард ё зани болиғ бошад, ин дуоро мехонанд: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا، اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِيمَانِ. Аллоҳумма-ғфир лиҳаййина ва маййитина ва шоҳидина ва ғоибина ва сағирина ва кабирина ва закарина ва унсона. Аллоҳумма ман аҳяйтаҳу минно фа-аҳйиҳи ъала-л-ислом ва ман таваффайтаҳу минно фа-таваффаҳу ъала-л-имон. Тарҷума: «Парвардгоро! Зиндагону мурдагони мо, ҳозирону ғоибони мо, хурдсолону бузургсолони мо ва мардону занони моро биёмурз. Парвардигоро! Ҳар касеро аз мо зинда нигоҳ дорӣ, бар ислом зинда нигоҳ дор ва ҳар касеро аз мо бимиронӣ, бар имон бимирон». Агар мурда писари ноболиғ бошад, барои ӯ дуои махсуси кӯдак хонда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا شَافِعًا وَمُشَفَّعًا. Аллоҳумма-ҷъалҳу лано фаратон ва-ҷъалҳу лано аҷран ва зухран ва-ҷъалҳу лано шофиъан ва мушаффаъан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ӯро барои мо пешфиристода бигардон, ӯро барои мо подошу захира қарор деҳ ва ӯро шафоаткунандае бигардон, ки шафоаташ пазируфта шавад». Агар мурда духтари ноболиғ бошад, ҳамин дуо хонда ва замир ба шакли муаннас оварда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا شَافِعَةً وَمُشَفَّعَةً. Аллоҳумма-ҷъалҳо лано фаратон, ва-ҷъалҳо лано аҷран ва зухран, ва-ҷъалҳо лано шофиъатан ва мушаффаъатан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Вайро барои мо пешрав (захираи охират) гардон ва вайро барои мо сабаби аҷру савоб ва паноҳгоҳ қарор деҳ ва вайро шафоаткунанда ва қабулшавандаи шафоат бигардон» Сипас, такбир гуфта, нахуст ба тарафи рост ва баъд ба тарафи чап: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ Ас-салому ъалайкум ва раҳматуллоҳ. Бо салом додан Намози ҷаноза ба поён мерасад. Дар китобҳои фиқҳи ҳанафӣ барои Намози ҷаноза ду рукн (чаҳор такбир ва қиём) зикр шудааст. Ҳамчунин, баъд аз такбири чаҳорум ба ду тараф салом додан воҷиб мебошад. Дар муқобили синаи мурда истодани имом, хоҳ маййит мард бошад ё зан, хондани сано баъд аз такбири аввал, хондани салавот бар паёмбар (с) баъд аз такбири дуюм ва дуо кардан барои маййит баъд аз такбири сеюм аз суннатҳои машҳури Намози ҷаноза-анд. Бисёре аз мазоҳиб дар Намози ҷаноза пас аз такбири аввал сураи «Фотиҳа»-ро мехонанд. Ҳамчунин, дар такбири сеюм дуои мухталифе дар ҳаққи маййит ривоят шудааст. Дар масъалаи салом дар Намози ҷаноза низ байни мазоҳиб ихтилоф аст ва бархе аз онҳо бар онанд, ки фақат як бор, яъне ба тарафи рост салом додан кифоят мекунад. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, ки бар ҳамаи маййитҳое, ки дар як ҷо қарор доранд, танҳо як Намози ҷаноза гузоридан ҷоиз аст. Ҳамчунин, бар шахси мусулмоне, ки худкушӣ кардааст, аз доираи ислом хориҷ намегардад ва то замоне ки сабаби дигари куфри ӯ вуҷуд надошта бошад, бар ӯ Намози ҷаноза гузорида мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Намози ҷаноза|15|муаллиф=А. Наимӣ}} *Марғинонӣ, Бурҳонуддин. Ҳидоя. Ҷ. 1. Д., 2010; * Боқизода А. Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2020; * Амирзода, Баракатуллоҳ. Омӯзиши намози ҷаноза бар асоси фиқҳи мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2026. a4017s2y6cfvutkn0xtirmcz5cmzfqd 1488392 1488391 2026-10-01T05:51:37Z VASHGIRD 8035 иловаи [[Гурӯҳ:Намозҳо]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1488392 wikitext text/x-wiki '''Намози ҷаноза''' ({{lang-ar|صلاة الجنازة}} — ''салоту-л-ҷиноза,'' намоз бар маййит, намози маййит, намоз бар мурда) — [[Намоз|намозест]], ки [[Мусулмон|мусулмонон]] бар мурдаи мусулмон (ғайри шаҳид) пас аз ғуслу кафан кардани ӯ ва пеш аз дафнаш мегузоранд. Намози ҷаноза бар мусулмонон фарзи кифоя буда, монанди намозҳои маъмулӣ рукуъ ва саҷда надорад. == Тариқаи адои намози ҷаноза == Намозгузор дар дили худ нияти Намози ҷаноза карда, сипас, дастҳояшро то баробари гӯшҳо бардошта, такбир ({{lang-ar|اللَّهُ أَكْبَرُ}} ‒ «Аллоҳу акбар») мегӯяд. Баъдан, дастҳояшро поён оварда, монанди дигар намозҳо дасти ростро бар рӯйи дасти чап зери ноф мебандад. Танҳо ҳангоми ҳамин такбири аввал дастҳо бардошта мешаванд. Сипас, пас аз такбири аввал ва бастани дастҳо сано хонда мешавад: سُبحانَكَ اللَّهمَّ وبحَمدِكَ، وتبارَك اسمُكَ، وتعالى جَدُّكَ، ولا إلهَ غيرُكَ «Субҳонакаллоҳумма ва биҳамдика ва таборакасмука ва таъоло ҷаддука ва ло илоҳа ғайрук». Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ту аз ҳар айбу нуқсон поку муназзаҳӣ ва Туро ситоиш мекунам. Номи Ту пурбаракат, ҷалолу шукӯҳи Ту баланду волост ва ҳеч маъбуди барҳақ ҷуз Ту нест». Пас аз хондани сано, бе бардоштани дастҳо такбир гуфта, сипас, ба хондани дурудҳои иброҳимӣ мепардозанд: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّك حَمِيدٌ مَجِيدٌ «Аллоҳумма салли ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо салайта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Аллоҳумма борик ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо боракта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Тарҷума: Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад дуруд фирист, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим дуруд фиристодӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад баракат нозил кун, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим баракат нозил кардӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Сипас, такбир гуфта, барои мурда дуо мекунад. Агар мурда мард ё зани болиғ бошад, ин дуоро мехонанд: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا، اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِيمَانِ. Аллоҳумма-ғфир лиҳаййина ва маййитина ва шоҳидина ва ғоибина ва сағирина ва кабирина ва закарина ва унсона. Аллоҳумма ман аҳяйтаҳу минно фа-аҳйиҳи ъала-л-ислом ва ман таваффайтаҳу минно фа-таваффаҳу ъала-л-имон. Тарҷума: «Парвардгоро! Зиндагону мурдагони мо, ҳозирону ғоибони мо, хурдсолону бузургсолони мо ва мардону занони моро биёмурз. Парвардигоро! Ҳар касеро аз мо зинда нигоҳ дорӣ, бар ислом зинда нигоҳ дор ва ҳар касеро аз мо бимиронӣ, бар имон бимирон». Агар мурда писари ноболиғ бошад, барои ӯ дуои махсуси кӯдак хонда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا شَافِعًا وَمُشَفَّعًا. Аллоҳумма-ҷъалҳу лано фаратон ва-ҷъалҳу лано аҷран ва зухран ва-ҷъалҳу лано шофиъан ва мушаффаъан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ӯро барои мо пешфиристода бигардон, ӯро барои мо подошу захира қарор деҳ ва ӯро шафоаткунандае бигардон, ки шафоаташ пазируфта шавад». Агар мурда духтари ноболиғ бошад, ҳамин дуо хонда ва замир ба шакли муаннас оварда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا شَافِعَةً وَمُشَفَّعَةً. Аллоҳумма-ҷъалҳо лано фаратон, ва-ҷъалҳо лано аҷран ва зухран, ва-ҷъалҳо лано шофиъатан ва мушаффаъатан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Вайро барои мо пешрав (захираи охират) гардон ва вайро барои мо сабаби аҷру савоб ва паноҳгоҳ қарор деҳ ва вайро шафоаткунанда ва қабулшавандаи шафоат бигардон» Сипас, такбир гуфта, нахуст ба тарафи рост ва баъд ба тарафи чап: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ Ас-салому ъалайкум ва раҳматуллоҳ. Бо салом додан Намози ҷаноза ба поён мерасад. Дар китобҳои фиқҳи ҳанафӣ барои Намози ҷаноза ду рукн (чаҳор такбир ва қиём) зикр шудааст. Ҳамчунин, баъд аз такбири чаҳорум ба ду тараф салом додан воҷиб мебошад. Дар муқобили синаи мурда истодани имом, хоҳ маййит мард бошад ё зан, хондани сано баъд аз такбири аввал, хондани салавот бар паёмбар (с) баъд аз такбири дуюм ва дуо кардан барои маййит баъд аз такбири сеюм аз суннатҳои машҳури Намози ҷаноза-анд. Бисёре аз мазоҳиб дар Намози ҷаноза пас аз такбири аввал сураи «Фотиҳа»-ро мехонанд. Ҳамчунин, дар такбири сеюм дуои мухталифе дар ҳаққи маййит ривоят шудааст. Дар масъалаи салом дар Намози ҷаноза низ байни мазоҳиб ихтилоф аст ва бархе аз онҳо бар онанд, ки фақат як бор, яъне ба тарафи рост салом додан кифоят мекунад. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, ки бар ҳамаи маййитҳое, ки дар як ҷо қарор доранд, танҳо як Намози ҷаноза гузоридан ҷоиз аст. Ҳамчунин, бар шахси мусулмоне, ки худкушӣ кардааст, аз доираи ислом хориҷ намегардад ва то замоне ки сабаби дигари куфри ӯ вуҷуд надошта бошад, бар ӯ Намози ҷаноза гузорида мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Намози ҷаноза|15|муаллиф=А. Наимӣ}} *Марғинонӣ, Бурҳонуддин. Ҳидоя. Ҷ. 1. Д., 2010; * Боқизода А. Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2020; * Амирзода, Баракатуллоҳ. Омӯзиши намози ҷаноза бар асоси фиқҳи мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2026. [[Гурӯҳ:Намозҳо]] n1qcd3xgqx38ti2v0w1cspsbphxebki 1488393 1488392 2026-10-01T05:51:51Z VASHGIRD 8035 /* Адабиёт */ 1488393 wikitext text/x-wiki '''Намози ҷаноза''' ({{lang-ar|صلاة الجنازة}} — ''салоту-л-ҷиноза,'' намоз бар маййит, намози маййит, намоз бар мурда) — [[Намоз|намозест]], ки [[Мусулмон|мусулмонон]] бар мурдаи мусулмон (ғайри шаҳид) пас аз ғуслу кафан кардани ӯ ва пеш аз дафнаш мегузоранд. Намози ҷаноза бар мусулмонон фарзи кифоя буда, монанди намозҳои маъмулӣ рукуъ ва саҷда надорад. == Тариқаи адои намози ҷаноза == Намозгузор дар дили худ нияти Намози ҷаноза карда, сипас, дастҳояшро то баробари гӯшҳо бардошта, такбир ({{lang-ar|اللَّهُ أَكْبَرُ}} ‒ «Аллоҳу акбар») мегӯяд. Баъдан, дастҳояшро поён оварда, монанди дигар намозҳо дасти ростро бар рӯйи дасти чап зери ноф мебандад. Танҳо ҳангоми ҳамин такбири аввал дастҳо бардошта мешаванд. Сипас, пас аз такбири аввал ва бастани дастҳо сано хонда мешавад: سُبحانَكَ اللَّهمَّ وبحَمدِكَ، وتبارَك اسمُكَ، وتعالى جَدُّكَ، ولا إلهَ غيرُكَ «Субҳонакаллоҳумма ва биҳамдика ва таборакасмука ва таъоло ҷаддука ва ло илоҳа ғайрук». Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ту аз ҳар айбу нуқсон поку муназзаҳӣ ва Туро ситоиш мекунам. Номи Ту пурбаракат, ҷалолу шукӯҳи Ту баланду волост ва ҳеч маъбуди барҳақ ҷуз Ту нест». Пас аз хондани сано, бе бардоштани дастҳо такбир гуфта, сипас, ба хондани дурудҳои иброҳимӣ мепардозанд: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّك حَمِيدٌ مَجِيدٌ «Аллоҳумма салли ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо салайта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Аллоҳумма борик ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо боракта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Тарҷума: Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад дуруд фирист, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим дуруд фиристодӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад баракат нозил кун, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим баракат нозил кардӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Сипас, такбир гуфта, барои мурда дуо мекунад. Агар мурда мард ё зани болиғ бошад, ин дуоро мехонанд: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا، اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِيمَانِ. Аллоҳумма-ғфир лиҳаййина ва маййитина ва шоҳидина ва ғоибина ва сағирина ва кабирина ва закарина ва унсона. Аллоҳумма ман аҳяйтаҳу минно фа-аҳйиҳи ъала-л-ислом ва ман таваффайтаҳу минно фа-таваффаҳу ъала-л-имон. Тарҷума: «Парвардгоро! Зиндагону мурдагони мо, ҳозирону ғоибони мо, хурдсолону бузургсолони мо ва мардону занони моро биёмурз. Парвардигоро! Ҳар касеро аз мо зинда нигоҳ дорӣ, бар ислом зинда нигоҳ дор ва ҳар касеро аз мо бимиронӣ, бар имон бимирон». Агар мурда писари ноболиғ бошад, барои ӯ дуои махсуси кӯдак хонда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا شَافِعًا وَمُشَفَّعًا. Аллоҳумма-ҷъалҳу лано фаратон ва-ҷъалҳу лано аҷран ва зухран ва-ҷъалҳу лано шофиъан ва мушаффаъан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ӯро барои мо пешфиристода бигардон, ӯро барои мо подошу захира қарор деҳ ва ӯро шафоаткунандае бигардон, ки шафоаташ пазируфта шавад». Агар мурда духтари ноболиғ бошад, ҳамин дуо хонда ва замир ба шакли муаннас оварда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا شَافِعَةً وَمُشَفَّعَةً. Аллоҳумма-ҷъалҳо лано фаратон, ва-ҷъалҳо лано аҷран ва зухран, ва-ҷъалҳо лано шофиъатан ва мушаффаъатан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Вайро барои мо пешрав (захираи охират) гардон ва вайро барои мо сабаби аҷру савоб ва паноҳгоҳ қарор деҳ ва вайро шафоаткунанда ва қабулшавандаи шафоат бигардон» Сипас, такбир гуфта, нахуст ба тарафи рост ва баъд ба тарафи чап: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ Ас-салому ъалайкум ва раҳматуллоҳ. Бо салом додан Намози ҷаноза ба поён мерасад. Дар китобҳои фиқҳи ҳанафӣ барои Намози ҷаноза ду рукн (чаҳор такбир ва қиём) зикр шудааст. Ҳамчунин, баъд аз такбири чаҳорум ба ду тараф салом додан воҷиб мебошад. Дар муқобили синаи мурда истодани имом, хоҳ маййит мард бошад ё зан, хондани сано баъд аз такбири аввал, хондани салавот бар паёмбар (с) баъд аз такбири дуюм ва дуо кардан барои маййит баъд аз такбири сеюм аз суннатҳои машҳури Намози ҷаноза-анд. Бисёре аз мазоҳиб дар Намози ҷаноза пас аз такбири аввал сураи «Фотиҳа»-ро мехонанд. Ҳамчунин, дар такбири сеюм дуои мухталифе дар ҳаққи маййит ривоят шудааст. Дар масъалаи салом дар Намози ҷаноза низ байни мазоҳиб ихтилоф аст ва бархе аз онҳо бар онанд, ки фақат як бор, яъне ба тарафи рост салом додан кифоят мекунад. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, ки бар ҳамаи маййитҳое, ки дар як ҷо қарор доранд, танҳо як Намози ҷаноза гузоридан ҷоиз аст. Ҳамчунин, бар шахси мусулмоне, ки худкушӣ кардааст, аз доираи ислом хориҷ намегардад ва то замоне ки сабаби дигари куфри ӯ вуҷуд надошта бошад, бар ӯ Намози ҷаноза гузорида мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Намози ҷаноза|15|муаллиф=А. Наимӣ}} *Марғинонӣ, Бурҳонуддин. Ҳидоя. Ҷ. 1. Д., 2010; * Боқизода А. Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2020; * Амирзода, Баракатуллоҳ. Омӯзиши намози ҷаноза бар асоси фиқҳи мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2026. {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Намозҳо]] kkbc67uvvml0xgqov9d18s8ro2yptko 1488394 1488393 2026-10-01T05:52:45Z VASHGIRD 8035 /* Адабиёт */ 1488394 wikitext text/x-wiki '''Намози ҷаноза''' ({{lang-ar|صلاة الجنازة}} — ''салоту-л-ҷиноза,'' намоз бар маййит, намози маййит, намоз бар мурда) — [[Намоз|намозест]], ки [[Мусулмон|мусулмонон]] бар мурдаи мусулмон (ғайри шаҳид) пас аз ғуслу кафан кардани ӯ ва пеш аз дафнаш мегузоранд. Намози ҷаноза бар мусулмонон фарзи кифоя буда, монанди намозҳои маъмулӣ рукуъ ва саҷда надорад. == Тариқаи адои намози ҷаноза == Намозгузор дар дили худ нияти Намози ҷаноза карда, сипас, дастҳояшро то баробари гӯшҳо бардошта, такбир ({{lang-ar|اللَّهُ أَكْبَرُ}} ‒ «Аллоҳу акбар») мегӯяд. Баъдан, дастҳояшро поён оварда, монанди дигар намозҳо дасти ростро бар рӯйи дасти чап зери ноф мебандад. Танҳо ҳангоми ҳамин такбири аввал дастҳо бардошта мешаванд. Сипас, пас аз такбири аввал ва бастани дастҳо сано хонда мешавад: سُبحانَكَ اللَّهمَّ وبحَمدِكَ، وتبارَك اسمُكَ، وتعالى جَدُّكَ، ولا إلهَ غيرُكَ «Субҳонакаллоҳумма ва биҳамдика ва таборакасмука ва таъоло ҷаддука ва ло илоҳа ғайрук». Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ту аз ҳар айбу нуқсон поку муназзаҳӣ ва Туро ситоиш мекунам. Номи Ту пурбаракат, ҷалолу шукӯҳи Ту баланду волост ва ҳеч маъбуди барҳақ ҷуз Ту нест». Пас аз хондани сано, бе бардоштани дастҳо такбир гуфта, сипас, ба хондани дурудҳои иброҳимӣ мепардозанд: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّك حَمِيدٌ مَجِيدٌ «Аллоҳумма салли ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо салайта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Аллоҳумма борик ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо боракта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Тарҷума: Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад дуруд фирист, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим дуруд фиристодӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад баракат нозил кун, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим баракат нозил кардӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Сипас, такбир гуфта, барои мурда дуо мекунад. Агар мурда мард ё зани болиғ бошад, ин дуоро мехонанд: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا، اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِيمَانِ. Аллоҳумма-ғфир лиҳаййина ва маййитина ва шоҳидина ва ғоибина ва сағирина ва кабирина ва закарина ва унсона. Аллоҳумма ман аҳяйтаҳу минно фа-аҳйиҳи ъала-л-ислом ва ман таваффайтаҳу минно фа-таваффаҳу ъала-л-имон. Тарҷума: «Парвардгоро! Зиндагону мурдагони мо, ҳозирону ғоибони мо, хурдсолону бузургсолони мо ва мардону занони моро биёмурз. Парвардигоро! Ҳар касеро аз мо зинда нигоҳ дорӣ, бар ислом зинда нигоҳ дор ва ҳар касеро аз мо бимиронӣ, бар имон бимирон». Агар мурда писари ноболиғ бошад, барои ӯ дуои махсуси кӯдак хонда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا شَافِعًا وَمُشَفَّعًا. Аллоҳумма-ҷъалҳу лано фаратон ва-ҷъалҳу лано аҷран ва зухран ва-ҷъалҳу лано шофиъан ва мушаффаъан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ӯро барои мо пешфиристода бигардон, ӯро барои мо подошу захира қарор деҳ ва ӯро шафоаткунандае бигардон, ки шафоаташ пазируфта шавад». Агар мурда духтари ноболиғ бошад, ҳамин дуо хонда ва замир ба шакли муаннас оварда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا شَافِعَةً وَمُشَفَّعَةً. Аллоҳумма-ҷъалҳо лано фаратон, ва-ҷъалҳо лано аҷран ва зухран, ва-ҷъалҳо лано шофиъатан ва мушаффаъатан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Вайро барои мо пешрав (захираи охират) гардон ва вайро барои мо сабаби аҷру савоб ва паноҳгоҳ қарор деҳ ва вайро шафоаткунанда ва қабулшавандаи шафоат бигардон» Сипас, такбир гуфта, нахуст ба тарафи рост ва баъд ба тарафи чап: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ Ас-салому ъалайкум ва раҳматуллоҳ. Бо салом додан Намози ҷаноза ба поён мерасад. Дар китобҳои фиқҳи ҳанафӣ барои Намози ҷаноза ду рукн (чаҳор такбир ва қиём) зикр шудааст. Ҳамчунин, баъд аз такбири чаҳорум ба ду тараф салом додан воҷиб мебошад. Дар муқобили синаи мурда истодани имом, хоҳ маййит мард бошад ё зан, хондани сано баъд аз такбири аввал, хондани салавот бар паёмбар (с) баъд аз такбири дуюм ва дуо кардан барои маййит баъд аз такбири сеюм аз суннатҳои машҳури Намози ҷаноза-анд. Бисёре аз мазоҳиб дар Намози ҷаноза пас аз такбири аввал сураи «Фотиҳа»-ро мехонанд. Ҳамчунин, дар такбири сеюм дуои мухталифе дар ҳаққи маййит ривоят шудааст. Дар масъалаи салом дар Намози ҷаноза низ байни мазоҳиб ихтилоф аст ва бархе аз онҳо бар онанд, ки фақат як бор, яъне ба тарафи рост салом додан кифоят мекунад. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, ки бар ҳамаи маййитҳое, ки дар як ҷо қарор доранд, танҳо як Намози ҷаноза гузоридан ҷоиз аст. Ҳамчунин, бар шахси мусулмоне, ки худкушӣ кардааст, аз доираи ислом хориҷ намегардад ва то замоне ки сабаби дигари куфри ӯ вуҷуд надошта бошад, бар ӯ Намози ҷаноза гузорида мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Намози ҷаноза|15|муаллиф=А. Наимӣ}} *Марғинонӣ, Бурҳонуддин. Ҳидоя. Ҷ. 1. Д., 2010; * Боқизода А. Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2020; * Амирзода, Баракатуллоҳ. Омӯзиши намози ҷаноза бар асоси фиқҳи мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2026. {{ПБ}} {{Намоз}} s05l4gxwa9giffbtmidne1ts8q52z8d 1488395 1488394 2026-10-01T06:44:47Z Наимӣ Алӣ 157362 1488395 wikitext text/x-wiki '''Намози ҷаноза''' ({{lang-ar|صلاة الجنازة}} — ''салоту-л-ҷиноза,'' намоз бар маййит, намози маййит, намоз бар мурда) — [[Намоз|намозест]], ки [[Мусулмон|мусулмонон]] бар мурдаи мусулмон (ғайри шаҳид) пас аз ғуслу кафан кардани ӯ ва пеш аз дафнаш мегузоранд. Намози ҷаноза бар мусулмонон фарзи кифоя буда, монанди намозҳои маъмулӣ рукуъ ва саҷда надорад. == Тариқаи адои намози ҷаноза == Намозгузор дар дили худ нияти Намози ҷаноза карда, сипас, дастҳояшро то баробари гӯшҳо бардошта, такбир ({{lang-ar|اللَّهُ أَكْبَرُ}} ‒ «Аллоҳу акбар») мегӯяд. Баъдан, дастҳояшро поён оварда, монанди дигар намозҳо дасти ростро бар рӯйи дасти чап зери ноф мебандад. Танҳо ҳангоми ҳамин такбири аввал дастҳо бардошта мешаванд. Сипас, пас аз такбири аввал ва бастани дастҳо сано хонда мешавад: سُبحانَكَ اللَّهمَّ وبحَمدِكَ، وتبارَك اسمُكَ، وتعالى جَدُّكَ، ولا إلهَ غيرُكَ «Субҳонакаллоҳумма ва биҳамдика ва таборакасмука ва таъоло ҷаддука ва ло илоҳа ғайрук». Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ту аз ҳар айбу нуқсон поку муназзаҳӣ ва Туро ситоиш мекунам. Номи Ту пурбаракат, ҷалолу шукӯҳи Ту баланду волост ва ҳеч маъбуди барҳақ ҷуз Ту нест». Пас аз хондани сано, бе бардоштани дастҳо такбир гуфта, сипас, ба хондани дурудҳои иброҳимӣ мепардозанд: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّك حَمِيدٌ مَجِيدٌ «Аллоҳумма салли ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо салайта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Аллоҳумма борик ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо боракта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Тарҷума: Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад дуруд фирист, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим дуруд фиристодӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад баракат нозил кун, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим баракат нозил кардӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Сипас, такбир гуфта, барои мурда дуо мекунад. Агар мурда мард ё зани болиғ бошад, ин дуоро мехонанд: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا، اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِيمَانِ. Аллоҳумма-ғфир лиҳаййина ва маййитина ва шоҳидина ва ғоибина ва сағирина ва кабирина ва закарина ва унсона. Аллоҳумма ман аҳяйтаҳу минно фа-аҳйиҳи ъала-л-ислом ва ман таваффайтаҳу минно фа-таваффаҳу ъала-л-имон. Тарҷума: «Парвардгоро! Зиндагону мурдагони мо, ҳозирону ғоибони мо, хурдсолону бузургсолони мо ва мардону занони моро биёмурз. Парвардигоро! Ҳар касеро аз мо зинда нигоҳ дорӣ, бар ислом зинда нигоҳ дор ва ҳар касеро аз мо бимиронӣ, бар имон бимирон». Агар мурда писари ноболиғ бошад, барои ӯ дуои махсуси кӯдак хонда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا شَافِعًا وَمُشَفَّعًا. Аллоҳумма-ҷъалҳу лано фаратон ва-ҷъалҳу лано аҷран ва зухран ва-ҷъалҳу лано шофиъан ва мушаффаъан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ӯро барои мо пешфиристода бигардон, ӯро барои мо подошу захира қарор деҳ ва ӯро шафоаткунандае бигардон, ки шафоаташ пазируфта шавад». Агар мурда духтари ноболиғ бошад, ҳамин дуо хонда ва замир ба шакли муаннас оварда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا شَافِعَةً وَمُشَفَّعَةً. Аллоҳумма-ҷъалҳо лано фаратон, ва-ҷъалҳо лано аҷран ва зухран, ва-ҷъалҳо лано шофиъатан ва мушаффаъатан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Вайро барои мо пешрав (захираи охират) гардон ва вайро барои мо сабаби аҷру савоб ва паноҳгоҳ қарор деҳ ва вайро шафоаткунанда ва қабулшавандаи шафоат бигардон» Сипас, такбир гуфта, нахуст ба тарафи рост ва баъд ба тарафи чап: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ Ас-салому ъалайкум ва раҳматуллоҳ. Бо салом додан Намози ҷаноза ба поён мерасад. Дар китобҳои фиқҳи ҳанафӣ барои Намози ҷаноза ду рукн (чаҳор такбир ва қиём) зикр шудааст. Ҳамчунин, баъд аз такбири чаҳорум ба ду тараф салом додан воҷиб мебошад. Дар муқобили синаи мурда истодани имом, хоҳ маййит мард бошад ё зан, хондани сано баъд аз такбири аввал, хондани салавот бар паёмбар (с) баъд аз такбири дуюм ва дуо кардан барои маййит баъд аз такбири сеюм аз суннатҳои машҳури Намози ҷаноза-анд. Бисёре аз мазоҳиб дар Намози ҷаноза пас аз такбири аввал сураи «Фотиҳа»-ро мехонанд. Ҳамчунин, дар такбири сеюм дуои мухталифе дар ҳаққи маййит ривоят шудааст. Дар масъалаи салом дар Намози ҷаноза низ байни мазоҳиб ихтилоф аст ва бархе аз онҳо бар онанд, ки фақат як бор, яъне ба тарафи рост салом додан кифоят мекунад. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, ки бар ҳамаи маййитҳое, ки дар як ҷо қарор доранд, танҳо як Намози ҷаноза гузоридан ҷоиз аст. Ҳамчунин, бар шахси мусулмоне, ки худкушӣ кардааст, аз доираи ислом хориҷ намегардад ва то замоне ки сабаби дигари куфри ӯ вуҷуд надошта бошад, бар ӯ Намози ҷаноза гузорида мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Намози ҷаноза|15|муаллиф=А. Наимӣ}} *Марғинонӣ, Бурҳонуддин. Ҳидоя. Ҷ. 1. Д., 2010; * Боқизода А. Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2020; * Амирзода, Баракатуллоҳ. Омӯзиши намози ҷаноза бар асоси фиқҳи мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2026. {{ПБ}} {{Намоз}} rlia5nr52v5g4dgb1p3ly6cy9g7n83m 1488396 1488395 2026-10-01T06:48:17Z Наимӣ Алӣ 157362 1488396 wikitext text/x-wiki '''Намози ҷаноза''' ({{lang-ar|صلاة الجنازة}} — ''салоту-л-ҷиноза,'' намоз бар маййит, намози маййит, намоз бар мурда) — [[Намоз|намозест]], ки [[Мусулмон|мусулмонон]] бар мурдаи мусулмон (ғайри шаҳид) пас аз ғуслу кафан кардани ӯ ва пеш аз дафнаш мегузоранд. Намози ҷаноза бар мусулмонон фарзи кифоя буда, монанди намозҳои маъмулӣ рукуъ ва саҷда надорад. == Тариқаи адои намози ҷаноза == Намозгузор дар дили худ нияти Намози ҷаноза карда, сипас, дастҳояшро то баробари гӯшҳо бардошта, такбир ({{lang-ar|اللَّهُ أَكْبَرُ}} ‒ «Аллоҳу акбар») мегӯяд. Баъдан, дастҳояшро поён оварда, монанди дигар намозҳо дасти ростро бар рӯйи дасти чап зери ноф мебандад. Танҳо ҳангоми ҳамин такбири аввал дастҳо бардошта мешаванд. Сипас, пас аз такбири аввал ва бастани дастҳо сано хонда мешавад: سُبحانَكَ اللَّهمَّ وبحَمدِكَ، وتبارَك اسمُكَ، وتعالى جَدُّكَ، ولا إلهَ غيرُكَ «Субҳонакаллоҳумма ва биҳамдика ва таборакасмука ва таъоло ҷаддука ва ло илоҳа ғайрук». Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ту аз ҳар айбу нуқсон поку муназзаҳӣ ва Туро ситоиш мекунам. Номи Ту пурбаракат, ҷалолу шукӯҳи Ту баланду волост ва ҳеч маъбуди барҳақ ҷуз Ту нест». Пас аз хондани сано, бе бардоштани дастҳо такбир гуфта, сипас, ба хондани дурудҳои иброҳимӣ мепардозанд: اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّك حَمِيدٌ مَجِيدٌ «Аллоҳумма салли ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо салайта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Аллоҳумма борик ъало Муҳаммадив-ва ъало оли Муҳаммад, камо боракта ъало Иброҳима ва ъало оли Иброҳим, иннака ҳамидум-маҷид». Тарҷума: Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад дуруд фирист, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим дуруд фиристодӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Бор Илоҳо! Бар Муҳаммад ва хонадони Муҳаммад баракат нозил кун, ҳамон гуна ки бар Иброҳим ва хонадони Иброҳим баракат нозил кардӣ; ҳамоно Ту ситоишшудаву бузургворӣ. Сипас, такбир гуфта, барои мурда дуо мекунад. Агар мурда мард ё зани болиғ бошад, ин дуоро мехонанд: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا، اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِيمَانِ. Аллоҳумма-ғфир лиҳаййино ва маййитино ва шоҳидино ва ғоибино ва сағирино ва кабирино ва закаринова унсоно. Аллоҳумма ман аҳяйтаҳу минно фа-аҳйиҳи ъала-л-ислом ва ман таваффайтаҳу минно фа-таваффаҳу ъала-л-имон. Тарҷума: «Парвардгоро! Зиндагону мурдагони мо, ҳозирону ғоибони мо, хурдсолону бузургсолони мо ва мардону занони моро биёмурз. Парвардигоро! Ҳар касеро аз мо зинда нигоҳ дорӣ, бар ислом зинда нигоҳ дор ва ҳар касеро аз мо бимиронӣ, бар имон бимирон». Агар мурда писари ноболиғ бошад, барои ӯ дуои махсуси кӯдак хонда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهُ لَنَا شَافِعًا وَمُشَفَّعًا. Аллоҳумма-ҷъалҳу лано фаратон ва-ҷъалҳу лано аҷран ва зухран ва-ҷъалҳу лано шофиъан ва мушаффаъан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Ӯро барои мо пешфиристода бигардон, ӯро барои мо подошу захира қарор деҳ ва ӯро шафоаткунандае бигардон, ки шафоаташ пазируфта шавад». Агар мурда духтари ноболиғ бошад, ҳамин дуо хонда ва замир ба шакли муаннас оварда мешавад: اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا لَنَا فَرَطًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا أَجْرًا وَذُخْرًا، وَاجْعَلْهَا لَنَا شَافِعَةً وَمُشَفَّعَةً. Аллоҳумма-ҷъалҳо лано фаратон, ва-ҷъалҳо лано аҷран ва зухран, ва-ҷъалҳо лано шофиъатан ва мушаффаъатан. Тарҷума: «Бор Илоҳо! Вайро барои мо пешрав (захираи охират) гардон ва вайро барои мо сабаби аҷру савоб ва паноҳгоҳ қарор деҳ ва вайро шафоаткунанда ва қабулшавандаи шафоат бигардон» Сипас, такбир гуфта, нахуст ба тарафи рост ва баъд ба тарафи чап: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ Ас-салому ъалайкум ва раҳматуллоҳ. Бо салом додан Намози ҷаноза ба поён мерасад. Дар китобҳои фиқҳи ҳанафӣ барои Намози ҷаноза ду рукн (чаҳор такбир ва қиём) зикр шудааст. Ҳамчунин, баъд аз такбири чаҳорум ба ду тараф салом додан воҷиб мебошад. Дар муқобили синаи мурда истодани имом, хоҳ маййит мард бошад ё зан, хондани сано баъд аз такбири аввал, хондани салавот бар паёмбар (с) баъд аз такбири дуюм ва дуо кардан барои маййит баъд аз такбири сеюм аз суннатҳои машҳури Намози ҷаноза-анд. Бисёре аз мазоҳиб дар Намози ҷаноза пас аз такбири аввал сураи «Фотиҳа»-ро мехонанд. Ҳамчунин, дар такбири сеюм дуои мухталифе дар ҳаққи маййит ривоят шудааст. Дар масъалаи салом дар Намози ҷаноза низ байни мазоҳиб ихтилоф аст ва бархе аз онҳо бар онанд, ки фақат як бор, яъне ба тарафи рост салом додан кифоят мекунад. Тибқи мазҳаби ҳанафӣ, ки бар ҳамаи маййитҳое, ки дар як ҷо қарор доранд, танҳо як Намози ҷаноза гузоридан ҷоиз аст. Ҳамчунин, бар шахси мусулмоне, ки худкушӣ кардааст, аз доираи ислом хориҷ намегардад ва то замоне ки сабаби дигари куфри ӯ вуҷуд надошта бошад, бар ӯ Намози ҷаноза гузорида мешавад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Намози ҷаноза|15|муаллиф=А. Наимӣ}} *Марғинонӣ, Бурҳонуддин. Ҳидоя. Ҷ. 1. Д., 2010; * Боқизода А. Фиқҳи исломӣ бар асоси мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2020; * Амирзода, Баракатуллоҳ. Омӯзиши намози ҷаноза бар асоси фиқҳи мазҳаби ҳанафӣ. Д., 2026. {{ПБ}} {{Намоз}} tkfl0k8jp8qd7p2j48ap6mzkkdk3edd 3 213052 1488343 1329455 2026-09-30T12:44:57Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон 1488343 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}} --[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 12:44, 30 сентябри 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон]] 0h30es2n88ng6xmfod7lfll1fl3i4l2 1488344 1488343 2026-09-30T12:49:07Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Саҳифаи баҳс */ бахши ҷадид 1488344 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}} --[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 12:44, 30 сентябри 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон]] == Саҳифаи баҳс == Дӯсти гиромӣ. Саҳифаи баҳс танҳо барои саволу ҷавоби корбарони Википедия мавриди истифода мебаранд [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 12:49, 30 сентябри 2026 (UTC) hczl6si6gpppipm23gzigll9i7x61ae 1488346 1488344 2026-09-30T13:00:29Z Makenzis 22662 /* Саҳифаи баҳс */ Посух додан 1488346 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}} --[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 12:44, 30 сентябри 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон]] == Саҳифаи баҳс == Дӯсти гиромӣ. Саҳифаи баҳс танҳо барои саволу ҷавоби корбарони Википедия мавриди истифода мебаранд [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 12:49, 30 сентябри 2026 (UTC) :Бародар, барои кумак ташаккур. Ин воқеан бебаҳост. Эҳтироми зиёд. -- [[Корбар:Makenzis|Makenzis]] ([[Баҳси корбар:Makenzis|баҳс]]) 13:00, 30 сентябри 2026 (UTC) 9g9bws8mnza5dw53y89jbbemp7ejxsp 1488347 1488346 2026-09-30T13:25:41Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Саҳифаи корбар */ бахши ҷадид 1488347 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}} --[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 12:44, 30 сентябри 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон]] == Саҳифаи баҳс == Дӯсти гиромӣ. Саҳифаи баҳс танҳо барои саволу ҷавоби корбарони Википедия мавриди истифода мебаранд [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 12:49, 30 сентябри 2026 (UTC) :Бародар, барои кумак ташаккур. Ин воқеан бебаҳост. Эҳтироми зиёд. -- [[Корбар:Makenzis|Makenzis]] ([[Баҳси корбар:Makenzis|баҳс]]) 13:00, 30 сентябри 2026 (UTC) == Саҳифаи корбар == Ба саҳифаи [[Корбар:Масруршо]] нигаред ва саҳифаи корбарии хешро вироиш намоед. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 13:25, 30 сентябри 2026 (UTC) cnso1lxpstsemh96j4fx06u76r84ubn 3 285568 1488339 1482793 2026-09-30T12:34:47Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1488339 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}}--[[Корбар:VASHGIRD|Дӯстмурод Саид]] ([[Баҳси корбар:VASHGIRD|баҳс]]) 17:13, 21 январи 2021 (UTC) == ContentTranslation барои тарҷумаи забонӣ == Лутфан аввал [https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D2%B3%D0%B8%D1%84%D0%B0%D0%B8_%D0%B0%D1%81%D0%BB%D3%A3 дар "Сиёҳнавис" ниг.:ба Саҳифаи аслӣ] амали тарҷумаи мақолаи забониро нависед ва аз ContentTranslation барои тарҷума истифода баред. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 07:07, 24 феврали 2024 (UTC) :Дуруд бар шумо устоди арҷманд [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] агар манзури шумо тарҷума абзори роҳнамои абзори тарҷумаи муҳтаво бошад аллакай он аҷном шудааст. [[Википедиа:Абзори тарҷумаи муҳтаво]] [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 08:05, 24 феврали 2024 (UTC) ::Дуруд ба Шумо корбари мӯҳтарам. Ташаккур барои ишора ба сурғаи [https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0:%D0%90%D0%B1%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B7%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%B8_%D0%BC%D1%83%D2%B3%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BE Википедиа:Абзори тарҷумаи муҳтаво] [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 08:31, 24 феврали 2024 (UTC) :::Сипос бар шумо низ!!! [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 20:06, 24 феврали 2024 (UTC) ::::Ман Сайид Аброр Нурӣ Лидер ҲХТ Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ВП 24 соат таҳти назорати худй ман қарор дода шудаанд ба ту мегӯям акнун ту мудирча нав ту мудирча нави Саҳми ва Саҳифаи манро бори охир туро ман огоҳ карда мешавад Агар ба шаҳбозҳоям дастурй дода кунам барои ман дар як дам ба ман меоранд Ту мудирча нави ВП Ҷумҳурии Тоҷикистон Ш С Д С Ч З@[[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Zolfeqar Fatihzadeh]] [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&#126;2026-67892-5|&#126;2026-67892-5]] ([[Баҳси корбар:&#126;2026-67892-5|talk]]) 04:12, 31 Январ 2026 (UTC) :::::Бо дуруд: 1. Тарзи навиштори шумо баёнгари дониши шумост, то чӣ ҳад аз донишҳои викинависӣ огаҳ ҳастед :::::2. Шумо мунтазам ба ҳарзакорӣ дар Википедиа машғул ҳастед ҳар чӣ мегузоред бидуни сарчашма ҳаст . Википедиа ҷойи ҳарзакорӣ нест, лутфан ба сиёсатҳои викинависӣ эҳтиром бигзоред, то мақолаатон ҳазф нашавад. [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 04:20, 31 Январ 2026 (UTC) ::::::Огоҳ [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&#126;2026-12331-48|&#126;2026-12331-48]] ([[Баҳси корбар:&#126;2026-12331-48|talk]]) 18:12, 24 феврали 2026 (UTC) :::::::Яъне Ман ПАЁМБАРИ АБРОР ҳазакори шуда мон дем ту мудири ча доно [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/&#126;2026-12331-48|&#126;2026-12331-48]] ([[Баҳси корбар:&#126;2026-12331-48|talk]]) 18:27, 24 феврали 2026 (UTC) == Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com == Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC) == Навиштаи тоза == Дуруд бар шумо. Агар мумкинаст [[Ёри Меҳрабон|ин саҳифа]]<nowiki/>ро бозбӣнӣ кунед. [[Корбар:Daneshban|Daneshban]] ([[Баҳси корбар:Daneshban|баҳс]]) 04:39, 4 феврали 2026 (UTC) :Дуруд Донишбони гиромӣ вироиш кардам ва дуруст шуд, ташаккур ки дар рушди Википедияи тоҷикӣ ҳам саҳм мегузоред! [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 16:11, 5 феврали 2026 (UTC) ::<nowiki>Дуруд бародари арҷманд. Анҷоми вазифа мекунам. ~~~</nowiki> [[Корбар:Daneshban|Daneshban]] ([[Баҳси корбар:Daneshban|баҳс]]) 23:41, 5 феврали 2026 (UTC) == бастан == салом лутфан [[Вижа:Ҳиссагузориҳо/~2026-93044-3|~2026-93044-3]] аз назар мегузаронидед. Ба харобкорӣ машғул аст - [[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 15:10, 11 феврали 2026 (UTC) :Ташаккур ки ҷиҳати бартараф кардани ҳарзакорон бетараф нестед, Корбари мазкур барои ворид кардани иттилооти нодуруст баста шуд. [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 15:27, 11 феврали 2026 (UTC) == Дархости ҳифозат == Салом, лутфан саҳифаи баҳси манро ба муддати на камаш аз нимсол ба муҳофизат аз вироиши беномон мегузоштед. Аз ҳад зиёд харобкорӣ шуда истодааст. -- [[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 13:32, 8 марти 2026 (UTC) :Дуруд бар шумо, дархости шумо иҷро шуд! [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 17:06, 8 марти 2026 (UTC) == درخواست بازبینی == سلام و عرض ارادت جناب فاتح‌زادهٔ عزیز ممکن است صفحات ایجادشده توسط من را از نظر املایی بازبینی کنید؟ https://xtools.wmcloud.org/pages/tg.wikipedia.org/Daneshban از لطف شما برادر ارجمند سپاسگزارم [[Корбар:Daneshban|Daneshban]] ([[Баҳси корбар:Daneshban|баҳс]]) 01:42, 1 августи 2026 (UTC) :سلام خدمت دانشبان عزیز، حتماً در یک مقطعی ویرایش‌های تک تک شما را تأیید خواهم کرد. الان کمی سرم شلوغ است و وقتی تمام شد، به شما اطلاع می‌دهم. [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 11:19, 3 августи 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон]] cw0gn4apm3lv05v1wl30xhdwjr5taxl 0 293485 1488359 1448960 2026-09-30T20:15:52Z CommonsDelinker 163 Replacing Predrag_Marković_(crop).jpg with [[File:Predrag_Marković_(2011-08).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: More precise name.). 1488359 wikitext text/x-wiki {{Вазифаи давлатӣ|сайт=}}'''Президенти''' Сербистон ( {{Lang-sr|Председник Републике Србије}} ) сарвари ҳокимияти иҷроия ва сарвари давлат дар [[Сербистон]] мебошад . == Ҳуқуқҳои конститутсионӣ == Тибқи Конститутсияи соли 2006, Президент: * ба муддати 5 сол интихоб мешаванд; * на бештар аз ду маротиба интихоб шуда метавонад; * кишварро дар ҷаҳон намояндагӣ мекунад; * пешниҳод мекунад, ки дар Маҷлиси Мардумии ба номзадии ба раиси ҳукумат ; * хукуки ветои боздоштан ба конунхо дорад: баъд аз ин [[Қонун|конун]] метавонад аз нав дида баромада шавад ва дар сурати аз нав кабул шудани он бояд аз тарафи президент имзо карда шавад; * бо пешниҳоди ҳукумат сафирони Сербистонро таъин ва бозхонд мекунад; * иммунитет дорад ; * Мачлиси халкро пароканда карда, интихоботи парламентро таъин карда метавонад; * бахшиш ; * мукофотҳо мукофотҳо ; * наметавонад бо дигар фаъолияти расмӣ ва касбӣ машғул шавад; * фармондеҳи олии қувваҳои мусаллаҳ аст ; == Феҳристи сарони Сербистон == [[Акс:Serbian_presidential_residence_in_Beograd,_October_13,_2012.jpg|мини|250x250пкс| Белград. Қасри нав]] === Дар ҳайати Югославия (1945) === Баъди ба охир расидани Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ давлати демократии федеративии халқҳои Югославия бо роҳбарии Ҳизби коммунистии Югославия асосҳои сохтори федералии кишвар иборат аз 6 ҷумҳури (Сербия, Хорватия, Босния ва Ҳерсеговина, Словения, Македония ва Черногория) гузошта шуд. 7 марти соли 1945 дар [[Белград]] ҳукумати мувақатии Югославия бо роҳбарии [[Йосип Броз Тито|Иосип Броз Тито]]. таъсис ёфт 29 ноябри соли 1945 Маҷлиси муассисони Югославия мутлаққиятро барҳам дод ва кишаварро [[Ҷумҳурии Сотсиалисти Федеративии Югославия|Ҷумҳурии Федеративии Халқии Югославия]], эълон кард. Дар ҳайати он Ҷумҳурии Халқии Сербия низ дохил буд. === Дар ҳайати ҶФХЮ (1945-1963) === Аз 29 ноябри соли 1945 то марти соли 1953 олитарин мансабдор, Раиси Президиуми Маҷлиси Ҷумҳурии Халқии Сербия, баъдтар — Раиси Ассамблеяи Ҷумҳурии Халқии Сербия буд. === Дар ҳайати ҶСФЮ (1963-1991) === 7 апрели 1963 Конститутсия нави Югославия эътибор пайдо кард, ки мамлакатро давлати сотсиалистй эълон кард, мувофики он номи кишвар ба [[Ҷумҳурии Сотсиалисти Федеративии Югославия]] иваз карда шуд ва ҷумҳуриҳое, ки дар ҳайати он буданд, ҷумҳуриҳои сотсиалистй, аз ҷумла ''Ҷумҳурии Сотсиалистии Сербия'' ( {{Lang-sr|Социјалистичка Република Србија}}) гардиданд. Дар соли 1974, пас аз қабули Конститутсияи федералӣ, Конститутсияи Сербия низ эътибори қонунӣ пайдо кард. 28 сентябри соли 1990 Конститутсияи демократӣ қабул карда шуд, он номи кишварро ба Ҷумҳурии Сербия (сербӣ: Ҷумҳурии Srbiëa) иваз кард. Низоми бисёрҳизбӣ барқарор карда шуд ва аз 11 январи соли 1991 мансаби президенти Сербия таъсис ёфт. === Дар ҳайати ҶФЮ (1992-2003) === 27 апрели соли 1992 Сербия якҷо бо Черногория Ҷумҳурии Федеративии Югославияро ташкил дод. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; line-height:130%" !№ ! Акс ! Ном ! Оғоз ! Анҷом ! Ҳизб ! Интихобот |- | colspan="7" style="text-align:center;" | '''Президент''' |- | style="background:#FF7F50" | 13 |[[Акс:Stevan Kragujević, Slobodan Milošević, portret.jpg|105px]] | Слободан Милошевич<br /> <small>(1941-2006)</small> <small>{{Lang-sr|Слободан Милошевић}}</small> | 27 апрели 1992 | 23 июли 1997 | rowspan="3" | Ҳизби сотсиалистии Сербия | |- | style="background:#FF7F50" |{{Comment|и.в.|Иҷрокунандаи вазифа}} |[[Акс:Stevan Kragujevic, Dragan Tomic, predsednik Skupstine SR Srbije.JPG|105px]] | {{Тарҷума нашудааст 3|Драган Томич|Драган Томич|sr|Драган Томић (политичар)}}<br /> <small>(1936 —)<br />{{Lang-sr|Драган Томић}}</small> | 23 июли 1997 | 29 декабри 1997 | |- | style="background:#FF7F50" | 14 |[[Акс:Silver - replace this image male.svg|105px]] | Милан Милутинович<small>(1942 —)<br /></small> <small>{{Lang-sr|Милан Милутиновић}}</small> | 29 декабри 1997 | 29 декабри 2002 | |- | style="background:#5D8AA8" | {{И. в.}} |[[Акс:Nataša Mićić.jpg|105px]] | {{Тарҷума нашудааст 3|Наташа Мичич|Наташа Мичич|sr|Наташа Мићић}}<br /> <small>(1965—)<br /></small> | 29 декабри 2002 | 4 феврали 2003 | Иттифоқи шаҳрвандони Сербия | |} 14 марти соли 2002 Сербия ва Черногория дар бораи ҳамкорӣ танҳо дар баъзе соҳаҳои сиёсӣ (масалан, иттиҳодияи дифоъ ва намояндагии байналмилалӣ) ба созиш омаданд. 4 феврали соли 2003 Конститутсияи Иттиҳоди Давлатии Сербистон ва Черногория қабул карда шуд. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; line-height:130%" !№ ! Акс ! Ном ! Оғоз ! Анҷом ! Ҳизб ! Интихобот |- | style="background:#5D8AA8" | {{И. в.}} <ref>Продолжение полномочий Наташи Мичич.</ref> |[[Акс:Nataša Mićić.jpg|105px]] | {{Тарҷума нашудааст 3|Наташа Мичич|Наташа Мичич|sr|Наташа Мићић}}<br /> <small>(1965—)<br /></small> | 4 феврали 2003 | 4 феврали 2004 | Иттифоқи шаҳрвандони Сербия | |- | style="background:#ED9121" | {{И. в.}} |[[Акс:Dragan Maršićanin (2004).jpg|105px]] | {{Тарҷума нашудааст 3|Драган Маршичанин|Драган Маршичанин|sr|Драган Маршићанин}}<br /> <small>(1950-)<br /></small> <small>{{Lang-sr|Драган Маршићанин}}</small> | 4 феврали 2004 | 3 марти 2004 | Ҳизби демократии Сербия | rowspan="3" | |- | style="background:#66FF00" | {{И. в.}} |[[Акс:Silver - replace this image male.svg|105px]] | Воислав Михайлович<br /><small>(1951-)<br /></small> <small>{{Lang-sr|Војислав Михаиловић}}</small> | 3 марти 2004 | 4 марти 2004 | Ҳаракати навсозии Сербия |- | style="background:#DE3163" | {{И. в.}} |[[Акс:Predrag Marković (2011-08).jpg|105px]] | {{Тарҷума нашудааст 3|Предраг Маркович|Предраг Маркович|sr|Предраг Марковић}}<br /> <small>(1955 —)<br />{{Lang-sr|Предраг Марковић}}</small> | 4 марти 2004 | 11 июли 2004 | " G17 + " |- | style="background:#FFBF00" | 15 |[[Акс:Boris Tadić 2010.jpg|105px]] | Борис Тадич<br /><small>(1958 —)<br />{{Lang-sr|Борис Тадић}}</small> | 11 июли 2004 | ''5 июни 2006'' | Ҳизби демократ | 2004 |} 21 майи соли 2006 дар Черногория раъйпурсӣ оид ба истиқлолияти миллӣ баргузор шуд. Тибқи натиҷаҳои он, 3 июни соли 2006 истиқлолияти миллии Черногория эълон карда шуд, ки ба зудӣ аз ҷониби Сербия ба расмият шинохта шуд, ки маънои пошхӯрии Иттиҳоди давлатии Сербия ва Черногорияро дошт. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; line-height:130%" !№ ! Акс ! Ном ! Оғоз ! Анҷом ! Ҳизб ! Интихобот |- | style="background:#FFBF00" | (15) <ref>Продолжение полномочий Бориса Тадича.</ref> |[[Акс:Boris Tadić 2010.jpg|105px]] | Борис Тадич<br /><small>(1958 —)<br /></small> <small>{{Lang-sr|Борис Тадић}}</small> | 5 июни 2006 | 5 апрели 2012 | Ҳизби демократ | 2008 |- | style="background:#FF7F50" | {{И. в.}} |[[Акс:Slavica Đukić Dejanović.jpg|105px]] | Славица Жукич-Деянович<br /> <small>(1951-)<br />{{Lang-sr|Славица Ђукић-Дејановић}}</small><small><span lang="sr" style="font-style:italic;">Славица Ђукић-Дејановић</span></small> | 5 апрели 2012 | 31 майи 2012 | Ҳизби сотсиалистии Сербия | rowspan="2" | |- | style="background:#9966CC" | {{И. в.}} |[[Акс:Zaharije Trnavčević.jpg|105px]] | Захари Трнавчевич<br /><small>(1926-2016)<br /></small> <small>{{Lang-sr|Zaharije Trnavčević}}</small> | 31 мая 2012 | 31 мая 2012 | Сербияи сарватманд - ҳаракати деҳқонон ва соҳибкорон |- | style="background:#D8D8D8" | 16 |[[Акс:Tomislav Nikolić 2012.jpg|105px]] | Томислав Николич<br /><small>(1952 —)<br /></small> <small>{{Lang-sr|Томислав Николић}}</small> | 31 майи 2012 | 31 майи 2017 | мустаъқил | 2012 |- | style="background: #0095B6" | 17 |[[Акс:Aleksandar Vučić crop.jpg|100px]] | [[Александр Вучич]]<br /> <small>(1970-)<br />{{Lang-sr|Александар Вучић}}</small> | 31 майи 2017 | амалкунанда | Ҳизби прогрессивии Сербия | 2017 |} == Эзоҳ == {{Эзоҳ|2}} == Пайвандҳо == * [http://www.predsednik.rs Сомонаи расмии Президенти Сербия] {{Бойгонишуда|url=https://web.archive.org/web/20210508165430/http://www.predsednik.rs/ |date=2021-05-08 }} * [https://web.archive.org/web/20071226195828/http://www.narodnakancelarija.srbija.yu/cir/index.htm Канцелярияи халкии президенти Сербия] * [http://www.worldstatesmen.org/Serbia.html Рӯйхати раҳбарони Сербистон]{{Ref-en}} <span class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</span> [[Гурӯҳ:Президентҳои Сербия]] [[Гурӯҳ:Феҳристи президентҳо]] lbu1lowk6od228uinvr0v39whspr2ai 3 307701 1488340 1457244 2026-09-30T12:36:16Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон 1488340 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}} --[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 18:50, 19 май 2023 (UTC) == Огоҳӣ ба корбар == Ҷумлаҳоро бе асос ҳазф накунед. Огоҳӣ ба корбар [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:37, 15 май 2023 (UTC) :Хуб шудаст, дигар такрор нахоҳад шуд [[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 14:39, 15 май 2023 (UTC) == Саҳифаи корбариатонро созед == Лутфан ба инҷо ба саҳифаи корбар [[Корбар:Farorud]] назар кард саҳифаи корбариатонро созед [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 07:39, 3 августи 2023 (UTC) == Салом Rumsor == Шумо метавонед мақолаи [[Даҳана (деҳа, н. Кӯлоб)]] ро аз назар гузаронед ва пурра созед [[Корбар:TITANTJ|TITANTJ]] ([[Баҳси корбар:TITANTJ|баҳс]]) 17:36, 24 октябри 2023 (UTC) == Даъватнома == Салом дӯстам! Умедворам ки хуб ҳастед, ба гурӯҳи Викимедианҳои тоҷик дар Телеграм ворид мешудед, барои пайваст шавӣ пайванд [https://t.me/TajikWikimedians инҷо]. Ва оиди AWB дар саҳифаи баҳси Дӯстмурод Саид савол додаед, бо AWB шумо вироиш автоматӣ ва нимавтоматӣ анҷом медиҳед ва инҳам бо ёрии бот ё ин ки агар мудир бошад анҷом доданатон мумкин, агар шумо зиёда аз 2 вироиш дар як дақиқа анҷом додани бошед лутфан ба худ бот дархост диҳед, агар пробелҳои холи ё абзатсро тоза кардани бошед лозим нест, ин қонуну қоида дар Википедияи забонҳои пешрафта ба ҳисоб меравад, дар Википедияи тоҷикӣ шумораи корбарони фаъол хеле кам аст ва VASHGIRD хеле калимаҳои ғалатро ислоҳ кардааст мисол ба монанди: '''хизмат''' ба '''хидмат''' иваз кардааст. Хулоса ба талаботҳои мудир шудан шумо мувофиқ ҳастед ва таҷрибаи кориҳам доред, метавонед дархост ба унвони мудир диҳед ва унвонро гирифта дар набудани дигар мудирон барои баррасӣ кардан ва назорат аз болои харобкорон кор мебаред, барои баррасӣ ва беҳтар гардонидани сифати мақолаҳо дар Википедияи тоҷикӣ мудир бештар нақши асосро мебозад. Ҳоли ҳозир 3 нафари мо фаъол ҳастем VASHGIRD, устод Шӯҳрат Саъдиев. Баъзан бо корҳои зиёд манҳам натавонистам назорат кунам. Барои дарёфти унвон ман дастгирӣ мекунам ва дар мета миёнарав мешавам. Бо эҳтиром — [[Корбар:Jaloliddin Madaminov|Ҷалолиддин Мадаминов]] ([[Баҳси корбар:Jaloliddin Madaminov|баҳс]]) 19:05, 5 май 2025 (UTC) :Салом. Ман аллакай аъзои телеграм гурӯҳ ҳастам. Миннатдорам барои фаҳмондан оиди AWB. Гуфтаниям, ки дар вп ҳоло нияти мудир шуданро надорам, чун ба фикри худам лаёқаташро надорам ва ҳоло вақти иловагие надорам то вироишоти пурратар кунам, ва танҳо вироишоти кучаке анҷом медиҳам. Ва фикр мекунам, ки миқдори мудирон барои вп-и минтақавиамон ҳоло басанда аст. Агар ҳам дархост додан шудам, дар ояндаи номуайян. Ташаккур оиди таассуроти хуб дар бораи ман. -- [[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 15:30, 8 май 2025 (UTC) == Маънои калимаи хит == Ман нафаҳмидам, чаро мақолаи манро нобуд кардан мехоҳед? Ман ягон чизро вайрон накардам, фақат калимаҳои нави ки наврасон истифода мебаранд илова кардам «Слэнг»-ро, калимаҳои ки ҳама истифода мебаранд, сабаби нобуд кардани мақоларо нависед?! [[Корбар:SVNDI|SVNDI]] ([[Баҳси корбар:SVNDI|баҳс]]) 15:23, 8 августи 2025 (UTC) == Маънои калимаи хит == Ман шуморо фаҳмидам, некин шумо мақолаи маро нобуд намекунед? [[Корбар:SVNDI|SVNDI]] ([[Баҳси корбар:SVNDI|баҳс]]) 15:36, 8 августи 2025 (UTC) :салом, ман мудир (администратор) нестам, ман ҳуқуқи ҳазф кардан (удалить) надорам, барои мақола сохтан дар Википедияи тоҷикӣ - он бояд ба якчанд меъёр ҷавобгӯ бошад, аввалин ин ки ин худ номи мақола - мисол мақола наметавонад номи "Маънои шаҳри Душанбе" бошад - ба ивази ин "Душанбе", дуюм бояд сарчашмаҳо ба дигар манбаҳо бошанд (китобҳо, хабарҳо ва ғ.,), севум андоза - ва ғайраҳо. :Ё метавонед мақолаҳои монандро дар ВП русӣ бинед, ва ба мисоли он мақола эҷод кунед. :Агар хоҳед мақола дар бораи калимаҳо созед - лутфан ба [[Викилуғат]]([https://tg.wiktionary.org tg.wiktionary.org]) равед :барори кор. -- [[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 15:54, 8 августи 2025 (UTC) ::*Намешавад илова карда [[Корбар:SVNDI|SVNDI]] ([[Баҳси корбар:SVNDI|баҳс]]) 16:07, 8 августи 2025 (UTC) Фаҳмо, аммо ман наметонам дар Вики-луғат ягон мақола илова кунам, барои ки дар забони тоҷикӣ ин имконият нест [[Корбар:SVNDI|SVNDI]] ([[Баҳси корбар:SVNDI|баҳс]]) 16:05, 8 августи 2025 (UTC) == Ба корбар Rumsor == Лутфан дар моҳи декабр ба эҷоди мақлаҳои нав дар [[Википедияи Тоҷикӣ|Википедияи тоҷикӣ]] фаъол бошед. Нигаред ба шумораи соли 2024. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 16:08, 10 Декабри 2025 (UTC) :Хуб, кӯшиш хоҳам кард -- [[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 16:51, 10 Декабри 2025 (UTC) Ташаккур. Барори кор дар ҷомеаи [[Википедиаи Тоҷикӣ]]. Соли оянда ҳамкориро давом хоҳем дод. Бо эҳтиром --[[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 13:34, 13 Декабри 2025 (UTC) {{Табассум}} == Эдитон == == Даъват ба Эдитон: 25-солагии Википедиа == Салом! 👋 Шуморо ба иштирок дар Эдитон (мусобиқаи мақоланависӣ) ба муносибати 25-солагии Википедиа даъват мекунем. Ин Эдитон як чорабинии ҷамъиятии вироиши Википедиа мебошад, ки ба ифтихори 25 солагии лоиҳаи Википедиа баргузор мегардад. Ҳадафи он рушди муҳтавои босифат ба забони тоҷикӣ, пур кардани холигиҳои мавҷуда ва эҷоди мақолаҳои нав дар мавзӯъҳои муҳим ва муосир аст. Дар доираи ин Эдитон иштирокчиён метавонанд: * мақолаҳои нав эҷод кунанд; * мақолаҳои мавҷударо такмил диҳанд; * бо истифода аз манбаъҳои боэътимод сифати Википедияи тоҷикиро беҳтар намоянд. '''Муҳлат:''' 15 – 30 январи 2026 '''Маълумоти бештар ва сабти иштирок:''' [[Эдитон ба муносибати 25-солагии Википедиа]] Бо эҳтиром, — [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 17:19, 10 Январ 2026 (UTC) :Дуруд. Хуб, кӯшиш хоҳам кард то иштирок кунам. -- [[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 18:34, 10 Январ 2026 (UTC) == Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com == Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC) == Даъватнома == '''25-солагии Wikipedia''' [[File:Wikipedia-logo-v2-en-25-alt.svg|thumb|25-солагии Wikipedia]] Викимедианҳои азиз! Гурӯҳи корбарони Викимедианҳои Тоҷик Шуморо ба маросими 25-солагии Wikipedia ва 22-солагии Википедияи тоҷикӣ, ки 25 январи 2026, соати 11:00 дар толори Technohub Dushanbe баргузор мегардад, даъват менамояд. 📍 Макон: Technohub Dushanbe,кӯчаи Айни 50/51 Дар барнома: сӯҳбату вохӯриҳои викинависони тоҷик, мубодилаи таҷрибаи мудирони Википедияи тоҷикӣ, чою қаҳва ва шириниҳо. Лутфан барои иштирок тавассути линки зер номнавис шавед: '''[https://t.me/TajikWikimedians/1389 инҷо]''' Ҳамаатонро интизорем! [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 12:37, 22 Январ 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон]] ju5j9h7ljoprq9n6n0nh2b9j4lx9wro 2 317988 1488345 1481632 2026-09-30T12:55:46Z Шухрат Саъдиев 5132 Ғалат дар унвони саҳифаи корбар. Ҳазфи саҳифа 1488345 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 326911 1488349 1450790 2026-09-30T13:27:07Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон. 1488349 wikitext text/x-wiki == Гурӯҳбандӣ нест; пайванди мақола ба викидода нест == Корбар:Масруршо Лутфан камбудиҳои номбурда: Гурӯҳбандӣ нест; пайванди мақола ба викидода нест дар вироишҳоятон бартараф намоед [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 16:37, 9 октябри 2025 (UTC) :Хуб. Навкорам, ҳаминки аз худ кардам ҳатман ислоҳ мекунам. Ташаккур. [[Корбар:Масруршо|Масруршо]] ([[Баҳси корбар:Масруршо|баҳс]]) 00:50, 10 октябри 2025 (UTC) == пайвандҳои забонӣ == салом, хуш омадед ба лоиҳа. Мехостам огаҳ кунам, то саҳифаҳои навсохтаатонро бо дигар забонҳо пайванд (интервики-ссылка) карданро фаромӯш насозед. - [[Корбар:Rumsor|Rumsor]] ([[Баҳси корбар:Rumsor|баҳс]]) 17:24, 10 октябри 2025 (UTC) :Ҳоло навкорам омухта истодаам ҳамин ки аз худ кардам ҳатман [[Корбар:Масруршо|Масруршо]] ([[Баҳси корбар:Масруршо|баҳс]]) 17:26, 10 октябри 2025 (UTC) == Эдитон == == Даъват ба Эдитон: 25-солагии Википедиа == Салом! 👋 Шуморо ба иштирок дар Эдитон (мусобиқаи мақоланависӣ) ба муносибати 25-солагии Википедиа даъват мекунем. Ин Эдитон як чорабинии ҷамъиятии вироиши Википедиа мебошад, ки ба ифтихори 25 солагии лоиҳаи Википедиа баргузор мегардад. Ҳадафи он рушди муҳтавои босифат ба забони тоҷикӣ, пур кардани холигиҳои мавҷуда ва эҷоди мақолаҳои нав дар мавзӯъҳои муҳим ва муосир аст. Дар доираи ин Эдитон иштирокчиён метавонанд: * мақолаҳои нав эҷод кунанд; * мақолаҳои мавҷударо такмил диҳанд; * бо истифода аз манбаъҳои боэътимод сифати Википедияи тоҷикиро беҳтар намоянд. '''Муҳлат:''' 15 – 30 январи 2026 '''Маълумоти бештар ва сабти иштирок:''' [[Эдитон ба муносибати 25-солагии Википедиа]] Бо эҳтиром, — [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 17:39, 10 Январ 2026 (UTC) == Википедияи Тоҷикӣ — Tajik Wikipedia дар facebook.com == Нигаред ба омори корбарони Википедияи Тоҷикӣ https://www.facebook.com/groups/tg.wikipedia [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:17, 14 Январ 2026 (UTC) == Тавсияҳо ба корбар == Тавсияҳо ба корбар: 1.Гурӯҳбандии мавзӯътиро ба забони тоҷикӣ барои корбарии пурраи мақолаҳо дароред, 2. Истилоҳҳои дар мақолаатон гузоштаро ба қавсҳо чоркунҷа (онҳо пайванд ба истилоҳои сабтгардидаи ВК/тоҷ мешаванд) ҷудо кунед. 3 Ба поаврақи мақола низ нигаред (ишораи манбаъҳои ВК забонӣ). Саросема нашуда амалҳои номбурдаро, дар ҳамаи мақолаҳои тарҷумашуда иҷро кунед. Барори кор. Бо эҳтиром [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 07:43, 18 Январ 2026 (UTC) :Хуб, иҷро мекунам. [[Корбар:Масруршо|Масруршо]] ([[Баҳси корбар:Масруршо|баҳс]]) 09:08, 18 Январ 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон.]] 37ttlb6oacjyosehpmbxzemd9ylgrze 3 327473 1488399 1448156 2026-10-01T08:43:21Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ба навкорон */ бахши ҷадид 1488399 wikitext text/x-wiki == Викисозӣ == Корбари мӯҳтарам, ин саҳифаи шахсияти корбари Википедия аст. Бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав ба талаботи Роҳнамои Википедиа риоя кунед. Дар [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт.Эҷоди|мақола]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед. # Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи саҳифа дар сомонаи интернетӣ, ё ин ки – иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), шаҳр, нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳо ва ҳатман пок (ҳазф) карда мешаванд; (мақолаҳои ВП-и русӣ ё англисӣ ба заб. тоҷикӣ тарҷума шуда бошанд, сарчашмаҳои аслиашро нусха намуда дар мақолаатон ҳатман гузоред); [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 16:16, 24 Декабри 2025 (UTC) == Ба навкорон == Шумо мақолаеро дар саҳифаи корбарии хеш эҷод карда истодаед, ки ин амал ба талаботи Википедиа ҷавобгӯ нест ва ҳазф карда шудааст. Бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав ба талаботи Роҳнамои Википедиа риоя кунед. # Аввал андеша намоед, ки мақолаатон барои Донишномаи энсиклопедӣ ягон арзише дорад ё не? Якчанд мақолаҳои тоҷикиро аввал мутолиа ва барои ёд гирифтан, таҳрири забонӣ кунед. # Барои вироиши мақола ба саҳифаи [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт]] ва ба дастури [[Википедиа:Вироиши мақолаҳо]] ‎нигоҳ кунед, омӯзед ва мувофиқи он амал кунед. # Барои эҷоди мақолаи нав аз мақолаҳои вироишгардидаи Википедиа ҳамчун намуна истифода баред. # Бидонед: мақола (иловаҳо ба он) бе иқтибос аз сарчашмаи боэътимод (бо тасвири библиографии китоб, ё ин ки номи суроғаи электронии сомона) минбаъд ҳазф мегардад. # Дар охири мақола ҳатман ба кадом гурӯҳ таалуқ доштани мақоларо нависед. Нигаред: ба зергурӯҳҳои ба мазмуни мақолаатон монанд (дар поварақи мақолаҳои ВП навишта шудааст). # Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), дар кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагардида. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 08:43, 1 октябри 2026 (UTC) okk2uilhvaph6sr2hn17hpbp868cy25 3 327699 1488341 1467723 2026-09-30T12:39:18Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Даъват ба Эдитон: 25-солагии Википедиа */ ҳазфи масхаракунии корбари гумном 1488341 wikitext text/x-wiki == Эдитон == == Даъват ба Эдитон: 25-солагии Википедиа == Салом! 👋 Шумо ба иштирок дар Эдитон (мусобиқаи мақоланависӣ) ба муносибати 25-солагии Википедиа даъват карда мешавед. Ин Эдитон як чорабинии ҷамъиятии вироиши Википедиа мебошад, ки ба ифтихори 25 солагии лоиҳаи Википедиа баргузор мегардад. Ҳадафи он рушди муҳтавои босифат ба забони тоҷикӣ, пур кардани холигиҳои мавҷуда ва эҷоди мақолаҳои нав дар мавзӯъҳои муҳим ва муосир аст. Дар доираи ин Эдитон иштирокчиён метавонанд: * мақолаҳои нав эҷод кунанд; * мақолаҳои мавҷударо такмил диҳанд; * бо истифода аз манбаъҳои боэътимод сифати Википедияи тоҷикиро беҳтар намоянд. '''Муҳлат:''' 15 – 30 январи 2026 '''Маълумоти бештар ва сабти иштирок:''' [[Эдитон ба муносибати 25-солагии Википедиа]] Бо эҳтиром, — [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 17:20, 10 Январ 2026 (UTC) lj4ohlkgvmsrkw93w1e8d5svx3bnwhi 1488342 1488341 2026-09-30T12:39:46Z Шухрат Саъдиев 5132 Ҳизф кард: "[[Баҳси корбар:Daneshban]]" ([Вироиш=Бастани корбарони ҷадид ва сабтиномнашуда] (номуайян) [Кӯчонидан=Бастани корбарони ҷадид ва сабтиномнашуда] (номуайян)) 1488341 wikitext text/x-wiki == Эдитон == == Даъват ба Эдитон: 25-солагии Википедиа == Салом! 👋 Шумо ба иштирок дар Эдитон (мусобиқаи мақоланависӣ) ба муносибати 25-солагии Википедиа даъват карда мешавед. Ин Эдитон як чорабинии ҷамъиятии вироиши Википедиа мебошад, ки ба ифтихори 25 солагии лоиҳаи Википедиа баргузор мегардад. Ҳадафи он рушди муҳтавои босифат ба забони тоҷикӣ, пур кардани холигиҳои мавҷуда ва эҷоди мақолаҳои нав дар мавзӯъҳои муҳим ва муосир аст. Дар доираи ин Эдитон иштирокчиён метавонанд: * мақолаҳои нав эҷод кунанд; * мақолаҳои мавҷударо такмил диҳанд; * бо истифода аз манбаъҳои боэътимод сифати Википедияи тоҷикиро беҳтар намоянд. '''Муҳлат:''' 15 – 30 январи 2026 '''Маълумоти бештар ва сабти иштирок:''' [[Эдитон ба муносибати 25-солагии Википедиа]] Бо эҳтиром, — [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 17:20, 10 Январ 2026 (UTC) lj4ohlkgvmsrkw93w1e8d5svx3bnwhi 3 328214 1488348 1457905 2026-09-30T13:26:40Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон 1488348 wikitext text/x-wiki == Хуш омадед == {{Хуш омадед}} [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 06:34, 7 феврали 2026 (UTC) https://tg.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%B2%D1%80%D3%AF%D0%B7_%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2 [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 06:35, 7 феврали 2026 (UTC) == Ба навкорон == Барои иқдоми аввалинатон дар вироиши мақолаҳо ташаккур. Шумо узви ҷомеаи [[Википедиаи Тоҷикӣ|Википедияи Тоҷикӣ]] гардидед. Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: → [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед. # Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), дар кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагардида. # номи мақолаҳои ВП-и русӣ ё англисӣ ва диг, ки ба  забони тоҷикӣ тарҷума шуда бошанд, сарчашмаҳои аслиашро нусха намуда дар вироишатон ҳатман гузоред); # Дар охири мақола ҳатман ба кадом гурӯҳи мавзӯоти тааллуқ доштани мақоларо гузоред. Нигаред: ба зергурӯҳҳои ба мазмуни мақолаатон монанд (дар поварақи мақолаҳои ВП тоҷикӣ гузошта шудаанд). # Бидонед: Вироишатон ба дастури Википедия ҷавобгӯ набошад он ҳатман аз ВК пок (ҳазф) карда мешаванд; <nowiki>Бо эҳтиром --~~~~ </nowiki>{{Табассум}}. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 05:29, 8 феврали 2026 (UTC) == Ба навкорон == Ба саҳифаи [[Корбар:Масруршо]] нигаред ва саҳифаи корбарии хешро вироиш намоед. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 06:39, 12 марти 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон]] e5cpbeta06k3wvkp799bqln5eodanzy 3 328566 1488338 1485024 2026-09-30T12:33:38Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон 1488338 wikitext text/x-wiki {{Хуш омадед}} == Мақолаи Зилзилаҳои вулкан == Мақолаи заминҷумбиҳои вулқонӣ ба бахше аз [[заминларза]] кӯчонида шуд, бинобар сабаби пайванди забонӣ наёфтан. Метавонед онро бубинед ва агар лозим бошад вироиш кунед. [[Корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|Afrand]] ([[Баҳси корбар:Zolfeqar Fatihzadeh|баҳс]]) 06:19, 25 феврали 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон]] mego1my17qqxnnk2mec1cdnnd2gtj74 3 331830 1488337 1476924 2026-09-30T12:31:47Z Шухрат Саъдиев 5132 иловаи [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1488337 wikitext text/x-wiki == Хуш омадед == {{Хуш омадед}} [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 18:04, 2 июни 2026 (UTC) == Гурӯҳбандии мавзӯотӣ дар мақола == Тавсияҳо ба корбар: 1.Гурӯҳбандии мавзӯотиро вобаста ба мазмуни мақола ҷустҷу кунед, (ниг. Аз забони ВК/русӣ, анг, ва диг) ва  тарҷума намуда гузоред. 2. Истилоҳҳои дар мақолаатон гузоштаро ба қавсҳои чоркунҷа Ниг. [[ ]] [[шаҳрвандӣ]] ва диг. ҷудо кунед (онҳо пайванди забонӣ (Интервики) ба истилоҳҳои ВК/тоҷ. мешаванд.). 3. Аз поварақи ''Зудкор'' дар ВК/тоҷ. Намуна:== Эзоҳ == == Нигаред низ == + иловаи мақолаи дигари ВК/тоҷ.  истифода баред. Барори кор. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 18:13, 2 июни 2026 (UTC) == Имҳотеп (таҳрири мақоларо ба анҷом расонед) == == Мақоларо таҳрир кунед: [[Имҳотеп]] == Лутфан мақолаатонро таҳрир кунед: 1.истилоҳҳое, ки дар википедияи тоҷикӣ таълиф шудаанд бо қавси чоркунҷа Ниг. [[ ]] мисли [[Мисри Қадим]] ҷудо кунед (онҳо пайванди забонӣ (Интервики) ба истилоҳҳои ВК/тоҷ. мешаванд.).2. Гелиопол, ки [[Баълабак]] тарҷума шудааст, дар мақолаатон гузоред. 3. Ҷумлаи зеринро "осори меъмории "имҳотеп"???" ислоҳ накарда, ба сабти мақолаи нав шурӯъ накунед. Дар ҳамаи мақолаҳои пешинаатон маслиҳатҳои дар боло зикршударо ба анҷом расонед, масъулияти корбар нисбати саҳмгузорӣ дар Википедия аз ҳамин амал маълум мегардад. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 14:49, 15 июни 2026 (UTC) [[Гурӯҳ:Шаблонҳо:Бахши Корбарон]] 53f2cvfl5z867yr39nbksuc7diooqim 0 332062 1488402 1482786 2026-10-01T10:08:10Z Rabboni Hakimzoda 123692 1488402 wikitext text/x-wiki '''Имҳотеп''' — меъмор, муҳандис ва табиби машҳури [[Мисри Қадим]] (асри XXVIII то мелод), амалдори олимақоми фиръавн [[Ҷосер]] (аввалин фиръавн аз сулолаи севуми фиръавнҳои [[Мисри Бостон]]), саркоҳини ниёишгоҳи худои Хуршед ([[Ра (худо)|Ра]]) дар [[Ҳелиополис]] ([[Баълабак]]). == Таърих ва фаъолият == Имҳотеп дар таърихи ҷаҳон аввалин меъмор ва олим маҳсуб мешавад. Муҳимтарин осори меъмории Имҳотеп ҳарами Ҷосер (масоҳаташ 1500 метри мукааб, баландиаш 61 метр) мебошад, ки дар [[Саккара]] (ҷануби [[Қоҳира]]), наздикии [[Мемфис]] воқеъ аст. Атрофи ҳарами Ҷосерро маъбаду биноҳои хурд (барои баргузории маросим) иҳота кардаанд. Ин ҳирам бо бузургию ҳашамат аз дигар аҳром ([[Ҳарами Хуфу|Хуфу]], [[Ҳарами Хафра|Хафра]] ва ғайра) фарқ мекунад. Бунёди нахустин маъбадро дар Эду низ ба Имҳотеп нисбат медиҳанд. Сабки меъмории Имҳотеп баъдан дар сохтмони аҳроми мисрӣ васеъ истифода гардидааст. == Фаъолияти тиббӣ ва адабӣ == Имҳотеп аз табибони машҳури замонаш низ буд ва яке аз матнҳои рисолаи тиббии «Папируси Эдвин Смит» ([[Соли 1700|1700]]–[[Соли 1550|1550]] то мелод) ба қалами ӯ тааллуқ дорад. Ин папирус тарзи муайян кардани иллати беморӣ, дармон, ташхис ва ҷарроҳиҳои мисриёни бостонро ошкор мекунад. Имҳотеп муаллифи аввалин «Панднома» (маҳфуз намондааст) дар Мисри Бостон ва ҳомии котибону нависандагон буд. Ба унвони соҳир ва ситорашинос низ шуҳрат дошт. == Устурашиносӣ ва эҳтиром == Дар устураҳои мисрӣ Имҳотеп писари худо [[Птах]] (неруи халлоқ) ва яке аз худоҳои сегонаи Мемфис ёд шудааст. Баъд аз маргаш ӯро худои тиб мепиндоштанд. Ба хотири Имҳотеп дар [[Миср]] маъбаду зиёратгоҳҳо бунёд шудаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имҳотеп |8|муаллиф= Р. Муқимов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Худоёни Мисри Қадим]] hw65b46jd497j8c8zhbuichn3slvpcf 1488403 1488402 2026-10-01T10:22:44Z Rabboni Hakimzoda 123692 1488403 wikitext text/x-wiki {{меъмор}} '''Имҳотеп''' — меъмор, муҳандис ва табиби машҳури [[Мисри Қадим]] (асри XXVIII то мелод), амалдори олимақоми фиръавн [[Ҷосер]] (аввалин фиръавн аз сулолаи севуми фиръавнҳои [[Мисри Бостон]]), саркоҳини ниёишгоҳи худои Хуршед ([[Ра (худо)|Ра]]) дар [[Ҳелиополис]] ([[Баълабак]]). == Таърих ва фаъолият == Имҳотеп дар таърихи ҷаҳон аввалин меъмор ва олим маҳсуб мешавад. Муҳимтарин осори меъмории Имҳотеп ҳарами Ҷосер (масоҳаташ 1500 метри мукааб, баландиаш 61 метр) мебошад, ки дар [[Саккара]] (ҷануби [[Қоҳира]]), наздикии [[Мемфис]] воқеъ аст. Атрофи ҳарами Ҷосерро маъбаду биноҳои хурд (барои баргузории маросим) иҳота кардаанд. Ин ҳирам бо бузургию ҳашамат аз дигар аҳром ([[Ҳарами Хуфу|Хуфу]], [[Ҳарами Хафра|Хафра]] ва ғайра) фарқ мекунад. Бунёди нахустин маъбадро дар Эду низ ба Имҳотеп нисбат медиҳанд. Сабки меъмории Имҳотеп баъдан дар сохтмони аҳроми мисрӣ васеъ истифода гардидааст. == Фаъолияти тиббӣ ва адабӣ == Имҳотеп аз табибони машҳури замонаш низ буд ва яке аз матнҳои рисолаи тиббии «Папируси Эдвин Смит» ([[Соли 1700|1700]]–[[Соли 1550|1550]] то мелод) ба қалами ӯ тааллуқ дорад. Ин папирус тарзи муайян кардани иллати беморӣ, дармон, ташхис ва ҷарроҳиҳои мисриёни бостонро ошкор мекунад. Имҳотеп муаллифи аввалин «Панднома» (маҳфуз намондааст) дар Мисри Бостон ва ҳомии котибону нависандагон буд. Ба унвони соҳир ва ситорашинос низ шуҳрат дошт. == Устурашиносӣ ва эҳтиром == Дар устураҳои мисрӣ Имҳотеп писари худо [[Птах]] (неруи халлоқ) ва яке аз худоҳои сегонаи Мемфис ёд шудааст. Баъд аз маргаш ӯро худои тиб мепиндоштанд. Ба хотири Имҳотеп дар [[Миср]] маъбаду зиёратгоҳҳо бунёд шудаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имҳотеп |8|муаллиф= Р. Муқимов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Худоёни Мисри Қадим]] 4y3jwtqt3comk2c623cstgyatemf4f6 1488404 1488403 2026-10-01T10:32:37Z Rabboni Hakimzoda 123692 1488404 wikitext text/x-wiki {{меъмор}} '''Имҳотеп''' — [[меъмор]], [[муҳандис]] ва табиби машҳури [[Мисри Қадим]] (асри XXVIII то мелод), амалдори олимақоми фиръавн [[Ҷосер]] (аввалин фиръавн аз сулолаи севуми фиръавнҳои [[Мисри Бостон]]), саркоҳини ниёишгоҳи худои Хуршед ([[Ра (худо)|Ра]]) дар [[Ҳелиополис]] ([[Баълабак]]). == Таърих ва фаъолият == Имҳотеп дар таърихи ҷаҳон аввалин меъмор ва олим маҳсуб мешавад. Муҳимтарин осори меъмории Имҳотеп ҳарами Ҷосер (масоҳаташ 1500 метри мукааб, баландиаш 61 метр) мебошад, ки дар [[Саккара]] (ҷануби [[Қоҳира]]), наздикии [[Мемфис]] воқеъ аст. Атрофи ҳарами Ҷосерро маъбаду биноҳои хурд (барои баргузории маросим) иҳота кардаанд. Ин ҳирам бо бузургию ҳашамат аз дигар аҳром ([[Ҳарами Хуфу|Хуфу]], [[Ҳарами Хафра|Хафра]] ва ғайра) фарқ мекунад. Бунёди нахустин маъбадро дар Эду низ ба Имҳотеп нисбат медиҳанд. Сабки меъмории Имҳотеп баъдан дар сохтмони аҳроми мисрӣ васеъ истифода гардидааст. == Фаъолияти тиббӣ ва адабӣ == Имҳотеп аз табибони машҳури замонаш низ буд ва яке аз матнҳои рисолаи тиббии «Папируси Эдвин Смит» ([[Соли 1700|1700]]–[[Соли 1550|1550]] то мелод) ба қалами ӯ тааллуқ дорад. Ин папирус тарзи муайян кардани иллати беморӣ, дармон, ташхис ва ҷарроҳиҳои мисриёни бостонро ошкор мекунад. Имҳотеп муаллифи аввалин «Панднома» (маҳфуз намондааст) дар Мисри Бостон ва ҳомии котибону нависандагон буд. Ба унвони соҳир ва ситорашинос низ шуҳрат дошт. == Устурашиносӣ ва эҳтиром == Дар устураҳои мисрӣ Имҳотеп писари худо [[Птах]] (неруи халлоқ) ва яке аз худоҳои сегонаи Мемфис ёд шудааст. Баъд аз маргаш ӯро худои тиб мепиндоштанд. Ба хотири Имҳотеп дар [[Миср]] маъбаду зиёратгоҳҳо бунёд шудаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имҳотеп |8|муаллиф= Р. Муқимов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Худоёни Мисри Қадим]] 4zjen7ca303fcfpjri78ofn1c6xcu4c 1488405 1488404 2026-10-01T10:52:12Z VASHGIRD 8035 1488405 wikitext text/x-wiki {{Шахс}} '''Имҳотеп''' — [[меъмор]], [[муҳандис]] ва табиби машҳури [[Мисри Қадим]] (асри XXVIII то мелод), амалдори олимақоми фиръавн [[Ҷосер]] (аввалин фиръавн аз сулолаи севуми фиръавнҳои [[Мисри Бостон]]), саркоҳини ниёишгоҳи худои Хуршед ([[Ра (худо)|Ра]]) дар [[Ҳелиополис]] ([[Баълабак]]). == Таърих ва фаъолият == Имҳотеп дар таърихи ҷаҳон аввалин меъмор ва олим маҳсуб мешавад. Муҳимтарин осори меъмории Имҳотеп ҳарами Ҷосер (масоҳаташ 1500 метри мукааб, баландиаш 61 метр) мебошад, ки дар [[Саккара]] (ҷануби [[Қоҳира]]), наздикии [[Мемфис]] воқеъ аст. Атрофи ҳарами Ҷосерро маъбаду биноҳои хурд (барои баргузории маросим) иҳота кардаанд. Ин ҳирам бо бузургию ҳашамат аз дигар аҳром ([[Ҳарами Хуфу|Хуфу]], [[Ҳарами Хафра|Хафра]] ва ғайра) фарқ мекунад. Бунёди нахустин маъбадро дар Эду низ ба Имҳотеп нисбат медиҳанд. Сабки меъмории Имҳотеп баъдан дар сохтмони аҳроми мисрӣ васеъ истифода гардидааст. == Фаъолияти тиббӣ ва адабӣ == Имҳотеп аз табибони машҳури замонаш низ буд ва яке аз матнҳои рисолаи тиббии «Папируси Эдвин Смит» ([[Соли 1700|1700]]–[[Соли 1550|1550]] то мелод) ба қалами ӯ тааллуқ дорад. Ин папирус тарзи муайян кардани иллати беморӣ, дармон, ташхис ва ҷарроҳиҳои мисриёни бостонро ошкор мекунад. Имҳотеп муаллифи аввалин «Панднома» (маҳфуз намондааст) дар Мисри Бостон ва ҳомии котибону нависандагон буд. Ба унвони соҳир ва ситорашинос низ шуҳрат дошт. == Устурашиносӣ ва эҳтиром == Дар устураҳои мисрӣ Имҳотеп писари худо [[Птах]] (неруи халлоқ) ва яке аз худоҳои сегонаи Мемфис ёд шудааст. Баъд аз маргаш ӯро худои тиб мепиндоштанд. Ба хотири Имҳотеп дар [[Миср]] маъбаду зиёратгоҳҳо бунёд шудаанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ| Имҳотеп |8|муаллиф= Р. Муқимов }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Шахсиятҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Худоёни Мисри Қадим]] pobbavlfqpdn8hhtki6tt4ymjqq3xnh 3 333918 1488350 2026-09-30T13:33:39Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ба навкорон */ бахши ҷадид 1488350 wikitext text/x-wiki == Ба навкорон == Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: → [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед. # Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), дар кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагардида. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 13:33, 30 сентябри 2026 (UTC) 14k4e54ft2rt9eek8newhoyqdiqjnbg 3 333919 1488351 2026-09-30T13:36:40Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ба навкорон */ бахши ҷадид 1488351 wikitext text/x-wiki == Ба навкорон == == Ба навкорон == Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: → [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед. # Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), дар кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагардида. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 13:36, 30 сентябри 2026 (UTC) 5kst3nvhbdvujvisz47m4gem22m3yes 3 333920 1488352 2026-09-30T13:38:49Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ба навкорон */ бахши ҷадид 1488352 wikitext text/x-wiki == Ба навкорон == Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: → [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед. # Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), дар кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагардида. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 13:38, 30 сентябри 2026 (UTC) s8uttpz5e6euxg2r26cip2h5p69ga19 3 333921 1488353 2026-09-30T13:40:36Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ба навкорон */ бахши ҷадид 1488353 wikitext text/x-wiki == Ба навкорон == Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: → [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед. # Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), дар кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагардида. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 13:40, 30 сентябри 2026 (UTC) ibeuoe9eeu3ti1x1zsaq2rxwbi6ysa6 3 333922 1488354 2026-09-30T13:45:43Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ба навкорон */ бахши ҷадид 1488354 wikitext text/x-wiki == Ба навкорон == Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: → [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед. # Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), дар кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагардида. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 13:45, 30 сентябри 2026 (UTC) gvbacc0vfk56b4g92ssut8pycjcn5d3 3 333923 1488355 2026-09-30T13:48:31Z Шухрат Саъдиев 5132 /* Ба навкорон */ бахши ҷадид 1488355 wikitext text/x-wiki == Ба навкорон == Дӯсти гиромӣ, бо мақсади викифонидани мақолаҳои нав дар ВК ба талаботи Роҳнамои Википедия риоя кунед. Нигаред: → [[Саҳифаи аслӣ]] қисмати Роҳнамо, сипас → Равиши вироиши Википедия → [[Википедиа:Чӣ тавр мақола бояд сохт]] ва [[Википедиа:Вироиши_мақолаҳо]] даромада бо талаботи Википедия шинос шавед ва омӯзед. # Бидонед:мақолаҳои бе манбаъ  нигаред:([[Википедиа:Сарчашмаҳои муътабар]]),  яъне  бе сабти номи мақола дар Вебгоҳи Интернетӣ, ё ин ки – бе иқтибосе аз адабиёт бо таълифи ному насаби муаллиф, номи мақолаи китоб (маҷалла ва диг), дар кадом шаҳр, номи нашриёт, соли нашр, миқдори саҳифаҳои истифодагардида. [[Корбар:Шухрат Саъдиев|Шухрат Саъдиев]] ([[Баҳси корбар:Шухрат Саъдиев|баҳс]]) 13:48, 30 сентябри 2026 (UTC) bftvwd7gms9cmgui8tpa3takfb4iw7b 0 333924 1488357 2026-09-30T16:23:24Z CallahanKieranKiki420 154570 Саҳифаи нав: {{Нӯшок | ном = Ленинад | номи асл = {{lang-en|Leninade}} | акс = Leninade.png | тавсиф = Шишаи «Ленинад», намуди пеш ва пушти | намуд = [[нӯшокии берақа]] | истеҳсолкунанда = Real Soda In Real Bottles, Ltd. | пайдоиш = {{Парчамгузорӣ|ИМА}} | ранг = сурх | сомона = https://leninade.realsoda.com/ | ҷузъҳои асосӣ = Оби газ... 1488357 wikitext text/x-wiki {{Нӯшок | ном = Ленинад | номи асл = {{lang-en|Leninade}} | акс = Leninade.png | тавсиф = Шишаи «Ленинад», намуди пеш ва пушти | намуд = [[нӯшокии берақа]] | истеҳсолкунанда = Real Soda In Real Bottles, Ltd. | пайдоиш = {{Парчамгузорӣ|ИМА}} | ранг = сурх | сомона = https://leninade.realsoda.com/ | ҷузъҳои асосӣ = [[Оби газдор]], [[шакари қамиш]], [[кислотаи лимӯ]], [[гумиарабик]], хушбӯйкунандаҳои табиӣ ва сунъӣ, [[абиетати глицерил]], [[бензоати натрий]]<ref name="BEV">{{cite web|last=Tanner|first=Steve|title=Review: Leninade Soda|url=http://www.bevreview.com/2013/10/10/review-leninade-soda/|website=BevReview|access-date=2015-09-29|archive-date=2013-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013020025/http://www.bevreview.com/2013/10/10/review-leninade-soda/|url-status=dead}}</ref> }} '''Ленинад''' ({{Lang-en|Leninade}}) — [[Оби газдор|обсофии газдори]] [[нӯшокиҳои берақа|берақаи]] дар пояи [[лимонад]] сохташуда, ки аз ҷониби ширкати ''Real Soda In Real Bottles, Ltd'' истеҳсол мешавад. Номи маҳсулот [[Контаминатсия (забоншиносӣ)|омезиши]] номи [[Владимир Ленин|Ленин]] ва калимаи англисии ''lemonade'' (тоҷ. ''лимонад'') буда, тарҳи банду басти он бо услуби [[Иттиҳоди Шӯравӣ|шӯравӣ]] иҷро шудааст. == Таърих == Ин нӯшокӣ аз аввали [[солҳои 2000-ум]] истеҳсол мешавад ва аввалин далелҳои пайдоиши он ба тақрибан [[соли 2002]] рост меоянд. Нӯшокӣ ҳамчун газираи лимонодии ранги сурхи дурахшон тавсиф мешавад. Он дорои [[кофеин]] нест; дар байни компонентҳои он оби газдор, шакари қамиш, кислотаи лимӯ, гумиарабик, хушбӯйкунандаҳои табиӣ ва сунъӣ, абиетати глицерил ва бензоати натрий мавҷуданд<ref name="POPSOP">{{cite web|url=http://popsop.com/2337|title=Leninade: the soft drink of communistic nostalgia|work=Brand Magazine Online|date=2008-07-24|location=London|publisher=PopSop|archive-url=https://web.archive.org/web/20110701191127/http://popsop.com/2337|archive-date=2011.07.01|access-date=2011-10-23}}</ref><ref>{{Cite news|title=This Exists: Leninade, The Soviet-Themed Soda|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/11/20/leninade-soviet-style-soda_n_2164783.html|website=The Huffington Post|access-date=2026-03-15|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930090528/http://www.huffingtonpost.com/2012/11/20/leninade-soviet-style-soda_n_2164783.html|archive-date=2015-09-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bevreview.com/2013/10/10/review-leninade-soda/|title=Review: Leninade Soda - Soviet-themed carbonated beverage with cane sugar - BevReview.com|lang=en|website=www.bevreview.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013020025/http://www.bevreview.com/2013/10/10/review-leninade-soda/|archive-date=2013-10-13|access-date=2026-03-15}}</ref>. == Қабул ва вокуниш == [[Файл:Leninadebottlecap.jpg|мини|Қисми поёнии сарпӯшҳои шишаҳои Ленинад]] Бино ба маълумоти ''[[The Huffington Post]]'', мазза дар асл бартарии асосии Ленинад нест — онро латифаҳо ва каламбурҳои шӯравии ба этикеткаи шиша чопшуда мефурӯшанд. Шиорҳои рӯи шиша фразеологияи шӯравӣ ва [[Ташвиқот дар ИҶШС|ташвиқоти шӯравиро]] бо истифодаи чунин ҷумлаҳо масхара мекунанд: * Маззае, ки барои он истодан дар навбат меарзад! * Бо дос ва болға ба даст ор! * Нӯш кун, рафиқ! Нӯш кун! Вагарна [[ГУЛАГ]]. * Ҷангро беҳтараш [[Ҷанги сард|сард]] пешниҳод кард! * Рӯзи гарм аст? Бо ҷанги сард хунук шав!<ref>{{Cite web|url=http://blogs.houstonpress.com/eating/2010/06/a_cooler_coke_leninade.php|title=A Cooler Coke: Leninade - Houston - Restaurants and Dining - Eating Our Words|lang=en|first=Katharine|last=Shilcutt|website=blogs.houstonpress.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121211020340/http://blogs.houstonpress.com/eating/2010/06/a_cooler_coke_leninade.php|archive-date=2012-12-11|access-date=2026-03-15}}</ref> Кэтрин Шилкатт аз ''[[Houston Press]]'' Ленинадро ҳамчун лимонади гулобии газдори сабук тасвир кардааст: «Ин ба ман хеле писанд омад. Ин як нӯшокии сабук ва шодони тобистона аст, ки бо истеҳзо пешниҳод мешавад ва бо табассуми [[Истеҳзо|истеҳзоомез]] нӯшида мешавад». Стив Таннер аз ''BevReview'' дар баррасии нӯшокӣ навиштааст: «Худаш шиша аллакай [[сувенир]]и хуб аст, зеро графика бевосита ба шиша чоп шудааст. Мазза дар шиша тасвир нашудааст ва ҳангоми ғурриши аввал муайян кардани он хеле душвор аст. Нӯтаҳои лимӯ, ситрусоҳо, олӯболу ва грейпфрут мавҷуданд — ҳадди ақал рецепторҳои маззаи ман ҳамин тавр гуфтанд. Профили маззаи ғайримуқаррарӣ ба нӯшокӣ кӯмак мекунад, ки ҳам аз рӯи ҷойгиршавӣ ва ҳам аз рӯи мазза фарқ кунад. Ленинад ҳамон қадар беназир аст, ки варзишгари олимпии [[Блоки шарқӣ|Блоки шарқӣ]], ки [[стероидҳо|стероидҳоро]] истифода намебарад. Тавсия дода мешавад!» == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Пайвандҳо == * {{Сомонаи расмӣ|http://leninade.realsoda.com}} * {{Facebook|Leninade-53627296210}} [[Гурӯҳ:Лимонадҳо]] [[Гурӯҳ:Нӯшокиҳои газдори берақа]] 63agt8mju0t77u65c8wccylopyhbt1z 0 333925 1488358 2026-09-30T18:19:52Z CallahanKieranKiki420 154570 Саҳифаи нав: {{Филм | ном = Анастасия | номи аслӣ = {{Lang-en|Anastasia}} | намуд = аниматсияи дастӣ (ротоскопия) | жанр = {{br list | [[Филми драмавӣ|драма]] | [[Комедия]] | [[Филми мусиқӣ|мусиқӣ]] | [[Фэнтезӣ]] | [[Филми сагузаштӣ|сагузаштӣ]] | [[Филми оилавӣ|оилавӣ]] | Филми а... 1488358 wikitext text/x-wiki {{Филм | ном = Анастасия | номи аслӣ = {{Lang-en|Anastasia}} | намуд = аниматсияи дастӣ (ротоскопия) | жанр = {{br list | [[Филми драмавӣ|драма]] | [[Комедия]] | [[Филми мусиқӣ|мусиқӣ]] | [[Фэнтезӣ]] | [[Филми сагузаштӣ|сагузаштӣ]] | [[Филми оилавӣ|оилавӣ]] | [[Филми аниматсионӣ|аниматсионӣ]] | [[Мистика]] }} | коргардонҳо = Дон Блут, Гарри Голдман | сценаристҳо = {{br list | Сузан Гойе | Брюс Грэм | Боб Тзудикер | Нони Уайт | Эрик Тухман {{Small|(мутобиқсозӣ)}} }} | овозпердозон = {{br list | Мег Райан | Кирстен Данст | Ҷон Кюсак | Келси Грэммер | Анжела Лэнсбери | Кристофер Ллойд | Ҳенк Азария }} | оператор = | оҳангсоз = Дэвид Ньюман | ширкати кино = [[20th Century Fox]] | муҳлат = 94 дақ. | забон = англисӣ | кишварҳо = ИМА | сол = 1997 | таърихи баромад = {{Date|1997|11|14}} | буҷет = 53 млн $ | даромад = 139,8 млн $ | меъёри синну сол = V | bcdb_link = 25025 }} '''«Анастасия»''' ({{Lang-en|Anastasia}}) – филми пурра метражи [[Аниматсия|аниматсионии]] фэнтезии [[Иёлоти Муттаҳидаи Амрико|ИМА]], ки аз ҷониби ширкати [[20th Century Studios|20th Century Fox]] сохта шудааст. Коргардонҳо – Дон Блут ва Гарри Голдман. Ҳангоми таҳияи филм усули [[Ротоскопия|ротоскопия]] ва графикаи сеченака истифода шудаанд. Нахустнамоиши ҷаҳонӣ [[14 ноябри]] соли [[1997]] баргузор гардид. Ба Блут ва Голдман пешниҳод шуда буд, ки байни версияи аниматsионии филми соли 1956 [[Анастасия (филм, 1956)|«Анастасия»]] (дар асоси пйесаи Марселл Морет) ва мусиқии «Бонуи зебои ман» якеро интихоб кунанд. Интихоб ба «Анастасия» афтод, ки сюжети он ба [[Ривоятҳо дар бораи Анастасия Николаевна|ривоятҳо]] дар бораи [[Бузургкняззода|бузургкняззода]] [[Анастасия Николаевна Романова|Анастасия Николаевна Романова]] – духтари охирини императори Русия, ки гӯё пас аз [[Қатли оилаи Романовҳо|тирборон шудани хонаводаи царӣ]] зинда монда ва кӯшиш мекунад гузаштаи худро ба ёд орад, асос ёфтааст. Қаҳрамонони асосиро бо забони аслӣ Мег Райан, Ҷон Кюсак, Ҳенк Азария, Кристофер Ллойд, Кирстен Данст ва Анжела Лэнсбери овоз додаанд. Филми мазкур баҳои мусбат гирифта, дар кинотеатрҳои ҷаҳон тақрибан 140 миллион доллар ҷамъ овард ва ду номзадӣ барои ҷоизаи «[[Оскар]]» ва ду номзадӣ барои «[[Глобуси тиллоӣ]]» дар бахши беҳтарин сурудро соҳиб шуд. == Сюжет == Ҳодисаҳо солҳои 1916–1927 сурат мегиранд. Дар Санкт-Петербург, дар Қасри Зимистонӣ, ҷашни 300-солагии сулолаи Романовҳо таҷлил мешавад. Ба шаҳзодаи ҳаштсола Анастасия, духтари императори охирини Русия [[Николай II|Николай II]], бибиаш – императриса [[Мария Фёдоровна (1847–1928)|Мария Фёдоровна]] овезае бо навиштаҷоти фаронсавии «''То вохӯрӣ дар [[Париж|Париж]]''» ва қуттии мусиқие медиҳад, ки танҳо бо ҳамин овеза кушода мешавад. Ногаҳон ба ҷашнӣ ҷодугари нерӯҳои торик [[Григорий Распутин]], ки машваратчии собиқи подшоҳ буду барои хиёнат аз дарбор ронда шуда буд, ҳамла мекунад. Барои ин ӯ қасамёд мекунад, ки интиқом мегирад ва ҷони худро ба шайтон мефурӯшад то артефактфети сеҳрнокро бо нерӯҳои торикӣ ба даст орад. Ӯ оилаи подшоҳӣ ва [[Инқилоби Русия|тамоми Русияро]] نفرین (лаънат) мекунад. Дар замони инқилоб شورشیён (исёнгарон) қасрро ишғол мекунанд ва оилаи царӣ маҷбур мешавад гурезад. Анастасия ҳамроҳи бибиаш тавассути гузаргоҳи махфии девор ва бо ёрии ёвари ҷавони ошпаз ба сӯи қатор равон мешаванд. Дар роҳ Распутин ба онҳо ҳуҷум мекунад, аммо ях дар зери пои ӯ шикаста, ғарқ мешавад. Ҳангоми паридан ба қатори ҳаракаткунанда, Анастасия меғжӯрад ва сараш ба перрон мехӯрад. Биби аз қатори дуршаванда номи ӯро фарёд мезанад, аммо баргаштан дигар ғайриимкон аст. 10 сол мегузарад, дар Русия [[Иттиҳоди Шӯравӣ|ҳокимияти шӯравӣ]] устувор мешавад. Дар тӯли ин солҳо Анастасия дар хонаи бачагон бо номи Аня ба воя расида, ҳеҷ чизро дар бораи гузаштаи худ ба ёд намеорад. Аз кӯдакӣ танҳо як овезаи тиллоӣ ба ӯ мондааст. Пас аз расидан ба синни 18-солагӣ ӯро ба кор ба корхона мефиристанд. Дар роҳ духтар интихоб мекунад: ба корхона равад ё ба сӯи Санкт-Петербург равон шавад, ки ӯро чунин мекашад. Бо амри тақдир саги паноҳдодаш бо номи Пупук духтарро ба Петербург мебарад. Аня мехоҳад чиптаи Париж харад, аммо виза надорад. Пиразане дар истгоҳ ба ӯ маслиҳат медиҳад, ки шахсе ба номи Дмитриро пайдо кунад. Аня ба қасри харобгашта – макони Дмитрий меравад. Дар ҳамин ҳол, Мария Фёдоровна, ки дар Париж аст, умеди пайдо кардани набераашро аз دست намедиҳад ва барои касе, ки ӯро баргардонад, мукофоти бузург эълон мекунад. Фиребгарони Петербург Дмитрий ва Владимир тасмим мегиранд духтари монандро пайдо карда, одобу рафтор омӯзонанд ва ҳамчун шоҳзодаи аслӣ муаррифӣ кунанд. Пас аз аз назар гузаронидани садҳо духтарон, онҳо ҳеҷ касеро намеёбанд. Аня ба қаср меояд ва дар он ҷо эҳсоси аҷиби дежавю ӯро фаро мегирад. Дмитрий духтарро бо портрети оилаи царӣ муқоиса карда, аз шабоҳати ӯ ба шаҳзодаи гумшуда дар ҳайрат мемонад. Онҳо тасмим мегиранд омӯзиши Аняро оғоз кунанд. Дар ин асно дар наздикӣ ёвари Распутин, خفاش (шабпарак)-и албинос Барток пайдо мешавад ва мебинад, ки нерӯҳои артефакти хоҷааш бо наздик шудани Анастасия бедор шудаанд. Артефакт ӯро ба барзах мекашад, ки дар он ҷо Распутии зиндониро пайдо мекунад. Бо фаҳмидани он ки Анастасия аз лаънат гурехтааст, Распутинро хашм фаро мегирад ва ӯ пареонҳои девсофонаро барои нобуд кардани духтар мефиристад. Чор қаҳрамон (Аня, Пупук, Дмитрий ва Владимир) ба сафари Париж мебароянд. Дар рафти сафар Дмитрий ба Аня одоби дарбор ва Владимир таърихи сулоларо меомӯзонанд. Байни Аня ва Дмитрий нофаҳмиҳо ба миён меоянд, аммо дар лаҳзаҳои хатар онҳо муттаҳид мешаванд. Ҳангоми садамаи қатор, вақте Распутин пулакаро вайрон мекунад ва шинони хатарноки қаиқ, Дмитрий ҷони Аняро наҷот медиҳад. Сипас Распутин тасмим мегирад шахсан амал кунад ва бо Барток ба рӯи замин мебарояд. Ҳангоми расидан ба Париж, Владимир вохӯрӣ бо дӯсташ Софияро ташкил мекунад, ки ба императриса дар ҷустуҷӯи наберааш кӯмак мерасонад. София аз Аня чанд савол дар бораи гузаштаи шаҳзода мепурсад ва ӯ дуруст ҷавоб медиҳад. Илова бар ин, ӯ ба ёд меорад, ки ӯ ва бибиашро як писарбача наҷот дода буд ва Дмитрий мефаҳмад, ки Аня ҳамон Анастасияи аслӣ аст, зеро он писарча худи ӯ буд. Шабона ҳама ба «Опера Гарнир» меоранд, ки дар он ҷо вохӯрӣ бо императрисаи собиқ баргузор мешавад. Дмитрий бо Мария Фёдоровна вохӯрда хабари ёфтани Анастасияро мерасонад, аммо биби, ки аз даҳсолаи фиребҳо хаста шудааст, ба ӯ эътибор намедиҳад ва ронда мебарорад. Анастасия сӯҳбати онҳоро мешунавад, ба хашм меояд ва меравад. Бо вуҷуди ин, Дмитрий мошини императрисаро дуздида ӯро назди Анастасия меорад ва қуттии мусиқиро нишон медиҳад. Мария Фёдоровна ба назди Анастасия меояд. Дар аввал ӯ сард аст, аммо бо эҳساس кардани бӯи креми дасте, ки императриса истифода мебурд, Анастасия кӯдакии худро ба ёд меорад. Императриса қуттиро мебарорад, Аня онро мекушояд ва занон ҳамдигарро оғӯш мекунанд. Рӯзи дигар Мария Фёдоровна ба Дмитрий мукофот медиҳад ва дар ӯ писарбачаеро шинохт, ки онҳоро дар қаср наҷот дода буд. Аммо Дмитрий аз пул сарпечӣ мекунад ва тасмим мегирад ба Русия баргардад, то халал нарасонад. Мария Фёдоровна мефаҳмад, ки ӯ Анастасияро дӯст медорад. Шабона ҳангоми омодагӣ ба бал саг Пупук ба кӯча мебарояд. Анастасия ӯро дар болои Пули Александр III пайгирӣ мекунад, ки дар он ҷо Распутин интизораш аст. Муборизаи марговар оғоз мешавад. Ба кӯмак Дмитрий мешитобад, аммо дар мубориза бо Пегаси Сиёҳ ҳуш аз даст медиҳад. Дар авҷи мубориза Анастасия артефакти Распутинро мегирад ва онро бо пойҳояш майда мекунад. Нест шудани ҷон Распутинро нобуд месозад ва лаънати ӯ нест мешавад. Дмитрий ҳуши худро барқарор мекунад, ӯ ва Анастасия эҳсосоти худро ба ҳамдигар изҳор мекунанд ва якҷоя роҳи сафарро пеш мегиранд. == Овозперозон == * Мег Райан – ''Анастасия «Аня» Романова'' ** Кирстен Данст – ''Анастасияи ҷавон'' * Ҷон Кюсак – ''Дмитрий'' * Келси Грэммер – ''Владимир «Влад» Василевич'' * Кристофер Ллойд – ''[[Григорий Распутин]]'' ** Ҷим Каммингс – ''Распутини ҷавон'' * Ҳенк Азария – ''Барток'' * Анжела Лэнсбери – ''[[Мария Фёдоровна (1847–1928)|Мария Фёдоровна]]'' * Рик Ҷонс – ''[[Николай II]]'' == Истеҳсол == Моҳи майи соли 1994 рӯзномаи «Los Angeles Times» хабар дод, ки Дон Блут ва Гарри Голдман бо «20th Century Fox» оид ба истеҳсоли филмҳои аниматсионӣ шартномаи дарозмуддат ба имзо расониданд. Студия ба таъсиси студияи нави аниматсионӣ дар Финикс беш аз 100 миллион доллар сармоягузорӣ кард. Эҷодкорон байни «Подшоҳ ва ман», «Анастасия» ва «Бонуи зебои ман» интихоб карданд. Ғояи интихоби «Анастасия» ба сардори «Fox Filmed Entertainment» Билл Механик омад. Баъдтар эҷодкорони филм қисмҳои пйесаи «Пигмалион»-ро мутобиқ карданд, ки дар он Аняи бадбахт ба шахсияти шоҳона мубаддал мешавад. Коргардонҳо воқеаҳои таърихиро таҳлил карда, бо кормандони собиқи ИХБ (CIA) дар Маскав ва Санкт-Петербург ҳамкорӣ намуданд. Сценарист Эрик Тухман сенарияи ибтидоиро навишт, аммо он «барои калонсолон хеле нигаронида шуда, ба сиёсати воқеӣ асос ёфта буд ва ҳеҷ сеҳре надошт». Аз ин рӯ, баъдтар сенария ба комедияи сабук бо элементҳои мусиқӣ тағйир дода шуд. Распутин ҳамчун антагонисти асосӣ интихоб шуд, зеро шахсият ва марги таърихии ӯ таваҷҷӯҳи калон пайдо карда буд. Шабпарак Барток барои илова кардани юмор ба хати бадкор сохта шуда буд. == Мусиқӣ == Муаллифи мусиқӣ – Дэвид Ньюман, ки падараш Алфред Ньюман мусиқии филми соли 1956-ро офарида буд. Сурудҳо, аз ҷумла «[[Journey to the Past]]» (номзад ба «Оскар»), аз ҷониби Линн Аренс ва Стивен Флаэрити навишта шудаанд. Аввалин суруди навишташуда «Once Upon a December» буд. == Таҷҳиз ва таrризҳо == Дар сомонаи «Rotten Tomatoes» филм дар асоси 52 баррасии мусбат 85% рейтинг дорад. Мунаққидон услуби визуалӣ, мусиқӣ ва ҳунарнамоии қавии овозҳоро ситоиш карда, филмро бо стандарти тиллоии аниматсияи студияи «Disney» баробар карданд. Роҷер Эберт аз «Chicago Sun-Times» ба филм севуним ситора аз чор дода, онро «ҷолиб ва баъзан мафтунсоз» номид. == Ҷоизаҳо == Филм ду номзадии «Оскар» (барои беҳтарин суруд ва беҳтарин мусиқии аслӣ) ва бисёр ҷоизаҳои дигарро соҳиб шуд. [[Категория:Филмҳои аниматсионии соли 1997]] [[Категория:Филмҳои ИМА]] [[Категория:Филмҳо дар бораи сулолаи Романовҳо]] mh3oqstpd9fl0r9rqbtne8xl38l1qh6 0 333926 1488363 2026-10-01T03:35:49Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Ингушҳо́ (худ галгай гӯянд), халқ дар Руссия, мардуми асосии Ингушетия. Шумораи умумияшон 700 ҳазор нафар. Аксарияташон (488 ҳазор) дар Ингушетия (2018), боқимонда дар Осетияи Шимолӣ, Чеченистон, Маскав, Қазоқистон, мамлакатҳои Осиёи Миёна ва Шарқи Наздик зиндагӣ ме... 1488363 wikitext text/x-wiki Ингушҳо́ (худ галгай гӯянд), халқ дар Руссия, мардуми асосии Ингушетия. Шумораи умумияшон 700 ҳазор нафар. Аксарияташон (488 ҳазор) дар Ингушетия (2018), боқимонда дар Осетияи Шимолӣ, Чеченистон, Маскав, Қазоқистон, мамлакатҳои Осиёи Миёна ва Шарқи Наздик зиндагӣ мекунанд. Якҷо бо чеченҳо ҷамоаи вайнахҳоро ташкил медиҳанд. Ба забони ингушӣ гуфтугӯ мекунанд. Ингушҳо́ умуман мусулмонони суннимазҳабанд. Аз аҳолии таҳҷоии Қафқози Шимолӣ мебошанд. Пас аз тохтутози тотору муғул (асри 13) асосан дар кӯҳистон зиндагӣ мекарданд. Аз охири ҳазораи 1 дар байни Ингушҳо́и Гурҷистон масеҳият ва асрҳои 16–19 ислом густариш ёфт. Тасаввуф аввал дар шакли тариқати нақшбандия ва аз нимаи 2-юми асри 19 дар шакли тариқати қодирия аҳаммияти бузург дошт. Аз охири асри 16 Ингушҳо́ ба водиҳои Сунжа ва Терек кӯч бастанд. Номи «ингуш» (аз охири асри 17) аз номи яке аз деҳаҳои аввалин дар ҳамворӣ – Ангуш маншаъ гирифтааст. Соли 1944 Ингушҳо́ро ба таври иҷборӣ аз ҳудуди Руссия ба Осиёи Миёна ва Қазоқистон кӯчонданд. Соли 1957 пас аз барқароршавии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Чеченистону Ингушетия Ингушҳо́ ба ватани худ баргаштанд. Фарҳанги миллиашон хосси халқҳои Қафқоз аст. Машғулияти асосиашон кишоварзӣ ва чорводорӣ. Дар кӯҳистон мазрааҳои зина-зина афзалият дошта, дар ҳамвориҳо ҷав, ҷуворӣ, гандум, ҷавдор, лӯбиё ва каду кишт мекарданд. Дар миёни Ингушҳо́ силоҳсозӣ, заргарӣ, кулолӣ, коркарди пӯст, чӯб ва санг инкишоф ёфта буд. Барои маҳалҳои кӯҳистон (аз асрҳои 10–17) манораҳои иқоматии росткунҷаи 2–3-ошёна бо боми ҳамвор ва манораҳои ҳарбии чоркунҷаи 5–6-ошёна бо боми ҳирамшакли зинадор хос буданд. Аз санг дахмаҳо, дар асрҳои миёна калисоҳо бунёд мекарданд. Дар водиҳо аҳолӣ қад-қади роҳу дарёҳо зиндагӣ мекарданд. Хонаҳои иқоматии дарози аз гил сохташуда доштанд, ки барои оилаи калон пешбинӣ шуда буданд. Либосашон хосси Қафқози Шимолист. Либоси мардона аз кулоҳ (попох)-и махрутшакли қисми болояш васеъшуда ва либоси занона нимпӯстин аз пӯсти гӯсфанд, кулоҳи намадӣ ё чармини бо матои гаронбаҳо, ҷавоҳироти нуқрагӣ ва ҳалқачаҳои мисӣ орододашуда иборат аст. Сохтори иҷтимоияшон аз оилаҳои ғайри хешутабории патриархалӣ ва ҷамоаҳои суфиён иборат буд. Мард бояд ном ва ҷои таваллуди ҳафт пушти падарии хешро донад. То қабул кардани ислом маъбадҳои бутпарастӣ доштанд. Парастиши ҳомии ҷамоа ва қаряҳо (ссу) аҳаммияти бузург дошт. Ҷашнҳои анъанавӣ – Тушоли сей (илоҳа Тушоли), Сесарий сей (саворазанон), иди Рамазон, иди Қурбон, Мавлуд – мавлуди Муҳаммад (с) ва ҳангоми тавлиди писар. Анъанаи таронасароии якка ва гурӯҳӣ (яковоза ва бисёровоза)-и мардона ва занона мавҷуд аст. Дар фарҳанги миллӣ достони нартӣ, сурудҳои таърихӣ ва ҷашнӣ мақоми махсус доранд, қисми зиёди онҳо бо ҳамовозии сози торӣ иҷро мешаванд. Рақси дӯстдоштаи Ингушҳо́ лазгии ҷуфт мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ингушҳо́|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Халқҳо]] 7vx4x8o2xqe701wpsamresr3ypxe7qw 1488364 1488363 2026-10-01T03:40:34Z Сунатулло Сафарзода 108676 1488364 wikitext text/x-wiki {{Давлат}} Ингушҳо (худ галгай гӯянд), халқ дар Руссия, мардуми асосии Ингушетия. Шумораи умумияшон 700 ҳазор нафар. Аксарияташон (488 ҳазор) дар Ингушетия (2018), боқимонда дар Осетияи Шимолӣ, Чеченистон, Маскав, Қазоқистон, мамлакатҳои Осиёи Миёна ва Шарқи Наздик зиндагӣ мекунанд. Якҷо бо чеченҳо ҷамоаи вайнахҳоро ташкил медиҳанд. Ба забони ингушӣ гуфтугӯ мекунанд. Ингушҳо́ умуман мусулмонони суннимазҳабанд. Аз аҳолии таҳҷоии Қафқози Шимолӣ мебошанд. Пас аз тохтутози тотору муғул (асри 13) асосан дар кӯҳистон зиндагӣ мекарданд. Аз охири ҳазораи 1 дар байни Ингушҳо́и Гурҷистон масеҳият ва асрҳои 16–19 ислом густариш ёфт. Тасаввуф аввал дар шакли тариқати нақшбандия ва аз нимаи 2-юми асри 19 дар шакли тариқати қодирия аҳаммияти бузург дошт. Аз охири асри 16 Ингушҳо́ ба водиҳои Сунжа ва Терек кӯч бастанд. Номи «ингуш» (аз охири асри 17) аз номи яке аз деҳаҳои аввалин дар ҳамворӣ – Ангуш маншаъ гирифтааст. Соли 1944 Ингушҳо́ро ба таври иҷборӣ аз ҳудуди Руссия ба Осиёи Миёна ва Қазоқистон кӯчонданд. Соли 1957 пас аз барқароршавии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Чеченистону Ингушетия Ингушҳо́ ба ватани худ баргаштанд. Фарҳанги миллиашон хосси халқҳои Қафқоз аст. Машғулияти асосиашон кишоварзӣ ва чорводорӣ. Дар кӯҳистон мазрааҳои зина-зина афзалият дошта, дар ҳамвориҳо ҷав, ҷуворӣ, гандум, ҷавдор, лӯбиё ва каду кишт мекарданд. Дар миёни Ингушҳо́ силоҳсозӣ, заргарӣ, кулолӣ, коркарди пӯст, чӯб ва санг инкишоф ёфта буд. Барои маҳалҳои кӯҳистон (аз асрҳои 10–17) манораҳои иқоматии росткунҷаи 2–3-ошёна бо боми ҳамвор ва манораҳои ҳарбии чоркунҷаи 5–6-ошёна бо боми ҳирамшакли зинадор хос буданд. Аз санг дахмаҳо, дар асрҳои миёна калисоҳо бунёд мекарданд. Дар водиҳо аҳолӣ қад-қади роҳу дарёҳо зиндагӣ мекарданд. Хонаҳои иқоматии дарози аз гил сохташуда доштанд, ки барои оилаи калон пешбинӣ шуда буданд. Либосашон хосси Қафқози Шимолист. Либоси мардона аз кулоҳ (попох)-и махрутшакли қисми болояш васеъшуда ва либоси занона нимпӯстин аз пӯсти гӯсфанд, кулоҳи намадӣ ё чармини бо матои гаронбаҳо, ҷавоҳироти нуқрагӣ ва ҳалқачаҳои мисӣ орододашуда иборат аст. Сохтори иҷтимоияшон аз оилаҳои ғайри хешутабории патриархалӣ ва ҷамоаҳои суфиён иборат буд. Мард бояд ном ва ҷои таваллуди ҳафт пушти падарии хешро донад. То қабул кардани ислом маъбадҳои бутпарастӣ доштанд. Парастиши ҳомии ҷамоа ва қаряҳо (ссу) аҳаммияти бузург дошт. Ҷашнҳои анъанавӣ – Тушоли сей (илоҳа Тушоли), Сесарий сей (саворазанон), иди Рамазон, иди Қурбон, Мавлуд – мавлуди Муҳаммад (с) ва ҳангоми тавлиди писар. Анъанаи таронасароии якка ва гурӯҳӣ (яковоза ва бисёровоза)-и мардона ва занона мавҷуд аст. Дар фарҳанги миллӣ достони нартӣ, сурудҳои таърихӣ ва ҷашнӣ мақоми махсус доранд, қисми зиёди онҳо бо ҳамовозии сози торӣ иҷро мешаванд. Рақси дӯстдоштаи Ингушҳо́ лазгии ҷуфт мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ингушҳо́|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Халқҳо]] 1oajt3em8d44ig213vczy3jh4yqgp2i 1488365 1488364 2026-10-01T03:41:47Z Сунатулло Сафарзода 108676 1488365 wikitext text/x-wiki {{Мардум}} Ингушҳо (худ галгай гӯянд) — халқ дар Руссия, мардуми асосии Ингушетия. Шумораи умумияшон 700 ҳазор нафар. Аксарияташон (488 ҳазор) дар Ингушетия (2018), боқимонда дар Осетияи Шимолӣ, Чеченистон, Маскав, Қазоқистон, мамлакатҳои Осиёи Миёна ва Шарқи Наздик зиндагӣ мекунанд. Якҷо бо чеченҳо ҷамоаи вайнахҳоро ташкил медиҳанд. Ба забони ингушӣ гуфтугӯ мекунанд. Ингушҳо́ умуман мусулмонони суннимазҳабанд. Аз аҳолии таҳҷоии Қафқози Шимолӣ мебошанд. Пас аз тохтутози тотору муғул (асри 13) асосан дар кӯҳистон зиндагӣ мекарданд. Аз охири ҳазораи 1 дар байни Ингушҳо́и Гурҷистон масеҳият ва асрҳои 16–19 ислом густариш ёфт. Тасаввуф аввал дар шакли тариқати нақшбандия ва аз нимаи 2-юми асри 19 дар шакли тариқати қодирия аҳаммияти бузург дошт. Аз охири асри 16 Ингушҳо́ ба водиҳои Сунжа ва Терек кӯч бастанд. Номи «ингуш» (аз охири асри 17) аз номи яке аз деҳаҳои аввалин дар ҳамворӣ – Ангуш маншаъ гирифтааст. Соли 1944 Ингушҳо́ро ба таври иҷборӣ аз ҳудуди Руссия ба Осиёи Миёна ва Қазоқистон кӯчонданд. Соли 1957 пас аз барқароршавии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Чеченистону Ингушетия Ингушҳо́ ба ватани худ баргаштанд. Фарҳанги миллиашон хосси халқҳои Қафқоз аст. Машғулияти асосиашон кишоварзӣ ва чорводорӣ. Дар кӯҳистон мазрааҳои зина-зина афзалият дошта, дар ҳамвориҳо ҷав, ҷуворӣ, гандум, ҷавдор, лӯбиё ва каду кишт мекарданд. Дар миёни Ингушҳо́ силоҳсозӣ, заргарӣ, кулолӣ, коркарди пӯст, чӯб ва санг инкишоф ёфта буд. Барои маҳалҳои кӯҳистон (аз асрҳои 10–17) манораҳои иқоматии росткунҷаи 2–3-ошёна бо боми ҳамвор ва манораҳои ҳарбии чоркунҷаи 5–6-ошёна бо боми ҳирамшакли зинадор хос буданд. Аз санг дахмаҳо, дар асрҳои миёна калисоҳо бунёд мекарданд. Дар водиҳо аҳолӣ қад-қади роҳу дарёҳо зиндагӣ мекарданд. Хонаҳои иқоматии дарози аз гил сохташуда доштанд, ки барои оилаи калон пешбинӣ шуда буданд. Либосашон хосси Қафқози Шимолист. Либоси мардона аз кулоҳ (попох)-и махрутшакли қисми болояш васеъшуда ва либоси занона нимпӯстин аз пӯсти гӯсфанд, кулоҳи намадӣ ё чармини бо матои гаронбаҳо, ҷавоҳироти нуқрагӣ ва ҳалқачаҳои мисӣ орододашуда иборат аст. Сохтори иҷтимоияшон аз оилаҳои ғайри хешутабории патриархалӣ ва ҷамоаҳои суфиён иборат буд. Мард бояд ном ва ҷои таваллуди ҳафт пушти падарии хешро донад. То қабул кардани ислом маъбадҳои бутпарастӣ доштанд. Парастиши ҳомии ҷамоа ва қаряҳо (ссу) аҳаммияти бузург дошт. Ҷашнҳои анъанавӣ – Тушоли сей (илоҳа Тушоли), Сесарий сей (саворазанон), иди Рамазон, иди Қурбон, Мавлуд – мавлуди Муҳаммад (с) ва ҳангоми тавлиди писар. Анъанаи таронасароии якка ва гурӯҳӣ (яковоза ва бисёровоза)-и мардона ва занона мавҷуд аст. Дар фарҳанги миллӣ достони нартӣ, сурудҳои таърихӣ ва ҷашнӣ мақоми махсус доранд, қисми зиёди онҳо бо ҳамовозии сози торӣ иҷро мешаванд. Рақси дӯстдоштаи Ингушҳо́ лазгии ҷуфт мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ингушҳо́|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Халқҳо]] 54mvxg5uthv6ll3xza2pb2tcthi7rwi 1488366 1488365 2026-10-01T03:42:34Z Сунатулло Сафарзода 108676 Сунатулло Сафарзода moved page [[Ингушҳо́]] to [[Ингушҳо]] 1488365 wikitext text/x-wiki {{Мардум}} Ингушҳо (худ галгай гӯянд) — халқ дар Руссия, мардуми асосии Ингушетия. Шумораи умумияшон 700 ҳазор нафар. Аксарияташон (488 ҳазор) дар Ингушетия (2018), боқимонда дар Осетияи Шимолӣ, Чеченистон, Маскав, Қазоқистон, мамлакатҳои Осиёи Миёна ва Шарқи Наздик зиндагӣ мекунанд. Якҷо бо чеченҳо ҷамоаи вайнахҳоро ташкил медиҳанд. Ба забони ингушӣ гуфтугӯ мекунанд. Ингушҳо́ умуман мусулмонони суннимазҳабанд. Аз аҳолии таҳҷоии Қафқози Шимолӣ мебошанд. Пас аз тохтутози тотору муғул (асри 13) асосан дар кӯҳистон зиндагӣ мекарданд. Аз охири ҳазораи 1 дар байни Ингушҳо́и Гурҷистон масеҳият ва асрҳои 16–19 ислом густариш ёфт. Тасаввуф аввал дар шакли тариқати нақшбандия ва аз нимаи 2-юми асри 19 дар шакли тариқати қодирия аҳаммияти бузург дошт. Аз охири асри 16 Ингушҳо́ ба водиҳои Сунжа ва Терек кӯч бастанд. Номи «ингуш» (аз охири асри 17) аз номи яке аз деҳаҳои аввалин дар ҳамворӣ – Ангуш маншаъ гирифтааст. Соли 1944 Ингушҳо́ро ба таври иҷборӣ аз ҳудуди Руссия ба Осиёи Миёна ва Қазоқистон кӯчонданд. Соли 1957 пас аз барқароршавии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Чеченистону Ингушетия Ингушҳо́ ба ватани худ баргаштанд. Фарҳанги миллиашон хосси халқҳои Қафқоз аст. Машғулияти асосиашон кишоварзӣ ва чорводорӣ. Дар кӯҳистон мазрааҳои зина-зина афзалият дошта, дар ҳамвориҳо ҷав, ҷуворӣ, гандум, ҷавдор, лӯбиё ва каду кишт мекарданд. Дар миёни Ингушҳо́ силоҳсозӣ, заргарӣ, кулолӣ, коркарди пӯст, чӯб ва санг инкишоф ёфта буд. Барои маҳалҳои кӯҳистон (аз асрҳои 10–17) манораҳои иқоматии росткунҷаи 2–3-ошёна бо боми ҳамвор ва манораҳои ҳарбии чоркунҷаи 5–6-ошёна бо боми ҳирамшакли зинадор хос буданд. Аз санг дахмаҳо, дар асрҳои миёна калисоҳо бунёд мекарданд. Дар водиҳо аҳолӣ қад-қади роҳу дарёҳо зиндагӣ мекарданд. Хонаҳои иқоматии дарози аз гил сохташуда доштанд, ки барои оилаи калон пешбинӣ шуда буданд. Либосашон хосси Қафқози Шимолист. Либоси мардона аз кулоҳ (попох)-и махрутшакли қисми болояш васеъшуда ва либоси занона нимпӯстин аз пӯсти гӯсфанд, кулоҳи намадӣ ё чармини бо матои гаронбаҳо, ҷавоҳироти нуқрагӣ ва ҳалқачаҳои мисӣ орододашуда иборат аст. Сохтори иҷтимоияшон аз оилаҳои ғайри хешутабории патриархалӣ ва ҷамоаҳои суфиён иборат буд. Мард бояд ном ва ҷои таваллуди ҳафт пушти падарии хешро донад. То қабул кардани ислом маъбадҳои бутпарастӣ доштанд. Парастиши ҳомии ҷамоа ва қаряҳо (ссу) аҳаммияти бузург дошт. Ҷашнҳои анъанавӣ – Тушоли сей (илоҳа Тушоли), Сесарий сей (саворазанон), иди Рамазон, иди Қурбон, Мавлуд – мавлуди Муҳаммад (с) ва ҳангоми тавлиди писар. Анъанаи таронасароии якка ва гурӯҳӣ (яковоза ва бисёровоза)-и мардона ва занона мавҷуд аст. Дар фарҳанги миллӣ достони нартӣ, сурудҳои таърихӣ ва ҷашнӣ мақоми махсус доранд, қисми зиёди онҳо бо ҳамовозии сози торӣ иҷро мешаванд. Рақси дӯстдоштаи Ингушҳо́ лазгии ҷуфт мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ингушҳо́|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Халқҳо]] 54mvxg5uthv6ll3xza2pb2tcthi7rwi 1488369 1488366 2026-10-01T04:02:54Z Сунатулло Сафарзода 108676 1488369 wikitext text/x-wiki {{Мардум}} '''Ингушҳо''' (худ галгай гӯянд) — халқ дар Руссия, мардуми асосии Ингушетия. == Таърих == Шумораи умумияшон 700 ҳазор нафар. Аксарияташон (488 ҳазор) дар Ингушетия (2018), боқимонда дар Осетияи Шимолӣ, Чеченистон, Маскав, Қазоқистон, мамлакатҳои Осиёи Миёна ва Шарқи Наздик зиндагӣ мекунанд. Якҷо бо чеченҳо ҷамоаи вайнахҳоро ташкил медиҳанд. Ба забони ингушӣ гуфтугӯ мекунанд. Ингушҳо́ умуман мусулмонони суннимазҳабанд. Аз аҳолии таҳҷоии Қафқози Шимолӣ мебошанд. Пас аз тохтутози тотору муғул (асри 13) асосан дар кӯҳистон зиндагӣ мекарданд. Аз охири ҳазораи 1 дар байни Ингушҳо́и Гурҷистон масеҳият ва асрҳои 16–19 ислом густариш ёфт. Тасаввуф аввал дар шакли тариқати нақшбандия ва аз нимаи 2-юми асри 19 дар шакли тариқати қодирия аҳаммияти бузург дошт. Аз охири асри 16 Ингушҳо́ ба водиҳои Сунжа ва Терек кӯч бастанд. Номи «ингуш» (аз охири асри 17) аз номи яке аз деҳаҳои аввалин дар ҳамворӣ – Ангуш маншаъ гирифтааст. Соли 1944 Ингушҳо́ро ба таври иҷборӣ аз ҳудуди Руссия ба Осиёи Миёна ва Қазоқистон кӯчонданд. Соли 1957 пас аз барқароршавии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Чеченистону Ингушетия Ингушҳо́ ба ватани худ баргаштанд. == Фарҳанг ва Ҳунармандӣ == Фарҳанги миллиашон хосси халқҳои Қафқоз аст. Машғулияти асосиашон кишоварзӣ ва чорводорӣ. Дар кӯҳистон мазрааҳои зина-зина афзалият дошта, дар ҳамвориҳо ҷав, ҷуворӣ, гандум, ҷавдор, лӯбиё ва каду кишт мекарданд. Дар миёни Ингушҳо́ силоҳсозӣ, заргарӣ, кулолӣ, коркарди пӯст, чӯб ва санг инкишоф ёфта буд. == Меъморӣ == Барои маҳалҳои кӯҳистон (аз асрҳои 10–17) манораҳои иқоматии росткунҷаи 2–3-ошёна бо боми ҳамвор ва манораҳои ҳарбии чоркунҷаи 5–6-ошёна бо боми ҳирамшакли зинадор хос буданд. Аз санг дахмаҳо, дар асрҳои миёна калисоҳо бунёд мекарданд. Дар водиҳо аҳолӣ қад-қади роҳу дарёҳо зиндагӣ мекарданд. Хонаҳои иқоматии дарози аз гил сохташуда доштанд, ки барои оилаи калон пешбинӣ шуда буданд. Либосашон хосси Қафқози Шимолист. Либоси мардона аз кулоҳ (попох)-и махрутшакли қисми болояш васеъшуда ва либоси занона нимпӯстин аз пӯсти гӯсфанд, кулоҳи намадӣ ё чармини бо матои гаронбаҳо, ҷавоҳироти нуқрагӣ ва ҳалқачаҳои мисӣ орододашуда иборат аст. == Дин ва ҷашнҳо == Сохтори иҷтимоияшон аз оилаҳои ғайри хешутабории патриархалӣ ва ҷамоаҳои суфиён иборат буд. Мард бояд ном ва ҷои таваллуди ҳафт пушти падарии хешро донад. То қабул кардани ислом маъбадҳои бутпарастӣ доштанд. Парастиши ҳомии ҷамоа ва қаряҳо (ссу) аҳаммияти бузург дошт. Ҷашнҳои анъанавӣ – Тушоли сей (илоҳа Тушоли), Сесарий сей (саворазанон), иди Рамазон, иди Қурбон, Мавлуд – мавлуди Муҳаммад (с) ва ҳангоми тавлиди писар. Анъанаи таронасароии якка ва гурӯҳӣ (яковоза ва бисёровоза)-и мардона ва занона мавҷуд аст. Дар фарҳанги миллӣ достони нартӣ, сурудҳои таърихӣ ва ҷашнӣ мақоми махсус доранд, қисми зиёди онҳо бо ҳамовозии сози торӣ иҷро мешаванд. Рақси дӯстдоштаи Ингушҳо́ лазгии ҷуфт мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ингушҳо́|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Халқҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Халқҳо]] [[Гурӯҳ:Халқҳо аз рӯи кишвар]] 2a1lrmpkojldio0i6yibsqb1jxkmk67 1488370 1488369 2026-10-01T04:05:53Z Сунатулло Сафарзода 108676 1488370 wikitext text/x-wiki {{Мардум}} '''Ингушҳо''' (худ галгай гӯянд) — халқ дар [[Русия|Руссия]], мардуми асосии [[Ингушетия]]. == Таърих == Шумораи умумияшон 700 ҳазор нафар. Аксарияташон (488 ҳазор) дар Ингушетия (2018), боқимонда дар Осетияи Шимолӣ, Чеченистон, Маскав, Қазоқистон, мамлакатҳои Осиёи Миёна ва Шарқи Наздик зиндагӣ мекунанд. Якҷо бо чеченҳо ҷамоаи вайнахҳоро ташкил медиҳанд. Ба забони ингушӣ гуфтугӯ мекунанд. Ингушҳо́ умуман мусулмонони суннимазҳабанд. Аз аҳолии таҳҷоии Қафқози Шимолӣ мебошанд. Пас аз тохтутози тотору муғул (асри 13) асосан дар кӯҳистон зиндагӣ мекарданд. Аз охири ҳазораи 1 дар байни Ингушҳо́и Гурҷистон масеҳият ва асрҳои 16–19 ислом густариш ёфт. Тасаввуф аввал дар шакли тариқати нақшбандия ва аз нимаи 2-юми асри 19 дар шакли тариқати қодирия аҳаммияти бузург дошт. Аз охири асри 16 Ингушҳо́ ба водиҳои Сунжа ва Терек кӯч бастанд. Номи «ингуш» (аз охири асри 17) аз номи яке аз деҳаҳои аввалин дар ҳамворӣ – Ангуш маншаъ гирифтааст. Соли 1944 Ингушҳо́ро ба таври иҷборӣ аз ҳудуди Руссия ба Осиёи Миёна ва Қазоқистон кӯчонданд. Соли 1957 пас аз барқароршавии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Чеченистону Ингушетия Ингушҳо́ ба ватани худ баргаштанд. == Фарҳанг ва Ҳунармандӣ == Фарҳанги миллиашон хосси халқҳои Қафқоз аст. Машғулияти асосиашон кишоварзӣ ва чорводорӣ. Дар кӯҳистон мазрааҳои зина-зина афзалият дошта, дар ҳамвориҳо ҷав, ҷуворӣ, гандум, ҷавдор, лӯбиё ва каду кишт мекарданд. Дар миёни Ингушҳо́ силоҳсозӣ, заргарӣ, кулолӣ, коркарди пӯст, чӯб ва санг инкишоф ёфта буд. == Меъморӣ == Барои маҳалҳои кӯҳистон (аз асрҳои 10–17) манораҳои иқоматии росткунҷаи 2–3-ошёна бо боми ҳамвор ва манораҳои ҳарбии чоркунҷаи 5–6-ошёна бо боми ҳирамшакли зинадор хос буданд. Аз санг дахмаҳо, дар асрҳои миёна калисоҳо бунёд мекарданд. Дар водиҳо аҳолӣ қад-қади роҳу дарёҳо зиндагӣ мекарданд. Хонаҳои иқоматии дарози аз гил сохташуда доштанд, ки барои оилаи калон пешбинӣ шуда буданд. Либосашон хосси Қафқози Шимолист. Либоси мардона аз кулоҳ (попох)-и махрутшакли қисми болояш васеъшуда ва либоси занона нимпӯстин аз пӯсти гӯсфанд, кулоҳи намадӣ ё чармини бо матои гаронбаҳо, ҷавоҳироти нуқрагӣ ва ҳалқачаҳои мисӣ орододашуда иборат аст. == Дин ва ҷашнҳо == Сохтори иҷтимоияшон аз оилаҳои ғайри хешутабории патриархалӣ ва ҷамоаҳои суфиён иборат буд. Мард бояд ном ва ҷои таваллуди ҳафт пушти падарии хешро донад. То қабул кардани ислом маъбадҳои бутпарастӣ доштанд. Парастиши ҳомии ҷамоа ва қаряҳо (ссу) аҳаммияти бузург дошт. Ҷашнҳои анъанавӣ – Тушоли сей (илоҳа Тушоли), Сесарий сей (саворазанон), иди Рамазон, иди Қурбон, Мавлуд – мавлуди Муҳаммад (с) ва ҳангоми тавлиди писар. Анъанаи таронасароии якка ва гурӯҳӣ (яковоза ва бисёровоза)-и мардона ва занона мавҷуд аст. Дар фарҳанги миллӣ достони нартӣ, сурудҳои таърихӣ ва ҷашнӣ мақоми махсус доранд, қисми зиёди онҳо бо ҳамовозии сози торӣ иҷро мешаванд. Рақси дӯстдоштаи Ингушҳо́ лазгии ҷуфт мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ингушҳо́|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Халқҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Халқҳо]] [[Гурӯҳ:Халқҳо аз рӯи кишвар]] r6le4lr9onmrap5gmhmgbba0rcaoojb 1488371 1488370 2026-10-01T04:09:44Z Сунатулло Сафарзода 108676 1488371 wikitext text/x-wiki {{Мардум}} '''Ингушҳо''' (худ галгай гӯянд) — халқ дар [[Русия|Руссия]], мардуми асосии [[Ингушетия]]. == Таърих == Шумораи умумияшон 700 ҳазор нафар. Аксарияташон (488 ҳазор) дар Ингушетия (2018), боқимонда дар [[Осетияи Шимолӣ]], [[Чеченистон]], Маскав, [[Қазоқистон]], мамлакатҳои Осиёи Миёна ва Шарқи Наздик зиндагӣ мекунанд. Якҷо бо чеченҳо ҷамоаи вайнахҳоро ташкил медиҳанд. Ба забони ингушӣ гуфтугӯ мекунанд. Ингушҳо́ умуман мусулмонони суннимазҳабанд. Аз аҳолии таҳҷоии Қафқози Шимолӣ мебошанд. Пас аз тохтутози тотору муғул (асри 13) асосан дар кӯҳистон зиндагӣ мекарданд. Аз охири ҳазораи 1 дар байни Ингушҳо́и Гурҷистон масеҳият ва асрҳои 16–19 ислом густариш ёфт. Тасаввуф аввал дар шакли тариқати [[нақшбандия]] ва аз нимаи 2-юми асри 19 дар шакли тариқати қодирия аҳаммияти бузург дошт. Аз охири асри 16 Ингушҳо́ ба водиҳои Сунжа ва Терек кӯч бастанд. Номи «ингуш» (аз охири асри 17) аз номи яке аз деҳаҳои аввалин дар ҳамворӣ – Ангуш маншаъ гирифтааст. Соли 1944 Ингушҳо́ро ба таври иҷборӣ аз ҳудуди Руссия ба Осиёи Миёна ва Қазоқистон кӯчонданд. Соли 1957 пас аз барқароршавии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Чеченистону Ингушетия Ингушҳо́ ба ватани худ баргаштанд. == Фарҳанг ва Ҳунармандӣ == Фарҳанги миллиашон хосси халқҳои Қафқоз аст. Машғулияти асосиашон кишоварзӣ ва чорводорӣ. Дар кӯҳистон мазрааҳои зина-зина афзалият дошта, дар ҳамвориҳо ҷав, ҷуворӣ, гандум, ҷавдор, лӯбиё ва каду кишт мекарданд. Дар миёни Ингушҳо́ силоҳсозӣ, заргарӣ, кулолӣ, коркарди пӯст, чӯб ва санг инкишоф ёфта буд. == Меъморӣ == Барои маҳалҳои кӯҳистон (аз асрҳои 10–17) манораҳои иқоматии росткунҷаи 2–3-ошёна бо боми ҳамвор ва манораҳои ҳарбии чоркунҷаи 5–6-ошёна бо боми ҳирамшакли зинадор хос буданд. Аз санг дахмаҳо, дар асрҳои миёна калисоҳо бунёд мекарданд. Дар водиҳо аҳолӣ қад-қади роҳу дарёҳо зиндагӣ мекарданд. Хонаҳои иқоматии дарози аз гил сохташуда доштанд, ки барои оилаи калон пешбинӣ шуда буданд. Либосашон хосси Қафқози Шимолист. Либоси мардона аз кулоҳ (попох)-и махрутшакли қисми болояш васеъшуда ва либоси занона нимпӯстин аз пӯсти гӯсфанд, кулоҳи намадӣ ё чармини бо матои гаронбаҳо, ҷавоҳироти нуқрагӣ ва ҳалқачаҳои мисӣ орододашуда иборат аст. == Дин ва ҷашнҳо == Сохтори иҷтимоияшон аз оилаҳои ғайри хешутабории патриархалӣ ва ҷамоаҳои суфиён иборат буд. Мард бояд ном ва ҷои таваллуди ҳафт пушти падарии хешро донад. То қабул кардани ислом маъбадҳои бутпарастӣ доштанд. Парастиши ҳомии ҷамоа ва қаряҳо (ссу) аҳаммияти бузург дошт. Ҷашнҳои анъанавӣ – Тушоли сей (илоҳа Тушоли), Сесарий сей (саворазанон), иди Рамазон, иди Қурбон, Мавлуд – мавлуди Муҳаммад (с) ва ҳангоми тавлиди писар. Анъанаи таронасароии якка ва гурӯҳӣ (яковоза ва бисёровоза)-и мардона ва занона мавҷуд аст. Дар фарҳанги миллӣ достони нартӣ, сурудҳои таърихӣ ва ҷашнӣ мақоми махсус доранд, қисми зиёди онҳо бо ҳамовозии сози торӣ иҷро мешаванд. Рақси дӯстдоштаи Ингушҳо́ лазгии ҷуфт мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ингушҳо́|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Халқҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Халқҳо]] [[Гурӯҳ:Халқҳо аз рӯи кишвар]] iqgre5f9ftf1eql51zpxo8kpy6gmbzr 1488384 1488371 2026-10-01T05:37:53Z VASHGIRD 8035 /* Фарҳанг ва Ҳунармандӣ */ 1488384 wikitext text/x-wiki {{Мардум}}'''Ингушҳо''' (худ галгай гӯянд) — халқ дар [[Русия|Руссия]], мардуми асосии [[Ингушетия]]. Шумораи умумияшон 700 ҳазор нафар. Аксарияташон (488 ҳазор) дар Ингушетия (2018), боқимонда дар [[Осетияи Шимолӣ]], [[Чеченистон]], Маскав, [[Қазоқистон]], мамлакатҳои Осиёи Миёна ва Шарқи Наздик зиндагӣ мекунанд. Якҷо бо чеченҳо ҷамоаи вайнахҳоро ташкил медиҳанд. Ба забони ингушӣ гуфтугӯ мекунанд. Ингушҳо умуман мусулмонони суннимазҳабанд. Аз аҳолии таҳҷоии Қафқози Шимолӣ мебошанд. == Таърих == Пас аз тохтутози тотору муғул (асри 13) асосан дар кӯҳистон зиндагӣ мекарданд. Аз охири ҳазораи 1 дар байни ингушҳои Гурҷистон масеҳият ва асрҳои 16–19 ислом густариш ёфт. Тасаввуф аввал дар шакли тариқати [[нақшбандия]] ва аз нимаи 2-юми асри 19 дар шакли тариқати қодирия аҳаммияти бузург дошт. Аз охири асри 16 ингушҳо ба водиҳои Сунжа ва Терек кӯч бастанд. Номи «ингуш» (аз охири асри 17) аз номи яке аз деҳаҳои аввалин дар ҳамворӣ – Ангуш маншаъ гирифтааст. Соли 1944 ингушҳоро ба таври иҷборӣ аз ҳудуди Руссия ба Осиёи Миёна ва Қазоқистон кӯчонданд. Соли 1957 пас аз барқароршавии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Чеченистону Ингушетия ингушҳо ба ватани худ баргаштанд. == Кишоварзӣ ва ҳунармандӣ == Фарҳанги миллиашон хосси халқҳои Қафқоз аст. Машғулияти асосиашон кишоварзӣ ва чорводорӣ. Дар кӯҳистон мазрааҳои зина-зина афзалият дошта, дар ҳамвориҳо ҷав, ҷуворӣ, гандум, ҷавдор, лӯбиё ва каду кишт мекарданд. Дар миёни ингушҳо силоҳсозӣ, заргарӣ, кулолӣ, коркарди пӯст, чӯб ва санг инкишоф ёфта буд. == Меъморӣ == Барои маҳалҳои кӯҳистон (аз асрҳои 10–17) манораҳои иқоматии росткунҷаи 2–3-ошёна бо боми ҳамвор ва манораҳои ҳарбии чоркунҷаи 5–6-ошёна бо боми ҳирамшакли зинадор хос буданд. Аз санг дахмаҳо, дар асрҳои миёна калисоҳо бунёд мекарданд. Дар водиҳо аҳолӣ қад-қади роҳу дарёҳо зиндагӣ мекарданд. Хонаҳои иқоматии дарози аз гил сохташуда доштанд, ки барои оилаи калон пешбинӣ шуда буданд. Либосашон хосси Қафқози Шимолист. Либоси мардона аз кулоҳ (попох)-и махрутшакли қисми болояш васеъшуда ва либоси занона нимпӯстин аз пӯсти гӯсфанд, кулоҳи намадӣ ё чармини бо матои гаронбаҳо, ҷавоҳироти нуқрагӣ ва ҳалқачаҳои мисӣ орододашуда иборат аст. == Дин ва ҷашнҳо == Сохтори иҷтимоияшон аз оилаҳои ғайри хешутабории патриархалӣ ва ҷамоаҳои суфиён иборат буд. Мард бояд ном ва ҷои таваллуди ҳафт пушти падарии хешро донад. То қабул кардани ислом маъбадҳои бутпарастӣ доштанд. Парастиши ҳомии ҷамоа ва қаряҳо (ссу) аҳаммияти бузург дошт. Ҷашнҳои анъанавӣ – Тушоли сей (илоҳа Тушоли), Сесарий сей (саворазанон), иди Рамазон, иди Қурбон, Мавлуд – мавлуди Муҳаммад (с) ва ҳангоми тавлиди писар. Анъанаи таронасароии якка ва гурӯҳӣ (яковоза ва бисёровоза)-и мардона ва занона мавҷуд аст. Дар фарҳанги миллӣ достони нартӣ, сурудҳои таърихӣ ва ҷашнӣ мақоми махсус доранд, қисми зиёди онҳо бо ҳамовозии сози торӣ иҷро мешаванд. Рақси дӯстдоштаи ингушҳо лазгии ҷуфт мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ингушҳо́|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Халқҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Халқҳо]] [[Гурӯҳ:Халқҳо аз рӯи кишвар]] 3l721ck6no6y6pmi4b5gk13eq2hz2wc 1488385 1488384 2026-10-01T05:38:42Z VASHGIRD 8035 иловаи [[Гурӯҳ:Мардуми Қафқоз]] бо ёрии [[Википедиа:HotCat|HotCat]] 1488385 wikitext text/x-wiki {{Мардум}}'''Ингушҳо''' (худ галгай гӯянд) — халқ дар [[Русия|Руссия]], мардуми асосии [[Ингушетия]]. Шумораи умумияшон 700 ҳазор нафар. Аксарияташон (488 ҳазор) дар Ингушетия (2018), боқимонда дар [[Осетияи Шимолӣ]], [[Чеченистон]], Маскав, [[Қазоқистон]], мамлакатҳои Осиёи Миёна ва Шарқи Наздик зиндагӣ мекунанд. Якҷо бо чеченҳо ҷамоаи вайнахҳоро ташкил медиҳанд. Ба забони ингушӣ гуфтугӯ мекунанд. Ингушҳо умуман мусулмонони суннимазҳабанд. Аз аҳолии таҳҷоии Қафқози Шимолӣ мебошанд. == Таърих == Пас аз тохтутози тотору муғул (асри 13) асосан дар кӯҳистон зиндагӣ мекарданд. Аз охири ҳазораи 1 дар байни ингушҳои Гурҷистон масеҳият ва асрҳои 16–19 ислом густариш ёфт. Тасаввуф аввал дар шакли тариқати [[нақшбандия]] ва аз нимаи 2-юми асри 19 дар шакли тариқати қодирия аҳаммияти бузург дошт. Аз охири асри 16 ингушҳо ба водиҳои Сунжа ва Терек кӯч бастанд. Номи «ингуш» (аз охири асри 17) аз номи яке аз деҳаҳои аввалин дар ҳамворӣ – Ангуш маншаъ гирифтааст. Соли 1944 ингушҳоро ба таври иҷборӣ аз ҳудуди Руссия ба Осиёи Миёна ва Қазоқистон кӯчонданд. Соли 1957 пас аз барқароршавии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Чеченистону Ингушетия ингушҳо ба ватани худ баргаштанд. == Кишоварзӣ ва ҳунармандӣ == Фарҳанги миллиашон хосси халқҳои Қафқоз аст. Машғулияти асосиашон кишоварзӣ ва чорводорӣ. Дар кӯҳистон мазрааҳои зина-зина афзалият дошта, дар ҳамвориҳо ҷав, ҷуворӣ, гандум, ҷавдор, лӯбиё ва каду кишт мекарданд. Дар миёни ингушҳо силоҳсозӣ, заргарӣ, кулолӣ, коркарди пӯст, чӯб ва санг инкишоф ёфта буд. == Меъморӣ == Барои маҳалҳои кӯҳистон (аз асрҳои 10–17) манораҳои иқоматии росткунҷаи 2–3-ошёна бо боми ҳамвор ва манораҳои ҳарбии чоркунҷаи 5–6-ошёна бо боми ҳирамшакли зинадор хос буданд. Аз санг дахмаҳо, дар асрҳои миёна калисоҳо бунёд мекарданд. Дар водиҳо аҳолӣ қад-қади роҳу дарёҳо зиндагӣ мекарданд. Хонаҳои иқоматии дарози аз гил сохташуда доштанд, ки барои оилаи калон пешбинӣ шуда буданд. Либосашон хосси Қафқози Шимолист. Либоси мардона аз кулоҳ (попох)-и махрутшакли қисми болояш васеъшуда ва либоси занона нимпӯстин аз пӯсти гӯсфанд, кулоҳи намадӣ ё чармини бо матои гаронбаҳо, ҷавоҳироти нуқрагӣ ва ҳалқачаҳои мисӣ орододашуда иборат аст. == Дин ва ҷашнҳо == Сохтори иҷтимоияшон аз оилаҳои ғайри хешутабории патриархалӣ ва ҷамоаҳои суфиён иборат буд. Мард бояд ном ва ҷои таваллуди ҳафт пушти падарии хешро донад. То қабул кардани ислом маъбадҳои бутпарастӣ доштанд. Парастиши ҳомии ҷамоа ва қаряҳо (ссу) аҳаммияти бузург дошт. Ҷашнҳои анъанавӣ – Тушоли сей (илоҳа Тушоли), Сесарий сей (саворазанон), иди Рамазон, иди Қурбон, Мавлуд – мавлуди Муҳаммад (с) ва ҳангоми тавлиди писар. Анъанаи таронасароии якка ва гурӯҳӣ (яковоза ва бисёровоза)-и мардона ва занона мавҷуд аст. Дар фарҳанги миллӣ достони нартӣ, сурудҳои таърихӣ ва ҷашнӣ мақоми махсус доранд, қисми зиёди онҳо бо ҳамовозии сози торӣ иҷро мешаванд. Рақси дӯстдоштаи ингушҳо лазгии ҷуфт мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ингушҳо́|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Халқҳо аз рӯи алифбо]] [[Гурӯҳ:Халқҳо]] [[Гурӯҳ:Халқҳо аз рӯи кишвар]] [[Гурӯҳ:Мардуми Қафқоз]] 3ciwg3i5uh2k0o9w3m18pahrv971iis 1488386 1488385 2026-10-01T05:39:40Z VASHGIRD 8035 1488386 wikitext text/x-wiki {{Мардум}}'''Ингушҳо''' (худ галгай гӯянд) — халқ дар [[Русия|Руссия]], мардуми асосии [[Ингушетия]]. Шумораи умумияшон 700 ҳазор нафар. Аксарияташон (488 ҳазор) дар Ингушетия (2018), боқимонда дар [[Осетияи Шимолӣ]], [[Чеченистон]], Маскав, [[Қазоқистон]], мамлакатҳои Осиёи Миёна ва Шарқи Наздик зиндагӣ мекунанд. Якҷо бо чеченҳо ҷамоаи вайнахҳоро ташкил медиҳанд. Ба забони ингушӣ гуфтугӯ мекунанд. Ингушҳо умуман мусулмонони суннимазҳабанд. Аз аҳолии таҳҷоии Қафқози Шимолӣ мебошанд. == Таърих == Пас аз тохтутози тотору муғул (асри 13) асосан дар кӯҳистон зиндагӣ мекарданд. Аз охири ҳазораи 1 дар байни ингушҳои Гурҷистон масеҳият ва асрҳои 16–19 ислом густариш ёфт. Тасаввуф аввал дар шакли тариқати [[нақшбандия]] ва аз нимаи 2-юми асри 19 дар шакли тариқати қодирия аҳаммияти бузург дошт. Аз охири асри 16 ингушҳо ба водиҳои Сунжа ва Терек кӯч бастанд. Номи «ингуш» (аз охири асри 17) аз номи яке аз деҳаҳои аввалин дар ҳамворӣ – Ангуш маншаъ гирифтааст. Соли 1944 ингушҳоро ба таври иҷборӣ аз ҳудуди Руссия ба Осиёи Миёна ва Қазоқистон кӯчонданд. Соли 1957 пас аз барқароршавии Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Чеченистону Ингушетия ингушҳо ба ватани худ баргаштанд. == Кишоварзӣ ва ҳунармандӣ == Фарҳанги миллиашон хосси халқҳои Қафқоз аст. Машғулияти асосиашон кишоварзӣ ва чорводорӣ. Дар кӯҳистон мазрааҳои зина-зина афзалият дошта, дар ҳамвориҳо ҷав, ҷуворӣ, гандум, ҷавдор, лӯбиё ва каду кишт мекарданд. Дар миёни ингушҳо силоҳсозӣ, заргарӣ, кулолӣ, коркарди пӯст, чӯб ва санг инкишоф ёфта буд. == Меъморӣ == Барои маҳалҳои кӯҳистон (аз асрҳои 10–17) манораҳои иқоматии росткунҷаи 2–3-ошёна бо боми ҳамвор ва манораҳои ҳарбии чоркунҷаи 5–6-ошёна бо боми ҳирамшакли зинадор хос буданд. Аз санг дахмаҳо, дар асрҳои миёна калисоҳо бунёд мекарданд. Дар водиҳо аҳолӣ қад-қади роҳу дарёҳо зиндагӣ мекарданд. Хонаҳои иқоматии дарози аз гил сохташуда доштанд, ки барои оилаи калон пешбинӣ шуда буданд. Либосашон хосси Қафқози Шимолист. Либоси мардона аз кулоҳ (попох)-и махрутшакли қисми болояш васеъшуда ва либоси занона нимпӯстин аз пӯсти гӯсфанд, кулоҳи намадӣ ё чармини бо матои гаронбаҳо, ҷавоҳироти нуқрагӣ ва ҳалқачаҳои мисӣ орододашуда иборат аст. == Дин ва ҷашнҳо == Сохтори иҷтимоияшон аз оилаҳои ғайри хешутабории патриархалӣ ва ҷамоаҳои суфиён иборат буд. Мард бояд ном ва ҷои таваллуди ҳафт пушти падарии хешро донад. То қабул кардани ислом маъбадҳои бутпарастӣ доштанд. Парастиши ҳомии ҷамоа ва қаряҳо (ссу) аҳаммияти бузург дошт. Ҷашнҳои анъанавӣ – Тушоли сей (илоҳа Тушоли), Сесарий сей (саворазанон), иди Рамазон, иди Қурбон, Мавлуд – мавлуди Муҳаммад (с) ва ҳангоми тавлиди писар. Анъанаи таронасароии якка ва гурӯҳӣ (яковоза ва бисёровоза)-и мардона ва занона мавҷуд аст. Дар фарҳанги миллӣ достони нартӣ, сурудҳои таърихӣ ва ҷашнӣ мақоми махсус доранд, қисми зиёди онҳо бо ҳамовозии сози торӣ иҷро мешаванд. Рақси дӯстдоштаи ингушҳо лазгии ҷуфт мебошад. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Ингушҳо́|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Мардуми Қафқоз]] [[Гурӯҳ:Ингушҳо| ]] jh9tl0lk47zarafnomgkw7q07mnx7sq 0 333927 1488367 2026-10-01T03:42:34Z Сунатулло Сафарзода 108676 Сунатулло Сафарзода moved page [[Ингушҳо́]] to [[Ингушҳо]] 1488367 wikitext text/x-wiki #равона [[Ингушҳо]] hntxa4krzw0etw44cha8mmrmdfkxgop 0 333928 1488372 2026-10-01T04:45:03Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Индемнитети парламентӣ (англ. indemnity, лот. indemnitas – безарар; ҳаққи кор, подош, мукофот, музд) — имтиёзу подоши вакилони парламент барои пӯшонидани хароҷоти иқоматӣ, мукотибот, сафарҳо ва ғ. Дар ибтидои пайдоиши парламентҳо дар асрҳои миёна ва ҳатто баъди ба миён... 1488372 wikitext text/x-wiki Индемнитети парламентӣ (англ. indemnity, лот. indemnitas – безарар; ҳаққи кор, подош, мукофот, музд) — имтиёзу подоши вакилони парламент барои пӯшонидани хароҷоти иқоматӣ, мукотибот, сафарҳо ва ғ. Дар ибтидои пайдоиши парламентҳо дар асрҳои миёна ва ҳатто баъди ба миён омадани муассисаҳои намояндагии умумимиллӣ вакилон барои иҷрои вазифаҳои худ музд намегирифтанд. Оҳиста-оҳиста давлатҳо бо навбат барои кори узви парламент музди муайянро муқаррар карданд. Бори нахуст Конститутсияи ИМА (1787) барои хидмати сенаторон маош муқаррар кард. Баъдтар Фаронса (1789), Олмон (1906), Британияи Кабир (1911), Италия (1912) ба пардохти музди меҳнати аъзои парламент шурӯъ карданд. Акнун музди кори узви парламент як қатор пардохтҳо, аз ҷумла моҳона, иҷорапулии хонаи иқоматӣ, хароҷоти суҳбатҳои телефонӣ, роҳ, даъвати ёварон ва амсоли инҳоро фаро мегирад. Таъмини узви парламент бо музди кори кофӣ боиси ба касби махсус табдил ёфтани фаъолияти вакилон гардида, ба онҳо имкон медиҳад, ки вазифаҳои худро озодона ва мустақилона иҷро кунанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индемнитети парламентӣ|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Парламент]] hlarbk5j1xows996nuy425zpi3kez0k 1488373 1488372 2026-10-01T04:50:48Z Сунатулло Сафарзода 108676 1488373 wikitext text/x-wiki '''Индемнитети парламентӣ''' (англ. indemnity, лот. indemnitas – безарар; ҳаққи кор, подош, мукофот, музд) — имтиёзу подоши вакилони [[парламент]] барои пӯшонидани хароҷоти иқоматӣ, мукотибот, сафарҳо ва ғ. == Таърих == Дар ибтидои пайдоиши парламентҳо дар асрҳои миёна ва ҳатто баъди ба миён омадани муассисаҳои намояндагии умумимиллӣ вакилон барои иҷрои вазифаҳои худ музд намегирифтанд. Оҳиста-оҳиста давлатҳо бо навбат барои кори узви парламент музди муайянро муқаррар карданд. Бори нахуст Конститутсияи ИМА (1787) барои хидмати сенаторон маош муқаррар кард. Баъдтар Фаронса (1789), Олмон (1906), Британияи Кабир (1911), Италия (1912) ба пардохти музди меҳнати аъзои парламент шурӯъ карданд. Акнун музди кори узви парламент як қатор пардохтҳо, аз ҷумла моҳона, иҷорапулии хонаи иқоматӣ, хароҷоти суҳбатҳои телефонӣ, роҳ, даъвати ёварон ва амсоли инҳоро фаро мегирад. Таъмини узви парламент бо музди кори кофӣ боиси ба касби махсус табдил ёфтани фаъолияти вакилон гардида, ба онҳо имкон медиҳад, ки вазифаҳои худро озодона ва мустақилона иҷро кунанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индемнитети парламентӣ|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Парламент]] [[Гурӯҳ:Парлумонҳо аз рӯи кишварҳо]] [[Гурӯҳ:Парлумон]] j4nla62kvqqtd47uujagaq6qfus08gm 1488383 1488373 2026-10-01T05:33:12Z VASHGIRD 8035 1488383 wikitext text/x-wiki '''Индемнитети парламентӣ''' ({{lang-en|indemnity}}, {{lang-la|indemnitas}} – безарар; ҳаққи кор, подош, мукофот, музд) — имтиёзу подоши вакилони [[парламент]] барои пӯшонидани хароҷоти иқоматӣ, мукотибот, сафарҳо ва ғ. == Таърих == Дар ибтидои пайдоиши парламентҳо дар асрҳои миёна ва ҳатто баъди ба миён омадани муассисаҳои намояндагии умумимиллӣ вакилон барои иҷрои вазифаҳои худ музд намегирифтанд. Оҳиста-оҳиста давлатҳо бо навбат барои кори узви парламент музди муайянро муқаррар карданд. Бори нахуст Конститутсияи ИМА (1787) барои хидмати сенаторон маош муқаррар кард. Баъдтар Фаронса (1789), Олмон (1906), Британияи Кабир (1911), Италия (1912) ба пардохти музди меҳнати аъзои парламент шурӯъ карданд. Акнун музди кори узви парламент як қатор пардохтҳо, аз ҷумла моҳона, иҷорапулии хонаи иқоматӣ, хароҷоти суҳбатҳои телефонӣ, роҳ, даъвати ёварон ва амсоли инҳоро фаро мегирад. Таъмини узви парламент бо музди кори кофӣ боиси ба касби махсус табдил ёфтани фаъолияти вакилон гардида, ба онҳо имкон медиҳад, ки вазифаҳои худро озодона ва мустақилона иҷро кунанд. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индемнитети парламентӣ|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Парлумон]] 0s79ifmaedmp4ytwlvoet6128o6ttqv 0 333929 1488374 2026-10-01T05:03:42Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Индерагири (Inderagiri), Индрагири — дарё дар ҷазираи Суматраи Индонезия. Дарозиаш тақрибан 500 км. Масоҳати ҳавзааш 2 ҳазор км2. Сарфи миёнаи солонаи об 1100м3/с. Аз қатор-кӯҳи Барисан сарчашма гирифта, асосан баъди аз водии васеи серботлоқ гузаштан (қисми зиёди обаш... 1488374 wikitext text/x-wiki Индерагири (Inderagiri), Индрагири — дарё дар ҷазираи Суматраи Индонезия. Дарозиаш тақрибан 500 км. Масоҳати ҳавзааш 2 ҳазор км2. Сарфи миёнаи солонаи об 1100м3/с. Аз қатор-кӯҳи Барисан сарчашма гирифта, асосан баъди аз водии васеи серботлоқ гузаштан (қисми зиёди обаш ба ботлоқҳо меравад) ба б. Ҷануби Хитой мерезад. Манбаи асосиаш борон. Дарё тамоми сол пуроб буда, аз резишгоҳ ба масофаи 150 км киштигард аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индерагири|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Дарёҳо]] ikbcekxw6onslvpgje52q4ysmcwegtg 1488375 1488374 2026-10-01T05:07:02Z Сунатулло Сафарзода 108676 1488375 wikitext text/x-wiki '''Индерагири''' (Inderagiri), Индрагири — дарё дар ҷазираи Суматраи Индонезия. Дарозиаш тақрибан 500 км. Масоҳати ҳавзааш 2 ҳазор км2. Сарфи миёнаи солонаи об 1100м3/с. Аз қатор-кӯҳи Барисан сарчашма гирифта, асосан баъди аз водии васеи серботлоқ гузаштан (қисми зиёди обаш ба ботлоқҳо меравад) ба баҳри Ҷануби Хитой мерезад. Манбаи асосиаш борон. Дарё тамоми сол пуроб буда, аз резишгоҳ ба масофаи 150 км киштигард аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индерагири|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Дарёҳо]] oxt8y9uxp88zes83oruek6s8vy77bgg 1488376 1488375 2026-10-01T05:07:50Z Сунатулло Сафарзода 108676 1488376 wikitext text/x-wiki {{Дарё}} '''Индерагири''' (Inderagiri), Индрагири — дарё дар ҷазираи Суматраи Индонезия. Дарозиаш тақрибан 500 км. Масоҳати ҳавзааш 2 ҳазор км2. Сарфи миёнаи солонаи об 1100м3/с. Аз қатор-кӯҳи Барисан сарчашма гирифта, асосан баъди аз водии васеи серботлоқ гузаштан (қисми зиёди обаш ба ботлоқҳо меравад) ба баҳри Ҷануби Хитой мерезад. Манбаи асосиаш борон. Дарё тамоми сол пуроб буда, аз резишгоҳ ба масофаи 150 км киштигард аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индерагири|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Дарёҳо]] cul55zyxm4k0nbomx3l8uwiccao1y9k 1488377 1488376 2026-10-01T05:11:42Z Сунатулло Сафарзода 108676 1488377 wikitext text/x-wiki {{Дарё}} '''Индерагири''' (Inderagiri), Индрагири — дарё дар ҷазираи Суматраи Индонезия. == Маълумоти умумӣ == Дарозиаш тақрибан 500 км. Масоҳати ҳавзааш 2 ҳазор км2. Сарфи миёнаи солонаи об 1100м3/с. Аз қатор-кӯҳи Барисан сарчашма гирифта, асосан баъди аз водии васеи серботлоқ гузаштан (қисми зиёди обаш ба ботлоқҳо меравад) ба баҳри Ҷануби Хитой мерезад. Манбаи асосиаш борон. Дарё тамоми сол пуроб буда, аз резишгоҳ ба масофаи 150 км киштигард аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индерагири|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Дарёҳо]] lo8x47s59te0cyo7y0orufe2e3gdueu 1488378 1488377 2026-10-01T05:12:54Z Сунатулло Сафарзода 108676 1488378 wikitext text/x-wiki {{Дарё}} '''Индерагири''' (Inderagiri), Индрагири — дарё дар [[ҷазираи Суматраи]] [[Индонезия]]. == Маълумоти умумӣ == Дарозиаш тақрибан 500 км. Масоҳати ҳавзааш 2 ҳазор км2. Сарфи миёнаи солонаи об 1100м3/с. Аз қатор-кӯҳи Барисан сарчашма гирифта, асосан баъди аз водии васеи серботлоқ гузаштан (қисми зиёди обаш ба ботлоқҳо меравад) ба [[баҳри Ҷануби Хитой]] мерезад. Манбаи асосиаш борон. Дарё тамоми сол пуроб буда, аз резишгоҳ ба масофаи 150 км киштигард аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индерагири|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Дарёҳо]] bbxh0o38y43rapaet4tiepwy49z3tm1 1488379 1488378 2026-10-01T05:22:27Z VASHGIRD 8035 1488379 wikitext text/x-wiki {{Дарё}} '''Индерагири''' ({{lang-id|Indragiri}}), '''Индрагири''' — дарё дар [[Ҷазираи Суматра|ҷазираи Суматраи]] [[Индонезия]]. == Маълумоти умумӣ == Дарозиаш тақрибан 500 км. Масоҳати ҳавзааш 2 ҳазор км2. Сарфи миёнаи солонаи об 1100м3/с. Аз қатор-кӯҳи Барисан сарчашма гирифта, асосан баъди аз водии васеи серботлоқ гузаштан (қисми зиёди обаш ба ботлоқҳо меравад) ба [[баҳри Ҷануби Хитой]] мерезад. Манбаи асосиаш борон. Дарё тамоми сол пуроб буда, аз резишгоҳ ба масофаи 150 км киштигард аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индерагири|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Дарёҳо]] p1wgcz2f0aor92xj0o8o2hd3ao2r3i1 1488380 1488379 2026-10-01T05:25:06Z VASHGIRD 8035 1488380 wikitext text/x-wiki {{Дарё}} '''Индерагири''' ({{lang-id|Indragiri}}), '''Индрагири''' — дарё дар [[ҷазираи Суматра]]и [[Индонезия]]. == Маълумоти умумӣ == Дарозиаш тақрибан 500 км. Масоҳати ҳавзааш 20 000 км². Сарфи миёнаи солонаи об 1100м³/с. Аз қаторкӯҳи Барисан сарчашма гирифта, асосан баъди аз водии васеи серботлоқ гузаштан (қисми зиёди обаш ба ботлоқҳо меравад) ба [[баҳри Ҷануби Хитой]] мерезад. Манбаи асосиаш борон. Дарё тамоми сол пуроб буда, аз резишгоҳ ба масофаи 150 км киштигард аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индерагири|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Дарёҳои Индонезия]] cbql41a3s3mgos72yc3joplepmi7spd 1488381 1488380 2026-10-01T05:28:06Z VASHGIRD 8035 1488381 wikitext text/x-wiki {{Дарё |Ном = Индрагири |Номгузории миллӣ = id/Indragiri |Изображение = |Подпись изображения = |Длина = 500 |Масоҳати ҳавза = 20000 |Бассейн = Южно-Китайское море |Расход воды = 1100 |Место измерения = |Исток = Синкарак |Местоположение истока = |Высота истока = |Координатаҳои сарчашма = -0.5609/100.5504 |Устье = Южно-Китайское море |Местоположение устья = |Высота устья = 0 |Координаты устья = -0.4163/103.6245 |Уклон реки = |Кишвар = Индонезия |Регион = |Район = }} '''Индерагири''' ({{lang-id|Indragiri}}), '''Индрагири''' — дарё дар [[ҷазираи Суматра]]и [[Индонезия]]. == Маълумоти умумӣ == Дарозиаш тақрибан 500 км. Масоҳати ҳавзааш 20 000 км². Сарфи миёнаи солонаи об 1100м³/с. Аз қаторкӯҳи Барисан сарчашма гирифта, асосан баъди аз водии васеи серботлоқ гузаштан (қисми зиёди обаш ба ботлоқҳо меравад) ба [[баҳри Ҷануби Хитой]] мерезад. Манбаи асосиаш борон. Дарё тамоми сол пуроб буда, аз резишгоҳ ба масофаи 150 км киштигард аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индерагири|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Дарёҳои Индонезия]] p2s3znhrsuynhlgvnibd70zc8y1nz5o 1488382 1488381 2026-10-01T05:31:05Z VASHGIRD 8035 1488382 wikitext text/x-wiki {{Дарё |Ном = Индрагири |Номгузории миллӣ = id/Indragiri |Изображение = |Подпись изображения = |Длина = 500 |Масоҳати ҳавза = 20000 |Ҳавза = Баҳри Ҷануби Хитой |Расход воды = 1100 |Место измерения = |Сарчашма = Синкарак |Местоположение истока = |Высота истока = |Координатаҳои сарчашма = -0.5609/100.5504 |Резишгоҳ = Баҳри Ҷануби Хитой |Местоположение устья = |Высота устья = 0 |Координатаҳои резишгоҳ = -0.4163/103.6245 |Уклон реки = |Кишвар = Индонезия |Регион = |Район = }} '''Индерагири''' ({{lang-id|Indragiri}}), '''Индрагири''' — дарё дар [[ҷазираи Суматра]]и [[Индонезия]]. == Маълумоти умумӣ == Дарозиаш тақрибан 500 км. Масоҳати ҳавзааш 20 000 км². Сарфи миёнаи солонаи об 1100м³/с. Аз қаторкӯҳи Барисан сарчашма гирифта, асосан баъди аз водии васеи серботлоқ гузаштан (қисми зиёди обаш ба ботлоқҳо меравад) ба [[баҳри Ҷануби Хитой]] мерезад. Манбаи асосиаш борон. Дарё тамоми сол пуроб буда, аз резишгоҳ ба масофаи 150 км киштигард аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индерагири|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Дарёҳои Индонезия]] 8ka35maouy5qgcqmdyy8l1a6ozo14ec 1488397 1488382 2026-10-01T06:48:26Z Сунатулло Сафарзода 108676 1488397 wikitext text/x-wiki {{Дарё |Ном = Индрагири |Номгузории миллӣ = id/Indragiri |Изображение = |Подпись изображения = |Длина = 500 |Масоҳати ҳавза = 20000 |Ҳавза = Баҳри Ҷануби Хитой |Расход воды = 1100 |Место измерения = |Сарчашма = Синкарак |Местоположение истока = |Высота истока = |Координатаҳои сарчашма = -0.5609/100.5504 |Резишгоҳ = Баҳри Ҷануби Хитой |Местоположение устья = |Высота устья = 0 |Координатаҳои резишгоҳ = -0.4163/103.6245 |Уклон реки = |Кишвар = Индонезия |Регион = |Район = }} '''Индерагири''' ({{lang-id|Indragiri}}), '''Индрагири''' — дарё дар [[Ҷазираи Суматра|ҷазираи Суматраи]] [[Индонезия]]. == Маълумоти умумӣ == Дарозиаш тақрибан 500 км. Масоҳати ҳавзааш 20 000 км². Сарфи миёнаи солонаи об 1100м³/с. Аз қаторкӯҳи Барисан сарчашма гирифта, асосан баъди аз водии васеи серботлоқ гузаштан (қисми зиёди обаш ба ботлоқҳо меравад) ба [[баҳри Ҷануби Хитой]] мерезад. Манбаи асосиаш борон. Дарё тамоми сол пуроб буда, аз резишгоҳ ба масофаи 150 км киштигард аст. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индерагири|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Дарёҳои Индонезия]] byahz9ba4c2rjhyw1xs9jmy9vvtdha1 0 333930 1488398 2026-10-01T06:57:09Z Сунатулло Сафарзода 108676 Саҳифаи нав: Индепендентҳо {{lang-en|independents }} – «соҳибихтиёрҳо», «мустақилҳо») — ҷараёни сиёсӣ ва динии протестантизми англис дар давраи Инқилоби Англия (асри 17); шохаи сиёсии конгрегатсионализм. Индепендентҳо тақсими ҷамъият ба рӯҳониён ва диндорони одӣ, ниҳодҳои калисои... 1488398 wikitext text/x-wiki Индепендентҳо {{lang-en|independents }} – «соҳибихтиёрҳо», «мустақилҳо») — ҷараёни сиёсӣ ва динии протестантизми англис дар давраи Инқилоби Англия (асри 17); шохаи сиёсии конгрегатсионализм. Индепендентҳо тақсими ҷамъият ба рӯҳониён ва диндорони одӣ, ниҳодҳои калисои давлатӣ ва тартиботу дараҷаҳои мансабу мартаба (иерархия)-и онҳоро инкор намуда, тарафдори худидоракунии ҳар як ҷамоаи динӣ буданд. Таълимоти индепендентҳо бештар дар миёни ҷентри (табақае аз ашроф), косибон ва фриголдерҳо (заминдорони озод) паҳн гардид. Индепендентҳо дар солҳои инқилоб ва ҷангҳои шаҳрвандӣ (1642–48) дар парламент мавқеи пешбарро соҳиб шуда, ба яке аз қувваҳои фаъоли сиёсӣ табдил ёфтанд. Соли 1646 миёни индепендентҳо тафриқа ба вуҷуд омада, унсурҳои ултрачапгаро, ки хостори идомаи дигаргуниҳои демократии инқилобӣ буданд, гурӯҳи алоҳидаеро бо номи левеллерҳо ташкил доданд. Индепендентҳои муътадил бо сарварии Кромвел тарафдори хотимаи инқилоб ва ҳифзи сохти мавҷуда (ба шарти тағйир дар усули интихоби Палатаи ҷамоаҳо ва маҳдуд кардани ҳокимияти шоҳ) буданд. Пас аз хатми ҷанги дуввуми гражданӣ (1648) мавқеи левеллерҳо ва индепендентҳо ба ҳам наздиктар шуда, дар бораи ба додгоҳ кашидани шоҳ ва оид ба сохтори ҷумҳуриявии Англия ба мувофиқа расиданд, вале пас аз эълон шудани ҷумҳурӣ (19.5.1649) ва таҳкими ҳокимияти индепендентҳо левеллерҳо таҳти таъқиб қарор гирифтанд. Дар солҳои ҷумҳурӣ (1649–53) ва протекторат (1653–59) индепендентҳо қувваи асосии сиёсӣ дар Англия буданд. Пас аз барқарор шудани ҳукумати сулолаи Стюартҳо (1660) индепендентҳо саҳнаи сиёсиро тарк карда, ҳамчун созмони динӣ (калисои конгрегатсионалӣ) фаъолияти худро идома доданд. Бо ғайриқонунӣ эълон шудани фаъолияти индепендентҳо гурӯҳе аз онҳо аз Англия ба Ҳолланд ҳиҷрат карданд. Бо муҳоҷират ба қитъаи Амрико индепендентҳо мулки мустамликавии Плимут (ҳоло иёлати Массачусетс)-ро бунёд гузоштанд, ки он аз қадимтарин мустамликаҳои англисҳо дар Амрикои Шимолист. == Эзоҳ == {{эзоҳ}} == Адабиёт == * {{ЭМТ|Индепендентҳо|8|муаллиф= }} {{ПБ}} [[Гурӯҳ:Маҳфумҳои сиёсӣ]] cxhmc7hu21tytm9mt1plrqkzgafoi0v 0 333931 1488406 2026-10-01T11:20:50Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 Саҳифаи нав: [[Акс:Tree.ring.arp.jpg|thumb|Ҳалқаҳои сабзиши танаи дарахт. Барои таърихгузорӣ пайдарпайии ҳалқаҳоро бо намунаҳои дигар муқоиса мекунанд.]] '''Дарахтгоҳшуморӣ''' ё '''Дендрохронология''' (аз {{lang-grc|[[wikt:δένδρον|δένδρον]]}} — ''дарахт'', {{lang-grc2|[[wikt:χρόνος|χρόνος]]}} — ''гоҳ, замон... 1488406 wikitext text/x-wiki [[Акс:Tree.ring.arp.jpg|thumb|Ҳалқаҳои сабзиши танаи дарахт. Барои таърихгузорӣ пайдарпайии ҳалқаҳоро бо намунаҳои дигар муқоиса мекунанд.]] '''Дарахтгоҳшуморӣ''' ё '''Дендрохронология''' (аз {{lang-grc|[[wikt:δένδρον|δένδρον]]}} — ''дарахт'', {{lang-grc2|[[wikt:χρόνος|χρόνος]]}} — ''гоҳ, замон'', {{lang-grc2|[[wikt:λόγος|λόγος]]}} — ''илм, омӯзиш'')— усули илмии муайян кардани соли ташаккули ҳалқаҳои сабзиши [[дарахт]]он ва омӯзиши маълумотест, ки ин ҳалқаҳо дар бораи гузашта нигоҳ медоранд. Усул ба муқоисаи пайдарпайии ҳалқаҳои намунаҳои гуногуни [[чӯб]] асос меёбад. Дар шароити муносиб метавон соли тақвимии пайдоиши ҳар ҳалқаро муайян кард. Дендрохронология дар [[бостоншиносӣ]], омӯзиши биноҳову осори чӯбин ва таҳқиқи тағйироти муҳити зист истифода мешавад.<ref name="basics">Laboratory of Tree-Ring Research, University of Arizona. [https://www.ltrr.arizona.edu/dendrochronology.html Tree-Ring Basics]. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> Номи илм аз вожаҳои юнонии ''dendron'' — «дарахт», ''chronos'' — «вақт» ва ''logia'' — «омӯзиш» таркиб ёфтааст. Шуморидани ҳалқаҳои як дарахт танҳо як амали ибтидоист: таърихгузории боэътимод санҷиши намунаҳоро нисбат ба якдигар талаб мекунад, зеро ҳалқа метавонад дар қисми тана ташаккул наёбад ё дар давоми як сол хатти иловагии монанд ба ҳалқа пайдо шавад.<ref name="basics" /> == Таърихи инкишоф == Рушди дендрохронологияи муосир бо фаъолияти ахтаршиноси амрикоӣ Эндрю Элликот Дуглас алоқаманд аст. Ӯ сабзиши дарахтонро барои омӯзиши робитаи падидаҳои осмонӣ ва иқлим таҳқиқ мекард. Соли 1937 дар [[Донишгоҳи Аризона]] Озмоишгоҳи таҳқиқи ҳалқаҳои дарахтон таъсис ёфт. То он вақт Дуглас беш аз сӣ сол дар ин соҳа кор карда буд. Баъдтар таҳқиқи ҳалқаҳо ба як соҳаи байниилмӣ табдил ёфт, ки масъалаҳои таърихӣ ва муҳитзистиро низ фаро гирифт.<ref name="history">Laboratory of Tree-Ring Research, University of Arizona. [https://ltrr.arizona.edu/about/history Lab History]. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> == Ташаккули ҳалқаҳо == Дар бисёр дарахтони минтақаҳои дорои фаслҳои муайян сабзиш дар давоми сол яксон нест. Чӯби аввали мавсими сабзиш ва чӯби охири он аз ҷиҳати сохтори ҳуҷайраҳо фарқ мекунанд. Масалан, дар бисёр сӯзанбаргон қисми барвақтии ҳалқа равшантар буда, ҳуҷайраҳои нисбатан калони девораашон тунук дорад; қисми дертар ташаккулёфта тира ва зичтар аст. Ин тафовут ҳалқаҳоро дар буриши тана намоён мекунад.<ref name="basics" /> Паҳноӣ ва зичии ҳалқаҳо аз шароити сабзиш таъсир мегиранд. Дар ҷое, ки норасоии намӣ сабзишро маҳдуд мекунад, солҳои сербориш метавонанд ҳалқаҳои паҳнтар ба вуҷуд оранд; дар муҳите, ки ҳарорат омили маҳдудкунанда аст, робитаи дигар мушоҳида мешавад. Аз ин рӯ, ҳалқаи паҳн дар ҳама дарахтон ва ҳама минтақаҳо маънои яксон надорад.<ref name="noaa">National Centers for Environmental Information, NOAA. [https://www.ncei.noaa.gov/news/how-can-tree-rings-teach-us-about-climate How Can Tree Rings Teach Us About Climate?]. 11 марти 2016. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> == Усули таҳқиқ == === Намунагирӣ ва муқоиса === Аз дарахти зинда бо пармаи махсуси дарунхолӣ намунаи борики силиндршакл мегиранд. Намунаҳоро омода карда, ҳудуди ҳалқаҳо, паҳноӣ ва сохтори онҳоро бо таҷҳизоти ченкунӣ ё зери микроскоп меомӯзанд.<ref name="noaa" /> Амали асосӣ '''таърихгузории муқоисавӣ''' аст: пайдарпайии ҳалқаҳои борик ва паҳнро дар намунаҳои гуногун ба ҳам мувофиқ мекунанд. Дарахтоне, ки дар як минтақа зери таъсири шароити монанд сабзидаанд, метавонанд пайдарпайиҳои муштарак дошта бошанд. Муқоиса тамоми қисми ба ҳам мувофиқи силсиларо фаро мегирад; монандии тасодуфии як ё ду ҳалқа барои хулоса кофӣ нест.<ref name="crossdating">Martinez, Lori. [https://www.ltrr.arizona.edu/lorim/basic.html Crossdating — The Basic Principle of Dendrochronology]. Laboratory of Tree-Ring Research, University of Arizona. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> === Сохтани солшуморӣ === Силсилаи дарахти зинда, ки соли ҳалқаи берунаи он маълум аст, метавонад нуқтаи оғози солшуморӣ бошад. Онро бо ҳалқаҳои дарахти мурда ва баъдан бо чӯби қадимтар муқоиса мекунанд. Агар давраҳои сабзиши намунаҳо қисман ҳамзамон бошанд, солшумориро тадриҷан ба гузашта дароз кардан мумкин аст. Барои ин як дарахт набояд тамоми давраи таҳқиқшавандаро зиндагӣ карда бошад.<ref name="crossdating" /> Силсилае, ки фосилаи байни ҳалқаҳояш маълум, вале ҷойгоҳаш дар тақвим ҳанӯз муайян нест, «солшумории шиновар» номида мешавад. Он танҳо баъди пайвастан ба силсилаи боэътимоди санадор ё бо ёрии нишонаи мустақили таърихгузорӣ санаи мутлақ мегирад.<ref name="maczkowski">Maczkowski, Andrej ва дигарон. [https://www.nature.com/articles/s41467-024-48402-1 Absolute dating of the European Neolithic using the 5259 BC rapid 14C excursion]. ''Nature Communications''. 2024, ҷ. 15, мақолаи 4263. DOI: [https://doi.org/10.1038/s41467-024-48402-1 10.1038/s41467-024-48402-1].</ref> == Корбурд == === Бостоншиносӣ ва таърихи ҳунар === Дендрохронология барои муайян кардани синни болорҳо, сутунҳо ва дигар ашёи чӯбин истифода мешавад. Агар ҳалқаҳои беруна то сарҳади пӯстлох нигоҳ дошта шуда бошанд, соли буридани дарахтро баъзан бо дақиқии зиёд муайян кардан мумкин аст. Агар онҳо ҳангоми тарошидан ё фарсудашавӣ аз байн рафта бошанд, санаи охирин ҳалқаи боқимонда танҳо ҳадди поёнии замони буриданро нишон медиҳад. Ғайр аз ин, чӯб метавонад дубора истифода шуда бошад; бинобар ин, соли буридани дарахт ҳамеша соли сохтани бино нест.<ref name="guidelines">English Heritage. [https://historicengland.org.uk/images-books/publications/dendrochronology-guidelines/ Dendrochronology: Guidelines on producing and interpreting dendrochronological dates]. 1998. Матни пурра дар сомонаи Historic England. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> Дар таърихи ҳунар ҳамин усул ба тахтаҳои наққошӣ татбиқ мешавад. Пайдарпайии ҳалқаҳои тахтаро бо солшумории минтақа муқоиса мекунанд. Имкони чунин таҳлил аз навъи чӯб вобаста аст: барои тахтаҳои булут силсилаҳои муқоисавӣ мавҷуданд, аммо натиҷаҳои усулро ба ҳамаи навъҳои чӯб яксон татбиқ кардан мумкин нест.<ref name="gallery">The National Gallery. [https://www.nationalgallery.org.uk/paintings/glossary/dendrochronology Dendrochronology]. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> === Иқлим ва муҳити зист === Дар [[иқлимшиносӣ]] маълумоти ҳалқаҳоро бо мушоҳидаҳои истгоҳҳои обуҳавошиносӣ муқоиса мекунанд. Вақте робитаи боэътимод муайян шуд, силсила метавонад барои бозсозии ҳарорат ё боришоти давраҳои пеш аз мушоҳидаҳои асбобӣ истифода шавад. Ин кор ба интихоби дурусти дарахтон ва намунаҳои сершумор такя мекунад, то таъсири шароити маҳаллии як дарахт бо тағйироти умумии иқлим омехта нашавад.<ref name="noaa" /> === Пайвастагӣ бо таърихгузории радиокарбонӣ === Ҳалқаҳои соли маълум барои санҷиш ва танзими санаҳои радиокарбонӣ низ муҳиманд.<ref name="guidelines" /> Дар баъзе таҳқиқот афзоиши кӯтоҳмуддати карбон-14 дар ҳалқаҳо ҳамчун нишонаи замонӣ истифода мешавад. Масалан, таҳқиқоти соли 2024 дар маҳалли неолитии Диспилиои [[Юнон]] нишонаи соли 5259 то милодро муайян кард ва бо он солшумории 303-солаи арчаро ба тақвим пайваст: ҳалқаи охирини ин силсила ба соли 5140 то милод рост омад.<ref name="maczkowski" /> == Маҳдудиятҳо == Муваффақияти усул аз нигоҳдории чӯб, шумора ва равшании ҳалқаҳо, хусусиятҳои навъи дарахт ва мавҷудияти силсилаи муқоисавӣ вобаста аст. Ҳалқаҳои гумшуда ё бардурӯғ, шумораи ками намунаҳо ва шабоҳати тасодуфӣ метавонанд боиси иштибоҳ шаванд. Натиҷаи боэътимод муқоисаи чанд намуна ва арзёбии заминаи бостоншиносӣ ё муҳитзистиро талаб мекунад.<ref name="crossdating" /><ref name="guidelines" /> == Ҷусторҳои вобаста == * [[Дарахт]] * [[Бостоншиносӣ]] * [[Иқлимшиносӣ]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Бостоншиносӣ]] [[Гурӯҳ:Иқлим]] rtdegqf4yj4oujrviv07v2v7487vzn0 0 333932 1488407 2026-10-01T11:26:36Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 Саҳифаи нав: {{Қуттӣ | исм = - | болоӣ = Қурси осмонии Небра | тасвир = [[Акс:Nebra disc 1.jpg|250px|Қурси осмонии Небра]] | имзо = Рӯйи қурс бо нишонаҳои тиллоии ҷирмҳои осмонӣ | нишонагузорӣ1 = Навъи ашё | матн1 = Қурси биринҷии дорои нақшҳои тиллоӣ | нишонагузорӣ2 = Давра | матн2 = Асри биринҷ... 1488407 wikitext text/x-wiki {{Қуттӣ | исм = - | болоӣ = Қурси осмонии Небра | тасвир = [[Акс:Nebra disc 1.jpg|250px|Қурси осмонии Небра]] | имзо = Рӯйи қурс бо нишонаҳои тиллоии ҷирмҳои осмонӣ | нишонагузорӣ1 = Навъи ашё | матн1 = Қурси биринҷии дорои нақшҳои тиллоӣ | нишонагузорӣ2 = Давра | матн2 = [[Асри биринҷӣ|Аввали асри биринҷӣ]] | нишонагузорӣ3 = Қутр | матн3 = 31–32 сантиметр | нишонагузорӣ4 = Соли бозёфт | матн4 = 1999 | нишонагузорӣ5 = Ҷойи бозёфт | матн5 = Теппаи Миттелберг, наздики Небра, [[Олмон]] | нишонагузорӣ6 = Маҳалли нигоҳдорӣ | матн6 = Осорхонаи давлатии пешазтаърихи Ҳалле }} '''Қурси осмонии Небра''' (олмонӣ: ''Himmelsscheibe von Nebra''), инчунин '''диски осмонии Небра''' — ашёи [[Биринҷӣ|биринҷии]] [[асри биринҷӣ]] бо нишонаҳои [[тилло]]ии ҷирмҳои осмонӣ мебошад. Он соли 1999 дар теппаи Миттелберг, наздики Небра дар сарзамини [[Саксония-Анҳалт]]и [[Олмон]], ёфт шуд. Қурс боқимондаи тасвири қадимии осмон буда, донишҳои ахтаршиносӣ ва тасаввуроти динии замонашро дар як ашё таҷассум мекунад.<ref name="museum">State Museum of Prehistory Halle. [https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc Nebra Sky Disc]. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> Қурс тақрибан соли 1600 то милод ба хок супурда шудааст; вақти дақиқи сохта шуданаш маълум нест. Дар давраи истифода намуди қурс чанд бор тағйир ёфтааст.<ref name="phases">State Museum of Prehistory Halle. [https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc/the-phases-of-the-sky-disc The Phases of the Sky Disc]. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref><ref name="academy">Austrian Academy of Sciences. [https://www.oeaw.ac.at/en/news/the-nebra-sky-disc-dates-from-the-early-bronze-age The Nebra Sky Disc dates from the Early Bronze Age]. 13 ноябри 2020. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> Соли 2013 қурс ба феҳристи «Ҳофизаи ҷаҳони»-и [[ЮНЕСКО]] дохил шуд. ЮНЕСКО онро қадимтарин тасвири мушаххаси падидаҳои кайҳонии маълум дар ҷаҳон мешуморад.<ref name="unesco">UNESCO. [https://www.unesco.org/en/memory-world/nebra-sky-disc Nebra Sky Disc — Memory of the World]. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> == Сохт ва нақшҳо == Қурс аз биринҷӣ сохта шуда, қутраш аз 31 то 32 сантиметр аст. Рӯйи он имрӯз қабати сабзранги зангор дорад. Нақшҳои осмонӣ аз варақаҳои тиллоӣ сохта шудаанд; пушти қурс ороиши тасвирӣ надорад. Дар канор сӯрохиҳое ҳастанд, ки дар марҳилаи дертар ба вуҷуд оварда шудаанд.<ref name="nomination">State Office for Heritage Management and Archaeology Saxony-Anhalt — State Museum of Prehistory Halle. [https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/germany_nebra_sky_disc.pdf Memory of the World Register: The Nebra Sky Disc. Nomination form]. 2012. ЮНЕСКО. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> Нишонаи калони гирдро чун [[Офтоб]] ё моҳи пурра, нишонаи камоншаклро чун ҳилоли [[Моҳ]] ва нуқтаҳои хурдро чун ситораҳо тафсир мекунанд. Гурӯҳи ҳафт нуқта одатан ба хушаи ситораҳои [[Парвин]] нисбат дода мешавад. Нуқтаҳои дигари пароканда харитаи дақиқи тамоми бурҷҳои осмонро ташкил намедиҳанд.<ref name="universe">State Museum of Prehistory Halle. [https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc/the-universe-of-the-sky-disc The Universe of the Sky Disc]. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> Ба ду канори муқобил камонҳои тиллоӣ илова шуда буданд, ки яке аз онҳо то имрӯз намондааст. Онҳоро бо тағйири мавқеи тулӯъ ва ғуруби Офтоб дар уфуқ мепайванданд. Камони дигари поёнӣ бештар ҳамчун киштии асотирии осмонӣ шарҳ дода мешавад. Маънои дақиқи ин нишонаҳо ва тарзи истифодаи қурс мавзӯи тафсири илмӣ аст: мавҷудияти нақшҳоро метавон мушоҳида кард, вале вазифаи пурраи онҳо мустақиман сабт нашудааст.<ref name="universe" /> == Марҳилаҳои тағйир == Омӯзиши ҷойгиршавии нақшҳо, таркиби тилло ва осори коркард нишон медиҳад, ки қурс дар як марҳила ба намуди имрӯза нарасидааст. Осорхонаи Ҳалле панҷ марҳиларо фарқ мекунад:<ref name="phases" /> # Дар оғоз 32 ситораи хурд, нишонаи гирди бузург ва ҳилол насб шуданд. # Баъд ду камони канорӣ илова гардиданд. Онҳо ду ситораро пӯшонданд ва барои ҷой додани камони дигар як ситора кӯчонда шуд. # Дар қисми поёнӣ камони ороишдори монанд ба киштӣ ҷой гирифт. # Канорро сӯрох карданд. Эҳтимол қурс ба поя ё такягоҳ васл мешуд, аммо тарзи дақиқи насб маълум нест. # Пеш аз ба хок супурдан яке аз камонҳои канорӣ бардошта шуд. Тафовути миқдори нуқра дар тиллои нақшҳо низ марҳилаҳои гуногуни коркардро нишон медиҳад. Фосилаи байни тағйирҳо маълум нест.<ref name="phases" /> == Кашф ва бозпасгирӣ == Қурсро ду ҷӯяндаи ганҷ бо филизҷӯй дар тобистони соли 1999 ғайриқонунӣ берун оварданд. Ҳамроҳаш ду шамшер, ду табар, искана ва ороишҳои ҳалқавии даст ёфт шуданд. Кандани ғайрикасбӣ ба худи қурс ва заминаи бостоншиносии бозёфт осеб расонд. Ашё баъдан чанд бор ба дасти фурӯшандагон гузашт.<ref name="nomination" /> Моҳи феврали 2002 пулиси [[Базел]] бо ҳамкории ниҳодҳои олмонӣ маҷмуаро бозпас гирифт. Баъди он бозёфтҳо ба нигоҳдории Осорхонаи давлатии пешазтаърихи Ҳалле супурда шуданд. Қурс аз соли 2008 дар намоишгоҳи доимии осорхона ба намоиш гузошта шудааст.<ref name="museum" /> == Муайян кардани синну сол == Худи қурс ҳамтои наздики кофӣ надорад, ки танҳо аз рӯйи шаклаш таърихгузорӣ шавад. Аз ин рӯ, пажӯҳишгарон маҷмуаи ҳамроҳ, шароити бозёфт ва санҷишҳои табиатшиносиро якҷо истифода мебаранд. Шакли табарҳо, шамшерҳо ва искана бо ашёи аввали асри биринҷии Аврупо муқоиса мешавад. Боқимондаи пӯстлохи тӯс дар дастаи яке аз шамшерҳо барои таърихгузории радиокарбонӣ мавод додааст.<ref name="dating">State Museum of Prehistory Halle. [https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc/dating Dating]. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> Санаи тақрибан 1600 то милод ба замони ба хок супурдани маҷмуа дахл дорад. Онро набояд бидуни далели иловагӣ санаи дақиқи сохтани қурс донист. Таркиби филизз ва сохтори қабати зангор низ дар санҷиши қадимӣ будани ашё аҳаммият доранд, вале ҳар яке ба танҳоӣ соли сохташро муайян намекунад.<ref name="dating" /><ref name="phases" /> Соли 2020 ду муҳаққиқ мансубияти қурсро ба маҷмуа зери суол бурда, санаи дертар — асри оҳанро — пешниҳод карданд. Дар таҳқиқоти ҷавобӣ Эрнст Перника ва ҳамкоронаш далелҳои бостоншиносӣ, таркиби филиззҳо, хокҳои часпида ва санаҳои радиокарбониро ҷамъбаст карданд. Онҳо робитаи ашё бо як маҷмуа ва мансубияти онро ба аввали асри биринҷӣ тасдиқ карданд. Муаррифии кунунии осорхона низ ба ҳамин таърихгузорӣ такя мекунад.<ref name="academy" /><ref name="dating" /> == Таҳқиқи мавод ва аҳаммият == Барои омӯзиши қурс усулҳои флуорессенсияи рентгенӣ, таҳлили изотопӣ, томография, филиззшиносӣ ва микроскопӣ истифода шудаанд. Натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки қурс аз пораи рехташуда бо кӯфтан шакл гирифта, баъд бо варақаҳои тиллоӣ оро ёфтааст. Таҳқиқи сарчашмаи филиззҳо ба робитаҳои дурмасофа ишора мекунад: барои [[мис]] манобеи қаламрави Австрияи имрӯза ва барои бахше аз тилло Корнуолли Англия пешниҳод шудаанд.<ref name="research">State Museum of Prehistory Halle. [https://www.landesmuseum-vorgeschichte.de/en/nebra-sky-disc/scientific-research Scientific Research]. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref><ref name="academy" /> Аҳаммияти қурс дар пайвастагии ҳунари филизкорӣ, мушоҳидаи осмон ва тасаввуроти динӣ аст. Он барои омӯзиши тарзи андешаи ҷомеаҳои бидуни матнҳои хаттии ҳамзамон манбаи моддӣ фароҳам меорад. Бо вуҷуди ин, аз нақшҳои он набояд тамоми низоми тақвимӣ ё боварҳои созандагонро ҳамчун далели қатъӣ барқарор кард: қисми чунин шарҳҳо фарзияҳои пажӯҳишӣ мебошанд.<ref name="unesco" /><ref name="universe" /> == Ҷусторҳои вобаста == * [[Асри биринҷӣ]] * [[Бостоншиносӣ]] * [[Парвин]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Бостоншиносӣ]] [[Гурӯҳ:Ахтаршиносӣ]] sicnwwb9zhq0j32ziqsb7021atidwkb 0 333933 1488408 2026-10-01T11:30:15Z Zolfeqar Fatihzadeh 30846 Саҳифаи нав: '''Тарҳрезии ҳамагонӣ барои омӯзиш''' (англисӣ: ''Universal Design for Learning'', кӯтоҳшуда: '''UDL''') — чорчӯби [[Омӯзгорӣ|педагогӣ]] барои таҳияи муҳит, мавод ва фаъолияти таълимиест, ки гуногунии қобилиятҳо, таҷрибаҳо ва ниёзҳои омӯзандагонро аз оғози тарҳрезӣ ба назар мегира... 1488408 wikitext text/x-wiki '''Тарҳрезии ҳамагонӣ барои омӯзиш''' (англисӣ: ''Universal Design for Learning'', кӯтоҳшуда: '''UDL''') — чорчӯби [[Омӯзгорӣ|педагогӣ]] барои таҳияи муҳит, мавод ва фаъолияти таълимиест, ки гуногунии қобилиятҳо, таҷрибаҳо ва ниёзҳои омӯзандагонро аз оғози тарҳрезӣ ба назар мегирад. Мақсади он кам кардани монеаҳои дастрасӣ ва иштирок дар [[омӯзиш]] бо пешниҳоди роҳҳои гуногуни гирифтани маълумот, иҷрои фаъолият ва нишон додани дониш аст.<ref name="cast">CAST. [https://www.cast.org/what-we-do/universal-design-for-learning/ Universal Design for Learning]. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> Ин равишро созмони амрикоии CAST таҳия кардааст. Он барои таҳсилоти фарогир, аз ҷумла омӯзиши шахсони дорои маъюбият, истифода мешавад, аммо доираи татбиқаш ба ин гурӯҳ маҳдуд нест. Фарқиятҳои забонӣ, заминаи фарҳангӣ, дониши пешина ва имкони истифодаи воситаҳои таълимӣ низ ба тарзи иштироки шахс дар дарс таъсир мерасонанд.<ref name="eric">Orkwis, Raymond; McLane, Kathleen. [https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED423654.pdf A Curriculum Every Student Can Use: Design Principles for Student Access]. ERIC/OSEP Topical Brief. Council for Exceptional Children, 1998. ERIC: ED423654.</ref> == Пайдоиш ва инкишоф == Мафҳуми тарҳрезии ҳамагонӣ нахуст дар меъморӣ ва тарҳрезии маҳсулот инкишоф ёфт. Ғояи асосӣ он буд, ки муҳиту воситаҳо аз ибтидо барои доираи васеи одамон дастрас бошанд. Масалан, даромадгоҳи бе зина метавонад ҳам барои истифодабарандаи аробачаи маъюбӣ ва ҳам барои шахси дорои аробачаи кӯдак муносиб бошад. Дар солҳои 1990 ин ғоя ба таҳияи барнома ва маводи таълимӣ низ роҳ ёфт.<ref name="eric" /> Татбиқи он дар омӯзиш аз дастрасии ҷисмонӣ васеътар аст. Мавод метавонад ба даст дастрас бошад, вале забони нофаҳмо, сохтори мураккаб ё танҳо як роҳи пешниҳоди маълумот фаҳмиши онро душвор кунад. Ба ҳамин сабаб, тарҳрезии ҳамагонӣ ҳам дастрасӣ ба мундариҷа ва ҳам иштироки фаъол дар азхудкунии онро дар назар мегирад. Гузориши Реймонд Орквис ва Кэтлин Маклейн дар соли 1998 аллакай се хусусияти асосии чунин мавод — гуногунии тарзҳои пешниҳод, баён ва ҷалб — ро шарҳ медод.<ref name="eric" /> CAST соли 2024 нусхаи 3.0-и роҳнамои худро нашр кард. Дар он интихоби огоҳона ва иштироки мустақили омӯзанда, инчунин монеаҳои вобаста ба ғараз ва каноргузорӣ бештар таъкид шудаанд. Се самти асосии чорчӯб дар ин нусха низ нигоҳ дошта шуданд.<ref name="guidelines">CAST. [https://udlguidelines.cast.org/ CAST Universal Design for Learning Guidelines, version 3.0]. 2024. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> == Принсипҳои асосӣ == === Роҳҳои гуногуни ҷалб ба омӯзиш === Ин самт ба шавқ, ангеза, идомаи кӯшиш ва иштироки омӯзанда дахл дорад. Пешниҳоди интихоби муносиб, равшан кардани мақсади фаъолият, ҳамкорӣ ва бозхӯрди мушаххас аз имкониятҳои онанд. Мақсад фароҳам кардани шароитест, ки омӯзанда аҳаммияти вазифаро дарк карда, дар иҷрои он нақши фаъол дошта бошад.<ref name="guidelines" /> === Роҳҳои гуногуни пешниҳоди маълумот === Маълумот метавонад тавассути матн, тасвир, шарҳи шифоҳӣ ё шаклҳои дигари мувофиқ пешниҳод шавад. Шарҳи истилоҳҳо ва рамзҳо, пайвастани мавзӯи нав ба дониши пешина ва дастрас кардани мундариҷаи тасвирӣ ё садоӣ ба фаҳмиш мусоидат мекунанд. Интихоби шакл бояд ба ҳадафи дарс ва монеаҳои воқеии омӯзандагон вобаста бошад.<ref name="guidelines" /> === Роҳҳои гуногуни амал ва баёни дониш === Ин самт ба тарзи иҷрои вазифа, истифодаи воситаҳо, муошират ва нишон додани натиҷаи омӯзиш марбут аст. Вобаста ба ҳадафи таълим, омӯзанда метавонад дониши худро бо матн, сухан, намоиши амалӣ ё воситаи дигари мувофиқ баён кунад. Банақшагирии кор ва назорати пешрафт низ ба ҳамин самт дохил мешаванд.<ref name="cast" /><ref name="guidelines" /> == Татбиқ дар таълим == Тарҳрезӣ аз муайян кардани ҳадафи омӯзиш ва монеаҳои эҳтимолӣ оғоз мешавад. Сипас омӯзгор роҳҳои пешниҳод, фаъолият ва арзёбиро интихоб мекунад. Маводи чандир имкон медиҳад, ки ёрӣ ва сатҳи душворӣ ба ниёзҳои омӯзанда мутобиқ шаванд. Дар ин равиш вазифаҳо бояд ҳам дастрас ва ҳам аз ҷиҳати маърифатӣ пурмазмун бошанд; осон кардани истифодаи восита худ ба худ маънои паст кардани талаботи таълимиро надорад.<ref name="eric" /> Намунаҳои амалӣ метавонанд зернавис барои видео, матни хаттии маводи садоӣ, сарлавҳаҳои равшан дар ҳуҷҷат, шарҳи тасвирҳо, дастурҳои фаҳмо ва чанд роҳи иштирок дар муҳокимаро дар бар гиранд. Барои арзёбӣ муҳим аст, ки супориш донишу малакаи пешбинишударо бисанҷад. Агар суръати иҷро ҳадафи асосӣ набошад, маҳдудияти вақт метавонад бо назардошти ниёзҳо тағйир дода шавад. Меъёрҳои арзёбӣ ва интизориҳо бояд пешакӣ равшан бошанд.<ref name="doit">Burgstahler, Sheryl. [https://doit.uw.edu/brief/equal-access-universal-design-of-instruction/ Equal Access: Universal Design of Instruction]. DO-IT, University of Washington. Санаи дастрасӣ: 30 сентябри 2026.</ref> UDL бо дигар шаклҳои татбиқи тарҳрезии ҳамагонӣ дар таълим робита дорад. Масалан, равиши ''Universal Design of Instruction'' дастрасии муҳит, мавод, муошират ва арзёбиро якҷо баррасӣ карда, аз принсипҳои UDL низ истифода мебарад. Ин номҳо ба ташаббусҳои вобаста ишора мекунанд, вале дар адабиёти соҳавӣ комилан ҳаммаъно нестанд.<ref name="doit" /> == Технология ва воситаҳои ёрирасон == Воситаҳои рақамӣ метавонанд иваз кардани андозаи ҳарф, шунидани матн, истифодаи зернавис ё пешниҳоди чанд шакли мундариҷаро осон кунанд. Аммо таъсири омӯзишии технология аз тарзи интихоб ва истифодаи он вобаста аст. Мавҷудияти дастгоҳ ё барнома худ ба худ дастрас ва муассир шудани дарсро таъмин намекунад.<ref name="mcmahon">McMahon, Don Douglas; Walker, Zachary. [https://www.cepsj.si/index.php/cepsj/article/view/639 Leveraging Emerging Technology to Design an Inclusive Future with Universal Design for Learning]. ''Center for Educational Policy Studies Journal''. 2019, ҷ. 9, шум. 3, саҳ. 75–93. DOI: [https://doi.org/10.26529/cepsj.639 10.26529/cepsj.639].</ref> Тарҳрезии ҳамагонӣ ва мутобиқсозии инфиродӣ метавонанд якдигарро пурра кунанд. Ҳатто муҳити пешакӣ дастрасшуда эҳтиёҷи ҳамаи омӯзандагонро яксон қонеъ намекунад. Баъзе шахсон ба воситаи махсуси ёрирасон, шакли алтернативии мавод ё хидмати иловагӣ ниёз доранд. Барои чунин ҳолатҳо бояд имкони мутобиқсозии ҷудогона боқӣ монад.<ref name="doit" /> == Таҳқиқот ва маҳдудиятҳо == UDL ҳам ҳамчун чорчӯби амалии таълим ва ҳам ҳамчун мавзӯи таҳқиқи илмӣ баррасӣ мешавад. Ҳангоми арзёбии натиҷаҳо фарқ гузоштан байни худи принсипҳои умумӣ ва як барномаи мушаххас муҳим аст: барномаҳо метавонанд онҳоро бо усулҳои дигар якҷо истифода баранд. Макмеҳон ва Уокер ҳангоми муҳокимаи технологияҳои нав ба маҳдуд будани далелҳои таҷрибавӣ барои баъзе воситаҳо ва зарурати интихоби огоҳонаи онҳо ишора мекунанд.<ref name="mcmahon" /> Баррасии низомманди Линг Чжан ва ҳамкоронаш, ки соли 2024 нашр шуд, 32 таҳқиқоти солҳои 1999–2023-ро дар муҳити томактабӣ ва мактабӣ ҷамъбаст кард. Муаллифон мушкилоти такроршавандаро муайян намуданд: робитаи норӯшани амалҳои санҷидашуда бо бандҳои мушаххаси UDL, фарогирии нобаробари принсипҳо ва нокифоя будани шарҳи назариявии тарзи татбиқ. Онҳо сабти дақиқтари ҷузъҳои барнома ва таҳқиқоти низоммандро тавсия доданд. Аз ин рӯ, натиҷаи як татбиқи ҷудогона набояд ҳамчун далели самаранокии яксони ҳамаи шаклҳои UDL фаҳмида шавад.<ref name="review">Zhang, Ling; Carter, Richard Allen Jr; Greene, Jeffrey A.; Bernacki, Matthew L. [https://link.springer.com/article/10.1007/s10648-024-09860-7 Unraveling Challenges with the Implementation of Universal Design for Learning: A Systematic Literature Review]. ''Educational Psychology Review''. 2024, ҷ. 36, мақолаи 35. DOI: [https://doi.org/10.1007/s10648-024-09860-7 10.1007/s10648-024-09860-7].</ref> == Ҷусторҳои вобаста == * [[Омӯзгорӣ]] * [[Омӯзиш]] * [[Таълим]] == Эзоҳ == {{эзоҳ}} [[Гурӯҳ:Педагогика]] [[Гурӯҳ:Маориф]] 56e5sj1rw2a2jn6oij8wx03d8bdh9yp